ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2385 1371163 1365289 2026-04-02T15:06:51Z ~2026-19777-14 98919 /* ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ */ 1371163 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭, ೨೦೧೫}} {{cn|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭, ೨೦೧೫}} {{Infobox settlement | name = ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = File:Shravanabelagola Hillview.jpg | image_alt = ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಂಡ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ | image_caption = [[ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. 978–993) | map_alt = ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ | map_caption = ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಿಂದ ದಿಂಕಾ – 10 ಕಿ.ಮೀ. | pushpin_map = India#India Karnataka | pushpin_relief = ಹೌದು | pushpin_label_position = ಅತೀ ಬಲಭಾಗ | pushpin_map_alt = ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ | pushpin_map_caption = ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ | coordinates = {{coord|12.859|N|76.489|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name1 = ಕರ್ನಾಟಕ | subdivision_name2 = [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]] | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_total_km2 = 7.60 | elevation_m = 871 | population_total = 6485 | population_as_of = 2011 | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಾಲಮಾನ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಂಬರ್|ಪಿನ್]] | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ }} [[File:Shravana Belagola.jpg|thumb|ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲಿಂದ ಕಾಣುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ‌ ಪೇಟೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ]] [[File:Gommateshwara Birds eye view.jpg|thumb|Gommateshwara Birds eye view]] '''ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ''' (Shravanabelagola) [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ೫೮'೮"(೧೭.೮೮ ಮೀಟರ್ ) ಅಡಿ ಎತ್ತರದ [[ಬಾಹುಬಲಿ | ಬಾಹುಬಲಿಯ]] ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ "ಚಾವುಂಡರಯ"ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು,ಮತ್ತು "ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ" ರಚಿಸಿದನು. ==ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ== ಜೈನಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹೆಸರು ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ಚಾವುoಡರಾಯನು ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ 12 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಮಸ್ತಾಭಿಶೇಕವನ್ನು ನೆರವೆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೊನೆಯಬಾರಿ 2018 ಫೆಬ್ರುವರಿ 8 ರಂದು ನಡೆದಿತ್ತು,ಮುಂದೆ 2030 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಆದಿತೀರ್ಥಾಂಕನಾದ ವೃಷಭನಾಥನ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ.ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ ಸುನಂದಾ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು.ವೃಷಭನಾಥನಿಗೆ 101 ಮಕ್ಕಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುನಂದೇಯ ಮಗನೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ. ==ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ== [[Image:FaceofBahubali.jpg|thumb|ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ]] *[[ಏಷ್ಯ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಶಿಲೆಯಿರುವ '''ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ''' ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] 148 ಕಿ.ಮೀಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. *ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳದ ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ಕಡೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು [[ಚಾವುಂಡರಾಯ]]ನು ಬೃಹದಾಕಾರದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದನು.ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ ಎಂಬುವ ಶಿಲ್ಪಿ ಕೆತ್ತಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪಿಯು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೆರಿದವನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಿ ಜಕಣಚಾರಿಯ ಶಿಷ್ಯನೆ೦ದು ಹೇಳುತ್ತಾರೇ'. * ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಶಿಲ್ಪಿ "ವೀರ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡ "ಕೆತ್ತಿದನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.(ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ:-ಡಾ| ವಾಮನ ನಂದಾವರ ಪುಟ219) ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಲಾಗದವರಿಗೆ [[ಡೋಲಿ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಚಿಕ್ಕಬೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವಿದ್ದು ಇಲ್ಲೂ ಸಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಸದಿಗಳಿವೆ. [[File:Odegal basadi.jpg|thumb|ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿ ಮೇಲಿನ ವದೆಗಲ್ ಬಸದಿ]] [[File:Basafi of 24 pillars in Shravana Belagola.jpg|thumb|ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿ]] *ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮಠವಿದ್ದು, ಮಠದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಭಂಡಾರಿ ಹುಳ್ಳ ಬಸದಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಸದಿಯಿದೆ. ಜೈನ ಮಠದ ಈಗಿನ ಭಟ್ಟಾರಕರಾದ ಶ್ರೀ ಚಾರುಕೀರ್ತಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು (Charukeerthi swamiji, Shravanabelagola) ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣರು ಹಾಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಠಿಣ ವ್ರತದ ಕಾರಣ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ವಾಹನವನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾನೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಮತ್ತೆ ವಾಹನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀ ಬಾಹುಬಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಹೊರ ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್, ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನೂ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರದ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಜೈನರ ಕಾಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳ. [[Image:_ _ _DSC 0627.jpg|thumb|ಎತ್ತರ ೫೮.೮" ಅಡಿ]] [[Image:FeetofBahubali.jpg|thumb]] ==ಸೌಲಭ್ಯ: ಪರಿಚಯ== '''ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ''': ಪ್ರತಿ ೧೨ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2018 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. '''ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸಲಕರಣೆಗಳು''': ವಿಶೇಷ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಏನೂ ಬೇಡ. '''ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ''' : ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು, ವಸತಿ ಗೃಹಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ಧಾಣದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾನಂದ ನಿಲಯದ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಪ್ರವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳು: ಬೇಲೂರು (ಸುಮಾರು ೮೦ ಕಿಮೀ), ಹಳೇಬೀಡು(ಸುಮಾರು ೬೦ ಕಿಮೀ), ಯಡಿಯೂರು(ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿಮೀ), ಆದಿ ಚುಂಚನಗಿರಿ(ಸುಮಾರು ೨೫ ಕಿಮೀ), ಶೃಂಗೇರಿ (ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಕಿಮೀ), ಮೈಸೂರು (ಸುಮಾರು ೮೦ ಕಿಮೀ), ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ (ಸುಮಾರು ೬೫ ಕಿಮೀ), ಮೇಲುಕೋಟೆ(ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿಮೀ) ಇತ್ಯಾದಿ. ==ತಲುಪುವ ದಾರಿ== *'''ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುವವರಿಗೆ:'''ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸದ್ಯಕ್ಕಿರುವುದು ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ ಮಾತ್ರ. (ಈಗ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದೆ) ರಾ. ಹೆ. ೪೮ (N H 48)ಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ..ನೆಲಮಂಗಲ,ಕುಣಿಗಲ್,ಯಡಿಯೂರು,ಬೆಳ್ಳೂರ್ ಕ್ರಾಸ್,ಕದಬಹಳ್ಳಿ ನಂತರ ಹಿರೀಸಾವೆ. ಹಿರೀಸಾವೆಯಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುವಿದರೆ ೧೮ ಕಿ ಮೀ ನಂತರ ನೀವು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೀರಿ. *ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಬರುವಂತವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ನೇರ ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹಾಸನ, ಮಂಗಳೂರು ಅಥವಾ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಸ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೨ ಕಿಮೀ ದೂರವಿರುವ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.(ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಕಿ ಮೀ) *ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಬರುವವರು ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ ಅಥವಾ ಅರಸೀಕೆರೆ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳುವ ಯಾವುದೇ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ತಲುಪಬಹುದು. ಸ್ವಂತ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಬರುವವರು ಮೈಸೂರು- ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಿಕ್ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ತಲುಪಬಹುದು(ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ದೂರ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿ ಮೀ.) *'''ಇದೀಗ ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಮುಖಾಂತರ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ಕಾಮಗಾರಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ'''. ಈಗಾಗಲೇ ಹಾಸನದಿಂದ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾಮಗಾರಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Panorama of Chandragiri Temple Complex, Shravanabelagola, Karnataka, India..jpg|800px|ಚಂದ್ರಗಿರಿ]] [[File:Shravanabelagola barton.jpg|thumb|280px|An Old Photograph (c. 1899)]] [[File:Shravanabelgola (199).JPG|thumb|280px|Latest Photograph of the White Pond at Shravanabelagola]] [[File:Shravanabelgola (195).JPG|thumb|280px|Another view of the statue of Bahubali at Shravanabelagola]] <gallery> image:Shravanabelagola.jpg|This photograph of [[Chandragiri Hill]] and Tank at Śravaṇa Beḷgoḷa, taken in the 1890s by an unknown photographer, is from the Curzon Collection's "Souvenir of Mysore" Album image:Vindhyagiri.jpg|The steps leading to the summit of [[Vindhyagiri]] image:Old Kannada inscription dated 981 CE in Vindyagiri hill at Shravanabelagola.jpg|''Old Kannada'' inscription at the base of the Gomateshwara monolith in Śravaṇa Beḷgoḷa (981 AD [[Western Ganga Dynasty]]) image:Shravanabelagola2007 - 05.jpg|The pond in the middle of city, after which it is named, ''Beḷgoḷa'' “White Pond” </gallery> ==ನೋಡಿ== *[[ಕಾರ್ಕಳ]] *[[ಹೊಂಬುಚ]]>>[[ಹುಂಚ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು}} {{commons category|Shravanabelagola}} ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳ ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು]] smmlfrr9kx2p4vxb80n5sdvo2fs71sf 0 2584 1371211 1339498 2026-04-03T06:43:53Z ~2026-91220-7 98026 /* ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸಂದವರು */ Correcting grammar and sentence alternate formation 1371211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ | image =S._P._Balasubrahmanyam.jpg | birth_name = ಶ್ರೀಪತಿ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯುಲ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೪, ೧೯೪೬ | birth_place = ಕೊನೇಟಮ್ಮಪೇಟಾ, ನೆಲ್ಲೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | origin = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | residence = [[ಚೆನ್ನೈ]] | genre = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು | occupation = ಗಾಯಕರು, ನಟರು, [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಯೋಜಕರು, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು | awards = ಪದ್ಮಭೂಷಣ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ | years_active = ೧೯೬೬–೨೦೨೦ | website = }} '''ಶ್ರೀಪತಿ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯುಲ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ'''(''ಎಸ್‍ಪಿಬಿ'') (೪ನೇ ಜೂನ್, ೧೯೪೬ - ೨೫ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦) ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು. ಭಾರತದ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ. ಗಾಯನದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನಟನೆ, [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಯೋಜನೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಧ್ವನಿದಾನ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಜನನ, ಜೀವನ== *ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ [[ಜೂನ್]] ೪, ೧೯೪೬. ಅವರು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಚಿತ್ತೂರಿನ ಕೊನೇಟಮ್ಮಪೇಟಾ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲಿಲ್ಲ. ಹರಿಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆ ಎಸ್.ಪಿ.ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿ ಯವರೇ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ. ಹಾಡುವುದನ್ನು, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಸಂಗೀತದ ಪರ್ವತವೇ ಆದರು. ಮುಂದೆ ಮೇರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಂತೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. *೧೯೬೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಲು ಅವರು, ಘಂಟಸಾಲಾ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಪಿ. ಕೋದಂಡಪಾಣಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾದರು. ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಅವರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಸುರಿಮಳೆಯಾಯಿತು. ಕೋದಂಡಪಾಣಿಯವರು ತಮ್ಮ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಮರ್ಯಾದಾ ರಾಮಣ್ಣ'ದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಬಾಲೂಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಬಾಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 'ನಾನು ಘಂಟಸಾಲ ಅವರ ಏಕಲವ್ಯ ಶಿಷ್ಯ'. *ಆಗಷ್ಟ್ ೫ರಂದು ಅವರಿಗೆ ಕೋವಿಡ್ ಸೊಂಕು ತಗಲಿರುವುದು ದೃಡಪಟ್ಟಿತು. ೫೧ ದಿನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ರಂದು ಚೆನೈನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸಂದವರು== *ಆಗೊಂದು ಯುಗ, ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಘಂಟಸಾಲ, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಟಿ ಎಂ ಸೌಂದರ್ ರಾಜನ್, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಿ ಬಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಒಂದೊಂದು ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮರು. ಬಾಲು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಈ ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಸಾರ್ವಭೌಮರಾಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ತಮಿಳು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ೧೯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು. * ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನ ೧೭ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು, ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನ ೧೬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ ರವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಅವರಿಗಿದ್ದ ಬೇಡಿಕೆ, ಅವರಿಗಿರುವ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಗಳಿಗಿರುವ ನಿದರ್ಶನ. ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು ಅಭಿನಯಿಸುವವರ ಆತ್ಮವಿದ್ದಂತೆ. *ಇದನ್ನೇ ಡಾ. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಪಿ ಬಿ ಎಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ‘ಪಿ ಬಿ ಎಸ್ ನನ್ನ ಆತ್ಮ, ನಾನು ಶರೀರ’ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಮುಖೇಶ್ ಬಗ್ಗೆ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾವಿನ ದ್ವೇಷ ಹನ್ನೆರಡು ವರುಷ ಎಂದು ಎಸ್. ಪಿ. ಹಾಡಿದಾಗ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ರಾಮಾಚಾರಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಸ್ನೇಹದ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹಾಡಿದಾಗ ಶ್ರೀನಾಥ್ ಗರಿಗೆದರಿಬಿಟ್ಟರು. ಎಲ್ಲಿರುವೇ ಮನವ ಕಾಡುವ ರೂಪಸಿಯೇ ಎಂದು ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದರು. * ನಲಿವಾ ಗುಲಾಬಿ ಹೂವೆ ಎಂದು ಶಂಕರ್ ಭಾವಸ್ಥರಾದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಜನೀಕಾಂತ್, ಕಮಲಹಾಸನ್, ಚಿರಂಜೀವಿ ಹೀಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತು ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದಿಂದ ಎರಡು ಸಾವಿರದ ದಶಕದವರೆಗಿನ ಬಹುತೇಕ ಹೀರೋಗಳ ಅಂತರ್ಧ್ವನಿಯ ಶಕ್ತಿಯೇ ಎಸ್. ಪಿ. ಬ. ಅವರ ಧ್ವನಿಯ ಮೋಡಿ ಎಂ.ಜಿ. ಆರ್, ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್, ಎನ್ ಟಿ ರಾಮರಾವ್, ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್, ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ಅಂತಹ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೂಡಾ ಆಗಾಗ ಇಣುಕಿತ್ತು. *ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಏಕ್ ದೂಜೇ ಕೆ ಲಿಯೇ ಬಂದಾಗ ಬಾಲು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಮೋಡಿಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು. ಸಾಜನ್, ಮೈ ನೇ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಂದಾಗ ರಫಿ, ಕಿಶೋರ್ ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಬಾಲು ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದರು. ==ಮಹತ್ಸಾಧನೆ== *ಶಂಕರಾಭರಣಂ, ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ, ಸಾಗರ ಸಂಗಮಂ, ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ಯಂ, ರುದ್ರವೀಣ, ಏಕ್ ದೂಜೇ ಕೇಲಿಯೇ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಬಾಲು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪದ್ಮಶ್ರೀ, [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]], ಹಲವು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಇನ್ನಿತರ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. *ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು [[ಗೀತೆಗಳು|ಗೀತೆಗಳನ್ನು]] ಹಾಡಿರುವವರು ಇವರೊಬ್ಬರೇ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಹಲವಾರು ನಾಯಕರಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ, ನಟರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಕೂಡಾ ಬಾಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಹ ಶಾರೀರಿಕ ಭಾಷಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅದು ಅಪರಿಮಿತವಾದುದು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರ== # ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳು # ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೬ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು # ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು # ೨೫ ಬಾರಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ 'ನಂದಿ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ. # ೪ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. # ಹಲವು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ==ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು== ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ‘ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಂತದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಾಲು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಗೀತದ ದಿಗ್ಗಜಗಳವರೆಗೆ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಒಂದು ಚೆಂದ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ ವೀಕ್ಷಕರುಗಳಗಳ ನುಡಿ. ==ನಿಧನ== ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ ಅವರು ಉಸಿರಾಟ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಫಲಿಸದೆ ಚೆನ್ನೈನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.<ref>[https://kannada.filmibeat.com/news/veteran-singer-sp-balasubrahmanyam-passes-away-045420.html ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ದಿಗ್ಗಜ ಗಾಯಕ ಎಸ್‌ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ನಿಧನ], ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕನ್ನಡ, ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦</ref> ಕೊರೊನಾ ವೈರಾಣು ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ, ಕೆಲದಿನಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ವೈರಾಣು ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಇಸಿಎಮ್‍ಓ ಸಾಧನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಎಮ್‍ಜಿಎಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web |title=ಗಾಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಗ್ಗಜ ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ನಿಧನ |url=https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/veteran-singer-sp-balasubrahmanyam-dies-aged-74-765232.html |website=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |publisher=The Printers Mysore |accessdate=25 September 2020}}</ref>. ಅವರಿಗೆ ೭೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಆಕರಗಳು== * [http://kannada.filmibeat.com/topic/%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%AA%E0%B2%BF-%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A3%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%82 ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಕುರಿತ 'ಫಿಲ್ಮಿ ಬೀಟ್' ಕನ್ನಡ ಲೇಖನ ಮಾಲಿಕೆ] * [http://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97:%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D.%E0%B2%AA%E0%B2%BF.%E0%B2%AC%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A3%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%82_%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A8 ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ ಆಯ್ದ ಕನ್ನಡ ಗೀತೆಗಳ ವಿಕೀಪಿಡಿಯ ಪಟ್ಟಿ ] * [http://kannada.oneindia.com/nri/wkc/2006/010706spb.html ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ- ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಆಕರ್ಷಣೆ] * [http://kannada.oneindia.com/literature/music/2001/spbalu.html ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುರಿತು ಎಸ್ ಪಿ ಬಿ] {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}}{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೦ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕೋವಿಡ್ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] r79k4e09pmdpbvgtmhvqlk5883nmm9t 0 2702 1371196 1367692 2026-04-03T04:29:27Z Kwamikagami 17055 /* ಪರಿಚಯ */ 1371196 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|200px|right|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|270x270px|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|220px|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|200px|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] lpozg9ypli8fmfsrsz02u2tu63xyt6y 1371197 1371196 2026-04-03T04:32:01Z Kwamikagami 17055 1371197 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|200px|right|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|270x270px|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|220px|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|200px|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] fdkmg3mau2d2chx77j2a1xn7i649rq5 0 2736 1371200 1343442 2026-04-03T04:45:17Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371200 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[28978 Ixion|Ixion]] | {{mp|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | 55565 | {{mpl-|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | 55637 | {{mpl-|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[20000 Varuna|Varuna]] | {{mp|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | | {{mpl|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- | | {{mpl|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] dabu39ytb5a6q5y5pkw7n81zplcu9o5 1371201 1371200 2026-04-03T04:47:44Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371201 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[28978 Ixion|Ixion]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | Aya | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | Uni | {{mpl-|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|Varuna]] | {{mp|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- |Máni | {{mp|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |Achlys | {{mp|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 4dewz2flesdzdyiyswgak6qoh5affqd 1371202 1371201 2026-04-03T04:50:39Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371202 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|Ixion]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|Aya]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|Uni]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|Varuna]] | {{mp|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:Máni|Máni]] | {{mp|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:Achlys|Achlys]] | {{mp|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 3xzfxmudyuknsdbatajcqovqqd2xynh 1371203 1371202 2026-04-03T04:52:46Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371203 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|Ixion]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|Aya]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|Uni]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|Varuna]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|Máni]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:Achlys|Achlys]] | {{mp|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] dbki7phacy2sjln2ymkj0yzq6r2q70y 1371204 1371203 2026-04-03T04:53:33Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371204 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|Ixion]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|Aya]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|Uni]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|Varuna]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|Máni]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:208996 Achlys|Achlys]] | {{mp|208996|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] az9wq5tptprvhttqr8v1zdbktes9dzl 1371205 1371204 2026-04-03T05:08:28Z Kwamikagami 17055 /* ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ */ 1371205 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|350px|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|ಇಕ್ಸಿಯಾನ್]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|ಆಯ]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|ಯುನಿ]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|ವರುಣ]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|ಮಣಿ]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:208996 Achlys|ಅಖ್ಲಿಸ್]] | {{mp|208996|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 5c5mvnvkyplhy0v6bxaboh1lsjyrsz0 0 11662 1371176 1356959 2026-04-02T21:05:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371176 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=March 2012}} {{Infobox legislature | name = Constituent Assembly of India | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = | coa_pic = Seal of the Constituent Assembly of India.svg | coa_caption = Seal of the Constituent Assembly. | coa_res = | coa_alt = | logo_pic = | logo_caption = | logo_res = | logo_alt = | house_type = [[Unicameral]] | body = | term_limits = | foundation = {{Start date|df=yes|1946|07|06}} | disbanded = {{End date|df=yes|1950|01|24}} | preceded_by = [[Imperial Legislative Council]] | succeeded_by = [[Parliament of India]] | new_session = | leader1_type = Temporary Chairman | leader1 = [[Sachchidananda Sinha]] | party1 = [[Indian National Congress|INC]] | election1 = | leader2_type = President | leader2 = [[Dr. Rajendra Prasad]] | party2 = [[Indian National Congress|INC]] | election2 = | leader3_type = Chairman of the drafting committee | leader3 = [[Dr. B. R. Ambedkar]] | party3 = [[Scheduled Castes Federation|SCF]] | election3 = | leader4_type = | leader4 = | party4 = | election4 = | leader5_type = Vice Presidents | leader5 = [[Harendra Coomar Mookerjee]]<br>[[V. T. Krishnamachari]] | party5 = | election5 = | | | party6 = | election6 = | leader7_type = | leader7 = | party7 = | election7 = | seats = 389 <small>(Dec. 1946-June 1947)</small><br/>296 <small>(June 1947-Jan. 1950)</small> | house1 = | structure1 = Constituent Assembly of India 1946.svg | structure1_res = | structure1_alt = | political_groups1 = {{legend|#0066CC|[[Indian National Congress|INC]]: 208 seats}} {{legend|#209700|[[All-India Muslim League|AIML]]: 73 seats}} {{legend|#CCCCCC|Others: 15 seats}} {{legend|#FFCC66|[[Princely States]]: 93 seats}} | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 = Single Transferable Vote | last_election1 = | next_election1 = | session_room = Indian Constituent Assembly.JPG | session_res = | session_alt = First day (9 December 1946) of the Constituent Assembly. From right: [[B. G. Kher]] and [[Sardar Vallabhai Patel]]; [[K. M. Munshi]] is seated behind Patel. | meeting_place = [[Sansad Bhavan|House of Parliament]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] | footnotes = | motto = }} ==ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳ ಸದಸ್ಯರು== ==='''[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]'''=== *[[ಪಂಡಿತ್ ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]], Prime Minister *[[ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್]], Home Minister *[[ಮೌಲಾನ ಆಜಾದ್]], Minister for Education, *ಡಾ. [[ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]], Chairman of the Assembly *[[ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರಿ]] *[[ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] *[[ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾರಾಯಣ ಸಿನ್ಹಾ]] *[[ರಫಿ ಅಹಮದ್ ಕಿದ್ವಾಯಿ]] *[[ಅಸಫ್ ಅಲಿ]] *[[ಶ್ಯಾ,ಮಪ್ರಸಾದ ಮುಖರ್ಜಿ]], ಅದ್ಯಕ್ಷರು, [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ]] *[[ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅಮೃತ್ ಕೌರ್]], ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವರು *[[ಹಂಸ ಮೆಹ್ತಾ]], ಅದ್ಯಕ್ಷರು, [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಳ]] *ಪ್ರೊ.. [[ಎನ್.ಜಿ.ರಂಗಾ]] *[[ಕೈಲಾಸನಾಥ ಕಾಟ್ಜು]] *[[ಟಿ.ಟಿ.ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ]] *[[ದುರ್ಗಾ ಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್]] *[[ಕೆ.ಎಮ್.ಮುನ್ಶಿ]] *[[ಪ್ರಾಂಕ್ ಅಂತೋಣಿ]] *[[ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]] *[[ಡಾ.ಜೋನ್ ಮಥಾಯಿ]] *[[ಪ್ರತಾಪ ಸಿಂಗ್ ಕೈರೋನ್]] *ಪ್ರೊ. [[ಶಿಬ್ಬನ್ ಲಾಲ್ ಸಕ್ಸೇನಾ]] *[[ಆರ್.ಕೆ.ಷಣ್ಮುಖ ಚೆಟ್ಟಿ]] *[[ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್]], ಅದ್ಯಕ್ಶರು, [[All India Depressed Classes League]] *[[ಪಂಡಿತ ಗೋವಿಂದ ವಲ್ಲಭ ಪಂತ್]], Premier, United Provinces *[[ಮಿನೂ ಮಸಾನಿ]] *[[ರೇಣುಕಾ ರಾಯ್]] *[[ಪುರುಷೋತ್ತಮ ದಾಸ್ ಟಂಡನ್]] *[[ಮಹಾವೀರ್ ತ್ಯಾಗಿ]] *[[ಥಾಕೂರ್ ದಾಸ್ ಭಾರ್ಗವ]] *[[ಭಗವಾನ್ ದಾಸ್]] *[[ಫಿರೋಜ್ ಗಾಂಧಿ]] *[[ಬಿ.ಶಿವರಾವ್]] *[[ಜೈರಾಮ್ ದಾಸ್ ದೌಲತ್ ರಾಮ್]] *[[ಅನ್ನಿ ಮಸ್ಕರೇನಸ್]] *[[ಭೋಗರಾಜ್ ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ]] *[[ಕಾಮರಾಜ್]] *[[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] *[[ಪೂರ್ಣಿಮ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] *[[ವಿಜಯಲಕ್ಶ್ಮೀ ಪಂಡಿತ್]] *[[ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು]] *[[ಜೈಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್ ಮುಂಡ]] *[[ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್]] *[[ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್]] *[[ರೆವೆರಂಡ್ ಜೆರೋಮ್ ಡಿ'ಸೊಜಾ]] *[[ರೆವೆರೆಂಡ್ ಜೆಜೆ ಎಮ್ ನಿಕೋಲಾಸ್ ರಾಯ್]] *[[ಗೋಪೀನಾಥ್ ಬೊರ್ಡೋಲೋಯ್]] *[[ಮಾಲತಿ ಚೌಧುರಿ]] *[[ಲೀಲಾ ರಾಯ್]] *[[ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್]], Premier of Orissa *[[ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ|ಜೀವತ್‌ರಾಮ್ ಕೃಪಲಾನಿ]] *[[ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ]] *[[ಹರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] *[[ಗೋಪೀ ಕೃಷ್ಣ ವಿಜಯ್ ವಾರ್ಗೀಯ]] *[[ಪಂಡಿತ್ ರಘುನಾಥ ವಿನಾಯಕ ಧುಳೇಕರ್]], Member of Parliament, 1952,Jhansi ===ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್=== *ಇವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. *[[ಬೇಗಂ ಐಜಾಜ್ ರಸೂಲ್]] *[[ಮೌಲಾನಾ ಹಸ್ರತ್ ಮೊಹಾನಿ]] *[[ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್ ಕರಿಮುದ್ಧೀನ್]] *[[ಚೌಧುರಿ ಖಾಲಿಕುಜ್ಜಮನ್]] *[[ನಾಸಿರುದ್ಧೀನ್ ಅಹಮದ್]] *[[ಜಡ್.ಎಚ್.ಲಾರಿ]] *[[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾದುಲ್ಲಾ]] *[[ಅಜೀಜ್ ಅಹಮದ್ ಖಾನ್]] *[[ಮೌಲಾನಾ ದಾವುದ್ ಬಜ್ನಾವಿ]] ===ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಸಂಘಟನೆ=== *ಡಾ. [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಹಾಗು ಡಾಕ್ಟರ್ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಜಿ ===ಅಕಾಲಿಗಳು=== *[[ಸರ್ದಾರ್ ಹುಕುಂ ಸಿಂಗ್]] ===ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು=== *[[ಸೋಮನಾಥ್ ಲಾಹಿರಿ]] ===ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ=== *ಡಾ.[[ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ===ಕರಡು ಸಮಿತಿ=== [[File:Dr. Babasaheb Ambedkar Chairman, Drafting Committee of the Indian Constitution with other members on Aug. 29, 1947.jpg|thumb|420px|[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು ಸಮಿತಿ. (ಎಡದಿಂದ ಕುಳಿತು) ಶ್ರೀ. ಎನ್. ಮಾಧವರಾವ್, ಸಯ್ಯದ್ ಸದುಲ್ಲಾ, ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಅಲ್ಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್, ಸರ್. ಬೆನೆಗಲ್ ನರಸಿಂಗ್ ರಾವ್; ಎಡದಿಂದ ನಿಂತಿರುವುದು - ಶ್ರೀ. S.N. ಮುಖರ್ಜಿ, ಜುಗಲ್ ಕಿಶೋರ್ ಖನ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೇವಲ್ ಕೃಷ್ಣನ್. (ಆಗಸ್ಟ್ 29, 1947)(ಕೆಲವರ ಹೆಸರು ಫೋಟೊ ಇಲ್ಲ.]] *ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು ಸಮಿತಿಗೆ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು 1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 29 ರಂದು ಏಳು ಜನ ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%A6%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B3%87%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D-%E0%B2%A4%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%B5%E0%B3%87]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡನ್ನು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ತಯಾರಿಸಲಿಲ್ಲವೇ? ಪ್ರಜಾವಾಣಿ Published: 01 ಮಾರ್ಚ್ 2012,]</ref> *29 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ರಂದು:ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕರಡು ಸಮಿತಿ. ಸಮಿತಿಯ ಇತರ 6 ಸದಸ್ಯರು:ಕೆ.ಎಂ.ಮುನ್ಶಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸದುಲ್ಲಾ, ಅಲ್ಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್, ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಖೈತಾನ್, ಮಿಟ್ಟರ್. ([[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು ಸಮಿತಿ. ಶ್ರೀ. ಎನ್. ಮಾಧವರಾವ್, ಸಯ್ಯದ್ ಸದುಲ್ಲಾ, ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಅಲ್ಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್, ಸರ್. ಬೆನೆಗಲ್ ನರಸಿಂಗ್ ರಾವ್; ಎಡದಿಂದ ನಿಂತಿರುವುದು - ಶ್ರೀ. S.N. ಮುಖರ್ಜಿ, ಜುಗಲ್ ಕಿಶೋರ್ ಖನ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೇವಲ್ ಕೃಷ್ಣನ್. - ಆಗಸ್ಟ್ 29, 1947) *16 ಜುಲೈ 1948 ರಂದು: ಹರೇಂದ್ರ ಕೂಮರ್ ಮುಖರ್ಜಿ ವಿ. ಟಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ (ಎರಡನೇ) ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು *1949 ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್‍ರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ “...ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಂತು, ದಿನನಿತ್ಯದ ನಡಾವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ.. ನನ್ನ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ... ಕರಡು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರು ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅದೆಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಶ್ರದ್ದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾರೆ...” ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಆಗ ಇಡೀ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. *ಕರಡು ಸಮಿತಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಟಿ.ಟಿ.ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿಯವರು ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈರಿತಿ ಹೇಳಿದರು. ಟಿ.ಟಿ.ಕೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ “..[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ ರವರ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಏಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದೀರಿ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು, ಒಬ್ಬರು ಅಕಾಲ ಮರಣಹೊಂದಿದರು, ಒಬ್ಬರು ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು, ಒಬ್ಬರು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಇಬ್ಬರು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು ಕೊನೆಗೆ ಕರಡು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‍ರವರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆಯೇ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ ರಚಿಸುವ ಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು”<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/news/state/in-detail-article-about-ambedkar-and-constitution-76973.html |title=ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್​. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್​ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲಿಲ್ಲವೇ...? |access-date=2019-11-24 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130024007/https://kannada.news18.com/news/state/in-detail-article-about-ambedkar-and-constitution-76973.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://m.varthabharati.in/article/2019_11_19/220076 ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದೇ ..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127145528/https://m.varthabharati.in/article/2019_11_19/220076 |date=27 ನವೆಂಬರ್ 2020 }}</ref><ref>[https://www.prajavani.net/save-indian-constitution-627911.html ಪ್ರೊ. ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪd: 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019,]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ]] *[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] hqxpq0cm461yfs08hfsb1z14dabgxi2 0 12788 1371189 1358324 2026-04-03T03:00:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371189 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name= ಶ್ರೀ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ |image =Svamiji latest photo.jpg |image_size = 200px |caption = ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು |birth_date = birth date and,|1೮೯೧|08|14 |birth_place = [[ಕೇರಳ]] |death_date = {{Death date and,|1೯೯೬|0೮|೩೧|1೮೯೧|೧|1೧}} |death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಶನಿವಾರ, ಬೆಳಿಗ್ಯೆ,೧೦-೩೦, ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧, ೧೯೯೬ ರಂದು ೧೦೩ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ (ಶುದ್ಧ ಆಷಾಢ) ದೈವೈಕ್ಯರಾದರು |death_cause = ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. |resting_place = [[ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ,ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ]] |resting_place_coordinates = |residence = |nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] |other_names = |known_for = [[ದೀನ, ಆರ್ತರ ಸಹಾಯ]], [[ವಿದ್ಯಾಪ್ರಸಾರ]]{ಬಲಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಸ್ವಸ್ತ್ಯ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ}ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು : ೪ ಕಾವ್ಯಗಳು, ೯ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ೧೨ ನಾಟಕಗಳು, ೨ ಗೀತ ನಾಟಕ, ೭ [[ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯ]], ೧ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೩ ಕಥಾಸಂಕಲನ, ೪ ಆಯುರ್ವೇದ, ೪ ಯೋಗ-ಇದರಲ್ಲಿ " ಬೃಹತ್ ಯೋಗ ದರ್ಶನ" ಯೋಗ ಸಂಪುಟವೂ ಇದೆ. ೫ ವ್ಯಾಯಾಮ, ೨ ಇತರೆ-೧. ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ, ೨. ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ. |education = 'B.Pc ; Bachelor of Physical Culture',ಎಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಬಾಬಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣದಾಸ್ ರವರ ಹಸ್ತದಿಂದ ಪಡೆದರು. |employer = |occupation = ಸಮಾಜಸೇವೆ. ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು : ಬನಶಂಕರಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, 'Centenary College of Physical Education' (ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜು), B.Ed; College, (ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜ್) |title = ಯೋಗಾಚಾರ್ಯ |networth = |height = |weight = |term = |predecessor = |successor = [[ಶ್ರೀ ಸೂರ್ದಾಸ್ ಜಿ]] |party = |boards = |religion = [[ಹಿಂದೂ]] |spouse = |partner = |children = |parents = [[ಶ್ರೀ. ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ನಂಬೂದರಿ, ಶ್ರೀಮತಿ. ಪದ್ಮಾಂಬಾಳ್]] |relatives = ಸಾಕು ತಂದೆಯಾಯಂದಿರು : ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ಮತ್ತು ಪುಥಲೀ ಬಾಯಿ |signature = |website = {{URL|http://malladihalliast.com/}} |footnotes = }} ''''ಶ್ರೀ.ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ರಾಘವೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿಗಳು'''', ([[೧೮೯೧]]-[[೧೯೯೬]])<ref>[http://www.scribd.com/doc/983538/Malladihalli-Raghavendra-Swamiji-1895-1996 Malladihalli Raghavendra Swamiji : (1895-1996) ಒಬ್ಬ ಮಹಾಸಾಧಕ, ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿ]</ref> ಒಬ್ಬ ಮಹಾಸಾಧಕರು, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಪರಮಯೋಗಾಚಾರ್ಯರು, ಶತೋತ್ತರಾಯುಷಿಗಳು, (೧೦೩, ವರ್ಷಗಳಕಾಲ ಬದುಕಿದವರು) ಮಹಾಸಂಘಟಕರು, ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮಯೋಗಿ, ಮೇಲಾಗಿ [[ಆಯುರ್ವೇದ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲವರು, ಅವರನ್ನು 'ಅಭಿನವ ಧನ್ವಂತರಿ'ಯೆಂದೇ ತಿಳಿದು ಗೌರವಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ '[[ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಗ್ಗ ಹಳ್ಳಿ-ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಗೆ,<ref>{{Cite web |url=http://wikiedit.org/India/Malladihalli/220191/bwikiedit.org%2C%27About |title=Malladihalli' |access-date=2015-04-14 |archive-date=2021-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203002358/http://wikiedit.org/India/Malladihalli/220191/bwikiedit.org%2C%27About |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಬಂದದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಸುಯೋಗವೇ ಸರಿ. ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ 'ಶಿವಾನಂದ'ರ ಪ್ರೇರಣೆಯಂತೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ, ದಲಿತರು, ಬಡವರು, ಅಸಹಾಯಕರುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಂದು 'ಪರಮಾತ್ಮನ ಪೂಜೆ' ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸುಮಾರು ೪೫-೫೦ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಿ [[ಯೋಗ]] ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು, ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು, ಊರಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯೀಕರಣಗಳ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. [[೧೯೪೩]] ರಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಜೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಉಳಿದ ೫೦ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ಏಳಿಗೆಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟರು. == ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಕೊಲ್ಲೂರಿಗೆ== ಅವರ ತಂದೆಯವರಾದ, '[[ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ನಂಬೂದರಿ]]'ಯವರು, ಮೂಲತಃ ಕೇರಳದ ಜ್ಯೋತಿಶ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಮಹಾಪಂಡಿತರು ; ಅಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಜನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಲಹೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. '[[ಪದ್ಮಾಂಬಳ್]]',ಅವರ ತಾಯಿ, ಮಹಾಸಾಧ್ವಿ. ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು '[[ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ]]'ಎಂದು. ಆದರೆ, ಹುಟ್ಟಿದಾ ಗಲೇ ಆ ಶಿಶು,'ಬಾಲರೋಗ'ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ವರ್ಷ, ಯಾವ ಭಾವನೆಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸದ ಒಂದು 'ಮಾಂಸದ ಮುದ್ದೆ'ಯಂತಿದ್ದ ಆ ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯ ಮಗುವಿನ ಮಾತೆ, ದೂರದ ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಕಾಂಬಿಕ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪದ್ಮಾಂಬ ಹಾಗೂ ನಂಬೂದರಿಯವರು ವೃ‍ದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ರೊಗಗಳಿಂದ ಬಳಲಿ ಬೆಂಡಾಗಿದ್ದರು. ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ; ನಡೆಯುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ೧೪ ವರ್ಷದ ಮಗನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯಾಗಲೀ ವಾಹನ ಸೌಕರ್ಯವಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದುರ್ಗಮವಾದ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಕಾಡು ಮೃಗಗಳ ನಡುವೆ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆದೇ ದಾರಿ ಸವೆಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ. ಹೀಗೆಯೇ ಅವರ ’ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಅಮ್ಮನವರ ಯಾತ್ರೆ” ಸಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಬಾರಕೂರು]] ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ಎಂಬ ಸದ್ಗೃಹಸ್ತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಸತಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ== ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಅಂದಿನ ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು, [[ಬಾರಕೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡಾರಮಾಡಿದ್ದು ಈ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದಮೇಲೆ, ಪದ್ಮಾಂಬಳ್ ರವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಧಾನವಾಯಿತು.ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಯತಿಗಳು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು' [[ರಾಘವೇಂದ್ರ]]', ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗೆ ಪದ್ಮಾಂಬಳರ ಆರೋಗ್ಯ ತೀರ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವರು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಮಗನ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಲಾರದೆ ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತರಾಗಿ 'ಬಾರಕೂರು' ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ಮರಣಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ನಂಬೂದರಿಯವರು ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯ,ಸದ್ಗೃಹಸ್ತರೂ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಂಡಿತರೂ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮತುಗಾರರೂ, [[ರಾಮಾಯಣ]] [[ಮಹಾಭಾರತ]]ಗಳನ್ನು ಓದಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರೂ, ಹಾಗೂ '[[ಶ್ರೀ.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ]]', ಮತ್ತು ಅವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯವರಾದ '[[ಶ್ರೀಮತಿ. ಪುಥಲೀಬಾಯಿ]]'ಯವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತಾವು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯ ಆದದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ.[[೧೯೦೬]] ರ [[ಯುಗಾದಿ]]ಯ ಶುಭದಿನದಂದು. ==ಸಾಕು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ== 'ಪುಥಲೀಬಾಯಿ'ಯವರು 'ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ'ಯ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಪ್ರೇಮದ ಅಮೃತವರ್ಷದಿಂದ, ಅವನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ದಿನ ಕ್ರಮೇಣ, ಅದ್ಭುತ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಹುಡುಗನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡಿ ನಗುವುದು, ಗಮನಿಸುವುದು, ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುವುದು, ಇವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಂತಾಗಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, ಈ ಸಾಕುತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಘವೇಂದ್ರರ ಬಾಲ್ಯದಲಿ ಅವರನ್ನು ಪುಥಲೀ ಬಾಯಿಯವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು, '[[ಭಿರ್ತಿಯ ಶ್ರೀ. ರಾಮಚಂದ್ರಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು]]'. ಇವರು ಉದ್ದಾಮಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ. ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ನಂಬೂದರಿಯವರ ಆತ್ಮೀಯಗೆಳೆಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ==ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವಾನಂದ ರಿಂದ [[ತಾರಕ ಮಂತ್ರ]]ದ ಉಪದೇಶ== ರಾಘವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸತಿರುವನ್ನು ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದವರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಗುರುಗಳಾದ, ಶ್ರೀ. ಶಿವರಾಮಯ್ಯನವರು, '[[ತಾರಕಮಂತ್ರ]]'ವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ 'ಶ್ರೀ.ನಿತ್ಯಾನಂದಸ್ವಾಮಿಗಳು', 'ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಭಟ್ಟರು', 'ವರೂಢದ ಶ್ರೀ ಶಿವಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿ ಗಳು','ಬರೋಡದ ಪ್ರೊ.ಮಾಣಿಕ್ಯರಾಯರು', 'ಪಳನಿಸ್ವಾಮಿಗಳು' ಬಹಳಮುಖ್ಯರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ತಾರಕಮಂತ್ರ (ಶಕ್ತಿಪಾತ ಯೊಗ)ವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವಾಗ, [[ಸ್ವಾಮಿ ನಿತ್ಯಾನಂದ]]ರು, ರಾಘವರ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೈಇಟ್ಟರು. "ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಮರೆಸಿ, ಅದ್ಯಾವುದೊ ಅಲೌಕಿಕ ಅನುಭವದ ಚರಮಸೀಮೆಯನ್ನು ದಾಟಿಸಿದಂತಹ ಭಾವ, ಅದು ; ನಾನೆಂಬ ಅಹಂಭಾವ ಲುಪ್ತವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಆನಂದದ ಅನುಭೂತಿ. ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಲ್ಲದ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ- ಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ; ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಾಯದಂತೆ "- ಹೀಗಿತ್ತು ರಾಘವರ ಅನುಭವ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವ ಹಂಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 'ದೈವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನೂ, ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಲು ಹೋಗಿ, ಅವರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ದರು. ದೇಹಧಾರಢ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಆಶೋತ್ತರಗಳಾದ, ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವೆಯ ಕನಸನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿವರ್ಯರೂ ಅವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು. 'ದೇವರು' ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಯತಿವರ್ಯರು, ಶ್ರೀ.ಸ್ವಾಮೀ ಶಿವಾನಂದರು. ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೀನರಲ್ಲಿ, ಆರ್ತರಲ್ಲಿ, ಕೂಡ ದೈವವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದೇವರು- ಎಂಬುದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ- ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ದೈವವೆಂದು ಪರಿಭಾವಿಸಲು 'ಭಾವಶುದ್ಧಿ'ಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಇದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ==ಬರೋಡ ಹಾಗೂ ಲಾಹೋರಿನ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ== ರಾಘವೇಂದ್ರರ ಸಾಕುತಂದೆತಾಯಿಗಳು, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕುಂದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬರೋಡ]]ದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದ [[ಭೀಷ್ಮ]]ರೆಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ, ೧೩೦ ವರ್ಷ ಬದುಕಿದ್ದ ಶತೋತ್ತರಯುಷಿ, ಜುಮ್ಮಾದಾದ ರವರ ಶಿಷ್ಯ, ಬಾಲಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಮಾಣಿಕ್ಯರಾಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಜುಮ್ಮಾದಾದ ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ"ಯಲ್ಲಿ [[ಶಬ್ದವೇಧಿ]]ಯೆಂಬ ಪ್ರಾಕಾರವನ್ನೂ ಕಲಿತರು. "ಜುಮ್ಮಾದಾದ ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ"ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದ ಅವರಿಗೆ, 'B.Pc ; Bachelor of Physical Culture', ಎಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಲಾಹೋರಿನ ವೈದ್ಯಶ್ರೇಷ್ಟರಾದ, '[[ಆಚಾರ್ಯ, ಬಾಬಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣದಾಸ್]]' ಅವರ ಘನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬರೋಡದಲ್ಲಿ ದಯಪಾಲಿಸಲಾಯಿತು.[http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=1148] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028102110/http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=1148 |date=2014-10-28 }} ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಲಾಹೋರಿನ ಬಾಬಾಲಕ್ಷ್ಮಣದಾಸ್ ರವರ "ಕೈವಲ್ಯಧಾಮ," ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಸಿದ್ಧವಿದ್ಯೆ, ಅಸ್ತಿ ಸಂಧಾನ ಕಲೆ, [[ಯುನಾನಿ]] ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿ,ಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಸಿದ್ಧವಿದ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ರಹಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅವರು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಒದಗಿಬಂತು. ಲಾಹೋರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲೇ ಅವರಿಗೆ, ೩೬೮ ಆಸನಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನಮಸ್ಕಾರಗಳು, ಯೋಗಾಸನಗಳು, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮುಂತಾದ ಆತ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಒಟ್ಟಾರೆ, ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಶಿವಾನಂದರ ಆದರ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಶಿವಾನಂದರ ಆತ್ಮೀಯಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ವಿಜೃಂಭಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ. ಶಿವಾನಂದರು, ರಾಘವೇಂದ್ರರಾಯರ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಆದ ವಜ್ರಕಾಯ, ಹಾಗೂ ದೇಹಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಂಗ ಸೌಷ್ಠವ, ಶರೀರದ ಆಕೃತಿ, ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೂ, ಶಿಲ್ಪ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೂ ಮಾದರಿಯಂತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅವರ ಕಾವ್ಯರಚನೆ, ನಾಟಕ, ಕಾದಂಬರಿ, ಪ್ರಹಸನಗಳು ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಇನ್ನು ಅವರನ್ನು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಸೇವೆಮಾಡುವ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಅಣಿಮಾಡುವ ಕಾಲ ಬಂತೆಂದು ಅವರಿಗನ್ನಿಸಿತು. [http://chennupatis.blogspot.in/2012/11/malladihalli-sri-raghavendra-swamiji-or.html] ==ಭಟ್ಕಳದಲ್ಲಿ 'ಮಾರುತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ'ಯ ಉದ್ಘಾಟನೆ== ಮೊಟ್ಟಮೊದಲನೆಯ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ, [[ಭಟ್ಕಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ '[[ಮಾರುತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಶಾಲೆ]]'ಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆಶೀರ್ವಾದಮಾಡಿದರು. ಆ ಕಾರ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. 'ರಾಘವೇಂದ್ರರಾಯರು' ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತಮ್ಮ ಯೋಗ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಉದ್ಧಾರಮಾಡುತ್ತಾ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಸುತ್ತಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಧ್ಯಾಯರಾದ '[[ಶ್ರೀ. ಅತ್ರಿ]],' ಹಾಗೂ ಊರಿನ ಪ್ರಮುಖರೆಲ್ಲ ಬಂದಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸಪ್ತಾಹದ ನಂತರ 'ರಾಘವರು' ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಲು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಊರಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು 'ಅಳಲು' ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಯತಿವರ್ಯರಾದ '[[ಶಂಕರಲಿಂಗ ಭಗವಾನ್]]'ರ ಹಿತೋಕ್ತಿಯಂತೆ, ೭ ವರ್ಷವಾದರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಸೇವೆಮಾಡಲು ಉಳಿದುಕೊಂಡರು. ==ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾಥಸೇವಾಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪನೆ== ಆದರೆ ಇದೇ ಒತ್ತಾಯ ಮುಂದೆಯೂ ಬಂದು, ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಂತೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ಅವರು ಕಳೆಯುವ ಪ್ರಮೇಯ ಒದಗಿಬಂತು. ಹೀಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕನಸು ನನಸಿನಲ್ಲೂ ಒಮ್ಮೆಯು ಯೋಚಿಸದ ಗ್ರಾಮ ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ, ಅದು ವಿಶ್ವನಿಯಾಮಕನ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ರಾಘವೇಂದ್ರರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ರಾಘವೇಂದ್ರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ '[[ಅನಾಥ ಸೇವಾಶ್ರಮ]]' ಅನಾಥರಿಗೆ, ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಒಂದು 'ಸೇವಾಕುಟೀರ'ವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ರಾಘವರ ಅಪಾರ ಶಿಷ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಆಗತಾನೇ ಹೊಳಲ್ಕೆರೆಯಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ '[[ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ]]', ಎಂಬುವರು ಬಹಳಮುಖ್ಯರು. ಇವರೇ ಮುಂದೆ 'ಸೂರ್ದಾಸ್ ಜೀ' ಎಂದು ಹೆಸರಾದವರು; ಇವರು ಅನಾಥಸೇವಾಶ್ರಮದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ರಾಘವೇಂದ್ರರ ನೆರಳಿನಂತೆ ಇದ್ದು,ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪]]ನೆಯ ತಾರೀಖಿನಿಂದ ೨೪ ರವರೆಗೆ ಆಯುರ್ವೇದ, 'ಯೋಗ ಶಿಬಿರ'ಗಳಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ 'ಅಷ್ಟಾಂಗ ಆಯುರ್ವೇದ' ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ, ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರ, ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[https://malladihalliast.com/kn/blog/2009/08/31/ 'Fond Memories of Malladihalli Swamiji’-Stephen P. D’Souza, Melbourne, ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೦೯]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಅನಾಥಸೇವಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== * ಶಲ್ಯ ತಂತ್ರ (Science of Surgery) * ಶಾಲಾಕ್ಯ ತಂತ್ರ (Science of E.N.&T) * ಕಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (General Treatment) * ಭೂತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (Treatment of Demonical Disease) * ಕೌಮಾರ ಭೃತ್ಯ (Management of Childrens' Diseases) * ಅಗದ ತಂತ್ರ (Toxicology) * ರಸಾಯನ ತಂತ್ರ (Science of Rejuvination) * ವಾಜೀಕರಣ ತಂತ್ರ (Science of Aphrodisiac). [[Image:Tiruka-scaled.jpg|350px|thumb|'ಮಲ್ಲಾಡಿ ಹಳ್ಳಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು']] ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ, 'ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ'ದ ವಿಭಾಗಗಳಾದ, ೧. [[ಯಮ]], ೨. [[ನಿಯಮ]], ೩. [[ಆಸನ]], ೪. [[ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ]], ೫. [[ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ]], ೬. [[ಧಾರಣ]], ೭. [[ಧ್ಯಾನ]], ೮.[[ಸಮಾಧಿ]],ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗು ತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಟಕ, ನೃತ್ಯ, ಭಾಷಣ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಹರಿಕಥೆ, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಗಮಕ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪಾರ. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಕವಿಗಳು, ಸಂಗೀತಕಾರರು, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು, ಮಠಾಧೀಶರು, ಉದ್ಯಮಿಗಳು, ಪತ್ರಿಕಾಕರ್ತರು, ಶೇ‍ಷ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ನಟಿಯರು, ಹಾಗೂ ರಾಘವೇಂದ್ರರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ,ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನಿತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ ಎಲ್ಲರೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಮೌನವ್ರತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ== ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಅವರು 'ಮೌನವ್ರತ' ಧಾರಣೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸವಿರಾರು ಪುಟಗಳ 'ಸಾಹಿತ್ಯ'ವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ. ೪ ಕಾವ್ಯಗಳು, ೯ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ೧೨ ನಾಟಕಗಳು, ೨ ಗೀತ ನಾಟಕ, ೭ [[ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯ]], ೧ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ೩ ಕಥಾಸಂಕಲನ, ೪ ಆಯುರ್ವೇದ, ೪ ಯೋಗ-ಇದರಲ್ಲಿ " [[ಬೃಹತ್ ಯೋಗ ದರ್ಶನ]]" ಯೋಗ ಸಂಪುಟವೂ ಇದೆ. ೫ ವ್ಯಾಯಾಮ, ೨ ಇತರೆ-೧. [[ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ]], ೨. [[ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ]]- ಇದು ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರ ಕಾವ್ಯನಾಮ '[[ತಿರುಕ]]'ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತರಲ್ಲ== ಕರ್ಣಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ, ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲು, 'ಪದ್ಮಭೂಷಣ','ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಬಾರಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಉತ್ತರ. "ಅವೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ಬೇಡ; ಆಶ್ರಮದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಇದೆ. ಅದನ್ನು ಕೊಡಿ ". [[ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಅವರಿಗೆ 'ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್' ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅವರ ನಿಲವು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಶ್ರಮದ ಎಲ್ಲ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೂ ಅವರು ದಾನಿಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ನಿರಂತರ ಧನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣ, 'ತಿರುಕ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬರೆದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದರೆ, ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಹಣ, ಅವರ 'ಸರ್ವೊದಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ'ದಿಂದ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ 'ಜೋಳಿಗೆ' ತಗುಲಿಹಾಕಿಕೊಂಡು 'ಭಿಕ್ಷ'ಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೂರ್ದಾಸ್, ಸದಾ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:Svamiji.jpg|thumb|right|350px|'ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಪೋವನದ ಬಳಿ']] [[ಚಿತ್ರ:Raghavendrasvamiji.jpg|thumb|right|350px|'ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು']] ==ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಶತಮಾನದ ವರ್ಷದ, ವರ್ಧಂತ್ಯುತ್ಸವ== [[೧೯೯೧]] ರಲ್ಲಿ ರಾಘವೇಂದ್ರರ ೧೦೦ ನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಊರಿನ ಜನ, ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಮದ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಆಚರಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಪುಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ, 'ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ' ಹೊರಗೆ ಬಂತು. ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ, ಶಿಷ್ಯರ, ನಿವೇದನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ, '[[ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ (ಪುಸ್ತಕ)]]' <ref>{{Cite web |url=https://docs.google.com/document/d/18ZDALwH1I7mdoijL_bPNRbv3Bo9BFVNV4h4dCCfQRMc/edit?usp=sharing |title=“ಜೋಳಿಗೆಯ ಪವಾಡ (ಪುಸ್ತಕ)“- ಶ್ರೀ. ಶ್ರೀ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ.-ತಿರುಕ (೧೮೯೧-೧೯೯೩) |access-date=2021-07-19 |archive-date=2021-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719044128/https://docs.google.com/document/d/18ZDALwH1I7mdoijL_bPNRbv3Bo9BFVNV4h4dCCfQRMc/edit?usp=sharing |url-status=dead }}</ref> ಬರೆದರು. ಆಗಲೇ ಒಮ್ಮೆ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]]ದಿಂದ ನರಳಿದ್ದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆದಕಿ ಬರೆದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ; ಅವರ ಜೀವನದ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟುವಂತೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ, ವಿಷಯ ನಿರೂಪಣೆ, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ಪುನಃ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ 'ಹೃದಯಾಘಾತ'ವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ 'ಮಲ್ಯ' ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ==ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ,ನಿಧನ== ತಿಂಗಳ ಮೇಲೆ 'ಕೋಮಾ' ದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾಯೋಗಾಚಾರ್ಯರು ಶನಿವಾರ, ಬೆಳಿಗ್ಯೆ,೧೦-೩೦, [[ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧]], [[೧೯೯೬]] ರಂದು (ಶುದ್ಧ ಆಷಾಢ) ದೈವೈಕ್ಯರಾದರು. ಅವರ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ, ಒಂದು ಭವ್ಯ 'ಸಮಾಧಿ'ಯನ್ನು ಆಶ್ರಮದ ಆಂಗಣದಲ್ಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಘವೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿಗಳು ಆಗಾಗ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ''"[[ಬುತ್ತಿ ಗಂಟು ತೀರಿತಿನ್ನು]], [[ಹೊರಟೆ ನನ್ನ ಊರಿಗೆ]],"'' ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಮುಂದೆ ಹಾಕಿರುವ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸಿ, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವಿಡೀ ದುಡಿದು,ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು 'ಸಾರ್ಥಕ'ಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾಚೇತನ, ಅನಂತದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಯಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ’ಸೂರ್ದಾಸ್ ಜೀ” ರವರೂ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ, ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಮರಣಹೊಂದಿದ್ದೂ ಶನಿವಾರ, ಬೆಳಿಗ್ಯೆ, ೧೦-೩೦, ಆಗಸ್ಸ್ಟ್ ೩೧ ರಂದು, ೧೯೯೮ ರಂದು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಆಜ್ಞಾರಾಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯ ಜನತೆ, ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರ ಗುರುಗಳಾದ, ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಸಮಾಧಿಮಾಡಿದರು. ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ನೂರಾರು, ಸಹಸ್ರಾರು ಜನ, ಶಿಷ್ಯರು, ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ಜನತೆ, ತಮ್ಮ "ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ" ಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ==ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ವಸತಿ ಗೃಹಗಳು, ಬನಶಂಕರಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾಲೇಜುಗಳು, 'Centenary College of Physical Education' (ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜು), B.Ed; College, (ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜ್) ಹಿಂದೆ ಅವು ಬೆಳೆದು, ನಡೆದುಬಂದ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ, 'ಮೂಕ ಸಾಕ್ಷಿ' ಗಳಾಗಿ ಮುಗಿಲೆತ್ತರ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. ==ಅನುಪಮವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆ== * '''ಕಾವ್ಯ:''' ೧. ಪೂಜೆ(ಕವನ ಸಂಕಲನ) ೨. ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ (ಕವನಸಂಕಲನ) ೩. ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ೪. ಹನುಮತ್ಖಡ್ಗ. * '''ಕಾದಂಬರಿಗಳು:''' ೧. ಕೊನೆಯಗುಟುಕು ೨. ಮೂಳೆಯ ಹಂದರ ೩. ಚಿತೆಯೋ ಸಮಾಧಿಯೋ ೪. ಉದಯಾಸ್ತ ೫.ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆ ೬. ರಸಋಷಿ ೭. ಗುಡ್ಡದ ಸಿಂಗಾರಿ ೮. ತ್ಯಾಗಜೀವಿ ೯. ಎಲ್ಲ ಹಸಿವೆಯ ಆಟ. * '''ನಾಟಕಗಳು:''' ೧. ರಣಚಂಡಿ ೨. ಮಹಾಕವಿ ಭಾರತಿ ೩. ನ್ಯಾಯಮಂತ್ರಿ ೪. ಉಷಾ ಸ್ವಯಂವರ ೫. ದಾರಿಯ ದೇವರು ೬. ವನಮಹೋತ್ಸವ ೭. ತಿರುನಾಮ ೮. ದೆವ್ವದ ಮನೆ ೯. ಸುಖೀರಾಜ್ಯ ೧೦. ಕರ್ಮಯೋಗಿ ೧೧. ಉದ್ಧಾರ ೧೨. ಮೂರು ನಾಟಕಗಳು. * '''ಗೀತ ನಾಟಕಗಳು :''' ೧. ಭಕ್ತ ಶಬರಿ ೨. ಮಹಾಶಿಲ್ಪಿ. * '''ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಗಳು :''' ೧. ಧ್ಯಾನಭಾರತಿ ೨. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ೩. ಮೂರು ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಗಳು ೪. ಪ್ರೇಮಪಷಾಣಿ ಮತ್ತು ಮಮತೆಯ ಮಗಳು ೫. ಧನಪಿಷಾಚಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಗಳು ೬. ಪಂಚಾಯ್ತಿ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಗಳು ೭. ನನ್ನ ರಾಮರಾಜ್ಯ. * '''ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ :''' ೧. ಅಂತರ್ವಾಣಿ * '''ಕೀರ್ತನ ಸಾಹಿತ್ಯ:''' ೧. ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ ೨. ಗಿರಿಜಾಕಲ್ಯಾಣ ೩. ತಿರುನೀಲಕಂಠರು ೪. ಹೆಳವನ ಕಟ್ಟೆ ಸಂತ ಗಿರಿಯಮ್ಮ. * '''ಕಥಾಸಂಕಲನ :''' ೧. ದೇವರ ಉಪವಾಸ ೨. ಕಥೆಯೋ ವ್ಯಥೆಯೋ ೩. ಕಿರುನಾಟಕ ಕಥೆಗಳು. * '''ಆಯುರ್ವೇದ :''' ೧. '[[ಸ್ವಯಂವೈದ್ಯ]]' ೨. ಚೌಪದಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಗ್ರಹ ೩. ವನೌಷಧಿಗಳ ಗುಣಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾಕೋಶ ೪.ಗೃಹ ವೈದ್ಯ ಕೈಪಿಡಿ. * '''ವ್ಯಾಯಾಮ :''' ೧. ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ ೨. ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ (ಚಿತ್ರಪಟ) ೩. '[[ಅಂಗಮರ್ದನ]]' ೪. ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರ ವ್ಯಾಯಾಮ ೫. ಗುರು ನಮಸ್ಕಾರ * '''ಯೋಗ :''' ೧. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ೨. ದೇಹ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗಾಸನಗಳು ೩. ಕಥಾ ರೂಪಕ ಯೋಗಾಸನ ೪. ಷಟ್ಕರ್ಮವಿಧಿ. * '''ಇತರೆ :''' ೧. [[ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ]] ೨. [[ಜೋಳಿಗೆ ಪವಾಡ]] ==ಶ್ರೀ. ಶ್ರೀ. ಮರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಯತಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ== ಈಗ, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]ದ ಶ್ರೀ. ಶ್ರೀ. ಮರುಘರಾಜೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿಗಳು, 'ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯ ಅನಾಥಾಶ್ರಮ' <ref>{{Cite web |url=http://malladihalliast.com/kn/ |title='ಅನಾಥ ಸೇವಾಶ್ರಮ ಟ್ರಸ್ಟ್'(ರಿ) ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿ' |access-date=2014-06-26 |archive-date=2014-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522215800/http://malladihalliast.com/kn/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಟಕಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಹಾಗೂ ಋಗ್ಣಾಲಯ, ಮಕ್ಕಳ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ವಸತಿಗೃಹಗಳು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ==ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಮಾರಕ== ಮಲ್ಲಾಡಿಹಳ್ಳಿಯಂತಹ ಕುಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಡಜನರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ, ಹಲವಾರು ಜನಪರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು, ಹಲವಾರು ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಯೋಗಶಿಕ್ಷಣ, ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿಗಳ ಮಹತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ, ಜನಪ್ರಿಯಮಾಡಿದ ಯತಿವರ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ರಾಘವೇಂದ್ರರಾಯರ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೆಗಲು ಸೇರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಯೋಗದಾನಮಾಡಿದ ಶ್ರೀ ಸೂರ್ದಾಸ್ ಜೀ ರವರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅವರಿಗೂ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://dinapratidina.wordpress.com/2016/03/27/%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%98%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%9C%E0%B3%80/ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸೂರ್ದಾಸ್ ಜೀರವರ ಸ್ಮಾರಕ, dinapratidina.wordpress.com/ ಮಾರ್ಚ್,೨೭,೨೦೧೬]</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.sivanandaonline.org/public_html/?cmd=displaysection&section_id=639&format=html The Devine life society, Pranayama] * [https://books.google.co.in/books/about/Malladihalli_Sri_Raghavendra_Swamiji.html?id=qS4aYAAACAAJ&redir_esc=y Malladihalli Sri Raghavendra Swamiji, Frederic P. Miller, Agnes F. Vandome, McBrewster John] * [https://starofmysore.com/yoga-is-not-just-an-exercise-but-much-more/ yoga-is-not-just-an-exercise-but-much-more/Star of Mysore, May 22,,2018] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯೋಗಾಚಾರ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ತಿರುಕ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು|ತಿರುಕ]] 41t4ookac0n7z894zyf4g0chydygqcd 0 15459 1371167 1356318 2026-04-02T16:23:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371167 wikitext text/x-wiki ==ಮುಂಬಯಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== '''ಕುಡಿಯುವನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ''',<ref>[https://archive.org/details/watersupplybomb00tullgoog Water supply of Bombay, Report submitted to teh bench of justices of that city- Hector Tulloch, 1872]</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್, [[ಜಾನ್ ಲಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ ]], ರವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ, ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ, ಮುಂಬಯಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಸರೋವರ [[ವಿಹಾರ್ ಲೇಕ್]], ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://www.mumbai.org.uk/lakes/index.html Mumbai Commercial Capital of India, Lakes In Mumbai]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಜನವರಿ, ೧೮೫೬ ರಲ್ಲೇ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದು ಮುಗಿದದ್ದು, ೧೮೬೦ ರಲ್ಲಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್, ಜಾನ್ ಲಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟನ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚ, ೬೫ ಲಕ್ಷರೂಪಾಯಿಗಳು. '[[ಟಸ್ಸೊ]]', ಎಂಬ ನದಿಗೆ, ೧೮೭೨ ಹಾಗೂ ೧೮೭೯ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ತುಳಸಿನದಿ]] ಯ ನೀರಿನ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಮಧ್ಯೆ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನೀರನ್ನು ಶೇಕರಿಸಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚ, ೪೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ನಂತರ, ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ '[[ಪೊವಾಯ್ ಲೇಕ್]]', ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು. [[ತನ್ಸ]] ಮತ್ತೊಂದು, ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ರೆಸರ್ವಾಯಿರ್ ಕೆಲಸ, ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು. ==[[ಬಾಂಬೆ ಮ್ಯುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ ಮ್ಯುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ನವರು, '[[ತನ್ಸ ಸರೊವರ]]', ದ ನೀರು ಶೇಖರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಹತ್ತಿರದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ೫ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ನೀರಿನ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ೩ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.'[[ಕ್ಯಾಚ್ ಮೆಂಟ್ ಏರಿಯ]],' ದ, ನೈರ್ಮಲ್ಯೀಕರಣವನ್ನೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು,ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಜಾಗರೂಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ==[[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಹಾಸಂಸ್ಥೆ]], ಯ ಯೋಗದಾನ== ಮುಂದೆ, [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಹಾಸಂಸ್ಥೆ]], ಯವರು, "[[Bombay Water Supply and Sewage Disposal Projects]]" ಎಂಬ ಪರಿ-ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ೧೯೭೫ ಮತ್ತು ೧೯೯೫, ಮುಂಬಯಿ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಲಾಗು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ೬೦ ರಿಂದ ೬೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲನ್ಸ್ /ದಿನಪ್ರತಿ, ಕೇವಲ [[ವೈತರಣ ಜಲಾಶಯ]] ದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಾಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ಮುಂಬಯಿ ನಗರಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ, 'ವರುಣದೇವರಕೃಪೆ,' == 'ವರುಣದೇವರ ಕೃಪೆ', ಮುಂಬಯಿ ನಗರಕ್ಕೆ, ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜುನ್ ಜುಲೈ ಅಥವಾ ತಡವಾದರೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ವರೆವಿಗೂ ಮಳೆರಾಯನ ಕೃಪೆ ಹೇಗೋ ದೊರೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಮುಂಬಯಿ ಕಡೆ ಹೋದಂತೆ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ಮಳೆಬಂದಾಗ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಂತು ಹೊಂಡ ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯಗಳಾಗುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಅದರಂತೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತ ಸರೋವರಗಳು ಒಟ್ಟು[[ಆರು]] ಎಂದು ನಿಗದಿ ಮಾಡಾಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಕಂಡಂತಿವೆ. ಜಲಾಶಯದ ಹೆಸರು. ಕೋಡಿಹರಿಯಲು ಬೇಕಾದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (ಮೀಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ) * ಮೋಡಕ್ ಸಾಗರ್ - ೧೬೩.೧೫ * ತನ್ಸ ಲೇಕ್ - ೧೨೮.೬೩ * ವಿಹಾರ್ ಲೇಕ್ -೮೦.೪೨ * ತುಳಸೀ ಲೇಕ್ - ೧೩೯.೧೭ * ಅಪ್ಪರ್ ವೈತರಣಾ ಲೇಕ್ - ೬೦೩.೫೧ * ಭಟ್ಸ ಲೇಕ್ - ೧೩೩.೦೦ ==ಮುಂಬಯಿನ ಉಪನಗರ, ಭಾಂಡೂಪ್ ನಲ್ಲಿ '[[ಕುಡಿಯುವನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಘಟಕ]]'== ಮುಂಬಯಿ ನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಉಪನಗರಿಯಾದ [[ಭಾಂಡೂಪ್]] ನಲ್ಲಿ, ಏಶಿಯಾ ದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ '[[ಕುಡಿಯುವನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಘಟಕ]]' ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ತುಳಸಿ ಲೇಕ್]], ಹಾಗೂ [[ವಿಹಾರ್ ಲೇಕ್]] ಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉಳಿದ ಸರೋವರಗಳು ಮುಂಬಯಿನ ದೂರದ ಉಪನಗರಿಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮುಂಬಯಿ ನ [[ಮಲಬಾರ್ ಹಿಲ್]] ನ ಮೇಲೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ '(Underground Water Tank)' ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಭಾರಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ನ್ನು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ]] h1zm0a81jadyhsf135ewby7scgu53yd 0 16899 1371191 1333800 2026-04-03T03:46:59Z VASANTH S.N. 728 1371191 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} '''ಅಂಗಡಿ''' [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮೂಡಿಗೆರೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವನಾಮ ''ಸೊಸೆವೂರು''. <ref>{{Cite web |url=http://www.karnatakaholidays.com/angadi.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-02-19 |archive-date=2017-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213053218/http://www.karnatakaholidays.com/angadi.php |url-status=dead }} accessdate 19 February 2017</ref><ref>http://www.census2011.co.in/data/village/610011-angadi-karnataka.html</ref> ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಎಂಬ ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹುಲಿಯು ಬಂದಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಶಿಷ್ಯರು ಹೆದರಿದರು. ಗುರುಗಳು ಸಳ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೊಯ್ಸಳ ಎಂದು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರು. ಆಗ ಸಳನು ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಂಶದ ಲಾಂಛನ ಸಳ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರ ಲಾಂಛನವಾಗಿದೆ. ==ಇತಿವೃತ್ತ== *[[ಸಳ]]ನು ಇಲ್ಲಿನ ದೇವತೆಯಾದ ವಾಸಂತಿಕ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮುನಿ ಸುದತ್ತರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತಿದ್ದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದು ಅಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು, ಗುರುಗಳಾದ ಸುದತ್ತರು ಸಳನಿಗೆ 'ಹೊಯ್ ಸಳ' (ಹೊಯ್=ಹೊಡೆ, ಕೊಲ್ಲು) ಎನ್ನಲು, ಸಳನು ಆ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. *ಮುಂದೆ ಸಳನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಯಿತು. ಇಂದು ಅಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಹಳೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯ ಕುರುಹುಗಳಿವೆ. ಮುಂದೆ ಅವರು [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿಗೆ]] ಹೋದುದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. == ಅಂಗಡಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ == *ಘಟ್ಟದಿಂದ [[ಕರಾವಳಿ|ಕರಾವಳಿಗೆ]] ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆಯಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೧-೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದನ್ನು ಸೊಸವೂರು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [[ಬುಕ್ಕ ರಾಯ I|ಬುಕ್ಕರಾಯನ]] ಕಾಲದಲ್ಲೂ (೧೩೫೯) ಇದೇ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಆದರೆ [[ಅಚ್ಯುತರಾಯ|ಅಚ್ಚುತರಾಯನ]] ಕಾಲದ ಹೊತ್ತಿಗೆ (೧೫೩೯) ಅಂಗಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದ ಶಶಪುರ, ಶಶಕಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಈ ಊರನ್ನೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ. *ಈ ಸೊಸವೂರು [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರ]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಸಳ ಇಲ್ಲಿ [[ಹುಲಿ|ಹುಲಿಯನ್ನು]] ಕೊಂದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಂಶದ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ ಎಂದು ಅನೇಕ ಶಾಸಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ನೃಪಕಾಮ ಸೊಸವೂರಿನಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಇವನ ಮಗ ವಿನಯಾದಿತ್ಯ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದೋರ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಬಂದ ಹಲವು ಹೊಯ್ಸಳ ಅರಸರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅವರ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. *ಹೊಯ್ಸಳರ ಕುಲದೇವತೆಯಾದ ವಾಸಂತಿಕಾ ದೇವಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾದ ವಸಂತಮ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಜೈನಯತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಬಸದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೂ ಶಾಸನಾಧಾರಗಳಿವೆ. ಅಂಗಡಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಉಗ್ಗೇಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಹರವೆಂಬ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನ ರಾಚಮಲ್ಲಪೆರ್ಮಾನಡಿಕಾಮ ಹೊಯ್ಸಳನ ಕಾಲದ್ದು. *ಇಲ್ಲಿರುವ ವಾಸಂತಿಕಾ ಗುಡಿ ಹೆಂಚು ಹೊದಿಸಿರುವ ಈಚಿನ ಕಟ್ಟಡ ಒಳಗೆ ಐದು ದೇವಿಯರ ಮೃಣ್ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಅವಕ್ಕೆ ಪಂಚಮುಖ ಅಥವಾ ತ್ರಿಮುಖಗಳಿವೆ. ಅವು ಶಕ್ತಿದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸು.೧೦-೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಎರ‌ಡು ಜೈನಬಸದಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳುಂಟು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೇಶವ, ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಶಿಥಿಲವಾಗಿವೆ. ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರ್ತಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಿಲ್ಪ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಂಗಡಿ|ಅಂಗಡಿ}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] taa0ii3il5f7duicbliv0qgx4qafnea 0 18407 1371181 1357533 2026-04-03T00:07:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371181 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಮಂಗಟ್ಟೆ | image = Malabar grey hornbill.jpg | image_width = 204px | image_caption = ಮಲಬಾರ್ ಕಂದು ಮಂಗಟ್ಟೆ<br />''Ocyceros griseus'' | regnum = [[ಪ್ರಾಣಿ]] | phylum = [[ಕಾರ್ಡೇಟಾ]] | classis = [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು | ordo = '''ಬುಸೆರೊಟಿಫೊರ್ಮಿಸ್''' | familia = '''ಬುಸೆರೊಟಿಡೆ''' | familia_authority = ರಾಫಿನೆಸ್ಕ್, [[1815]] | subdivision_ranks = Genera | subdivision = 14, see text }} '''ಮಂಗಟ್ಟೆ'''ಯು ''ಕಾರಸೈಯಿಫಾರ್ಮೀಸ್'' ಗಣದ '''''ಬುಸೆರೊಟಿಡೆ''''' ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯ, [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಹಾಗೂ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯ [[ಏಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಒಂದು ವನ್ಯ[[ಪಕ್ಷಿ]]. '''ಓಂಗಿಲೆ''' ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ಇವುಗಳ [[ಕೊಕ್ಕು]] ಉದ್ದವಾಗಿ ಕೆಳಬಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಜ್ವಲ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಕ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೀಸಕ ಇರುತ್ತದೆ. == ಭಾರತದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 45 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ''ಟೋಕಸ್ ಬಿರಾಸ್ಟ್ರಿಸ್'' (''ಕಾಮನ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್''), ''ಟೋಕಸ್ ಗ್ರೈಸಿಯಾಸ್'' (''ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್''), ''ಆಂತ್ರಕೋಸಿರಸ್ ಕಾರೊನೇಟಸ್'' (''ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್''), ''ಆ. ಮಲಬಾರಿಕಸ್'' (''ಲಾರ್ಜ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್'') ಮತ್ತು ''ಬ್ಯೂಸರಸ್ ಬೈಕಾರ್ನಿಸ್'' (''ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್'') ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಭೇದಗಳುಂಟು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲನೆಯದು [[ಕೇರಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳನ್ನುಳಿದು]] ಭಾರತಾದ್ಯಂತವೂ, ಎರಡನೆಯದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೂ]], ಮೂರನೆಯದು ಭಾರತಾದ್ಯಂತವೂ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕುಮಾಂವ್‌ನಿಂದ ಅಸ್ಸಾಮ್‌ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ, ಕೊನೆಯದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯದ]] ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣದೊರೆಯುವುವು. == ಕಾಮನ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ == [[ಚಿತ್ರ:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|center|thumb]] === ದೇಹರಚನೆ === ಇದು ಸುಮಾರು 60 ಸೆಂಮೀ ಉದ್ದದ ಒಡ್ಡೊಡ್ಡಾದ ಹಕ್ಕಿ. ಮೈಬಣ್ಣ ಅನಾಕರ್ಷಕ; ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದು. [[ಬಾಲ|ಬಾಲವೇ]] ದೇಹದ 1/2 ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಬಲಯುತವಾಗಿವೆ. [[ಗರಿ|ಗರಿಗಳು]] ಒರಟು, ಇವುಗಳ ರಚನೆ ಜಾಳುಜಾಳು, ಕೊಕ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಡಿರುವ ಕೊಂಬಿನ ವಾಳ ಇರುವುದು ಈ ಹಕ್ಕಿಯ ಅತಿವಿಚಿತ್ರ ಲಕ್ಷಣ. ಇದರಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೆರನ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ. === ಆವಾಸಸ್ಥಾನ === ಇದು ವೃಕ್ಷವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಳೆಯ [[ಮರ|ಮರಗಳ]] ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆಲ]], [[ಅರಳಿಮರ|ಅರಳಿ]] ಮುಂತಾದ ಹಣ್ಣುಬಿಡುವ ಶ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. === ಆಹಾರ === [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಟ್ಟೆ [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳನ್ನೂ]], [[ಓತಿ]], [[ಇಲಿ|ಇಲಿಗಳನ್ನೂ]] ತಿನ್ನುವುದಿದೆ. === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ಇದು [[ಗೂಡುಗಳು|ಗೂಡು]] ಕಟ್ಟಿ ಮರಿ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾಯ ಮಾರ್ಚ್-ಜೂನ್. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿ ಯಾವುದಾದರೂ ವಯಸ್ಸಾದ ಮರದ [[ಪೊಟರೆ (ಮರ)|ಪೊಟರೆಯನ್ನು]] ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ಕೂತು ಕಿರಿಯಗಲದ ಕಿಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪೊಟರೆಯ ಸುತ್ತ [[ಮಣ್ಣು]], ಕಸಕಡ್ಡಿ, ತನ್ನ ಹಿಕ್ಕೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಗೋಡೆ ರಚಿಸಿ ಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/birds00blangoog#page/n159/mode/1up/|title=Fauna of British India. Birds Volume 3|author=Blanford, WT|publisher=Taylor and Francis, London|year=1895|page=141}}</ref><ref>{{cite journal|author=Hall, Eleanor Frances|year=1918|title=Notes on the nidification of the Common Grey Hornbill (''Lophoceros birostris'')|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=25|issue=3|pages=503–505|url=https://biodiversitylibrary.org/page/5454388}}</ref> ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಚಾಚಬಲ್ಲದು. ತರುವಾಯ 2-3 ಮಾಸಲು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು]] ಕಾವಿಗೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಮರಿಗಳು ಹೊರಬಂದು ಕೊಂಚ ದೊಡ್ಡವಾಗುವ ತನಕವೂ (6-8 ವಾರಕಾಲ) ಹೆಣ್ಣು ಹೀಗೆ ಸೆರೆವಾಸದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗಂಡು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಿಗಳು ಅರ್ಧ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಹೆಣ್ಣು ಗೂಡಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಹೊರ ಬಂದು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಉಣಿಸುತರುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿನೊಡನೆ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="EoB">{{cite book|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|author=Kemp, Alan|publisher=Merehurst Press|year=1991|isbn=978-1-85391-186-6|editor=Forshaw, Joseph|location=London|pages=149–151}}</ref> ಮರಿಗಳು ಪೂರ್ಣ ಬೆಳೆದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾದಾಗ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವುವು. === ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡವಳಿಕೆ === ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ರೆಕ್ಕೆ ಬಡಿಯುತ್ತ ಶ್ರಮಪಟ್ಟಂತೆ ಬಳುಕುಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಹಾರುವಾಗ ಎಲ್ಲ ಮಂಗಟ್ಟೆಗಳೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗದೆ, ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದರಂತೆ ಸಾಗುವುವು. ==ಇದನ್ನೂ ಓದಿ== * [[ದೊಡ್ಡ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} * '''Kemp''', Alan C. & '''Woodcock''', Martin (1995): ''The Hornbills: Bucerotiformes''. Oxford University Press, Oxford, New York. <small>ISBN 0-19-857729-X</small> * '''Maclean''', Gordon Lindsay & '''Roberts''', Austin (1988): ''Roberts' Birds of Southern Africa'' (Revised Edition). Hyperion Books. <small>ISBN 1-85368-037-0</small> * '''Wallace''', Alfred Russel (1863): "[http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S079.htm The Bucerotidæ, or Hornbills] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430021951/http://www.wku.edu/~smithch/wallace/S079.htm |date=2009-04-30 }}". ''The Intellectual Observer'' June 1863: 309–316. * '''Zimmerman''', Dale A., '''Turner''', Donald A., & '''Pearson''', David J. (1999): ''Birds of Kenya and Northern Tanzania'' (Field Guide Edition). Princeton University Press. <small>ISBN 0-691-01022-6</small> == External links == * [http://ibc.lynxeds.com/family/hornbills-bucerotidae Hornbill videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524132549/http://ibc.lynxeds.com/family/hornbills-bucerotidae |date=2011-05-24 }} on the Internet Bird Collection * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553435 ITIS Taxonometric Report Data] * [http://www.birding.in/orders/bucerotiformes.htm Birds of India website] * [http://www.coraciiformestag.com/Conservation/Conservation.htm Hornbill Conservation]: Hornbill Specialist Group, [[IUCN]]. * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=18013&m=0 Narcondam Island Wildlife Sanctuary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104095521/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=18013&m=0|date=2009-01-04}} * [https://www.natureinfocus.in/animals/10-things-you-need-to-know-about-hornbills Things to Know About Hornbills] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118135621/https://www.natureinfocus.in/animals/10-things-you-need-to-know-about-hornbills |date=2022-01-18 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಂಗಟ್ಟೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] oa5lxcu5vortf2n3fypofkubmgp9dzk 0 21275 1371188 1358301 2026-04-03T02:54:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371188 wikitext text/x-wiki {{Translation/Ref|en|Malaria|oldid=308757792}} {{Infobox disease | Name = Malaria | ICD10 = {{ICD10|B|50||b|50}} | ICD9 = {{ICD9|084}} | Image = Plasmodium.jpg | Caption = ''Plasmodium falciparum'' ring-forms and [[gametocyte]]s in human blood. | DiseasesDB = 7728 | MedlinePlus = 000621 | OMIM = 248310 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1385 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|305}} {{eMedicine2|ped|1357}} | MeshName = Malaria | MeshNumber = C03.752.250.552 | }} ==[[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಯಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ== '''ಮಲೇರಿಯಾ'''ರೋಗವಾಹಕ ಪ್ರೋಟೊಸೋವನ್‌ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಒಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ. ಈ ರೋಗವು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳು, [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪ-ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸುಮಾರು 350-500 ದಶಲಕ್ಷ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದು,[2] ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದುಂಟು; ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಉಪ-ಸಹಾರಾ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳು. [4] ಮಲೇರಿಯಾ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟು ಉಪ-ಸಹಾರಾ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗ ಬಡತನದ ಒಡನಾಡಿ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು, ಅಲ್ಲದೆ ಬಡತನಕ್ಕೆ ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣ ಮತ್ತು [6] ಆರ್ಥಿಕ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪದ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ]] ಪಿಡುಗೂ ಆಗಿದೆ. ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ]]'' [[ಜಾತಿ|ಜಾತಿಗೆ]] ಸೇರಿರುವ [[ಪ್ರೋಟೊಸೋವಾಗಳು|ಪ್ರೋಟೊಸೋವನ್‌]] [[ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿ|ಪರಾವಲಂಬಿ]]ಯು ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಪರಾವಲಂಬಿಯ ಐದು ಜಾತಿಗಳು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಸಬಹುದು; ರೋಗದ ಅತಿ ಗುರುತರವಾದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌|ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪಾರಮ್‌]]'' ಕಾರಣ. ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌]],'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಓವಲೆ]],'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಮಲೇರಿಯೆ]]'' ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮಲೇರಿಯಾ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಲ್ಲದ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೋಗವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಐದನೆಯ ಜಾತಿಯಾಗಿರುವ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ನ್ಯೋಲೆಸಿ]]'' ಮಕ್ಯಾಕ್‌ ಕೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಮನುಷ್ಯರಗೂ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಸಬಲ್ಲದು. ಮಾನವ-ರೋಗಕಾರಕ ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'' ಜಾತಿಯ ಈ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿ'' ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ-, ಸೋಂಕಿತ ಹೆಣ್ಣು [[ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌|"ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌" ಸೊಳ್ಳೆ]] ಕಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಜನರು ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ಹರಡಬಲ್ಲದು; ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಸೋಂಕಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯೊಂದು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ, ಸೊಳ್ಳೆಯು ಪುನಃ ರಕ್ತ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಈ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಸೊಳ್ಳೆಯ ಎಂಜಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು [[ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣ]]ಗಳೊಳಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ, [[ಅನಿಮಿಯಾ|ಅನಿಮಿಯಾ (ರಕ್ತ ಹೀನತೆ),]] ತಲೆಸುತ್ತುವಿಕೆ, ಉಸಿರು ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ತ್ಯಾಕಿಕಾರ್ಡಿಯಾ|ಟ್ಯಾಕಿಕಾರ್ಡಿಯಾ (ಹೃದಯ ಸ್ಪಂದನಾಧಿಕ್ಯ)]]ದಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಜ್ವರ]], [[ಶೀತ|ಚಳಿ,]] [[ವಾಕರಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆಂಜಾ|ಫ್ಲೂ-ತರಹದ ರೋಗ]]ದಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ತೋರಿ; ತೀವ್ರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಮಾ|ಕೋಮ (ಕೋಮಾನಿದ್ರೆ)]] ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. [[ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕೀಟ ನಿವಾರಕ|ಕೀಟ-ನಿವಾರಕ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೊಳ್ಳೆ ಕಡಿತವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಮಲೇರಿಯಾದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು|ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವ ನಿಂತ ನೀರನ್ನು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟು ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೀಮಿತ ಸಾಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಲಕ್ಷಣ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ-ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ತಳಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಕುಶಲಬಳಕೆ (ಜಿನಿಟಿಕ್‌ ಮ್ಯಾನಿಪುಲೇಷನ್‌) ಮಾಡಿ, ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವುಗಳ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Yoshida S, Shimada Y, Kondoh D, ''et al.'' |title=Hemolytic C-type lectin CEL-III from sea cucumber expressed in transgenic mosquitoes impairs malaria parasite development |journal=PLoS Pathog. |volume=3 |issue=12 |pages=e192 |year=2007 |pmid=18159942 |doi=10.1371/journal.ppat.0030192 |url=http://www.plospathogens.org/article/info:doi/10.1371/journal.ppat.0030192}}</ref> ಕೆಲವು ಲಸಿಕೆಗಳು ವಿಕಸನ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಉನ್ನತ ಸ್ತರದ ರಕ್ಷಣೆ <ref>{{Cite web |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/NEJMoa0807381 |title=RTS,S ಲಸಿಕೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ತೀವ್ರತೆ |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108200359/http://content.nejm.org/cgi/content/full/NEJMoa0807381 |url-status=dead }}</ref> ನೀಡುವಂತಹ ಮಲೇರಿಯಾ [[ಲಸಿಕೆ]]ಯು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸೋಂಕಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗಗಳು (ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಳೀಯ]] (ರೋಗ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಇಂತಹ [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ರೋಗನಿರೋಧಕ]] ಔಷಧಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಸೋಂಕಿನ ತೀವ್ರತೆ ಬಹಳವಿದ್ದು, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಮರುಕಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಭಾಗಶಃ [[ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ಗುಣ (ವೈದ್ಯಕೀಯ)|ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ]](ಪ್ರತಿರೋಧ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ; ಈ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದಿರುವ ವಯಸ್ಕರು ಕೂಡ ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ರೋಗ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳುವಂತಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕ್ವಿನೈನ್‌]] ಅಥವಾ [[ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌|ಆರ್ಟೆಮಿಸಿನಿನ್‌]] ಜನ್ಯಗಳಂತಹ [[ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧ|ಮಲೇರಿಯಾ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಔಷಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ವಿಕಾಸ|ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ.]] ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ಔಷಧಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ==ಸೊಳ್ಳೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ== ಈ ಹುಳಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಿನ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ತರುವಾಯ ಜಡಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಬಲಿತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳಾಗಿ ಹಾರಿ ಬರುವುದು. ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಹುಳುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅನಾಫಿಲಿಸ್’ ಜಾತಿಯ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕಚ್ಚುವುದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಮೇಲೆ. ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಕತ್ತಲಾಗಿರುವ ಕೊಳಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜೋಲಾಡುತ್ತಿರುವ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಅನುಕೂಲವಾದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಲು ಬೇಕಾದ ಸೌಲಭ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೂಜಿಯಂತಿರುವ ಮೂತಿಯಿಂದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ರಕ್ತ ಹೀರುತ್ತದೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯ ಜೊಲ್ಲು ನಮ್ಮ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ನವೆಯಾಗುವುದು. ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ‘ಕ್ಯೂಲೆಕ್ಸ್’ ಜಾತಿಯ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಗೂನು ಬೆನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅನಾಫಿಲಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಸೊಳ್ಳೆಯು ನೆಟ್ಟಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿಯೂ ಸೊಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಅನಾಫಿಲಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ವೈರಾಣುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೇಜರ್ ರೋನಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್ ಎಂಬುವವರು ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ 1897ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಅನಾಫಿಲಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಸೊಳ್ಳೆಯೇ ಮಲೇರಿಯಾ ಮೊದಲಾದ ವೈರಸ್ ಜ್ವರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂಬ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ== *ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಭಾರತ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಂಘಟಿತವಾದ ಮಲೇರಿಯಾ-ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಯಾನದ ಸಂಯೋಜನೆ, ತ್ವರಿತ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಆರ್ಟೆಮೆಸಿನಿನ್-ಆಧಾರಿತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು (ಎಸಿಟಿ) ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಚಲನಶೀಲತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಇವು ಭಾರತವು ಮಲೇರಿಯಾ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ದೇಶದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಹೀಗಿದೆ. {| class="wikitable" |- !ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿನವರು.!!ಸಾವು |- |2001 :20.8 ಲಕ್ಷ||ಸಾವು::1005 |- |2004:19.1 ಲಕ್ಷ|| ಸಾವು::949 |- |2007 : 15.1 ಲಕ್ಷ||ಸಾವು:: 1311 |- | 2010: ||ಸಾವು::1018 |- |2014:8.5 ಲಕ್ಷ||ಸಾವು::316 |- |} <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/photo/58378702.cms India well on its way to beating malaria]</ref> ==ಸೊಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ== ನಿಂತ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಗಿರುವ ಹುಳಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲಾಗಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತ ಕೆಳಕ್ಕೂ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಈಜಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದುವೇ ಸೊಳ್ಳೆಯ ಮರಿಗಳು. ಈ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಇವು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರೆಗೂ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಹೊತ್ತಿದ್ದು, ಪುನಃ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಯು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹುಳಗಳು ಹೀಗೆ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರೆಗೆ ಆಗಾಗ ಹೋಗುವುದು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೋಸ್ಕರ. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಹುಳಗಳು ‘ಅನಾಫಿಲಿಸ್’ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳು. ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿರುವವು ‘ಕ್ಯೂಲೆಕ್ಸ್’ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದುವು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ‘ಅನಾಫಿಲಿಸ್’ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಎಂಬ ಅಂಶ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಬಹುದು. ‘ಕ್ಯೂಲೆಕ್ಸ್’ ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ಉಸಿರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆ ಇರುವುದು; ಅನಾಫಿಲಿಸ್ ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ಒಂದು ಮೊಟಕಾದ ಅಂಗವಿರುವುದು. ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಚೆಲ್ಲಿದರೆ ಉಸಿರಾಡಲು ವಾಯು ದೊರೆಯದೆ ಅವು ನಾಶ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. == ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Symptoms of Malaria.png|thumb|ಮಲೇರಿಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಣಗಳು. [10]]] ಮಲೇರಿಯಾದ ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಜ್ವರ]], [[ನಡುಕ|ನಡುಗುವಿಕೆ,]] [[ಆರ್ತ್ರಾಲ್ಜಿಯಾ|ಆರ್ಥ್ರಾಲ್ಜಿಯಾ (ಕೀಲು ನೋವು),]] [[ವಾಂತಿ ಮಾಡುವುದು|ವಾಂತಿ,]] [[ಹಿಮೋಲಿಸಿಸ್|ಹೀಮಾಲಿಸಿಸ್‌]]ನಿಂದ ಕಾರಣವಾದ [[ಅನಿಮಿಯಾ]], [[ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ಯೂರಿಯಾ|ಹೀಮೊಗ್ಲೊಬಿನೂರಿಯಾ,]] [[ರೆಟಿನೋಪತಿ|ಅಕ್ಷಿಪಟದ ಹಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾಯುವಿನ ಸೆಳೆತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಡುಕ|ಸೆಳೆತ(ಕನ್ವಲ್ಷನ್‌)]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಲೇರಿಯಾದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣವೇನೆಂದರೆ, ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಮತ್ತು ''P. ಓವೆಲೆ‌'' ಸೋಂಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲೊಮ್ಮೆ, ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಚಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಹಠಾತ್‌ ಶೀತ, ಆ ನಂತರ [[ಶೀತ (ಔಷಧೀಯ)|ಅದರ ತೀವ್ರತೆ (ರಿಗರ್‌),]] ಬಳಿಕ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಬೆವರುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ''P. ಮಲೇರಿಯೆ'' ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="RBMarmenia">[http://www.malaria.am/eng/pathogenesis.php ಮಲೇರಿಯಾ ಜೀವನ ಚಕ್ರ &amp; ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118084209/http://www.malaria.am/eng/pathogenesis.php |date=2008-01-18 }}. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ. 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31ರಂದು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಪ್ರತಿ 36-48 ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮರುಕಳಿಸುವ ಜ್ವರವಾಗಿದ್ದು, ಅಷ್ಟೇನೂ ಬಲವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸತತ ಜ್ವರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು [[ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗಿನ ಒತ್ತಡ|ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು, ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತ ಮಕ್ಕಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಭಂಗಿ|ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಭಂಗಿ]]ಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಗಿರುವ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Idro ">{{cite journal | last =Idro | first =R | authorlink = | coauthors =Otieno G, White S, Kahindi A, Fegan G, Ogutu B, Mithwani S, Maitland K, Neville BG, Newton CR | title = Decorticate, decerebrate and opisthotonic posturing and seizures in Kenyan children with cerebral malaria| journal =Malaria Journal | volume =4 | issue =57 | pages = 57| publisher = | date = | url = | pmc = 1326205 | doi = 10.1186/1475-2875-4-57| pmid =16336645 | accessdate =2007-01-21}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಅರಿವಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ತೀವ್ರಗತಿಯ ಮಿದುಳಿನ ವಿಕಸನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ವ್ಯಾಪಕ [[ಅನಿಮಿಯಾ]] ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮಿದುಳಿನ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿದುಳಿನ (ಸೆರೆಬ್ರಲ್‌) ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಈ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Boivin MJ |title=Effects of early cerebral malaria on cognitive ability in Senegalese children |journal=J Dev Behav Pediatr |volume=23 |issue=5 |pages=353–64 |year=2002 |month=October |pmid=12394524 |doi= |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=0196-206X&volume=23&issue=5&spage=353 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718072406/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=0196-206X&volume=23&issue=5&spage=353 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Holding PA, Snow RW |title=Impact of Plasmodium falciparum malaria on performance and learning: review of the evidence |journal=Am. J. Trop. Med. Hyg. |volume=64 |issue=1-2 Suppl |pages=68–75 |year=2001 |pmid=11425179 |doi= |url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/abstract/64/1_suppl/68 |format= }} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=intitle%3AImpact+of+Plasmodium+falciparum+malaria+on+performance+and+learning%3A+review+of+the+evidence&amp;as_publication=Am.+J.+Trop.+Med.+Hyg.&amp;as_ylo=2001&amp;as_yhi=2001&amp;btnG=Search ಸ್ಕಾಲರ್‌ ಸರ್ಚ್‌]}}}</ref> ಅಕ್ಷಿಪಟವು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣವಾಗುವುದು ಮಿದುಳಿನ ಮಲೇರಿಯಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|author=Maude RJ, Hassan MU, Beare NAV|title=Severe retinal whitening in an adult with cerebral malaria|journal=Am J Trop Med Hyg|volume=80|issue=6|year=2009|page=881|url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/80/6/881|pmid=19478242|pages=881|month=Jun|day=01}}</ref> ಜ್ವರದ ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|author=Beare NAV, Taylor TE, Harding SP, Lewallen S, Molyneux ME|year=2006|title=Malarial retinopathy: a newly established diagnostic sign in severe malaria|journal=Am J Trop Med Hyg|volume=75|pages=790–797|pmid=17123967}}</ref> {| class="wikitable" |- !ಜಾತಿ (ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌) !ರೂಪ !ಆವರ್ತನ !ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆಯೇ? |- | ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌]]'' | [[ಚಿತ್ರ:Plasmodium vivax 01.png|center|200px]] | ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಚಳಿ, ಜ್ವರ | ಹೌದು |- | ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಓವಲೆ]]'' | [[ಚಿತ್ರ:Plasmodium ovale 01.png|center|200px]] | ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಚಳಿ, ಜ್ವರ | ಹೌದು |- | ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌]]'' | [[ಚಿತ್ರ:Plasmodium falciparum 01.png|center|200px]] | ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಚಳಿ, ಜ್ವರ | ಇಲ್ಲ |- | ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಮಲೇರಿಯೆ]]'' | [[ಚಿತ್ರ:Mature Plasmodium malariae schizont PHIL 2715 lores.jpg|center|200px]] | ನಾಲ್ಕು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಚಳಿ, ಜ್ವರ | ಇಲ್ಲ |} ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ 6-14 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Trampuz">{{cite journal | author = Trampuz A, Jereb M, Muzlovic I, Prabhu R | title = Clinical review: Severe malaria | url= | pmc=270697 | journal = Crit Care | volume = 7 | issue = 4 | pages = 315–23 | year = 2003 | pmid = 12930555 | doi = 10.1186/cc2183}}</ref> ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಕೋಮಾ|ಕೋಮಾ ಸ್ಥಿತಿ]] ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಹ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ. [[ಗುಲ್ಮ ಉಬ್ಬರಿಕೆ|ಸ್ಪ್ಲೀನೊಮೆಗಾಲಿ]] (ಗುಲ್ಮ ದೈತ್ಯತೆ), [[ತಲೆನೋವು|ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು,]] ಮಿದುಳಿನ [[ರಕ್ತದ ಕೊರತೆ|ರಕ್ತ ಕೊರತೆ,]] [[ಯಕೃತ್ತು ಅಥವಾ ಯಕೃತ್ತಿನ ಉಬ್ಬರಿಕೆ|ಹಿಗ್ಗಿದ ಯಕೃತ್ತು (ಹೆಪಟೊಮೆಗಾಲಿ)]] (ಉಬ್ಬಿದ ಯಕೃತ್ತು), [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆ|ಅಪಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ ಪ್ರಮಾಣ (ಹೈಪೊಗ್ಲೈಸೀಮಿಯಾ)]] ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಮೊಗ್ಲಾಬಿನ್‌ (ಹಿಮೊಗ್ಲಾಬಿನ್ಯೂರಿಯಾ) ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ವೈಫಲ್ಯ]]ವೂ ಸಹ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ [[ಪುನ ಪುನ ಬರುವ ಮಲೇರಿಯಾ ಜ್ವರ|ಕರಿಮೂತ್ರ ಜ್ವರ]] ಸಂಭವಿಸಬಹುದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಛಿದ್ರವಾದ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಿಂದ ಹಿಮೊಗ್ಲಾಬಿನ್ ಮೂತ್ರದೊಳಗೆ ಸೂಸುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾ ಬಹಳ ಬೇಗ ಮುಂದುವರೆದು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಅಥವಾ ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.<ref name="Trampuz"/> ತೀವ್ರ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದಾಗ್ಯೂ, ರೋಗದ ಅತಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡಾ 20ನ್ನೂ ಮೀರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author = Kain K, Harrington M, Tennyson S, Keystone J | title = Imported malaria: prospective analysis of problems in diagnosis and management | journal = Clin Infect Dis | volume = 27 | issue = 1 | pages = 142–9 | year = 1998 | pmid = 9675468 | doi = 10.1086/514616}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ (ರೋಗ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref>{{cite journal | author = Mockenhaupt F, Ehrhardt S, Burkhardt J, Bosomtwe S, Laryea S, Anemana S, Otchwemah R, Cramer J, Dietz E, Gellert S, Bienzle U | title = Manifestation and outcome of severe malaria in children in northern Ghana | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 71 | issue = 2 | pages = 167–72 | year = 2004 | pmid = 15306705}}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡದ್ದು ರುಜುವಾತಾಗಿದೆ.<ref name="carter2005">{{cite journal | author=Carter JA, Ross AJ, Neville BG, Obiero E, Katana K, Mung'ala-Odera V, Lees JA, Newton CR | title=Developmental impairments following severe falciparum malaria in children | journal=Trop Med Int Health | year=2005 | volume=10 | pages=3–10 | pmid=15655008 | doi = 10.1111/j.1365-3156.2004.01345.x}}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಲೇರಿಯಾ ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಮತ್ತು ''P. ಓವಲೆ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ರೋಗವು ಮರುಕಳಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ, ರಕ್ತಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಮಲೇರಿಯಾ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೋಸ ಹೋದಂತಾದೀತು. ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಸೋಂಕು ಪರಿಪಾಕಾವಸ್ಥೆ ತಲುಪಲು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 30 ವರ್ಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಈವರೆಗಿನ ದಾಖಲೆ.<ref name="Trampuz"/> ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ನ ಐದು ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವು ಹಿಪ್ನೊಜೊಯಿಟ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ [[ಚಳಿಗಾಲ ಪೂರ್ತಿ|ಓವರ್‌ವಿಂಟರಿಂಗ್‌]] (ಅರ್ಥಾತ್‌ ಸೊಳ್ಳೆ ಕಡಿತದ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಕೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.)<ref>{{cite journal | author = Adak T, Sharma V, Orlov V | title = Studies on the Plasmodium vivax relapse pattern in Delhi, India | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 59 | issue = 1 | pages = 175–9 | year = 1998 | pmid = 9684649}}</ref> == ಕಾರಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Malaria.jpg|thumb|ಈ ಫಾಲ್ಸ್‌-ಕಲರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಫ್‍‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು ಸೊಳ್ಳೆಯ ಅನ್ನನಾಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎಪಿತೀಲಿಯಲ್ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಕೋಶದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಕುಡೊಂಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] === ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು === ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಫೈಲಮ್‌ [[ಎಪಿಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಾ]]ದಲ್ಲಿನ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ]]'' ಜಾತಿಯೊಳಗಿನ [[ಪ್ರೋಟೊಸೋವ|ಪ್ರೋಟೊಸೋವನ್‌]] [[ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿ|ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು]] ಕಾರಣ. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌|P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌,]]'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಮಲೇರಿಯೆ|P. ಮಲೇರಿಯೆ,]]'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಓವಲೆ|P. ಓವಲೆ,]]'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌|P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌,]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ನ್ಯೋಲೆಸಿ|P. ನ್ಯೋಲೆಸಿ]]'' ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Mueller I, Zimmerman PA, Reeder JC |title=Plasmodium malariae and Plasmodium ovale--the "bashful" malaria parasites |journal=Trends Parasitol. |volume=23 |issue=6 |pages=278–83 |year=2007 |month=June |pmid=17459775 |doi=10.1016/j.pt.2007.04.009}}</ref><ref>{{cite journal |author=Singh B, Kim Sung L, Matusop A, ''et al.'' |title=A large focus of naturally acquired Plasmodium knowlesi infections in human beings |journal=Lancet |volume=363 |issue=9414 |pages=1017–24 |year=2004 |month=March |pmid=15051281 |doi=10.1016/S0140-6736(04)15836-4}}</ref> ಸೋಂಕಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 80% ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ಜೊತೆಗೆ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಪಾಲು ಇದರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Mendis K, Sina B, Marchesini P, Carter R | title = The neglected burden of Plasmodium vivax malaria | url=http://www.ajtmh.org/cgi/reprint/64/1_suppl/97.pdf | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 64 | issue = 1-2 Suppl | pages = 97–106 | year = 2001 | pmid = 11425182|format=PDF}}</ref> ಪರಾವಲಂಬಿ ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'' ಜಾತಿಯು ಹಕ್ಕಿ, ಸರಿಸೃಪ, ಕೋತಿ, ಚಿಂಪಾಂಜಿ ಹಾಗೂ ದಂಶಕ ಪ್ರಾಣಿ(ರೊಡೆಂಟ್‌)ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೋಂಕನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = Escalante A, Ayala F | title = Phylogeny of the malarial genus Plasmodium, derived from rRNA gene sequences | doi= 10.1073/pnas.91.24.11373 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 91 | issue = 24 | pages = 11373–7 | year = 1994 | pmid = 7972067}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ, [[:ವಿಕಿಟೋನರಿ:ಸಿಮಿಯನ್‌|ವಾನರ]]ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಲವು ಸೋಂಕುಗಳು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಗುಲಿರುವುದು ರುಜುವಾತಾಗಿದೆ. ಅವು ''P. ನ್ಯೋಲೆಸಿ,'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಐನುಯಿ|P. ಇನ್ಯುಯಿ,]]'' ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಸೈನೊಮಾಲ್ಗೈ|P. ಸಿನೊಮೊಲ್ಗಿ,]]'' <ref>{{cite book | last=Garnham | first=PCC | year=1966 | title=Malaria parasites and other haemosporidia | publisher=Blackwell Scientific Publications|location=Oxford }}</ref> ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಸಿಮಿಓವಲೆ|P. ಸಿಮಿಯೊವಲೆ,]]'' ''[[P. ಬ್ರೆಜಿಲಿಯಾನಂ|P. ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನಮ್‌,]]'' ''[[P. ಷ್ವೆಟ್ಜಿ|P. ಸ್ಚ್ವೆಟ್ಜಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[P. ಸಿಮಿಯಂ|P. ಸಿಮಿಯಮ್‌]]'' . ಆದಾಗ್ಯೂ, ''P. ನ್ಯೋಲೆಸಿ'' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದವುಗಳ ತೀವ್ರತೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|author=Collins WE &amp; Barnwell JW|title=''Plasmodium knowlesi:'' Finally being recognized|journal=J Infect Dis|year=2009|volume=199|pages=1107–1108|doi=10.1086/597415}}</ref> [[ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಲೇರಿಯಾ|ಹಕ್ಕಿ ಮಲೇರಿಯಾ]] ರೋಗವು ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಈ ರೋಗ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆದಾರರಿಗೆ ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡದು.<ref>ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪಶು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಶು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ. ಪೆರ್ಮಿನ್ A. ಮತ್ತು ಮಡ್ಸೆನ್ M. (2001) [http://www.ilri.cgiar.org/InfoServ/Webpub/fulldocs/investinginanimal/Book1/media/PDF_Appendix/Appendix8.pdfLiterature ಅನುಬಂಧ 2: ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ (ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರರ ಕ್ಕುಕ್ಕಟ ಪಾಲನೆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718022608/http://www.ilri.cgiar.org/InfoServ/Webpub/fulldocs/investinginanimal/Book1/media/PDF_Appendix/Appendix8.pdfLiterature |date=2011-07-18 }}. 2006ರ Oct 29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಮಾನವನಿಂದ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ, ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರೋಗಾಣುಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡು,[[ಹವಾಯಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು|ಹವಾಯಿ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal |author=Atkinson CT, Woods KL, Dusek RJ, Sileo LS, Iko WM |title=Wildlife disease and conservation in Hawaii: pathogenicity of avian malaria (''Plasmodium relictum'') in experimentally infected iiwi (''Vestiaria coccinea'') |journal=Parasitology |volume=111 Suppl |issue= |pages=S59–69 |year=1995 |pmid=8632925 |doi=10.1017/S003118200007582X}}</ref> == ಕಾರ್ಯರೀತಿ == === ಸೊಳ್ಳೆ ರೋಗವಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'' ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ === ''[[ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌]]'' ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹೆಣ್ಣು [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳು ಪರಾವಲಂಬಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ) ಪರಪೋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಹರಡುವ [[ರೋಗವಾಹಕ (ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ)|ರೋಗವಾಹಕಗಳು]] ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಮರಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವಾಹಿಗಳು ಅದರ ದೇಹವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆ ನಂತರ ಸೋಂಕಿತ ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ತಮ್ಮ [[ಲಾಲಾಗ್ರಂಥಿ|ಜೊಲ್ಲು ಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'' ನ [[ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್|ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯು ಸೋಂಕಿತ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿದಾಗ ಅದೂ ಸೋಂಕಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಹೀರಿದಾಗ, ರಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪರಾವಲಂಬಿ [[ಗೆಮೆಟೊಸೈಟ್ಸ್|ಗೆಮೆಟೊಸೈಟ್‌ಗಳು]] ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ [[ಗೆಮೆಟ್ಸ್|ಗಮೀಟು]]ಗಳಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸೊಳ್ಳೆಯ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಊಕೈನೇಟ್|ಊಕೈನೆಟ್‌]] ಕರುಳಿನ ಒಳಪದರವನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಕರುಳಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಊಸಿಸ್ಟ್‌|ತತ್ತಿಚೀಲ (ಊಸಿಸ್ಟ್‌)]]ವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ತತ್ತಿಚೀಲವು ಛಿದ್ರಗೊಂಡಾಗ, ಅದು ಸೊಳ್ಳೆಯ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ ಜೊಲ್ಲು ಗ್ರಂಥಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತಹ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು ಮುಂದೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಾಗಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮುಂಭಾಗದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವರ್ಗಾವಣೆ (ಆಂಟೀರಿಯರ್‌ ಸ್ಟೀಷನ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = Talman A, Domarle O, McKenzie F, Ariey F, Robert V | title = Gametocytogenesis: the puberty of Plasmodium falciparum | journal = Malar J | volume = 3 | issue = | pages = 24 | year = 2004| pmid = 15253774 | doi = 10.1186/1475-2875-3-24}}</ref> ಮುಂದೆ ಸೊಳ್ಳೆಯು ರಕ್ತ ಹೀರಿದಾಗ, ಎಂಜಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳನ್ನೂ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಗಂಡು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ರೋಗವನ್ನು ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ. ''ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌'' ಜಾತಿದ ಹೆಣ್ಣು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ರಕ್ತ ಹೀರಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿ, ಆಹಾರ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತೂ ಅವುಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ. [[ರಕ್ತ ಪಡೆಯುವುದು|ರಕ್ತದಾನ]]ದ ವೇಳೆಯೂ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಹರಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಅಪರೂಪ.<ref>{{cite journal | author = Marcucci C, Madjdpour C, Spahn D | title = Allogeneic blood transfusions: benefit, risks and clinical indications in countries with a low or high human development index | journal = Br Med Bull | volume = 70 | issue = | pages = 15–28 | year = 2004| pmid = 15339855 | doi = 10.1093/bmb/ldh023}}</ref> === ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:MalariacycleBig.jpg|thumb|right|ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನ ಚಕ್ರ. ಸೊಳ್ಳೆಯು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ರಕ್ತದ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವಾಗ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು, ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಂತರ ಯಕೃತ್ತಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಯಕೃತ್ತಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ (ಹಿಪ್ಯಾಟೋಸೈಟ್‌ಗಳು) ಸೋಂಕನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್ತಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೆ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌‌ಗಳು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವರ್ತುಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿ ಟ್ರೋಪೊಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳಾಗಿ (ಭಕ್ಷಿಸುವ ಹಂತ) ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಷೈಜಾಂಟ್‌ಗಳು (ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತ), ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌‌ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಗೆಮೆಟೊಸೈಟ್‌ಗಳೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು ಸೊಳ್ಳೆಗೇನಾದರೂ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ , ಕೀಟಕ್ಕೆ ಸೋಂಕನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ.]] ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ: ಎಕ್ಸೊಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಹಂತಗಳು. ಎಕ್ಸೊಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಹಂತವು ಯಕೃತ್ತು ಅಥವಾ ಯಕೃತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೋಂಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ; ಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಹಂತವು ಎರಿಥ್ರೊಸೈಟ್‌ಗಳ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಸೋಂಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಲು ಸೋಂಕಿತ ಸೊಳ್ಳೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದಾಗ, ಸೊಳ್ಳೆಯ ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿರುವ [[ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌|ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು]] ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, [[ಯಕೃತ್ತು]] ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನೊಳಗೆ ಸೇರಿದ 30 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು [[ಹಿಪ್ಯಾಟೋಸೈಟ್‌|ಹೆಪಟೊಸೈಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸೋಂಕಿತಗೊಳಿಸಿ, 6-15 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯಕೃತ್ತು ಸೇರಿದ ನಂತರ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ [[ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌|ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌‌ಗಳು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ, ಪರಪೋಷಿ ಕೋಶಗಳು ಛಿದ್ರಗೊಂಡಾಗ ಅವುಗಳ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು [[ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣ]]ಗಳನ್ನು ಸೋಂಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಹಂತ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf ಬ್ಲೆಡ್ಸೋಯ್‌, G. H. (] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318200741/http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf |date=2009-03-18 }}[http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005) " ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಕುರಿತಾದ ಸಣ್ಣ ಕೈಪಿಡಿ" ''ಸದರನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' 98(12): pp. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318200741/http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf |date=2009-03-18 }}[http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf 1197–204, (PMID 16440920)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318200741/http://www.sma.org/pdfs/objecttypes/smj/91C48D32-BCD4-FF25-565C69314AF7EB48/1196.pdf |date=2009-03-18 }};</ref> ಪರಾವಲಂಬಿಯು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯಕೃತ್ತು ಜೀವಕೋಶದ ಒಳಪೊರೆಯೊಳಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆ ವೇಳೆ ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="sturm2006">{{cite journal | author=Sturm A, Amino R, van de Sand C, Regen T, Retzlaff S, Rennenberg A, Krueger A, Pollok JM, Menard R, Heussler VT | title=Manipulation of host hepatocytes by the malaria parasite for delivery into liver sinusoids | journal=Science | year=2006 | volume=313 | pages=1287–1490 | pmid=16888102 | doi = 10.1126/science.1129720 }}</ref> ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳೊಳಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡು, ಹೊಸ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌‌ಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದು, ಹೊಸ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು ಸೋಂಕಿತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಜ್ವರದ ಅಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕಿರುವ ಮೂಲ ವಿವರಣೆ. ಕೆಲವು ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಮತ್ತು ''P. ಓವಲೆ'' ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು ಕೂಡಲೇ ಎಕ್ಸೊಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌-ಹಂತದ ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಮಾದರಿಯಂತೆ 6-12 ತಿಂಗಳುಗಳು) ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುವ ಹಿಪ್ನೊಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಅಜ್ಞಾತ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಅವು ಮತ್ತೆ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡು ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಮಲೇರಿಯಾದ ಇವೆರಡು ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಪಾಕಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಡವಾದ ಮರುಕಳಿಕೆಗೆ ಹಿಪ್ನೊಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Cogswell FB |title=The hypnozoite and relapse in primate malaria |journal=Clin. Microbiol. Rev. |volume=5 |issue=1 |pages=26–35 |year=1992 |month=January |pmid=1735093 |pmc=358221 |doi= |url=http://cmr.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=1735093}}</ref> ಶರೀರದ [[ಪ್ರತಿಪ್ರತಿರಕ್ಷತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಪರಾವಲಂಬಿ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದರೂ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಪರಾವಲಂಬಿಯು ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಯಕೃತ್ತು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರೋಗನಿರೋಧಕದ ಕಣ್ಗಾವಲಿಗೆ ಇದು ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸೋಂಕಿತ ರಕ್ತ ಕಣಗಳು [[ಗುಲ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಗತಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಪರಾವಲಂಬಿಯು ಸೋಂಕಿತ ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅಂಟುವ [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌|ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಕ್ತ ನಾಳಗಳ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಲನೆ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗದಂತೆ ಪರಾವಲಂಬಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Chen">{{cite journal |author=Chen Q, Schlichtherle M, Wahlgren M |title=Molecular aspects of severe malaria |journal=Clin. Microbiol. Rev. |volume=13 |issue=3 |pages=439–50 |year=2000 |month=July |pmid=10885986 |pmc=88942 |doi=10.1128/CMR.13.3.439-450.2000 |url=http://cmr.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10885986}}</ref> ಈ "ಅಂಟುವಿಕೆ"ಯೇ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದಾಗುವ [[ರಕ್ತ ಸೋರಿಕೆ|ರಕ್ತಸ್ರಾವ]] ಉಲ್ಬಣವಾಗಲಿಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಇಂತಹ ಸೋಂಕಿತ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಸಮೂಹ ಅಂಟುವಿಕೆಯು [[ಹೈ ಎಂಡೋತೀಲಿಯಲ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಕ್ತನಾಳಗಳು|ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಕೋಶಸ್ತರೀಯ ಕಿರುಸಿರೆ]]ಗಳಿಗೆ (ರಕ್ತಪರಿಚಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು) ಅಡ್ಡಿಯುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು.ಈ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಜರಾಯುವಿನ ಮತ್ತು ಮಿದುಳಿನ ಮಲೇರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಮಿದುಳಿನ ಮಲೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳು [[ಮಿದುಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಪೂರೈಕೆಯ ಅಡಚಣೆ|ರಕ್ತ ಮಿದುಳಿನ ತಡೆಗಟ್ಟೆ]]ಯನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author = Adams S, Brown H, Turner G | title = Breaking down the blood-brain barrier: signaling a path to cerebral malaria? | journal = Trends Parasitol | volume = 18 | issue = 8 | pages = 360–6 | year = 2002 | pmid = 12377286 | doi = 10.1016/S1471-4922(02)02353-X}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟುವಂತಹ, (PfEMP1, (''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಎರಿಥ್ರೊಸೈಟ್‌ ಮೆಂಬ್ರೇನ್‌ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ 1) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ) ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಡ್ಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ತೀವ್ರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ಒಂದು ಪರಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳದ್ದೇ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 60 ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದು, ಪರಾವಲಂಬಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶ: ಅಪಾರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿರಬಹುದು.<ref name="Chen"/> ತನ್ನ ವೇಷಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಕಳ್ಳನಂತೆ ಅಥವಾ ಹಲವು ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಗೂಢಚಾರಿಯಂತೆ, ಈ ಪರಾವಲಂಬಿಯು PfEMP1 ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಅಪಾರ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಅದಲುಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ [[ಗೆಮೆಟೊಸೈಟ್]]‌ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೊಳ್ಳೆಯು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದಾಗ, ಅದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಗೆಮೆಟೋಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಾವಲಂಬಿಯ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಪುನರ್ ‌ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸೊಳ್ಳೆಯ ಕರುಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಸೊಳ್ಳೆಯೇ [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಆಶ್ರಯದಾತ|ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೋಗವಾಹಕ]]ವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಸ್ಪೋರೊಜೊಯ್ಟ್‌ಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡು ಸೊಳ್ಳೆಯ ಲಾಲಾರಸ ಗ್ರಂಥಿಯತ್ತ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಅದರ ಜೀವನ ಚಕ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | author = Lindsay S, Ansell J, Selman C, Cox V, Hamilton K, Walraven G | title = Effect of pregnancy on exposure to malaria mosquitoes | journal = Lancet | volume = 355 | issue = 9219 | pages = 1972 | year = 2000 | pmid = 10859048 | doi = 10.1016/S0140-6736(00)02334-5}}</ref> ಗರ್ಭಿಣಿಯರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವಿದ್ದರೆ [[ಮೃತಾವಸ್ಥೆ|ನಿರ್ಜೀವ ಶಿಶು ಜನನ]], ಶಿಶು ಮರಣ<ref>{{cite journal | author = van Geertruyden J, Thomas F, Erhart A, D'Alessandro U | title = The contribution of malaria in pregnancy to perinatal mortality | url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/71/2_suppl/35 | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 71 | issue = 2 Suppl | pages = 35–40 | date = August 1, 2004 | pmid = 15331817 | month = Aug | day = 01 }}</ref> ಮತ್ತು ಜನಿಸುವಾಗಲೇ ಕಡಿಮೆ ತೂಕ(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌‌'' ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ)ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ನಂತಹ ಇತರೆ ತಳಿಗಳ ಸೋಂಕಿನಿಂದಲೂ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಬಹುದು.<ref name="rodriguezmorales2006">{{cite journal | author=Rodriguez-Morales AJ, Sanchez E, Vargas M, Piccolo C, Colina R, Arria M, Franco-Paredes C | title=Pregnancy outcomes associated with Plasmodium vivax malaria in northeastern Venezuela | journal=Am J Trop Med Hyg | year=2006 | volume=74 | pages=755–757 | pmid = 16687675}}</ref> == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == {{further|[[Blood film]]}} [[ಚಿತ್ರ:Plasmodium falciparum 02.jpg|thumb|ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ ಪೋಷಿತ ತಳಿ(K1 ತಳಿ). ಹಲವು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇಂದ್ರದ ಹತ್ತಿರ ಷೈಜಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಎಡ ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಟ್ರೋಪೊಜೊವಾಯಿಟ್‌ಗಳು.]] 1880ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಲಾವೆರನ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಯನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಂಡಂದಿನಿಂದಲೂ,<ref name="Sutherland2009">{{cite journal|author=Sutherland CJ, Hallett R|title=Detecting malaria parasites outside the blood|journal=J Infect Dis|year=2009|volume=199|issue=11|pages=1561–1563|doi=10.1086/598857}}</ref> ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯೇ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ರಕ್ತನಂಜಿನ ಆಘಾತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು [[ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ|ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೆಮಿಯಾ]] ಸಮರ್ಥವಾದೀತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯವು ಇತರೆ ಸಹವರ್ತಿ ರೋಗಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ತನಿಖೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಲೇರಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲದ ಕೋಮಾದಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾ-ಸಂಬಂಧಿತ [[ಕೋಮಾ]]ವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಲೇರಿಯಾ [[ರೆಟಿನೊಪತಿ]]ಯು ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Beare NA, Taylor TE, Harding SP, Lewallen S, Molyneux ME |title=Malarial retinopathy: a newly established diagnostic sign in severe malaria |journal=Am. J. Trop. Med. Hyg. |volume=75 |issue=5 |pages=790–7 |year=2006 |month=November |pmid=17123967 |pmc=2367432 |doi= |url=http://www.ajtmh.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17123967}}</ref> ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ನಮೂನೆಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ರೀತಿಗಳಾಗಿ ಲಾಲಾರಸ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವೆರಡನ್ನೂ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sutherland2009"/> === ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯ === ಸರಳ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜ್ವರಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾದ ಸೂಚನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮಲಾವಿ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಿಯೆಮ್ಸಾ-ಕರೆಯುಳ್ಳ ರಕ್ತದ ಲೇಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಸಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ {{Which?|date=July 2009}} ನೀತಿಯಾಗಿರುವ ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜ್ವರಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು (ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯು 21%ರಿಂದ 41%ಕ್ಕೆ ಏರಿತು) ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮುನ್ಸೂಚಕಗಳನ್ನು (ಗುದನಾಳದ ಉಷ್ನಾಂಶ, ನೇಯ್ಲ್‌ಬೆಡ್‌ ಪಾಲರ್‌ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮವೃದ್ಧಿ) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು,<ref name="Redd S, Kazembe P, Luby S, Nwanyanwu O, Hightower A, Ziba C, Wirima J, Chitsulo L, Franco C, Olivar M 2006 80">{{cite journal |author=Redd S, Kazembe P, Luby S, Nwanyanwu O, Hightower A, Ziba C, Wirima J, Chitsulo L, Franco C, Olivar M |title=Clinical algorithm for treatment of Plasmodium falciparum malaria in children |journal=Lancet |volume=347 |issue=8996 | pages = 80 | year = 2006 |pmid=8551881 | doi = 10.1016/S0140-6736(96)90404-3}}.</ref> === ರಕ್ತ ಪದರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ === {{Details3|[[Plasmodium falciparum|P. falciparum]], [[Plasmodium vivax|P. vivax]], [[Plasmodium ovale|P. ovale]], [[Plasmodium malariae|P. malariae]]|individual parasites}} ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯಿ, ಆದ್ಯತೆಯ ಮತ್ತು ನೆಚ್ಚಬಹುದಾದ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ರೀತಿಯೆಂದರೆ [[ಬ್ಲಡ್ ಫಿಲ್ಮ್‌|ರಕ್ತ ಪದರ]]ದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಏಕೆಂದರೆ, ನಾಲ್ಕು ಪರಾವಲಂಬಿ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಹ ವಿಭಿನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ರಕ್ತ ಪದರದ ಎರಡು ರೀತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪದರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಕ್ತದ ಪದರಗಳಂತಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಳಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರಾವಲಂಬಿಯ ರೂಪ ಈ ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ದಟ್ಟ ಪದರಗಳು ರಕ್ತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ತಜ್ಞನಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ಪದರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ದಟ್ಟ ಪದರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೀವ್ರತೆಯ ಸೋಂಕನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ಸುಲಭ, ಆದರೂ ಪರಾವಲಂಬಿಯ ರೂಪವು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ದಟ್ಟ ಮತ್ತು ತೆಳ್ಳಗಿನ ಲೇಪಗಳ ಸಾರ್ಥಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಖಚಿತವಾಗಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವಾಗ ಎರಡೂ ತರಹದ ಲೇಪಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.<ref name="warhurst1996">{{cite journal | author=Warhurst DC, Williams JE | title=Laboratory diagnosis of malaria | journal=J Clin Pathol | year=1996 | volume=49 | pages=533–38 |pmid=8813948 | doi = 10.1136/jcp.49.7.533}}</ref> ಅನುಭವಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ತಜ್ಞನು ದಟ್ಟ ಪದರದಿಂದ, ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಸುಮಾರು 0.0000001%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಪರಾವಲಂಬಿ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ [[ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ]]ವನ್ನು) ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. ತಳಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ತಳಿಗಳ ("ಉಂಗುರಾಕಾರದ") ಟ್ರೋಪೊಜೊವಾಯಿಟ್ಸ್‌ಗಳು ತದ್ರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಉಂಗುರಾಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇತರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ; ಯಾವಾಗಲೂ ಹಲವು ಟ್ರೋಫೊಜೊವಾಯಿಟ್ಸ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಯಲು ಪ್ರಯೋಗಗಳು === ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಅಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅನನುಭವಿಗಳಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗಾಗಿ [[ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರತಿಜನಕವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು|ಪ್ರತಿಜನಕ ಪತ್ತೆಹಚ್ವುವಿಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ರಕ್ತದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹನಿ ಸಾಕು.<ref>{{cite journal | author=Pattanasin S, Proux S, Chompasuk D, Luwiradaj K, Jacquier P, Looareesuwan S, Nosten F | title=Evaluation of a new Plasmodium lactate dehydrogenase assay (OptiMAL-IT) for the detection of malaria | journal=Transact Royal Soc Trop Med | year=2003 | volume=97 | pages=672–4 | pmid=16117960 | doi=10.1016/S0035-9203(03)80100-1}}</ref> ಈಗ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ-ವರ್ಣರೇಖನಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು (ಮಲೇರಿಯಾ ಕ್ಷಿಪ್ರ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು‌, ಪ್ರತಿಜನಕ-ಗ್ರಹಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಅಥವಾ "ಡಿಪ್‌ಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌") ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಬಯಲು ಪ್ರಯೋಗ ಕೂಡ ನಡೆಸಲಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ತೋರ್ಬೆರಳು ‌ ಅಥವಾ ಸಿರೆಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು 15-20 ನಿಮಿಷಗಳು ಸಾಕು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾರಂಭ ಮಿತಿಗಳು, ದಟ್ಟ ಪದರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ರಕ್ತದ ಪ್ರತಿ µlಗೆ 100 ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ [[ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಡಿಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್|ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಡಿಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್‌]]ನ್ನು ಪ್ರತಿಜನಕವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಮೊದಲ ಕ್ಷಿಪ್ರ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | author=Ling IT., Cooksley S., Bates PA., Hempelmann E., Wilson RJM. | title=Antibodies to the glutamate dehydrogenase of Plasmodium falciparum | journal=Parasitology | year=1986 | volume=92, | pages=313–24 | pmid=3086819 | doi=10.1017/S0031182000064088 }}</ref> PGluDH ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 33 kDa ಆಕ್ಸಿಡೊರಿಡಕ್ಟೇಸ್‌ [EC 1.1.1.27] ಆಗಿರುವ P.ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಟ್‌ ಡಿಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್]] ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಗ್ಲೈಕೊಲಿಟಿಕ್‌ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ATP ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೊನೆಯ ಕಿಣ್ವವಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ, P.ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಸೂಸುವಂತಹ ಹಲವು ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಸಹ ಒಂದು. PLDH ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಯಶಸ್ವಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಿಕ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಜೊತೆಯೇ ಅದು ಸಹ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಮೂನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಪ್ರತಿಜನಕ ನಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುವಿಕೆಯು pLDH ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, pLDH pGluDHಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ pLDH ಸಮಕಿಣ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿಜನಕೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವ ಕಾರಣ, OptiMAL-IT ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ ಮತ್ತು P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. OptiMAL-IT ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ನ್ನು 0.01% [[parasitemia|ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ]]ದ ವರೆಗೂ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' -ಅಲ್ಲದವನ್ನು 0.1% [[ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ|ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೆಮಿಯ]]ದ ವರೆಗೂ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ''ಪ್ಯಾರಾ'' ಚೆಕ್‌-ಪಿಎಪ್‌ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯಗಳನ್ನು 0.002%ರವರೆಗೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅದು ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಮತ್ತು ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' -ಅಲ್ಲದ ಮಲೇರಿಯಾಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ ಸರಣಿ ಕ್ರಿಯೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪರಾವಲಂಬಿ ನುಕ್ಲೆಯಿಕ್‌ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೌಶಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಪರಾವಲಂಬಿಯು ರಕ್ತ ನಾಳಗಳ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾದಾಗ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ರೋಗದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ.ಹಾಗಾಗಿ, ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯಾದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ರೋಗನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸರಳ ಪ್ರಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜ್ವರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಾವಿ ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜಿಯೆಮ್ಸಾ-ರಕ್ತದ ಕಲೆಯ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜ್ವರಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ (ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯು 21%ರಿಂದ 41%ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು)ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಸಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯ ಬದಲಿಗೆ, ಮಲೇರಿಯಾ ಮುನ್ಸೂಚಕಗಳನ್ನೇ (ಗುದನಾಳದ ಉಷ್ಣಾಂಶ, ನೇಯ್ಲ್‌ಬೆಡ್‌ ಪಾಲರ್‌ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮವೃದ್ಧಿ) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ, ಮಲೇರಿಯಾವೆಂದು ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿತ್ತು.<ref name="Redd S, Kazembe P, Luby S, Nwanyanwu O, Hightower A, Ziba C, Wirima J, Chitsulo L, Franco C, Olivar M 2006 80"/> === ಆಣ್ವಿಕ ವಿಧಾನಗಳು === ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಣ್ವಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಮತ್ತು ನೈಜ ಕ್ಷಿಪ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ ಸರಣಿ ಕ್ರಿಯೆ ಆಧಾರಿತ [[ನಿರಂತರ ತತ್ಕಾಲದ ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ ಸರಣಿ ಕ್ರಿಯೆ|QT-NASBA]]<ref>{{cite journal | title=Detection and identification of human Plasmodium species with real-time quantitative nucleic acid sequence-based amplification | author=Mens PF, Schoone GJ, Kager PA, Schallig HDFH. | journal=Malaria Journal | year=2006 | volume=5 | issue=80 | doi=10.1186/1475-2875-5-80 | pages=80 }}</ref>) ರೋಗವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದೆಂಬ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಕ್ಷಿಪ್ರ ಪ್ರತಿಜನಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು === OptiMAL-IT ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ, ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ನ್ನು 0.01% [[ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ]]ದ ವರೆಗೂ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' -ಅಲ್ಲದವನ್ನು 0.1% ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೆಮಿಯದ ವರೆಗೂ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ''ಪ್ಯಾರಾ'' ಚೆಕ್‌-ಪಿಎಪ್‌ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯಗಳನ್ನು 0.002%ರವರೆಗೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅದು ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಮತ್ತು ''ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' -ಅಲ್ಲದ ಮಲೇರಿಯಾಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ ಸರಣಿ ಕ್ರಿಯೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪರಾವಲಂಬಿ ನುಕ್ಲೆಯಿಕ್‌ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೌಶಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಪರಾವಲಂಬಿಯು ರಕ್ತ ನಾಳಗಳ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾದಾಗ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ರೋಗದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟೆಮಿಯದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Redd S, Kazembe P, Luby S, Nwanyanwu O, Hightower A, Ziba C, Wirima J, Chitsulo L, Franco C, Olivar M |title=Clinical algorithm for treatment of Plasmodium falciparum malaria in children |journal=Lancet |volume=347 |issue=8996 |pages=80 |year=2006 |pmid=8551881 |doi=10.1016/S0140-6736(96)90404-3}}.</ref> == ತಡೆಯುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Anopheles albimanus mosquito.jpg|thumb|ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌ ಆಲ್ಬುಮಿನಸ್ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ತೋಳಿನಿಂದ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸೊಳ್ಳೆಯು ಮಲೇರಿಯಾದ ರೋಗವಾಹಕ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲೇರಿಯಾದಂತಹ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇರುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗ.]] ರೋಗ ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಥವಾ ಮಲೇರಿಯಾ ಹರಡಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆ ಕಡಿಯದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಹತೋಟಿಗೆ ತಂದಲ್ಲಿ, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ,]] [[ಯುರೋಪ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ-ಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತೆ, ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮೂಲನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಈ ಪರಾವಲಂಬಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನಗೊಳಿಸದಿದ್ದರೆ, ಪರಾವಲಂಬಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮರುಕಳಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮಲೇರಿಯಾ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ವಲಸೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಮದಾದ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ([[ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌]] ನೋಡಿ.) ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತಹ ಯಾವುದೇ [[ಲಸಿಕೆಗಳು|ಲಸಿಕೆ]]ಯಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಅದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರ ವಾದ. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕೆಂದೇ ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಬಡ ಜನರಿಗಿನ್ನೂ ತಲುಪಿಲ್ಲ.ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ US $3 ಶತಕೋಟಿ ಅನುದಾನ ನೀಡಿದರೆ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೆಂಬುದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ [[ಜೆಫ್ರಿ ಸಾಶ್|ಜೆಫ್ರಿ ಸಾಚ್ಸ್‌]] ಅವರ ಅಂದಾಜು. [[ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಧ್ಯೇಯಗಳು|ಸಹಸ್ರವರ್ಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಧ್ಯೇಯ (ಮಿಲೆನಿಯಮ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌ ಗೋಲ್ಸ್‌)]]ವನ್ನು ತಲುಪುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[HIV]]/[[AIDS]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯತ್ತ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕು. ಈ ಮೊತ್ತ ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="hull2006">[http://www.wgbh.org:81/cgi-bin/nph-algs.cgi/000000A/http://www.wgbh.org/schedules/program-info?program_id=2682027&amp;episode_id=2682029 Hull, Kevin. (2006) "Malaria: Fever Wars". PBS Documentary]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಣದ ವಿತರಣೆಯು ದೇಶಗಳಿಂದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು ಇದೇ ಮಟ್ಟದ ಹಣಕಾಸು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ತಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಂಬಲ ಹಣ $1ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ 34 ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅತಿ ಬಡ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರೆ ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ಎರಿಟ್ರಿಯಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದೇಶಗಳು ಮಲೇರಿಯಾದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೂರಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ, ದತ್ತಾಂಶ-ಚಾಲಿತ ನಿರ್ಧಾರ-ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯ ನಾಯಕತ್ವ, ಸಮುದಾಯಗಳ ಭಾಗಿತ್ವ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪಾಲುದಾರರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನೆರವು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಗತಿಗಳು ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | author = Barat L | title = Four malaria success stories: how malaria burden was successfully reduced in Brazil, Eritrea, India, and Vietnam | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 74 | issue = 1 | pages = 12–6 | year = 2006 | pmid = 16407339}}</ref> === ರೋಗವಾಹಕ ನಿಯಂತ್ರಣ === {{further|[[Mosquito control]]}} ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ|ನಿರ್ಮೂಲನ]]ಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ಕೆಲವೆಡೆ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಯುರೋಪ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರೋಗವಾಹಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಾಯಿತು.ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಸಂತತಿ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಜೌಗು ಭೂಮಿಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಿಬಿಡುವುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಪಾಲನೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದ್ದದ್ದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಪ್ಪತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ USAಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಕೀಟನಾಶಕ]] [[DDT]]ಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ 1951ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳೂ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡವು.<ref name="CDChistory">http://www.cdc.gov/Malaria/history/eradication_us.htm ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ''ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರ್ಮೂಲನೆ(1947-1951)'' 2004.</ref> 2002ರಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ಸಾವು ಸೇರಿದಂತೆ 1,059 ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು USನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಗವು ಕೇವಲ ಐದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದು. DDT ಬಳಕೆಗೂ ಮುಂಚೆ, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸಿ ಅಥವಾ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿ, ಅಥವಾ ನೀರು ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತೈಲವನ್ನು ತುಂಬಿ ಅಥವಾ ಲೇಪಿಸಿ ಮರಿಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಉಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಳಕೆಯಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author = Killeen G, Fillinger U, Kiche I, Gouagna L, Knols B | title = Eradication of Anopheles gambiae from Brazil: lessons for malaria control in Africa? | journal = Lancet Infect Dis | volume = 2 | issue = 10 | pages = e192 | year = 2002 | pmid = 12383612 | doi = 10.1016/S1473-3099(02)00397-3}}</ref> 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಮಲೇರಿಯಾ ಅತಿರೇಕವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ, ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಭಾರೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.<ref>{{cite news| author=Gladwell, Malcolm.| date=2001-07-02| title=The Mosquito Killer| url=http://www.gladwell.com/2001/2001_07_02_a_ddt.htm| publisher=The New Yorker| access-date=2009-10-21| archive-date=2009-02-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20090206205027/http://gladwell.com/2001/2001_07_02_a_ddt.htm| url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವೆಡೆ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿಲ್ಲ - ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ. [[ಕ್ರಿಮಿಮುಕ್ತವಾದ ಕೀಟ ವಿಧಾನ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ರಹಿತ ಕೀಟ ವಿಧಾನ]]ವು ಸೊಳ್ಳೆ ನಿಗ್ರಹ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. ತದ್ರೂಪಿ, ಅಥವಾ [[ಜಾತಿಾಂತರಗೊಂಡ ಜೀವಿ|ತಳಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾದ]] ಕೀಟಗಳಲ್ಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಗತಿಯು, ಕಾಡು ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನೇ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಬಹುದೆಂಬ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ. 2002ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ತದ್ರೂಪಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೊಳ್ಳೆಯನ್ನು<ref>ಲಂಡನ್‌ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, "[http://www.ic.ac.uk/templates/text_3.asp?P=1911 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಜೀವಾಂತರಗೊಳಿಸಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು]", [[2000-06-22]].</ref> ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಇದರ ಜೊತೆಗೇ [[ಕೇಸ್‌ ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಸ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಸಂಶೋಧಕರು [[ಓಹಿಯೊ|ಒಹಾಯೋ]] ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ-ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ತಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="ito2002">{{cite journal | author=Ito J, Ghosh A, Moreira LA, Wimmer EA, Jacobs-Lorena M | title=Transgenic anopheline mosquitoes impaired in transmission of a malaria parasite | journal=Nature | year=2002 | volume=417 | pages=387–8 | pmid=12024215 | doi = 10.1038/417452a}}</ref> ಹಾಲಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಳಿವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾದ ಹೊಸ ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ವಂಶವಾಹಿಯ ಮೆಂಡೆಲಿಯನ್‌ ಹೊರತಾದ ಅನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡುವ [[ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಧಾತುಗಳು|ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದಾದ ಅಂಶಗಳಿರುವ]] ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಯತ್ನಗಳು ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು, ಯಶಸ್ಸಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.<ref>ನ್ಹಾಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು., 2007</ref> ರೋಗವಾಹಕದ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕಿರುವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, [[ಲೇಸರ್]] ‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://online.wsj.com/article/SB123680870885500701.html |title=Rocket Scientists Shoot Down Mosquitoes With Lasers |publisher=WSJ.com |author=Robert Guth |accessdate=8 July 2009}}</ref> === ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು === {{Main|Malaria prophylaxis}} ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಔಷಧಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಹಲವು ಔಷಧಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೇಳೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಥವಾ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳ ಸೇವನೆ ತೀರಾ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ ಹರಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ. ಔಷಧಗಳ ಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಲೆ, ಅದರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ ಕೆಟ್ಟ [[ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ (ಔಷಧೀಯ)|ಉಪ-ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು ಶ್ರೀಮಂತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹೊರಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಮಲೇರಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಯಾಗಿ [[ಕ್ವಿನೈನ್‌|ಕ್ವಿನೈನ್‌‌]]ನ ಬಳಕೆಯು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ [[ಕ್ವಿನಾಕ್ರಿನ್‌]], [[ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೈಮಕ್ವಿನ್‌]]ನಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕ್ವಿನೈನ್‌ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್ ನಿರೋಧಕ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌]]'' , ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ ತೀವ್ರಗೊಂಡು ಮಿದುಳಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕ್ವಿನೈನ್‌ ಅನ್ನು ಇಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅತಿಯಾದ ಕ್ವಿನೈನ್‌ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾದಂತೆ ಇರುವ ಇತರ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಹಾನೆಮನ್ನ್‌]] ಗಮನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ [[ಸಮಾನ ನಿಯಮಗಳು|ಸದೃಶಗಳ ನಿಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಹೋಮಿಯೋಪತಿ]]ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ಮೆಲ್‌ಫ್ಲೊಕ್ವಿನ್]] ('''ಲ್ಯಾರಿಯಾಮ್‌''' ), [[ಡಾಕ್ಸಿಸೈಕ್ಲಿನ್‌]] (ವಿಶಿಷ್ಟವಲ್ಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ), [[ಅಟೊವಕೋನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಗ್ವನಿಲ್]] ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೊರೈಡ್‌ ('''ಮೆಲರೊನ್‌''' )ನ ಸಂಯೋಜನ - ಸೇರಿದಂತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಧುನಿಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಯಾವ ಔಷಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ [[ಔಷಧ ನಿರೋಧಕ|ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ]]ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪ-ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರ ಪರಿಗಣನೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಔಷಧವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ರೋಗನಿರೋಧಕದ ಪ್ರಭಾವ ಆರಂಭವಾಗದು. ಹಾಗಾಗಿ, ಮಲೇರಿಯಾ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೇಟಿಯ ಒಂದೆರಡು ವಾರಗಳ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೇ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಾವು ಭೇಟಿಯಿತ್ತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರವೂ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಔಷಧಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬೇಕು. (ಅಟೊವಕೋನ್‌ ಪ್ರೊಗ್ವನಿಲ್ ಔಷಧವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ: ಇದನ್ನು ಭೇಟಿಯ 2 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸೇವಿಸಬೇಕು) === ಒಳಾಂಗಣ ಉಳಿಕೆ ಸಿಂಪರಣೆ === ಮಲೇರಿಯಾ-ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಒಳಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವ ರೂಢಿಗೆ ಒಳಾಂಗಣ ಉಳಿಕೆ ಸಿಂಪರಣೆ(IRS) ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿದ ನಂತರ ಹಲವು ಸೊಳ್ಳೆ ತಳಿಗಳು ರಕ್ತವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹತ್ತಿರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮನೆಯ-ಗೋಡೆಗಳು ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿ ಹರಡುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. [[DDT]] IRSಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೀಟನಾಶಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="CDChistory"/> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಬಳಕೆಯು ಬೇಗನೆ [[ವ್ಯವಸಾಯ|ಕೃಷಿ]]ಯತ್ತ ಹರಡಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ರೋಗ-ನಿಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೀಟ-ನಿಗ್ರಹವೇ DDT ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಳಕೆಯು ಹಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ [[ವಿಕಾಸ|ವಿಕಸನ]]ಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ತೋರುವಂತಹ DDT-ವಿರುದ್ಧದ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ತೋರುವ ಪ್ರತಿಜೀವಾಣು (ಆಂಟಿಬಯೊಟಿಕ್‌)-ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ-ವಿರೋಧಿ ಸಾಬೂನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ, ಫಸಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಸಿಂಪಡಿಸಲಾದ DDT ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿ DDT-ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಂತೆಯೇ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜೀವಕ-ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಲು ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಅತಿರೇಕವಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ DDT ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದವು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ DDT ಬಳಕೆಯು ಕೆಲ ಕಾಲ ನಿಯಮಿತವಾದ್ದು ಅಥವಾ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ, ರೋಗ-ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ DDT ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ DDTಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ವಕೀಲರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮಲೇರಿಯಾ-ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿದ್ದ DDTಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು IRSಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಇತರೆ ಹಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ನೈಜ ಸಂಗತಿ. ಇನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ, DDTಯ ಬಳಕೆ ಜೊತೆಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯೆನ್ನಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pmid17111979">{{cite journal |author=Tia E, Akogbeto M, Koffi A, ''et al.'' |title=[Pyrethroid and DDT resistance of Anopheles gambiae s.s. (Diptera: Culicidae) in five agricultural ecosystems from Côte-d'Ivoire] |language=French |journal=Bulletin de la Société de pathologie exotique (1990) |volume=99 |issue=4 |pages=278–82 |year=2006 |pmid=17111979 |doi=}}</ref> IRS ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ 12 ವಿವಿಧ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] (WHO) ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, DDT ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೈರೆಥ್ರಾಯಿಡ್ಸ್‌ [[ಪೆರ್ಮೆಥ್ರಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಡೆಲ್ಟಾಮೆಥ್ರಿನ್]]) DDT-ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಲು ಮತ್ತು ನಿರೋಧಕ ಸೊಳ್ಳೆಯ ವಿಕಸನವನ್ನು ನಿಧಾನಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://whqlibdoc.who.int/hq/2006/WHO_HTM_MAL_2006.1112_eng.pdf ಒಳಾಂಗಣ ಉಳಿಕೆಯ(ರೆಸಿಡ್ಯುಯಲ್‌) ಸಿಂಪರಣೆ: ಜಾಗತಿಕ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಒಳಾಂಗಣ ಉಳಿಕೆಯ(ರೆಸಿಡ್ಯುಯಲ್‌) ಸಿಂಪರಣೆ ಮಾಡುವಿಕೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002173139/http://whqlibdoc.who.int/hq/2006/WHO_HTM_MAL_2006.1112_eng.pdf |date=2008-10-02 }} ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ, 2006.</ref>[[ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಮಲಿನಕಾರಕ|ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸಾವಯವ ಮಲಿನಕಾರಕ]] (POPs) ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನಡೆದ [[ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್‌|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಸಮಾವೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ DDT ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಇದು ಕೃಷಿಗಾಗಿ DDTಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20050501132353/http://www.who.int/malaria/docs/10thingsonDDT.pdf ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್‌ನಂತೆ DDT ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ 10 ಸಂಗತಿಗಳು]‌</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಬಳಕೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ DDT ಬಳಸುವುದು ಕೂಡ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂದಿವೆ.<ref>[http://www.pops.int/ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಮಲಿನಕಾರಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್]</ref><ref>{{cite news | last= Rosenberg | first= Tina |title= "What the world needs now is DDT" | publisher= New York Times |date= [[2007-04-11]] | url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9F0DEEDA1738F932A25757C0A9629C8B63 | accessdate= 2008-11-03}}</ref> ಒಳಾಂಗಣ ಉಳಿಕೆ ಸಿಂಪರಣೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೇನೆಂದರೆ, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡು ಕೀಟನಾಶಕ-[[ಕೀಟನಾಶಕ ನಿರೋಧಕ|ನಿರೋಧಕ]] ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಸೊಳ್ಳೆಯ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ರೋಗವಾಹಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, IRS-ಬಾಧಿತ ಸೊಳ್ಳೆ ಜಾತಿಗಳು ಎಂಡೋಫಿಲಿಕ್‌ (ಯಾವಾಗಲೂ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ) ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಂಪಡಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಪ ದ್ರವದ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳ ವಿಕಸನೀಯ ಸಂತತಿಗಳು ಎಕ್ಸೊಫಿಲಿಕ್‌ (ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ) ತಳಿಗಳಾಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಅವುಗಳು IRSನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬಾಧಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಾಧಿತವಾದರೂ, ಸೊಳ್ಳೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು IRS ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ಪೇಟ್ಸ್‌, H &amp; ಕರ್ಟಿಸ್, C.:"ಮಸ್ಕಿಟೊ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಅಂಡ್ ವೆಕ್ಟರ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್", ಪುಟ 53-70. ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಿಕೆ, 50, 2005.</ref>. === ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಸಿಗೆ-ಬಟ್ಟೆಗಳು === ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳು ಜನರಿಂದ ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು ಸೋಂಕಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಪರದೆಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣ ತಡೆಗಟ್ಟಲಾರದು ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಯು ಪರದೆಯಾಚೆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪರದೆಗಳಿಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೀಟನಾಶಕ-ಲೇಪಿತ ಪರದೆಗಳು (ITN) ಲೇಪಿತವಲ್ಲದ ಪರದೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎರಡರಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು,<ref name="hull2006"/> ಪರದೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗಿಂತಲೂ ಸುಮಾರು 70%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite journal |author=Bachou H, Tylleskär T, Kaddu-Mulindwa DH, Tumwine JK |title=Bacteraemia among severely malnourished children infected and uninfected with the human immunodeficiency virus-1 in Kampala, Uganda |journal=BMC Infect. Dis. |volume=6 |issue= |pages=160 |year=2006 |pmid=17090299 |pmc=1660577 |doi=10.1186/1471-2334-6-160 |url=}}</ref>. ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ITN ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಉಪ-ಸಹಾರಾ ವಲಯದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ 2%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ITNನ ರಕ್ಷಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ''[[ಅನಾಫಿಲಿಸ್‌]]'' ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ರಕ್ತ ಹೀರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ "ಪರದೆ"ಯನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇಲೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಆವರಿಸುವಂತೆ ತೂಗು ಹಾಕುವುದು ಸೂಕ್ತ ವಿಧಾನ. [[ಪೆರ್ಮೆಥ್ರಿನ್]] ಅಥವಾ ಡೆಲ್ಟಾಮೆಥ್ರಿನ್-ಲೇಪಿತ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತಹ ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನ. ಈ ಪರದೆಗಳು [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು [[ಯುಎಸ್‌ ಡಾಲರ್‌|US$]]2.50 - $3.50 (2-3 [[ಯೂರೊ|ಯುರೋ]])ಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯ. ITNಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅತಿ ಲಾಭದಾಯಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, WHOದ ಸಹಸ್ರವರ್ಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಧ್ಯೇಯಗಳ (MDGs) ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ, ಪರದೆಗಳಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕೀಟನಾಶಕದ ಮರುಲೇಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು.ಒಲಿಸಟ್‌ ಅಥವಾ ಡಾವಾಪ್ಲಸ್‌ ನಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಕೀಟ ನಾಶಕ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳನ್ನು (LLINs) ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇವು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ <ref>[http://www.voanews.com/english/archive/2004-11/2004-11-23-voa30.cfm?CFID=15461499&amp;CFTOKEN=28007413 ಹೊಸ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೆರವಾಗಬಲ್ಲವು]</ref> ಕೀಟ ನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸೂಸುತ್ತವೆ, ಇದರ ಬೆಲೆ US$5.50. ITNಗಳು ಪರದೆಯೊಳಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರದೆಯೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದದಿಂದ, ಅದೇ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಪರದೆಯ ಹೊರಗೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇತರರಿಗೂ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಮುದಾಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪರದೆಗಳ ವಿತರಣಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸಹ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಪರದೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಚಳವಳಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಈ ಸಂಬಂಧ "ಹ್ಯಾಂಗ್‌ ಅಪ್‌" ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲದೆ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪರದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಪರದೆಯು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಈಡಾಗಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಪರದೆಯಡಿ ಮಲಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಸಿಯೆರ ಲಿಯನ್ನೆ|ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೊನ್‌]] ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ರೋಗ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು|CDC]] ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರದೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಯಿರುವ ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಪರದೆಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ 22% ಏರಿಕೆಯಿತ್ತು. [[ಟೋಗೊ|ಟೋಗೋ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತ್ತು.<ref>[http://www.ifrc.org/what/health/diseases/malaria/156800-Malaria-Report-EN-LR.pdf ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ(200) "ದಿ ವಿನ್ನಿಂಗ್ ಫಾರ್ಮುಲಾ - ವರ್ಲ್ಡ್ ಮಲೇರಿಯಾ ಡೇ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2009"]</ref> ವೇತನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೆಚ್ಚ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವೇತನದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನರಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಿಗೆ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 20 ಜನರ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಯುಂಟು.<ref name="hull2006"/> ಪರದೆಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ಮುಕ್ತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವು ಬಹು ಬೇಗನೆ ಬಹಳ ದುಬಾರಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನ ಮಾಡಲಾದ ನೂರಾರು ಸೊಳ್ಳೆಪರದೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಇಡೀ ನದಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ತಡೆದು, ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Economist">{{cite news | author=The Economist | title=Traditional Economy of the Kavango | url=http://www.economist.com.na/2002/15mar/03-15-22.htm | year=2007 | publisher=Economist Documentary}}</ref> ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದಡಾರ-ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಯಾನದಂತಹ ವೋಚರ್‌ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಲಸಿಕೆ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸೊಳ್ಳೆಪರದೆಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪೆರ್ಮೆಥ್ರಿನ್‌ ಲೇಪಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಾದರ್‌ (ತಲೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೊದಿಕೆ)ಗಳು ಕೀಟನಾಶಕ-ಲೇಪಿತ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಯಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ಗನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರು|ಅಫ್ಘಾನ್‌ ನಿರಾಶ್ರಿತ]]ರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Rowland M, Durrani N, Hewitt S, Mohammed N, Bouma M, Carneiro I, Rozendaal J, Schapira A | title = Permethrin-treated chaddars and top-sheets: appropriate technology for protection against malaria in Afghanistan and other complex emergencies | journal = Trans R Soc Trop Med Hyg | volume = 93 | issue = 5 | pages = 465–72 | year = 1999| pmid = 10696399 | doi = 10.1016/S0035-9203(99)90341-3}}</ref> ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಯತ್ನವೆಂದರೆ, 2}ಬೆವೆರಿಯ ಬಸೈನ ಎಂಬ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ದ ಬೀಜಕಗಳನ್ನು ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದು. ಕೆಲವು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸೋಂಕಿಗೆ ಅವು ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref name="bbcfungus">"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4074212.stm 'ಫಂಗಸ್ 'ಮೆ ಹೆಲ್ಪ್ ಮಲೇರಿಯಾ ಫೈಟ್]", ''BBC ನ್ಯೂಸ್‌'' , [[2005-06-09]]</ref> === ಲಸಿಕೆಗಳು === {{further|[[Malaria vaccine]]}} ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಿರುವ [[ಲಸಿಕೆಗಳು|ಲಸಿಕೆ]]ಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಲಸಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆಗಾಗಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು 1967ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಇಲಿಗಳನ್ನು ವಿಕಿರಣಗಳ ಮೂಲಕ [[ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ)|ಕೃಶಗೊಳಿಸಿದ]] [[ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಇಲಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ನಂತರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಇಲಿಗಳಿಗೆ ಚುಚ್ಚಿದಾಗ, ಸುಮಾರು 60%ರಷ್ಟು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.<ref name="Nussenzweig1967">{{cite journal |author=Nussenzweig R, Vanderberg J, Most H, Orton C |title=Protective immunity produced by the injection of x-irradiated sporozoites of plasmodium berghei |journal=Nature |volume=216 |issue=5111 |pages=160–2 |year=1967 | pmid = 6057225 | doi = 10.1038/216160a0}}</ref> 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಸಿಕೆಗಳ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಯತ್ನವು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಂಕಿತ, ವಿಕಿರಣ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 1000 ಕಡಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದಲ್ಲಿ, ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಸೋಂಕಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Hoffman2002">{{cite journal |author=Hoffman SL, Goh LM, Luke TC, ''et al.'' |title=Protection of humans against malaria by immunization with radiation-attenuated Plasmodium falciparum sporozoites |journal=J. Infect. Dis. |volume=185 |issue=8 |pages=1155–64 |year=2002 |pmid=11930326| doi = 10.1086/339409}}</ref> ಸೋಂಕು ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕವೆಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌]]'' ಜಿನೋಮ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [http://www.sanaria.com ಸನಾರಿಯಾ] ದ ಡಾ. ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಹಾಫ್ಮನ್‌ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆಸೆದಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ರೋಗಾಣು ಚುಚ್ಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶೇಖರಣೆಗಾಗಿರುವ 1000 ವಿಕಿರಣ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸುತ್ತ ಇವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆ. 2007 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲು, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಬಿಲ್ &amp; ಮೆಲಿಂಡ ಗೇಟ್ಸ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ|ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು U.S. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಲವು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="Sanaria studies">{{Cite web |url=http://www.sanaria.com/presspublications.html |title=ಸನಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ |access-date=2009-10-21 |archive-date=2007-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008100515/http://www.sanaria.com/presspublications.html |url-status=dead }}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆ ತೊಡಗುವಿಕೆಗೆ ಧನ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿರುವ ಸಿಯೆಟ್ಲ್ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್‌ (SBRI) "[2009ರ] ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅನುಭವವಾಗಲಾರದು" ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿತ್ತಿದೆ. "ಸಿಯೆಟ್ಲ್‌ನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಪ್ರಯೋಗದ ವೇಳೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಾರಾದರೂ, ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ತದ್ರೂಪಿ ಜೀವಾಣು ತಂಡ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಯಾಗಿ, ಮರುಕಳಿಸುವಂತಹ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ." "ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಲಸಿಕೆಗೆಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಹುಸಿ ಮದ್ದು (ಪ್ಲಸೀಬೊ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ." <ref>[http://seattletimes.nwsource.com/html/health/2004261357_malaria05m.html?referrer=newsvine ಆರೋಗ್ಯ | ಮಲೇರಿಯಾ ಹಿಡಿದು ಹಣ ಗಳಿಸಿರಿ| ಸಿಯೇಟಲ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ]</ref> ಬದಲಿಗೆ, ವಿಕಿರಣ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಯ ನಂತರ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವ [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪ್ರತಿರಕ್ಷೆಯ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. 1967ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಲಿ ಲಸಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ,<ref name="Nussenzweig1967"/> ಚುಚ್ಚಲಾದ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳು ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವು ಪರಾವಲಂಬಿಯ ವಿರುದ್ಧ [[ಪ್ರತಿಕಾಯ|ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿಸಿರುವ [[ಸರ್ಕಂಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ (CSP) ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Zavala F, Cochrane A, Nardin E, Nussenzweig R, Nussenzweig V |title=Circumsporozoite proteins of malaria parasites contain a single immunodominant region with two or more identical epitopes |journal=J Exp Med |volume=157 |issue=6 |pages=1947–57 |year=1983 | doi = 10.1084/jem.157.6.1947 |pmid=6189951 |unused_data=|i pmid = 6189951}}</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ ಹಿಪಟೋಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವುದನ್ನು CSP ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal |author=Hollingdale M, Nardin E, Tharavanij S, Schwartz A, Nussenzweig R |title=Inhibition of entry of Plasmodium falciparum and P. vivax sporozoites into cultured cells; an in vitro assay of protective antibodies |journal=J Immunol |volume=132 |issue=2 |pages=909–13 |year=1984 | pmid = 6317752}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಲೇರಿಯಾದ ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಆಧಾರವಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಆಗಿ CSP ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆಗಳ ಪೈಕಿ CSP-ಅಧಾರಿತ ಲಸಿಕೆಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪ್ರಿ-ಎರಿಥ್ರೊಸಿಟಿಕ್‌ ಲಸಿಕೆಗಳು (ರಕ್ತವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಪರಾವಲಂಬಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಿಡುವ ಲಸಿಕೆಗಳು). ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ CSP-ಆಧಾರಿತ ಲಸಿಕೆಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿವೆ. ಇತರ ತೆರನಾದ ಲಸಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಸೋಂಕಿನ ರಕ್ತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧನವನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವಂತಹವು; ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ರಕ್ತ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಕ್ತನಾಳಗಳು|ಕಿರುಸಿರೆ]]ಮತ್ತು [[ಜರಾಯು]]ಗಳಿಗೆ ಅಂಟುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಲೇರಿಯಾದ ತೀವ್ರ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತಹವು; ಹಾಗೂ, ಸೊಳ್ಳೆಯು ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ರಕ್ತ ಹೀರಿದ ಕೂಡಲೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ವಿಕಸನವನ್ನು ಮತ್ತು [[ರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆ (ಔಷಧೀಯ)|ಪ್ರಸರಣ]]ವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತಹ ಲಸಿಕೆಗಳು.<ref name="Matuschewski2006">{{cite journal |author=Matuschewski K |title=Vaccine development against malaria |journal=Curr Opin Immunol |volume=18 |issue=4 |pages=449–57 |year=2006 | pmid = 16765576 | doi = 10.1016/j.coi.2006.05.004}}</ref> ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' [[ಜೀವತಂತುಗಳು|ಜಿನೋಮ್‌]]ನ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯು ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಲಸಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ಆಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Gardner M, Hall N, Fung E, ''et al.'' | title = Genome sequence of the human malaria parasite Plasmodium falciparum | journal = Nature | volume = 370 | issue = 6906 | pages = 1543 | year = 2002 | pmid = 12368864 | doi = 10.1038/nature01097}}</ref> 1987ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಎಲ್ಕಿನ್ ಪಟರ್ರ್ಯೊ|ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ ಎಲ್ಕಿನ್‌ ಪಟರೊಯೊ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಯಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಮೊದಲ ಲಸಿಕೆ SPf66. ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌ (CS ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಿರೋಜೊವಾಯಿಟ್‌ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಹಂತ Iರ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದಾಗ, 75% ಫಲಪ್ರದತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಈ ಲಸಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವರು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಅಂದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾಜನಕವಾಗಿತ್ತು. IIb ಮತ್ತು III ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅಷ್ಟೇನೂ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಫಲಪ್ರದತೆಯು 38.8% ಮತ್ತು 60.2%ರ ಶ್ರೇಣಿಯ ತನಕ ಕೆಳಬಿದ್ದಿತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಟಾನ್ಜಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಅನುಧಾವಿಸಿದ ನಂತರ, 31% ಫಲಪ್ರದತೆ ಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಅವಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, SPf 66 ಲಸಿಕೆಯು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಇದು ಬಹಳ ಅಸಂಭವದ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾದ ಮುಂದಿನ CSP ಲಸಿಕೆಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ,ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿತು. ಇದು ಸರ್ಕಂಸ್ಪೋರೊಜಿಯೊಟ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಆಧರಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿದ ''[[ಸೋಡೊಮೊಮಾಸ್ ಅರುಜಿನೊಸ|ಸುಡೊಮೊನಸ್‌ ಏರುಗಿನೊಸ]]'' ಜೀವಾಣು ವಿಷ (A9)ಕ್ಕೆ ಸಹವೇಲೆನ್ಸಿಯಂತೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪುನ:ಸಂಯೋಜಕ (Asn-Ala-Pro15Asn-Val-Asp-Pro)2-Leu-Arg(R32LR) ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿಗೆ ಒಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಯೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೆಮಿಯಾದ 82% ಪ್ರಮಾಣವಿತ್ತು, ನಿಗ್ರಹ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ 89% ಪ್ರಮಾಣವಿತ್ತು. ಈ ಲಸಿಕೆಗೆ ಒಡ್ಡಿದವರಲ್ಲಿ T-ಲಿಂಪೊಸೈಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಟರೊಯೊರ ಲಸಿಕೆಯ ಫಲಪ್ರದತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, "ಲಸಿಕೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕು" ಎಂದು ಕೆಲವು US ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ದಿ ಲಾನ್ಸಟ್ (ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಈಟಿಯಂತಹ ಹರಿತವಾದ ಶಸ್ತ್ರ)|ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್‌]] (1997) ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ತಾವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದರ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ದುರಹಂಕಾರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮೂಲದ ಪಟರೊಯೊ ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಲಸಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ RTS,S/AS02A ಬಹಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರಗತಿಸಿದ ಲಸಿಕಯಾಗಿದೆ. PATH ಮಲೇರಿಯಾ ಲಸಿಕೆ ತೊಡಗುವಿಕೆ ([[ಬಿಲ್ &amp; ಮೆಲಿಂಡ ಗೇಟ್ಸ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ|ಗೇಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಿ), [[ಗ್ಲಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೆನ್]] [[ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿ|ಔಷಧೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ,]] ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ ರೀಡ್ ಆರ್ಮಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ <ref>{{cite journal |author=Heppner DG, Kester KE, Ockenhouse CF, ''et al.'' |title=Towards an RTS,S-based, multi-stage, multi-antigen vaccine against falciparum malaria: progress at the Walter Reed Army Institute of Research |journal=Vaccine |volume=23 |issue=17-18 |pages=2243–50 |year=2005 |pmid=15755604 |doi=10.1016/j.vaccine.2005.01.142}}</ref> - ಈ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ CSPಯ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ B]] ವೈರಸ್‌ ನ [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಟ್ಟ|ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾಜನಕ]] "S [[ಪ್ರತಿಜನಕ]]"ದೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿದೆ. ಈ [[ಪುನರ್ಜೋಡಿಸಲಾದ|ಪುನ:ಸಂಯೋಜಕ]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ್ನು AS02A ಸಹಮದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Matuschewski2006"/> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, RTS,S/AS02A ಸಂಶೋಧಕರು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ|IIb ಹಂತದ ಪ್ರಯೋಗ]]ದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಲಸಿಕೆಯು ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು 30%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ, ಸೋಂಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು 50%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಳಿಸಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್‌|ಮೊಜಾಂಬಿಕನ್‌]] ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |author=Alonso PL, Sacarlal J, Aponte JJ, ''et al.'' |title=Efficacy of the RTS,S/AS02A vaccine against Plasmodium falciparum infection and disease in young African children: randomised controlled trial |journal=Lancet |volume=364 |issue=9443 |pages=1411–20 |year=2004 |pmid=15488216 |doi=10.1016/S0140-6736(04)17223-1}}</ref> ಇನ್ನಷ್ಟೂ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ RTS,S/AS02A ಲಸಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗವು ಶಿಶುವಿನ ಆರಂಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದರ ಫಲಪ್ರದತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, 10ರಿಂದ 18 ತಿಂಗಳುಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ 214 ಮೊಜಾಂಬಿಕನ್‌ ಶಿಶುಗಳ ಮೇಲೆ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ|I/IIb ಹಂತದ ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಂತೆ ಲಸಿಕೆಯ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂರು-ಡೋಸ್‌ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣ, ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನೋವಿನ ಹೊರತು, ಯಾವುದೇ ಉಪ-ಪರಿಣಾಮಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ 62% ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Aponte JJ, Aide P, Renom M, ''et al.'' |title=Safety of the RTS,S/AS02D candidate malaria vaccine in infants living in a highly endemic area of Mozambique: a double blind randomised controlled phase I/IIb trial |journal=Lancet |volume=370 |issue=9598 |pages=1543–51 |year=2007 |month=November |pmid=17949807 |doi=10.1016/S0140-6736(07)61542-6 |url=}}</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಈ ಲಸಿಕೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು 2011ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://allafrica.com/stories/200701090730.html ಆಫ್ರಿಕಾ: ಮಲೇರಿಯಾ - 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.] ''[http://www.accra-mail.com ಅಕ್ರಾ ಮೇಯ್ಲ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190227012037/http://www.accra-mail.com/ |date=2019-02-27 }}'' 9 ಜನವರಿ 2007. 2007ರ ಜನವರಿ 15ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> === ಇತರೆ ವಿಧಾನಗಳು === ಮಲೇರಿಯಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರ ಬಗೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 20%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆರಂಭದ ಹಂತಗಳಲ್ಲೇ ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ನಿಂತ ನೀರಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಪ್ರಸರಿಸಬಹುದಾದ ನಿಂತ ನೀರಿನ ಕಡಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚುವುದರ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಹರಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಜನರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಹದ್ದಿನೊಳಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ. [[ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯೋಜನೆ]]ಯು ಪ್ರಸ್ತುತ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದಾನ ಮಾಡಿದ ಡೌನ್‌ಟೈಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಪವರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ([[ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಗಣತಿ|ವಾಲುಂಟಿಯರ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[BOINC]] ನೋಡಿ) ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣ ಬಲವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣ ಮಾಡಿ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಾನ ಅಥವಾ ವಿಧಾನಗಳ ಸಂಯೋಜನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ರೋಗ ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತ್ಯನುಕರಣಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಮಾದರಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಗಣಕ-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ 40 ವರ್ಷಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ವಾಲುಂಟಿಯರ್ಡ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಪವರ್‌ ಬಳಸಿ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳು ಸಾಕು.<ref>{{cite web | title=What is Malariacontrol.net | publisher=AFRICA@home | url=http://africa-at-home.web.cern.ch/africa%2Dat%2Dhome/malariacontrol.html | accessdate=2007-03-11 | archive-date=2007-03-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070315221605/http://africa-at-home.web.cern.ch/africa-at-home/malariacontrol.html | url-status=dead }}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ|ನಿರ್ಮೂಲನಾ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಕ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಅಗ್ವಾಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಗವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಮಲೇರಿಯಾ ಹೊಂದಿರುವ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೋಂಕಿನ ಕೋಶದಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹವರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಮಲೇರಿಯಾದ ನಿರ್ಮೂಲನವು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Águas R, White LJ, Snow RW, Gomes MG |title=Prospects for malaria eradication in sub-Saharan Africa |journal=PLoS ONE |volume=3 |issue=3 |pages=e1767 |year=2008 |pmid=18335042 |pmc=2262141 |doi=10.1371/journal.pone.0001767 |url=}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ರೋಗದ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಿರುವ ಇತರೇ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಮೂಹ ಔಷಧ ವಿತರಣೆ|ಸಾಮೂಹಿಕ ಔಷಧ ಕೊಡುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಎಡೆಬಿಡದೆ ಅಥವಾ ನಿರಂತರ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ತಡೆದಿಡುವ ನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯೂ ಸೇರಿದೆ. == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿತರನ್ನು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸಂದರ್ಭ|ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ನೀಡಲು [[ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗೆ ದಾಖಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' , ''P. ಓವಲೆ'' ಅಥವಾ ''P. ಮಲೇರಿಯೆ'' ಗಳಿಂದ ಸೋಂಕಿತರಾದರೆ ಹೊರರೋಗಿಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಯಾವುದೇ ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸಹ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣವಾಗಬಲ್ಲರು.<ref>[http://www.cdc.gov/malaria/faq.htm#treatment ಇಫ್ ಐ ಗೆಟ್ ಮಲೇರಿಯಾ, ವಿಲ್ ಐ ಹ್ಯಾವ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ರೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಮೈ ಲೈಫ್‌?] CDC ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್‌, 2006ರ Nov 14ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> === ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು === {{further|[[Antimalarial drug]]s}} ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಔಷಧ ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧಿಯಾದ [[ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್]] ಅನ್ನು, ಈಗಲೂ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್ ನಿರೋಧಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌'' ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಆಫ್ರಿಕಾವರೆಗೂ ಹರಡಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಸೋಂಕಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ತಳಿಗಳು ಔಷಧವನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=White NJ |title=Antimalarial drug resistance |journal=J Clin Invest. |volume=113 |issue=8 |pages=1084–92 |year=2004 |month=April |pmid=15085184 |pmc=385418 |doi=10.1172/JCI21682 }}</ref> ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್‍‌ ಪ್ರಥಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್-ನಿರೋಧಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆ ಔಷಧಗಳಾದ [[ಕ್ವಿನೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಮೊಡಿಯಕ್ವಿನ್‌|ಅಮೊಡಿಯಕ್ವಿನ್‌‌]]ಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ.<ref>{{cite journal | author=Tinto H, Rwagacondo C, Karema C, ''et al.'' | title=In-vitro susceptibility of ''Plasmodium falciparum'' to monodesethylamodiaquine, dihydroartemsinin and quinine in an area of high chloroquine resistance in Rwanda | journal=Trans R Soc Trop Med Hyg | volume=100 | issue=6 | pages=509–14 | doi=10.1016/j.trstmh.2005.09.018 | year=2006 }}</ref> ಭಾಗಶಃ ರೋಗ ನಿರೋಧಕಕ್ಕೆ ([[ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]) ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪದಾರ್ಥಗಳು. ಹಲವು ಔಷಧಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು; ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಜಮಾವಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿರೋಧಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. {{As of|2007|alt=currently}} ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕವಾದ ಒಂದು ಔಷಧವಾದ [[ಬೀಟ ಬ್ಲಾಕರ್]] [[ಪ್ರೊಪ್ರನೋಲಾಲ್‌|ಪ್ರೊಪ್ರನೋಲಾಲ್‌‌]]ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಔಷಧ-ನಿರೋಧಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ತಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'''ಗಳು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರೋಗ ಹರಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದನ್ನು ಪ್ರೊಪ್ರನೋಲಾಲ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ''' '' '''''ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಂದು [[ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಸಂಶೋಧಕರು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರೊಪ್ರನೋಲಾಲ್‌‌ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ '''P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು''' ''' '' ಸದ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ''5- ರಿಂದ 10-ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ಸಂಯೋಜಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ'' . '''''<ref>{{cite journal |author=Murphy S, Harrison T, Hamm H, Lomasney J, Mohandas N, Haldar K |title=Erythrocyte G protein as a novel target for malarial chemotherapy |journal=PLoS Med |volume=3 |issue=12 |pages=e528 |year=2006 | month=December | pmid=17194200 | doi= 10.1371/journal.pmed.0030528}}</ref>'' ''' ಈಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು:<ref>[http://www.cdc.gov/travel/malariadrugs.htm ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಔಷಧಿಗಳು] 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.</ref> * [[ಅರ್ಥೆಮೆತರ್‌]]-[[ಲ್ಯೂಮಿಫೆನ್ಟ್ರಿನ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಿತ ಹೆಸರುಗಳು ''[[ಕಾರ್ತೆಮ್‌]]'' ಮತ್ತು ''ರಿಯಮೆತ್‌'' ) * [[ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌]]-[[ಅಮೊಡಿಯಕ್ವಿನ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ) * [[ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌]]-[[ಮೆಲ್‌ಫ್ಲೊಕ್ವಿನ್]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ) * [[ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌]]-[[ಸಲ್ಫನಮೈಡ್‌ (ಔಷಧೀಯ)|ಸಲ್ಫಡಾಕ್ಸಿನ್‌]]/[[ಪೈರಿಮೆಥಮೈನ್]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ) * [[ಅಟೊವಕೋನ್‌]]-[[ಪ್ರೊಗ್ವನಿಲ್]], ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದೇಶಿತ ಹೆಸರು [[ಮೆಲರೊನ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) * [[ಕ್ವಿನೈನ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ) * [[ಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಕೂಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ) * [[ಕಟ್ರಿಫಜಿಡ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) * [[ಡಾಕ್ಸಿಸೈಕ್ಲಿನ್‌]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) * [[ಮೆಲ್‌ಫ್ಲೊಕ್ವಿನ್]], ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಧೇಶಿತ ಹೆಸರು ಲ್ಯಾರಿಯಂ (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) * [[ಪ್ರೈಮಕ್ವಿನ್‌]] (''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಮತ್ತು ''P. ಓವಲೆ'' ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾತ್ರ; ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ) * [[ಪ್ರೊಗ್ವನಿಲ್]] (ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾತ್ರ) * [[ಸಲ್ಫನಮೈಡ್‌ (ಔಷಧೀಯ)|ಸಲ್ಫಡಾಕ್ಸಿನ್‌]]-[[ಪೈರಿಮೆಥಮೈನ್]] (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ; ಸೋಂಕು ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ "ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ" - IPT ನೀಡಲು) * [[ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕ್ಲೋರೊಕ್ವಿನ್]], ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದೇಶಿತ ಹೆಸರು ಪ್ಲಕ್ವೆನಿಲ್‌ (ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಈ ಔಷಧಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌‍‌'' ಗಳನ್ನು [[ಮಲೇರಿಯಾ ಸಂವರ್ಧನೆ|ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ]]ದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="Trager1976">{{cite journal | author= Trager W, Jensen JB | title=Human malaria parasites in continuous culture | journal=Science| year=1976| volume=193 |issue=4254| pages=673–5 | pmid=781840| doi=10.1126/science.781840}}</ref> ಈ ಹೊಸ ಔಷಧಗಳು ಸೋಂಕಿತರನ್ನು ಇನ್‌ ವಿಟ್ರೊ‌ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ''[[ಅರ್ಥೆಮಿಸಿಯ ಆ‌ನ್ಯುವಾ|ಅರ್ಥೆಮಿಸಿಯ ಆನ್ಯುವ]]'' ಸಸ್ಯಜನ್ಯ [[ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌|ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌‌]] ಅಥವಾ ಅರೆ ಸಂಶ್ಲೇಷಣ ಪದಾರ್ಥದ ಅಂಶವನ್ನು (ಕ್ವಿನೈನ್ ಸಂಬಂಧಿಯಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಪದಾರ್ಥ‌), 90%ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಬೇಡಿಕೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author = Senior K | title = Shortfall in front-line antimalarial drug likely in 2005 | journal = Lancet Infect Dis | volume = 5 | issue = 2 | pages = 75 | year = 2005 | pmid = 15702504}}</ref> ರುವಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅಷ್ಟೇನೂ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳದ P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿತ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ 28ನೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪೂರ್ವ ದಿನದಂದು ಅಮೊಡಿಯಕ್ವಿನ್‌‌ಅನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನೀಡುವುದರ ಬದಲು [[ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌|ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌‌]]ಅನ್ನು (OR = 0.34) ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹಾಗೂ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ನೀಡಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಮೊಡಿಯಕ್ವಿನ್‌ ಬಳಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Rwagacondo C, Karema C, Mugisha V, Erhart A, Dujardin J, Van Overmeir C, Ringwald P, D'Alessandro U |title=Is amodiaquine failing in Rwanda? Efficacy of amodiaquine alone and combined with artesunate in children with uncomplicated malaria |journal=Trop Med Int Health |volume=9 |issue=10 |pages=1091–8 |year=2004 |pmid=15482401 | doi = 10.1111/j.1365-3156.2004.01316.x}}.</ref> 2001ರಿಂದ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು [[ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌]]- ಯುಕ್ತ ಸಂಯೋಜಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ACT) ಹಳೆಯ ಔಷಧಗಳು ವಿಫಲವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳದ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದ ಔಷಧವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[WHO]] [http://www.who.int/malaria/docs/TreatmentGuidelines2006.pdf ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಿಯಮ] ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ACTಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಲವು ದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಣೆ ತಂದಿದ್ದರೂ ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚದಿಂದಾಗಿ ACT ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ACTಗಳು ಹಳೆಯ ಔಷಧಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾ-ಪೀಡಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅವು ನಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌‌ನ ಆಣ್ವಿಕ ಗುರಿಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು [[ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್‌|ಎಂಡೊಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್‌ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[SERCA]] ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪಂಪಿನ ಜೊತೆ ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌ ನಿರೋಧಕವು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Eckstein-Ludwig U, Webb R, Van Goethem I, East J, Lee A, Kimura M, O'Neill P, Bray P, Ward S, Krishna S | title = Artemisinins target the SERCA of Plasmodium falciparum | journal = Nature | volume = 424 | issue = 6951 | pages = 957–61 | year = 2003 | pmid = 12931192 | doi = 10.1038/nature01813}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌ ನಿರೋಧಕವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಈ ನಿರೋಧಕವು SERCAದ ಪರಿವರ್ತನದಿಂದ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author = Uhlemann A, Cameron A, Eckstein-Ludwig U, Fischbarg J, Iserovich P, Zuniga F, East M, Lee A, Brady L, Haynes R, Krishna S | title = A single amino acid residue may determine the sensitivity of SER`CAs to artemisinins | journal = Nat Struct Mol Biol | volume = 12 | issue = 7 | pages = 628–9 | year = 2005 | pmid = 15937493 | doi = 10.1038/nsmb947}}</ref> ಆದರೆ, ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅರ್ತೆಮಿಸಿನಿನ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಗುರಿಯು ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯಾ ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | author = Li W, Mo W, Shen D, Sun L, Wang J, Lu S, Gitschier J, Zhou B | title = Yeast model uncovers dual roles of mitochondria in action of artemisinin | journal = PLoS Genet | volume = 1 | issue = 3 | pages = e36 | year = 2005 | pmid = 16170412 | doi = 10.1371/journal.pgen.0010036}}</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಗಳು ದೊರೆತರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಬರದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ದೊರಕದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸೋಂಕಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಕುರಿತ ಆತಂಕ ಇನ್ನೂ ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಔಷಧ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ದುಬಾರಿ ಔಷಧ ಬೆಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ತೊಡಕಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. [[ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಸಾನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್|ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್‌ ಸಾನ್ಸ್‌ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್‌‌]]ನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸೋಂಕು ಪೀಡಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಲೇರಿಯಾ-ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ತಗುಲುವ ವೆಚ್ಚವು 2002ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಡೋಸ್‌ಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]0.25 ರಿಂದ $2.40ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="msf">ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಸಾನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್, "[http://www.msf.org/content/page.cfm?articleid=44247857-6A39-4D9C-8FA7E54299FF1D4D ವಾಟ್ ಈಸ್ ದ ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಹೂ ವಿಲ್ ಪೇ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"</ref> === ನಕಲಿ ಔಷಧಗಳು === ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ [[ನಕಲಿ ಔಷಧಗಳು]] [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]],<ref>{{cite journal | author=Lon CT, Tsuyuoka R, Phanouvong S, ''et al.'' | title=Counterfeit and substandard antimalarial drugs in Cambodia | year=2006 | journal=Trans R Soc Trop Med Hyg | volume=100 | issue=11 | pages=1019–24 | doi=10.1016/j.trstmh.2006.01.003 | pmid=16765399 }}</ref> [[ಚೀನಾ]],<ref>{{cite web | author=U. S. Pharmacopeia | title=Fake antimalarials found in Yunan province, China | url=http://www.uspdqi.org/pubs/other/FakeAntimalarialsinChina.pdf | accessdate=2006-10-06 | year=2004 | format=PDF | archive-date=2006-09-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060909112739/http://www.uspdqi.org/pubs/other/FakeAntimalarialsinChina.pdf | url-status=dead }}</ref> [[ಇಂಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]], [[ಲಾವೋಸ್‌|ಲಾವೊಸ್]], [[ಥೈಲೆಂಡ್]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾದ ಇನ್ನಿತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಯಬಹುದಾದ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal | author=Newton PN Green MD, Fernández FM, Day NPJ, White NJ. | title=Counterfeit anti-infective drugs | journal=Lancet Infect Dis | year=2006 | volume=6 | issue=9 | pages=602–13 | pmid=16931411 | doi = 10.1016/S1473-3099(06)70581-3}}</ref> [[WHO]] ಅಧ್ಯಯನಗಳು 40%ರಷ್ಟು [[ಅರ್ತೆಸುನೇಟ್‌]] ಆಧರಿಸಿದ ಮಲೇರಿಯಾ ಔಷಧಗಳು ನಕಲಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗ್ರೇಟರ್ [[ಮೆಕಾಂಗ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಔಷಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಜಾಗೃತ ದಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಅವು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Jane Parry | title=WHO combats counterfeit malaria drugs in Asia | url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/330/7499/1044-d | accessdate=2008-07-19 | year=2005}}</ref> ವೈದ್ಯರಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಯ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ನಕಲಿ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಕಂಪನಿಗಳು ನಕಲಿ ಔಷಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೂಲದಿಂದ ವಿತರಣೆಯವರೆಗೂ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡಿವೆ. 50,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮಾನವರನ್ನು ಸೋಂಕಿಗೀಡು ಮಾಡಿದ್ದು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರೋಟೊಸೋವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಮಾನವರ [[ರೋಗಕಾರಕ ಜೀವಿಗಳು|ರೋಗಕಾರಕ ಜೀವಿ]]ಗಳೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Joy D, Feng X, Mu J, ''et al.'' | title = Early origin and recent expansion of Plasmodium falciparum | journal = Science | volume = 300 | issue = 5617 | pages = 318–21 | year = 2003 | pmid = 12690197 | doi = 10.1126/science.1081449}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | author = Escalante A, Freeland D, Collins W, Lal A | title = The evolution of primate malaria parasites based on the gene encoding cytochrome b from the linear mitochondrial genome | doi= 10.1073/pnas.95.14.8124 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 95 | issue = 14 | pages = 8124–9 | year = 1998 | pmid = 9653151}}</ref> ಪದೇ ಪದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಮಲೇರಿಯಾ ಜ್ವರಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 2700 BCಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Cox F | title = History of human parasitology | url= | pmc = 126866 | journal = Clin Microbiol Rev | volume = 15 | issue = 4 | pages = 595–612 | year = 2002 | pmid = 12364371 | doi = 10.1128/CMR.15.4.595-612.2002}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಪದದ ಮೂಲ [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ|ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] [[ಇಟಲಿ ಭಾಷೆ|ಇಟಲಿಯ]]: ''ಮಾಲ ಅರಿಯಾ'' — "[[ಮಿಯಾಸ್ಮ ರೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಕೆಟ್ಟ ಗಾಳಿ]]" ಎಂದೂ; ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೋಗವನ್ನು ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ '''ಅಗುಯೆ''' ಅಥವಾ '''ಜೌಗು ಜ್ವರ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol6no1/reiter.htm ಫ್ರಂ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಟು ಡೆಫೊ: ಮಲೇರಿಯಾ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ ದಿ ಲಿಟಲ್ ಐಸ್ ಏಜ್‌]. ಪಾವೆಲ್ ರೈಟರ್. ''ರೋಗ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸ್ಯಾನ್ ಜ್ಯೂನ್, ಪೋರ್ಟಾ ರಿಕಾ.''</ref> ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವು [[ಯುರೋಪ್‌]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು,<ref>[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511254819&amp;ss=exc ವೆಕ್ಟರ್- ಅಂಡ್ ರೋಡೆಂಟ್-ಬೋರ್ನ್ ಡಿಸೀಸಸ್ ಇನ್ ಯುರೋಪ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ]. ನಾರ್ಮನ್ G. ಗ್ರಟ್ಜ್. ''ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ಜಿನೀವಾ.''</ref> ಆದರೆ ಈಗ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ [[ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗ (ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗ]]ವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಮಲೇರಿಯಾ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 1880ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಫಲ ನೀಡಿತು, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್ ಅಲ್ಫನ್ಸೊ ಲವೆರನ್‍]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನಾ ವೈದ್ಯರು [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ]]ದ [[ಕಾನ್ಸ್ಟಾನ್ಟೈನ್‌, ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಕಾನ್ಸ್ಟಾನ್ಟೈನ್‌]] ಸೇನಾ ಅಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತಿದ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತರ [[ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಆದ್ಧರಿಂದ ಅವರು, ಮಲೇರಿಯಾವು [[ಪ್ರೋಟೊಸೋವ]]ಗಳಿಂದ ಹರಡುವುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಪ್ರೋಟೊಸೋವಗಳೇ ರೋಗದ ಮೂಲವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Biography of Alphonse Laveran | publisher = The Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1907/laveran-bio.html | accessdate = 2007-06-15}} ] ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ. 2006ರ Oct 25ರಂದು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ, 1907ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಔಷಧೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಔಷಧೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರೋಟೊಸೋವಗಳನ್ನು ಇಟಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಎಟ್ಟಾರೆ ಮಾರ್ಷಿಯಾಫವ]] ಮತ್ತು [[ಏಂಜಲಿಯೊ ಸೆಲ್ಲಿ]]ಯವರು ''ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ'' ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite web| title = Ettore Marchiafava| work = | url = http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2478.html| accessdate = 2007-06-15| archive-date = 2019-03-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20190328043634/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2478.html| url-status = dead}}</ref> ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಕ್ಯೂಬಾದ [[ಹವಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವೈದ್ಯಾದ [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫಿನ್‌ಲೆ]]ಯವರು ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮಾನವನಿಗೆ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal |author=Tan SY, Sung H |title=Carlos Juan Finlay (1833–1915): of mosquitoes and yellow fever |journal=Singapore Med J |volume=49 |issue=5 |pages=370–1 |year=2008 |month=May |pmid=18465043 |url=http://smj.sma.org.sg/4905/4905ms1.pdf|format=PDF}}</ref> ಪೂರ್ವ ನಿಯೋಜಿತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನನುಸರಿಸಿ [[ಜೊಸೀಹ C. ನಾಟ್‌|ಜೊಸೀಹ C. ನಾಟ್‌‌]]ರವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ,<ref>{{cite journal |author=Chernin E |title=Josiah Clark Nott, insects, and yellow fever |journal=Bull N Y Acad Med |volume=59 |issue=9 |pages=790–802 |year=1983 |month=November |pmid=6140039 |pmc=1911699 |url=}}</ref> [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್|ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್‌]]ರವರು [[ಫಿಲೇರಿಯಾಸಿಸ್|ಫಿಲೇರಿಯಾಸಿಸ್‌]]ನ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite journal |author=Chernin E |title=Patrick Manson (1844–1922) and the transmission of filariasis |journal=Am. J. Trop. Med. Hyg. |volume=26 |issue=5 Pt 2 Suppl |pages=1065–70 |year=1977 |month=September |pmid=20786 |doi= |url=http://www.ajtmh.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=20786}}</ref> ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ, [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]]ದ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಜನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್|ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಜನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟನ್‌‌ನ [[ರೊನಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್‌|ಸರ್‌ ರೊನಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್‌]]‌ರವರು 1898ರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವು ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ಹರಡುವುದು ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸೊಳ್ಳೆಯ ಕೆಲವು ತಳಿಗಳಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಲೇರಿಯಾ ಹರಡುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೋಂಕಿತ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಲಾಲಾರಸ ಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.<ref>{{cite web | title = Biography of Ronald Ross | publisher = The Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-bio.html | accessdate = 2007-06-15}}</ref> ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ರಾಸ್‌ರವರಿಗೆ 1902ರಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಡಮಾಡಲಾಯಿತು.ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ರಾಸ್‌ರವರು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಈಜಿಪ್ಟ್]], [[ಪನಾಮ]], [[ಗ್ರೀಸ್‌|ಗ್ರೀಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.<ref>{{cite web | title = Ross and the Discovery that Mosquitoes Transmit Malaria Parasites| work = CDC Malaria website | url = http://www.cdc.gov/malaria/history/ross.htm | accessdate = 2007-06-15}}</ref> ಫಿನ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಸ್‌ರವರ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು 1900ರಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಟರ್ ರೀಡ್]] ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ದೃಡೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳಂತೆ [[ವಿಲಿಯಂ C. ಗೊರ್ಗಸ್|ವಿಲಿಯಂ C. ಗೊರ್ಗಸ್‌]]ರವರು [[ಪನಾಮ ಕಾಲುವೆ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಪನಾಮ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು|ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ರಮ]]ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವವನ್ನುಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು [[ಕ್ವಿನೈನ್‌|ಕ್ವಿನೈನ್]]‌ ಅಂಶವುಳ್ಳ [[ಸಿಂಕೋನ|ಸಿಂಕೋನ ಮರ]]ದ ತೊಗಟೆಗಳಿಂದ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪೆರು]]ವಿನ [[ಆಂಡಿಸ್|ಆಂಡಿಸ್‌]] ತಪ್ಪಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಸೌಷಧವನ್ನು [[ಪೆರು]]ವಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಯುರೋಪ್‌‌ಗೆ 1640ರಲ್ಲಿ [[ಜೆಸ್ಯೂಟ್‌|ಜೆಸ್ಯುಟ್‌]] ‌ಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಅದು ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೀರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | author = Kaufman T, Rúveda E | title = The quest for quinine: those who won the battles and those who won the war | journal = Angew Chem Int Ed Engl | volume = 44 | issue = 6 | pages = 854–85 | year = 2005 | pmid = 15669029 | doi = 10.1002/anie.200400663}}</ref> ಆದರೆ 1820ರ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್‍ಗಳಾದ [[ಪಿಎರ್ರೆ ಜೋಸೆಫ್ ಪೆಲ್ಲೆತಿರ್|ಪಿಎರೆ ಜೋಸೆಫ್ ಪೆಲ್ಲೆಟಿಯೆರ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋಸೆಫ್ ಬೈನಾಮಿಯೆ ಕವೆಂತೌ|ಜೋಸೆಫ್ ಬೇಯ್ನಮೆ ಕವಂಟೋ]]ರವರು ಅದನ್ನು ತೊಗಟೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕ್ವಿನೈನ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal |author=Kyle R, Shampe M |title=Discoverers of quinine |journal=JAMA |volume=229 |issue=4 | pages = e320 |year=1974 |pmid=4600403 | doi = 10.1001/jama.229.4.462}}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರತಿಜೀವಕ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ [[ಸಿಫಿಲಿಸ್]] ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ರೋಗಿಗಳು ಅಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೂ [[ಸೋಂಕು ಅಂಟಿರುವ|ತುತ್ತಾಗಿ]] [[ಜ್ವರ]]ದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು [[ಜುಲಿಯಸ್ ವ್ಯಾಜ್ಞೆರ್-ಜುರೆಗ್ಗ್|ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್ ವ್ಯಾಂಜೆರ್ ಜಾರೆಗ್ಗ್]] ರವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕ್ವಿನೈನ್‌]] ಬಳಸಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಫಿಲಿಸ್ ರೋಗಗಳ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಜ್ವರವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ಇದು ಸಿಫಿಲಿಸ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Raju T | title = Hot brains: manipulating body heat to save the brain | doi= 10.1542/peds.2005-1934 | journal = Pediatrics | volume = 117 | issue = 2 | pages = e320–1 | year = 2006 | pmid = 16452338 |url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/117/2/e320}}</ref> ರಕ್ತದ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಜೀವನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು 19ನೇ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು 1980ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | author = Krotoski W, Collins W, Bray R, ''et al.'' | title = Demonstration of hypnozoites in sporozoite-transmitted Plasmodium vivax infection | journal = Am J Trop Med Hyg | volume = 31 | issue = 6 | pages = 1291–3 | year = 1982 | pmid = 6816080}}</ref><ref>{{cite journal | author = Meis J, Verhave J, Jap P, Sinden R, Meuwissen J | title = Malaria parasites--discovery of the early liver form | journal = Nature | volume = 302 | issue = 5907 | pages = 424–6 | year =1983 | pmid = 6339945 | doi = 10.1038/302424a0}}</ref> ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯು, ಜನರು ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಗುಣಮುಖರಾದ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಸಹ ರಕ್ತದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. === ಮಾನವನ ವಂಶಾವಾಹಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿಕಾಸದ ಒತ್ತಡ === {{further|[[Evolution]], [[Natural selection]]}} ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಇತಿಹಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಆಯ್ಕೆ|ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು [[ಮನುಷ್ಯನ ಜಿನೋಮ್|ಮಾನವನ ಜಿನೋಮ್(ಪ್ರಭೇಧ)]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Kwiatkowski_2005">{{cite journal |author=Kwiatkowski DP |title=How malaria has affected the human genome and what human genetics can teach us about malaria |journal=Am J Hum Genet. |volume=77 |issue=2 |pages=171–92 |year=2005 |month=August |pmid=16001361 |pmc=1224522 |doi=10.1086/432519 }}</ref> ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೋಂಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌|P. ಫಾಲ್ಸಿಪ್ಯಾರಮ್‌]]'' ತಳಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಸಾವು|ಸಾವುಗಳು]] ಮತ್ತು ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==== ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ರೋಗ ==== [[ಚಿತ್ರ:Paludisme - Frequence statistique.png|thumb|right|1996ರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ. [222]]] {{Original research|date=April 2009}} {{Unreferenced section|date=April 2009}} ಎಷ್ಟೋ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ಮಾನವ ಪ್ರಭೇದದ ಮೇಲೆ [[ಸಿಕ್ಕಲ್-ಸೆಲ್ ರೋಗ|ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ರೋಗ]]ದಂತಹ ರಕ್ತದ ವಂಶಾವಾಹಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ರೋಗವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಕೆಲ್ ಸೆಲ್‌ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಡುವುದರಿಂದ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಸಿಕೆಲ್ ಸೆಲ್‌ ರೋಗದಲ್ಲಿ ''HBB'' ವಂಶಾವಾಹಿಯ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು, [[ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್|ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌]]ನ ಬೀಟ ಗ್ಲೋಬಿನ್ ಕಿರು ಘಟಕವನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಲೀಲ್‌ಗಳು [[ಗ್ಲುಟಮೇಟ್|ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌]]ಅನ್ನು ಬೀಟ ಗ್ಲೋಬಿನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಆರನೇ ಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಿದರೆ ಸಿಕೆಸಲ್ ಸೆಲ್ ಅಲೀಲ್‌ಗಳು [[ವೇಲಿನ್|ವೇಲಿನ್‌]]ಅನ್ನು ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೈಡ್ರೋಫಿಲಿಕ್‌ನಿಂದ ಹೈಡ್ರೋಫೋಬಿಕ್‌ ಆಗುವ ಅಮೈನೊ ಆಸಿಡ್‌ಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ಆಣ್ವಿಕಗಳ ನಡುವಣ ಕೂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ಅಂಶವು ಪಾಲಿಮರೀಕರಣಗೊಂಡು ಕುಡುಗೋಲಿನ ಆಕಾರ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ವಿರೂಪಗೊಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳು ರಕ್ತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡು ಗುಲ್ಮದಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಲೇರಿಯಾ ಪರಾವಲಂಬಿಯು ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಮೀರೊಜೊವಾಯಿಟ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಒಳಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಂಕಿತ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ಬದುಕಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡುಗೋಲಿನಾಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣವೇನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳ ಕುಡಿಗಳು ಹೊರಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್‌ಗಳೂ ವಿರೂಪ ಹೊಂದಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ಹೆಟಿರೋಜೈಗಸ್|ಹೆಟಿರೊಜೈಗಸ್]]‌ಗಳೂ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಅಲೀಲ್‌ಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಅಂದರೆ ಕುಡುಗೋಲಿನಾಕೃತಿಯನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತವೆ, ಈ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಮುಖವಲ್ಲದ [[ಅನಿಮಿಯಾ]] ಬಂದರೂ ಮಲೇರಿಯಾ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಇದು [[ಹೆಟಿರೋಜೈಗೋಟ್ ಅನುಕೂಲ|ಹೆಟಿರೊಜೈಗೋಟ್‌ ಉಪಯುಕ್ತತೆ]]ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರಲ್ಲಿ [[ಹೊಮೊಜೈಗಸ್|ಹೊಮೊಜೈಗಸ್‌]] ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಹವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.ಮಲೇರಿಯಾ [[ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗ (ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗ]]ವಾಗಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇವಲ 10%ನಷ್ಟು [[ವಂಶಾವಾಹಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ|ಪ್ರಮಾಣ]]ದ ಜನರು ಮಾತ್ರ ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ರೋಗದ ವಂಶಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕುಡುಗೋಲಿನಾಕೃತಿಯ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು [[ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಟೈಪ್]]ಗಳ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿಯಾದರೂ [[ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಿಕಾಸ|ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ]]ವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದು, ವಿಕಾಸ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ HBB ವಂಶಾವಾಹಿಗಳಿದ್ದು ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ HbE ಮತ್ತು HbC ಹಿಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್ ವಿಧಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ==== ಥಲಸ್ಸೀಮಿಯಾ ==== ಮಾನವ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತ, ಮಲೇರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎಂದರೆ ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಯಾದ [[ತೆಲಾಸ್ಮಿಯಾಸ್|ಥಲಸ್ಸೀಮಿಯಾ]]. [[ಪಪುವ ನ್ಯೂಗಿನಿ|ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ದಿನಿಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತೆ, [[ತೆಲಾಸ್ಮಿಯ#ಬೀಟ (β) ತೆಲಾಸ್ಮಿಯಾಸ್|β-ಥಲಸ್ಸೀಮಿಯಾ]] [[ವಂಶಾವಾಹಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಲೇರಿಯಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. [[ಲೈಬೀರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ 500ರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು β-ಥೆಲಾಸ್ಮಿಯಾ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ತೀವ್ರ ತರದ ಮಲೇರಿಯಾ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕೇವಲ 50%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಂಶಾವಾಹಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು α+ ರೀತಿಯ α-ಥೆಲಾಸ್ಮಿಯಾ ಮಲೇರಿಯಾ ಸ್ಥಳಿಕ ರೋಗಕ್ಕೂ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವನ ವಿಕಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಂಶಾವಾಹಿಗಳನ್ನೂ [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆ|ಆಯ್ಕೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ==== ಡಫ್ಫಿ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳು ==== [[ಡಫ್ಫಿ ಪ್ರತಿಜನಕ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರೆಯುವಂತಹ [[ಪ್ರತಿಜನಕಗಳು|ಪ್ರತಿಜನಕ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ [[ಚೆಮೊಕಿನೆ|ಕೀಮೊಕೈನ್]] ಗ್ರಾಹಿಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಡಫ್ಫಿ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳ ರಕ್ತ ಕಣಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬೆರೆಯುವಿಕೆಯು Fy ವಂಶಾವಾಹಿಗಳಿಂದ (Fya, Fyb, Fyc ಇನ್ನಿತರೆ.) ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌]]'' ಮಲೇರಿಯಾವು ರಕ್ತದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಡಫ್ಫಿ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಡಫ್ಫಿ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳು ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರೆಯದಂತೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ (Fy-/Fy-). ಈ [[ಜೀನೋಟೈಪ್]]ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌'' ಸೋಂಕು ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಜೀನೋಟೈಪ್‌ಗಳು ಯುರೋಪ್‌, ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [226] [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ''P. ವೈವ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌'' ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==== G6PD ==== [[ಗ್ಲೂಕೋಸ್-6-ಫೊಸ್ಫೇಟ್ ಡೀಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್‌|ಗ್ಲೂಕೋಸ್-6-ಪಾಸ್ಫೇಟ್‌ ಡೀಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಸ್‌]] (G6PD) ಒಂದು [[ಎಂಜೈಮ್‌|ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ವೀಣ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ [[ಆಕ್ಸಿಡೇಟೀವ್‌ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ಸ್|ಆಕ್ಸಿಡೇಟೀವ್‌ ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕ್ವೀಣಗಳಲ್ಲಿನ ವಂಶಾವಾಹಿಗಳ ಕೊರತೆಯು ತೀವ್ರ ತರದ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==== HLA and ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌-4 ==== [[ಮಾನವ ಲ್ಯೂಕೊಸೈಟ್‌ ಪ್ರತಿಜನಕ|HLA-B53]]ಯು ತೀವ್ರ ತರದ ಮಲೇರಿಯಾದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ [[ಪ್ರಮುಖ ಹಿಸ್ಟೊಕಂಪ್ಯಾಟಿಯೆಬಿಲಿಟಿ ಕಾಂಪ್ಲಕ್ಸ್|MHC ಕ್ಲಾಸ್ I]] ಆಣ್ವಿಕಗಳು [[ಯಕೃತ್ತು|ಯಕೃತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ [[T-ಜೀವಕೋಶಗಳು|T-ಸೆಲ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಸ್ಪೋರೊಜೊವಾಯ್ಟ್‌]] [[ಪ್ರತಿಜನಕಗಳು|ಪ್ರತಿಜನಕ]]ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. IL4ನಿಂದ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಆಗಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌-4, T ಜೀವಕೋಶಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪ್ರತಿಕಾಯವು B ಜೀವಕೋಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಕಿನ ಫಾಸೊದಲ್ಲಿ ಫುಲನಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಜನಾಂಗಕ್ಕಿಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿರೋಧಕ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅವರುಗಳು ಮಲೇರಿಯಾ ಜ್ವರದ ಸೋಂಕಿಗೀಡಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ IL4-524 T ಅಲೀಲ್‌ಗಳು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರತಿಜನಕಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿರೋದಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Verra F, Luoni G, Calissano C, Troye-Blomberg M, Perlmann P, Perlmann H, Arcà B, Sirima B, Konaté A, Coluzzi M, Kwiatkowski D, Modiano D |title=IL4-589C/T polymorphism and IgE levels in severe malaria |journal=Acta Trop. |volume=90 |issue=2 |pages=205–9 |year=2004 |pmid=15177147 | doi = 10.1016/j.actatropica.2003.11.014}}</ref> == ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{further|[[Diseases of poverty]], [[Tropical disease]]}} [[ಚಿತ್ರ:Malaria geographic distribution 2003.png|thumb|ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ(ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ) ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು 2003 . [231] ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ.]] ಮಲೇರಿಯಾವು 250 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ವರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="wmr08">2005 WHO [https://web.archive.org/web/20081022021211/http://www.who.int/malaria/mediacentre/wmr2008/ ವಿಶ್ವ ಮಲೇರಿಯಾ ವರದಿ 2008]</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳು 5 ವರ್ಷದ ಕೆಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು;<ref name="greenwood2005">{{cite journal | author=Greenwood BM, Bojang K, Whitty CJ, Targett GA | title=Malaria | journal=Lancet | year=2005 | volume=365 | pages=1487–1498 | pmid = 15850634 | doi = 10.1016/S0140-6736(05)66420-3}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಗೀಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರೋಗ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 1992ರಿಂದಲೂ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Hay S, Guerra C, Tatem A, Noor A, Snow R | title = The global distribution and population at risk of malaria: past, present, and future | journal = Lancet Infect Dis | volume = 4 | issue = 6 | pages = 327–36 | year = 2004 | pmid = 15172341 | doi = 10.1016/S1473-3099(04)01043-6}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾದ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದೇ ರೀತಿಯೇನಾದರೂ ಏರಿಕೆಯಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಇಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ದ್ವಿಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Breman"/> ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ರೀತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನಿಖರವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಎಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.<ref name="Breman">{{cite journal | author = Breman J | title = The ears of the hippopotamus: manifestations, determinants, and estimates of the malaria burden | url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/abstract/64/1_suppl/1 | journal = Am J Trop Med Hyg | date = January 1, 2001 | volume = 64 | issue = 1-2 Suppl | pages = 1–11 | pmid = 11425172 | month = Jan | day = 01 }}</ref> HIV ಜೊತೆಗಿನ ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು, HIV/ಕ್ಷಯರೋಗ ಜೊತೆಗಿನ ಸೋಂಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಈ ಎರಡು ರೋಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಸಿನ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಅಂಟುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾವು ಹೊಸದಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾದ [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗ]]ದ ಜೊತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = Korenromp E, Williams B, de Vlas S, Gouws E, Gilks C, Ghys P, Nahlen B | title = Malaria attributable to the HIV-1 epidemic, sub-Saharan Africa | url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol11no09/05-0337.htm | journal = Emerg Infect Dis | volume = 11 | issue = 9 | pages = 1410–9 | year = 2005 | pmid = 16229771}}</ref> HIV/ಮಲೇರಿಯಾ ಜೊತೆಗಿನ ಸೋಂಕು HIV ಮತ್ತು TB ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಸೋಂಕಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, HIV ಹಾಗೂ ಮಲೇರಿಯಾಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾವು [[ವೈರಸ್‌ಗಳಿಂದ ಭರ್ತಿಯಾದ|ವೈರಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು HIV ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕಿಗೆ ಬಹುಬೇಗ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Abu-Raddad L, Patnaik P, Kublin J |title=Dual infection with HIV and malaria fuels the spread of both diseases in sub-Saharan Africa |journal=Science |volume=314 |issue=5805 |pages=1603–6 |year=2006 | pmid = 17158329 | doi = 10.1126/science.1132338}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾ ಈಗ ಈಕ್ವೆಟರ್‌ನ ಬಹುಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದ್ದು , [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು|ಅಮೆರಿಕ]], [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು; ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉಪ ಸಹರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 85– 90%ನಷ್ಟು ಸಾವುಗಳು ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author = Layne SP | title = Principles of Infectious Disease Epidemiology / | work = EPI 220 | publisher = UCLA Department of Epidemiology | url = http://www.ph.ucla.edu/epi/layne/Epidemiology+220/07.malaria.pdf | accessdate = 2007-06-15 | format = PDF | archive-date = 2006-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220083223/http://www.ph.ucla.edu/epi/layne/Epidemiology+220/07.malaria.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> ಮಲೇರಿಯಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ-ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಲೇರಿಯಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [247] ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮಳೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಲೇರಿಯಾದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author = Grover-Kopec E, Kawano M, Klaver R, Blumenthal B, Ceccato P, Connor S | title = An online operational rainfall-monitoring resource for epidemic malaria early warning systems in Africa | url= | journal = Malar J | volume = 4 | issue = | pages = 6 | year = 2005 | pmc = 548290 | pmid = 15663795 | doi = 10.1186/1475-2875-4-6}}</ref> ಮಲೇರಿಯಾವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಡೆಂಗೆ ಜ್ವರ]]ವು ನಗರ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Van Benthem B, Vanwambeke S, Khantikul N, Burghoorn-Maas C, Panart K, Oskam L, Lambin E, Somboon P |title=Spatial patterns of and risk factors for seropositivity for dengue infection | url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/72/2/201 |journal=Am J Trop Med Hyg |volume=72 |issue=2 |pages=201–8 |date= February 1, 2005 | pmid = 15741558 |month=Feb |day=01 }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ನಗರಗಳು, [[ಲಾವೋಸ್‌|ಲಾವೊಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]] ಮಲೇರಿಯಾ-ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವು ಇನ್ನೂ ಇದೆ.<ref>{{cite journal |author=Trung H, Van Bortel W, Sochantha T, Keokenchanh K, Quang N, Cong L, Coosemans M |title=Malaria transmission and major malaria vectors in different geographical areas of Southeast Asia |journal=Trop Med Int Health |volume=9 |issue=2 | pages = e473 |year=2004 | pmid = 15040560 | doi = 10.1046/j.1365-3156.2003.01179.x}}</ref> ಸಹ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಎರಡು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Keiser J, Utzinger J, Caldas de Castro M, Smith T, Tanner M, Singer B |title=Urbanization in sub-saharan Africa and implication for malaria control | url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/full/71/2_suppl/118 |journal=Am J Trop Med Hyg |volume=71 |issue=2 Suppl |pages=118–27 |date= August 1, 2004 |pmid=15331827 |month=Aug |day=01 }}</ref> ಮಲೇರಿಯಾದ ಜಾಗತಿಕ [[ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗ (ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಳೀಯ]] ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು 1960ರಿಂದ ಗಣನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. UKಯ [[ವೆಲ್ಕಂ ಟ್ರಸ್ಟ್|ವೆಲ್‌ಕಮ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [http://www.map.ox.ac.uk ಮಲೇರಿಯಾ ಅಟ್ಲಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330171641/http://www.map.ox.ac.uk/ |date=2015-03-30 }} ಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ,<ref>{{cite journal | author = Hay SI, Snow RW | title = The Malaria Atlas Project: Developing Global Maps of Malaria Risk | doi = 10.1371/journal.pmed.0030473 | journal = PLoS Medicine | volume = 3 | issue = 12 | pages = e473 | year = 2006 |pmid=17147467 |pmc=1762059 }}</ref> ಈಗಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮಲೇರಿಯಾ [[ರೋಗದ ಹೊರೆ]]ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಧುನಿಕವಾದ ಹಾಗೂ ದೃಢವಾದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದೆ . === ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಮಲೇರಿಯಾವು ಕೇವಲ ಬಡತನದ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಕಾಯಿಲೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಬಡತನದ ಮೂಲವೂ ಹೌದು. [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಇದು ತೊಡಕಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಮಲೇರಿಯಾದ ಪರಿಣಾಮ ಎಷ್ಟಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಕದಂಬ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿದೆ. ಈ ಖಾಯಿಲೆಯು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಬಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಅಂತಹ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದಂತಹ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಬೀರಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾವು ಅಮೆರಿಕದ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಂದ ಗತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="humphreys">ಹಂಪ್ರಿಸ್, M. 2001. ಮಲೇರಿಯಾ: ಪಾವರ್ಟಿ, ರೇಸ್, ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್. ಜಾನ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-8018-6637-5</ref>. 1995ರಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಮಲೇರಿಯಾ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ತಲಾವಾರು GDPಯ [[ಖರೀದಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ|ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಮ್ಯತೆ]]ಯು ಐದು ಪಟ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ($1,526 USD ವಿರುದ್ಧ $8,268 SD). ಮಲೇರಿಯಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾವಾರು GDPಯು (1965 ಮತ್ತು 1990ರ ನಡುವೆ) ವಾರ್ಷಿಕ ಕೇವಲ 0.4% ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 2.4%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="sachs2002">{{cite journal | author=Sachs J, Malaney P | title=The economic and social burden of malaria | journal=Nature | year=2002 | volume=415 | pages=680–5 | pmid = 11832956 | doi = 10.1038/415680a}}</ref> ಬಡತನವು ಮಲೇರಿಯಾದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳೆರಡೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಡವರು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ಖಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಲವಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಪು ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ 32%ನಷ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಖಾಯಿಲೆಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಿದರೆ ಕೆಳ-ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಗುಂಪು ಬರೀ 4%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುತ್ತವೆ.[261] ಆಫ್ರಿಕಾವು ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು $12 ಶತಕೋಟಿ USDಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ದುಬಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೆಚ್ಚ, ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು, ಮಿದುಳು ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದ ಮಿದುಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು.<ref name="greenwood2005"/> ಅತಿಯಾದ ಮಲೇರಿಯಾ ಸೋಂಕು ಪೀಡಿತವಾದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಖಾಯಿಲೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ 40% ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 30-50% ಒಳರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮತ್ತು 50% ಹೊರರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Roll Back Malaria | title=Economic costs of malaria | url=http://www.rbm.who.int/cmc_upload/0/000/015/363/RBMInfosheet_10.htm | publisher=[[World Health Organization|WHO]] | accessdate=2006-09-21 | archive-date=2012-11-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108065231/http://www.rbm.who.int/cmc_upload/0/000/015/363/RBMInfosheet_10.htm | url-status=dead }}</ref> ==ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಾಣು ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ== *ಮಲೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ‘ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಂ ಫಾಲ್ಸಿಪರಂ’ ಎಂಬ ಪರಾವಲಂಬಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳು ಕಾರಣ. ಅವು ಈಗ (೨೦೧೮) ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಗಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಶೋಧಕರು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಲೇರಿಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಔಷಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ ಸೋಮನಾಥ್‌ ರಾಯ್‌ ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟರು.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/information-about-malaria-588658.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಕರಣ ಪತ್ತೆ * ಕೆಲಸ ಮಾಡದ ಔಷಧ;ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಾಣು ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಳ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ:19 ನವೆಂಬರ್ 2018]</ref> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[AIDS, ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಜಾಗತಿಕ ನಿಧಿ|AIDS, ಕ್ಷಯರೋಗ ಮತ್ತು ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಜಾಗತಿಕ ನಿಧಿ]] * [[ಮಲೇರಿಯಾವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ (RBM) ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] * [[ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಔಷಧಗಳು (MMV)]] * [[ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ರೋಗ]] * [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ]] * [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ|ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗಗಳು]] * ''[[ಸೇವ್‌ ಮೈ ಸೋಲ್ - ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ (ಆಲ್ಬಂ)|ಸೇವ್‌ ಮೈ ಸೋಲ್ - ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ]] '' (ಆಲ್ಬಂ) *[[ದಡಾರ]] *[[ಮೈಲಿ ರೋಗ]] *[[ಸಿಡಿಬು]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == '''ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ''' * [http://www.who.int/malaria/ WHO ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಮಲೇರಿಯಾ] * [http://www.rollbackmalaria.org/gmap/ ಮಲೇರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಯೋಜನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411074836/http://www.rollbackmalaria.org/gmap/ |date=2010-04-11 }} * [http://www.map.ox.ac.uk/ ಮಲೇರಿಯಾ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಯೋಜನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330171641/http://www.map.ox.ac.uk/ |date=2015-03-30 }} * [http://www.mmv.org ಮಲೇರಿಯಾ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಔಷಧಗಳು (MMV)] * [http://www.rollbackmalaria.org/wmr2005/ ವಿಶ್ವ ಮಲೇರಿಯಾ ವರದಿ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313215247/http://www.rollbackmalaria.org/wmr2005/ |date=2012-03-13 }} * [http://www.doctorswithoutborders.org/news/malaria/index.cfm ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ವಿತೌಟ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್/ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಸಾನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್- ''ಮಲೇರಿಯಾ''] ಮಾಹಿತಿ ಪುಟಗಳು * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/malaria.html ಮೆಡಿಲೈನ್ ಪ್ಲಸ್ - ''ಮಲೇರಿಯಾ''] {{Protozoal diseases}} [[:pnb:ملیریا|pnb:ملیریا]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಪಿಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳಿಂದ-ಹರಡುವ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇರಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಾವಲಂಬಿ ರೋಗಾಣುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇರಿಯಾದಿಂದಾದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] sntrkr2alqdijlwajpuw7wabpoeydc5 0 21727 1371171 1356424 2026-04-02T16:45:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371171 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | logo = ಚಿತ್ರ:Bank of Maharashtra.svg.png | logo_size = 250px | logo_caption = ''Ek Parivaar, Ek Bank'' (One family, one bank) | type = [[:en:Public company|ಪಬ್ಲಿಕ್]] | traded_as = {{BSE|532525}}<br />{{NSE|MAHABANK}} | num_locations = 2263 Branches | key_people = ನಿಧು ಸಕ್ಸೇನಾ<br> {{small|([[:en:Managing director|ಎಮ್‌ಡಿ]] & [[:en:CEO|ಸಿ‌ಇಒ]])}} <br> ರೋಹಿತ್ ರಿಷಿ <br> {{small|([[:en:Executive Director|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ]])}} ಆಶೀಶ್ ಪಾಂಡೆ <br> {{small|([[:en:Executive Director|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ]])}} | industry = [[:en:Banking|ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]] <br> [[:en:Financial service|ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು]] | products = {{Bulleted_list|[[:en:Retail banking|ಗ್ರಾಹಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Commercial bank|ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Financial services|ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವಿಮೆ]]|[[:en:Investment banking|ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Mortgage loan|ಅಡಮಾನ ಸಾಲಗಳು]]|[[:en:Private banking|ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]]|[[:en:Private equity|ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ]]|[[:en:Savings|ಉಳಿತಾಯ]]|[[:en:Securities|ಭದ್ರತೆಗಳು]]|[[:en:Asset management|ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ]]|[[:en:Wealth management|ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ]]|[[:en:Credit card|ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು]]}} | revenue = {{Increase}} {{INRConvert|18178.73|c}} (೨೦೨೩)<ref>{{cite web|url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/532525/5325250320.pdf|title=Annual Report of Bank of Maharashtra|access-date=2024-11-29|archive-date=2023-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411080208/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/532525/5325250320.pdf|url-status=dead}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|6099|c}} (೨೦೨೩) | net_income = {{Increase}} {{INRConvert|2602|c}} (೨೦೨೩) | assets = {{Increase}}{{INRConvert|267651|c}} (೨೦೨೩) | equity = {{Increase}}{{INRConvert|21000|c}} (೨೦೨೩) | owner = [[:en:Government of India|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] | num_employees = ೧೩,೪೯೯(೨೦೨೪) | ratio = ೧೮% (೨೦೨೩) | foundation = {{Start date and age|1935|09|16|df=yes}} | location = ೧೫೦೧, ಲೋಕಮಂಗಲ, ಶಿವಾಜಿನಗರ, [[ಪುಣೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಭಾರತ | homepage = {{URL|https://bankofmaharashtra.in/}} }} '''ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ''' ಇದು [[:en: Indian public sector bank |ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಆಗಿದ್ದು, [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೂನ್ ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೨೨೬೩ ಶಾಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಯಾವುದೇ [[:en:nationalised bank|ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಾಖೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://bankofmaharashtra.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-29 |archive-date=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322121746/https://bankofmaharashtra.in/ |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ಬಿಒಎಂ) ೨೦೨೨-೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಠೇವಣಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸಾಲದಾತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಪುಣೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ತಳಹದಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೨೬ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ೨,೬೦೨ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ತಲುಪಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aviva-bank-of-maharashtra-in-bancassurance-tie-up/articleshow/62447178.cms|title=Aviva, Bank of Maharashtra in bancassurance tie-up - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-15}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ವಿ.ಜಿ.ಕಾಳೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ಕೆ.ಸಾಠೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ೧೯೩೫ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬ ರಂದು ಯುಎಸ್ $ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಧಿಕೃತ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೮, ೧೯೩೬ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.mahaconnect.in/InternetBanking1/ib/login.jsf?lt=R</ref> ಎ.ಎಸ್. ರಾಜೀವ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨, ೨೦೧೮ ರಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|title=BoM appoints new MD CEO|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/announcements/others/bank-of-maharashtra-announcement-under-regulation-30-lodr-change-in-directorate/article25872556.ece|access-date=2018-12-02|website=www.livemint.com}}</ref> ಎ.ಬಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೨೧ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಆಶೀಶ್ ಪಾಂಡೆಯವರು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಅಲೆನ್ ಸಿ. ಪಿರೇರಾ ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾರತದ [[ಈಶಾನ್ಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಕಾರಣರಾದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Allen C A Pereira Appointed Managing Director of Bank of Maharashtra |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=47326 |access-date=2022-07-05 |website=www.daijiworld.com |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:Banking in India|ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] * [[:en:List of banks in India|ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:Reserve Bank of India|ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] * [[:en:Indian Financial System Code|ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಹಿತೆ]] * [[:en:List of largest banks|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of companies of India|ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:Make in India|ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು}} q4lu6y64v8golv8pmfo8vv68g3cyppu 0 22063 1371185 1357961 2026-04-03T01:37:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371185 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ಮದುರೈ <br />மதுரை | type = city | latd = 9.8 | longd = 78.10 | skyline=Madurai, India.jpg | skyline_caption= ಮದುರೈನ ನೋಟ | state_name =ತಮಿಳುನಾಡು | district = [[ಮದುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]] | language = ತಮಿಳು | area_total = 109 | altitude = 8 | population_total = 1128869 |population_density=೧೦೨೫೬ | population_as_of = ೨೦೦೧ | population_total_cite =<ref name=census /> | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಥೆನ್ಮೋಳಿ ಗೋಪಿನಾಥನ್<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2006/10/29/stories/2006102911600100.htm | title=First woman Mayor for Madurai | work=The Hindu | dateformat=mdy | accessdate=October 29, 2006 | archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071001015924/http://www.hindu.com/2006/10/29/stories/2006102911600100.htm | url-status=dead }}</ref> | area_telephone = 452 | postal_code = 625 0xx | vehicle_code_range = TN-58, TN-59 and TN-64| website = www.maduraicorporation.in }} [[ಭಾರತೀಯ]] ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ<ref name="FrommersIndia">ಫ್ರಾ/ಫ್ರಮ್ಮರ್ಸ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲೇ: ಪಿಪ್ಪ ಡೆಬ್ರೂನ್‌, ಕೀತ್‌ ಬೇನ್‌, ನೀಲೋಫರ್‌ ವೆಂಕಟರಾಮನ್‌, ಷೋನಾರ್‌ ಜೋಷಿ</ref> ದ ಜನವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ '''ಮಧುರೈ''' ({{lang-ta|மதுரை}}). [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವೈಗೈ ನದಿ]]ತೀರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ '''ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರ''' <ref name="FrommersIndia" />, ಇದನ್ನು ಕೂದಲ್‌ ಮಾನಗರ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ (ಕಲಾಚಾರ ತಲೈನಗರ್‌), ಮಲ್ಲಿಗೈ ಮಾನಗರ್‌(ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ನಗರ), ಥೂಂಗ ನಗರಂ(ನಿದ್ದೆಮಾಡದ ನಗರ), '''ಪೂರ್ವದ ಅಥೆನ್ಸ್‌''' ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿ<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-TamilNadu.html |title=Tamil Nādu - City Population - Cities, Towns & Provinces - Statistics & Map |publisher=Citypopulation.de |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref> ಯ ಪ್ರಕಾರ 1,203,095ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಈ ನಗರ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ನಾಗರೀಕತೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮಧುರೈ ಮಹಾನಗರ. ಮಧುರೈನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು 2,500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು ಹಾಗೂ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ 550 B.C.E.<ref name="FrommersIndia" /> ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref name="http://www.madurai.com/madurai.htm">{{cite web |author= |url=http://www.madurai.com/madurai.htm |title=Madurai, Temple Town of South India. Cultural capital of Tamilnadu |publisher=Madurai.com |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707203249/http://www.madurai.com/madurai.htm |url-status=dead }}</ref>. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಧುರೈನ ಇತಿಹಾಸವು ಕ್ರಿಸ್ತ-ಯುಗಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗಮ್‌ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪಾಂಡ್ಯರ]] [[ತಮಿಳಾಕಮ್‌]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಗಮ್‌ ಅವಧಿಯ ಕವಿ ನಕ್ಕೀರರ್‌ರನ್ನು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌‌ನ ತಿರುವಿಲಾಯದಲ್‌ ಉಪಕಥೆಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ದೇಗುಲಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾತ್ರೆ/ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm">{{cite web |url=http://www.madurai.com/history.htm |title=History of Madurai |publisher=www.madurai.com |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708141722/http://www.madurai.com/history.htm |url-status=dead }}</ref>. 3ನೇ ಶತಮಾನ BCಯಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್‌]] ಮಧುರೈ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ. ನಂತರ ರೋಮ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅನೇಕರು ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಪಾಂಡ್ಯ ಅರಸರೊಡನೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕುಮಾರಿ ಕಂದಂ]] ಎಂಬ ದಂತಕಥೆ/ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಕರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ''ಥೆನ್‌ಮಧುರೈ'' ಅಥವಾ ''ದಕ್ಷಿಣ ಮಧುರೈ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮೂಲ ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು [[ತ್ಸುನಾಮಿ/ಸುನಾಮಿ]] ಅಲೆಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ನಗರವು ಕಡೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ [[ತಮಿಳು ಸಂಗಂ]] ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ]]ಯವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇತುಪತಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷಾ]] [[ಪಂಡಿತರಾಗಿ]]/ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನೆರೆಯ [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಡಮಧುರೈ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಿ/ಶಿವಗಂಗೈನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು [[ಮನಮಧುರೈ]] ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. {{climate chart |Madurai |20|30|20 |21|32|13.5 |22.5|35|18 |25|37|55 |26|37|70 |26|36|40 |25|35.5|49.5 |25|35|104 |24|34|119 |24|32|188 |23|30|145 |21|29|51 |source=Nirvana Tour<ref>{{cite web|url=http://www.nirvanatour.de/india/clima.html|title=Temperature and Rainfall chart|publisher=Nirvana Tour|accessdate=2008-05-25|archive-date=2008-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229150410/http://www.nirvanatour.de/india/clima.html|url-status=dead}}</ref> |float=right }} ಪಾಂಡ್ಯ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/> ರ ಪ್ರಮುಖ ಶತೃಗಳಾದ ಚೋಳರು 10ನೇ ಶತಮಾನ ADಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ನಗರವು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟುದದರಿಂದ ಮಧುರೈಯ ವೈಭವವು ತಗ್ಗಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಾದರೂ ಮರಳಿತು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈಯನ್ನು ನಾಯಕ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮರು ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/>. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವಿವರ == [[ಚಿತ್ರ:Madurai 78.11654E 9.93331N.jpg|thumb|left|ಮಧುರೈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಉಪಗ್ರಹ ನೋಟ]] ಮಧುರೈ ನಗರವು 52&nbsp;km²ದಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ 130&nbsp;km²<ref>{{cite web |url=http://www.madurai.com/general.htm |title=Madurai General Information |publisher= |accessdate=2008-06-15 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708135849/http://www.madurai.com/general.htm |url-status=dead }}</ref> ನಷ್ಟು ನಗರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಪಡುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, {{Coord|9.93|N|78.12|E|}}ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Madurai.html |title=Maps, Weather, and Airports for Madurai, India |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |accessdate=2008-06-15}}</ref> ಈ ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ತಳ ಮಟ್ಟದಿಂದ 101 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌-ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನ]] ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಹವಾಗುಣವು ಒಣ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ಉಷ್ಣತೆಯು ಗರಿಷ್ಠ 40 ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 26.3 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದರೂ 43 ದಿಗ್ರಿಗಳ ಮೇಲಿನ ತಾಪಮಾನವೂ ಅಸಹಜವೇನಲ್ಲ. ಚಳಿಗಾಲ ತಾಪಮಾನವು 29.6ರಿಂದ 18 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 85 cmನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. == ಭಾಷೆ == ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು]] ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಮಧುರೈನ ತಮಿಳು]] ಪ್ರಭೇದವು ಇತರೆ [[ತಮಿಳು]] ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ [[ಕೊಂಗು ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ನೆಲ್ಲೈ ತಮಿಳು]]ಗಳಿಗಿಂತ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ತಮಿಳಿನೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ [[ಆಂಗ್ಲ]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಉರ್ದು]] ಭಾಷೆಗಳು,. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಭಾಷೆಗಳ ಪದಗಳು ತಮಿಳು ಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == 2001ರ ಭಾರತೀಯ [[ಜನಗಣತಿ]]<ref name="census">{{cite web |url=http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |title=TN(India)Census within Corporation limit |publisher=Tamil Nadu Census |date= |accessdate=2009-09-24 |archive-date=2009-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/5hLZ0ljez?url=http://www.census.tn.nic.in/pca2001.aspx |url-status=dead }}</ref> ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಧುರೈ ನಗರವು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 928,869ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,194,665ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 51% ಪುರುಷರೂ ಮತ್ತು 49% ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಧುರೈ ನಗರವು ಸರಾಸರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 59.5%ನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ ಸರಾಸರಿ 79%ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರ ಹೊಂದಿದೆ: ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 84%ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 74%ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 10%ರಷ್ಟು ಭಾಗ 6 ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 968 ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/dear/Women%20empower.pdf|format=PDF|title=Women Development|access-date=2009-12-22|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304045935/http://www.tn.gov.in/dear/Women%20empower.pdf|url-status=dead}}</ref> == ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ == [[ಚಿತ್ರ:Vaigai-MDU.jpg|thumb|right|ವೈಗೈ ನದಿಯ ಒಂದು ನೋಟ]] ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚತುಷ್ಕೋನಾಕೃತಿ ರಸ್ತೆಗಳು ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು [[ಕಮಲ]]ದ<ref name="http://www.madurai.com/history.htm"/> ಹೂವಿನ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಚೌಕಾಕಾರದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಾಕಾರದ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ ಆದಿ,ಚಿತಿರೈ,ಆವನಿ ಮೂಲಾ,ಮಾಸಿ,ಮಾರತ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು. == ಪೌರಾಡಳಿತ == ಇಡೀ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಧುರೈ [[ನಗರಸಭೆ]]ಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈ <ref>{{cite web |url=http://203.101.40.168/newmducorp/aboutus.htm |title=Welcome to Madurai Corporation - All About Madurai Corporation |publisher=203.101.40.168 |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213062200/http://203.101.40.168/newmducorp/aboutus.htm |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ರಚಿಸಲಾದ ಎರಡನೇ ನಗರಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರಸಭೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 2008ನೇ ಸಾಲಿನ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ <ref name="award">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/12/09/stories/2008120960120600.htm |title=Madurai Corporation bags three national awards |publisher=The Hindu |date=2008-12-09 |accessdate=2009-09-24 |archive-date=2008-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212155251/http://www.hindu.com/2008/12/09/stories/2008120960120600.htm |url-status=dead }}</ref>. ಅಲ್ಲಿನ ಮೇಯರ್‌/ನಗರಸಭಾದ್ಯಕ್ಷರು ಪುರಸಭೆಯ ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿ, ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪುರಸಭೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರವು [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲಾ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಮಧುರೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೀಠವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪೀಠವು 24-07-2004ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ತೂತುಕುಡಿ]], ಮಧುರೈ, [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]], [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ]], [[ವಿರುಧುನಗರ್]]‌, [[ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ]], [[ಪುದುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ]], [[ತಂಜಾವೂರು]], [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಕರೂರು]]<ref>{{cite web |url=http://www.hcmadras.tn.nic.in/mduhist.htm |title=Madras High Court |publisher=Hcmadras.tn.nic.in |date=2004-07-24 |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823042805/http://www.hcmadras.tn.nic.in/mduhist.htm |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕಛೇರಿಯಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ, ಥೇಣಿ, ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ, ವಿರುಧುನಗರ್‌, ರಾಮನಾಥಪುರಂ, ತೂತುಕುಡಿ, ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ & ದಿಂಡಿಗಲ್‌‌/ದಿಂಡುಗಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ <ref>{{cite web|url=http://passport.gov.in/madurai.html |title=:: Welcome to Passport Office Madurai :: |publisher=Indian Passports |date= |accessdate=2009-09-24}}</ref>. ನಗರವು ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಶಿಕ್ಷಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಕಚೇರಿಯು [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಎಲ್ಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಾಗೂ ಕೆಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವೀಧರರ ನೋಂದಣಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸಹಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಮಧುರೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು == ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನವಸತಿಯ ನಗರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಮಧುರೈ ನಗರವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/11/27/stories/2007112760020300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-08 |archive-date=2008-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416223435/http://www.hindu.com/2007/11/27/stories/2007112760020300.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. '''''ಮುಮ್ಮದ ತಲೈವರ್‌ಗಳ್'' ''' ‌(ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳ ಮುಖಂಡರು) ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೂರು ಮಂದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಮಧುರೈಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯಿಂದಿರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. === ಆಧೀನಮ್‌‌ === [[ತಿರುಜ್ಞಾನ ಸಂಬಾಂತರ್‌]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ [[ಮಠ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ ಆಧೀನಮ್‌ನ ಐತಿಹ್ಯವು '''1300 ವರ್ಷಗಳ''' ಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದುದು ಹಾಗೂ [[ತಿರುಜ್ಞಾನ ಸಂಬಾಂತರ್‌]]ರು ಮಧುರೈ ಆಧೀನಮ್‌ನ 1ನೇ ಮಗಾ/ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಧುರೈನ ಆಧೀನಮ್‌ ಮಠದ ಮುಖಂಡತ್ವವನ್ನು/ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರು ಮಗಾ/ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನಮ್‌ರವರು ವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಶೈವ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಆಧೀನಮ್‌ರನ್ನು ಮಧುರೈನ ಎಲ್ಲಾ ಶೈವರು ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದೂಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಗುರು ಮಗಾ ಸನ್ನಿಧಾನಂರಾದ ಅರುಣಾಚಲಂ ಸ್ವಾಮಿ''' ಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಧೀನಂರಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ ವಂಶಾವಳಿಯ 292ನೇ ಆಧೀನಂರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಧೀನಂರು ವೇದಗಳು, ಕುರಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಹಿಂದೂ]] ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು/ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆಧೀನಂರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕಗಳು, ಮೀನಾಕ್ಷಿ-ಷೊಕ್ಕರ್‌ ವಿವಾಹಮಹೋತ್ಸವ, [[ವೈಗೈ]]ಗೆ ಅಜಗರ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಹಿಂದೂ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಆಧೀನಮ್‌ರ ಮುಖಂಡತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಧೀನಂರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆ ನೇಮಕರಾದವರು ಅವರ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. === ಖಾಜಿ/ಖಾಝಿಯಾರ್‌‌ === ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಖಾಝಿ ಎಂದರೆ [[ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರಕಾರವು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಖಾಜಿಗಳ ಐತಿಹ್ಯವು '''750 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು''' ಹಳೆಯದು. ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ರು ಆಗಿನ ಸುಲ್ತಾನರ ಸರ್ಕಾರದ 1ನೇ ಖಾಝಿ/ಜಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಆತನ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನೇ ಖಾಜಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಝರತ್‌ ಮೌಲಾನಾ ಮೌಲ್ವಿ, ಮೀರ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಹಮುತುಲ್ಲಾಹಿ ಅಲೈಹಿ, (ಮಧುರೈನ [[ಮಕಬರಾ]] ಹಝರತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವರು), ಮೌಲಾನಾ ಆಗಿದ್ದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಖಾದಿರ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ, ಮೌಲ್ವಿಯವರಾದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಮ್ಜದ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ವಿಯವರಾದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಹಿಬ್‌ ಹಝರತ್‌ರವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |url=http://www.shazuli.com/aboutus.html |title=Fassiyathush Shazuliya &#124; tariqathush Shazuliya &#124; Tariqa Shazuliya &#124; Sufi Path &#124; Sufism &#124; Zikrs &#124; Avradhs &#124; Daily Wirdh &#124; Thareeqush shukr &#124;Kaleefa's of the tariqa &#124; Sheikh Fassy &#124; Ya Fassy &#124; Sijl &#124; Humaisara &#124; Muridheens &#124; Prostitute Entering Paradise |publisher=Shazuli.com |date=2007-04-02 |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005063811/http://www.shazuli.com/aboutus.html |url-status=dead }}</ref>. ನಗರದ ಖಾಜಿಯಾರ್‌, ಖಾಜಿಸಾಬ್‌, ನಗರದ ಖಾಜಿಸಾಬ್‌ etc. ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಜನರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ [http://www.themadurai.info ಮಧುರೈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216163332/https://themadurai.info/ |date=2018-12-16 }} ನ 19ನೇ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಆದ ಸೈಯೆದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂರವರು ತಮ್ಮ ಸರಳತೆ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಾರಸ್ವತ/ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ/ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಧುರೈನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ '''ಮೌಲ್ವಿ.''' '''A.ಸೈಯೆದ್‌ ಖಾಜಾ ಮೊಯಿ/ಮುಯಿನುದ್ದೀನ್‌''' ರು ಮಧುರೈನ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ಗಳ ವಂಶಾವಳಿಯಲ್ಲಿ 20ನೆಯವರು, ಇವರು ಆಧೀನಂರಾದ ಕುಂದ್ರಕ್ಕುಡಿ ಅಡಿಗಳಾರ್‌ ಮತ್ತು ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ರೊಡನೆ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯತೆಗಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಸಕ್ತ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ರು ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರ ರಾಜಕೀಯ ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾ ಟೊಂಕಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅರಸರದಿಯ ಈದ್ಗಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಈದ್‌ ಉಲ್‌-ಫಿತರ್‌]] ಮತ್ತು[[ಈದ್‌ ಅಲ್‌-ಅದಾ]]ಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಇಸ್ಲಾಮಿನ]] [[ಮುಹರ್ರಮ್‌]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ 23 ದಿನಗಳ [[ಆಷುರಾ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೂಟದ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನೂ ಅವರೇ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಆ ನಂತರ ಬರಬಹುದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ಅವರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸೂಕ್ತ ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಝಿಕ್ರ್‌ ಮಜ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಖಾಜಿಯಾರ್‌‌ ಅಥವಾ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಇತರೆ ಮೌಲ್ವಿಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ === ಮಧುರಾದ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್‌ರ ಆಡಳಿತದ ಐತಿಹ್ಯವು ಸುಮಾರು '''70 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು''' ಹಳೆಯದು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌‌ ಬಿಷಪ್ಪರನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]] [[ಕ್ರೈಸ್ತರ]] ಮುಖಂಡರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರಾದ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ, 1950ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]], [[ಕೊಟ್ಟಾರ್‌]], [[ಪಲಯಂಕೊಟ್ಟೈ]], [[ಶಿವಗಂಗೆ/ಶಿವಗಂಗಾ]], [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ತೂತುಕುಡಿ/ಟ್ಯೂಟಿಕಾರಿನ್‌]]ಗಳ ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್‌ರು ಮಧುರೈ ಬಿಷಪ್ಪರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತಾರೆ <ref>{{cite web|author=David M. Cheney |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmadu.html |title=Madurai (Archdiocese) |publisher=[Catholic-Hierarchy] |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref>. ಮಧುರೈನ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್ಪರ ಆಡಳಿತದ ವಂಶಾವಳಿಯು ಮಧುರೈನ 1ನೇ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ ಜಾನ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್‌ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನ ನಾಲ್ಕನೇ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಬಿಷಪ್‌ ಮಾರಿಯಾನಸ್‌ ಆರೋಕ್ಯ/ಗ್ಯಸ್ವಾಮಿಯವರು 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡು ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳ ಬೇಗುದಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಧೀನಂ ಹಾಗೂ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಷಪ್‌ ಪೀಟರ್‌ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೋರವರು ಮಧುರೈನ 5ನೇ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಷಪ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ಅಸಿರ್‌‌ರು, ಮಧುರೈನ C.S.I. ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮುಖಂಡತ್ವ ಹೊಂದಿದ CSIನ ಮಧುರೈ-ರಾಮ್‌ನಾಡ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾರಿಗೆ == === ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:மதுரைத் தொடருந்து நிலையம் 2022 ஆகத்து 13.jpg|thumb|right|ಮಧುರೈ ಜಂಕ್ಷನ್‌]] ಇಲ್ಲಿನ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಜನನಿಬಿಡ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಗಣಕೀಕೃತ ಮುಂಗಡ ಕಾದಿರಿಸಿರುವಿಕೆಯ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೇ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮಧುರೈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Elegant ambience|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/10/16/stories/2004101600330100.htm|publisher=The Hindu|date=October 16, 2004|accessdate=2007-03-09|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017024320/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/10/16/stories/2004101600330100.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಧುರೈ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಂಕೇತವು '''MDU'''. [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ತಿರುಚೆಂಡೂರ್‌]], [[ವಿಲ್ಲುಪುರಂ]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ತೆಂಕಸಿ]], [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]], [[ತೂತುಕುಡಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] (ಮೈಸೂರು exp & ಮುಂಬಯಿ CST exp ಮೂಲಕ), [[ಮೈಸೂರು]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], [[ಮುಂಬಯಿ]] (ಮುಂಬಯಿ CST exp ಮೂಲಕ), [[ಪುಣೆ]] (ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್‌ exp ಮೂಲಕ), [[ಅಹಮದಾಬಾದ್‌]], [[ತಿರುಪತಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]‌(RMM OKHA EXPRES ಮೂಲಕ), [[ದೆಹಲಿ]] (ತಿರುಕ್ಕುರಳ್‌ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌‌ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು [[ಕೋಲ್ಕತಾ]] (ಕೇಪ್‌ ಹೌರಾ exp ಮೂಲಕ)ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇದು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://erail.in |title=Indian Railways Time Tables, PNR, Route, Fares, Arrivals/Departures, Running Status - eRail.in (Better Way To Search Trains) |publisher=eRail.in |date= |accessdate=2009-09-23}}</ref>,<ref>{{cite web|url=https://www.indiantrain.in/|title=Indian Train - Indian Railway Enquiry, PNR Status, Live Train Status, Seat Availability |publisher=indiantrain.in|access-date=11 July 2021}}</ref>. === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Ellish Flyover2.jpg|thumb|right|ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ನಗರ್‌ ಸೇತುವೆ]] ಮಧುರೈ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದು ಮಾಟ್ಟುಥವನಿ (ಉತ್ತರ), ಪಾಲಂಗನಥಂ (ದಕ್ಷಿಣ), [[ಅರಪ್ಪಾಲಯಂ]] (ಪಶ್ಚಿಮ), ಪೆರಿಯಾರ್‌ (ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಾ ಬಸ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿನ (ಪೂರ್ವ) ಮಧುರೈ ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಬಸ್‌ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ (MIBT) ಸೇವೆಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. MIBTಯಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಿನವಿಡೀ ಬಸ್‌ ಸಂಚಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಅರಪ್ಪಾಲಯಂ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಥೇಣಿ,ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ತಿರುಪುರ್‌‌, ಈರೋಡ್‌, [[ಸೇಲಂ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಅಣ್ಣಾ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪಾಲಂಗನಥಂ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲದೇ, ತ್ರಿಚಕ್ರಗಳಿರುವ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಆಟೋಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾಗಳು]] ನಗರದ ಒಳಗಿನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. MIBT ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ಪಾವತಿ ಆಟೋ ಕೌಂಟರ್‌ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಗಮ್ಯಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಟೋ-ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. ಮಧುರೈ ಕೆಳಕಂಡ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ : NH 7 : (ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್‌‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ) [[ಬೆಂಗಳೂರು]] – [[ಸೇಲಂ]] – [[ದಿಂಡಿಗಲ್‌]] – ಮಧುರೈ – [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]] – [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] NH 45B : [[ಟ್ರಿಚಿ/ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ]] – ಮಧುರೈ – [[ತೂತುಕುಡಿ]] NH 49 : ಮಧುರೈ – [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]] NH 49 Extn/ವಿಸ್ತೃತ : ಮಧುರೈ – [[ಥೇಣಿ]] – [[ಬೋದಿ/ಡಿ]] – [[ಕೊಚ್ಚಿ/ನ್‌]] ಮಧುರೈ ನಗರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ವೈಗೈ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ನಗರದೊಳಗೆ ವಾಹನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮೇಲುರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಥದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌/ವಾಯುವೇಗದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು ಮಧುರೈಗೆ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. === ವಾಯುಯಾನ/ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Air Deccan Madurai airport.jpg|thumb|right|ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌‌]] [[ಮಧುರೈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೆನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 9 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಮುಂಬಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗಳಂತಹಾ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಿಗೆ [http://www.airportmadurai.com/mduairport/FlightInformation/Departure/madurai-airport.aspx?m=109&amp;mm=112 11 ದೈನಂದಿನ ಹಾರಾಟಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಚೆನ್ನೈ ಮೂಲಕ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌]], [[ಪುಣೆ]], [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಹಮದಾಬಾದ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಾ ಹಾರಾಟ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [http://www.airportmadurai.com ಮಧುರೈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130206213927/http://www.airportmadurai.com/ |date=2013-02-06 }} ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ [[ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]], [[ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌]], [[ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್]]‌‌, [[ಸ್ಟಾರ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌]] (ಆರಂಭಿಸಲಿರುವ) ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]]‌‌. ಮಧುರೈನಿಂದ [[ಕೊಲೊಂಬೋ]], [[ಸಿಂಗಪೂರ್‌]] ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟಗಳನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಮಧುರೈನಿಂದ 130&nbsp;km ದೂರವಿರುವ [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ/ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]. ಮಧುರೈನ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಸಂಕೇತವು IXM ಆಗಿದೆ. {| class="wikitable" |- ! ಮಧುರೈನಿಂದ ಹೊರಡುವ ವಿಮಾನಯಾನ ! ಗಮ್ಯಸ್ಥಳ |- | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಏರ್‌‌ಲೈನ್ಸ್‌ | ಚೆನ್ನೈ, ಮುಂಬಯಿ |- | ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ | ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಅಹಮದಾಬಾದ್‌, ಗೋವಾ, ಕೊಚ್ಚಿ/ನ್‌,ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಪುಣೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ಕೊಲ್ಕೋತಾ, ದೆಹಲಿ |- | ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ / ಜೆಟ್‌ ಕನೆಕ್ಟ್‌‌ | ಚೆನ್ನೈ |- | ಏರ್‌ ಡೆಕ್ಕನ್‌ (ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್‌) | ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು |- | ಸ್ಟಾರ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌ (ಆರಂಭಿಸಲಿರುವ) | ಚೆನ್ನೈ |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:TCE Madurai.JPG|thumb|140px|ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಧುರೈ.]] ಮಧುರೈ ನಗರವು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿದೆ. [[ಮಧುರೈ ಕಾಮರಾಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ದೂರಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ "ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ"ದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ <ref>{{cite web |url= http://www.mkudde.org/aboutuniv.php |title= Madurai Kamaraj University official website |accessdate= 2008-12-25 |archive-date= 2008-12-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081220102356/http://www.mkudde.org/aboutuniv.php |url-status= dead }}</ref>. ನಗರವು (1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) [[ಮಧುರೈ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಎಂಬ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ [http://www.aravind.org/amrf/index.asp ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228191508/http://www.aravind.org/amrf/index.asp |date=2009-12-28 }} ಯು [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]],[[ರೋಗರಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]],[[ನೇತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು]], ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳಂತಹಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಕಾಮರಾಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, Dr. MGR ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮದ್ರಾಸ್‌]]ನಂತಹಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ Ph.D ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. [[ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[USA]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುರೈನ (1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಲೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು/ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಔದ್ಯಮಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳೂ (ITIಗಳು) ಇವೆ. 1856ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=http://maduracollege.org/college_profile.php |title=Welcome to The Madura College - Over 120 Years |publisher=Maduracollege.org |date= |accessdate=2009-09-23 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103111708/http://maduracollege.org/college_profile.php |url-status=dead }}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಮಧುರಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು 120 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. [[ಮಧುರೈನ ದ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1881ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನರಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹಾ (1949ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ) ಮತ್ತೊಂದು ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌]] (1962ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಹಾಗೂ TSM ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತವಾದ) ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ K.L.N. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ರಾಜಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸೇತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]], SACS M.A.V.M.M ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ವೇಲಮ್ಮಾಳ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು P.T.R ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ 1965ರಿಂದ ಇರುವ K.K.ನಗರದ M.S.S.ವಕ್ಫ್‌ ಮಂಡಳಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮತ್ತು ನಾಗಮಲೈನ S.V.N ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಟೆಲ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ<ref>{{cite web|url= http://www.maduraidirectory.com/education/cnh_colleges.php |title= Madurai directory| accessdate = 2009-03-22}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಮಧುರಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸ್ವಾಯತ್ತ)ವು ಮಧುರೈನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು KLN ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆಯಲ್ಲದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್‌‌<ref>{{cite web |url= http://www.hindu.com/2008/11/20/stories/2008112054410500.htm |title= National Instruments opens its first training academy in the world in Madurai |accessdate= 2008-12-24 |archive-date= 2009-01-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090122090858/http://hindu.com/2008/11/20/stories/2008112054410500.htm |url-status= dead }}</ref>, Intel<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/edu/2007/07/30/stories/2007073050490800.htm |title=Intel to aid engineering curriculum development |accessdate=2008-12-31 |archive-date=2008-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081105155618/http://www.hindu.com/edu/2007/07/30/stories/2007073050490800.htm |url-status=dead }}</ref>, Oracle<ref>{{cite web|url=http://www.oracle.com/global/in/education/maps/oracle_wdp.html|title=INstitutions with Oracle Tie Up|accessdate=2009-04-18|archive-date=2009-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090316123915/http://www.oracle.com/global/in/education/maps/oracle_wdp.html|url-status=dead}}</ref> IBM<ref>{{cite web|url=http://www.klnce.edu/ibm/rational/ibm_rational.html|title= IBM Rational Center of Excellence at KLN |accessdate = 2008-12-24}}</ref> ಮತ್ತು HCL<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2007/11/29/stories/2007112950140100.htm|title=HCL chooses Madurai for radio frequency project|accessdate=2008-12-24|archive-date=2008-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081226134740/http://www.hinduonnet.com/2007/11/29/stories/2007112950140100.htm|url-status=dead}}</ref> ನಂತಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಚೂಣಿ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಔದ್ಯಮಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ IT ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 15ರಿಂದ 20 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು <ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/20/stories/2007102052622300.htm|title = Madurai- gateway to prosperity |accessdate = 2008-12-24}}</ref>. ಮಾ ಫೋಯ್‌ ಮತ್ತು VETAಗಳು ಇತರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಆದರೆ ಮುಂದೆಬರುತ್ತಿರುವ/ಅಭ್ಯುದಯ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಾವೀನ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವು ಪುಲ್ಲೋತು/ಥುನಲ್ಲಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ಕಾಲದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುವ ಟಾಟಾ-ಧನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ<ref>http://www.dhan.org/tda</ref>. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಧನ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಸರ್‌ ರತನ್‌ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಾಜಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಾದ ಅರವಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅಪೋಲೋ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮಿಷನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ವಡಮಾಲಯನ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಕೇರ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದಂತಹಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ತಾಣವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ <ref>{{cite web|url= http://www.thehindubusinessline.com/2007/10/20/stories/2007102052622300.htm|title= Madurai — a gateway to prosperity | accessdate = 2008-12-24}}</ref>. [[ಚಿತ್ರ:Aravind hospital.jpg|thumb|right|ಅನ್ನಾ ನಗರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರವಿಂದ್‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]] ಮಧುರೈ ನಗರವು 1976ರಲ್ಲಿ Dr.[[ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [http://www.aravind.org/ ಅರವಿಂದ್‌‌ ಐಕೇರ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ] ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು <ref>{{cite web|url= http://www.aravind.org/education/homepage.htm|title= Aravind Eye Care System -official website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20081221123041/http://www.aravind.org/education/homepage.htm|url-status= dead}}</ref>. ಇಂದು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲದೇ, [[ಥೇಣಿ]], [[ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು 3,590 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವನೆ,ಆಧುನಿಕ ನೇತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಪಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿವೆ<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/11/14/stories/2008111451100200.htm|title=Bangladesh, Indonesia seek Madurai eye hospital’s expertise|accessdate=2008-12-24|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125164608/http://www.hindu.com/2008/11/14/stories/2008111451100200.htm|url-status=dead}}</ref>. ಅರವಿಂದ್‌‌ ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ 2006ನೇ ಇಸವಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 2,313,398 ಹೊರರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು 270,444 ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊರರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂರರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಬಡವರಾಗಿದ್ದರು ಅವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಧುರೈನ ಅಪೋಲೋ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 15,000 ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 98%ದಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ದರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. 24-ಗಂಟೆ ಸೇವಾ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರ ತಂಡವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಶಾಸ್ತ್ರದ ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಘಟಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಅಪಧಮನಿ ಹಾಗೂ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಂಜಿಯೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉದರದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಜೋಡಣೆ ಮಾಡುವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 5ನೇ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ No. 1 ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ(ದಾತರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಚ್ಛೇದನ)<ref>{{cite web|url= http://www.apollohospitals.com/madurai.asp?PgeuId=1066|title= Apollo Hospitals - official website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20081226133919/http://www.apollohospitals.com/madurai.asp?PgeuId=1066|url-status= dead}}</ref>. ಅಪೋಲೋ ಸಮೂಹದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆಯಲ್ಲದೇ ಇಂದಿಗೆ ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗಲು ಅಗ್ರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೈರ್‌ಗಳು, ಔದ್ಯಮಿಕ ರಬ್ಬರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ಕನ್ವೇಯರ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ etc.ಗಳಂತಹಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ TVS ಸಮೂಹದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |url= http://www.tvsgroup.com/pages/contact.htm |title= TVS Group |accessdate= 2009-01-24 |archive-date= 2009-01-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090127050645/http://tvsgroup.com/pages/contact.htm |url-status= dead }}</ref>. === ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನ/ವಾಹನೋದ್ಯಮ === ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಹನೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌‌ ಈಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (TAFE) (ವಿಶ್ವದ ಐದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು), [http://fennerindia.com/html/manufacturing.asp ಫೆನ್ನರ್‌ (ಭಾರತ) Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103071130/http://fennerindia.com/html/manufacturing.asp |date=2010-01-03 }} (ಔದ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕೆಯ V-ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಆಯಿಲ್‌ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸಂವಹನ ಪರಿಕರಗಳು), ಹೈ-ಟೆಕ್‌ ಅರೈ Ltd (ಆಯಿಲ್‌ಸೀಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು )<ref>{{cite web|url= http://www.business-standard.com/india/storypage.php?autono=292804 |title= Hi-Tech Arai to set up Rs 25 cr plant in Madurai | accessdate = 2009-01-24}}</ref>, ಜಾರ್ಜ್‌ ಓಕ್ಸ್‌ ltd, ZF ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ TVS (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌(ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, TVS ಸಮೂಹ, ಭಾರತ ಹಾಗೂ Zf ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌, USAಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ), ಸುಂದರಂ ಫಾಸನರ್ಸ್‌‌ Ltd (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ್ಷಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಂಧಕ/ನಿಗಳ ತಯಾರಕರು ), [http://www.indiaautomotive.net/2008/08/firestone-tvs-plant-inaugurated-near.html ಫೈರ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ TVS ಪ್ರೈವೇಟ್‌ Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315093926/http://www.indiaautomotive.net/2008/08/firestone-tvs-plant-inaugurated-near.html |date=2011-03-15 }}(ಏರ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ಳ ತಯಾರಕರು), [http://www.msl.co.in/ MADRAS SUSPENSIONS LIMITED], TVS ಸ್ಯೂಯಿಂಗ್‌ ನೀಡಲ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, TV ಸುಂದರಂ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ & ಸನ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷಮತೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ಜೀಪ್‌ಗಳು,ಕಾರುಗಳ ವಿತರಕರು) ಮತ್ತು ಸುಸೀ ಸಮೂಹ (ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ವಾಹನಗಳ ಮಾರಾಟ, ಸೇವೆ, ಪರಿಕರಗಳು, ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ)ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು. General Motors, Ford, Toyota ಮತ್ತು Hondaಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಬೃಹತ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಾಹನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿಯತ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿವೆ<ref name="hindu.com">{{cite web |url= http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102550550200.htm |title= An industry that can bolster the economy of Madurai |accessdate= 2009-01-24 |archive-date= 2007-10-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071026133827/http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102550550200.htm |url-status= dead }}</ref>. 2,000 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಪರಿಕರಗಳ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ<ref>{{cite web|url= http://business-standard.com/india/storypage.php?autono=343274|title= Industrial estate planned in Madurai | accessdate = 2009-01-24}}</ref>. === ರಬ್ಬರು === TVS ಶ್ರೀಚಕ್ರ (ಟೈರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ), ಸುಂದರಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ರಬ್ಬರ್‌ ವಿಭಾಗ, ಕೋಚ್‌ ವಿಭಾಗ) ಮತ್ತು LANXESS ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ರಬ್ಬರ್‌ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು. ಭಾರತ್‌ ರಬ್ಬರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (BRIL) ಕಂಪೆನಿಯು ವಿ-ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳು, ಫ್ಯಾನ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದು VEEHOLD ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಬ್ಬರ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರಬ್ಬರ್‌ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಚೀಲಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಮಂದಲಿಗೆ/ಚಾಪೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಧುರೈ ರಬ್ಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಾಹನ ಪರಿಕರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು Rs.1,000 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ರಬ್ಬರ್‌ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref name="hindu.com" />. ರಬ್ಬರ್‌ ಉದ್ಯಮ, ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲವು. ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಈ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಇನ್ನಿತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಣಿಕ್ರಮದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾದರೂ ಸಹಾ ಉತ್ಪಾದಕರು/ತಯಾರಕರು “ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರ”ಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಉದ್ಯಮದ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಟೈನಿ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸ್ಕೇಲ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ (MADITSSIA) ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ (ಮಧುರೈ) ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗಳು <ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2008/01/05/stories/2008010559400200.htm|title= Rubber cluster to be established in Madurai|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2009-06-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20090604203937/http://www.hindu.com/2008/01/05/stories/2008010559400200.htm|url-status= dead}}</ref> ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಜ್ಞಾಪಕಪತ್ರ(MoU)ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುವ ಕೆಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ BHEL ಪೂರಕ ಘಟಕಗಳು <ref>{{cite web|url= http://www.thehindubusinessline.com/2008/09/08/stories/2008090851321500.htm |title= BHEL ancillary units’ estate planned | accessdate = 2009-01-24}}</ref> ಮತ್ತು ಕ/ಕ್ಯಾಪರೋ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಇಂಡಿಯಾ Pvt Ltd <ref>{{cite web|url= http://economictimes.indiatimes.com/Caparo_to_be_No_1_in_metal_sector_Swraj_Paul/articleshow/2393693.cms |title= Caparo to be No 1 in metal sector | accessdate = 2009-01-24}}</ref> ಉದ್ಯಮಗಳು. === IT ಮತ್ತು ITES === [[ಚಿತ್ರ:Honeywell Madurai recent.JPG|140px|thumb|left|ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುಂದ್ರಂನಲ್ಲಿರುವ ಹನಿವೆಲ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ ಕಛೇರಿ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[IT]] ಉದ್ಯಮವು ಮಧುರೈನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಒಂದು ನಿಯೋಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆ/ಗಳಿಗೆ ಮಂಜೂರಾತಿ ನೀಡಿದೆ. ಹನಿವೆಲ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಂತಹ MNCಗಳಿಗೆ ನಗರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ/ಕೆಲಸದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕನಿಷ್ಟ ಘರ್ಷಣೆಯ ದರ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[HCL]], [[Satyam]], Oracle ಮತ್ತು ಸುದರ್‌ಲೆಂಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌<ref>{{cite web|url= http://www.moneycontrol.com/india/news/business/madurai-is-next-bpo-hub-making-/20/41/324363 |title= Madurai is next BPO hub in the making | accessdate = 2008-12-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ciol.com/SMB/News-Reports/Oracle-eyes-SMEs/41108112252/0/|title=Oracle plans to open a new centre in Madurai|accessdate=2008-12-23|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208233155/http://www.ciol.com/SMB/News-Reports/Oracle-eyes-SMEs/41108112252/0/|url-status=dead}}</ref> ಗಳಂತಹಾ ಪ್ರಮುಖ IT ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ನಗರವು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಸರಕಾರವು ಎರಡು IT- [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]] (SEZ)ಗಳನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ IT ಕಂಪೆನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ <ref>{{cite web|url= http://www.elcot.in/it-parks.php?page=4|title= ELCOT website|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20081219012504/http://www.elcot.in/it-parks.php?page=4|url-status= dead}}</ref>.ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ/ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್‌<ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2008/12/07/stories/2008120758080200.htm|title= Work on provision of infrastructure begins in Information Technology parks|accessdate= 2008-12-24|archive-date= 2008-12-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20081210060826/http://www.hindu.com/2008/12/07/stories/2008120758080200.htm|url-status= dead}}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಆಧಾರರಚನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ No.2 IT ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಇನ್‌ಫೋಸಿಸ್‌]] ತನ್ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ/ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಮಧುರೈನೆಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/Infotech/Software/Infosys-eyeing-Tier-II-cities-for-expansion/articleshow/4829201.cms |title=Infosys eyeing Tier-II cities for expansion- Software-Infotech-The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2009-07-28 |accessdate=2009-09-23}}</ref>. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಾಂಶ/ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು [[ಮಧುರೈನ ತಂತ್ರಾಂಶ/ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಕಂಪೆನಿಗಳು]]. === ಜವಳಿ/ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ === ಪಸ್ತುತವಿರುವ ಕೆಲ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ/ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ತಿಯಾಗರಾಜರ್‌/ತ್ಯಾಗರಾಜರ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌ (P) ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (100% ಭಾರತೀಯ ಹತ್ತಿ ನೂಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕರು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುದಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು), ಕಾಸಿಂ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌, ಸುಂದರಂ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಮಧುರಾ ಕೋಟ್ಸ್‌‌ Pvt. Ltd, ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌ (P) Ltd,ವೀವ್ಸ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ (P) Ltd, ಫಸ್ಟ್‌‌ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್‌ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್‌ ಕಂಪೆನಿ (ಭಾರತ) Pvt Ltd, ವೈಗೈ ಸಮೂಹ (ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಖಾದ್ಯ ತೈಲಗಳು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ನಿರ್ಮಾಣ), ಅಲಯ ಧೋತೀಸ್‌, ಸಾರಥಿ ಧೋತೀಸ್‌‌ ಮತ್ತು SLM ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌. === ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಉದ್ಯಮ === ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ PRP ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ (ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಸಂಸ್ಕರಣಕಾರರು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುದಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಮಧುರೈ ಆರ್ಕೆ ರಾಕ್‌, P.R.ಗ್ರಾನೈಟ್ಸ್‌‌, ಡ್ಯುನೈಟ್‌ರಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌ (ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸಾ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು) ಮತ್ತು ಆರ್ಕೆ ಗ್ಲೆನ್‌ರಾಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮೆಲೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹೊಳಪು/ಮೆರುಗುಕೊಡುವ/ಪಾಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಉದ್ಯಮ === TVS ಇಂಟರ್‌ಕನೆಕ್ಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಂಸ್‌ Ltd ಕಂಪೆನಿಯು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ/ಗಾತ್ರದ ಉಪಕರಣಗಳಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, RF (ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ) ಕನೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕೇಬಲ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳು, ಫೈಬರ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು & ಮತ್ತಿತರ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಪರಿಕರಗಳು, ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿದೆ. === ಚಿಲ್ಲರೆ/ಬಿಡಿ ಮಾರಾಟ === ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಉದ್ಯಮವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}} ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂಪರ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಸೂಪರ್‌, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ಸ್‌ ಡೈಲಿ, A.K. ಅಹಮದ್‌ Co., ಮತ್ತು ಮಿಲನ್‌-ಎಂ(ಮಿಲೇನಿಯಂ?) ಮಾಲ್‌<ref>{{cite web |url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/12/29/stories/2007122950030100.htm |title= Rock, shop and drop through the year |accessdate= 2008-12-23 |archive-date= 2008-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081226135017/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/12/29/stories/2007122950030100.htm |url-status= dead }}</ref>, Big Bazaar ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಸಿಟಿಸೆಂಟರ್‌ಗಳಂತಹಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸ್ವಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಸಮೂಹವಾಗಿ ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಲಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು.ಈಸ್ಟ್‌ ಗೇಟ್‌/ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರವು ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಗಳಾದ ಮಣಿಮಾರನ್‌ ಸ್ಟೋರ್ಸ್‌, P.S.ಗುಣಸೇ/ಶೇಖರನ್‌ ಮೆಟಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಅಂಗಡಿಯಂತಹಾ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಮಾಸಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌/ಬೀದಿಯು ಸಾವಿರಾರು ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಳಾಯಿ/ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳಿದ್ದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಉಡಿಗೆ-ತೊಡಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನು ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಹಂಪಲುಗಳ ಗೋದಾಮುಗಳು ಉತ್ತರ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಟೌನ್‌ ಹಾಲ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾರಾಟವಾದರೆ, ವಾಹನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳೂ ಉತ್ತರ ವೇಲಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌/ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಮಳಿಗೆಗಳು ಕೃಷ್ಣ ರಾಯರ್‌ ಕರೆ ಕೆರೆ/ಕೊಳ/ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನಾಯಕ್ಕಾರ್‌ ಹೊಸ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ, ಆಭರಣಗಳು ಗೋಲ್ಡ್‌/ಚಿನ್ನದ ಬಜಾರ್‌‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆರುಮಾಲ್‌ ಮೇಸ್ತ್ರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೊಸ ಮಂಡಪಂ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಬಳೆಗಳು, ಉಡುಗೊರೆ ವಸ್ತುಗಳು, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು etc. ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಗಲವಾದ ಬೀದಿಗಳೂ ಇವೆ. ಒಂದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಹಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇದೆ.<br /> ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೂ ಆಗುವಂತಹಾ ಸಿನೆಮಾ/ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಅಥವಾ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೇ, ಕೆಲ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಸಹಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬೈಪಾಸ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪರ್ಣಾ ಟವರ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು S.S.ಕಾಲೊನಿಯ ಖಾಜಿಯಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಧುರೈ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಮಾರಾಟಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. [http://www.maduraizone.in/yellow/index.php?file=print&amp;id=1427 ನಾಯ್ಡು ಹಾಲ್‌ (ನೈಹಾ)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಪೊಥಿಸ್‌, ಮೆಗಾಮಾರ್ಟ್,ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬೇಕರಿ, ಕೆಫೆ ಕಾಫಿಡೇ, etc.ಗಳಂತಹಾ ಇತರೆ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಚಿನ್ನ, ವಜ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟಿನಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಥಂಗಾ ಮಾಲ್‌‌, ಅಲುಕ್ಕಾಸ್‌‌, ಜಾಯ್‌ ಅಲುಕ್ಕಾಸ್‌‌, ಭೀಮಾ ಅಂಡ್‌ ಲಲಿತಾ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಮುಂತಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಮಳಿಗೆಗಳಿವೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ == ನಗರವು ಅನೇಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ [[ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿ]], ಹೆಲೊ FM, [[ಸೂರ್ಯನ್‌ FM]]ಗಳ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆಂಗ್ಲ ದೈನಿಕಗಳಾದ [[ದ ಹಿಂದು]] ಮತ್ತು [[ದ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ‌. ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ದೈನಿಕಗಳೆಂದರೆ [[ದಿನಮಲಾರ್]], [[ದಿನತಂತಿ]], [[ದಿನಮಣಿ]] ಮತ್ತು [[ದಿನಕರನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಜೆಯ ದೈನಿಕಗಳೆಂದರೆ [[ತಮಿಳ್‌ ಮುರಸು]], ಮಲೈ ಮುರಸು ಮತ್ತು [[ಮಲೈ ಮಲಾರ್]]‌. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಿರುತೆರೆ ಜಾಲವಾದ [[Sun TV ಜಾಲ]]ವು, [[SUN TV]], K TV, [[Sun News]] etc., ವಾಹಿನಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಛೇರಿಯನ್ನು, ಮಧುರೈನ ಉತ್ತಂಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಇತರೆ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ, [[ವಿಜಯ್‌ TV]], ರಾಜ್‌ TV, [[ಜಯಾ TV]], [[SS ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] etc.ಗಳು ವಾರ್ತೆಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವೇಗದ ಪ್ರಸಾರ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಮಧುರೈನಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. == ಮನರಂಜನೆ == ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಂಡ ವಾರಾಂತ್ಯ ಮೋಜುತಾಣಗಳಿವೆ: [[ಚಿತ್ರ:Athisayam park madurai.jpg|thumb|right|ಅಥಿಸಾಯಂ ಜಲ ಕ್ರೀಡಾ ತಾಣ]] * [[ಅಥಿಸಾಯಂ]] ವಾಟರ್‌ ಥೀಮ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌: ಈ ಮನರಂಜನಾ ಜಲಕ್ರೀಡಾ ತಾಣವು ಮಧುರೈನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ (ನಗರದಿಂದ 20&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿದೆ) ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮನರಂಜನಾ ಆಟಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ/ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ತಾಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಇಕೋ ಪಾರ್ಕ್: ನಗರದ ಪೌರ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿಯಿರುವ ಈ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣವ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕಾರಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಫೈಬರ್‌ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ದೇದೀಪ್ಯಮಾನವಾಗಿಸುವುದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನರ್ತಿಸುವ ಸಂಗೀತ ಕಾರಂಜಿ. * ಹವಾ ವ್ಯಾಲಿ: ಮಧುರೈನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾಥಂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣವಿದೆ. ಪರ್ವತಗಳ/ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನುಭೂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೋಜನಾಲಯ/ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ ಹಾಗೂ ಕಿರು ರೇಸ್‌ಕಾರ್‌ಗಳ ಆಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹಾ ಇದೆ. * ರಾಜಾಜಿ ಮಕ್ಕಳ ಪಾರ್ಕ್: [[ಚಿತ್ರ:31Madura Teppakulam.jpg|thumb|right|ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌ ತೆಪ್ಪಕ್ಕುಲಂ (ದೇವಾಲಯದ ಕೊಳ)]] ಈ ತಾಣವು ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ತಮುಕ್ಕಮ್‌ ಮೈದಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವಂತಹಾ ಅನೇಕ ಆಟಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನಗಳಿವೆ, ಹಾಗೂ ಮೂಂಗಾ ಆರ್ಯ ಭವನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಇನ್ನಿತರ ಉಪಹಾರ ಗೃಹಗಳಿವೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಇದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ಬೆಳಕಿನ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹಾ ಇದೆ. ಈ ತಾಣವನ್ನು ಮಧುರೈ ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * MGR ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ: ಇದೊಂದು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು ಕೃತಕ ಪಥವೂ ಇದೆ. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಬಡ್ಡಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. * ಅರಸರಡಿ ಮೈದಾನ: ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. * ಥೆಪ್ಪಕುಲಂ: ನಗರದಲ್ಲಿ ಥೆಪ್ಪಕುಲಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಂಡಿಯೂರು ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌‌ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪವಿತ್ರ ದೈವಿಕ ಕೊಳವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದೊಂದು ಪಿಕ್‌ನಿಕ್‌ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೃತಕ ದ್ವೀಪವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೊಳವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು 1500 A.Dದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. == ಆತಿಥ್ಯ/ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Taj Garden Retreat 3.jpg|thumb|right|ಗೇಟ್‌ವೇ ಹೋಟೆಲ್‌ (ತಾಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್‌ )]] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಲಿದೆ. ಐಷಾರಾಮಿ ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್‌ "ಹೆರಿಟೆನ್ಸ್‌ ಮಧುರೈ " <ref>{{cite web|url= http://www.heritancehotels.com/ |title= Heritance Hotels = 2009-01-11}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=34580 |title= Aitken Spence launches Heritance Madurai in India = 2008-12-28 |access-date= 2009-12-22 |archive-date= 2008-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081226205128/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=34580 |url-status= dead }}</ref> ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇನ್ನಿತರ ಮೇಲ್‌ಮಟ್ಟದ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ [http://www.royalcourtindia.com ರಾಯಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌], [http://www.grthotels.com/Home.aspx?gclid=CP-m3tvY0ZgCFdST3wodIycQ1w ಹೋಟೆಲ್‌ GRT ರೀಜೆನ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711131729/http://www.grthotels.com/Home.aspx?gclid=CP-m3tvY0ZgCFdST3wodIycQ1w |date=2011-07-11 }}, ಗೇಟ್‌ವೇ ಹೋಟೆಲ್‌ (ತಾಜ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್‌), ಹೋಟೆಲ್‌ ಜರ್ಮೇನಸ್‌‌, ನಾರ್ತ್‌ ಗೇಟ್‌‌, ಮಧುರೈ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಹೋಟೆಲ್‌ ಸಂಗಂ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್‌ ಪಾಂಡಿಯನ್‌. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ,ಪಂಜಾಬಿ, ಮೊಘಲಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತೀಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ, ಚೀನೀ ಆಹಾರಗಳು/ಖಾದ್ಯಗಳು ನಗರದ ಹೋಟೆಲ್‌/ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url= http://www.tourism-of-india.com/hotels-in-tamil-nadu/madurai-hotels/ |title= Hotels in Madurai= 2009-01-09}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.madurai.com/eat.htm |title= Where to Eat in madurai = 2009-01-09 |access-date= 2009-12-22 |archive-date= 2009-08-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090810045451/http://www.madurai.com/eat.htm |url-status= dead }}</ref> ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಮಧುರೈ ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಚಟ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಇಡ್ಲಿಗಳಿಗೆ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾಸಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುರುಗನ್‌ ಇಂಡ್ಲಿ ಖಾನಾವಳಿ ಮತ್ತು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಖಾನಾವಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಡ್ಲಿಗಳಿಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನಾ]]ದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. == ಹಬ್ಬಗಳು/ಉತ್ಸವಗಳು/ಜಾತ್ರೆಗಳು == ಮಧುರೈ ಜನರು ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು/ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ, ದೇವಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ತಿರುಕಲ್ಯಾಣಂ, ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವ, ದೀಪಾವಳಿ/ದಿವಾಲಿ, ಪೊಂಗಲ್, ತೆಪ್ಪೋರ್ಚವಂ, ರಥೋತ್ಸವಗಳು etc.<ref name="madurai.nic.in">{{Cite web |url=http://madurai.nic.in/festivals.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-22 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172002/http://madurai.nic.in/festivals.html |url-status=dead }}</ref><ref name="madurai.nic.in"/><ref>http://www.templenet.com/Tamilnadu/Madurai/festival1.html</ref><ref>http://www.madurai.org.uk/culture/float-festival.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madurai-vacations.com/maduraifestivals.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-22 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003132320/http://madurai-vacations.com/maduraifestivals.htm |url-status=dead }}</ref> === ಮೀನಾಕ್ಷಿ ತಿರುಕಲ್ಯಾಣಂ &amp; ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವ === ಚಿತ್ತಿರೈ (ಮೇಷ) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಲ್ಲದೇ, ಇದು ಮಧುರೈ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳಾದ [http://www.templenet.com/Tamilnadu/Madurai/legend3.html ಮೀನಾಕ್ಷಿಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ], ಅಲೌಕಿಕ ಮದುವೆ etcಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವು [http://www.templenet.com/Tamilnadu/df102.html ತಿರುಮಾಲಿರುಂಚೋಳೈ] ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೈವಿಕ ಮದುವೆಯು [http://www.templenet.com/Tamilnadu/m002.html ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂ] ನಿಂದ ಬರುವ ದೇವತೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಿನ ಉಜ್ವಲ ಕಾಲದ 5ನೇ ದಿನದಂದು ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ 8, 9 ಮತ್ತು 10ನೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಎಂಟನೇ ದಿನವು ಮೀನಾಕ್ಷಿಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಚೇಕ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳೀ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಡೆದರೆ, 9ನೇ ದಿನ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಉತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 10ನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ/ಪೌರ್ಣಿಮೆ) ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ರ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಸೋದರಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ದಂತಕಥೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂನಿಂದ ಮಧುರೈಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಬ್ರಮ್ಹಣ್ಯ/ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ತಿರುಪ್ಪರಾಂಕುನ್‌ರಾಂ ದೇಗುಲದ ಪ್ರಮುಖ/ಮೂಲ ದೇವರಾದುದದರಿಂದ, ಸುಬ್ರಮ್ಹಣ್ಯ/ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಂ ಆಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಶಿವ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಕ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಚಿತ್ರ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ (ತಿರುಮಾಲಿರುಂಚೋಳೈ)ನಿಂದ ಕಲ್ಲಜ್ಹಘರ್‌ ಮಧುರೈನ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದ ವೈಗೈ ನದಿ ಸಮೀಪದ ವಂಡಿಯೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಲ್ಲಜ್ಹಘರ್‌ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ತುಂಬ ತಡವಾಗಿ ಬಂದೆನೆಂದು ಅರಿವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ನದಿ ದಾಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮಾಸಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ನಾಯಕ್‌ ರಾಜರುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಅಜ್ಹಘರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ನ ಆಚರಣೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ತೇರು (ರಥ) ಉತ್ಸವವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ 11ನೇ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವಗಳು === ಆಯಾ ದರ್ಗಗಳ ಸಂತರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದರ್ಗಾಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕಗಳು. {| class="wikitable" |- ! ದರ್ಗಾ ! ಸಂತರ ಹೆಸರು ! ಸ್ಥಳ ! ಸಂತನಕೂಡು ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕ ([[ಹಿಜರಿ ಪಂಚಾಂಗ]])) |- | ಸಿಕಂದರ್‌ ಮಲೈ | ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ರಾಜಿ.. | [[ತಿರುಪಾರಾಂಕುಂದ್ರಂ]] | [[ರಜಾಬ್]]-15 |- | ಕಣವೈ | ಜರತ್‌‌ ಸೈಯದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ವಲೈಯುಲ್ಲಾಹ್‌ ರಾಜಿ.. | ಮೇಲಕ್ಕಳ್‌ | ರಬಿ' ಅಲ್‌-ಥಾಣಿ/0}-2 |- | ತಿರುವೇದಗಂ | ಹಜರತ್‌‌ ಷಾ ಹುಸೇನ್‌ ಪರ್ಹೇಜ್‌ ರಾಜಿ... | [[ಷೋ/ಶೋಲಾವಂದನ್]] | [[ಮು/ಮೊಹರ್ರಂ]]-26 |- |} === ತೆಪ್ಪೋರ್ಚವಂ/ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ === ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಥಾ/ಥಯ್‌ ತಮಿಳು ತಿಂಗಳಿನ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲಂಕೃತವಾದ ದೇವತೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್‌ ತೆಪ್ಪಕುಲಂಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಹೂವಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ತೆಪ್ಪದ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಕೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೇಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [http://www.madurai.org.uk/culture/float-festival.html ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ] === ಮತ್ತು ಪೊಂಗಲ್‌ &amp; ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಗನಲ್ಲೂರ್‌ ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು === == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು == ಭಾರತದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಹಿಂದು]] ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಹಾಗೂ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 4,100,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ 224,000<ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2007/11/05/stories/2007110555110600.htm|title= Tourism works around temple to be over by March|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2007-11-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20071107054448/http://www.hindu.com/2007/11/05/stories/2007110555110600.htm|url-status= dead}}</ref> ಮಂದಿ ವಿದೇಶಿಗರಿದ್ದರು. ==== ಮೀನಾಕ್ಷಿ -ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್ ದೇಗುಲ ==== [[ಚಿತ್ರ:Gopurams of the Madurai Meenakshi Temple, Madurai, Tamil Nadu, India (2004) 350.jpg|thumb|right|ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್‌ ದೇವಾಲಯ]] ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುವೈಭವದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಧುರೈನ [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ-ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌]] ದೇಗುಲವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಂಡ್ಯರ ಅರಸ ಕುಲಶೇ/ಸೇಖರನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಧಾನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಸುತ್ತುಬಳಸಿನ ಜಟಿಲ ರಚನೆಯ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲವು ದೇವತೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ್‌ (''ಸ್ಫುರದ್ರೂಪಿ ದೇವ'' )ರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ<ref name="FrommersIndia" />. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ಕಮಲದ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದೇಗುಲವು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಏಕಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಇದೆ. ದಂತಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡಬೇಕಾದ ದಿನದಂದು, ಮಹಾಶಿವನು ನಗರ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಜನರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಜಟೆಯಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನು. ಹಾಗಾಗಿ ನಗರವು ''ಮಧುರಾಪುರಿ'' ಎಂದರೆ ''ಪವಿತ್ರ ಅಮೃತ ನಗರಿ'' ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಈ ದಂತಕಥೆಯು ಉಳಿದಂತೆ ದ್ರಾವಿಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದ ಮಧುರೈನ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಿಸಲು/ಆರ್ಯವ್ಯುತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಲು ತಡವಾಗಿ ಹೆಣೆದಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕಥೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಟರಾಜರ್‌ ದೇವನು ತನ್ನ ಬಲಗಾಲೆತ್ತಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದು. (ಕಾಲ್‌ ಮಾರಿಯ ಆದಿಯಾ ನಟರಾಜರ್). ಮಹಾಶಿವನಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ದೇಗುಲವನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನರೀತಿಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. [[ಕನ್ನಗಿ]] ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ದಹಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಕನಿಷ್ಟ 2009ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಶೀಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಕಾಣದಂತೆ ಮರೆಮಾಚಿ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮುಸುಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇಳಿಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ==== ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌ ಮಹಲ್‌ ==== [[ಚಿತ್ರ:30Madura Tirumala Nayakkas Palace.jpg|thumb|right|120px|ತಿರುಮಲೈ ನೈಕರ್‌ ಮಹಲ್‌]] ಈ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1636ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋ-ಸಾರಸ್ಯನ್‌ /ಭಾರತೀಯ ಇಸ್ಲಾಂ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕರ್‌]] ರಾಜನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂಲ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು, ಸ್ವರ್ಗ-ವಿಲಾಸ ಮತ್ತು ರಂಗ-ವಿಲಾಸ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜವಂಶ ನಿವಾಸಗಳು, ರಂಗಮಂದಿರ, ದೇಗುಲಗಳು, ಮಹಡಿ/ವಠಾರಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳ, ವಾದ್ಯಕೂಟ, ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಛಯ, ಕೊಳಗಳು, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳಿದ್ದವು. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಶೈವ ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಸ್ವರ್ಗವಿಲಾಸಂ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಯಾವುದೇ ತೊಲೆ ಇಲ್ಲವೇ ಜಂತಿಗಳಿಂದ ಆಧಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿರುವ ನಯವಾದ ಗಾರೆ ಕಲೆ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟೋಣಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳಾಂಗಣ/ದರ್ಬಾರು/ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯ ಅಂಗಳಗಳು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ 5 ಅಡಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಟ್ಟು 248 ಸ್ತಂಭಗಳಿವೆ. ರಾಜರುಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ "ಸಿಲಾಪ್ಪಥಿಕಾರಂ"ನ ಕಥನ ಚಿತ್ರಿಸುವ "ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತದ" ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ''ಬಾಂಬೆ'', ''ಇರುವರ್'' ‌, ''ಗುರು'' ಮತ್ತು ''ಜೋಡಿ'' ಮುಂತಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ==== ಖಾಜಿಮರ್‌ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ (ಪೆರಿಯಾ ಪಲ್ಲಿವಾಸಲ್‌) ಮತ್ತು ಮಕ್‌ಬರಾ ==== [[ಚಿತ್ರ:kazimarbigmosque.JPG|right|thumb|185px|ಖಾಜಿಮರ್‌ ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿ, ಮಧುರೈ]] [[ಚಿತ್ರ:maqbara.jpg|left|thumb|185px|ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಮಧುರೈ ಹಜರತ್‌ರ ಮಕಬರಾ]] ಮಧುರೈ ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮಸೀದಿ]] (ಮಸ್ಜಿದ್‌) ಇದೆ, [[ಪೆರಿಯರ್‌]] (ಕೇಂದ್ರ) ಬಸ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೇವಲ 500 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 1 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ [[ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರ ಪೂಜಾಸ್ಥಳವಾದ ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಓಮನ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಹಜರತ್‌‌ ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ರು ಆಗಿನ ಪಾಣಿದಿಯಾ/ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ, ಕೂ‌(ನ್) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. '''[http://www.maqbara.com ಮಧುರೈನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಜರತ್‌‌ಗಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820142549/http://www.maqbara.com/ |date=2019-08-20 }} ದರ್ಗಾ ಆಗಿರುವ [[ಮಧುರೈ ಮಕ್‌ಬರಾ]]''' ಸಹಾ('''ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಾದ''' - ಹಜರತ್‌‌ ಮೀರ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ, ಹಜರತ್‌‌ ಮೀರ್‌ ಅಮ್ಜದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಮತ್ತು ಹಜರತ್‌‌ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಹಮತುಲ್ಲಾಹಿ ಅಲೈಹಿಂ) ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರ ಎಲ್ಲಾ ವಂಶಸ್ಥರು (ಹಕ್‌ದಾರ್‌ಗಳು - ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯ ಷೇರುದಾರರುಗಳನ್ನು ಸೈಯದ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ (ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿ) ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಆಗಿನಿಂದ ಈ [[ಮಸೀದಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರನ್ನು ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾಜಿಯೆಂದು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ಮಧುರೈನ ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನೇ [http://www.tn.gov.in ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ] ದ ವತಿಯಿಂದ ಖಾಜಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸೈಯದ್‌ಗಳು [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ನ [[ಹನಫಿ]] ಪಂಥದ [[ಸುನ್ನಿ]] ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನರ [[ವಂಶಸ್ಥರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ [[ಷಾದಿಲಿಗಳು]] (ಷಾಜುಲಿ) ಸೂಫಿ ಪಂಥದ [http://www.shazuli.com ಫಸ್ಸಿಯತುಷ್‌ ಷಾದಿಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114084609/http://www.shazuli.com/ |date=2020-01-14 }} ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ==== ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ==== [[ಚಿತ್ರ:Gandhi museum, Madurai.jpg|right|thumb|ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ನಾಥೂರಾಮ್‌ ಗೋಡ್ಸೆ]]ಯಿಂದ [[ಹತ್ಯೆಯಾದಾಗ]] ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಮೂಲ ವಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ವಸ್ತ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಗಾಂಧಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಗಾಂಧಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 5 ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ಉಳಿದವು ಮುಂಬಯಿ, ಬರಖ್‌ಪುರ್‌, ಸಾಬರ್‌ಮತಿ/ಸಬರ್‌ಮತಿ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾ) ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಒಂದು.<ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/health/gandhi-relics-should-be-a-medium-to-spread-the-message-gandhi-museum-director_100162967.html|title=Gandhi relics should be a medium to spread the message: Gandhi Museum director|accessdate=2009-03-08|archive-date=2012-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315002205/http://www.thaindian.com/newsportal/health/gandhi-relics-should-be-a-medium-to-spread-the-message-gandhi-museum-director_100162967.html|url-status=dead}}</ref> ಗಾಂಧಿಯವರ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಅವರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಮುಖಂಡರೊಡನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌]] Jr.ರು 1959ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿಯೇ ಮುಂದೆ ತಾವು ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕೈಗೊಂಡರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>{{cite web|url= http://www.hindu.com/2006/07/01/stories/2006070122320300.htm|title= Madurai soil for Cleveland|accessdate= 2009-01-24|archive-date= 2007-10-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20071017161929/http://hindu.com/2006/07/01/stories/2006070122320300.htm|url-status= dead}}</ref>.ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. ==== ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ==== [[ಚಿತ್ರ:Tiruparankundram dargah.jpg|thumb|right|ತಿರುಪ್ಪರಂಕುಂದರಂ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಜರತ್‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ದರ್ಗಾ.]] ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ಮಧುರೈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 8&nbsp;km ಅಥವಾ 5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ದೇವಾಲಯವು ಮಧುರೈನ ಜನರಂತೆಯೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮದೀನಾ]]ದ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸೈಯದ್‌ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಷಹೀದ್‌ ಬಾದುಷಾರೊಡನೆ [[ಜೆಡ್ಡಾ]]ದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ (ಈಗ [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಇರವಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ) [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ]] ಸಂತ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌ ತಾ'ಅಲ್‌ ಅನ್ಹುರ ಸಮಾಧಿಯಿರುವ, ಮಹಮ್ಮದೀಯ ದರ್ಗಾ(ದೇಗುಲ)ವೊಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳ ಜನರು [[ಧರ್ಮ]]ದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೇ ಈ ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [http://www.ervadi.com ಇರವಾಡಿ ದರ್ಗಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213043122/http://www.ervadi.com/ |date=2010-02-13 }} ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದವರು ಈ ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. [http://www.maqbara.com ಮಧುರೈ ಹಜರತ್‌ಗಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820142549/http://www.maqbara.com/ |date=2019-08-20 }} ಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವರಾದ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಲಿಂ ಹಜರತ್‌‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಾತೃ ಮೂಲದ ಮೊಮ್ಮಗ ಸೈಯದ್‌ ಅಬ್ದುಸ್‌ ಸಲಾಂ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಹಿಬ್‌ ಹಜರತ್‌ರು ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅನೇಕ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹರಕೆಯೊಡನೆ ಬರುವವರ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗನೇ ಕೈಗೂಡುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ''ಮುಸ್ತಜಬ್‌ ಅದ್‌ ದು'ಆ'' ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಅರೇಬಿಕ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಮುಸ್ತಜಬ್‌ ಅದ್‌ ದು'ಆ'' ಎಂದರೆ [[ಅಲ್ಲಾಹ]]ನಿಂದ ತನ್ನ [[ಬಿನ್ನಹಗಳನ್ನು]] ತಕ್ಷಣವೇ ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಂತ ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರತಿ ಹಿಜ್ರಿ ವರ್ಷದ [[ರಜಬ್‌]] ಮಹಮ್ಮದೀಯ ತಿಂಗಳಿನ 17ನೇ ರಾತ್ರಿ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಸಿಕಂದರ್‌ ಬಾದುಷಾ ಷಹೀದ್‌ರ ಸ್ಮಾರಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <br />ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುರುಗನ್‌ ದೇವಾನೈ/ದೇವಯಾನಿ/ದೇವೈನೈಳನ್ನು ಮುರುಗನ್‌‌ನ ಆರು ಪವಿತ್ರ [[ನಿವಾಸ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಅರುಪಾದೈ ವೀಡು, ಎಂದರೆ "ಆರು ಯುದ್ಧ ಶಿಬಿರಗಳು") ಮೊದಲನೆಯದಾದ <ref>{{cite web|url= http://www.murugan.org/temples/parankundram.htm |title=Tirupparankundram | accessdate = 2007-05-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maduraidirectory.com/tourism/thiru.php|title= The first Aru Padai Veedu|accessdate = 2007-05-25}}</ref> ತಿರುಪರಾಕುಂದ್ರಂ ಮುರುಗನ್‌‌ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ ಈ ಆಹ್ವಾನವೀಯುವ ಗುಹಾಲಯವು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೊಂಬತ್ತಿ/ಕಂದೀಲು/ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡುವ ಅಥವಾ ದೇಗುಲದ ನೆಲದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಳಿತು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಪುಡಿಗಳನ್ನು, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಕೋಲಂ'' ಅಥವಾ ''ರಂಗೋಲಿ'' ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ದುರ್ಗಾದೇವಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇಗುಲಕ್ಕಿಂತ ಪವಿತ್ರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ<ref name="FrommersIndia" />. === ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾ === [[ಚಿತ್ರ:Gorippalayam.jpg|right|thumb|180px|ಉರುಸ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ ದರ್ಗಾ.]] ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು '''''ಸಮಾಧಿ'' ''' ಎಂಬರ್ಥ ಬರುವ [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌]] ಪದ '''''ಗೊರ್‌'' ''' ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಮಹಮ್ಮದೀಯ]] ಸಂತರು ಮತ್ತು ಮಧುರೈನ ರಾಜರುಗಳಾಗಿದ್ದ ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ (ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌) ಮತ್ತು ಹಜರತ್‌‌ ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಷಂಸುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ (ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌)ರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಧುರೈನ A.V.ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅದು [[ವೈಗೈ ನದಿ]]ಯ ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ 20 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಹಾಗೂ 70 ಅಡಿ ವ್ಯಾಸದ ಸಮಾಧಿಯು ಅಜ್ಹಗಾ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ತಂದಿದ್ದ ಏಕಶೀಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದಾಗಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರು ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರುಗಳು ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಓಮನ್‌]]ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಂದ [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು ಬಂದು ಮಧುರೈನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದ್ದರು. ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೀದಿಯ ಹಜರತ್‌‌ ಖಾಜಿ ಸೈಯದ್‌ ತಜುದ್ದೀನ್‌ ರಡಿಯಲ್ಲಾಹ್‌‌ರು ಅವರಿಗೆ Govt. [[ಖಾಜಿ]](ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ )ಯಾಗಿದ್ದರು. ದರ್ಗಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಕ್‌ಬರಾ]]ದ ಆವರಣದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ತಮಿಳು]] [[ಶಾಸನ/ಶಿಲಾಲೇಖ]]ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಈ [[ಶಾಸನ]]ದ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, "ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ, ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್‌ ಷಂಸುದ್ದೀನ್‌ ಬಾದುಷಾ ([[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ್‌ರುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ)ರ ವಂಶಸ್ಥರು ಆಗಿನ ರಾಜ ಕೂ(ನ್‌‌) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದದ [[ಚಿನ್ನ]]ವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು (ಅರ್ಥಾತ್‌ ಬೀಬಿಕುಲಂ, ಚೊಕ್ಕಿಕುಲಂ, ಚೋಲಿಕುಡಿ, ಚಿರುದೂರ್‌, ಕನ್ನನೆಂಡಲ್‌, ತಿರುಪ್ಪಾಲೈ ) 14,000 ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಬೆಲೆಗೆ ಗೋರಿಪಾಲಯಂ/ಗೋರಿಪಾಳಯಂ/ಗೋರಿಪ್ಪಾಲಯಂ/ ಗೋರಿಪ್ಪಾಳಯಂ ದರ್ಗಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ". ವೀರಪ್ಪ [[ನಾಯಕ್ಕರ್‌]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದರ್ಗಾದ ಹಕ್‌ದಾರ್‌ರಿಗೂ ಹಾಗೂ ನಾಯಕ್ಕರ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ನೌಕರರಿಗೂ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ವಾಗ್ವಾದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ರಾಜ ವೀರಪ್ಪ ನಾಯಕ್ಕರ್‌ರ ಮುಂದೆ ಬಿನ್ನವಿಸಿದಾಗ, ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ರಾಜನು ಕೂ(ನ್‌‌) ಪಾಂಡಿಯನ್‌ರಿಂದ ಬರೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ 1573 A.D.ಯಲ್ಲಿ ಆರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ದರ್ಗಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಲ್ತಾನ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಇದು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರಿರುವವರೆಗೆ ಅವರ ಉಪಭೋಗದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು, ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವನು [[ಗಂಗಾನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗೋವಿನ ವಧೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿದನು" ಈ ಶಾಸನವನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ದರ್ಗಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ [[ಹಿಜ್ರಿ]] ವರ್ಷದ [[ರಬಿ ಅಲ್‌-ಅವ್ವಲ್‌]] ಮಹಮ್ಮದೀಯ ತಿಂಗಳಿನ 15ನೇ ರಾತ್ರಿ ಈ ದರ್ಗಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉರುಸ್‌ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{-}} === ಕೂದಲ್‌ ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ === ಇಲ್ಲಿ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಗ್ರಹಗಳು ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುತ್ತವೆ). ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ (ಕುದುರೆ/"ಹಯ"ಗ್ರೀವ ಅವತಾರವಿದು) ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾಗಿರುವ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಹಯಗ್ರೀವರ್‌ ದೇವರೇ ತಂದ ಕಾರಣ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಾಜಿ ಮಾರ್‌ ಬೃಹತ್‌ ಮಸೀದಿ (ಪೆರಿಯಾ ಪಲ್ಲಿವಾಸಲ್‌)ಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 100 mtrsಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸುನ್ನಂಬುಕರ ಬೀದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿವ ದೇವಾಲಯವಿದೆ ಹಾಗೂ ಆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನನ್ಮೈ ತರುವರ್‌ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಾನು ಮಧುರೈನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ/ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವತಃ ಶಿವನೇ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈಗಲೂ ಸಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಕರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣರೂಪದ ಶಿವನ ಭವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವೈಷ್ಣವ/ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಕೋಡಲ್‌ ಅಜ್ಹಗರ್‌ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮದನ ಗೋಪಾಲನ್‌ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. === St. ಮೇರಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌/ಇಗರ್ಜಿ === ಮಧುರೈನ St. ಮೇರಿಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ [[ಮಧುರೈ ಬಿಷಪ್ಪರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌]] ಪೀಠವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌]] ಇಗರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಮಧುರೈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 2&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್‌ ಮಹಲ್‌ನಿಂದ 200 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. {{-}} == ರಾಜಕೀಯ == === ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆ === ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ]], [[ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧುರೈ]]. 2009ರ [[ಗಡಿನಿರ್ಣಯ]]ದ ನಂತರ, [[ಉತ್ತರ ಮಧುರೈ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಧುರೈ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. CPI ಮತ್ತು CPMಗಳಂತಹಾ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಂಬಲವಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಡ ಪಕ್ಷಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ DMK ಅಥವಾ ADMKಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಧುರೈ CPM MLAಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ 1977ರಿಂದ, 1996 ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಮಾನಿಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]]ನವರು DMK ಮತ್ತು ADMKಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ADMK ಮತ್ತು DMK ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ 1984 ಮತ್ತು 1991ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಕೂಡಾ ADMKನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಗೆಲುವು ಕಂಡಿತ್ತು. ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ ಬದಲಾದ ನಟ [[M.G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]]ರು ಗೆಲುವು ಪಡೆದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧುರೈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಹಾ ಒಂದು. [[1980ರ ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸನಸಭೆಯ ಮರುಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. {| class="wikitable" style="float:left;margin:1em 0 1em 1em;font-size:95%" |+ <td>'''ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ ಮತಗಳು ''' <br />''' ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಮತಗಳು''' </td> |- ! ವರ್ಷ ![[AIADMK+]] ![[DMK+]] |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2006]]''' | style="background:honeyDew"|'''43.7%''' ''57,208'' | style="background:#fff3f3"|41.0% ''53,741'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2001]]''' | style="background:honeyDew"|'''48.1%''' ''48,465'' | style="background:#fff3f3"|47.4% ''47,757'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1996]]''' | style="background:honeyDew"|17.7% ''17,465'' | style="background:#fff3f3"|'''62.4%''' ''61,723'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1991]]''' | style="background:honeyDew"|'''63.4%''' ''59,586'' | style="background:#fff3f3"|34.7% ''32,664'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1989*]]''' | style="background:honeyDew"|20.3% ''20,871'' | style="background:#fff3f3"|'''44.3%''' ''45,579'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1984]]''' | style="background:honeyDew"|47.9% ''45,131'' | style="background:#fff3f3"|'''51.2%''' ''48,247'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1980]]''' | style="background:honeyDew"|'''59.6%''' ''57,019'' | style="background:#fff3f3"|37.6% ''35,953'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1977]]''' | style="background:honeyDew"|'''43.1%''' ''32,342'' | style="background:#fff3f3"|21.6% ''16,211'' |} {| class="wikitable" style="margin:auto;margin:1em 0 1em 1em;font-size:95%" |+ <td>'''ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ''' <br />''' ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಮತಗಳು''' </td> |- ! ವರ್ಷ ![[AIADMK+]] ![[DMK+]] |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[2006]]''' | style="background:honeyDew"|38.2% ''35,992'' | style="background:#fff3f3"|'''45.8%''' ''43,185'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[2001]]''' | style="background:honeyDew"|'''46.5%''' ''34,393'' | style="background:#fff3f3"|46.3% ''34,246'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1996]]''' | style="background:honeyDew"|14.6% ''11,841'' | style="background:#fff3f3"|'''46.7%''' ''38,010'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1991]]''' | style="background:honeyDew"|'''62.3%''' ''47,325'' | style="background:#fff3f3"|35.2% ''26,717'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1989*]]''' | style="background:honeyDew"|13.3% ''11,243'' | style="background:#fff3f3"|'''46.0%''' ''33,484'' |- style="text-align:center" | style="background:honeyDew"|'''[[1984]]''' | style="background:honeyDew"|'''50.8%''' ''41,272'' | style="background:#fff3f3"|48.0% ''39,012'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1980]]''' | style="background:honeyDew"|'''58.1%''' ''45,700'' | style="background:#fff3f3"|40.2% ''31,566'' |- style="text-align:center" | style="background:#fff3f3"|'''[[1977]]''' | style="background:honeyDew"|'''39.9%''' ''29,399'' | style="background:#fff3f3"|19.9% ''14,676'' |} * ಸೂಚನೆ: 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನಕಿ ಬಣ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಲಲಿತಾ ಬಣ]]ವೆಂದು ADMK ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು. ಜಾನಕಿ ಬಣ ಮಾತ್ರವೇ ಪೂರ್ವ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಮಧುರೈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. === ಲೋಕಸಭೆ === ಮಧುರೈನ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಮಧುರೈ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ )ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary and Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-08 | work = Tamil Nadu | publisher = Election Commission of India | archive-date = 2008-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081031131000/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ಮಧುರೈನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣಗಳು == ಮಧುರೈ ನಗರವು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [http://www.carrentalmadurai.com/Travel/ ಮಧುರೈನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಾ ಸಂದರ್ಶಕರು ನೋಡಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸೀ ಸ್ಥಳಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202042311/http://www.carrentalmadurai.com/travel/ |date=2009-12-02 }} ಅನೇಕವಿವೆ. * [[ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋವಿಲ್‌]] ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 25&nbsp;km ದೂರವಿರುವ ಇದೊಂದು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯೆಂದರೆ ಕಲ್ಲಜ್ಹಗರ್‌. ಚಿತ್ತಿರೈ ತಿರುವಿಜ್ಹಾ ಎಂಬ [[ತಮಿಳು ಹೊಸ ವರ್ಷ]]ದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇದೇ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಜ್ಹಗರ್‌ ಕೋವಿಲ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ [[ಬದರಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ]]ವನ್ನು ಸಹಾ ನೋಡಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಬದ್ರೀನಾಥ್‌ನಂತೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ: ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂರ್ತಿಯು, ನರ ನಾರಾಯಣರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಲಾಗರ್‌ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬವಾದ/ಉತ್ಸವವಾದ ಚಿತ್ತಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆತ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಬದರಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಾದು ಅಲಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತ ವೈಗೈ ನದಿ ಸಮೀಪದ ಮಧುರೈನ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಂಡಿಯೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ತಾನು ತಡವಾದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ/ದಾಟದೇ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಅಲಗರ್‌ ಕೋಯಿಲ್‌ಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ [[ಪಜಮುಡಿರ್‌ಚೋಳೈ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮುರುಗನ್‌ ದೇವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಮುರುಗನ್‌‌ನ ಅರುಪಾದೈ ವೀಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಪತ್ನಿಯರಾದ ದೇವನೈ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ನೋಡಬಹುದು. * [[ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌]] ಮಧುರೈನಿಂದ ಸುಮಾರು 120 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಗಿರಿಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌/ಕೊಡೈಕನಾಲ್‌ ನಗರವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಟ್ಟಗಳ ರಾಜಕುಮಾರಿ/ರಾಣಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2,130 mಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೊಡೈ ನಗರವಿದೆ. * [[ವೈಗೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಮಧುರೈನಿಂದ ಟೇಕ್ಕಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿ ವೈಗೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದೆ. ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿದುವಂತಹಾ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * [[ರಾಮೇಶ್ವರಂ]] ಪವಿತ್ರ ನಗರವಾದ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರವಾದ ಮಧುರೈನಿಂದ ಸುಮಾರು 164 ಕಿಲೋಮಿಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. * ಸುರುಳಿ ಜಲಪಾತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಸ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪರಾಶಿಗಳ ಮಧ್ಯವಿರುವ ಸುರುಳಿ ಜಲಪಾತವು ಸೂಕ್ತ ಪಿಕ್‌ನಿಕ್‌ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ ಟೇಕ್ಕಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 123 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. * [[ಟೇಕ್ಕಡಿ]] / ಕುಮಿಲಿ ಟೇಕ್ಕಡಿಯು ಕೇರಳದ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯವಾಗಿದೆ. 360;km²ದಷ್ಟು ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಕಾನನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 777&nbsp;km²ದಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮವನ್ನು ಹುಲಿಗಳ ಅಭಯತಾಣವೆಂದು 1978ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ 155 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. * [[ಕೌಟ್ರಲ್ಲಂ]] (ತಿರುನಲ್ವೇಲಿಯ ಬಳಿ) ಜಲಪಾತಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಇದು ಮಧುರೈನಿಂದ 160 kmಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 'ದಕ್ಷಿಣದ ಖನಿಜಜಲ ಚಿಲುಮೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [http://view360.in/virtualtour/madurai/ ಮಧುರೈನ '''ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್‌ ದೇವಾಲಯ''' ದ 360 ಡಿಗ್ರಿ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಯ/ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟೀವ್‌ ಅವಾಸ್ತವಿಕ ನೋಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091024153603/http://www.view360.in/virtualtour/madurai/ |date=2009-10-24 }} * [[ಮಧುರೈನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌/ತಂತ್ರಾಂಶ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] * [[ಮಧುರೈ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ )]] * [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಮಧುರೈ ಉಪಭಾಷೆ]] * [[ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{Template group |list = {{Hindu holy cities}} {{Municipal corporations of Tamil Nadu}} {{Tamil Nadu}} }} * [http://www.bharatrail.net/ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಚಾರಣಾ ಸೇವೆ ಭಾರತ್‌ರೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221100303/http://www.bharatrail.net/ |date=2009-12-21 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Commons category}} {{reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ ರೈಲ್ವೇ ವಿಭಾಗ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ (ಭಾರತ ) ವಲಯ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು]] sw39fv6go9tkonzf3mvcsothw6ipkde 0 22599 1371224 1359778 2026-04-03T09:07:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371224 wikitext text/x-wiki [[File:KidneyStructures PioM.svg|thumb|250px|right|ಮಾನವ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]] '''ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ವು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ದ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಂತರ್ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಶಿಶುವೈದ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ಶಾಖೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರವು, [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ವಿಕ್ಷೇಪ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ರೋಗಗಳ ರೋಗನಿದಾನ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು, [[ವಿಗಲನ]] ಹಾಗೂ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಕಸಿ]] ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಬದಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳು ಆ ಅಂಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದ ಇಡೀ ದೇಹದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.kidneyfund.org American Kidney Fund] *[http://www.theisn.org International Society of Nephrology, a global humanitarian society] *[http://www.asn-online.org American Society of Nephrology] *[http://www.nephrologynow.com Nephrology Now – Literature Update Service and Meta-Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210310030910/http://www.nephrologynow.com/ |date=2021-03-10 }} *[http://www.www.slaenmex.com/en/ Latin American Nephrology Nursing Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306193601/http://www.slaenmex.com/en |date=2016-03-06 }} *[http://www.apsneph.org/ Asian Pacific Society of Nephrology] *[http://cybernephrology.ualberta.ca/cybernephrols/isn/000i000a.htm National and Regional Societies of Nephrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706205953/http://cybernephrology.ualberta.ca/cybernephrols/isn/000i000a.htm |date=2011-07-06 }} *[http://inephrology.kiev.ua Institute of Nephrology of Academy of Medical Science of Ukraine] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]] {{ಚುಟುಕು}} mvabpmpfum3ul4wh8j0mjfw3nt08pzl 0 22886 1371187 1358161 2026-04-03T02:17:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371187 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಮರಬಾಳೆ | image = AmCyc Manila Hemp.jpg | regnum = plantae | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Monocots]] | unranked_ordo = [[Commelinids]] | ordo = [[Zingiberales]] | familia = [[ಮ್ಯೂಸೇಸಿ]] | genus = ''[[Musa (Musaceae)|Musa]]'' | species = '''''M. textilis''''' | binomial = ''Musa textilis'' | binomial_authority = [[Luis Née|Née]] }} ಸೈಟಾಮಿನೇ ಗುಂಪಿನ ಮ್ಯೂಸೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ '''ಮರಬಾಳೆ''' ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬಾಳೆ [[ಸಸ್ಯ]]. ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]](Banana)ಯೂ ಇದೂ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಮ್ಯೂಸಜಾತಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವು. ಆದರೆ ಬಾಳೆ ಫಲಸಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮರಬಾಳೆ ನಾರುಸಸ್ಯ (ಇದರ ಹಣ್ಣುಗಳು ಖಾದ್ಯ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ{{sfn|Bailey|1947}}). ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ನಾರು]] ತಗೆಯಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಾರನ್ನು "''ಮನಿಲಾ ಹೆಂಪ್''"ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Abaca PLANT|url=https://www.britannica.com/plant/abaca|website=www.britannica.com,17 May 2017}}</ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಮನಿಲ ಸೆಣಬು ಮತ್ತು ಅಬಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳುಂಟು. ಸಸ್ಯವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮರಬಾಳೆ ಮ್ಯೂಸ ಜಾತಿಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಮ್ಯೂಸ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಇದನ್ನು ''ಮ್ಯೂಸ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲಿಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಫಿಲಿಫೀನ್ಸ್]] ಇದರ ತವರಾದರೂ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಹಾಗೂ [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಭಾರತದ ಉಳಿದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಕೃಷಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಇಳುವರಿಯ ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ನಾರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಮರಬಾಳೆ ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿನದಕ್ಕಿಂತ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯುವ ಇತರ ನಾರುಬೆಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯದಾಗಿದೆ. == ಸಸ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಇದು 2.5-4 ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ದೃಢಕಾಂಡದ ಸಸ್ಯ. [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳು]] ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳಂತೆಯೇ ಉದ್ದುದ್ದವೂ ಹಸುರುಬಣ್ಣದವೂ ಒರಟು ರಚನೆಯುಳ್ಳವೂ ಆಗಿವೆ. ಎಲೆಗಳ ಬುಡ ಕವಚರೂಪದಲ್ಲಿ ದಿಂಡನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ನಾರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇವುಗಳಿಂದಲೇ. ಮರಬಾಳೆಯ [[ಹಣ್ಣು]] ನೋಡಲು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ತಿನ್ನಲುಬಾರದು. == ಕೃಷಿ == ಮರಬಾಳೆಯನ್ನು ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 60-150ಮೀ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೊತ್ತ 250-275 ಸೆಂಮೀ ಇರುವಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹುಲುಸು. ಗೋಡುಮಣ್ಣಿನ ನೆಲ ಇದರ ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಇದನ್ನು [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳಿಂದ]] ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದಾದರೂ ಬೀಜ ಮೊಳೆಯುವಿಕೆ ನಿಧಾನವಾದ್ದರಿಂದಲೂ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಕಂದುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುವುದೇ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ. == ನಾರು ತೆಗೆಯುವುದು, ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು == ಮರಬಾಳೆಯಿಂದ ನಾರನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ದಿಂಡಿನ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಎಲೆಬುಡಗಳ ಕವಚಗಳಿಂದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಚವೂ ಮೂರು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ನಾರು ಲಭಿಸುವುದು ಹೊರ ಹಾಗೂ ನಡುಪದರಗಳಿಂದ. ದಿಂಡಿನ ಒಳಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಇರುವ ಕವಚಗಳಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ನಾರು ಎಳೆಗಳೂ, ಹೊರಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಇರುವವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ನಾರು ಎಳೆಗಳೂ ಇರುವುವು. ಎಲ್ಲಿಯದೇ ಆಗಲಿ ಒಂದೊಂದು ಎಳೆಯ ಉದ್ದ 0.9-2.7 ಮೀ ಉಂಟು. ಎಲೆಗಳು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು [[ಗಾಂಜಾಗಿಡ|ಗಾಂಜಾ]] (ಕ್ಯಾನಬಿಸ್ ಸೇಟಿವ-ಹೆಂಪ್) ಮತ್ತು ಅಪಸಣಬು (ಕ್ರೋಟಲೇರಿಯ ಜನ್ಸಿಯ-ಸನ್ ಹೆಂಪ್) ನಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ. ಮರಬಾಳೆಯ ನಾರಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 60-70 [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್]] ಅಂಶ ಉಂಟು. ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಇದು [[ಸೆಣಬು|ಸೆಣಬನ್ನು]] (ಕಾರ್ಕೋರಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸು ಲ್ಯಾರಿಸ್-ಜೂಟ್) ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಗಾಗಲೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಲೀ ಬಲಿಯಾಗದು. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಲವು ತೆರನ ದಾರ, [[ಹಗ್ಗ|ಹಗ್ಗಗಳ]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಬಗೆಯ ನಾರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ದಾರದಿಂದ ದಪ್ಪಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿವುದೂ ಉಂಟು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ [[ಕಾಗದ]] ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತ ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿನಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1500 ಟನ್ ಮರಬಾಳೆ ನಾರನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ (1981). ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * The [[World Book]] encyclopedia set, 1988. * See [[International Year of Natural Fibres]] 2009 * {{cite journal|last1=Christenhusz|first1=M.J.M.|year=2009|title=Typification of ornamental plants: ''Musa textilis'' (Musaceae)|journal=[[Phytotaxa]]|volume=2|pages=53–54|doi=10.11646/phytotaxa.2.1.10}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUTE6 Plants USDA]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090212162352/http://filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=BKJ000000001&page=1&epage=15 abacá] A comprehensive pamphlet about Philippine abacá presented 1915 Panama Pacific International Exposition held in San Francisco. Online publication uploaded in [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ Filipiniana.net] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮರಬಾಳೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] dfojjxh1g79xn52wfjicfe56hlfbzps 0 23094 1371173 1356885 2026-04-02T19:13:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371173 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=January 2010}} '''ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ''' ವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಮ್‌]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಪಂಜಾಬ್‌]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದಂಥ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು. ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2,000ದಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಂಥ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಲಸಿಗರು [[ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿರುವಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ''[[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]'' ಕುರಿತಾಗಿ ''[[ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]'' ದಲ್ಲಿ (2009) ಇರುವ ನಮೂದಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಂದು "ಸೂತ್ರಾನುಸಾರಿಯಾಗಿರುವ ಕಥೆಯ ಎಳೆಗಳು, ಪರಿಣತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಡೆದಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ಹಾಡು-ಹಾಗೂ-ನೃತ್ಯದ ವಾಡಿಕೆಯ ಅನುಕ್ರಮಗಳು, ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಥಾನಾಯಕರಿಂದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವು."<ref name="eb-bollywood">ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ (2009), ''ಬಾಲಿವುಡ್‌'' .</ref> ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ನಿಜ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯ, ಯಥಾರ್ಥತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಿರುವ '[[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'ದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಇವಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Srikanth Srinivasan"/><ref name="filmreference"/> {{South Asian cinema}} == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == [[ಚಿತ್ರ:Charu Roy, and Seeta Devi in the 1929 film, Prapancha Pasha (A Throw of Dice), directed by Franz Osten.jpg|thumb|1929ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಪಂಚ ಪಾಶ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾರು ರಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಸೀತಾ ದೇವಿ.]] 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಾಗೂ [[ಚೀನಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳ]] ಜೊತೆಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Khanna155">ಖನ್ನಾ, 155</ref> ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ವಿತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸಿನಿಮೀಯ ರೂಢಮಾದರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಷಯವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳಾದವು.<ref name="Khanna155"/> ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Khanna158">ಖನ್ನಾ, 158</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇಶವು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ (ಬಂಗಾಳಿ), ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣನ್‌, ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ (ಮಲಯಾಳಂ) ಮೊದಲಾದವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದವು.<ref name="Khanna158"/> ಶೇಖರ್‌ ಕಪೂರ್‌, ಮೀರಾ ನಾಯರ್‌, ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು.<ref name="Khanna158-59">ಖನ್ನಾ, 158–159</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಜಪಾನ್‌ನಂಥ ಹೊರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ, ದೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಕಳಿಸಿದವು.<ref name="Khanna159">ಖನ್ನಾ, 159</ref> ಭಾರತವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="eb-watson">ವಾಟ್ಸನ್‌ (2009)</ref><ref name="Khanna2-140">ಖನ್ನಾ, "ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌", 140</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುವ 600 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ, ತಲಾ 300ರಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನುಳಿದವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Khanna2-140"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವು [[ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ]] ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Khanna2-140"/> 100% ವಿದೇಶೀ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, [[20ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌]], [[ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌]]ನಂಥ ವಿದೇಶಿ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.<ref name="Khanna156">ಖನ್ನಾ, 156</ref> [[ಝೀ]], [[UTV]] ಮತ್ತು [[ಆಡ್‌ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌]]ನಂಥ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಮಗಳು ಕೂಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Khanna156"/> ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳ ಭರಾಟೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref name="Khanna156"/> 2003ರ ವೇಳೆಗೆ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ 30 ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟೀಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಸದರಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮನಗಾಣಿಸಿದವು.<ref name="Khanna156">ಖನ್ನಾ, 156</ref> [[ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪು]] ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರಿಗಾಗಿ DVDಗಳಂಥ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಅವರು ವಾಸವಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಕಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂಥ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Potts74">ಪಾಟ್ಸ್‌, 74</ref> ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಆದಾಯದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 12%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗಳಿಕೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿವೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗಳಿಕೆಯು 1.3 ಶತಕೋಟಿ US ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟಿದ್ದುದು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Potts75">ಪಾಟ್ಸ್‌, 75</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿಯು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Kumar132">ನಗರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿರುವ, ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ (RFC) ಅತ್ಯಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೃತ್ತಿಪರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ....ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಏಳೂವರೆ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕರರೊಂದಿಗಿನ RFCಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಡೇಪಕ್ಷ ನಲವತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ - ಕುಮಾರ್‌, 132.</ref> ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆದಾಯವನ್ನು ತರುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೇ ಬರುವ ಆದಾಯವು 4–5%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Potts75"/> 1913ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.ಇಂದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Raja Harishchandra.jpg|thumb|ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ (1913) ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ– ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:Joymati.jpg|thumb|ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಜೋಯ್‌ಮತಿಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ (1935).|link=Special:FilePath/Joymati.jpg]] [[ಚಿತ್ರ:Achhut Kanya2.jpg|thumb|ಅಚ್ಚುತ್‌ ಕನ್ಯಾ (1936) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಿಕಾ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್‌ ಕುಮಾರ್‌.]] ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಲೂಮಿಯೇರ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ (1895) ನಂತರ ಷಲನಷಿತ್ರ ಎಂಬುದು ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು 1896ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಲೂಮಿಯೇರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ಮುಂಬಯಿ]]) ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Burra&Rao252">ಬುರ್ರಾ &amp; ರಾವ್‌, 252</ref> ಮೊದಲ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹೀರಾಲಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ''ದಿ ಫ್ಲವರ್‌ ಆಫ್‌ ಪರ್ಷಿಯಾ'' (1898) ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref name="Hiralal2">{{cite web |last = McKernan |first = Luke|date = 1996-12-31|url = http://www.victorian-cinema.net/sen.htm|title = Hiralal Sen (copyright British Film Institute)|accessdate = 2006-11-01}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ''[[ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ]]'' (1913) ಎಂಬ ಒಂದು [[ಮರಾಠಿ]] ಮೂಕಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ. (ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.)<ref name="Burra&Rao253">ಬುರ್ರಾ &amp; ರಾವ್‌, 253</ref> ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯು [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]]ದ [[ಜಮ್ಷೆಡ್‌ಜಿ ಫ್ರೇಮ್ಜಿ ಮದನ್‌]] ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈತ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದಾದ್ಯಂತ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ್ದ.<ref name="Burra&Rao253"/> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಜನಸಮೂಹದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="Burra&Rao252"/> ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯನ ಕೈಗೂ ಎಟುಕುವಂತಿರಲು ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಲೆಯ ಪ್ರವೇಶದ ಟಿಕೆಟ್‌ನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Burra&Rao252"/> ಕೇವಲ ಒಂದು ''ಆಣೆ'' ಯಷ್ಟು (ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ 4 ''ಪೈಸಾ'' ) ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಪ್ರವೇಶಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಈ ಮನರಂಜನಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಗುಂಪಾಗಿ ನುಗ್ಗಿತು.<ref name="Burra&Rao252"/> ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಜನರ ಮನವನ್ನು ತಟ್ಟುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಷಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref name="Burra&Rao252"/> ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಯುವ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಶುರುಮಾಡಿದರು.<ref name="Burra&Rao252-253">ಬುರ್ರಾ &amp; ರಾವ್‌, 252–253</ref> ಇತರರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುತಂದರು.<ref name="Burra&Rao252-253"/> ಇದು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Burra&Rao252-253"/> ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಅಲಂ ಆರಾ]]'' ವನ್ನು 1931ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 14ರಂದು [[ಆರ್ದೇಶಿರ್‌ ಇರಾನಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ.<ref name="Burra&Rao253"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 'ವಾಕ್ಚಿತ್ರಗಳ' ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂತು ಹಾಗೂ ನಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Burra&Rao253"/> ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಂತೆ 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಏಳಿಗೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ''ಇಂದ್ರಸಭಾ'' ಮತ್ತು ''ದೇವಿ ದೇವಯಾನಿ'' ಯಂಥ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡು-ಮತ್ತು-ನೃತ್ಯವು ಶುರುವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಿದವು.<ref name="Burra&Rao253" /> 1935ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಯು ಒಂದು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಶಲಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಚೆನ್ನೈ]], ಕೋಲ್ಕತಾ, ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿಯಂಥ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮೋಹಪರವಶಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾದ ''[[ದೇವದಾಸ್‌]]'' ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref name="Burra&Rao254">ಬುರ್ರಾ &amp; ರಾವ್‌, 254</ref> 1934ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್‌]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭಾತ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌, [[ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತ್ತು.<ref name="Burra&Rao254" /> ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ R. S. D. ಚೌಧುರಿಯು ''ರಾತ್‌'' (1930) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟರನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಯಕರುಗಳೆಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ, [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ]]ಯ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ಯು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref name="Burra&Rao253" /> ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಪ್ರಣಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪರಿಭಾಷೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ''[[ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'' ವು ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Burra&Rao254"/> S.S. ವಾಸನ್‌ರ ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="Burra&Rao254"/> 1940ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವ ಪರಿಪಾಠವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref name="Burra&Rao254"/> ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕಂಡುಬಂದ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]]ಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿಭಜಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು.<ref name="Burra&Rao254"/> ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ನಡೆದ ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಭಜನೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿರಲೇ ಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು.<ref name="Burra&Rao254"/> ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು S.K. ಪಾಟೀಲ್‌ ಆಯೋಗದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-679">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 679</ref> ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ S.K. ಪಾಟೀಲ್‌, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೇ, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 'ಕಲೆ, ಉದ್ಯಮ, ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ' ನೋಡಿದ.<ref name="Rajadhyaksa96-679"/> ಪಾಟೀಲ್‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದು, [[ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ.<ref name="Rajadhyaksa96-684"/> ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನಂತರ 1960ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.<ref name="Rajadhyaksa96-684">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 684</ref> 1949ರ ವೇಳೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಿರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೂ 18 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 9000 ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Rajadhyaksa96-681-683">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 681–683</ref> ಒಂದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಕಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೀಪಲ್'ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (IPTA), 1940ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುಲು ಶುರುವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-679"/> 1944ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಬಿಜೋನ್‌ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ]]ರ ''[[ನಬನ್ನಾ]]'' ದಂಥ ([[1943ರ ಬಂಗಾಳದ ಬರಗಾಲ]]ದ ದುರಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು), IPTAಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥತೆಯ ಘನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವು. 1946ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಖ್ವಾಜಾ ಅಹ್ಮದ್‌ ಅಬ್ಬಾಸ್‌‌‌]]ರ ''[[ಧರ್ತಿ ಕೆ ಲಾಲ್‌]]'' (ಭೂಮಿಯ ಮಕ್ಕಳು) ಚಿತ್ರವು ಇದನ್ನು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-679"/> ಯಥಾರ್ಥತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದನ್ನು IPTAಯ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಜ್ಞೇಯ ಸಿನಿಮೀಯ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ''[[ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-681">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 681</ref> === ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Nagarikscreenshot.gif|thumb|ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ರ ನಾಗರಿಕ್‌ (1952) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ.|link=Special:FilePath/Nagarikscreenshot.gif]] [[ಚಿತ್ರ:Apu Pather1.jpg|thumb|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ (1955–1959) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆದ ಕಣ್ಣುಗಳು.|link=Special:FilePath/Apu_Pather1.jpg]] [[ಚಿತ್ರ:GuruDutt.jpg|thumb|ಪ್ಯಾಸಾ (1957) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುದತ್‌. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಆತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿದ್ದ.]] [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ನಂತರದ, 1940ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 1960ರ ದಶಕದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=17}}</ref><ref>{{citation|title=Gender, Nation, and Globalization in Monsoon Wedding and Dilwale Dulhania Le Jayenge|first= Jenny|last=Sharpe|journal=Meridians: feminism, race, transnationalism|volume=6|issue=1|year=2005|pages=58–81 [60 & 75]}}</ref><ref>{{citation|first=Sharmistha|last=Gooptu|title=Reviewed work(s): ''The Cinemas of India'' (1896–2000) by Yves Thoraval|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=37|issue=29|year=2002|date=July 2002|pages=3023–4}}</ref> ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವ್ಯಾಪಾರೀ [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರುದತ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]'' (1957) ಹಾಗೂ ''[[ಕಾಗಜ್‌ ಕೆ ಫೂಲ್‌]]'' (1959) ಮತ್ತು [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಆವಾರಾ]]'' (1951) ಹಾಗೂ ''[[ಶ್ರೀ 420]]'' (1955) ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕ-ವರ್ಗದ ನಗರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದವು; ''ಆವಾರಾ'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಗರವನ್ನು ಒಂದು ಘೋರಸ್ವಪ್ನದ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕನಸಿನ ರೂಪಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಾದರಪಡಿಸಿದರೆ, ''ಪ್ಯಾಸಾ'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಗರ ಜೀವನದ ಅವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಅಥವಾ ಮಿಥ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿತು.<ref name="Gokulsing-18">{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=18}}</ref> [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ<ref>{{imdb title|id=0050188|title=Mother India}}</ref> ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಮೆಹಬೂಬ್‌ ಖಾನ್‌‌‌]]ರ ''[[ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (1957) ಮತ್ತು [[K. ಆಸಿಫ್‌]]ರ ''[[ಮುಘಲ್‌-ಎ-ಅಜಮ್‌]]'' (1960) ಚಿತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೆಲವೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|title=Film Festival – Bombay Melody|publisher=[[University of California, Los Angeles]]|date=17 March 2004|url=http://www.international.ucla.edu/calendar/showevent.asp?eventid=1618|accessdate=2009-05-20}}</ref> [[V. ಶಾಂತಾರಾಂ]]ರವರ ''[[ದೋ ಆಂಖೇ ಬಾರಾ ಹಾತ್‌]]'' (1957) ಚಿತ್ರವು ''[[ದಿ ಡರ್ಟಿ ಡಜನ್‌]]'' (1967) ಎಂಬ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Bobby">{{cite web|title=Do Ankhen Barah Haath (1957)|author=Bobby Sing|publisher=Bobby Talks Cinema|date=10 February 2008|url=http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid041609102834|accessdate=2009-05-30|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114034802/http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid041609102834|url-status=dead}}</ref> [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]]ರವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಮಧುಮತಿ]]'' (1958) ಚಿತ್ರವು [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪುನರ್ಜನ್ಮ]]ದ ವಿಷಯವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Doniger">{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0195160169}}</ref> [[ಕಮಲ್‌ ಅಮ್ರೋಹಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯ್‌ ಭಟ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಂದೋಲನದ ಉದಯವನ್ನೂ ಈ ಅವಧಿಯು ಕಂಡಿತು.<ref name="Gokulsing-18"/> ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಚೇತನ್‌ ಆನಂದ್‌‌‌]]ರ ''[[ನೀಚಾ ನಗರ್‌]]'' (1946),<ref name="Hindu">[http://www.hindu.com/fr/2007/06/15/stories/2007061551020100.htm ಮೇಕರ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ನೊವೆಟಿವ್‌, ಮೀನಿಂಗ್‌ಫುಲ್‌ ಮೂವೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107142440/http://www.hindu.com/fr/2007/06/15/stories/2007061551020100.htm |date=2012-11-07 }}. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' , 15 ಜೂನ್‌ 2007</ref> ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ರ ''[[ನಾಗರಿಕ್‌]]'' (1952),<ref>{{Citation | surname1 = Ghatak | given1 = Ritwik | year = 2000 | title = Rows and Rows of Fences: Ritwik Ghatak on Cinema | publisher = Ritwik Memorial & Trust Seagull Books | ISBN = 8170461782 | pages= ix & 134–36 }}</ref><ref>{{Citation | surname1 = Hood | given1 = John | year = 2000 | title = The Essential Mystery: The Major Filmmakers of Indian Art Cinema | publisher = Orient Longman Limited | ISBN = 8125018700 | pages=21–4 }}</ref> ಮತ್ತು [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರವರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]'' (1953) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವು ಭಾರತೀಯ [[ನವಯಥಾರ್ಥತೆ]]<ref name="filmreference">[http://www.filmreference.com/Films-De-Dr/Do-Bigha-Zamin.html ದೋ ಬೀಘಾ ಝಮೀನ್‌ ಅಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ರೆಫರೆನ್ಸ್‌]</ref> ಮತ್ತು "ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆ"ಗಳಿಗೆ ಬುನಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದವು.<ref name="Srikanth Srinivasan">{{cite web|title=Do Bigha Zamin: Seeds of the Indian New Wave|author=Srikanth Srinivasan|publisher=Dear Cinema|date=4 August 2008|url=http://dearcinema.com/review-do-bigha-zamin-bimal-roy|accessdate=2009-04-13}}</ref> [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' ಯ (1955–1959) ಮೊದಲ ಭಾಗವಾದ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]'' (1955) ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿದವು.<ref name="Rajadhyaksa96-683">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 683</ref> ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಚಿತ್ರವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ 'ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'ದ ಆಂದೋಲನವು ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. "ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ" ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಮೋಘ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ" "ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಭರಪೂರವಾಗಿ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಪ್ತ-ವಯಸ್ಸಿಗೆ-ಬರುತ್ತಿರುವ]] ಹೊಸತನದ [[ನಾಟಕೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]]ಯೂ" [[ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಮೇಲಿನ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="Sragow"/> ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ '[[ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]]' ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಹಾಗೂ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಮಣಿಕೌಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ]]ರಂಥ ಭಾರತದ ಇತರ, ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.<ref name="Gokulsing-18"/> 1960ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಭಾರತದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಖಾತೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವು , ಅಧಿಕೃತವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವಾಡಿಕೆಯದಲ್ಲದ ಸಿನಿಮೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-684"/> ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದ [[ಸುಬ್ರತಾ ಮಿತ್ರ]] ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಕೂಡಾ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ]] ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳ (ಸೆಟ್ಟುಗಳ) ಮೇಲೆ ದಿನದ ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲೆಂದು [[ಬೌನ್ಸ್‌ ಲೈಟಿಂಗ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಾದ ''[[ಅಪರಾಜಿತೋ]]'' (1956) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಈ ಕೌಶಲವನ್ನು ಆತ ಮೊದಲು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದ.<ref name="cinematographers">{{cite web|title=Subrata Mitra|publisher=Internet Encyclopedia of Cinematographers|url=http://www.cinematographers.nl/GreatDoPh/mitra.htm|accessdate=2009-05-22|archive-date=2009-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602164022/http://www.cinematographers.nl/GreatDoPh/mitra.htm|url-status=dead}}</ref> ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೋಟೋ-ನೆಗಟಿವ್‌]] [[ಫ್ಲಾಶ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರತಿದ್ವಂದಿ]]'' (1972) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ [[X-ರೇ]] [[ವಿಷಯಾಂತರ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|title=First Light: Satyajit Ray From the Apu Trilogy to the Calcutta Trilogy|author=Nick Pinkerton|date=April 14th 2009|publisher=''[[The Village Voice]]''|url=http://www.villagevoice.com/2009-04-15/film/first-light-satyajit-ray-from-the-apu-trilogy-to-the-calcutta-trilogy|accessdate=2009-07-09|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625154630/http://www.villagevoice.com/2009-04-15/film/first-light-satyajit-ray-from-the-apu-trilogy-to-the-calcutta-trilogy|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿದ್ದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರದ್ದುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ದಿ ಏಲಿಯೆನ್‌]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ 1967ರಲ್ಲಿ ರೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ಕೂಡಾ [[ಸ್ಟೀವನ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನ ''[[E.T.]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ (1982).<ref name="unmaderay">{{cite web|url=http://www.satyajitrayworld.com/raysfilmography/unmaderay.aspx|title=Ordeals of the Alien|last=Ray|first=Satyajit|work=The Unmade Ray|publisher=Satyajit Ray Society|accessdate=2008-04-21|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427215538/http://www.satyajitrayworld.com/raysfilmography/unmaderay.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="IMDbRay">{{cite web|author= Neumann P|publisher=Internet Movie Database Inc|url=http://www.imdb.com/name/nm0006249/bio|title=Biography for Satyajit Ray|accessdate=2006-04-29}}</ref><ref name="UCSCcurrents">{{cite news|author=Newman J|url=http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html|title=Satyajit Ray Collection receives Packard grant and lecture endowment|publisher=UC Santa Cruz Currents online|date=2001-09-17|accessdate=2006-04-29|archive-date=2005-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20051104203511/http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html|url-status=dead}}</ref> ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಘಾಟಕ್‌ನ ''[[ಬರಿ ತೆಕೆ ಪಲಿಯೇ]]'' (1958) ಚಿತ್ರವು [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಟ್ರಫೌಟ್‌‌]]ನ ''[[ದಿ 400 ಬ್ಲೋಸ್‌]]'' (1959) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದರೆ, ''[[ಅಜಾಂತ್ರಿಕ್‌]]'' (1958) ಚಿತ್ರವು ''[[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್‌]]'' (1976) ಮತ್ತು [[ಹೆರ್ಬೀ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು (1967–2005) ಹೋಲುವ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ತಯಾರಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುವುದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀ [[ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ [[M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]], [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್‌]], M. N. ನಂಬಿಯಾರ್‌, ಅಶೋಕನ್‌ ಮತ್ತು [[ನಾಗೇಶ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=Nagesh: A legacy like no other|publisher=India Glitz|date=1 February 2009|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/44687.html|accessdate=2009-05-21|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221162551/http://indiaglitz.com/channels/tamil/article/44687.html|url-status=dead}}</ref> [[V. ಶಾಂತಾರಾಂ]]ರಂಥ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧನಭೂತವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವೂ ಸಹ ತನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Marathi cinema gets a shot in the arm|date=29 August 2004|author=Mukta Rajadhyaksha|publisher=''[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]''|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/831206.cms|accessdate=2009-05-29}}</ref> ''[[ನೀಚಾ ನಗರ್‌]]'' ಎಂಬ ಚೇತನ್‌ ಆನಂದ್‌ರ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಮೊದಲ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ<ref name="Hindu"/> [[ಮಹಾನ್‌ ಬಹುಮಾನ]]ವನ್ನು ಗೆದ್ದಂದಿನಿಂದ ಈಚೆಗೆ, 1950ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಪಾಮೆ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಾದ ''[[ಅಪರಾಜಿತೊ]]'' (1956) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಲಯನ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ, ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬೇರ್‌]] ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕನಿಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬೇರ್ಸ್‌‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="passionforcinema">{{cite web|title=India and Cannes: A Reluctant Courtship|publisher=Passion For Cinema|year=2008|url=http://passionforcinema.com/india-and-cannes-a-reluctant-courtship|accessdate=2009-05-20|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620032814/http://passionforcinema.com/india-and-cannes-a-reluctant-courtship/|url-status=dead}}</ref> ರೇಯವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ಹಾಗೂ ಗುರುದತ್‌ರನ್ನು ಅವರದೇ ಜೀವಿತಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ 1980ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="passionforcinema"/><ref>{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|pages=18–9}}</ref> ರೇಯವರನ್ನು [[20ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಮಹಾನ್‌ ಮೂಲಪುರುಷ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ದತ್‌<ref name="Lee">{{cite web|title=A Slanted Canon|author=Kevin Lee|publisher=Asian American Film Commentary|date=2002-09-05|url=http://www.asianamericanfilm.com/archives/000026.html|accessdate=2009-04-24|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://www.webcitation.org/684ysTg3l?url=http://www.asianamericanfilm.com/archives/000026.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಘಾಟಕ್‌ರನ್ನು<ref name="Totaro">{{citation|title=The “Sight & Sound” of Canons|first=Donato|last=Totaro|journal=Offscreen Journal|publisher=[[Canada Council|Canada Council for the Arts]]|date=31 January 2003|url=http://www.horschamp.qc.ca/new_offscreen/canon.html|accessdate=2009-04-19}}</ref> ಕೂಡಾ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1992ರಲ್ಲಿ, ''[[ಸೈಟ್‌ &amp; ಸೌಂಡ್‌‌‌]]'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ<ref>{{cite web|title=Sight and Sound Poll 1992: Critics|publisher=[[California Institute of Technology]]|url=http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1992_1.html|accessdate=2009-05-29|archive-date=2015-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618053015/http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1992_1.html|url-status=dead}}</ref> "ಅತ್ಯುನ್ನತ 10 ನಿರ್ದೇಶಕರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರಿಗೆ #7ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಮಹಾನ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕುರಿತಾದ 2002ರ ''ಸೈಟ್‌ &amp; ಸೌಂಡ್‌'' ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ದತ್‌ಗೆ #73ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Lee"/> ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿನ [[ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪೈಕಿ ಈ ಯೂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ಸೈಟ್‌ &amp; ಸೌಂಡ್‌'' ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ 1992ರಲ್ಲಿ #4ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)<ref name="Caldwell">{{cite web|author=Aaron and Mark Caldwell|title=Sight and Sound|publisher=Top 100 Movie Lists|year=2004|url=http://www.geocities.com/aaronbcaldwell/dimsscri.html|accessdate=2009-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010414021113/http://www.geocities.com/aaronbcaldwell/dimsscri.html|archivedate=2001-04-14|url-status=live}}</ref>, ''[[ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ರೂಂ]]'' (1992ರಲ್ಲಿ #27ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು), ''[[ಚಾರುಲತಾ]]'' (1992ರಲ್ಲಿ #41ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)<ref name="SS-1992-ranking">{{cite web|title=SIGHT AND SOUND 1992 RANKING OF FILMS|url=http://www.geocities.com/the7thart/ranking.html|accessdate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023170331/http://www.geocities.com/the7thart/ranking.html|archivedate=2007-10-23|url-status=live}}</ref> ಹಾಗೂ ''[[ಡೇಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೈಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]]'' (1982ರಲ್ಲಿ #81ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="SS-1982-ranking">{{cite web|title=SIGHT AND SOUND 1982 RANKING OF FILMS|url=http://www.geocities.com/the7thart/1982.html|accessdate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023170326/http://www.geocities.com/the7thart/1982.html|archivedate=2007-10-23|url-status=live}}</ref> 2002ರ ''ಸೈಟ್‌ &amp; ಸೌಂಡ್‌'' ವಿಮರ್ಶಕರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವು ಕೂಡಾ, ಗುರುದತ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಪ್ಯಾಸಾ'' ಮತ್ತು ''ಕಾಗಜ್‌ ಕೆ ಫೂಲ್‌'' (ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು #160ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು), ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಮೇಘೆ ಧಕಾ ತಾರಾ]]'' (#231ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ಮತ್ತು ''ಕೋಮಲ್‌ ಗಾಂಧಾರ್‌'' (#346ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌ರ ''ಆವಾರಾ'' , [[ವಿಜಯ್‌ ಭಟ್‌‌]]ರ ''[[ಬೈಜು ಬಾವ್ರಾ]]'' , ಮೆಹಬೂಬ್‌ ಖಾನ್‌‌ರ ''ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ'' ಮತ್ತು K. ಆಸಿಫ್‌ರ ''ಮುಘಲ್‌-ಎ-ಅಜಮ್‌'' ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳೂ #346ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref name="Cinemacom">{{cite web|title=2002 Sight & Sound Top Films Survey of 253 International Critics & Film Directors|publisher=Cinemacom|year=2002|url=http://www.cinemacom.com/2002-sight-sound.html|accessdate=2009-04-19}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ, [[ಏಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾದ ''[[ಸಿನಿಮಾಯಾ]]'' ದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ #1ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದವು), ರೇಯವರ ''ಚಾರುಲತಾ'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ರೂಂ'' (ಎರಡೂ ಸಹ #11ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು), ಮತ್ತು ಘಾಟಕ್‌ರ ''[[ಸುಬರ್ಣರೇಖಾ]]'' (ಇದು ಕೂಡಾ #11ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="Totaro"/> 1999ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ವಿಲೇಜ್‌ ವಾಯ್ಸ್‌‌‌‌]]'' ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ 250 "ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ"ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಸಹ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯನ್ನು (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ ಇದು #5ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿತ್ತು) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="villagevoice"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾಸಾ'' ಚಿತ್ರಗಳು [[ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ" 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Time"/> === ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ === [[ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌]]ರಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು 1970ರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ<ref name="Rajadhyaksa96-685">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 685</ref> ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ]] ಹಾಗೂ [[ಗೌತಮ್‌ ಘೋಷ್‌]]; [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ಹಾಗೂ [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]]; ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಮಣಿಕೌಲ್‌]], [[ಕುಮಾರ್‌ ಶಹಾನಿ]], [[ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ]], [[ಗೋವಿಂದ ನಿಹಲಾನಿ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಜಯ ಮೆಹ್ತಾ]] ಮೊದಲಾದವರು ಇದೇ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="Gokulsing-18"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1976ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಿತಿಯೊಂದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 'ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ'ಗಳೆಡೆಗಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮದ ಮರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಘಟಕವು ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-688">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 688</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]]ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ''[[ಷೋಲೆ]]'' ಯಂಥ (1975) ಬಾಳಿಕೆಬರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು 1970ರ ದಶಕವು ಕಂಡಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-688"/> ''[[ಜೈ ಸಂತೋಷಿ ಮಾ]]'' ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಮೇರುಚಿತ್ರವೂ 1975ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-688"/> [[ಸಲೀಂ-ಜಾವೇದ್‌‌‌]]ರ ಕಥೆ ಹಾಗೂ [[ಯಶ್‌ ಚೋಪ್ರಾ]]ರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ''[[ದೀವಾರ್‌]]'' ಚಿತ್ರವು 1975ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. "ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಹಾಜಿ ಮಸ್ತಾನ್‌‌]]ನ ನಿಜಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದ, ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳ ಪಟಾಲಂನ ಓರ್ವ ನಾಯಕನಾಗಿರುವ ತನ್ನ ಸೋದರನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಓರ್ವ ಆರಕ್ಷಕ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು [[ಅಪರಾಧ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ನನ್ನು ಸದರಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದ ಈ ದೀವಾರ್‌ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್‌]] ಎಂಬಾತ "ಇದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ.<ref name="Kumar"/> ''[[ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (1987), ''[[ಕಯಾಮತ್‌ ಸೆ ಕಯಾಮತ್‌ ತಕ್‌]]'' (1988), ''[[ತೇಜಾಬ್‌]]'' (1988), ''[[ಚಾಂದನಿ]]'' (1989), ''[[ಮೈನೆ ಪ್ಯಾರ್‌ ಕಿಯಾ]]'' (1989), ''[[ಬಾಝಿಗರ್‌]]'' (1993), ''[[ಡರ್‌]]'' (1993),<ref name="Rajadhyaksa96-688"/> ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೇ]]'' (1995) ಮತ್ತು ''[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]]'' ನಂಥ (1998) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗವು 1980ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌]], [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌‌]]ರಂಥ ತಾರೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:Roja002.jpg|thumb|left|ಮಣಿರತ್ನಂನ ತಮಿಳು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೋಜಾದಲ್ಲಿ (1992) ರೋಜಾ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮಧೂ.|link=Special:FilePath/Roja002.jpg]] [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವು ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-688" /> ಇಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ರೋಜಾ]]'' (1992) ಮತ್ತು ''[[ಬಾಂಬೆ]]'' (1995) ಸೇರಿದ್ದವು. [[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]] ನಟಿಸಿದ್ದ ರತ್ನಂರ ಹಿಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ನಾಯಗನ್‌]]'' (1987), [[ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ" 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಮುಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' (1955–1959) ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್‌‌‌]]ರವರ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]'' (1957).<ref name="Time" /> ಮತ್ತೋರ್ವ ತಮಿಳು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[S. ಶಂಕರ್‌]] ''[[ಕಾದಲನ್‌]]'' ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ನಟ [[ಪ್ರಭುದೇವ]]ನ ನೃತ್ಯಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಕೇವಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೂಡಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Rajadhyaksa96-688-689">ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 688–689</ref> [[A. R. ರಹಮಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಳಯರಾಜಾ]]ರಂಥ ತಮಿಳಿನ ಕೆಲವೊಂದು ''[[ಫಿಲ್ಮೀ]]'' ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಭಿಮಾನಿವೃಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಹಮಾನ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದ [[ರೋಜಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧ್ವನಿಪಥ|''ರೋಜಾ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧ್ವನಿಪಥ]]ವು ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ<ref name="Timetop10s">{{cite web | author=Corliss, Richard | title=Best Soundtracks – ALL TIME 100 MOVIES – TIME | work=[[Time (magazine)|TIME]] | url=http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html | year=2005 | dateformat=mdy | accessdate=24 February 2008 | archive-date=12 ಮಾರ್ಚ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100312033139/http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html | url-status=dead }}</ref> "[[10 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ]]" ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರವಾದ [[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌ (2008) ಧ್ವನಿಪಥ|''ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌'' (2008) ಧ್ವನಿಪಥ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಎರಡು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ''[[ತಬರನ ಕಥೆ]]'' ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವೊಂದು, ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌, ನಾಂಟೆಸ್‌, ಟೋಕಿಯೋ, ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book | title=Pop Culture India!: Media, Arts and Lifestyle| last=Kasbekar|first=Asha| date=2006| publisher=ABC-CLIO|location=| url=http://books.google.co.uk/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA215&dq=A.+R.+Rehman+tamil&lr=|chapter=|isbn= 9781851096367|pages=215|quote=Songs play as important a part in South Indian films and some South Indian music directors such as A. R. Rehman and Ilyaraja have an enthusiastic national and even international following}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು 1980ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]], [[T. V. ಚಂದ್ರನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಇವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="malayalamcinema1">{{cite web |url=http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |title=Cinema History Malayalam Cinema |publisher=Malayalamcinema.com |date= |accessdate=2008-12-30 |archive-date=2008-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223132036/http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |url-status=dead }}</ref> ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ<ref>{{cite web|title=The Movie Interview: Adoor Gopalakrishnan|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|date=31 July 1997|url=http://www.rediff.com/movies/jul/31adoor.htm|accessdate=2009-05-21}}</ref> ಎಂದೇ ಅನೇಕಬಾರಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [[ಲಂಡನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸುದರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ''[[ಎಲಿಪ್ಪತಾಯಮ್‌]]'' (1981) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ''[[ಮಥಿಲುಕಳ್‌]]'' (1989) ಚಿತ್ರವೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{imdb name|id=0329715|name=Adoor Gopalakrishnan}}</ref> ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪಿರವಿ]]'' ಯು (1989) [[1989ರ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಸ್ವಾಹಂ]]'' (1994) [[1994 ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಪಾಮೆ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{imdb name|id=0440267|name=Shaji N. Karun}} ."YODHA" ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Kamal_Hassan_in_Nayagan.png|thumb|left|ನಾಯಗನ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಲು ನಾಯಕರ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಮಲಹಾಸನ್‌; ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ" 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.|link=Special:FilePath/Kamal_Hassan_in_Nayagan.png]] [[ಚಿತ್ರ:Lagaan cricket team.JPG|thumb|ಆಶುತೋಷ್‌ ಗೊವಾರಿಕರ್‌ನ ಲಗಾನ್‌ (2001) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ-ಜನರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತನ್ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಭುವನ್‌ (ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌).|link=Special:FilePath/Lagaan_cricket_team.JPG]] 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, 'ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'ವು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡಿತು. ''[[ಸತ್ಯ]]'' (1998) ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಮುಂಬಯಿ ಭೂಗತಲೋಕ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದ ಈ [[ಕಡಿಮೆ-ಬಂಡವಾಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಕ್ಕೆ [[ಅನುರಾಗ್‌ ಕಾಶ್ಯಪ್‌]] ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು, [[ರಾಂ ಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾ]]ನಿಂದ ಅದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ''[[ಮುಂಬಯಿ ನಾಯ್ರ್‌]]'' <ref name="Nayar">{{cite news| title = Bollywood on the table| author = Aruti Nayar| work = The Tribune| date = 2007-12-16| accessdate = 2008-06-19| url = http://www.tribuneindia.com/2007/20071216/spectrum/main11.htm}}</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಗರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ನಗರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ-ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Jungen">{{cite web|title=Urban Movies: The Diversity of Indian Cinema|author=Christian Jungen|publisher=[[FIPRESCI]]|date=4 April 2009|url=http://www.fipresci.org/festivals/archive/2009/fribourg/indian_cinema_chjungen.htm|accessdate=2009-05-11|archive-date=2009-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617225942/http://www.fipresci.org/festivals/archive/2009/fribourg/indian_cinema_chjungen.htm|url-status=dead}}</ref> ''ಮುಂಬಯಿ ನಾಯ್ರ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮಧುರ್‌ ಭಂಡಾರ್ಕರ್‌‌]]ನ ''[[ಚಾಂದನಿ ಬಾರ್‌]]'' (2001) ಹಾಗೂ ''[[ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಸಿಗ್ನಲ್‌]]'' (2007), ರಾಂ ಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾನ ''[[ಕಂಪನಿ]]'' (2002) ಹಾಗೂ ಅದರ ಘಟನೆಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ''[[D]]'' (2005), ಅನುರಾಗ್‌ ಕಾಶ್ಯಪ್‌ನ ''[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಫ್ರೈಡೆ]]'' (2004), ಮತ್ತು ಇರ್ಫಾನ್‌ ಕಮಲ್‌ನ ''ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಮಾ'' (2009) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇತರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌, ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ, ಗೌತಮ್‌ ಘೋಷ್‌, [[ಸಂದೀಪ್‌ ರೇ]], [[ಅಪರ್ಣಾ ಸೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಿತುಪರ್ಣೋ ಘೋಷ್‌]]; ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ ಮತ್ತು T. V. ಚಂದ್ರನ್‌; ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಣಿಕೌಲ್‌, ಕುಮಾರ್‌ ಶಹಾನಿ, ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ, [[ಗೋವಿಂದ ನಿಹಲಾನಿ]], ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌,<ref name="Gokulsing-18"/> [[ಮೀರಾ ನಾಯರ್‌]], [[ನಾಗೇಶ್‌ ಕುಕುನೂರ್‌]], [[ಸುಧೀರ್‌ ಮಿಶ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಿತಾ ದಾಸ್‌]]; ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಣಿರತ್ನಂ ಮತ್ತು [[ಸಂತೋಷ್‌ ಶಿವನ್‌]] ಹಾಗೂ, [[ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ [[ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾ]], [[ಅನಂತ್‌ ಬಲಾನಿ]], [[ಹೋಮಿ ಅಡಾಜಾನಿಯಾ]], ವಿಜಯ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಸೂನಿ ತಾರಾಪೋರ್‌ವಾಲಾ]]. == ಪ್ರಭಾವಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Imax theater hyderabad.jpg|right|thumb|ಪ್ರಸಾದ್ಸ್‌ IMAX ಥಿಯೇಟರ್‌ ಹೌಸಸ್‌ ಅಟ್‌ ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ದಿ 2ನ್ಡ್‌ ಲಾಜೆಸ್ಟ್‌ IMAX-3D ಇನ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ (2ನ್ಡ್‌ ಟು ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ಸಿಡ್ನಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ).<ref>http://www.rediff.com/money/2003/jun/10imax.htm</ref>]] ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ]] ''[[ರಾಮಾಯಣ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]'' . ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದವು. ಒಂದು [[ಉಪಕಥೆ]], [[ಹಿಂದಿನ-ಕಥೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಥೆಯೊಳಗೊಂದು ಕಥೆ]]ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಉಪ-ಕಥಾವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆಯುವ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಇಂಥ ನಿರೂಪಣೆಯ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಖಲ್‌ನಾಯಕ್‌]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಗರ್ದಿಷ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಒತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ]]ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪರಿಣಾಮವು ಎರಡನೆಯ ಬಗೆಯ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿತ್ತು. "ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೂಕಾಭಿನಯವು ನಾಟಕೀಯವಾದ ಅನುಭೂತಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ಘಟಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು [[ಸಂಗೀತ]], [[ನೃತ್ಯ]] ಹಾಗೂ ಆಂಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಅಥವಾ ಭಂಗಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಗಳು ''[[ನಾಟ್ಯ]]'' ಎಂದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ''ನೃತ್‌'' (ನೃತ್ಯ) ಎಂಬ ಮೂಲಪದದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೃತ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಗಳು ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="Gokulsing-98"/> ಅಭಿನಯದ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ''[[ರಸ]]'' ವಿಧಾನವು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದಷ್ಟು ಹಳೆಯಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಅದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ''ರಸ'' ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, [[ಪರಾನುಭೂತಿ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ]] "ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಕನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅವು ಬರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ" ಇವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ [[ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲೇವ್ಸ್ಕಿ ವಿಧಾನ]]ಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲೇವ್ಸ್ಕಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಟನೊಬ್ಬನು "ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ" ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಒಂದು ಜೀವಂತ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಕಾರರೂಪವಾಗಿ" ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ''ರಸ'' ವಿಧಾನವು [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌‌]]ರಂಥ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ''[[ರಂಗ್‌ ದೇ ಬಸಂತಿ]]'' ಯಂಥ (2006)<ref name="Jones">{{citation|title=Bollywood, Rasa and Indian Cinema: Misconceptions, Meanings and Millionaire|author=Matthew Jones|soi=10.1080/08949460903368895|journal=Visual Anthropology|volume=23|issue=1|date=January 2010|pages=33–43}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯವರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ರಸ ವಿಧಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Cooper 2000 1-4"/> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸ್ವರೂಪದ [[ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ]]ಯು ಮೂರನೇ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕುಸಿತದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗತೊಡಗಿತು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ]]ದ [[ಯಾತ್ರಾ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ರಾಮಲೀಲಾ]], ಹಾಗೂ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು]] ಸೇರಿವೆ. [[ಪಾರ್ಸಿ]] ರಂಗಭೂಮಿಯು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಅದು "[[ಯಥಾರ್ಥತೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರ]], ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ನಿರೂಪಣಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ, ಆ ನೆಲದ ಅಥವಾ ಒರಟು ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಚಾತುರ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ, ಅವನ್ನು [[ಭಾವಾತಿರೇಕ ನಾಟಕ]]ದ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಧರ್ಮಬೋಧೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒರಟಾದ ಹಾಸ್ಯ, ಇಂಪಾದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ, ಉದ್ರೇಕಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ರಂಗಕೌಶಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು."<ref name="Gokulsing-98">{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=98}}</ref> 1970ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಮನಮೋಹನ್‌ ದೇಸಾಯಿ]]ಯವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ''[[ಕೂಲಿ]]'' (1983) ಚಿತ್ರದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ''ರಂಗ್‌ ದೇ ಬಸಂತಿ'' ಯಂಥ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Jones"/> [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗವು ಐದನೇ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಿಂದ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರ]]ಗಳು 1920ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. "ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಸ್ವತಃ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರದ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸುವಾಗ, ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಯ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಾಡು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಸದೃಢವಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ." ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, "ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲು ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹೆಣಗಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ತಾವು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಸೃಷ್ಟಿ, ಒಂದು ಭ್ರಮೆ, ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಛೇಧಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ನಿರೂಪಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು."<ref>{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|pages=98–99}}</ref> ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಸಂಗೀತಮಯ ದೂರದರ್ಶನವು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ MTVಯು ಅಂತಿಮ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 1990ರ ದಶಕದಿಂದೀಚಿಚೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಧನಶೀಲ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವೇಗ, ಕ್ಯಾಮರಾದ ಕೋನಗಳು, ನೃತ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರ ''[[ಬಾಂಬೆ]]'' (1995) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=99}}</ref> ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವೂ ಸಹ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ) ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ) ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇದು ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದು [[ಐರೋಪ್ಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಿಂದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಇಟಲಿಯ ನವಯಥಾರ್ಥತೆ]] ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ [[ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಯಥಾರ್ಥತೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರು ಇಟಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕನಾದ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯೋ ಡಿ ಸಿಕಾ]]ನ ''[[ಬೈಸಿಕಲ್‌ ಥೀವ್ಸ್‌]]'' (1948) ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕನಾದ [[ಜೀನ್‌ ರೆನೋಯ್ರ್‌‌]]ನ ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]'' (1951) ಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]'' ಯ (1955) ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಐರೋಪ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ದೊರೆತ ಪ್ರಭಾವದ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದ ''ರಸ'' ವಿಧಾನಕ್ಕೂ ಸಹ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರೂ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''ರಸ'' ವಿಧಾನದ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವು, "ಪಾತ್ರಗಳು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ ಭಾವದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ನೋಡುಗನಿಗೂ ಆ ಭಾವವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ''ರಸ'' ಹೊದಿಕೆಯ ಈ ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಉಭಯಾತ್ಮಕತೆಯು" ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Cooper 2000 1-4">{{citation|last=Cooper|first=Darius|title=The Cinema of Satyajit Ray: Between Tradition and Modernity|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2000|isbn=0521629802|pages=1–4}}</ref> [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರವರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]'' (1953) ಚಲನಚಿತ್ರವೂ ಸಹ ಡೆ ಸಿಕಾನ ''ಬೈಸಿಕಲ್‌ ಥೀವ್ಸ್‌'' ಚಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೊಸ ಅಲೆ]] ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿನ ಹೊಸ ಅಲೆ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಶುರುವಾದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.<ref name="Srikanth Srinivasan" /> navigation, search ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ಮುದ್ರಿತಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ: ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ ನಿರ್ಮಾಪಕರು: ಹಿರೂ ಯಶ್‌ ಜೋಹರ್‌ ಗೌರಿ ಖಾನ್‌ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ: ಶಿಬಾನಿ ಬತೀಜಾ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು: ಶಿಬಾನಿ ಬತೀಜಾ ನಿರಂಜನ್‌ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ: ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌ ಕಾಜೋಲ್‌ ಸಂಗೀತ: ಶಂಕರ್‌-ಎಹ್ಸಾನ್‌-ಲಾಯ್‌ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ರವಿ K. ಚಂದ್ರನ್‌ ಸಂಕಲನ: ದೀಪಾ ಭಾಟಿಯಾ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಅಬು ಧಾಬಿ ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವಿತರಣೆ: FOX ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸರ್ಚ್‌ಲೈಟ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ (USA) 20ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ (ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಾರಾಟ) ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕ(ಗಳು) ಫೆಬ್ರುವರಿ, 2010 ಓಡುವ ಅವಧಿ: 161 ನಿಮಿಷಗಳು [1] ದೇಶ: ಭಾರತ ಭಾಷೆ: ಹಿಂದಿ/ಉರ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ: ರೂ. 380 ದಶಲಕ್ಷ[2] US$ 8.18 ದಶಲಕ್ಷ ಖರೀದಿ: ರೂ. 1 ಶತಕೋಟಿ US$ 21.53 ದಶಲಕ್ಷ == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳು == === ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Cinema of Assam}} [[ಅಸ್ಸಾಮೀ ಭಾಷೆ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ತನ್ನ ಮೂಲಗಳನ್ನು [[ರೂಪ್‌ಕೊನ್ವರ್‌ ಜ್ಯೋತಿಪ್ರಸಾದ್‌ ಅಗರ್‌ವಾಲಾ]] ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕನಸಿಗನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈತ ಓರ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]]ನೂ ಆಗಿದ್ದ. 1935ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಮೂವಿಟೋನ್ ಎಂಬ ಲಾಂಛನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಜೋಯ್‌ಮತಿ]]<ref>ಜ್ಯೋಮತಿ (1935) [http://www.imdb.com/title/tt0151153/ ], IMDB.com</ref> ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾಧನಭೂತನಾಗಿದ್ದ. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]-ಶೈಲಿಯ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆಕಂಡವಾದರೂ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೊಡ್ಡುವಷ್ಟು ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸಮರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]ನಂಥ <ref>ಲಕ್ಷ್ಮಿ B. ಘೋಷ್‌, ''ಎ ರೇರ್‌ ಪೀಪ್‌ ಇನ್‌ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್‌ ಸಿನಿಮಾ'' [http://www.hindu.com/2006/01/05/stories/2006010504870200.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110195304/http://www.hindu.com/2006/01/05/stories/2006010504870200.htm |date=2006-01-10 }}, ದಿ ಹಿಂದೂ, 2006</ref> ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಮಂಕಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. === ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ === [[ಚಿತ್ರ:Satyajit Ray.jpg|thumb|right|150px|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ, ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ.]] {{Main|Bengali cinema|Cinema of West Bengal}} [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಟಾಲಿಗಂಜ್‌‌]]ನ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೊಳಗಾದ ಜನರ ಪೈಕಿ [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌‌]]ರಂಥ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake138">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 138</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ]] ನಟಿಸಿರುವ [[ರಿತುಪರ್ಣೋ ಘೋಷ್‌‌‌]]ರ ''[[ಚೋಕರ್‌ ಬಾಲಿ]]'' ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake139">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 139</ref> ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಯು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake138-140">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 138–140</ref> 1993ರಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ 57 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake129"/> [[ಬಂಗಾಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವು 1890ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿನ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ "[[ಬಯೋಸ್ಕೋಪ್‌]]ಗಳನ್ನು" ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ದಶಕದ ಒಳಗಾಗಿ, [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಯುಗ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಓರ್ವ ಕಟ್ಟಾಳುವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀರಾಲಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌]] ಎಂಬಾತ [[ರಾಯಲ್‌ ಬಯೋಸ್ಕೋಪ್‌ ಕಂಪನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮದ ಆರಂಭದ ಮೊದಲ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ. [[ಕಲ್ಕತ್ತಾದ, ಸ್ಟಾರ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌, ಮಿನರ್ವಾ ಥಿಯೇಟರ್‌]], ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ರಂಗಮಂಚದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಸೇನ್‌ನ ಕೃತಿಗಳು ಬಂದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[ಧೀರೇಂದ್ರ ನಾಥ ಗಂಗೂಲಿ]] (ಈತ D.G ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ) ಎಂಬಾತ [[ಇಂಡೋ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಕಂ]] ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಬಿಲ್ವಮಂಗಲ್‌]] ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಮದನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌]] ಲಾಂಛನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1919ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. [[ಬಿಲಾಟ್‌ ಫೆರಾಟ್‌]] ಚಿತ್ರವು 1921ರಲ್ಲಿ ಬಂದ IBFCನ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಮದನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌‌‌]]ನ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಜಮಾಯಿ ಷಷ್ಠಿ]] ಚಿತ್ರವು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0316049/ ಜಮಾಯಿ ಷಷ್ಠಿ ಕುರಿತಾದ IMDB ಪುಟ: ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಟಾಕೀ ಚಿತ್ರ]</ref> ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು "[[ಹಾಲಿವುಡ್‌]]"ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1932ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ "[[ಟಾಲಿವುಡ್‌]]" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ನ್ನು ಮುಂಬಯಿ-ಮೂಲದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ನಂತರ "ಬಾಲಿವುಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌-ಪ್ರೇರಿತ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ]] ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.<ref name="Sarkar">{{citation|first=Bhaskar|last=Sarkar|title=The Melodramas of Globalization|journal=Cultural Dynamics|year=2008|volume=20|pages=31–51 [34]}}</ref> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ '[[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'ದ ಆಂದೋಲನವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದುಹೋಗಿ, [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌‌‌]]ರಂಥ ಕಟ್ಟಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ [[ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡಲು ಕಾರಣರಾದರು. === ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Bhojpuri cinema}} [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ [[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ದೆಹಲಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯಂಥ ಮೆಟ್ರೋನಗರಗಳಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ವಲಯಗಳಿಂದ ಜನರು ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಹ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವಿದೆ. ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]], [[ಓಷಿಯಾನಿಯಾ]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ<ref>{{cite book |title=Language in Indenture: A Sociolinguistic History of Bhojpuri-Hindi in South Africa |last=Mesthrie |first=Rajend |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=041506404X |pages=19–32 }}</ref> ದ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. [[ಗಂಗಾ ಮಯ್ಯಾ ತೂಹೆ ಪಿಯಾರಿ ಚಢಾಯ್ಬೊ]] ("ಗಂಗಾಮಾತೆಯೇ, ನಾನು ನಿನಗೊಂದು ಹಳದಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವೆ") ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವು 1962ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂದನ್‌ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬಾತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0233774/ IMDB]</ref> ನಂತರ ಬಂದ ದಶಕಗಳಾದ್ಯಂತ ಕೇವಲ ರಭಸದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಬಿದೇಸಿಯಾ]] ("ವಿದೇಶಿ" 1963, S. N. ತ್ರಿಪಾಠಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ''ಗಂಗಾ'' ದಂಥ ("ಗಂಗಾನದಿ" 1965, ಕುಂದನ್‌ ಕುಮಾರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ''ಸೈಯ್ಯಾಂ ಹಮಾರ್‌'' ("ನನ್ನ ಪ್ರೇಮಿ", ಮೋಹನ್‌ ಪ್ರಸಾಡ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ‌) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 2001ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕನಾದ ರವಿ ಕಿಷನ್‌ನನ್ನು ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿರಿಯು ಪಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1060414/asp/etc/story_6075200.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2012-08-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AC5guab5?url=http://www.telegraphindia.com/1060414/asp/etc/story_6075200.asp |url-status=dead }}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಇತರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ''ಪಂಡಿತ್‌ ಬತಾಯಿ ನಾ ಬಿಯಾಹ್‌ ಕಬ್‌ ಹೋಯಿ'' (2005ರಲ್ಲಿ ಬಂದ, ಮೋಹನ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, "ಅರ್ಚಕರೇ, ನಾನು ಯಾವಾಗ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ" ಎಂಬ ಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ''ಸಸುರಾ ಬಡಾ ಪೈಸಾ ವಾಲಾ'' (2005ರಲ್ಲಿ ಬಂದ "ನನ್ನ ಮಾವ ಶ್ರೀಮಂತ") ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಏಳಿಗೆಯ ಒಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಯಶಸ್ವೀ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಡಿತದ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗಿಂತ<ref>"ಮೂವ್‌ ಓವರ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌, ಹಿಯರ್‌ ಈಸ್‌ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ," BBC ನ್ಯೂಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌: http://news.bbc.co.uk/go/pr/fr/-/1/hi/world/south_asia/4512812.stm</ref> ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುದುಡ್ಡನ್ನು ಮರಳಿ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ಭಾರತದ ಇತರ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಯಶಸ್ಸು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗೋಚರತ್ವದಲ್ಲಿನ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಉದ್ಯಮವು ಈಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಹಾಗೂ ''ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಸಿಟಿ'' <ref>{{Cite web |url=http://www.bhojpuricity.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904183654/http://www.bhojpuricity.com/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬಿಹಾರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಶ್ರೀ. ನಿತಿಶ್‌ ಕುಮಾರ್‌ರವರು ರಾಜ್‌ಗೀರ್‌ನಲ್ಲಿ (ಇದು ಪಾಟ್ನಾದಿಂದ 80 ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ) ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ UPಗೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿದೆ. ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌, ಅಜಯ್‌ ದೇವ್‌ಗನ್‌, ನಗಮಾ, ಮಿಥುನ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು [https://www.eyegoal.com/ ತನ್ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214192617/https://www.eyegoal.com/ |date=2019-12-14 }}......... === ಬಾಲಿವುಡ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:Awaara.jpg|thumb|200px|ಆವಾರಾ (1951) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಗೀಸ್‌ ಮತ್ತು ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌; ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೂಡಾ ಕಪೂರ್‌ನದ್ದೇ.|link=Special:FilePath/Awaara.jpg]] {{Main|Bollywood}} ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|author=Pippa de Bruyn; Niloufer Venkatraman; Keith Bain|title=Frommer's India|year=2006|publisher=Frommer's|isbn=0471794341|pages=579}}</ref> "ಬಾಲಿವುಡ್‌" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತಪ್ಪಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಆಚೆಗೆ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ನರ ಚದುರಿಹೋದ ಜನರಗುಂಪಿನ ಆಚೆಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ.<ref>{{cite book|author=Crusie, Jennifer;Yeffeth, Glenn|title=Flirting with Pride & Prejudice|year=2005|publisher=BenBella Books, Inc.|isbn=1932100725|pages=92}}</ref> ''[[ಅಚ್ಚುತ್‌ ಕನ್ಯಾ]]'' (1936) ಮತ್ತು ''[[ಸುಜಾತಾ]]'' ದಂಥ (1959) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಳಹೊಕ್ಕು ವಿಚಾರಮಾಡಿವೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake10-11">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 10–11</ref> [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌‌]]ರ ''[[ಆವಾರಾ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಚರತ್ವ ದಕ್ಕಿತು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake10">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 10</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 215 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ 1990ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Potts74"/> ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೇ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ, [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ]]ಲ್ಲೂ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref name="Potts74"/> 1995ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಊರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 15%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Potts74"/> ವ್ಯಾಪಾರೀ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌]], [[ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌‌]]ರಂಥ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ತಾರೆಯರ ಗಳಿಕೆಗಳು 2010ರ ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 150 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿದವು.<ref name="Potts75">ಪಾಟ್ಸ್‌, 75</ref> [[ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್‌‌]]ಳಂಥ ಮಹಿಳಾ ತಾರೆಯರೂ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Potts74"/> ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ 3–4 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದರು.<ref name="Potts75"/> [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಂಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂದೆಬಂದವು.<ref name="Potts75" /> ''[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌]]'' ,''[[ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್‌]]'' , ''[[ಸಿನಿಬ್ಲಿಟ್ಜ್‌]]'' ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake11">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 11</ref> === ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗ === ಗುಜರಾತ್‌ನ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 1922ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಯಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳ ಪೈಕಿ ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪುರಾಣದಿಂದ ಇತಿಹಾಸದವರೆಗಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತಾನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಗುಜರಾತಿ ಕಲಾವಿದರು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ವತಿಯಿಂದ ಸೊಗಸಾದ ಕೊಡುಗೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮಾನವಿಕ ಅಥವಾ ದಯಾಪರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿವೆ. ಮಾನವನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾದ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 'ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ' ಎಂಬುದು 1932ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಾನುಭಾಯಿ ವಕೀಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲಾ, ಮಾರುತಿರಾವ್‌, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಮನ್‌ಹರ್‌, ಮತ್ತು ಕುಮಾರಿ ಮೆಹ್ತಾಬ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಇದು 'ಸಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ'ದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮತ-ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಎಂಬ ಸಂತನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಪವಾಡಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದೊಂದು ಅಪ್ರತಿಮ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು 1935ರಲ್ಲಿ, ಹೋಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಬಾತನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಘರ್‌ ಜಮಾಯಿ' ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀರಾ, ಜಮ್ನಾ, ಬೇಬಿ ನೂರ್‌ಜೆಹಾನ್‌, ಅಮೂ, ಆಲಿಮಿಯಾ, ಜಮ್ಷೆಡ್‌ಜಿ, ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್‌ ರಸೂಲ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಕಲಾವಿದರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಓರ್ವ 'ಮನೆವಾಸಿ ಮನೆಯಳಿಯ' (ಘರ್‌ ಜಮಾಯಿ) ಹಾಗೂ ಆತನ ಹುಚ್ಚಾಟಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವೇಚ್ಛಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಆತನ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು. 1948, 1950, 1968, 1971ರ ವರ್ಷಗಳು ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಆಯಾಮದ ಬಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು. ಚತುರ್ಭುಜ್‌ ದೋಷಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಿಯಾವಾರ್, ರಾಮಚಂದ್ರ ಠಾಕೂರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಡಿಲೋನಾ ವಾಂಕೆ, ರತಿಭಾಯಿ ಪುನಾತಾರ್‌ಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗದಾನೊ ಬೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ವಲ್ಲಭ್‌ ಚೋಸ್ಕಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೀಲುದಿ ಧರ್ತಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಆಧುನಿಕೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆಧಾರಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ಕಾಳಜಿಗಳಾಗಿವೆ. ಗದಾನೊ ಬೆಲ್‌ನಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಬಲವಾದ ಯಥಾರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿವೆ. ಲೀಲುದಿ ಧರ್ತಿಯಂಥ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅದರ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ವಾಡಿಕೆಯ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. 1975ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ತನಾರಿರಿ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಚಂದ್ರಕಾಂತ್‌ ಸಂಗಾನಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸಮರಸವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಓರ್ವ ದಯಾಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತಗಾರನಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಬರ್‌ನ ಕುರಿತಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕೆಲವೊಂದು ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿರೀಶ್‌ ಮನುಕಾಂತ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೋನ್‌ಬೈನಿ ಚುಂದಾದಿಯು ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್‌ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 1976ರಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭವಾನಿ ಭವಾಯಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ. ಕಲಾವಿದರ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಅಭಿನಯಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅವೆಂದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಂಟೆಸ್‌ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 1992ರಲ್ಲಿ, ಸಂಜೀವ್‌ ಷಾನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹುನ್‌ ಹುನ್ಷಿ ಹುನ್ಷಿಲಾಲ್‌ ಚಿತ್ರವು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ಅನುಪಮಾ, ಉಪೇಂದ್ರ ತ್ರಿವೇದಿ, ಅರವಿಂದ್‌ ತ್ರಿವೇದಿ, ರಮೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ವೆಲ್‌ಜಿಭಾಯಿ ಗಜ್ಜರ್‌, ದಿಲೀಪ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ರಂಜಿತ್‌ರಾಜ್‌, ಸೋಹಿಲ್‌ ವಿರಾನಿ, ನಾರಾಯಣ್‌ ರಾಜ್‌ಗೋರ್‌, ಪ್ರೇಂಶಂಕರ್‌ ಭಟ್‌, ಜಯ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ಅಶ್ವಿನ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ಗಿರಿಜಾ ಮಿತ್ರಾ, ಅಂಜನಾ, ಮನಮೋಹನ್‌ ದೇಸಾಯಿ, ಸಂಜಯ್‌ ಗಢವಿ, ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ, ದೀಪಿಕಾ ಚಿಖಾಲಿಯಾ, ಬಿಂದು ದೇಸಾಯಿ, ರೇಣುಕಾ ಷಹಾನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿ ಪಾರೇಖ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Kannada cinema}} ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ''ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌'' ಎಂದೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌]] ಒಂದು ಮಾದರಿ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗಾಗಿ{{Citation needed|date=January 2010}} ಸುಮಾರು 3000 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೆಲವೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ. [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]], [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್‌]], [[G.V.ಅಯ್ಯರ್‌]], [[ಗಿರೀಶ್‌ ಕಾರ್ನಾಡ್‌]], [[T.S. ನಾಗಾಭರಣ]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್‌]], [[ಅಂಬರೀಷ್‌]], [[ರವಿಚಂದ್ರನ್‌]], [[ರಮೇಶ್‌]], [[ಅನಂತ್‌ ನಾಗ್‌]], [[ಶಂಕರ್‌ ನಾಗ್‌]], [[ಪ್ರಭಾಕರ್‌]], [[ಉಪೇಂದ್ರ]], [[ಸುದೀಪ್‌]], [[ದರ್ಶನ್‌]], [[ಶಿವರಾಜ್‌ ಕುಮಾರ್‌]], [[ಪುನೀತ್‌ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌]], ಕಲ್ಪನಾ, ಭಾರತಿ, ಜಯಂತಿ, ಪಂಡರೀಬಾಯಿ, B ಸರೋಜಾದೇವಿ, ಸುಧಾರಾಣಿ, ಮಾಲಾಶ್ರೀ, ತಾರಾ, ಉಮಾಶ್ರೀ ಹಾಗೂ ರಮ್ಯಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[G.K. ವೆಂಕಟೇಶ್‌]], [[ವಿಜಯ ಭಾಸ್ಕರ್‌]], TG ಲಿಂಗಪ್ಪ, [[ರಾಜನ್‌-ನಾಗೇಂದ್ರ]], [[ಹಂಸಲೇಖಾ]] ಮತ್ತು [[ಗುರುಕಿರಣ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಭಾರತದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ''[[ಸಂಸ್ಕಾರ]]'' ([[U R ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]]ಯವರ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು), [[B. V. ಕಾರಂತ]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಚೋಮನ ದುಡಿ]]'' , ''[[ತಬರನ ಕಥೆ]]'' . [[ಸಂಸ್ಕಾರ]], [[ವಂಶವೃಕ್ಷ]], [[ಫಣಿಯಮ್ಮ]], [[ಕಾಡು ಕುದುರೆ]], [[ಹಂಸಗೀತೆ]], [[ಚೋಮನ ದುಡಿ]], [[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌]], [[ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ]], [[ಆಕ್ರಮಣ]], [[ಮೂರು ದಾರಿಗಳು]],[[ತಬರನ ಕಥೆ]], [[ಬಣ್ಣದ ವೇಷ]], [[ಮನೆ]], [[ಕ್ರೌರ್ಯ]], [[ತಾಯಿ ಸಾಹೇಬ]], [[ದ್ವೀಪ]] ಮೊದಲಾದವು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಇತರ ''ಕಲಾತ್ಮಕ'' ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. === ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Malayalam cinema}} [[ಚಿತ್ರ:Adoor gopalakrishnan.jpg|thumb|left|ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ.]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು, ಚಿಂತನೆಗೆ-ಹಚ್ಚುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌]], [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]], [[ಪದ್ಮರಾಜನ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌ ಅಂತಿಕಾಡ್‌]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್‌‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 1928ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, J. C. ಡೇನಿಯೆಲ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಗಥಕುಮಾರನ್ ಎಂಬ ಒಂದು [[ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ]]ವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿತು. 1938ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಲನ್‌ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು, ಮಲಯಾಳಂನ ಮೊದಲ "[[ವಾಕ್ಚಿತ್ರ]]"ವಾಗಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ [[ಉದಯ]] ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತಮಿಳು]] ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. 1954ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ನೀಲಕ್ಕುಯಿಲ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ರಜತ ಪದಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು. ಚಿರಪರಿಚಿತ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾದ [[ಉರೂಬ್‌‌]]ನ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹಾಗೂ [[P. ಭಾಸ್ಕರನ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್‌‌‌]]ರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಧಾರಪೂರ್ವಕ ಮಲಯಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ<ref>{{Cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204063033/http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_2.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]]ಯವರ ಕಥೆಯೊಂದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಚೆಮ್ಮೀನ್‌]] (1965) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು, ಮತ್ತು [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು<ref>{{Cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_3.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731013632/http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_3.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.asia.si.edu/kerala/Malayalam_Cinema.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119140418/http://www.asia.si.edu/kerala/Malayalam_Cinema.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗೆದ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು [[ಪ್ರೇಮ್‌ ನಜೀರ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌]], [[ಶೀಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಶಾರದಾ]]ರಂಥ ಕಲಾವಿದರು ಆಳಿದರು. 70ರ ದಶಕವು 'ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ'ದ ಉದಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ''[[ಸ್ವಯಂವರಂ]]'' (1972) ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅವಧಿಯ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, M. T. ವಾಸುದೇವನ್‌ ನಾಯರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ನಿರ್ಮಾಲ್ಯಂ]]'' , G. ಅರವಿಂದನ್‌ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಉತ್ತರಾಯಣಂ]]'' , [[ಜಾನ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಚೆರಿಯಚಂತೆ ಕ್ರೂರಕೃತ್ಯಂಗಳ್‌]]'' (1979) ಹಾಗೂ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಅರಿಯಾನ್‌]]'' (1986) ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. 1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ' ಎಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌‌‌]]ರಂಥ ನಟರು ಹಾಗೂ [[I.V. ಶಶಿ]], [[ಭರತನ್‌]], [[ಪದ್ಮರಾಜನ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌ ಅಂತಿಕಾಡ್‌]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌]], [[A. K. ಲೋಹಿತದಾಸ್‌]], [[ಸಿದ್ದಿಕಿ-ಲಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್‌‌‌]]ರಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಈ ಅವಧಿಯ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiancinemas.com/News-21/History+of+Malayalam+Cinema.html?newsid=143&linkid=21 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-08 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104102245/http://indiancinemas.com/News-21/History+of+Malayalam+Cinema.html?newsid=143&linkid=21 |url-status=dead }}</ref> ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]'' (1988) ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋರಾಟಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದವು. [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಪಿರವಿ]]'' (1989) ಚಿತ್ರವು [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಡಿ'ಓರ್‌]]-ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''[[ರಾಮ್‌ಜಿ ರಾವ್‌ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್‌]]'' (1989) ಚಿತ್ರದಂಥ ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ಹೆಣೆದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆರಂಭವನ್ನೂ ಈ ಅವಧಿಯು ಗುರುತುಮಾಡಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 2000ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸೂತ್ರಾನುಸಾರಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೋಡಂಗಿ ಆಟದ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. [[ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಉಗಮ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರದ [[ಕಳ್ಳಪ್ರಸಾರ]]ದಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವೂ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. === ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Marathi cinema}} [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ]]ಯವರಂಥ ಭಾರತದ ಕೆಲವೊಂದು ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತನ್ನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake136">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 136</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಒಲವುಳ್ಳ ಪಲಾಯನವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake136"/> [[ಜಬ್ಬಾರ್‌ ಪಟೇಲ್‌]], [[ಅಮೋಲ್‌ ಪಾಲೇಕರ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake137">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 137</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 35 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake129" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1994ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 25ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1996ರಲ್ಲಿ ಇದು 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಇಳಿಯಿತು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake137" /> === ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Oriya cinema}} [[ಭುಬನೇಶ್ವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಟಕ್‌‌]] ಮೂಲದ [[ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಎಂಬ ಪದವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒರಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಎಂಬ ಪದಗಳ ಒಂದು [[ಬೆರಕೆಪದ]]ವಾಗಿರುವ ಓಲಿವುಡ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಈ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸದರಿ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಗಳು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.izeans.com/ollywoodhistory |title=History Of Oriya Film Industry |3=iZeans |publisher=www.izeans.com |accessdate=2008-10-23 |last= |first= |archive-date=2011-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920045053/http://www.izeans.com/ollywoodhistory |url-status=dead }}</ref> [[ಸೀತಾ ಬಿಬಾಹ]] ಎಂಬ ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವನ್ನು [[1936]]ರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್‌ ಸುಂದರ್‌ ದೇಬ್‌ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಒರಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವನ್ನು ತರುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಮೊಹ್ಸಿನ್‌ ಎಂಬಾತ ಒರಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತಾಜಾತನವನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಒರಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು.<ref>{{cite web |url=http://orissacinema.com/history.html |title=Orissa Cinema :: History of Orissa Cinema, Chronology of Orissa Films |publisher=orissacinema.com |accessdate=2008-10-23 |last= |first= |archive-date=2008-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705050243/http://www.orissacinema.com/history.html |url-status=dead }}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ "ಎ ಬನಾರಾ ಛಾಯಿ" (ಈ ಕಾಡಿನ ನೆರಳು) ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಣ್ಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಶ್ರೀ.ಸುರೇಂದ್ರ ಸಾಹು ಎಂಬ ಓರ್ವ ದಂತಕಥೆಯೆನಿಸಿದ್ದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. === ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Punjabi cinema}} ಶೀಲಾ ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು K.D. ಮೆಹ್ರಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ (ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಿಂಡ್‌ ಕಿ ಕುಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು). ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಬಿ ನೂರ್‌ ಜೆಹಾನ್‌ಳನ್ನು ಓರ್ವ ನಟಿ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶೀಲಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಓಡಿತು ಹಾಗೂ ಸದರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಈ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 2009ರವರೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಸುಮಾರು 900ರಿಂದ 1,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಂಟರಷ್ಟು ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರರಷ್ಟು ಇತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ, 11 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು; 1996ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಏಳಕ್ಕೆ ಏಕಾಏಕಿ ಇಳಿಯಿತು ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಐದಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳವು ತೊಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ತಾರೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪಂಜಾಬಿ ಮೂಲದ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಟರುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, 2000ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. === ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Tamil cinema}} [[ಚಿತ್ರ:Pushpak_Movie_Poster.JPG‎|thumb|left|link=Special:FilePath/Pushpak_Movie_Poster.JPG]][[ಚಿತ್ರ:Pushpak_Movie_Poster.JPG‎|''[[ಸಿಂಗೀತಮ್‌ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್‌‌]]'' ರವರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ದುರಂತ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪುಷ್ಪಕ್‌]]'' ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ''[[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಮಲಾ]]'' |link=Special:FilePath/Pushpak_Movie_Poster.JPG]] ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು, ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಚೆನ್ನೈ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕೋಡಂಬಾಕಂ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವ ತಮಿಳು ಜನರಗುಂಪು ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರಿಗಾಗಿ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೈಂಗಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹದವರಿತ ಸೊಬಗಿನ ಮೈಮಾಟದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake132">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 132</ref> [[M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]], [[M. ಕರುಣಾನಿಧಿ]], ಮತ್ತು [[J. ಜಯಲಲಿತಾ]]ರಂಥ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗವು ಒಂದು ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake132-33">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 132–133</ref> ಮದ್ರಾಸ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು 1980ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದು ಅದು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಕೃತಿಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.ಇಂದು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಿಂಗಪೂರ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಮಾರಿಷಸ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ, ಮತ್ತು ಚದುರಿಹೋಗಿರುವ ತಮಿಳು ಜನರಗುಂಪುಗಳಿರುವ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ವಲಯಗಳಂಥ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake133">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 133</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 168 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.<ref name="Gokulsing&Dissanayake129" /> ಅತಿಹೆಚ್ಚು ''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]'' ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ, ಮತ್ತು ''[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'' ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]] ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟನಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್‌]] ಈ ಇಬ್ಬರು ತಾರೆಯರೂ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ತಾರೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake133" /> [[ಇಳಯರಾಜಾ]], [[A.R.ರಹಮಾನ್‌‌]]ರಂಥ ಮಹಾನ್‌ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗ === {{Main|Cinema of Andhra Pradesh}} [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090811085956/http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯವು ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 245 ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತಯಾರಾದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |title=ತೆಲುಗು ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಎಂಟರ್ಸ್‌ ನ್ಯೂ ಎರಾ |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090811085956/http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುವ [[ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಉದ್ಯಮವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake129">ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 129</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತೊಂದು ವಲಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಹಲವಾರು ವಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake129"/> K ವಿಶ್ವನಾಥ್‌, ಬಾಪು, ಜಂಧ್ಯಾಲ, ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್‌, ರಾಂಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾ, ಕ್ರಾಂತಿ ಕುಮಾರ್‌, ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್‌‌, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್‌, ಕೃಷ್ಣ ವಂಶಿ, ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್‌, ರಾಜಾ ಮೌಳಿ, VV ವಿನಾಯಕ್‌, ಸುರೇಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ, ಬೊಮ್ಮರಿಲ್ಲು ಭಾಸ್ಕರ್‌ ಮೊದಲಾದವರು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾದ [[NTR]] ಮತ್ತು [[ANR]] ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರುವ [[ಚಿರಂಜೀವಿ]]ಯು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನಟನಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. == ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಶೈಲಿಗಳು == === ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{Main|Masala (film genre)}} ''ಮಸಾಲಾ'' ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ಪ್ರಕಾರಗಳ]] ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು [[ಸಾಹಸ]], [[ಹಾಸ್ಯ]], [[ನಾಟಕೀಯತೆ]], [[ಪ್ರಣಯ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವಾತಿರೇಕದ ನಾಟಕ]] ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿರುವ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಅತಿಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ, ಚಿತ್ರಸದೃಶ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳು ತರ್ಕರಹಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. [[ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ]]ಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದವಾದ ''[[ಮಸಾಲೆ]]'' ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ === {{Main|Parallel Cinema}} ''ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'' ವು ''[[ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'' ಅಥವಾ ''ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರ'' ಎಂದೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತಾನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಗಂಭೀರವಾಗಿರುವ ವಿಷಯ, ಯಥಾರ್ಥತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ಇದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಇದು ಒಂದು ಚುರುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೊಸ ಅಲೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿನ ಹೊಸ ಅಲೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇದೂ ಸಹ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು ([[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]], ಮತ್ತು ಇತರರಂಥ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರರಂಗವಿದು) ವಹಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇತರ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆರಡರ ಆಚೆಈಚೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌‌]]ರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]'' (1953) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಗಳಿದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, [[1954ರ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="Srikanth Srinivasan" /><ref name="filmreference" /><ref>[http://www.filmreference.com/encyclopedia/Independent-Film-Road-Movies/India-TRENDS-AND-GENRES.html ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜೆನ್ರ್‌ಸ್‌]</ref> ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಾದ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "[[ನವ-ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದಿ]]"ಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌, ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌, [[ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌]], [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]]<ref name="Gokulsing-18"/> ಮತ್ತು [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Gokulsing&Dissanayake132"/> ರೇಯವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]'' (1955), ''[[ಅಪರಾಜಿತೋ]]'' (1956) ಮತ್ತು ''[[ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಅಪು]]'' (1959) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌]], [[ಬರ್ಲಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಮತ್ತು [[ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="villagevoice">{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/specials/take/one/full_list.php3?category=10 |title=Take One: The First Annual Village Voice Film Critics' Poll |accessdate=2006-07-27|date=1999 |publisher=''[[The Village Voice]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826201343/http://www.villagevoice.com/specials/take/one/full_list.php3?category=10|archivedate= 2007-08-26}}</ref><ref name="Time">{{cite web|url=http://www.time.com/time/2005/100movies/the_complete_list.html|title=[[Time magazine's "All-TIME" 100 best movies|All-Time 100 Best Movies]]|year=2005|accessdate=2008-05-19|work=Time|publisher=Time, Inc.|archive-date=2005-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20050523235033/http://www.time.com/time/2005/100movies/the_complete_list.html|url-status=dead}}</ref><ref name="bfipoll">{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html|title=The Sight & Sound Top Ten Poll: 1992|work=[[Sight & Sound]]|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=2008-05-20|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309164155/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html|url-status=dead}}</ref><ref name="nytimes">[https://www.nytimes.com/ref/movies/1000best.html ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ 1,000 ಮೂವೀಸ್‌ ಎವರ್‌ ಮೇಡ್‌] ಬೈ THE FILM CRITICS OF THE NEW YORK TIMES, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ [[2002]].</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ == [[ಚಿತ್ರ:Bolywood.jpg|thumb|right|ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೃತ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಿಲ್ಮೀ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.]] {{See also|Filmi}} ಕೇವಲ ಸಂಗೀತ ಹಕ್ಕುಗಳೊಂದರಿಂದಲೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು ತನ್ನ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯದ 4–5%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಆದಾಯಜನಕ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Potts75"/> [[ಸಾರೆಗಾಮ]], [[ಸೋನಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Potts75"/> ವ್ಯಾಪಾರೀ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟದ 48%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Potts75"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಹಲವು ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref name="Thompson">[170] ಥಾಂಪ್ಸನ್‌, 74</ref> ಒಂದು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಜಾಗತೀಕರಣಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ಬೆರಕೆ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Thompson"/> ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹಾಗೂ ಮರುಕಳಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಚದುರಿಹೋದ ದೇಶದ ಜನರಗುಂಪಿನ ನೆರವಿನಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳಾಚೆಗೂ ತಮ್ಮ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Thompson"/> [[ಲತಾ ಮಂಗೇಷ್ಕರ್‌‌]]ರಂಥ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ-ಗಾಯಕಿಯರು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತದ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Thompson"/> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗೂ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಲಾವಿದರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡುಬಂತು.<ref name="Zumkhawala-Cook312"/> ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ತಾವಿರುವ ದೇಶಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ, ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="Zumkhawala-Cook312">ಝುಂಖಾವಾಲಾ-ಕುಕ್‌, 312</ref> == ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಾದ == ವಸಾಹತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref name="Burra&Rao252-253"/> [[ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಪ್ರಚಾರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದೊಳಗೆ ನುಸುಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. [[ಮೈತ್ರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ]] ವಿರುದ್ಧ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಪಾನಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ‌]]ದ ವಿರುದ್ಧ [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ತೋರಿಸಿದ್ದವು.<ref name="Velayutham174">ವೇಲಾಯುಧಂ, 174</ref> ಇಂಥ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ''ಬರ್ಮಾ ರಾಣಿ'' ಚಿತ್ರವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನಿಯರ ಆಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೈನ್‌ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರು ಒಡ್ಡಿದ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಿಸಿತ್ತು.<ref name="Velayutham174"/> J. F. ಮದನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಬ್ದುಲಾಲ್ಲಿ ಇಸೂಫಾಲ್ಲಿಯವರಂಥ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Burra&Rao253"/> ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]], ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ, [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]],<ref name="Desai38">ದೇಸಾಯಿ, 38</ref> ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಹಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಅತಿಕ್ರಮಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಇತರ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮುಂಚಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಗೋಚರಿಸುವಂತಿದ್ದವು. [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌‌]]ರಂಥ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ [[ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳ ತಾರೆಯರು ಏಷ್ಯಾ<ref>{{cite web|title=Lagaan revives memories of Raj Kapoor in China|author=Anil K. Joseph|publisher=[[Press Trust of India]]|date=20 November 2002|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=16983|accessdate=2009-01-30|archive-date=2012-08-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6AC5TaOD8?url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=16983|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Rahman's 'Lagaan' cast a spell on me|publisher=[[Sify]]|date=13 February 2004|url=http://sify.com/peopleandplaces/fullstory.php?id=13388284|accessdate=2009-02-24}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಾದ್ಯಂತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.russiatoday.ru/features/news/11895|title=RussiaToday : Features : Bollywood challenges Hollywood in Russia|access-date=2010-04-14|archive-date=2008-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626020120/http://www.russiatoday.ru/features/news/11895|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chillibreeze.com/articles/Indian-films.asp|title=Promoting Bollywood Abroad Will Help to Promote India|last=Ashreena|first=Tanya|access-date=2010-04-14|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003948/http://www.chillibreeze.com/articles/Indian-films.asp|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Desai38"/> ಇದು [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯವರಂಥ '[[ಸಮಾನಾಂತರ]]' [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಯುರೋಪಿನ, [[ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|title=Why we admire Satyajit Ray so much|author=Arthur J Pais|publisher=[[Rediff.com]]|date=14 April 2009|url=http://movies.rediff.com/report/2009/apr/14/why-we-admire-satyajit-ray-so-much.htm|accessdate=2009-04-17}}</ref> [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸೆಸೆ]],<ref>{{cite web | author=Chris Ingui | publisher=Hatchet | url=http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml | title=Martin Scorsese hits DC, hangs with the Hachet | accessdate=2009-06-06 | archive-date=2009-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090826214118/http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml | url-status=dead }}</ref> [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಐವರಿ]],<ref>{{cite web |author = Sheldon Hall |publisher = Screen Online | url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/532213/index.html | title=Ivory, James (1928–) | accessdate=2007-02-12 }} </ref> [[ಅಬ್ಬಾಸ್‌ ಕಿಯಾರೊಸ್ಟಾಮಿ]], [[ಎಲಿಯಾ ಕಝಾನ್‌]], [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಟ್ರಫೌಟ್‌]],<ref>{{cite web|title=THE 'WORLD' OF SATYAJIT RAY: LEGACY OF INDIA'S PREMIER FILM MAKER ON DISPLAY|author=Dave Kehr|publisher=''[[Daily News (New York)|Daily News]]''|date=5 May 1995|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1995/05/05/1995-05-05_the__world__of_satyajit_ray_.html|accessdate=2009-06-06|archive-date=2009-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915204359/http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1995/05/05/1995-05-05_the__world__of_satyajit_ray_.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸ್ಟೀವನ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]],<ref name="unmaderay"/><ref name="IMDbRay"/><ref name="UCSCcurrents"/> [[ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ ಸೌರಾ]],<ref>{{cite web|title=Satyajit Ray is this Spanish director's inspiration|author=Suchetana Ray|publisher=[[CNN-IBN]]|date=11 March 2008|url=http://ibnlive.in.com/news/satyajit-ray-is-this-spanish-directors-inspiration/60900-8.html|accessdate=2009-06-06|archive-date=2014-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707181226/http://ibnlive.in.com/news/satyajit-ray-is-this-spanish-directors-inspiration/60900-8.html|url-status=dead}}</ref> [[ಜೀನ್‌-ಲ್ಯೂಕ್‌ ಗೊಡಾರ್ಡ್‌]],<ref>{{cite web | author=André Habib | publisher=Senses of Cinema | url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | title=Before and After: Origins and Death in the Work of Jean-Luc Godard | accessdate=2006-06-29 | archive-date=2006-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614150838/http://www.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | url-status=dead }}</ref> [[ಇಸಾವೊ ಟಕಹಾಟಾ]],<ref>{{cite web|author=Daniel Thomas|title=Film Reviews: Grave of the Fireflies (Hotaru no Haka)|date=20 January 2003|url=http://www.danielthomas.org/pop/film_reviews/fireflies.htm|accessdate=2009-05-30|archive-date=2012-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030085422/http://www.danielthomas.org/pop/film_reviews/fireflies.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಗ್ರೆಗರಿ ನಾವಾ]], [[ಇರಾ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವೆಸ್‌ ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌‌‌‌]]ರಂಥ<ref name="The Statesman">{{cite web| title = On Ray's Trail| url = http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1| publisher = The Statesman| accessdate = 2007-10-19| archive-date = 2008-01-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20080103071501/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=172929&usrsess=1| url-status = dead}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ರೇಯವರ ಸಿನಿಮೀಯ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಅಕಿರಾ ಕುರೊಸಾವಾ]]ನಂಥ ಇತರ ಅನೇಕರು ರೇಯವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯು ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪೀ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Citation |surname1 = Robinson |given1 = A |year = 2003 |title = Satyajit Ray: The Inner Eye: The Biography of a Master Film-Maker |publisher = I. B. Tauris |ISBN = 1860649653 |page = 96}}</ref> "ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಭರಪೂರವಾಗಿ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಪ್ತ-ವಯಸ್ಸಿಗೆ-ಬರುತ್ತಿರುವ]] ಹೊಸತನದ [[ನಾಟಕೀಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] [[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]] ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಮೋಘ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು".<ref name="Sragow">{{citation|title=An Art Wedded to Truth|first=Michael|last=Sragow|year=1994|journal=[[The Atlantic|The Atlantic Monthly]]|publisher=[[University of California, Santa Cruz]]|url=http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html|accessdate=2009-05-11|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412212046/http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸುಬ್ರತಾ ಮಿತ್ರ]]ರ [[ಬೌನ್ಸ್‌ ಲೈಟಿಂಗ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲವು ಕೂಡಾ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="cinematographers"/> 1980ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ, [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]] <ref>{{citation|first=Megan|last=Carrigy|title=Ritwik Ghatak|journal=[[Senses of Cinema]]|date=October 2003|url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/03/ghatak.html|accessdate=2009-05-03}}</ref> ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್‌‌‌]]ರಂಥ <ref>{{cite web|title=Asian Film Series No.9 GURU DUTT Retorospective|publisher=[[Japan Foundation]]|year=2001|url=http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|accessdate=2009-05-13|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620144748/http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದೆ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮರಣಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಮತ್ತು '[[ಮೂರನೇ ವಿಶ್ವ]]'ದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕಿಂತ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತಮ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Desai38"/> ಜಿಗ್ನ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಅನುಸಾರ, [[ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪು]] ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಯಾರ್ಯಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ 'ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಆಚೆಬರುವಲ್ಲಿ' ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Desai37">ದೇಸಾಯಿ, 37</ref> ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶುರುಮಾಡಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವಾಗುವಲ್ಲಿ ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. [[ಬಾಝ್‌ ಲುಹ್ರ್‌ಮನ್‌]] ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಮೌಲೀನ್‌ ರೋಜ್‌!]]'' (2001) ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|title=Baz Luhrmann Talks Awards and "Moulin Rouge"|publisher=[[About.com]]|accessdate=2009-05-15|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502074825/http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|url-status=dead}}</ref> ''ಮೌಲೀನ್‌ ರೋಜ್‌!'' ಚಿತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಅಂದು ಮರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಮಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು, ತರುವಾಯ ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿತು.<ref>{{cite web|title=Guide Picks – Top Movie Musicals on Video/DVD|publisher=[[About.com]]|url=http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|accessdate=2009-05-15|archive-date=2009-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124220433/http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್‌‌]]ನ [[ಆಸ್ಕರ್‌]]-ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌]]'' (2008) ಚಿತ್ರವೂ ಸಹ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ<ref name="Kumar">{{cite web|author=Amitava Kumar|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|publisher=''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]''|date=23 December 2008|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|accessdate=2008-01-04|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors|url-status=dead}}</ref><ref name="Age">{{cite web|title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see|publisher=''[[The Age]]''|date=25 January 2009|url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html|accessdate=2008-01-24}}</ref> ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು "ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗೌರವಾರ್ಪಣೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Hindu"/> [[ವಿಧು ವಿನೋದ್‌ ಚೋಪ್ರಾ]], [[ಜಹ್ನು ಬರುವಾ]], [[ಸುಧೀರ್‌ ಮಿಶ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಾನ್‌ ನಳಿನ್‌]]ರಂಥ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಮುಂಬರಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ಕಡೆಗೆ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7412344.stm</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" border="1" |- ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವವರು |- | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | (1954). | [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] |- | [[ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | 1937 | [[ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ]] |- | [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | 1954 | [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌‌]] |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | 1995 | [[STAR TV (ಏಷ್ಯಾ)]] |- | [[ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | 1998 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್‌]] |- | [[IIFA]] | 2000 | |- |} ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಜಾಗತಿಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. == ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == {{Expand section|date=December 2009}} ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವಾರು ಮಗ್ಗುಲುಗಳಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * [http://www.thescripthub.com ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಹಬ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104064657/http://thescripthub.com/ |date=2014-01-04 }} * [[M.G.R ಗೌರ್ನಮೆಂಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ &amp; ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌, ತಾರಾಮಣಿ]],ಚೆನ್ನೈ * [[ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], ಪುಣೆ * [[L.V. ಪ್ರಸಾದ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ]], ಹೈದರಾಬಾದ್‌ * [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]], ಕೋಲ್ಕತಾ * [[ವಿಸ್ಲಿಂಗ್‌ ವುಡ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]] * [http://www.mindscreen.co.in ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌] * [[ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಭಾರತೀಯ ಪನೋರಮಾ]] '''ಸೂಚನೆ:''' ''ಇದು ಒಂದು ಸಮಗ್ರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.'' == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|3}} * [http://www.filmtvguild.in/milestones.htm ಥ್ರೀ ಫಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ 1896–2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719114936/http://www.filmtvguild.in/milestones.htm |date=2011-07-19 }} ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ == ಆಕರಗಳು == * ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಷೋಪ್ಲೇಸಸ್‌, ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಡೇವಿಡ್‌ ವಿನ್ನೆಲ್ಸ್‌ & ಬ್ರೆಂಟ್‌ ಸ್ಕೆಲ್ಲಿ, ISBN 0-9516563-5-X * ಬುರ್ರಾ, ರಾಣಿ ಡೇ & ರಾವ್‌, ಮೈಥಿಲಿ (2006), "ಸಿನಿಮಾ", ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''1)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31350-2. * ದೇಸಾಯಿ, ಜಿಗ್ನಾ (2004), ''ಬಿಯಾಂಡ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಡಯಾಸ್ಪೋರಿಕ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌, ISBN 0-415-96684-1. * ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌, K. M. & ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, W. (2004), ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲರ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ಎ ನೆರೇಟಿವ್‌ ಆಫ್‌ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಚೇಂಜ್‌ (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ)'' , ಟ್ರೆಂಥಾಮ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, ISBN 1-85856-329-1. * ಖನ್ನಾ, ಅಮಿತ್‌ (2003), "ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌", ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ: ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌, ನೆರೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌, ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೀಡಿಯಂ, ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, ಬಯಾಗ್ರಫೀಸ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ISBN 81-7991-066-0. * ಖನ್ನಾ, ಅಮಿತ್‌ (2003), "ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌", ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ: ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌, ನೆರೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌, ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೀಡಿಯಂ, ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, ಬಯಾಗ್ರಫೀಸ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ISBN 81-7991-066-0. * ಕುಮಾರ್‌, ಶಾಂತಿ (2008), "ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಿಯಾಂಡ್‌: ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇಕಾನಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಇನ್‌ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌", ''ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಾಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌'' , ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿನ್ನೆಸ್ಟೋವಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 978-0-8166-4578-7. * ಪಾಟ್ಸ್‌, ಮೈಕೇಲ್‌ W. (2006), "ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ", ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''2)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31351-0. * ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಆಶಿಶ್‌ (1996), "ಇಂಡಿಯಾ: ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್‌ ದಿ ನೇಷನ್‌", ''ದಿ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸಿನಿಮಾ'' , ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 0-19-811257-2. * ಥಾಂಪ್ಸನ್‌, ಗೋರ್ಡಾನ್‌ (2006), "ಫಿಲ್ಮೀಗೀತ್‌", ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''2)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31351-0. * ವೇಲಾಯುಧಂ, ಸೆಲ್ವರಾಜ್‌ (2008), "ದಿ ಡಯಾಸ್ಪೋರಾ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಸಿನಿಮಾ", ''ತಮಿಳ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಅದರ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌, ISBN 978-0-415-39680-6. * ವಾಟ್ಸನ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌ L. (2009), ''ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಷನ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ. * ಝುಂಖಾವಾಲಾ-ಕುಕ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ (2008), "ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಗೆಟ್ಸ್‌ ಫಂಕಿ: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌, ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಭಾಂಗ್ರಾ, ಅಂಡ್‌ ದಿ ರೇಷಿಯಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌", ''ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಾಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌'' , ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿನ್ನೆಸ್ಟೋವಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 978-0-8166-4578-7. {{CinemaofIndia}} {{Life in India}} {{Worldcinema}} == ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ == * [http://www.bollypedia.de ಜರ್ಮನ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್‌]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Cinema Of India}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳ ಅನುಸಾರದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] hbxg08m14kwe0t5wyhpcdlxfn7udfsm 0 23631 1371172 1356623 2026-04-02T18:04:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371172 wikitext text/x-wiki {{About|the band}} {{Infobox musical artist | Name = Black Sabbath | Img = Black Sabbath 1999-12-16 Stuttgart.jpg | Img_capt = | Img_size = 250 | Landscape = yes | Background = group_or_band | Origin = [[Birmingham]], England | Genre = [[Heavy metal music|Heavy metal]] <!--Note: Please do not change/add genres without first discussing it on the talk page, thanks! --> | Years_active = 1968–2006; 2011–2017; 2025 | Label = [[Vertigo Records|Vertigo]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros]], [[Sanctuary Records|Sanctuary]], [[I.R.S. Records|IRS]], [[Reprise Records|Reprise]], [[Epic Records|Epic]]<!-- and their various worldwide licensees and distributors not listed here --> | Associated_acts = [[Mythology (band)|Mythology]], [[Heaven & Hell (band)|Heaven & Hell]], [[GZR]], [[Rainbow (band)|Rainbow]], [[Dio (band)|Dio]], [[Deep Purple]], [[Black Country (band)|Black Country]], [[Badlands (American band)|Badlands]] | URL = [http://www.blacksabbath.com/ www.blacksabbath.com] | Current_members = [[Tony Iommi]]<br />[[Ozzy Osbourne]]<br />[[Geezer Butler]]<br />[[Bill Ward (musician)|Bill Ward]] | Past_members = ''See: [[List of Black Sabbath band members]]'' }} '''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌''' ಒಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ [[ರಾಕ್‌]] ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ. ಇದು [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 1968ರಲ್ಲಿ [[ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ]] ([[ಗಿಟಾರ್‌]]), [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]] ([[ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ]]), [[ಟೆರ್ರಿ "ಗೀಜರ್" ಬಟ್ಲರ್‌]] ([[ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ]]) ಮತ್ತು [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]] ([[ಡ್ರಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ತಾಳವಾದ್ಯ]]) ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಇದುವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ತಂಡದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ [[ಬ್ಲೂಸ್-ರಾಕ್‌]] ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವಾಗಿ ಅರ್ಥ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ [[ನಿಗೂಢ]] ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಗೀತೆರಚನೆಗಳನ್ನು ಗಿಟಾರ್‌ನ ಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರ 1970ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌' ಎಂದು ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ನಿಗೂಢತೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳಲ್ಲದೇ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿರುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್]] ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವಾದ<ref>{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath |title=''Rolling Stone'' review of ''Sabbath Bloody Sabbath'' 1974 |accessdate=2009-01-24 |first=Gordon |last=Fletcher |date=Feb 14, 1974 |archive-date=2007-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230064106/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath |url-status=dead }}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 1970ರಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಭಾಗದ ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]'' ‌ನಂತಹ ಆಲ್ಬಮ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="Paranoid AMG Review">{{cite web| author=Huey, Steve |url=http://www.allmusic.com/album/paranoid-r1999 |title=AMG Paranoid Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-11}}</ref> ಅದು [[MTV]]ಯಿಂದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ "ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌" ಎಂಬ ಬಿರುದು ಪಡೆಯಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/bands/m/metal/greatest_metal_bands/071406/index2.jhtml |title=Greatest Metal Artists of All Time |publisher=MTV |accessdate=2008-03-29 |archive-date=2008-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080319045933/http://www.mtv.com/bands/m/metal/greatest_metal_bands/071406/index2.jhtml |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ [[VH1]]ರ "100 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್‌" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್‌]]ನ ನಂತರದ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1hardrock.htm ]</ref> ಅದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವೊಂದರಲ್ಲೇ 15 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|title=RIAA Top Selling Artists|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=2&table=tblTopArt&action=|accessdate=2009-02-07}}</ref> ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ''70ರ' ಹೆವಿ- ಮೆಟಲ್ ರಾಜರು' ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌, 3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ, 2001, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, U.S. ಪುಟ.1028</ref> ಗಾಯಕ ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಕುಡಿತದ ಚಟವು ಅವನನ್ನು 1979ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವನ ಬದಲಿಗೆ ಹಿಂದೆ [[ರೈನ್‌ಬೊ]] ಹಾಡುಗಾರನಾಗಿದ್ದ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]]ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಡಿಯೊನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಹಾಡುರಚನೆಯ ಸಹಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಯನ್ ಗಿಲ್ಲನ್‌]], [[ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌]], [[ರೆ ಗಿಲ್ಲೆನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆವರ್ತನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಾಯಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಲರ್‌, ಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]]ಯೊಂದಿಗೆ ''[[ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌]]'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪುನಃಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮೂಲ ತಂಡವು 1997ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಯೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರಿ ಒಂದು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''ರಿಯ‌ೂನಿಯನ್‌'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ/ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಐಯೋಮಿ, ಬಟ್ಲರ್‌, ಡಿಯೊ, ಮತ್ತು ಅಪ್ಪೀಸ್‌ ಮೊದಲಾದವರ ಒಕ್ಕೂಟವು 2006ರಲ್ಲಿ [[ಹೆವೆನ್ &amp; ಹೆಲ್‌]] ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಗ್ಗೂಡಿದರು. == ಇತಿಹಾಸ == === ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು (1968–1969) === 1968ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ [[ಮೈಥಾಲಜಿ]]ಯ ವಿಯೋಜನೆಯ ನಂತರ ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌, [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]]‌ನ [[ಆಸ್ಟೋನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಹೆವಿ ಬ್ಲೂಸ್ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇವರಿಬ್ಬರು ರೇರ್ ಬ್ರೀಡ್‌ ಎಂಬ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದದಲ್ಲಿ ಜತೆಗೂಡಿದ್ದ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]] ಇವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಸ್ಬರ್ನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ "ಓಜಿ ಜಿಗ್‌ ಸ್ವಂತ PA ಆಗಿ ಗಿಗ್‌ಅನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ಜಾಹಿರಾತನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.<ref>{{cite episode |title= "Heavy Metal" |episodelink= |series= Seven Ages of Rock|serieslink= |credits= |network= |station= [[Yesterday (TV channel)|Yesterday]] |airdate= 2009-03-05|minutes= 8}}</ref> ಹೊಸ ತಂಡವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದ ಪೋಲ್ಕ ಟಲ್ಕ್ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ (ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಸ್ನಾನದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಟಾಲ್ಕಂ ಪುಡಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು<ref>{{Citation |last1 = Osbourne | first1=Ozzy | last2 = Ayres | first2 = Chris | title = I Am Ozzy | publisher = Grand Central Publishing | page = 63 | isbn = 0446569895}}</ref> ಹಾಗೂ ಆ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ ಜಿಮ್ಮಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಕ್ಸೊಫೋನ್-ವಾದಕ ಅಲನ್ "ಅಕರ್" ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಮೊದಲಾದವರು ಇದ್ದರು. ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಪೋಲ್ಕ ಟಲ್ಕ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಅರ್ಥ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ನಾಲ್ಕು-ಮಂದಿಯ ತಂಡವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref>{{cite web |author=Dwyer, Robert |url=http://www.sabbathlive.com/timelines.html |title=Black Sabbath Live Project - Beginnings |publisher=Sabbathlive.com |accessdate=2007-12-09 |archive-date=2008-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120194400/http://www.sabbathlive.com/timelines.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="Black Sabbath member history">{{cite web |author=Siegler, Joe |url=http://www.black-sabbath.com/personnel/timeline.html |title=Black Sabbath Online: Band Lineup History |publisher=Blacksabbath.com |accessdate=2007-12-09 |archive-date=2007-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020045205/http://www.black-sabbath.com/personnel/timeline.html |url-status=dead }}</ref> ಅರ್ಥ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದವು "ದ ರೆಬೆಲ್‌", "ಸಾಂಗ್ ಫಾರ್ ಜಿಮ್‌" ಮತ್ತು "ವೆನ್ ಐ ಕೇಮ್ ಡೌನ್‌" ಮೊದಲಾದ ನಾರ್ಮನ್ ಹೈನ್ಸ್‌ ಬರೆದ ಅನೇಕ ಡೆಮೊಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು.<ref name="Guitar World">{{Cite news |title=The Eternal Idol |last=Gill |first=Chris |magazine=Guitar World |date=December 2008}}</ref> ಅರ್ಥ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು; ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನ-ಪಟ್ಟಿಯು [[ಜಿಮಿ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್‌]], [[ಬ್ಲೂ ಚೀರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಮ್‌]] ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೀರ್ಘ ದೀರ್ಘ, ಸುಧಾರಿಕ ಬ್ಲೂ ಜಾಮ್ಸ್‌ನ [[ದ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಹಾಡು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1968ರಲ್ಲಿ ಐಯೋಮಿ [[ಜೆಥ್ರೊ ಟುಲ್‌]] ಸೇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಥ್‌ಅನ್ನು ಹಠತ್ತಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ.<ref>{{cite web |title=Melody Maker 1968-12-21 |url=http://www.sabbathlive.com/sabtours/earth/mm211268 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604013639/http://www.sabbathlive.com/sabtours/earth/mm211268 |archivedate=2007-06-04 |publisher=''[[Melody Maker]]'' Magazine |accessdate=2008-02-14}}</ref> ಜೆಥ್ರೊ ಟುಲ್‌ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸವು ಅಲ್ಪದಿನದದ್ದಾದರೂ ಐಯೋಮಿಯು ಇದರೊಂದಿಗೆ ''[[ದ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ರಾಕ್‌ ಆಂಡ್ ರೋಲ್ ಸರ್ಕಸ್]]'' TV ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಜೆಥ್ರೊ ಟುಲ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳದ ಐಯೋಮಿ 1969ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. "ಅದು ಸರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟೆ" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. "ಮೊದಲು ನಾನು ಟುಲ್ ಮಹತ್ತರವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ [[ಅಯನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್]]‌ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಟುಲ್‌ನಿಂದ ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ವಾಪಸು ಬಂದೆ. ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನನಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. "<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=34}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 1969ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ ತಂಡವು, ತಮ್ಮ ತಂಡವನ್ನು ಅರ್ಥ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ತಂಡವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಮೇಳದ ಹೆಸರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸದ ಕೊಠಡಿಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರವೊಂದರಲ್ಲಿ 1963 [[ಬೋರಿಸ್ ಕಾರ್ಲೋಫ್‌]] ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಟ್ಲರ್‌ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದನು - "ಭೀತಿಕಾರಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಜನರು ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡುವುದು ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ".<ref>{{cite web |url=http://www.nyrock.com/interviews/2002/ozzy_int.asp |title=Ozzy Osbourne: The Godfather of Metal |publisher=NYRock.com |accessdate=2008-02-14 |date=June 2002 |archive-date=2013-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031000904/http://www.nyrock.com/interviews/2002/ozzy_int.asp |url-status=dead }}</ref> ಆನಂತರ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಯು "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌" ಎಂಬ ಹಾಡಿಗೆ ಗೀತರಚನೆ ಮಾಡಿದ. ಅದು ಬಟ್ಲರ್‌ನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ನೆರಳುಚಿತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವ ಮುನ್ನೋಟದೊಂದಿಗೆ [[ನಿಗೂಢ]]ಬರಹಗಳ ಲೇಖಕ [[ಡೆನ್ನಿಸ್ ವೀಟ್ಲಿ]]ಯ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Charles Strong|first=Martin|title=The Essential Rock Discography |publisher=Canongate |date=2006 |edition=8 |volume=1|page=97|isbn=1841958603|accessdate=2009-04-23}}</ref><ref>{{cite book|last=Wilson|first=Dave|title=Rock Formations: Categorical Answers to How Band Names Were Formed|publisher=Cidermill Books |date=2004 |page=51 |isbn=0974848352 |accessdate=2009-04-23}}</ref><ref>''ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' ಬೈ [[VH1]]; ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪ್ರಸಾರವಾದದ್ದು 1998-04-19ರಂದು.</ref> "ದ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಇಂಟರ್ವಲ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ<ref name="Satanism today">{{cite book|last=R. Lewis|first=James|title=Satanism today: an encyclopedia of religion, folklore, and popular culture|publisher=ABC-CLIO |date=2001 |page=72 |isbn=1576072924 |accessdate=2009-04-23}}</ref> ಸಂಗೀತದ [[ಮ‌ೂರುಸ್ವರ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಹಾಡಿನ ಅಶುಭಕರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಕರಾಳ ಗೀತರಚನೆಗಳು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು 1960ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಫ್ಲವರ್ ಪವರ್]], [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಪ್ಪಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಮೊದಲಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕರಾಳ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿತು.<ref name="Black Sabbath's song review">{{cite web|url=http://www.allmusic.com/song/t877937|title=Song Review: Black Sabbath|last=Torreano|first=Bradley|work=Allmusic|publisher=Macrovision|accessdate=2009-04-23}}</ref><ref>{{cite book|last=Koskoff|first=Ellen|title=Music Cultures in the United States |publisher=Routledge|date=2005|page=356|chapter=Popular Musics|isbn=0415965896}}</ref> ಹೊಸ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1969ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="MusicMight">{{cite web| author=Sharpe-Young, Garry |url=http://www.musicmight.com/linkto/artist/{3F545B39-F8C3-4439-90A9-F33EA37 |title=MusicMight.com Black Sabbath Biography|publisher=MusicMight.com}}</ref> ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅಂತಹುದೇ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿತು. === ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' (1970–1971) === ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 1969ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]‌ಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿತು. ನಂತರ ಅದರ ಮೊದಲ ಏಕಗೀತದ ತಟ್ಟೆ "[[ಎವಿಲ್ ವುಮನ್‌]]"ಅನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[ಫೋಂಟಾನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ನ ಮ‌ೂಲಕ 1970ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ರಾಕ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆ [[ವರ್ಟಿಗೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆ ಏಕಗೀತದ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾದರೂ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಜನವರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಆಲ್ಬಮ್ಅನ್ನು [[ರೋಡ್ಜರ್ ಬೈನ್‌]]‌ನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಐಯೋಮಿಯು ನೇರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: "ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಮಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳಿದ್ದವೆಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸಿದೆವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನೇರವಾಗಿ ನುಡಿಸಿದೆವು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಓಜ್ಜೀಯು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನನ್ನು ನಾವು ಒಂದು ಬೇರೆಯೇ ಬೂತ್ ಒಳಗೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ನಾವು ಬೇರೆ ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ನಾವು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ನಾಮಸೂಚಕ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' 1970ರ ಫೆಬ್ರವರಿ [[13ನೇ ಶುಕ್ರವಾರ]]ದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ [[UK ಆಲ್ಬಮ್ಸ್ ಚಾರ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ 8ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. USನಲ್ಲಿ 1970ರ ಮೇನಲ್ಲಿ [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ [[ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200|''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌'' 200]]ರಲ್ಲಿ 23ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="AMG Biography">{{cite web |title="AMG Biography" |author=Ruhlmann, William |url=http://www.allmusic.com/artist/black-sabbath-p3693 |publisher= [[Allmusic]] |accessdate=2008-02-14}}</ref><ref name="Rolling Stone Biography">{{cite web|title="Rolling Stone Biography"|url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/biography|publisher=RollingStone.com|accessdate=2008-02-14|archive-date=2008-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080222023329/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/biography|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡರೂ, ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ''[[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌]]'' ‌ನ [[ಲೆಸ್ಟರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌]] "ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್‌ಗಳ ಕರ್ಕಶ ಗಜಿಬಿಜಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಂಗೀತ ಪರಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವೇಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಸ್ಪೀಡ್‌ಫ್ರೀಕ್ಸ್‌ನಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಆಲ್ಬಮ್‌‌ನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ.<ref>{{cite web |year=1970 |month=May |author=Bangs, Lester |title=''Black Sabbath Album Review'' |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/321686/review/5945165/black_sabbath |publisher=''[[Rolling Stone]]'' Magazine #66, May 1970 |accessdate=2008-02-14 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211144321/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/321686/review/5945165/black_sabbath |url-status=dead }}</ref> ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರೂ ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಅದರ ಮೊದಲ ಮೈನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ (1930ರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಜಾಸ್ ಸಂಗೀತ) ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref>ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌, ಇನ್ಸೈಡ್‌ ಬುಕ್‌ ಡೀಟೇಲ್ಸ್‌, ರಿ-ರಿಲೀಸ್‌, ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿ</ref> ಇದು USನಲ್ಲಿ [[ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]&nbsp;(RIAA)ದಿಂದ ಹಾಗೂ UKಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫೋನೊಗ್ರಫಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]]&nbsp;(BPI)ಯಿಂದ ಎರಡರಿಂದಲೂ [[ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಧೃಢೀಕೃತ]]ವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=black%20sabbath&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database -''Black Sabbath''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68cqspRXC?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/members-area/article/bpi-certified-awards.aspx|title=Certified Awards|publisher=British Phonographic Industry|accessdate=2009-04-23|archive-date=2012-05-04|archive-url=https://www.webcitation.org/67Q10MhLP?url=http://www.bpi.co.uk/members-area/article/bpi-certified-awards.aspx|url-status=dead}}</ref> USನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಲಾಭಪಡೆಯಲು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ 1970ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕದನ]]ವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಹಾಡು "[[ವಾರ್ ಪಿಗ್ಸ್‌]]"ನಂತರ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ''ವಾರ್ ಪಿಗ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಡುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕದನದ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ಬರಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೆದರಿ ವಾರ್ನರ್‌ ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು. ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಏಕಗೀತ "[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]"ಅನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ: "ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಡುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಟೋನಿ (ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌) ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ನುಡಿಸಿದನು, ಅದೇ ಇದು. ಆರಂಭ ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=57}}</ref> ಈ ಏಕಗೀತವು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲೇ 1970ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ UK ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="Rolling Stone Biography"/> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅದರ ಎರಡನೇ ಪೂರ್ಣಮಟ್ಟದ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]'' ಅನ್ನು UKಯಲ್ಲಿ 1970ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. "ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌" ಏಕಗೀತದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ UKಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್ '''UKಅಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ''' ಯಾಗುವ'' ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' ಆಲ್ಬಮ್‌ ಇನ್ನೂ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ USನಲ್ಲಿ ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು 1971ರ ಜನವರಿವರೆಗೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.'''''ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ USನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=paranoid&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Paranoid''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2012-03-02|archive-url=https://www.webcitation.org/65rU1mB3k?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1|url-status=dead}}</ref> 1971ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ರೇಡಿಯೊ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಪ್ರಸಾರವಿಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="Rolling Stone Biography"/> ''' '' '''''ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಮತ್ತೆ ಆ ಕಾಲದ ರಾಕ್‌ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಆದರೆ ''' '' '''[[ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ]]'' ಸ್ಟೀವ್ ಹ್ಯೂಯ್‌ನಂತಹ ಆಧುನಿಕ-ಕಾಲದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌ನ್ನು "ರಾಕ್‌ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ತರ ಹಾಗೂ ಅತೀ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ಆಲ್ಬಂ" "ರಾಕ್ ಇತಿಹಾಸದ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಿದರು.<ref name="Paranoid AMG Review"/>'' ''' '''''2003ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಮ್‌, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 500 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 130ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. '' ''' '''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಯಶಸ್ಸಾದುದು ವಾದ್ಯ-ವೃಂದವು 1970ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ USಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಪ್ರವಾಸವು ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಎರಡನೇ ಏಕಗೀತೆ "ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್‌"ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.'' ''' '''''ಪ್ರಮುಖ 40 ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾದರೂ "ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್‌" ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು 1998ರ "ಸೈಕೊ ಮ್ಯಾನ್‌" ಬರುವವರೆಗೆ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ 'USನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕಗೀತ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="AMG Biography"/>'' ''' === ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ'' ಮತ್ತು ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' (1971–1973) === ಫೆಬ್ರವರಿ 1971ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ತಂಡದವರು ಅವರ ಮ‌ೂರನೇ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು‌. ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದವರು ಮಾದಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು "ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬ ಹಣ"ದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=63}}</ref> ವಾರ್ಡ್ ಹೀಗೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ - "ನಾವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಕ್]]ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು" ವಾರ್ಡ್ ವಿವರಿಸಿದ. "ಉತ್ತೇಜಕ, ಶಾಮಕ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳು, [[ಕ್ವಾಲ್ಯೂಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಇಷ್ಟವಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮೂಡಿ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ನೀವು ಹೊರಬಂದಿರುತ್ತೀರಿ. ಎಪ್ರಿಲ್‌ 1971ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಅದೇ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ''[[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ]]'' ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೇವಲ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ US ಮತ್ತು UK ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹತ್ತು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಹಾಗೂ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗೆ ಚಿನ್ನದ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="MOR">{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=master%20of%20reality&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Master of Reality''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68cqurK6p?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1|url-status=dead}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1980ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟಿನಂ <ref name="MOR"/> ಹಾಗೂ 21<sup>ನೇ</sup> ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="MOR"/> ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ'' ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಮೊದಲ [[ಧ್ವನಿಯ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ]] ಹಾಗೂ "[[ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಆಫ್ ದ ಗ್ರೇವ್‌]]" ಮತ್ತು "[[ಸ್ವೀಟ್ ಲೀಫ್‌]]" ಇತ್ಯಾದಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Master of Reality AMG Review">{{cite web| author=Erlewine, Stephen Thomas |url=http://www.allmusic.com/album/master-of-reality-r2000 |title=AMG Master of Reality Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-18}}</ref> ಆ ಕಾಲದವರ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' ‌ನ [[ಲೆಸ್ಟರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌]] ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ'' ಯು "ಮುಗ್ಧ, ಕೃತಕವೆನಿಸುವಷ್ಟು ಸರಳವಾದ, ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದು" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೂ ಅದೇ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ನಂತರ 2003ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅದರ [[500 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ 298ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="RS500">{{cite book |last=Levy |first=Joe |coauthors=Steven Van Zandt |title=[[Rolling Stone's 500 Greatest Albums of All Time|Rolling Stone The 500 Greatest Album of All Time]] |origyear=2005 |accessdate=2008-01-08 |edition=3rd |year=2006 |publisher=Turnaround |location=London |isbn=1932958614 |oclc=70672814 |ref=RS500 }} </ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ'' ಯು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ 1972ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಮ‌ೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅದರ ಮೊದಲ ವಿರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ: "ವಾದ್ಯ-ವೃಂದದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದಣಿವು ಆಯಾಸವಾಗಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ವರ್ಷವಿಡೀ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ'' ಯು ಮೊದಲ ಮ‌ೂರು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಒಂದು ಯುಗದ ಕೊನೆಯ ರೀತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆವು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು‌."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=64-65}}</ref> ಜೂನ್ 1972ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದವರು [[ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿದರು. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವು [[ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ದುರ್ಬಳಕೆ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತು. "ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ ಮಧ್ಯ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು" "ಕೋರ್ನುಕೋಪಿಯ" ಹಾಡನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=73}}</ref> ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌‌ನನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಿಂದ ಹೊರದೂಡುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು. "ನಾನು ಹಾಡನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳು ತುಂಬಾ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿದ್ದವು" ಎಂದು ವಾರ್ಡ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಅನಾದರ, ಅಸಡ್ಡೆ. ಅದು 'ಒಳ್ಳೆಯದು, ಸುಮ್ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು. ಈಗ ನಿನ್ನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ' ಎಂಬತ್ತಿತ್ತು. ನಾನು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ, ಹೇಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವವರಿದ್ದರು".<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=73-74}}</ref> [[ಕೊಕೇನ್]]‌ ದುರುಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ "ಸ್ನೊಬ್ಲೈಂಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಾಡಿನ ನಂತರ ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೊನೆಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ''[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ವಾಲ್ಯೂಮ್ 4]]'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. "ಯಾವುದೇ ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 1, 2 ಅಥವಾ 3 ಎಂಬುದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಅಸಮಂಜಸವಾದುದು" ಎಂದು ವಾರ್ಡ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=65}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ''[[ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4]]'' 1972ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಅನ್ನೂ ಟೀಕಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಚಿನ್ನದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು<ref name="V4">{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=BLACK%20SABBATH%20-%20VOL.%204&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Vol. 4''|accessdate=2009-02-22}}</ref> ಹಾಗೂ USನಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಬಿಡುಗಡೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="AMG Biography"/><ref name="V4"/> ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದ ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು, ಪಿಯಾನೋ, ವಾದ್ಯವೃಂದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹಲವು-ವಿಭಾಗದ ಹಾಡುಗಳಂತಹ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸ್ವರಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web| author=Huey, Steve |url=http://www.allmusic.com/album/black-sabbath-vol-4-r2001 |title=AMG Volume 4 Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-04-10}}</ref> "[[ಟುಮೋರೋಸ್ ಡ್ರೀಮ್‌‌]]" ಹಾಡು ಏಕಗೀತವಾಗಿ-''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ‌ನ ನಂತರ ವಾದ್ಯ ಮೇಳದ ಮೊದಲ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref name="Billboard Albums"/> USನ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1973ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿತು. === ''ಸಬ್ಬತ್ ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' (1973–1976) === ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ತಂಡದವರು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷ ಪಡೆದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನವಚೈತನ್ಯ ಮ‌ೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌ನ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಆ ಶಕೆಯ ಹೊಸ ಸಂಗೀತ ನಾವೀನ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ, ರೆಕಾರ್ಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವು ಈ ಹಿಂದೆ ಬಳಸಿದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ "ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗೀತ ಉಪಕರಣ"ದಿಂದ ಬದಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[ಬೆಲ್ ಏರ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು 1973ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ದಣಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾಡನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. "''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ರ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಆಗ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಅಸಮಧಾನಗೊಂಡೆವು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. "ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಹೊಸತಾದ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಬರಬಹುದೆಂದು ನನಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗೆ ಏನ್ನನ್ನೂ ಆಲೋಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಯಾವುದಾದರೂ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಬರದಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref name="Rosen76">{{Harvnb|Rosen|1996|p=76}}</ref> left|thumb|210px|ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌. ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ದ ಫೋರೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಡೀನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಿಯರ್‌ವೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಇದ್ದರು. "ನಾವು ಕತ್ತಲಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆವು. ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಅಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುನಃ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳು ಹೊಳೆಯಲಾಂಭಿಸಿದವು. ".<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=77}}</ref> ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಐಯೋಮಿಯು "[[ಸಬ್ಬತ್ ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌]]"ನ ಪ್ರಮುಖ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡವಿದನು, ಇದು ಹೊಸ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಸ್ವರ ಹೊಂದಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ಮೋರ್ಗನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ ಬಟ್ಚರ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದನು. ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಉತ್ತಮ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳು ಸಂಯೋಜಕ ವಾದ್ಯಗಳು, ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದವು. [[ಯೆಸ್‌]] ಕೀಬೋರ್ಡ್‌-ವಾದಕ [[ರಿಕ್ ವೇಕ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]‌ನನ್ನು "[[ಸಾಬ್ರ ಕ್ಯಾಡಬ್ರ]]"ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=79}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 1973ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ''[[ಸಬ್ಬತ್ ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲೇ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' ‌ನ ಗೋರ್ಡನ್ ಪ್ಲೆಟ್ಚರ್, ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ "ಒಂದು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವಿರುವ ಕೆಲಸ" ಹಾಗೂ "ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೊಗಳಿದನು.<ref>{{cite web |year=1974 |month=February |author=Fletcher, Gordon |title=''Sabbath, Bloody Sabbath'' Album Review |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath |publisher=''[[Rolling Stone]]'' Magazine #154, 14 February 1974 |accessdate=2008-02-25 |archive-date=2007-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230064106/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath |url-status=dead }}</ref> ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'''ನ ಎಡ್ವರ್ಡೊ ರಿವಡೇವಿಯನಂತಹ ನಂತರದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಆಲ್ಬಮ್‌ "ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವಂತದ್ದು" ಹಾಗೂ "ಕೈಚಳಕ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ವತೆಯ ಒಂದು ನವೀನ ಅರಿವು" ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಿದರು.<ref name="SBS AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/sabbath-bloody-sabbath-r2002 |title=Sabbath, Bloody Sabbath AMG Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-25}}</ref> ''' '' '''''ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ UK ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು US ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ USನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಐದನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=SABBATH,%20BLOODY%20SABBATH&artist=Black%20Sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Sabbath Bloody Sabbath''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2013-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808212510/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=SABBATH,%20BLOODY%20SABBATH&artist=Black%20Sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1974ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರಯಾಣವು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ 1974ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 6ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಜ್ಯಾಮ್‌]]ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ''' '' '''''ಸುಮಾರು 200,000 ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 70ರ ದಶಕದ ಪಾಪ್ ದೈತ್ಯರಾದ [[ರೇರ್ ಅರ್ಥ್‌]], [[ಎಮರ್ಸನ್‌, ಲೇಕ್ &amp; ಪಾಲ್ಮರ್]], [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್]], [[ಅರ್ಥ್‌, ವಿಂಡ್ &amp; ಫೈರ್]], [[ಸೀಲ್ಸ್ &amp; ಕ್ರೋಫ್ಟ್ಸ್]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಓಕ್ ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಈಗಲ್ಸ್]] ಒಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ''' '' '''''ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು USನ [[ABC]] ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು. ''' '' '''''ಕುಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಡಾನ್ ಆರ್ಡೆನ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ 1974ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು. ''' '' '''''ಈ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಮಾಜಿ ನಿರ್ವಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. USನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಯು ಸಪೀನ(ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲೇ ಬೇಕೆಂದು ಕೋರ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ಆಜ್ಞೆ)ವನ್ನು ಪಡೆದನು, ಅದು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ದಾವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Rosen76"/>''' '' ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅದರ ಆರನೇ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು 1975ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲೆಸ್ಡೆನ್‌]]ನ ಮೋರ್ಗನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ''ಸಬ್ಬತ್‌, ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌'' ‌ಗಿಂತ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಕ ಮುನ್ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. "ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ,ನಾವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಯಸಿರದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆವು. ಒಂದು ರಾಕ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದೆವು - ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ''ಸಬ್ಬತ್‌, ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌'' ರಾಕ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=80}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬಟ್ಚರ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌]]'' 1975ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' "''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ನಂತರದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇದು ಅವರ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಆಗಿರಬಹುದು" ಎಂದು ಹೊಗಳಿತು.<ref>{{cite web |year=1975 |month=September |author=Altman, Billy |title=''Sabotage'' Album Review |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/170807/review/5946986/sabotage |publisher=''[[Rolling Stone]]'' Magazine #196, 25 September 1975 |accessdate=2008-02-25 |archive-date=2007-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071231125738/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/170807/review/5946986/sabotage |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌‌ನಂತಹ ನಂತರದ ವಿಮರ್ಶಕರು "''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ಮತ್ತು ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 4'' ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಇಂತಹ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AMG Sabotage">{{cite web |author=Prato, Greg |title=''Sabotage'' AMG Album Review |url=http://www.allmusic.com/album/sabotage-r2003 |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-20}}</ref> ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' US ಮತ್ತು UK ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ 20 ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಇದು USನ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಿತು. ಇದು USನ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=RIAA Gold & Platinum database-''Sabotage''|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=sabotage&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153758/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=sabotage&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಏಕೈಕ ಏಕಗೀತ "[[ಆಮ್ ಐ ಗೋಯಿಂಗ್ ಇನ್ಸೇನ್ (ರೇಡಿಯೊ)]]" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' ‌ನ "[[ಹೋಲ್ ಇನ್ ದ ಸ್ಕೈ]]" ಮತ್ತು "[[ಸಿಂಪ್ಟಮ್ ಆಫ್ ದ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸ್‌]]" ಮೊದಲಾದವು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="AMG Sabotage"/> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' ‌ನ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕರಾದ [[ಕಿಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ಆದರೆ [[ಮೋಟಾರು ಸೈಕಲ್]] ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಸ್ನಾಯುವೊಂದು ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ 1975ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1975ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಗಳು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ''[[ವಿ ಸೋಲ್ಡ್ ಅವರ್ ಸೋಲ್ ಫಾರ್ ರಾಕ್ 'n' ರೋಲ್‌]]'' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ]] ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದವು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ USನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 1976ರ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|title=RIAA Gold & Platinum Database-''We Sold Our Soul for Rock 'n' Roll''|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=we%20sold%20our%20soul&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153853/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=we%20sold%20our%20soul&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ===''ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಸಿ'' ಮತ್ತು ''ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ!'' '' ''(1976–1979)=== ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅದರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ [[ಮಿಯಾಮಿ]]ಯ [[ಕ್ರೈಟೀರಿಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ 1976ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಧ್ವನಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ವಾದಕ ಗೆರ್ರಿ ವುಡ್ರಫೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವನು ಕೂಡ ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' ‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ''[[ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಸಿ]]'' 1976ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಮಯ ಸರಿದಂತೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಿಡುಗಡೆಯ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು "ಗಾಬರಿಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಕು ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="TE AMG Review">{{cite web| author=Prato, Greg |url=http://www.allmusic.com/album/technical-ecstasy-r2004 |title=Technical Ecstasy AMG Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-17}}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಶುಭಸೂಚಕ, ಅಹಿತಕರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಯೋಜಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲು-ಲಯಗತಿಯ ರಾಕ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ''ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಸಿ'' USನ ಪ್ರಮುಖ 50 ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸದ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಎರಡನೇ ಅನುಕ್ರಮ ಆಲ್ಬಮ್. ಆದರೂ ಇದು ನಂತರ 1997ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|title=RIAA Gold & Platinum database-''Technical Ecstasy''|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Technical%20Ecstasy&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153354/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Technical%20Ecstasy&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಪ್ರಧಾನಾಂಶವಾಗಿ ಉಳಿದ "[[ಡರ್ಟಿ ವುಮೆನ್‌]]" ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌‌ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ "ಇಟ್ಸ್ ಆಲ್‌ರೈಟ್‌" ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="TE AMG Review"/> ''ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಸಿ'' ಯ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು 1976ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕರಾದ[[ಬೋಸ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೆಡ್ ನ್ಯುಗೆಂಟ್]] ಒಂದಿಗೆ USನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, 1977ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[AC/DC]] ಒಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="MusicMight"/> ನವೆಂಬರ್ 1977ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]] ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. "ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ನನಗೆ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿದವು" ಎಂದು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಹೇಳಿದನು. "ನಾನು ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ, ಬಿಯರ್ ಕುಡಿಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ."<ref name="Rosen93-94">{{Harvnb|Rosen|1996|p=93-94}}</ref> 1977ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೀಟ್‌ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾವೋಯ್ ಬ್ರೌನ್‌]]‌ನ ಮಾಜಿ ಗಾಯಕ [[ಡೇವ್ ವಾಕರ್‌]]‌ನನ್ನು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="AMG Biography"/> [[BBC]] ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "ಲುಕ್‌!ಹಿಯರ್!"ನಲ್ಲಿ "ಜ್ಯೂನಿಯರ್ಸ್ ಐಸ್‌‌" ಹಾಡಿನ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಾಕರ್‍ ಹಾಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು..<ref name="MusicMight"/> [[ಚಿತ್ರ:Tony Iommi live with Heaven and Hell at the Forum, Inglewood, California, 2007 (mod).jpg|thumb|right|175px|ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ.]] ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಫ್ರೋಜರ್-ಬಿನ್ನೈ, ಟೆರ್ರಿ ಹೋರ್ಬರಿ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ಬಿಯರ್ನೆ ಮೊದಲಾದ ಮಾಜಿ-[[ಡರ್ಟಿ ಟ್ರಿಕ್ಸ್‌]]‌ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದನು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ 1978ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಪುನಃ ಸೇರಿಕೊಂಡನು‌. "ಮ‌ೂರು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ನಾವು ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಓಜ್ಜೀಯು ನಮ್ಮ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಬಯಸಿದನು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ನಾವು ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವನು ಹಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ನಾವು ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹೋದೆವು. ನಾವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಾದರೆ ಮಾತ್ರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ನಮಗೆ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸುವಷ್ಟು ಸಮಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಗಣೆ ಬೆಲ್ಚ್‌ನಂತೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. 'ಇದು ಸರಿಯಾಗಿದೆಯೇ? ಇದು ತಕ್ಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆಯೇ?' ನನಗೆ ಹೊಸ ಯೋಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರಲು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು."<ref name="Rosen93-94"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[ಕೆನಡಾದ ಟೊರೊಂಟೊ]]ದ ಸೌಂಡ್ ಇಂಟರ್ಚೆಂಜ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಐದು ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ''[[ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ!]]'' ಆಲ್ಬಮ್‌ ರಚನೆಯಾಯಿತು. "ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. "ನಾವು ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಲೂ ವ್ಯಸನಿಗಳಾಗಿದ್ದೆವು. ನಾವು ಸೆಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ, ತೀರಾ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯದ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ಯಾಕ್‌ಅಪ್ ಮಾಡಿದೆವು. ಯಾರಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ವಿಷಯ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಾವು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹೋಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿ, ಮರುದಿನ ಬಂದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು."<ref name="Rosen93-94"/> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ 1978ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, UKಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಹಾಗೂ USನಲ್ಲಿ 69ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸುಧಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ''[[ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]]'' ನ ಎಡ್ವರ್ಡೊ ರಿವಾಡಿಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ "ಗಮನಸೆಳೆಯದ ಹಾಡುಗಳು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದವರ ಉದ್ವಿಗ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದೆ.<ref name="NSD AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/never-say-die-r2006 |title=Never Say Die! AMG Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-27}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಏಕಗೀತಗಳಾದ "[[ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ]]" ಮತ್ತು "ಹಾರ್ಡ್ ರೋಡ್‌" UKಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ 40 ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿಕೊಂಡವು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು "ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ" ಹಾಡನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ [[ಟಾಪ್ ಆಫ್ ದ ಪಾಪ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ USನ ಚಿನ್ನದ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|title=RIAA Gold & Platinum database-''Never Say Die!''|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Never%20Say%20Die&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153215/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Never%20Say%20Die&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ''ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ!'' ಯ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸವು 1978ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕರಾದ [[ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಲೆನ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಲೆನ್‌ನ "ಯೌವನಸಹಜ" ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ವೈರುದ್ಧ್ಯವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು "ದಣಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದುದು ಹಾಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="MusicMight"/> [[ಹ್ಯಾಮ್ಮರ್ಸ್ಮಿತ್ ಆಡಿಯಾನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 1978ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಇದು ನಂತರ ''ನೆವರ್ ಸೆ ಡೈ'' ಯ DVD ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರವಾಸದ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪರ್ನ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಜತೆ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ(ನಂತರ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಆಗುವ ತನಕ)ವು [[ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಆಲ್ಬಕ್ವೆರ್ಕ್ಯು‌]]ನಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಬೆಲ್ ಏರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಕಳೆಯಿತು‌. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಯ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿ,ಟೋನಿಯು [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]]ಯನ್ನು 1979ರಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಓಜ್ಜೀಯ ಕಾಲ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು, ಕೋಕ್ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಓಜ್ಜೀಯು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾವು ಪೂರ್ವತಯಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಏನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು 'ತಯಾರಿ ಇವತ್ತು ಮಾಡಬೇಕಾ? ಇಲ್ಲ, ನಾವು ನಾಳೆ ಮಾಡುವ' ಎಂಬತ್ತಿತ್ತು. ನಾವು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದಿರದಿರುವುದು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=95}}</ref> ಗಾಯಕನಿಗೆ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸಲು ಟೋನಿಯು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರದವನಾಗಿದ್ದ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದನು. "ನಾನು ವೃತ್ತಿನಿರತನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಜವಾಗಿ ನಾನು ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಕುಡಿದಾಗ ನಾನು ಘೋರ, ಭೀಕರವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ವಾರ್ಡ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿವುಂಟು ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಾವು ಪರಸ್ಪರ ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದೆವು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ತುಂಬಾ ನಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=97}}</ref> === ''ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌'' ಮತ್ತು ''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' (1979–1982) === ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಡಾನ್ ಆರ್ಡೆನ್‌]]‌ನ ಪುತ್ರಿ ಶರೋನ್ ಆರ್ಡೆನ್‌‌ (ನಂತರದ [[ಶರೋನ್‌ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]]) 1979ರಲ್ಲಿ [[ಓಜ್ಜೀ ಒಸ್ಬರ್ನೆ]]ಯ ಬದಲಿಗೆ ಮಾಜಿ [[ರೈನ್‌ಬೊ]] ಗಾಯಕ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]]ನನ್ನು ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದಳು. ಡಿಯೊ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌. ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ಗಿಂತ ಬೇರೆಯೇ ಶೈಲಿಯ ಸ್ವರದ ಡಿಯೊನ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. "ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನಡೆನುಡಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಓಜ್ಜೀಯು ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶಕನಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಡಿಯೊನ ವರ್ತನೆ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಮಾರ್ಗ ಎಲ್ಲವೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಡಿಯೊ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗೀತಭಾಗದ ''ಆಚೆ'' ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಅದೇ ಓಜ್ಜೀಯು "ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್‌"ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗೀತಭಾಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ರೋನಿಯು ಬಂದು ನಮಗೆ ಬರೆಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟನು"<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=98}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಡಿಯೊನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ "[[ಮೆಟಲ್ ಹಾರ್ನ್ಸ್]]" ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೊಳಿಸಿತು. ಶೋತೃಗಳಿಗೆ ಅಭಿವಂದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಿಯೊ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ "[[ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿ]]"ಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಮ‌ೂಢನಂಬಿಕೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಈ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Steve">{{Cite web |url=http://www.lacitybeat.com/article.php?id=1216&IssueNum=66 |title=ಒಡಿಸ್ಸಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಡೆವಿಲ್‌ ಹಾರ್ನ್ಸ್‌ - ಲೇಖಕರು: ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಪ್ಲ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122030548/http://www.lacitybeat.com/article.php?id=1216&IssueNum=66 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ultimate-guitar.com/columns/junkyard/the_devils_horns_a_rock_and_roll_symbol.html |title=ದಿ ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ ಹಾರ್ನ್ಸ್‌: ಎ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಸಿಂಬಲ್‌ |access-date=2010-06-14 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222143200/http://www.ultimate-guitar.com/columns/junkyard/the_devils_horns_a_rock_and_roll_symbol.html |url-status=dead }}</ref> ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ 1979ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಆನಂತರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌]]‌ನ [[ಜಿಯೋಫ್ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಬಟ್ಲರ್‌ 1980ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ವಾದನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹೊಸ ತಂಡವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಟೀರಿಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬರ್ಚ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌]]'' 1980ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 25ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'', ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ "ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು‌. ಇದರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಧ್ವನಿಯು ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web| author=Prato, Greg |url=http://www.allmusic.com/album/heaven-and-hell-r30740 |title=AMG Heaven and Hell Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-29}}</ref> ''ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌'' UKಯಲ್ಲಿ 9ನೇ ಹಾಗೂ USನಲ್ಲಿ 28ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿದ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ''ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌'' ನ ನಂತರದ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಇದಾಗಿದೆ. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ USನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳ ಮಾರಾಟಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=heaven%20and%20hell&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Heaven and Hell''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153639/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=heaven%20and%20hell&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಡಿಯೊನೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 1980ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 17ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 1980ರ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ [[ಬ್ಲೂ ಓಯಸ್ಟರ್ ಕಲ್ಟ್‌]] ಒಂದಿಗೆ "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಆಂಡ್ ಬ್ಲೂ" ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ US ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಯ‌ೂನಿಯನ್ಡೇಲ್‌]]ನ [[ನಸ್ಸೌ ಕೊಲಿಸಿಯಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ, ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಆಂಡ್ ಬ್ಲೂ'' ಆಗಿ 1981ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |date=5 January 1981 |title=Brief Reviews: New Films |journal=New York Magazine |publisher=New York Media |volume=14 |issue=1 |page=&nbsp;72 |issn=0028-7369 |accessdate=2009-04-24}}</ref> 1980ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌ನ [[ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಕೊಲಿಸಿಯಮ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದ[[ಜರ್ನಿ]], [[ಚೀಪ್ ಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಮೋಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ಚೆಟ್‌]] ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ 75,000 ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite journal |date=9 August 1980 |title=Stadiums & Festivals |journal=Billboard |publisher=Nielsen Business Media |volume=92 |issue=32 |page=&nbsp;34 |issn=0006-2510 |accessdate=2009-04-24}}</ref> ಮರುದಿನ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲಿಸಿಯಮ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ 1980 [[ಡೇ ಆನ್ ದ ಗ್ರೀನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸಿತು. ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಮಾಜಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಏಳು ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಆರಿಸಿದ ''[[ಲೈವ್ ಅಟ್ ಲಾಸ್ಟ್‌]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ಅನ್ನು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯದೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ "ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌"ಅನ್ನು ಏಕಗೀತವಾಗಿ ಪುನಃಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರಮುಖ 20 ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="AMG Biography" /> [[ಚಿತ್ರ:Dio IronFest.jpg|thumb|left|160px|ಗಾಯಕ ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]] 1980ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮಿನ್ನೆಸೊತದ ಮಿನ್ನೆಯಪೊಲಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ನಂತರ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟನು. ನಂತರ ವಾರ್ಡ್ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ - "ನಾನು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದೆ " "ನಾನು ನಂಬಲಾರದಷ್ಟು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ದಿನದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯ‌ೂ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ವೇದಿಕೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಆ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನವು ತುಂಬಾ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ಇತ್ತು. ರೋನ್ ಅವನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊರಗೆ ಇದ್ದನು. ನಾನು "ಎಲ್ಲಾ ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು" ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸುಮ್ಮನೆ ಹೋದೆ. ನನಗೆ ರೋನಿ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ನನಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=104}}</ref> ವಾರ್ಡ್‌ನ ಆರೋಗ್ಯ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಐಯೋಮಿಯು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆಯೇ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು. "ಆ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಒದ್ದೋಡಿಸಿದರು, ಆ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬೇರೊಬ್ಬ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಾವು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗಿನಿಂದರೂ ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇದ್ದೆ. ವಿನ್ನಿ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿಯು ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನನ್ನನ್ನು ತುಂಬಾ ನೋಯಿಸಿತು."<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=111}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ''ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌'' ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು 1981ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು.<ref name="R2460156B">{{cite album-notes |title=Mob Rules |albumlink= |bandname=Black Sabbath |year=1981 |notestitle= |first=Bryan |last=Reesman |authorlink= |pages=2–9 |format=CD booklet; 2008 reissue |publisher=Warner Bros./Rhino |publisherid=R2&nbsp;460156&nbsp;B |location=[[Burbank, California|Burbank]], [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]]}}</ref> ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬರ್ಚ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಾಗೂ ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊನನ್ನು ಗಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌]]'' 1981ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಿನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' ವಿಮರ್ಶಕ J. D. ಕನ್ಸಿಡೈನ್‌ "''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಮಂದ-ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಆಡಂಬರದ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿದೆ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಟಾರ್ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite web |author=Considine, J. D. |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/150404/review/5947023/mob_rules |title=Rolling Stone Mob Rules Review |publisher=RollingStone.com |accessdate=2008-02-29 |archive-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216074527/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/150404/review/5947023/mob_rules |url-status=dead }}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳಂತೆ ಸಂಗೀತ-ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'''‌ನ ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ರಿವಾಡೇವಿಯಾ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದನು ''' '' '''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' "ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ".<ref>{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/mob-rules-r2008 |title=AMG Mob Rules review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-02-29}}</ref> '' ''' '''''ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಚಿನ್ನದ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=mob%20rules&artist=black%20sabbath&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Mob Rules''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924151606/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ UK ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ 20 ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. '' ''' '''''[[ಜಾನ್ ಲೆನನ್‌]]‌ನ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ<ref name="R2460156B"/> ಹಳೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ "[[ದ ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌]]"ಅನ್ನು 1981ರ ಆನಿಮೇಶನ್ ಚಿತ್ರ '' [[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್]]''‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರವು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿತ್ರಣವಾದರೂ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref name="R2460156B"/>'' ''' 1980ರ ''[[ಲೈವ್ ಅಟ್ ಲಾಸ್ಟ್‌]]'' ‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಅಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು, [[ದಲ್ಲಾಸ್]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ]] ಮತ್ತು [[ಸೀಟಲ್]]‌ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತದ ''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' ‌ನ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1982ರಲ್ಲಿ ''[[ಲೈವ್ ಇವಿಲ್‌]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್ಅನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite album-notes |title=Live Evil |bandname=Black Sabbath |year=1983 |notestitle=Mob Rules World Tour 1981–1982 |first=Hugh |last=Gilmour |pages=3–5 |format=CD booklet; 1996 reissue |publisher=Gimcastle/Castle Communications |publisherid=ESM&nbsp;CD&nbsp;333 |location=England}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಸಂಕಲನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಲರ್‌, ಡಿಯೊನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದರು. ಡಿಯೊ ಅವನ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಲರ್‌ ದೂರಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಡಿಯೊ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="News Limited">{{cite news | first=Dean | last=Goodman | title=Black Sabbath reunites without Ozzy | date=2006-10-26 | publisher= | url =http://www.news.com.au/story/0,23599,20648014-1702,00.html | work =[[News Limited]] | pages = | accessdate = 2008-05-13 | language = |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207021006/http://www.news.com.au/story/0,23599,20648014-1702,00.html|archivedate=2008-12-07}}</ref> "ರೋನಿ ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿದ. "ಅಲ್ಲದೆ ಗೀಜರ್‌ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಆಗಲೇ ಹಠಾತ್ ಅವನತಿ ಆರಂಭವಾದವು. ''ಲೈವ್ ಎವಿಲ್‌'' ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಚೂರುಚೂರಾಯಿತು. ರೋನಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಆಸಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ರೋನಿ ಒಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ, ನಾವು ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆವು. ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು 'ಅಷ್ಟೆ, ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಇನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ'" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆವು.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=118}}</ref> "ಹಾಡಲು ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಯಾರೂ ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ! ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಇಷ್ಟಬಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಡಿಯೊ ನಂತರ ಹೇಳಿದನು. "ನಾನು ''ಲೈವ್ ಎವಿಲ್‌'' ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದವು. ನೀವು ಮನ್ನಣೆಗಳತ್ತ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಸಂಗೀತರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಬದಿಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ನೋಡಿದರೆ ಟೋನಿಯದು ಎಷ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನದು ಮತ್ತು ವಿನ್ನಿಯದು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ".<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=107-108}}</ref> ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ [[ಅವನ ಸ್ವಂತ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ]]ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು 1982ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು ಹಾಗೂ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌ಯನ್ನೂ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ''ಲೈವ್ ಎವಿಲ್‌'' 1983ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಐದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ದೃಢೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾದ<ref>{{cite web|title=RIAA Gold & Platinum database-''Speak of the Devil''|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=speak%20of%20the%20devil&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153808/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=speak%20of%20the%20devil&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]]ಯ ''[[ಸ್ಪೀಕ್ ಆಫ್ ದ ಡೆವಿಲ್‌]]'' ‌ನಿಂದ ಮಂಕಾಯಿತು.<ref name="MusicMight"/> === ''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' (1983–1984) === ಆರಂಭದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು, ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಹೊಸ ಗಾಯಕರನ್ನು ಧ್ವನಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ವೈಟ್‌ಸ್ನೇಕ್‌]]ನ [[ಡೇವಿಡ್ ಕವರ್ಡಾಲೆ]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್‌]]ನ ನಿಕಿ ಮ‌ೂರೆ ಮತ್ತು [[ಲೋನ್ ಸ್ಟಾರ್‌]]ನ [[ಜಾನ್ ಸ್ಲೋಮನ್]] ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸೋತ ನಂತರ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1983ರಲ್ಲಿ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]]ನ ಬದಲಿಗೆ [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌]]ನ ಮಾಜಿ ಗಾಯಕ [[ಅಯನ್ ಗಿಲ್ಲನ್‌]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="AMG Biography"/><ref name="Deep Purple Story"/> ಯೋಜನೆಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯ ಪಡಿಸಿದವು.<ref name="Deep Purple Story">{{cite book |last=Thompson |first=Dave |title=Smoke on the Water: The Deep Purple Story|publisher=ECW Press|date=2004|pages=233–239 |chapter=As the Colors Fade|isbn=1550226185}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಪುನಃಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮತ್ತು ಮೀತಿಮೀರಿ ಕುಡಿಯದ [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]]ನನ್ನು ಡ್ರಮ್-ವಾದಕನಾಗಿ ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ 1983ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಶೈರ್‌]]ನ [[ಶಿಪ್ಟಾನ್-ಆನ್-ಚೆರ್ವೆಲ್]]‌ನ [[ದ ಮ್ಯಾನರ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು‌.<ref name="Deep Purple Story"/> ''[[ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌]]'' ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ UK ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ USನಲ್ಲಿ 39ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Billboard Albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/black-sabbath/chart-history/4105|title=Chart History|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=29 November 2009}}</ref> ಆದರೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'''‌ನ ಎಡ್ವರ್ಡೊ ರಿವಡೇವಿಯ ಆಲ್ಬಂ "ಅತಿಭಯಂಕರ"ವೆಂದು ಕರೆದನು. "ಗಿಲ್ಲನ್‌ನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಮಯ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಕ್ಷುದ್ರದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದು" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref name="Born Again AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/born-again-r2010 |title=AMG Born Again Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-04}}</ref>''' '' ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರೂ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌‌ಗೆ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಒತ್ತಡಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿ,1984ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ. "ನಾನು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾರ್ಡ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ನಾನು ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ತುಂಬಾ ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಭಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಭಯದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದೇ ನಾನು ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು."<ref>{{cite web |url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=20215 |title=From Jazz to Black Sabbath |publisher=AllAboutJazz.com |accessdate=2008-03-02 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204061432/http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=20215 |url-status=dead }}</ref> [[ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ|''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕೆ ವಾರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೈಟ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ]]ದ ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬೆವ್ ಬೇವನ್‌]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Deep Purple Story"/> ಈ ಪ್ರವಾಸವು [[ಡೈಮಂಡ್ ಹೆಡ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ನಂತರ [[ಕ್ವೈಟ್ ರೈಯಟ್]] ಮತ್ತು [[ನೈಟ್ ರೇಂಜರ್]] ಒಂದಿಗೆ US ತಲುಪಿತು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಹಾಡು "[[ಸ್ಮೋಕ್ ಆನ್ ದ ವಾಟರ್‌]]"ಅನ್ನು ಅದರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ 1983 [[ರೀಡಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌]]‌ಗೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರಚಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು. [[ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರವಾಸ|''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರವಾಸ]]ವು [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಗ್‌]] ಸ್ಮಾರಕದ ದೈತ್ಯ ಸೆಟ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಂತರ ಅಣಕದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ದಿಸ್ ಇಸ್ ಸ್ಪೈನಲ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಣಕಿಸಲಾಯಿತು.ಸೆಟ್ ಪೀಸ್‌ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿತ್ತು. ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ ನಂತರ ಹೀಗೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ: {{quote|We had Sharon Osbourne's dad, [[Don Arden]], managing us. He came up with the idea of having the stage set be Stonehenge. He wrote the dimensions down and gave it to our tour manager. He wrote it down in meters but he meant to write it down in feet. The people who made it saw fifteen meters instead of fifteen feet. It was 45 feet high and it wouldn't fit on any stage anywhere so we just had to leave it in the storage area. It cost a fortune to make but there was not a building on earth that you could fit it into.<ref name="Classic Rock Revisited interview"/>}} === ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ''ಸೆವೆಂತ್ ಸ್ಟಾರ್'' (1984–1986) === [[ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌ ಪ್ರವಾಸ|''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' ಪ್ರವಾಸ]]ವನ್ನು 1984ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಗಾಯಕ ಅಯನ್ ಗಿಲ್ಲನ್‌ ದೀರ್ಘ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌]]‌ಗೆ ಪುನಃಸೇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಬೇವನ್ ಸಹ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಬೇವನ್ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಐಯೋಮಿ "ಬಾಡಿಗೆ ನೆರವು" ಪಡೆದಿದ್ದನೆಂಬ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗಿಲ್ಲನ್ ದೂರಿದ್ದಾನೆ. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ನಂತರ [[ಡೇವಿಡ್ ಡೊನ್ಯಾಟೊ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌ನ ಅಜ್ಞಾತ ಗಾಯಕನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹೊಸ ತಂಡವು 1984ರ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಬಾಬ್ ಎಜ್ರಿನ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಅಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಡೊನ್ಯಾಟೊನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆವರ್ತನ ಸಾಲಿನಿಂದ ಭ್ರಮನಿರಸಗೊಂಡ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌]] ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ 1984ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನಿಂದ ಹೊರನಡೆದನು. "ಅಯನ್ ಗಿಲ್ಲನ್‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ನನಗೆ ಅದು ಕೊನೆಗಾಲವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ನಂತರ ಬಟ್ಲರ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ನನಗೆ ಅದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೆನಿಸಿತು, ಹಾಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟೆ. ನಾವು ಗಿಲ್ಲನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಆಲ್ಬಮ್‌ ಮಾಡಿದ ನಂತರ [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ನೀಡಿದೆವು. ಅವರು ಅದನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯ‌ೂ ಭ್ರಮನಿರಸನವಾಯಿತು. ಗಿಲ್ಲನ್ ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಂಡನು. ಅದು ಒಂದು ಆಲ್ಬಮ್‌, ಒಂದು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು."<ref name="Classic Rock Revisited interview">{{cite web| url=http://classicrockrevisited.com/Interviews05/geezerbutler.htm | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060829011113/http://classicrockrevisited.com/Interviews05/geezerbutler.htm | archivedate=2006-08-29 |title=Geezer Butler Interview |publisher=ClassicRockRevisited.com |accessdate=2008-03-02}}</ref> ಬಟ್ಲರ್‌ ಹೊರನಡೆದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಏಕೈಕ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಬಿಡುವು ನೀಡಿ, ಕೀಬೋರ್ಡ್‌-ವಾದಕ [[ಜಿಯೋಫ್ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ಹೊಸ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಆರಂಭದ ತಂಡಕ್ಕೆ [[ಬಾಬ್ ಗೆಲ್ಡಾಫ್‌]]‌ನ [[ಲೈವ್ ಏಡ್]]ನೆರವಿನ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು; ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ, 1985ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]] ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="MusicMight"/><ref name="Deep Purple Story"/> ಈ ಸಂದರ್ಭವು 1978ರ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆರಂಭದ ತಂಡವು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ [[ದ ಹು]] ಮತ್ತು [[ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್‌]] ತಂಡಗಳ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1504968/20050629/geldof_bob.jhtml|title=Live Aid: A Look Back at a Concert That Actually Changed the World|last=Kaufman|first=Gil|date=29 June 2005|work=MTV News|publisher=MTV Networks|accessdate=2009-04-24|archive-date=2010-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100714005758/http://www.mtv.com/news/articles/1504968/20050629/geldof_bob.jhtml|url-status=dead}}</ref> ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲ್ಬಮ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಐಯೋಮಿಯು ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ಡೇವ್ ಸ್ಪಿಟ್ಜ್‌]] ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಎರಿಕ್ ಸಿಂಗರ್]]‌ಹೆಸರನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗಾಯಕರಾದ[[ಜ್ಯುಡಾಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್]]‌ನ [[ರೋಬ್ ಹ್ಯಾಲ್ಫೋರ್ಡ್]], ಮಾಜಿ-[[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾಪೆಜೆ]] ಗಾಯಕ [[ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌]] ಮತ್ತು ಮಾಜಿ-ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಗಾಯಕ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]] ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದನು.<ref name="Deep Purple Story"/> "ನಾವು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ವಿವಿಧ ಗಾಯಕರನ್ನು, ಅತಿಥಿ ಗಾಯಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು. ಆದರೆ ಅಂತಹವರು ಸಿಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌ ಒಂದು ಹಾಡು ಹಾಡಲು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು. ಆದರೆ ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಅವನಿಂದಲೇ ಹಾಡಿಸಲು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆವು‌."<ref name="Rosen123">{{Harvnb|Rosen|1996|p=123}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಸೆವೆಂತ್ ಸ್ಟಾರ್‌]]'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು. ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಅನ್ನು ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲು ಸೂಚಿಸಿತು‌.<ref name="Seventh Star AMG Review"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಡಾನ್ ಆರ್ಡೆನ್‌]]‌ನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಆ ಆಲ್ಬಮ್‌ಅನ್ನು "ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿಯ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌" ಎಂಬುದಾಗಿ 1986ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|last=Ann Vare|first=Ethlie|date=8 March 1986|title=Sabbath's 'Seventh Star' Spotlights Iommi|journal=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|location=Los Angeles|volume=98|issue=10|page=&nbsp;47|issn=0006-2510}}</ref> "ಇದು ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ, "ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ನಾವು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು" ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ ರೀತಿ ಕಡಿಮೆ ಧ್ವನಿ ಮಾಡಿದ''ಸೆವೆಂತ್ ಸ್ಟಾರ್‌'' 1980ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ [[ಸನ್ಸೆಟ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌]] ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್‌ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್‌]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲದ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಆದರೂ ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' ‌ನಂತಹ ನಂತರದ ವಿಮರ್ಶಕರು "ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆದರ್ಜೆಗಿಳಿಸಿದ" ಆಲ್ಬಮ್‌ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮ‌ೂಲಕ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="Seventh Star AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/seventh-star-r30742 |title=AMG Seventh Star Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-05}}</ref> ಹೊಸ ತಂಡವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆರು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೂ ಆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ನಾನು 'ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿಯ ಯೋಜನೆ'ಯಲ್ಲಿದ್ದೆಯೇ ಹೊರತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ" ಎಂದು ಹಫೆಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ನನಗೆ ''ಸ್ವಲ್ಪವೂ'' ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಹಾಡುವುದೆಂದರೆ ಎಂದರೆ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್]] [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]]ಗೆ ಹಾಡುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ".<ref name="Rosen123"/><ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=125}}</ref> ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭವಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಗಾಯಕ ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ನಿರ್ವಾಹಕ ಜಾನ್ ಡೌವ್ನಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಡಿದನು. ಇದರಿಂದ ಅವನ [[ಕಣ್ಣುಗುಳಿಯ ಮ‌ೂಳೆ]]ಯು ಒಡೆಯಿತು. ಈ ಗಾಯವು ಹಫೆಸ್‌ನ ಹಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದಿತು ಹಾಗೂ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[W.A.S.P.]] ಮತ್ತು [[ಆಂಥ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್]] ಒಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಗಾಯಕ [[ರೆ ಗಿಲ್ಲೆನ್‌]]‌ನನ್ನು ಕರೆತಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟಗಳಿಂದ USನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ತರುವಾಯ ರದ್ದುಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web| author=Dwyer, Robert |url=http://www.sabbathlive.com/lists/CG83BA.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071229233848/http://www.sabbathlive.com/lists/CG83BA.html| archivedate=2007-12-29|title=Sabbath Live Cancelled tourdates 1985 |publisher=SabbathLive.com |accessdate=2008-03-05}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಸಂಚಾರಿ ಪ್ರಚಾರಕ [[ಜೆಫ್ ಫೆನ್ಹಾಲ್ಟ್‌]]. 1985ರ ಜನವರಿ ಹಾಗೂ ಮೇ ನಡುವೆ ಅವನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಾಯಕನಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref name="MusicMight"/> ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಇದನ್ನು ಎಂದೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಐಯೋಮಿ ಏಕಗೀತೆಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು‌, ಇದನ್ನು ನಂತರ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆನ್ಹಾಲ್ಟ್ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಸಬ್ಬತ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗ್ಯಾರಿ ಶಾರ್ಪೆ-ಯಂಗ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಸಬ್ಬತ್ ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌: ದ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಫಾರ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=pDs5AgAACAAJ|title=Sabbath Bloody Sabbath: The Battle for Black Sabbath, book details|work=Google Book Search|publisher=Google|accessdate=2009-04-24}}</ref> === ''ದ ಎಟರ್ನಲ್ ಐಡಲ್'', ''ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್'' ಮತ್ತು ''ಟೈರ್'' (1986–1990) === ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 1986ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೋಂಟ್ಸೆರಾಟ್‌]]ನ [[ಏರ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಜೆಫ್ ಗ್ಲಿಕ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಗ್ಲಿಕ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆರಂಭಿಕ ಸೆಷನ್‌ಗಳ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟಾಗ ಅವನ ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಪಕವಿಕ್ ಕಾಪರ್ಸ್ಮಿತ್-ಹೆವೆನ್ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಯಿತು. ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ಡೇವ್ ಸ್ಪಿಟ್ಜ್ "ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣ"ಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ-[[ರೈನ್‌ಬೊ]] ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ಬಾಬ್ ಡೈಸ್ಲಿ]]ಯನ್ನು ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ಡೈಸ್ಲಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದ. ಆದರೆ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಅವನು ತ್ಯಜಿಸಿ[[ಗ್ಯಾರಿ ಮ‌ೂರ್]] ನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಎರಿಕ್ ಸಿಂಗರ್‌]]‌ನನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ.<ref name="AMG Biography"/> ಎರಡನೆ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕಾಪರ್ಸ್ಮಿತ್-ಹೆವೆನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಂತರ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಕ್ರೈಸ್ ತ್ಸಾಂಗರೈಡ್ಸ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು 1987ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೋರ್ಗನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. UKಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗಾಯಕ ರೆ ಗಿಲ್ಲೆನ್‌ [[ಜಾನ್ ಸೈಕ್ಸ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ [[ಬ್ಲೂ ಮರ್ಡರ್]] ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಗಿಲ್ಲನ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮರು-ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಮಾಜಿ-ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಗಾಯಕ [[ಟೋನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌]]‌ನನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ತಾಳವಾದ್ಯ ಅಧಿಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬೆವ್ ಬೇವನ್‌]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="MusicMight"/> ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಸನ್ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]]ಯಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1985ರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಅಪಾರ್ಥೀಡ್]]‌ನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last=Drewett|first=Michael|title=Popular Music Censorship in Africa|publisher=Ashgate Publishing|date=2006|page=27|chapter=The Cultural Boycott against Apartheid South Africa|isbn=0754652912}}</ref> ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬೆವ್ ಬೇವನ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಬದಲಿಗೆ ಹಿಂದೆ [[ದ ಕ್ಲ್ಯಾಶ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ಟೆರ್ರಿ ಕೈಮ್ಸ್]]‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="MusicMight"/> ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ''[[ದ ಎಟರ್ನಲ್ ಐಡಲ್‌]]'' 1987ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 8ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆನ್-ಲೈನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅವಧಿಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' "ಮಾರ್ಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಬಲ ಧ್ವನಿಯು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಐಯೋಮಿಯ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಲವು ಭಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗೀತಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Eternal Idol AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/the-eternal-idol-r2012 |title=AMG Eternal Idol Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-10}}</ref> ''ಬ್ಲೆಂಡರ್'' "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ಗೆ ಎರಡು ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="Eternal Idol Blender Review">{{cite web| author= |url=http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2225 |title=Blender Eternal Idol Review |publisher=Blender.com |accessdate=2008-03-10}}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ UKಯಲ್ಲಿ #66ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೆ, USನಲ್ಲಿ 168ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Billboard Albums"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ''ಎಟರ್ನಲ್ ಐಡಲ್‌'' ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿ, ಇಟಲಿ ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರೀಸ್ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕರಿಂದ ಹಿಂದೇಟಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಯುರೋಪಿನ ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರದ್ದುಗೊಂಡವು.<ref name="Live Timeline">{{cite web|author=Dwyer, Robert | url=http://www.sabbathlive.com/80s-timeline.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20071211002803/http://www.sabbathlive.com/80s-timeline.html| archivedate=2007-12-11|title=Sabbath Live Timeline 1980s |publisher=SabbathLive.com |accessdate=2008-03-10}}</ref> ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ಡೇವ್ ಸ್ಪಿಟ್ಜ್ ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಅವನ ಬದಲಿಗೆ ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೋಲ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಜೊ ಬರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ''ಎಟರ್ನಲ್ ಐಡಲ್'' ‌ನ ಅತಿ ಕಳಪೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ್ನು ವರ್ಟಿಗೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ[[I.R.S. ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿತು.<ref name="MusicMight"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1988ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ''ಎಟರ್ನಲ್ ಐಡಲ್'' ‌ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾದ ಫಲವಾಗಿ, ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. "ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವನ್ನು ಮರು-ಆಲೋಚಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ನಂತರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆವು".<ref name="Rosen129">{{Harvnb|Rosen|1996|p=129}}</ref> ಐಯೋಮಿ ಮಾಜಿ-[[ರೈನ್‌ಬೊ]] ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಕೋಜಿ ಪೋವೆಲ್‌]], ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌-ನುಡಿಸುವ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಕೋಟ್ಲ್]] ರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ "ತುಂಬಾ ಅಗ್ಗದ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ‌" ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದ.<ref name="Rosen129"/> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ''[[ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್‌]]'' ಅನ್ನು 1989ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಮತ್ತೆ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಕಡೆಗಣಿತವಾಯಿತು. ತರುವಾಯ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' ''ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್‌'' "ಓಜ್ಜೀ ಅಥವಾ ಡಿಯೊ ಇಲ್ಲದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ಬಮ್‌" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="Headless Cross AMG Review">{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/headless-cross-r2011 |title=Headless Cross AMG review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-10}}</ref> "ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್‌" ಏಕಗೀತವು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 62ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರೆ, ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ UK ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 31ನೇ ಹಾಗೂ USನಲ್ಲಿ 115ನೇ ಸ್ಥಾನ ತಲುಪಿತು.<ref name="Billboard Albums"/> ಐಯೋಮಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ [[ಕ್ವೀನ್]]‌ನ ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಮೇ]] "ವೆನ್ ಡೆತ್ ಕಾಲ್ಸ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಸೊಲೊ ನುಡಿಸಿದನು. ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಹಿಂದೆ [[ವೈಟ್‌ಸ್ನೇಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾರಿ ಮ‌ೂರ್‌]]ನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಚಾರಿ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ನೈಲ್ ಮುರ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ದುರ್ದೈವದ ''ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್‌'' US ಪ್ರವಾಸವನ್ನು 1989ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕರಾದ [[ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಕಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸೈಲೆಂಟ್ ರೇಜ್]] ಒಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕಳಪೆ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಪ್ರವಾಸ ಕೇವಲ ಎಂಟು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು.<ref name="MusicMight"/> ಯುರೋಪ್ ಹಂತದ ಪ್ರವಾಸ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ನಂತರ 23 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[ಗರ್ಲ್‌ಸ್ಕೂಲ್]] ಒಂದಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಮಿಖೈಲ್ ಗೋರ್ಬಚೆವ್]] 1989ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ರಷ್ಯಾ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌.<ref name="Live Timeline"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ''ಹೆಡ್ಲೆಸ್ ಕ್ರಾಸ್‌'' ನ ನಂತರದ ''[[ಟೈರ್]]'' ಅನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು 1990ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿರದ ಒಂದು [[ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಲ್ಬಮ್‌]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕೆಲವು ಹಾಡಿನ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳು [[ನಾರ್ಸ್ ಪುರಾಣ]]ವನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref name="MusicMight"/> ''ಟೈರ್'' 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್ 6ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು UK ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 24ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು USನ ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200'' ಅನ್ನು ತಲುಪದ ಮೊದಲ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="Billboard Albums"/> ಆಲ್ಬಮ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಶಕೆಯ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯಿತು. ''ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪುರಾಣವನ್ನು ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಜತೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಉತ್ತೇಜಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Tyr AMG Review">{{cite web| author=Chrispell, James |url=http://www.allmusic.com/album/tyr-r1997 |title=Tyr AMG review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-11}}{{cite web| author=Chrispell, James |url=http://www.allmusic.com/album/tyr-r1997 |title=Tyr AMG review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-11}}</ref> ''ಬ್ಲೆಂಡರ್'' ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಟಾರ್ ಮಾತ್ರ ನೀಡಿ, "ಐಯೋಮಿಯು ಈ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ದೂರಿತು.<ref name="Tyr Blender Review">{{cite web| author=Mitchell, Ben |url=http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2228 |title=Tyr Blender review |publisher=Blender.com |accessdate=2008-03-11}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ''ಟೈರ್'' ಬೆಂಬಲವಾಗಿ [[ಸರ್ಕಸ್ ಆಫ್ ಪವರ್]] ಒಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಕಳಪೆ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟದಿಂದ UKಯ ಕೊನೆಯ ಏಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರದ್ದುಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web| author=Dwyer, Robert |url=http://sabbathlive.com/lists/CG90TYR.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20051219022836/http://sabbathlive.com/lists/CG90TYR.html| archivedate=2005-12-19|title=Sabbath Live Timeline 1990s Cancelled shows |publisher=SabbathLive.com |accessdate=2008-03-11}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರವಾಸ ಚಕ್ರವು US ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web| author=Dwyer, Robert | url=http://www.sabbathlive.com/lists/90TYR.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060116055140/http://www.sabbathlive.com/lists/90TYR.html| archivedate=2006-01-16|title=Sabbath Live Timeline 1990s |publisher=SabbathLive.com |accessdate=2008-03-11}}</ref> === ''ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌'' (1990–1993) === [[ಚಿತ್ರ:Heaven And Hell 4.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರ ನಂತರ, ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ ಹಾಗೂ ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ (ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ) ಇಬ್ಬರೂ ಪುನಃ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಸೇರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು.]] ಆಗಸ್ಟ್ 1990ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ''[[ಲಾಕ್ ಅಪ್ ದಿ ವೂಲ್ವ್ಸ್]]'' ನ US ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಗಾಯಕ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]] ಮಾಜಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ [[ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌]] ಮಿನ್ನೆಅಪೊಲಿಸ್ ಫೋರಂನ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ "ನೀಆನ್ ನೈಟ್ಸ್" ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಟ್ಲರ್‌ ಐಯೋಮಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಐಯೋಮಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಂಡವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗಾಯಕ ಟೋನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹಾಗು ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ನೀಲ್ ಮುರ್ರೆಯನ್ನು ತಂಡದಿಂದ ಕೈ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. "ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ನಾವು ಆಗ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ನಾವು ಡಿಯೊ ಜೊತೆ ಒಂದುಗೂಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದೆವು. ನಿಜವಾಗಿ ನನಗೆ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಕಾರಣ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶವೂ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಏನನ್ನೋ ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ".<ref name="Rosen129"/> [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]] ಹಾಗು [[ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌]], [[ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ]] ಹಾಗು [[ಕೊಜಿ ಪೋವೆಲ್]] ರನ್ನು 1990ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತಾರೆ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸದ ತಯಾರಿ ವೇಳೆ, ಕುದುರೆ ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ನ ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ ಪೋವೆಲ್ ಸೊಂಟ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref name="Blender Review">{{cite web| author= |url=http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2229|title=Blender Dehumanizer Review |publisher=Blender.com |accessdate=2008-03-17}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್ ನ ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಾಗ, ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್ಮರ್ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]] ಪೋವೆಲ್ ಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' ಶಕೆಯ ತಂಡ ಒಂದುಗೂಡುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ರಯಿನ್ ಹೋಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್]] ನ ಜೊತೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಷ-ಪೂರ್ತಿ ನಡೆದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ಐಯೋಮಿ ಹಾಗು ಡಿಯೊ ನಡುವೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=128}}</ref> "''ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌'' ತಯಾರಾಗಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದೊಂದು ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು", ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದಿಂದಾಗಿ, ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ತಯಾರಿಕೆ ವೆಚ್ಚ ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ತಲುಪಿತು, ಇದು ಬಹಳ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು".<ref name="Rosen129" /> ಡಿಯೊ, ಆಲ್ಬಮ್‌ ನ ತಯಾರಿಕೆ ಕಷ್ಟವೆನಿಸಿದರೂ, ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಫಲ ದೊರೆಯಿತೆಂದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. "ಇದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಭಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದೇ ಗೆಲುವಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು", ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ನಮಗೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇರಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಮಾದರಿಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ".<ref name="Iommi & Dio Interview">{{cite web |author=Wiederhorn, Jon |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=65255 |title=Interview with Ronnie James Dio and Tony Iommi |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-03-17 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423014000/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=65255 |url-status=dead }}</ref> ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಬಂದ ಆಲ್ಬಮ್, ''[[ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌]]'' 22 ಜೂನ್ 1992ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. USನಲ್ಲಿ, [[ರೆಪ್ರೈಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಆಲ್ಬಮ್‌ಅನ್ನು 30 ಜೂನ್‌ 1992ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ ಹಾಗು ಅವನ [[ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳ]] ವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಾ ತಯಾರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಆಲ್ಬಮ್‌‌ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ದೊರೆತವು {{nowrap|reviews,<ref name="Blender Review"/><ref>{{cite web| author= |url=http://www.revelationz.net/index.asp?ID=2381e |title=Revelation Z Magazine ''Dehumanizer'' Review |publisher=RevolutionZ.net |accessdate=2008-03-17}}</ref>}}. ಇದು ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="AMG Biography"/> ಅಗ್ರ 40 ರಾಕ್ ರೇಡಿಯೋ ಏಕಗೀತೆ "TV ಕ್ರೈಮ್ಸ್" ನ ಮೂಲಕ, ಆಲ್ಬಮ್ ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200'' ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 44ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ಆಲ್ಬಮ್‌ "ಟೈಮ್ ಮಷೀನ್" ಹಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವನ್ನು 1992ರಲ್ಲಿ ''[[ವಾಯ್ನೆ'ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, "ನಿಜವಾದ" ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ಕೆಲವು ಹೋಲಿಕೆ ಮರುಕಳಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಹಲವು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅನಿಸಿಕೆಯೂ ಸಹ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌, ''ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌'' ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜುಲೈ 1992ರಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್]], [[ಡ್ಯಾನ್ಜಿಗ್]], [[ಪ್ರಾಂಗ್]], ಹಾಗು [[ಎಕ್ಸೋಡಸ್]] ಜೊತೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರವಾಸದ ನಡುವೆ, ಮಾಜಿ ಗಾಯಕ [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]] ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ. ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[ಕೋಸ್ಟ ಮೆಸ]] ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ''[[ನೋ ಮೋರ್ ಟೂರ್ಸ್]]'' ನ ತನ್ನ ಸೊಲೊ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಅಂತಿಮ ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಆಮಂತ್ರಣ ನೀಡಿದ. ಆದರೆ ಗಾಯಕ ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊನ ಬಿಟ್ಟು, ಈ ಆಮಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: {{quote|I was told in the middle of the tour that we would be opening for Ozzy in Los Angeles. And I said, "No. Sorry, I have more pride than that." A lot of bad things were being said from camp to camp, and it created this horrible schism. So by [the band] agreeing to play the shows in L.A. with Ozzy, that, to me, spelled out reunion. And that obviously meant the doom of that particular project.<ref name="Iommi & Dio Interview"/>}} ಡಿಯೊ, 13 ನವೆಂಬರ್‌ 1992ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ದ [[ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌‌ನ್ನು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ ನಿವೃತ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತಯಾರಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಜುಡಾಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್]] ಗಾಯಕ [[ರಾಬ್ ಹಾಲ್ಫೋರ್ಡ್]] ಕಡೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಎರಡು ರಾತ್ರಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |author=Henderson, Tim |url=http://www.bravewords.com/features/1000484 |title=Rob Halford Reminisces About Covering For OZZY! |publisher=BraveWords.com |accessdate=2008-03-17 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124013153/http://www.bravewords.com/features/1000484 |url-status=dead }}</ref> ಐಯೋಮಿ ಹಾಗು ಬಟ್ಲರ್‌ ಕೂಡ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]] 1985ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ''[[ಲೈವ್ ಏಡ್]]'' ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. === ''ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್'' ಹಾಗು ''ಫರ್ಬಿಡನ್'' (1993–1996) === ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]] ಪುನರ್ಮಿಲನದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]] ನ ಸೊಲೊ ವಾದ್ಯಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಡಿಯೊನ ''[[ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್ ಹೈವೇಸ್]]'' ಹಾಗು ''[[ಆಂಗ್ರಿ ಮೇಷಿನ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಐಯೋಮಿ ಹಾಗು ಬಟ್ಲರ್‌ ಮಾಜಿ [[ರೈನ್‌ಬೊ]] ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬಾಬ್ಬಿ ರೊಂಡಿನೆಲ್ಲಿ]] ಯನ್ನು ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಜಿ ಗಾಯಕ [[ಟೋನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌]]ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್ ತಯಾರಿಕೆಗೋಸ್ಕರ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ ವಿವರಿಸುವಂತೆ: {{quote|It wasn't even supposed to be a Sabbath album; I wouldn't have even done it under the pretence of Sabbath. That was the time when the original band were talking about getting back together for a reunion tour. Tony and myself just went in with a couple of people, did an album just to have, while the reunion tour was (supposedly) going on. It was like an Iommi/Butler project album.<ref name = "csidbi"/>}} ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ತಮ್ಮ ಹದಿನೇಳನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್]]'' ಅನ್ನು 8 ಫೆಬ್ರವರಿ 1994ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ದೊರೆತವು. ''ಬ್ಲೆನ್ಡರ್'' ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸ್ಟಾರ್ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆ [[ಸೌಂಡ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ನ 1994ರ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಸೂಪರ್ ಅನೋನ್]]'' ನ್ನು "ಹಣಸಂಪಾದನೆಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ರಚಿಸಿದ ಕಳಪೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಸಬ್ಬತ್ ಆಲ್ಬಮ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನ ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಟೋರ್ರೆಅನೋ ''ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್'' ಅನ್ನು "''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ಸಬ್ಬತ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ ತರಹವೇ ಧ್ವನಿಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಲ್ಬಮ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web| author=Torreano, Bradley |url=http://www.allmusic.com/album/cross-purposes-r193158 |title=AMG Cross Purposes Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-18}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್ UKಯಲ್ಲಿ 40ನೇ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವುದು ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿ 41ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200'' ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 122ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ''ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್'' "ಇವಿಲ್ ಐ" ಹಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಹಾಡಿಗೆ [[ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಲೆನ್‌]] ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ [[ಎಡ್ಡಿ ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಲೆನ್‌]] ಸಹ-ಬರಹಗಾರ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕಂಪೆನಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="MusicMight" /> ''ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್'' ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ USನ [[ಮೊರ್ಬಿಡ್ ಏಂಜಲ್]] ಹಾಗು [[ಮೋಟಾರ್ ಹೆಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು [[ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಮಿತ್ ಅಪೋಲ್ಲೋ]] ನಲ್ಲಿ 13 ಏಪ್ರಿಲ್ 1994ರಂದು ಒಂದು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ''[[ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್ ಲೈವ್]]'' ಹೆಸರಿನಿಂದ CD ಹಾಗು [[VHS]]ನ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 1994ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಹಾಗು [[ಗಾಡ್ ಸ್ಪೀಡ್]] ಜೊತೆಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಾಬ್ಬಿ ರೊಂಡಿನೆಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಬದಲಿಗೆ ಮೂಲ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ''ಕ್ರಾಸ್ ಪರ್ಪಸಸ್'' ನ ಬೆಂಬಲಾರ್ಥ ಪ್ರವಾಸಗಳ ನಂತರ, ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. "ನನಗೆ ಕಡೆಯ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭ್ರಮನಿರಸನವಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸಬ್ಬತ್ ತಂಡವು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತ ನಾನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ".<ref name="csidbi">{{Harvnb|Rosen|1996|p=130}}</ref> ಬಟ್ಲರ್‌ [[GZR]] ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸೊಲೊ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ''[[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್]]'' ಅನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ. ಆಲ್ಬಮ್ "ಗಿವಿಂಗ್ ಅಪ್ ದಿ ಗ್ಹೊಸ್ಟ್" ಹಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿರುವ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಬಗೆಗಿನ ಟೀಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಾಡಿನ ಸಾಲುಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು: ''ನೀನು ಕೃತಿಚೌರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಣಕವಾಡಿದೆ /ನಮ್ಮ ಅರ್ಥದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು / ನಿನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ / ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ / ನಿನ್ನದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ / ಆತ್ಮವು ಸತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊರಟುಹೋಗಿದೆ''.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=51}}</ref> ಬಟ್ಲರ್‌‌ನ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ, ಆಗ ತಾನೇ ಮರು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ತೊರೆದ. ಐಯೋಮಿ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾದ ನೀಲ್ ಮುರ್ರೆ‌ಯನ್ನು ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಲು ಹಾಗು ಕೊಜಿ ಪೋವೆಲ್ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕರೆತಂದ. ಹೀಗೆ ''ಟೈರ್'' ತಂಡ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪುನರ್ಮಿಲನವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ [[ಬಾಡಿ ಕೌಂಟ್]] ನ ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ [[ಎರ್ನಿ C]] ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ. ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು 1994ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಡಿ ಕೌಂಟ್ ನ ಗಾಯಕ [[ಐಸ್ T]] ಅಥಿತಿ ಗಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಡಿದ "ಇಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಪವರ್" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಆಲ್ಬಮ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Harvnb|Rosen|1996|p=131}}</ref> ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಫರ್ಬಿಡನ್]]'' 8 ಜೂನ್ 1995ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತಾದರೂ, US ಅಥವಾ UKಯ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=4105&model.vnuAlbumId=545105 |title=Billboard Black Sabbath album chart history |publisher=Billboard.com |accessdate=2008-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603093537/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=4105&model.vnuAlbumId=545105 |archivedate=2008-06-03 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web| author= |url=http://www.everyhit.com |title=Every Hit.com UK Black Sabbath album chart history |publisher=EveryHit.com |accessdate=2008-03-20}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು; ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನ ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಟೋರ್ರೆಅನೋ "ಬೇಸರ ತರಿಸುವ ಹಾಡುಗಳು, ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗು ಅಷ್ಟೇನೂ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಲ್ಲದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ;<ref>{{cite web |author=Torreano, Bradley |url=http://www.allmusic.com/album/forbidden-r220255 |title=Allmusic Forbidden review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-20}}</ref> ಈ ನಡುವೆ ''ಬ್ಲೆನ್ಡರ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ''ಫರ್ಬಿಡನ್'' "ಒಂದು ಮುಜುಗರಪಡುವ ಸಂಗತಿ... ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಆಲ್ಬಮ್" ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |author=Mitchell, Ben |url=http://www.blender.com/guide/reviews.aspx?id=2230m |title=Blender Forbidden review |publisher=Blender.com |accessdate=2008-03-20}}</ref> ಜುಲೈ 1995ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮೊದಲಿಗರಾದ [[ಮೋಟಾರ್ ಹೆಡ್]] ಹಾಗು [[ಟಿಯಮತ್]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಕೊಜಿ ಪೋವೆಲ್, ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ತೊರೆದ. ನಂತರ ಇವನ ಬದಲಿಗೆ ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬಾಬ್ಬಿ ರೊಂಡಿನೆಲ್ಲಿ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1995ರಲ್ಲಿ ಏಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾದ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುವು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಮಾಜಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಗಾಯಕ [[ಗ್ಲೆನ್ ಹಫೆಸ್‌]] ಹಾಗು ಮಾಜಿ [[ಜುಡಾಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್]] ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಡೇವ್ ಹಾಲಂಡ್]] ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಸೊಲೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. ಆಲ್ಬಮ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ''ಏತ್ ಸ್ಟಾರ್'' ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆಲ್ಬಮ್ 2004ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ 1996 DEP ಸೆಷನ್ಸ್]]'' ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಹಾಲಂಡ್ ನ ಡ್ರಮ್‌ ವಾದನವನ್ನು ಸೆಷನ್ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾಪ್ಲೆಯ್]] ಮರು-ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite web| author=Rivadavia, Eduardo |url=http://www.allmusic.com/album/the-dep-sessions-1996-r710201 |title=AMG ''The 1996 DEP Sessions'' Review |publisher=Allmusic.com |accessdate=2008-03-21}}</ref> 1997ರಲ್ಲಿ, ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಹಾಗು ಮೂಲ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್ ತಂಡದ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಂಡವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ. ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ 1992ರ ಕೋಸ್ಟ ಮೇಸ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿತ್ತೆಂದು ಗಾಯಕ ಟೋನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು I.R.S. ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆನಂತರ ತಮ್ಮ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಮರೀನ್ ನಂತರ ''ಫರ್ಬಿಡನ್'' ನನ್ನು ಒಂದು "ಸ್ಥಾನ ತುಂಬಿದ ಆಲ್ಬಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರತಂದಿತು, ಗಾಯಕನಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿತು ಹಾಗು ತಂಡವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನನಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿಯ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ".<ref>{{cite web |author= |url=http://www.tonymartin.net/qanda.html |title=Tony Martin.net Q&A |publisher=TonyMartin.net |accessdate=2008-03-20 |archive-date=2007-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221032549/http://www.tonymartin.net/qanda.html |url-status=dead }}</ref> [[I.R.S. ರೆಕಾರ್ಡ್‌s]] 1996ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಜೊತೆಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ''[[ದಿ ಸಬ್ಬತ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್]]'' ಹೆಸರಿನ ಒಂದು [[ಸಂಕಲಿತ ಆಲ್ಬಮ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ''ಬೋರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌'' ಹಾಗು ''ಫರ್ಬಿಡನ್ '' ನ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. === ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ ಪುನರ್ಮಿಲನ (1997–2006) === [[ಚಿತ್ರ:Ozzy Osbourne.JPG|thumb|right|175px|ಇಸವಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌.]] ಕಳೆದ 1997ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ, ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌, ಹಾಗು ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿ [[ಒಜ್ಜ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ನ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಮೈಕ್ ಬೋರ್ಡಿನ್]] ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. ಅವನು ತನ್ನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ದಿ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಬದ್ದನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="AMG Biography"/> ಕಳೆದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1997ರಲ್ಲಿ, ತಂಡಕ್ಕೆ ವಾರ್ಡ್‌ನ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಇದು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ 1992ರ "ನಿವೃತ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ" ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮೂಲ ಸದಸ್ಯರ ಪುನರ್ಮಿಲನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲ ತಂಡವು ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು [[ಬಿರ್ಮಿಂಘಮ್‌ NEC]] ಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು. ''[[ರಿಯೂನಿಯನ್]]'' ಹೆಸರಿನ ಈ ಜೋಡಿ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅನ್ನು 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1998ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ರಿಯೂನಿಯನ್'', ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200'' ರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ<ref name="Billboard Albums"/> US ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ದರ್ಜೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="AMG Biography"/><ref>{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=BLACK%20SABBATH&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=on&before=on&startMonth=1&endMonth=2&startYear=1999&endYear=1999&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA Gold & Platinum database-''Reunion''|accessdate=2009-02-22|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924151716/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=BLACK%20SABBATH&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=on&before=on&startMonth=1&endMonth=2&startYear=1999&endYear=1999&sort=Artist&perPage=25|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಏಕಗೀತೆ "[[ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್‌]]"ಗಾಗಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ 2000ದಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಟಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ಎಂದು ತನ್ನ ಮೊದಲನೇ [[ಗ್ರ್ಯಾಮ್ಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಹಾಡು ಪ್ರಥಮಬಾರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಂದ ಗೌರವ. ''ರಿಯೂನಿಯನ್'' ಎರಡು ಹೊಸ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳಾದ, "ಸೈಕೊ ಮ್ಯಾನ್‌" ಹಾಗು "ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಮೈ ಸೌಲ್" ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವೆರಡೂ ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ರಾಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್'' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 20ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Billboard Albums"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು 1998ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸ ಹೊರಡುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ, ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌‌ಗೆ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]] ವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇವನ ಬದಲಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=68263 |title=HEAVEN AND HELL Drummer: RONNIE JAMES DIO Is 'Singing Better Than He Has Ever Sung' |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-08 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602231010/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=68263 |url-status=dead }}</ref> ವಾರ್ಡ್ US ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕರಾದ [[ಪಂತೇರ]] ಜೊತೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿದ. ಇದು ಜನವರಿ 1999ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಜ್ಜ್ ಫೆಸ್ಟ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲೂ ಸಹ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ಒಜ್ಜ್ ಫೆಸ್ಟ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ನಡುವೆ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದರು. ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್, ''[[ಐಯೋಮಿ]]'' ಯನ್ನು 2000ದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ. ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ''[[ಡೌನ್ ಟು ಅರ್ಥ್‌]]'' ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ತಮ್ಮ ಹೊಸ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ರಿಕ್ ರುಬಿನ್]] ಜೊತೆ 2001ರ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಮರಳಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ಆದರೆ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಗೆ 2001ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಕರೆಬಂದದ್ದರಿಂದ ಸೆಷನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author=Saraceno, Christina |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5932210/sabbath_scrap_disturbed_dates |title=Sabbath Scrap Disturbed Dates |publisher=RollingStone.com |accessdate=2008-04-08 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617164614/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5932210/sabbath_scrap_disturbed_dates |url-status=dead }}</ref> "ಅದು ಅಂತಿಮ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ", ಎಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. "ನಾವು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಇದೊಂದು ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಸಂಗತಿ ಏಕೆಂದರೆ <nowiki>ಹಾಡುಗಳು</nowiki> ನಿಜವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದವು"{{nowrap|good".<ref name="Blabbermouth Iommi">{{cite web| author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=25029 |title=BLACK SABBATH Guitarist Says It's A 'Shame' The Band Didn't Complete New Studio Album |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-08}}</ref>}}. ಐಯೋಮಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟ: {{quote|It's quite different recording now. We've all done so much in between. In <nowiki>[the early]</nowiki> days there was no mobile phone ringing every five seconds. When we first started, we had nothing. We all worked for the same thing. Now everybody has done so many other things. It's great fun and we all have a good chat, but it's just different, trying to put an album together.<ref name="Blabbermouth Iommi"/>}} ಮಾರ್ಚ್ 2002ರಲ್ಲಿ, ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ನ [[ಎಮ್ಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ರಿಯಾಲಿಟಿ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "[[ದಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್ಸ್]]" [[MTV]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.<ref name="AMG Biography"/> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಅಪಾರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಿತನಾದ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸೂಚಿ ಕಂಪೆನಿ [[ಸ್ಯಾಂಕ್ಟ್ಯೂಅರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಒಂದು ಜೋಡಿ ಲೈವ್ (ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ) ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಪಾಸ್ಟ್ ಲೈವ್ಸ್]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ 70ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದಂತಹ ಹಾಡುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿದ್ದ ''[[ಲೈವ್ ಅಟ್ ಲಾಸ್ಟ್]]'' ಆಲ್ಬಮ್ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ 2004ರ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೂ ವಿರಾಮ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ತಂಡವು ಒಜ್ಜ್ ಫೆಸ್ಟ್ 2004 ಹಾಗು 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಮರಳಿತು. ನವೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ [[UK ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷ ನಂತರ, ಮಾರ್ಚ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು USನ [[ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |author=Sprague, David |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/9438157/rock_and_roll_hall_of_fame_2006_black_sabbath |title=Rock and Roll Hall of Fame 2006: Black Sabbath - Ozzy Osbourne recalls his band's heavy, scary journey |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-08 |archive-date=2008-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603174719/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/9438157/rock_and_roll_hall_of_fame_2006_black_sabbath |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌‌ನ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳು "[[ಹೋಲ್ ಇನ್ ದ ಸ್ಕೈ]]" ಹಾಗು "[[ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್‌]]" ನನ್ನು ನುಡಿಸಿ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಕ್ಕೆ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=50050 |title=METALLICA: Video Footage Of BLACK SABBATH Rock Hall Induction, Performance Posted Online |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-08 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602230951/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=50050 |url-status=dead }}</ref> === ''ದಿ ಡಿಯೊ ಇಯರ್ಸ್‌'' ಮತ್ತು ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌ (2006-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === {{details|Heaven & Hell (band)}} [[ಚಿತ್ರ:Vinny Appice HAH Katowice Spodek 2007.jpg|right|thumb|220px|ಇಸವಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಕಟೊವಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೆವೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಡ್ರಮ್‌ ಸೊಲೊ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ವಿನ್ನೀ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]] ಇಸವಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ [[ಹೊಸ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಯ (ಸೊಲೊ) ಆಲ್ಬಮ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ, [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೊ]]ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನಾಲ್ಕೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ '''[[ದಿ ಡಿಯೊ ಇಯರ್ಸ್‌]]'' ' ಆಲ್ಬಮ್‌ನ್ನು [[ರೈನೋ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ, ಮೂರು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು, ಐಯೋಮಿ, ಬಟ್ಲರ್‌, ಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪೀಸ್‌ ಮೂವರೂ ಪುನಃ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ದಿನಾಂಕ 3 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2007ರಂದು ''ದಿ ಡಿಯೊ ಇಯರ್ಸ್‌'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್‌ 200 ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು 54ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಏಕಗೀತೆ 'ದಿ ಡೆವಿಲ್‌ ಕ್ರೈಡ್‌' ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ರಾಕ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 37ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="Billboard Albums" /> ಈ ರೀತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡು, ಒಂದು [[ವಿಶ್ವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ಡಿಯೊ ''ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌'' ಆಲ್ಬಮ್‌ ರಚಿಸಿದ ತಂಡದವರನ್ನು ಪುನಃ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌, ಬಟ್ಲರ್‌, ಐಯೋಮಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಡ್‌ರ ಗುಂಪನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದ ನೀಡದಿರಲು, ಹೊಸ ತಂಡವು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಂತೆಯೇ [[ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌]] ಎಂಬ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿತು. ಪ್ರವಾಸ ಹೊರಡುವ ಮುಂಚೆ, ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]] ಹಾಗೂ ವಾದ್ಯಮೇಳದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಗಹನವಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂಡಿಬಂದು, ತಂಡದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=135471|title=Ward On Quitting Heaven & Hell: I Was Uncomfortable With Some Things Surrounding The Project|last=Russell|first=Tom|date=20 February 2010|publisher=[[Blabbermouth.net|Blabbermouth]]|accessdate=21 February 2010|archive-date=22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222042057/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=135471|url-status=dead}}</ref> ಇವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಡ್ರಮ್‌-ವಾದಕ [[ವಿನ್ನಿ ಅಪ್ಪೀಸ್‌]]ರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ''ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌‌'' ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ತಂಡವು ಪುನಃ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಾಯಿತು. 'ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್' ತಂಡವು [[ಮೆಗಾಡೆಟ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಲ್ಯಾಮ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್‌]] ಎಂಬ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಕಲನಗಳೊಂದಿಗೆ US ಪ್ರವಾಸ ನಡೆಸಿತು. ದಿನಾಂಕ 20 ಮಾರ್ಚ್‌ 2007ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಮತ್ತು DVDಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''[[ಲೈವ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ರೇಡಿಯೊ ಸಿಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಹಾಲ್‌]]'' '. ನವೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ಈ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಮಾಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ಡಿಯೊ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ.<ref>{{cite web| author=Elliott, Mike |url=http://www.komodorock.com/interviews/interviews/komodo-rock-talks-with-ronnie-james-dio-200711012460/ |title=Komodo Rock Talks With Ronnie James Dio |publisher=Komodorock.com |accessdate=2008-04-08}}</ref> ತರುವಾಯ ವರ್ಷ ಈ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ನಡೆಯಿತು. ಮುಂಬರುವ ಹೊಸ ಬಾಕ್ಸ್‌ ಸೆಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ, ಹಾಗೂ, [[ಜುಡಾಸ್‌ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌]], [[ಮೊಟಾರ್‌ಹೆಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಟೆಸ್ಟಾಮೆಂಟ್‌]] ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ [[ಮೆಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಟೂರ್‌]] ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜತೆಗೂಡುವುದೆಂದು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=95359 |title=JUDAS PRIEST Frontman On 'Metal Masters' Tour: 'We Insisted On A Classic Metal Package' |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080422142021/http://www.roadrunnerrecords.com/Blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=95359 |url-status=dead }}</ref> ''[[ದಿ ರೂಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್‌]]'' ಬಾಕ್ಸ್‌ ಸಂಗ್ರಹವು,ಡಿಯೊ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಬ್ಲಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಹೊಸಮಾತೃಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೆಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಟೂರ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಇಸವಿ 2009ರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳವು ತನ್ನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ''[[ದಿ ಡೆವಿಲ್‌ ಯು ನೋ]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು 28 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2009ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="billb09">{{cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/news/heaven-hell-feeling-devilish-on-new-album-1003940100.story |title="Heaven & Hell Feeling Devilish On New Album" |accessdate=2009-02-13 |last=Cohen |first=Jonathan |coauthors= |date=February 10, 2009 |work=Billboard |publisher=Howard Appelbaum}}</ref> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಹೆಸರನ್ನು ಐಯೋಮಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆಂದು ಐಯೋಮಿ ವಿರುದ್ಧ 26 ಮೇ 2009ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದ. ತಾವು ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಸದಸ್ಯರೆಂದು ಐಯೋಮಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಮೇಳದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಸಹಯೋಗಿಗಳು ಈ ಹಸರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ತಮಗೆ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆಯೆಂದು ಐಯೋಮಿ ವಾದಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಈ ಟ್ರೇಡ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 50%ರಷ್ಟು ಮಾಲೀಕತ್ವ ಕೋರಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ವಿಚಾರಣೆಯು ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕೂ ಮೂಲ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದೆಂದು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Ozzy Osbourne sues over Black Sabbath name Accuses bandmate Tony Iommi of costing him merchandise royalties | date=2009-05-30 | publisher=AP | url=http://www.msnbc.msn.com/id/31008866/ | work=MSNBC | pages= | accessdate=2009-05-30 | language= | archive-date=2009-06-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090602182717/http://www.msnbc.msn.com/id/31008866 | url-status=dead }}</ref> 'ಐ ಆಮ್‌ ಓಜ್ಜೀ' ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಾಗ ನೀಡಿದ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ತಂಡವು ಪುನಃ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯದಿದ್ದರೂ, 'ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲ ಸದಸ್ಯರ ಜತೆ ಪುನರ್ಮಿಲನವಾಗುವ' ಭರವಸೆಯನ್ನು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಓಜ್ಜೀ ಹೇಳುವರು, 'ತಂಡ ಪುನಃ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಇದೀಗ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ನನಗನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಅದು ನನ್ನ ಹಣೆಬರಹ ಅಂತಿದ್ರೆ, ಸರಿ." ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ಗೆಳತಿಯ ಜತೆ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ನಾನು ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ನನಗೆ ಗೆಳತಿಯರಿದ್ದರು. ಆಗ ನಾನು, 'ಓಹ್‌, ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಷರ್ಲೀಯೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರಬಯಸುವೆ' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಅದಾದ ನಂತರ, 'ಛೆ! ನಾನೇನು ಯೋಚಿಸ್ತಿದ್ದೆ?' ಎಂದು ನಿಮಗೆ ನೀವೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲವೆ?' <ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= |authorlink= | title=Ozzy: Sabbath not regrouping | date=2010-01-25 | publisher=AP | url =http://jam.canoe.ca/Music/2010/01/25/12611346-wenn-story.html | work =Canoe | pages = | accessdate = 2010-01-25 | language = }}</ref> == ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ == ಬ್ಯ್ಲಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ ಸಹ, ಅವರ ಮೂಲ ಸಂಗೀತವು ಅಪಶಕುನ ಸೂಚಕ ಗೀತರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಸೂಚಕ ಸಂಗೀತದ ಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು.<ref name="Black Sabbath's song review"/> ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇದು ಸಂಗೀತದ [[ಟ್ರೈಟೋನ್‌]] ಅರ್ಥಾತ್‌ 'ಡೆವಿಲ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್ವಲ್‌'ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Satanism today"/> 1970ರ ದಶಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ನ 'ಕರಾಳ' ಸಂಗೀತವು ಅಂದಿನ ರಾಕ್ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="AMG Biography"/> [[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌]] ಶೈಲಿಯ ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಅನೇಕ ಮುಂಚಿನ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಂತೆಯೇ, ಈ ತಂಡದ ಹಾಡುಗಳು ರಾಕ್‌ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book |last=D. Barnet|first=Richard|coauthors=L. Burriss, Larry|others=D. Fisher, Paul |title=Controversies of the music industry |publisher=Greenwood Publishing Group |date=2001 |pages=87–88 |chapter=Messages of Death |isbn=0313310947}}</ref> ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಗಾಯನ ಮಧುರಗೀತೆಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ-ವಾದಕ ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಪ್ರಮುಖ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್ ತಂಡದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗೀತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಐಯೋಮಿಗೆ ಬಹಳ ಬೇಸರದ ಕೆಲಸವಾಯಿತು. ಏನಾದರೂ ಹೊಸತು ತರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಅವರು ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. 'ನಾನೇನಾದರೂ ಹೊಸತು ತರಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಯಾರೂ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.' <ref name="Rosen76"/> ನಂತರ, ಐಯೋಮಿಯವರ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: {{quote|Black Sabbath never used to write a structured song. There'd be a long intro that would go into a jazz piece, then go all folky... and it worked. Tony Iommi—and I have said this a zillion times—should be up there with the greats. He can pick up a guitar, play a riff, and you say, 'He's gotta be out now, he can't top that.' Then you come back, and I bet you a billion dollars, he'd come up with a riff that'd knock your fucking socks off.<ref>{{cite web| author= Sprague, David |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/9438157/rock_and_roll_hall_of_fame_2006_black_sabbath |title=Rock and Roll Hall of Fame 2006: Black Sabbath |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-25}}</ref> }} ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು [[ಶ್ರುತಿ‌ ತಗ್ಗಿಸಿದ]] ಗಿಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ 'ಕರಾಳ ಭಾವನೆ' ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="AMG Biography"/> ಇಸವಿ 1966ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು, [[ಲೋಹದ ಹಾಳೆ]] ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಟೋನಿ ಐಯೊಮಿ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯ ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳ ತುದಿ ಕುಯ್ದುಹೋಗಿತ್ತು. ಐಯೋಮಿ ಬಹುಶಃ ಸಂಗೀತದ ಆಸೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರು ಅವರಿಗೆ [[ಜಾಂಗೊ ರೇನ್ಹಾರ್ಟ್]]‌ರ ಜ್ಯಾಝ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. ಜಾಂಗೋ ಸಹ ತಮ್ಮ ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಗಿಟಾರ್‌ ನುಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Rosen135">{{Harvnb|Rosen|1996|p=135}}</ref> ಜಾಂಗೊ ರೇನ್ಹಾರ್ಟ್‌ರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಐಯೋಮಿ, ಕುಯ್ದುಹೋದ ಬೆರಳತುದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಮತ್ತು ತೊಗಲಿನ ಬೆರಳುಟೋಪಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ ಐಯೋಮಿ ಇನ್ನೂ ತೆಳುವಾದ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ತಮ್ಮ [[ಕೃತಕ ಅವಯವ]]ಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಗಿಟಾರಿನ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ ಕರಾಳತೆಯ ಛಾಪು ನೀಡಿತು.<ref name="Rosen135"/> ವಾದ್ಯ-ಮೇಳದ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐಯೋಮಿ C# ಶೃತಿ, ಅಥವಾ 'ಮೂರು ಸೆಮಿಟೋನ್‌ ಇಳಿಸುವಿಕೆ' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೂಪದ [[ತಗ್ಗಿಸಿದ ಶ್ರುತಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು E♭ ಶೃತಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶೃತಿಗಿಂತ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಕಡಿಮೆಯ ಶೃತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು.<ref name="inter">{{cite web|url=http://iommi.com/images/spread.jpg|title=Tony Iommi interview|accessdate=2009-03-01|archive-date=2009-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090305020833/http://iommi.com/images/spread.jpg|url-status=dead}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ವಿವಾದಾತೀತವಾಗಿ ಸರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ವಾದ್ಯಮೇಳವಾಗಿದೆ. ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]'' ನಂತಹ ಮಹತ್ವದ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತಹ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಈ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳವು ನೆರವಾಯಿತು. 'ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್ ಸಂಗೀತ ಲೋಕವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಎಂದು ''ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್'' ‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಬಣ್ಣಿಸಿತು.ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು <ref name="The Holy Sabbath">{{cite web |author=Diehl, Matt |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5939997/the_holy_sabbath |title=The Holy Sabbath |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617164618/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5939997/the_holy_sabbath |url-status=dead }}</ref> ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಶೈಲಿಯ [[ಬೀಟಲ್ಸ್‌]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಿತು.<ref name="The Greatest Artists">{{cite web |author= |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/7249931/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_85_black_sabbath |title=The Greatest Artists of All Time |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617172802/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/7249931/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_85_black_sabbath |url-status=dead }}</ref> ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ನ್ನು 'ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ ''ಟೈಮ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ತಮ್ಮ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಟಾಪ್‌ 100 ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="The 100 Albums">{{cite news |author= |url=http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Paranoid,00.html |title=All Time 100 |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617051617/http://www.time.com/time/2006/100albums/0,27693,Paranoid,00.html |url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮ ಟಾಪ್‌ ಟೆನ್‌ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ <ref name="Blabbermouth Greatest">{{cite web|author=|url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=55087|title=BLACK SABBATH, JUDAS PRIEST And METALLICA Are 'Greatest Heavy Metal Bands Of All Time|publisher=Blabbermouth.net|accessdate=2008-04-25|archive-date=2008-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602225156/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=55087|url-status=dead}}</ref> [[MTV]] ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ನೀಡಿತು. 100 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ರಾಕ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[VH1]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ಗೆ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು.<ref>{{citeweb|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1hardrock.htm|title=Rock the Net-VH1: 100 Greatest Hard Rock Artists|accessdate=2009-04-09}}</ref> ತಮ್ಮ 40 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಮೆಟಲ್‌ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ VH1, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ದ 'ಐರನ್‌‌ ಮ್ಯಾನ್'ಗೆ ಮೊದಲ ಹಾಡಿನ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು. ‌<ref name="Blabbermouth Iron Man">{{cite web|author=|url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=51784|title=BLACK SABBATH's 'Iron Man' Tops VH1 List As the Greatest Metal Song of All Time|publisher=Blabbermouth.net|accessdate=2008-04-25|archive-date=2011-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606133853/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=51784|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ವಿಲಿಯಮ್‌ ರುಹ್ಲ್‌ಮನ್‌ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: {{quote|Black Sabbath has been so influential in the development of heavy metal rock music as to be a defining force in the style. The group took the blues-rock sound of late '60s acts like [[Cream (band)|Cream]], [[Blue Cheer]], and [[Vanilla Fudge]] to its logical conclusion, slowing the tempo, accentuating the bass, and emphasising screaming guitar solos and howled vocals full of lyrics expressing mental anguish and macabre fantasies. If their predecessors clearly came out of an electrified blues tradition, Black Sabbath took that tradition in a new direction, and in so doing helped give birth to a musical style that continued to attract millions of fans decades later.<ref name="AMG Biography"/> }} === ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯ === ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲ. [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]],<ref name="Guitar World"/> [[ಐರನ್‌ ಮೇಡೆನ್‌]],<ref name="Blabbermouth Iron Maiden">{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=27275 |title=IRON MAIDEN Bassist Talks About His Technique And Influences |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602225124/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=27275 |url-status=dead }}</ref> [[ಸ್ಲೇಯರ್‌]],<ref name="Guitar World"/> [[ಡೆತ್‌]],<ref name="Guitar World"/> [[ಕೋರ್ನ್‌]],<ref name="Guitar World"/> [[ಮೇಹೆಮ್‌]],<ref name="Guitar World"/> [[ವೆನೊಮ್‌‌]],<ref name="Guitar World"/> [[ಅಲೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಚೇನ್ಸ್‌]], [[ಆಂತ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್‌]], [[ಡಿಸ್ಟರ್ಬ್ಡ್‌]], [[ಐಸ್ಡ್‌ ಅರ್ಥ್‌]], [[ಮೆಲ್ವಿನ್ಸ್‌]], [[ಓಪೆತ್‌]],<ref name="Blabbermouth Opeth">{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=80477 |title=OPETH Pays Tribute To Classic Heavy Metal Artists |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2007-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070912221811/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=80477 |url-status=dead }}</ref> [[ಪ್ಯಾಂಟೆರಾ]],<ref name="Guitar World"/> [[ಮೆಗಾಡೆಟ್‌‌]],<ref name="Rolling Stone Renion Review">{{cite web |author=Turman, Katherine |url=http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5921802/black_sabbath |title=Black Sabbath - Bank One Ballpark, Phoenix, December 31, 1998 |publisher=Rollingstone.com |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617172801/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/articles/story/5921802/black_sabbath |url-status=dead }}</ref> [[ದಿ ಸ್ಮ್ಯಾಷಿಂಗ್‌ ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್‌]],<ref>ಡಿ ಪೆರ್ನಾ, ಅಲ್ಯಾನ್‌. "ಜೀರೊ ವರ್ಷಿಪ್‌", ''ಗಿಟಾರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌''. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1995.</ref> [[ಸ್ಲಿಪ್‌ನಾಟ್‌]],<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=77507 |title=BLACK SABBATH Bassist: 'It's Great When Bands Cite Us As Their Influence |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810150228/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=77507 |url-status=dead }}</ref> [[ಫೂ ಫೈಟರ್ಸ್‌]],<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=71459 |title=HEAVEN AND HELL, MEGADETH Perform In Los Angeles; Photos Available |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811035925/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=71459 |url-status=dead }}</ref> [[ಫಿಯರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]],<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=73036 |title=Ex-FEAR FACTORY Axeman DINO CAZARES Talks Guitars |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602225205/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=73036 |url-status=dead }}</ref> [[ಕ್ಯಾಂಡ್ಲ್‌ಮಾಸ್‌]],<ref name="Metal Obsession Leif Edling">{{cite web| author= |url=http://metalobsession.net/candlemass-leif-edling-02042009 |title=Candlemass (Leif Edling) 02/04/2009 |publisher=MetalObsession.net |accessdate=2009-04-28}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಗಾಡ್‌ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಾದ್ಯ-ಮೇಳಗಳು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=28660 |title=GODSMACK'S Next Album Will Rock In A Bluesier Way |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929061341/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=28660 |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಗೌರವ-ಸೂಚೀ ಆಲ್ಬಮ್‌]]ಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿವೆ. ಅವು ''[[ನೇಟಿವಿಟಿ ಇನ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌]]'' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ 1 &amp; 2''. [[ಸೆಪಲ್ಚುರಾ]], [[ವೈಟ್‌ ಜೊಂಬೀ]], [[ಟೈಪ್‌ ಓ ನೆಗಟೀವ್‌]], [[ಫೇತ್‌ ನೋ ಮೋರ್‌]], [[ಮೆಷೀನ್‌ ಹೆಡ್‌]], [[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಆಫ್ ಎ ಡೌನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌]] ಪ್ರಥಮ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಇಸವಿ 2006ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]]ದ [[ಲಾರ್ಸ್‌ ಉಲ್ರಿಕ್‌]], ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಹಯೋಗಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಹೆಟ್ಫೀಲ್ಡ್‌]], ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ನ್ನು [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. 'ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಎಂದಿಗೂ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಸಂಗೀತದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಲಾರ್ಸ್‌ ಉಲ್ರಿಕ್‌ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=49540 |title=METALLICA Induct BLACK SABBATH Into ROCK AND ROLL HALL OF FAME: Photos Available |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602224059/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=49540 |url-status=dead }}</ref> 'ಸಬ್ಬತ್‌ ತಂಡದ ಕೇಡನ್ನು ಧ್ವನಿಸುವ ಸಂಗೀತ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಅದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ ಈ ರೀತಿಯ ಶೈಲಿಯ ಸಾಮ್ರಾಟ' ಎಂದು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಹೆಟ್ಫೀಲ್ಡ್‌ ಹೇಳಿದರು.<ref name="Influence">{{cite web |author= |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=41860 |title=Metal/Hard Rock Musicians Pay Tribute To BLACK SABBATH's 'Paranoid' |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602230944/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=41860 |url-status=dead }}</ref> ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ಆಲ್ಬಮ್‌ ಕುರಿತು [[ಗನ್ಸ್‌ ಎನ್‌ ರೋಸಸ್‌]] ತಂಡದ ಮಾಜಿ ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ [[ಸ್ಲ್ಯಾಷ್‌]] ಹೇಳಿದ್ದು ಹೀಗೆ: 'ಈ ಇಡೀ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಕುರಿತು ಅದೇನೊ ವಿಶೇಷತೆಯಿದೆ - ನೀವು ಸಣ್ಣ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಭಿನ್ನ ಪ್ರಪಂಚದ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಮನವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ... ''ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌'' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಬ್ಬತ್ ಧ್ಯೇಯವೇನೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ‌ ಟೋನಿಯವರ ಗಿಟಾರ್‌ ನುಡಿಸುವ ಶೈಲಿ - ಅದು 'ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌' ಅಥವಾ 'ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌'ನಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ."<ref name="Influence" /> [[ಆಂತ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ಗಿಟಾರ್‌-ವಾದಕ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ ಇಯಾನ್‌]] ಹೇಳಿದ್ದು, "ನಾನು ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೂ 'ನಿಮ್ಮ ಅತಿ ನೆಚ್ಚಿನ ಐದು ಮೆಟಲ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಯಾವುವು?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಐದು ಸಬ್ಬತ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಸುಲಭವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ."<ref name="Influence" /> [[ಲ್ಯಾಮ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್‌]]ನ [[ಕ್ರಿಸ್ ಆಡ್ಲರ್‌]] ಹೇಳಿದ್ದು: "ತಾವು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ತಂಡದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ನುಡಿಸುವ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿಮಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು."<ref name="LOG Influence">{{cite web |author=Morgan, Anthony |url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=88379 |title=LAMB OF GOD To Switch Record Labels For Non-U.S. Territories |publisher=Blabbermouth.net |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421212642/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=88379 |url-status=dead }}</ref> ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, [[ಸ್ಟೋನರ್‌ ರಾಕ್‌]],<ref>{{cite journal|last=Ratliff|first=Ben|date=June 22, 2000|title=Rated R review|journal=Rolling Stone|url=http://www.rollingstone.com/reviews/album/233746/review/5943680?utm_source=Rhapsody&utm_medium=CDreview|accessdate=December 19, 2009|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203020527/http://www.rollingstone.com/reviews/album/233746/review/5943680?utm_source=Rhapsody&utm_medium=CDreview|url-status=dead}}</ref> [[ಸ್ಲಜ್‌ ಮೆಟಲ್‌]],<ref name="AMG-Eyehategod">{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/eyehategod-p38682| title=Eyehategod | author=Huey, Steve | work=[[Allmusic]]| accessdate=2009-12-31}}</ref><ref>''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'', ಪಾಪ್‌/ಜಾಝ್‌ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌, ಪುಟ 2, 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007 [https://www.nytimes.com/2007/10/05/arts/music/05wpop.html?pagewanted=2&amp;sq=Melvins%20sludge&amp;st=cse&amp;scp=1 ] 31 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಮರುಪಡೆದದ್ದು.</ref> [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಮೆಟಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಡೂಮ್‌ ಮೆಟಲ್‌]]ನಂತಹ ಉಪ-ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸಬ್ಬತ್‌ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಗಾತ್‌ ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಬ್ಬತ್ ತಂಡದವರು ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[[ಸ್ಕಾರುಫಿ 2003]], ಪು. 105, "''ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವೀ ಸಂಗೀತ ತಂಡವಾಗಿರುವ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ (2), ಹಾರ್ಡ್‌ ರಾಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಇನ್ನೂ ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ವಿಕೃತ ಹಾಗೂ ಮೊಳಗುವ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಂತಹ ಗೀತಭಾಗಗಳು, ಅವುಗಳ ರಾಕ್ಷಸಸ್ವರೂಪಿ ನೃತ್ಯಗಳು ಅವರ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹಿ ಲಯಗಳು, ಏಕತಾನತೆಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಭಯಾನಕ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುವ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಿಶ್ವದ ಮುನ್ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು, ಬ್ಲಾಕ್ ಮೆಟಲ್ ಮತ್ತು ಡೂಮ್ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಕಿತು'' ''.''ತಂಡದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಾದ ಪ್ಯಾರಾನಾಯ್ಡ್‌ (1971) ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಯಾಲಿಟಿ (1971)ನಲ್ಲಿ ಮಧುರ ಸಂಗೀತವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯವು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. '' ಅವರು ಗಾತಿಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲಿಗರು."</ref> == ಸದಸ್ಯರು == {{main|List of Black Sabbath band members}} ;ಪ್ರಸ್ತುತ ತಂಡ * [[ಓಜ್ಜೀ ಆಸ್ಬಾರ್ನ್‌]]&nbsp;– ಮುಖ್ಯ ಗಾಯನ, ಹಾರ್ಮೊನಿಕಾ (1968–1979, 1985, 1994, 1997–2006) * [[ಟೋನಿ ಐಯೋಮಿ]]&nbsp;– ಮುಖ್ಯ ಗಿಟಾರ್‌, ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು‌, ಕೊಳಲು(1968–2006) * [[ಗೀಜರ್‌ ಬಟ್ಲರ್‌]]&nbsp;– ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ, ಸಂಯೋಜಕಗಳು (1968–1985, 1990–1994, 1997–2006) * [[ಬಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌]]&nbsp;– ಡ್ರಮ್‌, ತಾಳವಾದ್ಯ (1968–1980, 1983-1985, 1994, 1997–2006) == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {{mainlist|Black Sabbath discography}} {{col-begin}} {{col-2}} * ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌'' (1970) * ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್‌]]'' (1970) * ''[[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ]]'' (1971) * ''[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌ Vol. 4]]'' (1972) * ''[[ಸಬ್ಬತ್ ಬ್ಲಡಿ ಸಬ್ಬತ್‌]]'' (1973) * ''[[ಸ್ಯಾಬೊಟೇಜ್‌]]'' (1975) * ''[[ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಸಿ]]'' (1976) * ''[[ನೆವರ್ ಸೇ ಡೈ!]]'' (1978) * ''[[ಹೆವೆನ್ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್‌]]'' (1980) {{col-2}} * ''[[ಮಾಬ್ ರೂಲ್ಸ್‌]]'' (1981) * ''[[ಬಾರ್ನ್ ಎಗೈನ್‌]]'' (1983) * ''[[ಸೆವೆನ್ತ್ ಸ್ಟಾರ್‌]]'' (1986) * ''[[ದಿ ಇಟರ್ನಲ್‌ ಐಡಲ್‌]]'' (1987) * ''[[ಹೆಡ್ಲೆಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌]]'' (1989) * ''[[ಟೈರ್‌]]'' (1990) * ''[[ಡೀಹ್ಯೂಮನೈಸರ್‌‌]]'' (1992) * ''[[ಕ್ರಾಸ್‌-ಪರ್ಪಸಸ್‌]]'' (1994) * ''[[ಫಾರ್ಬಿಡೆನ್‌]]'' (1995) {{col-end}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{Citation| last=Rosen |first=Steven |title=The Story of Black Sabbath: Wheels of Confusion |publisher=Castle Communications |year=1996 |isbn=1-86074-149-5}} * {{Citation| last=Sharpe-Young |first=Garry |title=Sabbath Bloody Sabbath: The Battle for Black Sabbath |publisher=Zonda Books |year=2006 |isbn=0-9582684-2-8}} * <cite id="refScaruffi2003">{{Cite book | last=Scaruffi |first=Piero |title=A History of Rock Music:1951-2000 |publisher=¡Universe, Inc. |year=2003 |isbn=0-595-29565-7}}</cite> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikipedia-Books|Black Sabbath}} {{commonscat}} * [http://www.blacksabbath.com/ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್ ತಂಡದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Black Sabbath}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:1960ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1970ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1980ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1990ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2000ದ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ 'ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌' ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:I.R.S. ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸವಿ 1968ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಲ್ವರು ಗಾಯಕರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಕ್‌ ಆಂಡ್ ರೋಲ್ ಕೀರ್ತಿಭವನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಕ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] ltuetcnz9eq9lqwe8qk1xvuxa0f37am 0 23690 1371166 1356266 2026-04-02T16:12:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371166 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport | image=Wrigley field 720.jpg | imagesize=300px | caption=A view of the baseball diamond at [[Wrigley Field]], [[Chicago, Illinois]]. | union= | nickname= | first= Mid-18th century or prior, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] (early form)<br />June 19, 1846, [[Hoboken, New Jersey]] (first recorded game with codified rules) | registered= | clubs= | contact= | team=9 | mgender= | category=[[Bat-and-ball games|Bat-and-ball]] | equipment=[[Baseball (ball)|Baseball]] <br /> [[Baseball bat]] <br /> [[Baseball glove]] | olympic=1992–2008 }} '''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್''' [[ದಾಂಡು ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು]] ಬಳಸಿ, ತಲಾ ಒಂಬತ್ತು ಜನರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಆಡಲ್ಪಡುವ ಪಂದ್ಯ. ಎಸೆದಂತಹ [[ಚೆಂಡನ್ನು]] [[ಬ್ಯಾಟ್]] ನಿಂದ ಬಾರಿಸಿ, ೯೦ ಅಡಿ ಚಚ್ಚೌಕ ಅಥವಾ ವಜ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆ([[ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು]])ಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೂಲಕ [[ರನ್]] ಗಳಿಸುವಿಕೆಯೇ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ. ಒಂದು ತಂಡದ ಆಟಗಾರರು ([[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತಂಡ]]) ಇನ್ನೊಂದು ತಂಡದ ([[ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣ ತಂಡ]]) [[ಪಿಚರ್]] (ಚೆಂಡು ಎಸೆಯುವವನು) ಎಸೆದ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಾರಿಸಿ ರನ್ ಬಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ತಂಡದವರು ಹಿಟರ್ ಗಳು (ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರು) ರನ್ ಬಾರಿಸದಂತಾಗಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಔಟ್]] ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತಂಡದ ಆಟಗಾರನು ಯಾವುದೇ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನು [[ಹೊಡೆದ]] ನಂತರ ([[ಹಿಟ್]] ಮಾಡಿದನಂತರ) ಅಥವಾ ಬೇರೆ ವಿಧಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣ ತಂಡವು ಯಾವಾಗ ಮೂರು ಔಟ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೋ ಆಗ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಡುವ ತಂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ(ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣ ತಂಡವು ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಡಿದ ತಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ). ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವ ಅವಧಿಗೆ ಒಂದು [[ಇನ್ನಿಂಗ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಂತಹ ಒಂಬತ್ತು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಂಡ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುತ್ತದೋ ಅದನ್ನು ಜಯಶಾಲಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮತ್ತು ಚೆಂಡಿನ ಆಟಗಳಿಂದ ಉಗಮವಾದ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ [[ರೌಂಡರ್]] ಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ವಲಸಿಗರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ತಂದರು ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು]]. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ]] ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವೃತ್ತಿಪರ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು, ಕೆರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಲಕ್ರೀಡೆಯಾದ [[ಸಾಫ್ಟ್ ಬಾಲ್]] ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ''ಹಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತಿಪರ [[ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] (MLB) ತಂಡಗಳನ್ನು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್]] (NL) ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್]] (AL) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ: ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಯ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಲು [[ಪಂದ್ಯಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟು]] [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಲೀಗ್ ನಿಂದಲೂ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಲು ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ; ಆ ಅವಧಿಯ ಮೂರು ಲೀಗ್ ವಿಭಾಗಗಳ ವಿಜೇತರು ಮತ್ತು ಒಂದು [[ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್]] ತಂಡ. ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಂಡ-ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ತರಗಳು ಅಂತೆಯೇ ಎರಡು ಲೀಗ್ ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿತವಾಗಿದೆ: ಜಪಾನ್ ನ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಲೀಗ್]]; ಕ್ಯೂಬಾದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಲೀಗ್]]. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಪಿಚರ್ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಡಲೇಬೇಕು. ಅಮೆರಿಕನ್, ಪೆಸಿಫಿಕ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾದ ಎರಡೂ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ [[ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಿಟರ್]] ಒಬ್ಬನು, ಹತ್ತನೆಯ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಪಿಚರ್ ನ ಬದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಡುವನು. ಪ್ರತಿ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ತಂಡವೂ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅಧಿಕ [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ|ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳ]] [[ಫಾರ್ಮ್ ಪದ್ಧತಿ|ಫಾರ್ಮ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ತಂಡಗಳು ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ಕೌಶಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಟಗಾರರೊಡನೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸೆಣಸುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಏಳ್ಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ದಾರಿ === {{Main|Origins of baseball}} ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಬ್ಯಾಟ್-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡು ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎಂದು ಕ್ರೀಡೆಯು ಹೇಗೆ, ಎಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಯಿತೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಆಗಿಲ್ಲ. ೧೩೪೪ನೆಯ ಇಸವಿಯ ಒಂದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು, ಆ ಕ್ರೀಡೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಬಹಳವೇ ಹೋಲುವಂತಹ ''[[ಲಾ ಸೌಲೆ]]'' ಯೆಂಬ ಕ್ರೀಡೆಯಿರಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ;<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೧೦೬–೧೦೮.</ref>''ಥೆಕ್ಯೂ'' , ''ಲಾ ಬೆಲ್ಲೆ ಆ ಬೇಟನ್'' , ಮತ್ತು ''ಲಾ ಬೆಲ್ಲೆ ಎಂಪಾಯಿಸೋನೀ'' ಯಂತಹ ಹಳೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳೂ ಸಹ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತವೆನಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೭೧–೭೨, ೭೫, ೮೯, ೧೪೭–೧೪೯, ೧೫೦, ೧೬೦, ಮುಂತಾದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ</ref> ಇಂದಿನ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ [[ರೌಂಡರ್ಸ್]] ಎಂಬುದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಒಮ್ಮತ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡೇವಿಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ರವರು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ''[[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಬಿಫೋರ್ ವಿ ನ್ಯೂ ಇಟ್: ಎ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ದ ರೂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಗೇಮ್]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಇದನ್ನೇ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೊದಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾದ ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡೆಯ ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಇಳಿದುಬಂದದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನವರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ [[ಸ್ಟೂಲ್ ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು "ಟಟ್-ಬಾಲ್"ಗಳಿಂದ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಬ್ಲಾಕ್.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೮೬, ೮೭, ೧೧೧–೧೧೩, ೧೧೮–೧೨೧, ೧೩೫–೧೩೮, ೧೪೪, ೧೬೦; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟ ೭.</ref> [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಕೂಡ ಇಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದಲೇ ಹೊಮ್ಮಿದುದು ಎಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪುರಾವೆಗಳು ಆ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು [[ಫ್ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|author=Mason, Chris|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7919429.stm |title=Cricket 'Was Invented in Belgium'|date=2009-03-02 |accessdate=2009-03-03 |publisher=BBC News}}</ref> ೧೭೪೪ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ನ್ಯೂಬೆರಿ]] ಬರೆದ ''[[ಎ ಲಿಟಲ್ ಪ್ರೆಟಿ ಪಾಕೆಟ್ ಬುಕ್]]'' ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ "ಬೇಸ್ ಬಾಲ್" ಮತ್ತು [[ವುಡ್ ಕಟ್]] ನ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾದ ವರ್ಣನೆಯಿದ್ದು, ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಸಮಮೀಪವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ - ವಜ್ರದ ಆಕಾರದ ಬದಲು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರವಾಗಿಯೂ, ನೆಲಮಟ್ಟದ ಬೇಸ್ ಗಳ ಬದಲು ಗೂಟಗಳು ಇರುವಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇದ್ದವಷ್ಟೆ.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೧೩೯, ೧೪೦, ೧೫೧, ೧೬೪, ೧೭೮, ೧೭೯, ಮುಂತಾದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ; {{cite web |author=Hellier, Cathy |url=http://www.history.org/history/teaching/enewsletter/volume2/june04/pocketbook.cfm |title=Mr. Newbery's Little Pretty Pocket-Book |accessdate=2008-04-12 |publisher=Colonial Williamsburg Foundation |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110115349/http://www.history.org/history/teaching/enewsletter/volume2/june04/pocketbook.cfm |url-status=dead }} ನೋಡಿ [[s:A Little Pretty Pocket-book/Base-Ball|ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿ ''ಯ ಎ ಲಿಟಲ್ ಪ್ರೆಟಿ ಪಾಕೆಟ್ ಬುಕ್'']]ಅನ್ನು .</ref> [[ಸರ್ರೆ|ಸರ್ರೆಯ]] [[ಗಿಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೭೫೫ರ ಈಸ್ಟರ್ ಸೋಮವಾರದಂದು ನಡೆದ ಒಂದು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ವಕೀಲರಾದ ವಿಲಿಯಂ ಬ್ರೇ ದಾಖಲಿಸಿದರು; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಯವರ ದಿನಚರಿ ಕೈಪಿಡಿ(ಡೈರಿ)ಯು ಅಧಿಕೃತವಾದುದೆಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/baseball/2799671/Major-League-Baseball-told-Your-sport-is-British-not-American.html|title=Major League Baseball Told: Your Sport Is British, Not American|date=September 11, 2008|accessdate=2009-02-03|work=Telegraph}} {{cite web|url=http://www.surreycc.gov.uk/SCCWebsite/sccwspages.nsf/searchresults/d6edee917b44f96a802574c1005675bb?OpenDocument|title=Oldest Reference to Baseball in the World|date=September 11, 2008|accessdate=2009-02-03|publisher=Surrey County Council|archive-date=2009-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318023626/http://www.surreycc.gov.uk/SCCWebsite/sccwspages.nsf/searchresults/d6edee917b44f96a802574c1005675bb?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> ಕ್ರೀಡೆಯು ಈ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಲಸೆಗಾರರೇ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಿರಬೇಕು; ರೌಂಡರ್ಸ್ ಸಹ ಈ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೭೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಮಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ ನ ಪಿಟ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಪಟ್ಟಣವು ಪಟ್ಟಣದ ನೂತನ ಸಮಾವೇಶ ಗೃಹದ ಬಳಿ ಈ ಆಟವನ್ನು ಆಡಬಾರದೆಂದು ನಿಷೇಧ ಹೊರಡಿಸಿದುದೇ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಅಮೆರಿಕದ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೫೮, ೧೬೦, ೩೦೦, ೩೦೭, ೩೧೦; {{cite web|author=Miller, Doug|url=http://boston.redsox.mlb.com/NASApp/mlb/news/article.jsp?ymd=20050802&content_id=1154441&vkey=news_bos&fext=.jsp&c_id=bos|title=Pittsfield: Small City, Big Baseball Town|date=August 2, 2005|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball|archive-date=2006-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321043321/http://boston.redsox.mlb.com/NASApp/mlb/news/article.jsp?ymd=20050802&content_id=1154441&vkey=news_bos&fext=.jsp&c_id=bos|url-status=dead}}</ref> ೧೭೯೬ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ಪಂಡಿತರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊಹಾನ್ ಗಟ್ಸ್ ಮತ್ಸ್ ರು ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ, "''ಎಂಗ್ಲಿಷೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್'' " ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ "ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಮೂರು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ"; ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ಔಟ್ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೬೭–೭೫, ೧೮೧; ಗಟ್ಸ್ ಮತ್ಸ್ ಹೇಳಿದುದು: ಪುಟ ೮೬.</ref> ೧೮೩೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಮೊದಲ ರೀತಿಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಅನಿಬಂಧಿತವಾದ ಬ್ಯಾಟ್-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ವರದಿಯಿದೆ. ಈ ಆಟಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[[ಟೌನ್ ಬಾಲ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ "ರೌಂಡ್-ಬಾಲ್" ಮತ್ತು "ಬೇಸ್-ಬಾಲ್" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೪–೫, ೧೧–೧೫, ೨೫, ೩೩, ೫೯–೬೧, ಮುಂತಾದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ.</ref> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೊದಮೊದಲ ಉದಾಹರಿತ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆಯು-ಕ್ರೀಡೆ ನಡೆದ ಐದು ದಶಕಗಳ ನಂತರವೇ ಆದರೂ ಸಹ- ''ಸ್ಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಲೈಫ್'' ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದವನೊಬ್ಬನು ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದು- [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ]] [[ಆಂಟಾರಿಯೋ|ಆಂಟಾರಿಯೋದ]] ಬೀಚ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೮೩೮ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದುದಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕ್ರೀಡೆಯು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಬಹಳವೇ ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೂ ಇದ್ದವು; ಐದು ಬೇಸ್ ಗಳು(ಅಥವಾ ''ಬೈಗಳು'' );ಮೊದಲ ಬೈ ಹೋಂ ಬೈನಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|18|ft|m|}};ಮೊದಲ ಪುಟ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿದರೂ ಬ್ಯಾಟರ್ ಔಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭), ಪುಟಗಳು ೯–೧೧.</ref> ೧೮೩೯ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನ ಕಾಪರ್ಸ್ ಟೌನ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಆಬ್ನರ್ ಡಬಲ್ ಡೇ]] ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರೆಂಬ ಬಹಳವೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು xiv–xix, ೧೫–೧೮, ೩೨–೩೮, ೪೨–೪೭, ಮುಂತಾದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ.; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೭, ೯೩–೯೪.</ref> ೧೮೪೫ರಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕಾರ್ಟ್ ರೈಟ್]] ಎಂಬ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ನ ಸದಸ್ಯರು [[ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ ನಿಯಮಗಳು]] ಎಂಬ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭), ಪುಟ ೨೯೨.</ref> ಅಂದಿನ ದಾಂಡು-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಎಸೆದ ಚೆಂಡಿನಿಂದ ರನ್ನರ್ ಅನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತಹ "ಸೋಕಿಂಗ್" ಅಥವಾ "ಪ್ಲಗಿಂಗ್" ಮೂಲಕ [[ಪುಟ್ ಔಟ್]] ಮಾಡುವುದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಮಾಮೂಲಿಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಚೆಂಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಇತರ ನಿಯಮಗಳು ಸಹ ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ಸ್ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದವು, ಆದರೆ ಪುಟ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿಯಬಹುದೆಂಬುದು ಮತ್ತು ಕೆಳಗೈ ಪಿಚಿಂಗ್ (ಎಸೆಯುವಿಕೆ) ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬ್ಲಾಕ್ (೨೦೦೫), ಪುಟ ೮೪; ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೨; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟ ೮; ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭), ಪುಟ ೧೦.</ref> ೧೮೪೫ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ಸ್]] ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿದರೆಂಬ ವರದಿಯಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಂದು ಯುಎಸ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು ಜೂನ್ ೧೯, ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ [[ಹೋಬೋಕೆನ್, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ|ಹೋಬೋಕೆನ್, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಪಂದ್ಯ; ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ "ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನೈನ್" ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ಸ್ ರನ್ನು ೨೩-೧ರ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೩೨, ೮೦, ೯೫.</ref> ನಿಕರ್ ಬಾಕರ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಮುಂದಿನ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ನಿಯಮಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡವು<ref>ಟೈಗಿಯೆಲ್ (೨೦೦೦), ಪುಟಗಳು ೮–೧೪; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೭೧–೭೨.</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿಯ ವರ್ಣಭೇದ ಇತಿಹಾಸ === ==== ವೃತ್ತಿಪರತೆಯತ್ತ ತಿರುಗಿದ ಕ್ರೀಡೆ ==== ೧೮೫೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹುಚ್ಚು ಹರಡಿತು.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೯, ೧೦.</ref> ೧೮೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನರಂಜನೆ" ಅಥವಾ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಟೈಗಿಯೆಲ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೬.</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ತರುವಾಯ, ೧೬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಸೇರಿ ಮೊದಲ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾದ ಚೆಂಡನ್ನು ([[ಫೇಯ್ರ್ ಬಾಲ್]]) ಮೊದಲ ಪುಟ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿದರೆ ಪುಟ್ ಔಟ್ ಆಗುವುದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] ಈ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟ ೨೭; ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೬೮, ೬೯.</ref> ಕ್ರೀಡೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯಪರತೆಯು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ೧೮೬೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆದ [[ಸಿಂಸಿನಾಟಿ ರೆಡ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರೆ-ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ತಂಡಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೪೩, ೭೩.</ref> ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್, ದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್]], ೧೮೭೧ರಿಂದ ೧೮೭೫ರ ವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು; [[ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಎಂಬ ಅಂಶ|ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು]] ಪಂಡಿತರು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೮೩–೮೭.</ref> ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್]] ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಆದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸೀನಿಯರ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೮೩, ೧೩೦, ೨೪೩.</ref> ಕೆಲವು ಇತರೆ ಮೇಜರ್ (ಪ್ರಮುಖ) ಲೀಗ್ ಗಳಿ ರಚಿತವಾದವು ಮತ್ತು ವಿಫಲವಾದವು. ೧೮೮೪ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆದ [[ಮೋಸೆಸ್ ವಾಕರ್]] (ಮತ್ತು, ಕೆಲ ಕಾಲ, ಅವರ ಸಹೋದರ ವೆಲ್ಡೇ) ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದರು.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೧೩೬.</ref> ಒಂದು ಪೆಟ್ಟು ವಾಕರ್ ರ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ೧೮೯೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಲರ್ ಲೈನ್]] ನಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮಹನೀಯರ ಒಪ್ಪಂದ]] (ಜೆಂಟ್ಲ್ ಮನ್ಸ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್) ಏರ್ಪಟ್ಟು, ಬಿಳಿಯರ ಮಾಲಿಕತ್ವದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮೇಜರ್ ಮತ್ತು ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಜನರು ಆಡುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೧೦೨.</ref> ವೃತ್ತಿನಿರತ [[ನೀಗ್ರೋ ಲೀಗ್]] ಗಳು ರಚಿತವಾದವು, ಆದರೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಸು ನೀಗಿದವು; ಹಲವಾರು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಖಾಸಗಿ ತಂಡಗಳು [[ಬ್ಯಾರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ಸ್]] ಆಗಿ ಯಶ ಕಂಡವು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟ ೧೧೫.</ref> ೧೮೮೪ರಲ್ಲಿಯೇ, ಮೇಲುಗೈ ಪಿಚಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="R71">ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟ ೭೧.</ref> ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಣ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ಒಳಾಂಗಣ-ಹೊರಾಂಗಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ಸಾಫ್ಟ್ ಬಾಲ್]] ಅನ್ನು ಮೂಲ ಕ್ರೀಡೆಯ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>ಹೀಫಿ, ಲೆಸ್ಲೀ, "ವಿಮೆನ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಹಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್", ''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎಂಡ್ ಫಿಲಾಸಫಿ: ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಔಟ್ ಸೈಡ್ ದ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್'' , ಸಂ. ಎರಿಕ್ ಬ್ರಾನ್ಸನ್ (ಓಪನ್ ಕೋರ್ಟ್, ೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೨೪೬–೨೫೬: ಪುಟ ೨೪೭.</ref> ೧೮೯೩ರ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿಯಮಗಳೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು; ಕಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ [[ಫೌಲ್ ಚೆಂಡು|ಫೌಲ್ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು]] [[ಸ್ಟ್ರೈಕ್]] ಗಳೆಂದು ಎಣಿಸುವುದನ್ನು ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref name="R71"/> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ನ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ, ಮೈನರ್ [[ವೆಸ್ಟ್ರನ್ ಲೀಗ್]] ನಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ, ದ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್]] ಆ ವರ್ಷ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೨೪೩–೨೪೬.</ref> ತಲಾ ಎಂಟು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಎರಡೂ ಲೀಗ್ ಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸೆಣಸುವ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನೂ ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆಯಾದವು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟ ೧೩.</ref> [[ಚಿತ್ರ:New York Giants Opening Day line-up at the Polo Grounds New York. Left to right Fred Snodgrass, Tillie Shafer, George Burns, Larry Doyle, Red Murray, Fred Merkle, Buck Herzog, Chief Meyers (baseball) (LOC).jpg|thumb|left|ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಜಯಂಟ್ಸ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ, 1913.ಫ್ರೆಡ್ ಮೆರ್ಕೀ, ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆರನೆಯವರು, 1908ರ ಪ್ರಮುಖ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಬೇಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ತಪ್ಪು ಮೆರ್ಕಲ್ಸ್ ಬೋನರ್ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು.]] ಕಡೆಗೂ ೧೯೦೩ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿತು. ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು ಎರಡೂ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಆ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ [[ಮೈನರ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಲೀಗ್]] ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಸಿತು.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟ ೧೧೦; ಝಿಂಬಾಲಿಸ್ಟ್ (೨೦೦೬), ಪುಟ ೨೨. ನೋಡಿ {{cite web|title=National Agreement for the Government of Professional Base Ball Clubs|url=http://roadsidephotos.sabr.org/baseball/1903NatAgree.htm|publisher=roadsidephotos.sabr.org|accessdate=2009-01-29}}</ref> ಆ ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಎರಡು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೆಣಸುವಂತಹ ವಿಶ್ಚ ಸರಣಿ ([[ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್]]) ಉದ್ಘಾಟಿತವಾಯಿತು: ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ನ [[ಬೋಸ್ಟನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ನ [[ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೧೩–೧೬.</ref> ಮರುವರ್ಷ, [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ]] [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಗ್ರಾ|ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಗ್ರಾರ]] ಆದೇಶಾಧೀನವಾದ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ನ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಜಯಂಟ್ಸ್]] ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದುದರಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟಗಳು ೧೪೧–೧೫೦; ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೮) ಪುಟಗಳು ೮–೧೦.</ref> ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಜಯಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದಾಗ ತಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪದ ಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ಹಠ ಸಡಿಲಿಸಿತು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೯೯.</ref> ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗತೊಡಗಿದಂತೆ, ಆಟಗಾರರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಾಲಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ಆದಾಯ ಹಂಚುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಹತೋಟಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಿದೆಯೆಂದು ಗೊಣಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಂಡಗಳ ಆಟಗಾರರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪು ಹೂಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವೇ ಹೋಗುವುದೆಂಬ ಭೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಸಂಪುಗಳು ಯಶ ಕಾಣದಂತಾದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿ|ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು]] ಅವರ ಕರಾರಿನ ಅವಧಿ ಮುಗಿದಿದ್ದರೂ, ಆಟಗಾರರು ತಂಡಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ರೀತಿ ಒಡಂಬಡಿಸುವುವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಟಗಾರರು ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬರ್ಕ್ (೨೦೦೧), ಪುಟಗಳು ೫೬, ೧೦೦, ೧೦೨, ೧೦೩, ೧೧೩, ೧೪೩, ೧೪೭, ೧೭೦, ಇತ್ಯಾದಿ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ; ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೭–೨೧, ೨೭, ೮೩, ೧೨೧, ೧೨೨, ೧೬೦–೧೬೪, ೧೭೭; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೬೦–೭೧.</ref> ಜಿಪುಣನಾದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕಾಮಿಸ್ಕಿ|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕಾಮಿಸ್ಕಿಯವರ]] ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದಂತಹ ತಿರಸ್ಕಾರಭಾವ ಮತ್ತು ಪಂಥ ಕಟ್ಟುವವರ ಹಣ ನೀಡುವಿಕೆಯಿಮದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ನಿಜ ಮತ್ತು ಬದ್ಧ [[ಚಿಕಾಗೋ ವೈಟ್ ಸಾಕ್ಸ್]] ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು [[1919ರ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ|1919ರ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯನ್ನು]] [[ಬಿಸುಡುವ]](ಸೋಲುವ) ಸಂಚು ಹೂಡಿದರು. ಈ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಹಗರಣ|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಹಗರಣವು]] ಒಂದು ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಯೋಗದ ರಚನೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳು ನಿಕಟವಾದವು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೩೯, ೪೭, ೪೮.</ref> ಮೊದಲ [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಮಿಷನರ್]] ಆಗಿ [[ಕೆನೆಸಾ ಮೌಂಟೆನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಸ್]] ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆ ವರ್ಷವೇ [[ನೀಗ್ರೋ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್]] ಸಹ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು; ನೀಗ್ರೋಗಳ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಲೀಗ್ ಆದ ಇದು ೧೯೩೧ರವರೆಗೂ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕಾಲ ಈ ಲೀಗ್ ನೊಡನೆ [[ಈಸ್ಟ್ರನ್ ಕಲರ್ಡ್ ಲೀಗ್]] ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬರ್ಗೋಸ್ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೧೧೭, ೧೧೮.</ref> ==== ರಥ್ ರ ಏಳ್ಗೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣೀಯರ ಸೇರ್ಪಡೆ ==== ಈಗಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಪಿಚರ್ಸ್ ಆದ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಜಾನ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ತಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸನ್]] ರಂತಹವರು ಮೇಲುಗೈ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಟಗಾರರು "ರನ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಪರದಾಡುವುದನ್ನು ಬೇಡುವಂತಹ " "ಒಳ ಕ್ರೀಡೆ"ಯನ್ನು ಆಗ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಸಾಮಾನ್ಯರೂ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಗ್ರರೂ ಆದ [[ಟೈ ಕಾಬ್]] ಈ ಶೈಲಿಯ ಅಪರಾವತಾರವೇ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೧೯೯೭) ಪುಟ ೨೧೪.</ref> '[[ಡೆಡ್-ಬಾಲ್ ಯುಗ]]' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು, ಹಲವಾತು ನಿಯಮಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣಿಗಳು ಹಿಟರ್ ಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಯಿತು. ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಅಳತೆ, ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನೂತನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು, ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳೂ ದೊರೆತವು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಾರಿಸಿದಾಗ/ಹೊಡೆದಾಗ ಚೆಂಡು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ದೂರ ಸಾಗುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ [[ಹೋಂ ರನ್ ಗಳು]] ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೯೦.</ref> ಹೊಸ ಯುಗದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಬಲ ಹಿಟರ್ ಆದ, ದಂತಕಥೆಯೇ ಆದ ಆಟಗಾರ [[ಬೇಬ್ ರಥ್]] ರ ಏಳ್ಗೆಯು ಕ್ರೀಡೆಯ ರೀತಿಯೇ ಸರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರೇರಕವಾಯಿತು. ರಥ್ ತಮ್ಮ ಸ್ಲಗಿಂಗ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದಂತಹ ದ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಯಾಂಕೀಸ್]] ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡವೆಂದ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಾಜನವಾಯಿತು.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೧೯೨.</ref> ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದೊ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] ನ [[ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ]] [[ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್ ರಿಕೀ]] ಹಲವಾರು [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ "ಫಾರ್ಮ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಕ್ (೨೦೦೧), ಪುಟಗಳು ೩೪–೩೭.</ref> ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ [[ನೀಗ್ರೋ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು; ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ನೀಗ್ರೋ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್]] ಅದನ್ನು ಸೇರಿತು. [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಂ]] ನ [[ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ಲಿಟಲ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೧೯೪೦ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೆ [[ಮಕ್ಕಳ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:JackieRobinson1945.jpg|thumb|right|150px|alt=Robinson posing in the uniform cap of the Kansas City Royals, a California Winter League barnstorming team, November 1945 (photo by Maurice Terrell)|ಜ್ಯಾಕೀ ರಾಬಿನ್ಸನ್, 1945ರಲ್ಲಿ, ಆ ಯುಗದ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ರಾಯಲ್ಸ್ ರೊಂದಿಗೆ,ನೀಗ್ರೋ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ನ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಮಾನಾರ್ಕ್ ರೊಡನೆ ಇದ್ದ ಬ್ಯಾರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಮಿಂಗ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್.]] ಅಮೆರಿಕವು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಾರರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಲು ತಂಡವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲವಾದವು ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡೆ ಸಹ ನಿಲ್ಲುವ ಶಂಕೆ ತಲೆದೋರಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕೆ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಚಿಕಾಗೋ ಕಬ್ಸ್]] ನ ಮಾಲಿಕರಾದ [[ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ರಿಗ್ಲೀ]] ಸ್ತ್ರೀ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ನೂತನ ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ದ [[ಆಲ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ೧೯೪೩ರಿಂದ ೧೯೫೪ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿತು.<ref>{{cite web|author=Lesko, Jeneane|title=League History|url=http://www.aagpbl.org/league/history.cfm|publisher=All-American Girls Professional Baseball League Players Association|year=2005|accessdate=2009-01-29}}</ref> ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಕಾಲೇಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್]] ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು [[ಬೇಬ್ ರಥ್ ಲೀಗ್]] ಯುವ ಯೋಜನೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಹ ಮಕ್ಕಳ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿಂದ ಕರಿಯರನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವಂತಹ ಅಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿರುಕು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷವೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು;ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್ ರಿಕೀ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್]] [[ಜ್ಯಾಕೀ ರಾಬಿನ್ ಸನ್]] ರನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆತನು ಅವರ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡತೊಡಗಿದರು.<ref>ಬರ್ಗೋಸ್ (೨೦೦೭), ಪುಟ ೧೫೮.</ref> ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್ ತಂಡದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯ ಆಡುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಬಿನ್ ಸನ್ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ವರ್ಣಸೀಮೆಯನ್ನ ಛೇದಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ [[ಲ್ಯಾರಿ ಡಾಬಿ]] ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ನ [[ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ತಂಡದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದರು.<ref>ಬರ್ಗೋಸ್ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೧೮೦, ೧೯೧.</ref> ಈ ಮೊದಲು ಗಣನೆಗೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದಂತಹ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ]] ಆಟಗಾರರು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕಾಗೋ ವೈಟ್ ಸಾಕ್ಸ್ ವೆನೆಝೂಯೆಲಾದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಾಳಿದ [[ಚಿಕೋ ಕಾರಾಸ್ಕ್ವೆಲ್]] ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ (ಸರ್ವ ಕಪ್ಪು) [[ಮಿನ್ನೀ ಮಿನೋಸೋ]] ಗಳು ಮೊದಲ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ [[ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ಸ್]] ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು.<ref name="P111">ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೧೧.</ref><ref>{{cite web|title=Baseball: White Sox and Fans Speak Same Language, With a Spanish Accent|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E3DD113FF935A15753C1A9639C8B63|work=New York Times|date=October 26, 2005|accessdate=2009-02-04}}</ref> [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಳ ಪೈಪೋಟಿಯ ಎದುರು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಸೆಳೆತ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ತಗ್ಗಿತು; ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳೂ ಪುಟೆದೆದ್ದರೂ, ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಗಳು ನಾಶವಾದವು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಅರೆ-ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲವಾದವು.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), p. ೩; ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೫), ಪುಟ xxxvii.</ref><ref name="Simm">ಸಿಮನ್ಸ್, ರಾಬ್, "ದ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್", in ''ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆನ್ ದ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ, ಸಂ. ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಆಂಡ್ರೆಫ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಿಫಾನ್ ಝಿಮಾನ್ಸ್ಕಿ (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್, ೨೦೦೬), ಪುಟಗಳು ೭೭–೮೯.</ref> [[ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ|ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯು]] ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸಿತು; ೧೯೫೩ರ ವೇಳೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಆರರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಲಾ ಒಬ್ಬ ಕರಿಯನನ್ನು ತಮ್ಮ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಿತು.<ref name="P111"/> ದ [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಕೊಂಚ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಉಳಿದ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟವಾದರೂ, ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಿತು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೭೦.</ref> ೧೯೫೮ರವರೆಗೆ [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್]] ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆ ವರ್ಷ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಜಯಂಟ್ಸ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ|ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗಳಿಗೆ]] ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಗೋಸ್ (೨೦೦೭), ಪುಟ ೨೧೫.</ref> ಮೇಜರ್ ಗಳ ಕಡೆಯ ಸರ್ವ-ಶ್ವೇತ ಕೋಟೆಯಾದ [[ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್]] ಸಹ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕರಿಯ ಆಟಗಾರನನ್ನು ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="P111"/> ಮೇಜರ್ ಗಳು ಹೀಗೆ ಒಗ್ಗೂಡುವುದರಿಂದ ದೊರಕುವಂತಹ ಆಟಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಕಡೆಯ ನೀಗ್ರೋ ಲೀಗ್ ಸಹ ಮರುವರ್ಷ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಹೀಫಿ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೨೧, ೨೧೮–೨೨೪.</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್]] ನ [[ವಿಸ್ತೃತ ತಂಡ|ವಿಸ್ತೃತ ತಂಡದ]] ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಋಉತುವನ್ನು ೧೫೪ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ೧೬೨ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬೇಬ್ ರಥ್ ರ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಒಂದು-ಋತುವಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹೋಂ ರನ್ ದಾಖಲೆಯನ್ನು [[ರೋಜರ್ ಮಾರಿಸ್]] ಮುರಿಯಲು ಈ ಏರಿಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.<ref>ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೩೦೭, ೩೦೮; ಸುಲೀವಾನ್ (೨೦೦೨), ಪುಟಗಳು ೧೬೩, ೧೬೪.</ref> ಏಂಜಲ್ಸ್ ರೊಡನೆ ಮತ್ತೂ ಮೂರು ಹೊಸ ಒಕ್ಕೂಟ ಗಳು ೧೯೬೧-೬೨ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು; ಇದರೊಂದಿಗೆ, ೬೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಎರಡೂ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ತಂಡಗಳಾದವು. ==== ಹಾಜರಾತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ಗಳ ಯುಗ ==== ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ [[ಮಾರ್ವಿನ್ ಮಿಲರ್]] ಎಂಬ ಮಾಜಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೀಲ್ ವರ್ಕರ್ಸ್]] ನ ಪ್ರಮುಖ ವಿತ್ತಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರನಿಪುಣರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹೆಚ್ಚು ಧೃತಿಗೊಂಡಿತು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೭೦, ೧೭೨–೧೭೫.</ref> ಆಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ಪಿಚರ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವುದು ಸಾಗಿತ್ತು. ೧೯೬೮ರ ಋತುವಿನ ನಂತರ, ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್]] ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಪಿಚರ್ಸ್ ಮೌಂಡ್]] ನ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು. ಮರುವರ್ಷ ಎರಡೂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಗಳು ಮತ್ತೆರಡು ತಂಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವು; ಲೀಗ್ ಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಗೆ ಮುನ್ನ ಋತುವಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಗೆ ಸೇರುವ ವಿಜೇತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದಾಯಿತು. ೧೯೬೯ರಲ್ಲೇ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನ [[ಕರ್ಟ್ ಫ್ಲಡ್]] ಮೀಸಲು ಕಾಯಿದೆಯ ಸೂಕ್ತಾಸೂಕ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ [[ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಟಗಾರರ ಹರತಾಳ|ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಟಗಾರರ ಹರತಾಳವು]] ನಡೆಯಿತು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೫೬–೧೬೮, ೧೭೫, ೧೭೬.</ref> ಆಟದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಲುವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ [[ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಿಟರ್]] ನಿಯಮವನ್ನು ಮರುವರ್ಷ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಸುಲೀವಾನ್ (೨೦೦೨) ಪುಟ ೨೩೯.</ref> ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ನಿಯಮವನ್ನು [[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿ|ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ]] ನಂತರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಆಟಗಾರರ ಸಂಬಳಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿದವು ಮತ್ತು [[ಮುಕ್ತ ಏಜೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಮುಕ್ತ ಏಜೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ]] ಇದು ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೭೮, ೧೮೦, ೨೪೫.</ref> ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಎರಡು ವಿಸ್ತರಿತ ತಂಡಗಳು ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿದವು. [[1981]] ಮತ್ತು [[1994|1994ರಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತತೆಗಳು ಉಂಟಾದವು, ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಆದಾಗ ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ ರದ್ದಾಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೮೪–೧೮೭, ೧೯೧, ೧೯೨, ೨೮೦–೨೮೨.</ref> ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ, ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಮೇಜರ್ಸ್ ಪ್ರತಿ-ಪಂದ್ಯದ ಹಾಜರಾತಿಯ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Simm"/><ref>ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೩೭೬, ೫೧೧.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Cole Hamels 2008 v Reds.JPG|thumb|200px|left|ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಫಿಲೀಸ್ ನ ಪಿಚರ್ ಕೋಲ್ ಹಾಮೆಲ್ಸ್, 2008ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯ ಬಹಳ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಟಗಾರ.]] ೧೯೯೩ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆರಡು ವಿಸ್ತರಿತ ತಂಡಗಳು ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಪುನರ್ರಚಿತವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿತವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿರೋಧ ಉತ್ಪಾದನೆ - ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೋಂ ರನ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ - ಆ ವರ್ಷ ಬಹಳವೇ ಆಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಂಕ್ಷೇಪಗೊಳಿಸಿದ ೧೯೯೪ರ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೨೪೯, ೨೫೦.</ref> ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಯು ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಈ ಕ್ರಮವೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ-ವಿಜೇತವಲ್ಲದ [[ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್]] ತಂಡಗಳು ಋತು-ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ಖಾಯಂ ಅಂಗಗಳಾದವು. ನಿಯಮಿತ-ಋತು [[ಅಂತರ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡೆ|ಅಂತರ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು]] ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಋತುವಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎರಡನೆಯ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೪೮೧.</ref> ಮರುವರ್ಷ ಮಾರಿಸ್ ರ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಂ ರನ್ ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು [[ಮಾರ್ಕ್ ಮೆಕ್ ಗ್ವೈರ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮೀ ಸೋಸಾ]] [[ಇಬ್ಬರೂ ಮುರಿದರು]] ಹಾಗೂ ಮತ್ತೂ ಎರಡು ವಿಸ್ತರಣ ತಂಡಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಗಳೆರಡೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಹೊರತಾದವು. ಪಂದ್ಯ ರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ (ಮತ್ತು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹಿಟರ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ), ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳಾದ ಆಟಗಾರರ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅಂಪೈರ್ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಮುಂಚೆ ಇವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದ್ದು, ಈಗ [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] (MLB)ನ ಮೇಲ್ಬರಹದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಸುಭದ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಕೋಪ್ಪೆಟ್ಟ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೪೮೯.</ref> ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಂಡ್ಸ್]] ಈಗಿನ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯಾದ ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ೭೩ ಹೋಂ ರನ್ ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪವರ್ ಹಿಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು [[ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ಗಳ ದುರುಪಯೋಗ|ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ಗಳ ದುರುಪಯೋಗವೇ]] ಎಂಬ ಗುಮಾನಿಯು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದಿತು(ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಿಚಿಂಗ್ ಅರ್ಹತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾದದ್ದು ಹೌದು) ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯವು ೨೦೦೨ರ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗೂ ೨೦೦೪ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ-ಉದ್ದೀಪನ ಮಾದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದುರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ನಿಯಮವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೨೫೪, ೨೭೧; ಝಿಂಬಾಲಿಸ್ಟ್ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೧೯೫, ೧೯೬.</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್ಸ್ [[ಹ್ಯಾಂಕ್ ಆರನ್]] ರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ MLBಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಂ ರನ್ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವರ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು, ಹಾಗೂ ಮೇಜರ್ ಮತ್ತು ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref name="MajorAtRec">{{cite web|title=MLB Regular-Season Attendance Just Shy Of Last Year's Record|url=http://www.sportsbusinessdaily.com/article/124427|work=Street & Smith's SportsBusiness Daily|accessdate=2009-01-29}}</ref><ref name="MinorAtRec">{{cite web|title=Minor League Baseball History|url=http://web.minorleaguebaseball.com/milb/history/|publisher=Minor League Baseball|accessdate=2009-01-29|archive-date=2009-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090120173052/http://web.minorleaguebaseball.com/milb/history/|url-status=dead}}</ref> ಮೆಕ್ ಗ್ವೈರ್, ಸೋಸಾ, ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಕಥೆಯೇ ಆಗಿದ್ದ ಪಿಚರ್ [[ರೋಜರ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್]] ನಂತಹ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು [[ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ದುರುಪಯೋಗ ಹಗರಣ|ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ದುರುಪಯೋಗ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ]] ಸಿಲುಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಲಾಗರ್ ಗಳ ಸಾಧನೆಗಳು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೨೯೨–೨೯೩; ರೇಡರ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೨೫೪, ೨೭೧, ೨೭೫–೨೭೭.</ref> ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಯು ೧೯೯೪ರ ತಡೆಯ ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಾವಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಏರಿದುದುರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಲಿಟಲ್ ಲೀಗ್ ಗೆ ಸೇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು; ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ, ಮರು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದು ಪ್ರತಿಶತದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು.<ref>{{cite web|author=Hilgers, Laura|title=Youth Sports Drawing More than Ever|url=http://www.cnn.com/2006/US/07/03/rise.kids.sports/index.html|publisher=CNN|date=July 5, 2006|accessdate=2009-01-29}}</ref> === ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧೆಡೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್{{Anchor|Around-the-world}} === ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಿತರ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ]] ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಚರಿತ್ರೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂವಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದೆ. ೧೮೭೭ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ, ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಎಂಬ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಂದ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೭೩; ಬರ್ಕ್ (೨೦೦೧), ಪುಟ ೫೮.</ref> ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲದವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳು ಕೆನಡಾದ ಕ್ಲಬ್ ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಪೋಸ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣ ತಂಡವಾಗಿ ಸೇರಿತು. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣ ತಂಡ [[ಟೊರೊಂಟೊ ಬ್ಲೂ ಜೇಸ್]] ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿತು. ಬ್ಲೂ ಜೇಸ್ ೧೯೯೨ ಮತ್ತು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹೊರಗಿನ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಇಂದಿಗೂ ಏಕೈಕ ಕ್ಲಬ್ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೪ರ ಋತುವಿನ ನಂತರ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಪೋಸ್ ಅನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಆ ತಂಡವು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. [[File:WBC2006 Sadaharu Oh.jpg|thumb|right|2006 ವಿಶ್ವ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸದಾಹಾರು Oh. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೀಗ್ ನ ಯೋಮಿಯುರಿ ಜಯಂಟ್ಸ್ ಪರ ಆಡುತ್ತಾ (1959–80), Oh ವೃತ್ತಿಪರ ಹೋಂ ರನ್ ಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹೊರಗಿನ ಮೊದಲ ಔಪಚಾರಿಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿದ್ದು ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ ಜಗದ ಬಲಿಷ್ಠ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ([[ಕ್ಯೂಬನ್ ಚಳುವಳಿ|ಕ್ಯೂಬನ್ ಚಳುವಳಿಯಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ]] ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹವ್ಯಾಸಿಯೇ ಆಗಿವೆ.) ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ದ್ವೀಪವ್ಯಾಪಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು xxiv.</ref> ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ಗಳು ಎರಡು ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳ ನಡುವಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] (೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] (೧೯೩೪), [[ಜಪಾನ್]] (೧೯೩೬), [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] (೧೯೩೭) ಮತ್ತು [[ಪ್ಯುಯೆರ್ಟೋ ರಿಕೋ]] (೧೯೩೮) ಸೇರಿವೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೩೫೬, ೧೨೩, ೧೩೭, xxiv, ೧೧, ೨೩೩; ಜಿಮೆಲ್ಕ್ (೨೦೦೬), ಪುಟ ೨೯೬.</ref> [[ಜಪಾನ್ ನ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗಳು]] - [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಲೀಗ್]] - ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಹೊರಗಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೃತ್ತಿಪರ ವರ್ತುಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ನೀಲ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೧೧೩.</ref> ಜಪಾನ್ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಮೆರಿಕನ್ ರೀತಿಯದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದು - ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಫಾರ್ಮ್ ಕ್ಲಬ್ ಇದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ MLBಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಕ್ಲಬ್ ಗಳಿವೆ.<ref name="RW">{{cite web|author=Whiting, Robert|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sb20070411c1.html|title=Is the MLB Destroying Japan's National Pastime?|date=April 11, 2007|accessdate=2009-02-08|work=Japan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924011113/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/sb20070411c1.html|archivedate=2008-09-24|url-status=dead}}</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್ ಗಳು ಹಲವಾರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ವೆನೆಝೂಯೆಲಾ]] (೧೯೪೬) ಮತ್ತು ದ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (೧೯೫೫)ಗಳಲ್ಲಿ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು xxiv, xxv; ಬರ್ಗೋಸ್ (೨೦೦೭), ಪುಟ ೪೬.</ref> ೧೯೭೦ನೆಯ ದಶಕದ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ, ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸರಣಿ|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸರಣಿಯು]] ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಚಳಿಗಾಲದ ಲೀಗ್ ನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ; [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ವಿಂಟರ್ ಲೀಗ್]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಲೀಗ್]], [[ಪ್ಯುಯೆರ್ಟೋ ರಿಕನ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]], ಮತ್ತು [[ವೆನೆಝೂಯೆಲನ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]. [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] (೧೯೮೨), [[ತೈವಾನ್]] (೧೯೯೦), ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]] (೨೦೦೩)ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್ ಗಳಿವೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೩೬೨, ೩೬೮; ಜಿಮೆಲ್ಕ್ (೨೦೦೬), ಪುಟಗಳು ೧೦೦, ೭೫, ೫೯.</ref> ಹಲವಾರು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳೂ ಸಹ ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, [[ಡಚ್ ಲೀಗ್]] ಅಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಲೀಗ್ ಎಂದರೆ ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೀಗ್]].<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ xv.</ref> ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಯೂರೋಪ್ ನ ವಿವಿಧ ಲೀಗ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆ|ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ರಜತ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಇಸ್ರೇಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ಒಂದು ಋತುವಿನ ನಂತರ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=Mayo, Jonathan|title=Perspective: Baseball in the Holy Land|url=http://web.minorleaguebaseball.com/news/article.jsp?ymd=20090127&content_id=501366&vkey=news_milb&fext=.jsp|publisher=Minor League Baseball|date=January 28, 2009|accessdate=2009-02-05|archive-date=2009-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131063101/http://web.minorleaguebaseball.com/news/article.jsp?ymd=20090127&content_id=501366&vkey=news_milb&fext=.jsp|url-status=dead}}</ref> ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ದ ಕಾಂಫೆಡೆರೇಷನ್ ಯೂರೋಪೀನೆ ಡಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ (ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಾಂಪೆಡರೇಷನ್)ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಕ್ಲಬ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾದ [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ಮತ್ತು [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]] ಗಳನ್ನು ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್]] (IBAF) ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ IBAF ೧೧೭ ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=International Baseball Federation (Confederations/Member Federations)|url=http://www.ibaf.org/|publisher=International Baseball Federation|accessdate=2009-02-03}}</ref> ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಅದು ಪುರುಷರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆಯೋ ಆ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ (ಬಹುತೇಕ) [[ಮಹಿಳಾ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಹವ್ಯಾಸಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೪ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಮಹಿಳಾ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]] ಅನ್ನು IBAF ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ [[1992 ಗೇಮ್ಸ್]] ಇಂದ [[ಪದಕ ಕ್ರೀಡೆ|ಪದಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ]] ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು [[2012ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್]] ನಿಂದ ೨೦೦೫ರ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಮಿಟಿ]] [[ಮೀಟಿಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. [[2008 ಗೇಮ್ಸ್]] ನ ಅಂಗವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಿತು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್. ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್ ನಾಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೨ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದುದರಿಂದ IOCಯು ಮತ್ತೆರಡು ಆಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಯೋಚನೆಯಿತ್ತಾದರೂ ಯಾವ ಕ್ರೀಡೆಯೂ ಸೇರಲು ಬೇಕಾದ ಓಟ್ ಗಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=Fewer Sports for London Olympics |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/olympics_2012/4658925.stm |publisher=BBC News|date=July 8, 2005|accessdate=2008-09-16}}</ref> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಒಂದು ಅಂಶವಾದರೆ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನವರು ಪಂದ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಟಗಾರರು, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]] ಮಾಡುವ ಹಾಗೆ, ಆಟಗಾರರನ್ನು [[ವಿಂಟರ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಒಪ್ಪಲು ಹಿಂಜರಿದದ್ದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಬಿಡುವು ಕೊಟ್ಟರೆ ಪಂದ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೀತಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಡಬೇಕಾದುದರಿಮದ MLBಯು ಬಿಡುವು ನೀಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=McCauley, Janie|title=MLB Wants Baseball Back in Olympics|url=http://sports.washingtontimes.com/olympics/story.asp?i=20080823052519503044708&ref=rec&tm=&src=OLYMPICS_DOLY_BBO|publisher=Associated Press (''Washington Times'')|date=August 23, 2008|accessdate=2009-02-03|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812013634/http://sports.washingtontimes.com/olympics/story.asp?i=20080823052519503044708&ref=rec&tm=&src=OLYMPICS_DOLY_BBO|url-status=dead}}</ref> [[2012ರ ಸಮ್ಮರ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಗೆ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಕೋರಿ, IBAF ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರರು ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ,ರಚಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿತಾದರೂ ಈ ಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=Wilson, Stephen|title=Softball Again Misses the Cut for Olympic Games|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2009-08-13-oly-golf-softball-2016_N.htm|publisher=Associated Press (''USA Today'')|date=August 13, 2009|accessdate=2009-08-13}}</ref> ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಋತುವಿಗೆ ಮುನ್ನ ಆಡಬೇಕೆಂದು ನಿಯೋಜಿಸಿದ [[ವಿಶ್ವ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್]] ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮುನ್ನ, ಭಾಗಶಃ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಆರಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ [[ಇನಾಗುರಲ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್]] ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ MLB ಆಟಗಾರರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author=Isidore, Chris|title=The Spring Classic?|url=http://money.cnn.com/2006/03/10/commentary/column_sportsbiz/sportsbiz/index.htm|publisher=CNNMoney.com|date=March 11, 2006|accessdate=2009-02-03}} {{cite web|author=McNeal, Stan|title=Your Guide to the '06 World Baseball Classic|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1208/is_9_230/ai_n26780488?tag=content;col1|work=Sporting News|publisher=CBS Interactive|date=March 3, 2006|accessdate=2009-02-03|archive-date=2013-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625114357/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1208/is_9_230/ai_n26780488?tag=content;col1|url-status=dead}}</ref> == ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಸ್ವರೂಪ == ಕ್ರೀಡೆಯು ಒಂಬತ್ತು ಆಟಗಾರರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ತಂಡಗಳು ಅಫೆನ್ಸ್ ([[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್]] ಅಥವಾ ಹಿಟಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಡಿಫೆನ್ಸ್ (ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಪಿಚಿಂಗ್) ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವೂ ಬ್ಯಾಟ್ ನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಹಾಗೂ ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಆಡುವಂತಹ ಜೋಡಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು [[ಇನ್ನಿಂಗ್]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಒಂಬತ್ತು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಇರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ತಂಡವು - ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅತಿಥೇಯ ತಂಡವು - ಮೇಲೆ, ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ ನ ಮೊದಲರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ತಂಡವು - ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅತಿಥಿ ತಂಡವು - ಕೆಳಗೆ, ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ,ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯದ ಉದ್ದೇಶವು ಒಂದು ತಂಡವು ಇನ್ನೊಂದು ತಂಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ರನ್ಸ್]] ಅಥವಾ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಗಳಿಸುವುದು/ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತಂಡದವರು ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಎಂದರೆ ಚೌಕಾಕಾರದ [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಡೈಮಂಡ್]] ನ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕೂ ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಓಟವನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರನ್ ಗಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತ಻ರೆ. ಆಟಗಾರನು [[ಹೋಂಪ್ಲೇಟ್]] ನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು [[ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ]] ಸಾಗುತ್ತಾ ಮೊದಲಮ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಂಗೆ ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ರನ್ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಈ ರನ್ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ತಂಡದವರು ಅಫೆನ್ಸಿವ್ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಅವರ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕ್ರಮಾಂಕ]] ಬರುವವರೆಗೂ, ಹೊರಹಾಕುವಂತಹ, [[ಔಟ್]] ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.ಮೂರು ಔಟ್ ಗಳು ದಾಖಲಾದನಂತರ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಅರ್ಧ-ಇನ್ನಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಒಂಬತ್ತು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಗಳ ನಂತರ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳ ಸ್ಕೋರ್ ಸಮವಾಗಿದ್ದರೆ, ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್]] ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಥರ್ಸ್ಟನ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೧೫; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/official_info/official_rules/foreword.jsp|title=Official Rules/Foreword|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.01–1.03)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/02_definition_of_terms.pdf|title=Official Rules/2.00—Definitions of Terms|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/04_starting_ending_game.pdf|title=Official Rules/4.00—Starting and Ending a Game (Rule 4.10)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> [[File:Baseball diamond.svg|thumb|350px|right|ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಮೈದಾನದ ನಕ್ಷೆ(ಡೈಮಂಡ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬೇಸ್ ಗಳ ಮಧ್ಯದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಡೀ ಆಟದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಬಳಸಬಹುದು). ನೀಡಿರುವಂತಹ ಅಳತೆಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ-ಶೈಲಿಯ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆಂದು ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಮಕ್ಕಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.]] ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಿಂದ ಮುಂಭಾಗದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ೪೫-ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸೀಮಾರೇಖೆಗಳು, ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳು ಇರುವಂತಹ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ೯೦-ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಾಚೆಗಿನ ೨೭೦-ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ರದೇಶವೇ ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶ. ಬೇಸ್ ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳಷ್ಟು ದೂರದ ಮೈದಾನದ ಪ್ರದೇಶ [[ಇನ್ ಫೀಲ್ಡ್]] (ಒಳಾಂಗಣ); ಒಳಾಂಗಣದಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಆಚಿನ ಪ್ರದೇಶವೇ [[ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡ್]] (ಹೊರಾಂಗಣ). ಒಳಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಪಿಚರ್ ನ ಜಗಲಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಯತಾಕಾರದ ರಬ್ಬರ್ ಪ್ಲೇಟ್ (ದ ರಬ್ಬರ್) ಇದೆ. ಹೊರಾಂಗಣದ ಹೊರವಲಯದ ಸೀಮೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರಿಸಿದ ಬೇಲಿ/ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಬೇಲಿ/ಗೋಡೆಯು ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನದ್ದು ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟೇ ಎತ್ತರದ್ದು ಆಗಿರಬಹುದು(ಹಲವಾರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇಲಿ/ಗೋಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಡುತ್ತಾರೆ). ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ನಡುವಣ ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶವೇ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.04–1.07)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/02_definition_of_terms.pdf|title=Official Rules/2.00—Definitions of Terms|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಉಪಕರಣಗಳಿವೆ; [[ಚೆಂಡು]], [[ಬ್ಯಾಟ್]] (ದಾಂಡು) ಮತ್ತು [[ಗವುಸು ಅಥವಾ ಮಿಟ್]]: * ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಕನ ಮುಷ್ಠಿಯ ಅಳತೆಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಸುಮಾರು ೯ ಅಂಗುಲ (೨೩ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಗಳು) ಸುತ್ತಳತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ರಬ್ಬರ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಕ್ ನದಾಗಿದ್ದು, ದಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಹಸುವಿನ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪನೆಯ ಹೊಲಿಗೆ ಹಾಕಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಪೋರ್ಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್ (೨೦೦೭), ಪುಟ ೨೩; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.09)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> * ಬ್ಯಾಟ್ ಒಂದು ಹೊಡೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಘನವಾದ ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ವೃತ್ತಿಯೇತರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದಂತಹ ಬ್ಯಾಟ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಈಗ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಒಂದು ಘಟ್ಟಿಯಾದ ದುಂಡನೆಯ ಕೋಲಾಗಿದ್ದು, ೨.೫ ಅಂಗುಲಗಳ ( ೬.೪ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಗಳು) ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಹಿಡಿಯತ್ತ ಬರುಬರುತ್ತಾ ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಿಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕರು ಬಳಸುವ ಬ್ಯಾಟ್ ಗಳು ವಿಶೇಷತಃ ೩೪ ಅಂಗುಲ (೮೬ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಗಳು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೪೨ ಅಂಗುಲಗಳಿಗಿಂಗಲೂ (೧೦೬ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.10a)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|author=Fitzgerald, Stephen et al.|url=http://www.freepatentsonline.com/y2005/0176531.html|title=Polymer Composite Baseball Bat Endcap (U.S. Patent Application 20050176531)|date=November 8, 2005|accessdate=2009-02-02|publisher=FreePatentsOnline.com}}</ref> * ಗವುಸು ಅಥವಾ ಮಿಟ್ (ಕೈಚೀಲ) ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಮೆತ್ತೆಭರಿತ ಚರ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ್ದು, ಬೆರಳುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪರೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಜಾರದಂತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rules 1.12–1.15)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> ರಕ್ಷಾ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಕರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಥರ್ಸ್ಟನ್ (೨೦೦೦), ಪುಟಗಳು ೨೧, ೩೦, ೩೧; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game (Rule 1.16)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ-ಇನ್ನಿಂಗ್ ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣಾದ ತಂಡದ ಒಂಬತ್ತು ಆಟಗಾರರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ [[ಪಿಚರ್]] ಪಿಚರ್ ನ ದಿಣ್ಣೆ (ಪಿಚರ್ಸ್ ಮೌಂಡ್) ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಪಿಚರ್ ಪಿಚ್ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಎಸೆತವನ್ನು ರಬ್ಬರ್ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಒತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆಯಲು ಬೇಕಾದ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನಾದ [[ಕ್ಯಾಚರ್]] (ಹಿಡಿಯುವವನು), ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನ ದೂರದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ, ಪಿಚರ್ ಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕುಕ್ಕರುಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರುತ್ತಾನೆ. ತಂಡದ ಇತರ ಆಟಗಾರರೆಲ್ಲರೂ ಹೋಮ್ ಪ್ಲೇಟ್ ನತ್ತ ತಿರುಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಮಶಃ ನಾಲ್ಕು ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕರಾಗಿ - ಈ ನಾಲ್ವರು ಮೊದಲ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಗಳ ಗುಂಟ ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳಷ್ಟು ಹೊರಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ - ಮತ್ತು ಮೂರು ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕರಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬ [[ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಮನ್]] ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನಿಂದ ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಷ್ಟು ಎಡಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ, [[ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ಮನ್]] ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ನ ಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ, [[ಶಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಪ್]] ಒಬ್ಬನು ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ನ ಎಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ [[ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ಮನ್]] ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ನ ಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ. ಬೇಸ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ [[ಎಡ ಫೀಲ್ಡರ್]], [[ಕೇಂದ್ರ ಫೀಲ್ಡರ್]] ಮತ್ತು [[ಬಲ ಫೀಲ್ಡರ್]]. ಒಬ್ಬ ತಟಸ್ಥ [[ಅಂಪೈರ್]] ಕ್ಯಾಚರ್ ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.<ref>ಪೋರ್ಟರ್ಫೀಲ್ಡ್ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೧೬–೧೮, ೨೫, ೩೪, ೩೫; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/09_the_umpire.pdf|title=Official Rules/9.00—The Umpire (Rule 9.03a)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:David-ortiz-batters-box.JPG|thumb|left|ಪಿಟ್ ಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾ: ಬ್ಯಾಟರ್, ಕ್ಯಾಚರ್ ಮತ್ತು ಅಂಪೈರ್]] ಕ್ರೀಡೆಯು ಬ್ಯಾಟರ್ ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರ್ ಪಿಚರ್ ಒಂದು ಪಿಚ್(ಚೆಂಡು)ಅನ್ನು ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನತ್ತ ಬೀಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಚೆಂಡನ್ನು ಬ್ಯಾಟ್ ನಿಂದ ಬಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ಯಾಟರ್ ಬಾರಿಸುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಬಿಟ್ಟ ಅಥವಾ ಬಾರಿಸಲು ಚೆಂಡು ಬ್ಯಾಟ್ ಗೆ ಸಿಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೈ(ಬ್ಯಾಟ್)ತಪ್ಪಿದ ಚೆಂಡನ್ನು ಕ್ಯಾಚರ್ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಿಚರ್ ಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚೆಂಡನ್ನು ಆಟದ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಹೊಡೆದ ಬ್ಯಾಟರ್ ಬ್ಯಾಟನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನತ್ತ ಓಡತೊಡಗಬೇಕು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ''ರನ್ನರ್'' (ಅಥವಾ, ಆಟ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ''ಬ್ಯಾಟರ್-ರನ್ನರ್'' ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಪುಟ್ ಔಟ್]] ಆಗದೆ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ತೊಉಪಿದ ಬ್ಯಾಟರ್-ರನ್ನರ್(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ) ''ಸೇಫ್'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ಯಾಟರ್-ರನ್ನರ್ ನು ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಆಚೆಗೆ, ತಾನು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುವುದೋ ಅಷ್ಟು ದೂರ, ಓಡಬಹುದು. ಫೀಲ್ಡರ್ ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಡಿಯೂ ಬ್ಯಾಟರ್ ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಒಂದು [[ಹಿಟ್]](ಹೊಡೆತ/ರನ್) ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಟ್ ಮಾಡಿದ ಆಟಗಾರ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ತಲುಪಿದರೆ [[ಸಿಂಗಲ್]] (ಒಂದು ರನ್) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ತಲುಪಿದರೆ [[ಡಬಲ್]]; ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ತಲುಪಿದರೆ [[ಟ್ರಿಪಲ್]]. ಚೆಂಡನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಹೊರಾಂಗಣದ ಮೇಲೆ ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ದಾಟುವಂತೆ ಹೊಡೆದರೆ (ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣದ ಗೋಡೆ ದಾಟುವಂತೆ, ಗೋಡೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ)ಅದು ಒಂದು [[ಹೋಂ ರನ್]]:ಬ್ಯಾಟರ್ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರನ್ನರ್ ಯಾವುದೇ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಓಡಬಹುದು, ಪ್ರತಿ ಓಟಕ್ಕೂ ಒಂದು ರನ್ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬ್ಯಾಟರ್ ಬಹಳವಾಗಿ ಬಯಸುವ ಫಲಿತಾಂಶ. ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಬೇಸ್ ತಲುಪಿದ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಹಿಟ್ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ - ಬದಲಿಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ಫೀಲ್ಡರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ದೋಷ ([[ಎರರ್]]) ಆರೋಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/05_putting_ball_in_play.pdf|title=Official Rules/5.00—Putting the Ball in Play. Live Ball|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.09)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rules 10.06, 10.12)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಇರುವ ಯಾವುದೇ ರನ್ನರ್ ಬಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚೆಂಡುಗಳು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆದಾಗ ಅಥವಾ ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ, ಹಾಗೂ ಚೆಂದು ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಗುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ನಂತರ, ಮುಂದೋಡಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು; ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವವನು ಚೆಂಡು ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಕ್ಷಣ ''ಖಂಡಿತ'' ಓಡಲು ಯತ್ನಿಸಲೇಬೇಕು. ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದ ಚೆಂಡು ಒಳಾಂಗಣ ದಾಟುವ ಮುನ್ನವೇ ಫೌಲ್ ಆಗಿ ಉರುಳಿದರೆ, ಅದು [[ಡೆಡ್]] ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಟ ಶುರುವಾದಾಗ ತಾವಿದ್ದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ರನ್ನರ್ ಗಳು ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂದು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಭೂಮಿ ತಲುಪುವ ಮುನ್ನ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಬ್ಯಾಟರ್ [[ಫ್ಲೈಡ್ ಔಟ್]] ಆಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ರನ್ನರ್ [[ಟ್ಯಾಗ್ ಅಪ್]] ಆದರೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದೋಡಲು ಯತ್ನಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ, ಚೆಂಡನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಆಟ ಶುರುವಾದಾಗ ಅವರಿದ್ದ ಬೇಸ್ ತಲುಪಬಹುದು. ಪಿಚರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನತ್ತ ಎಸೆಯಲಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರವಾಗಲೂ ರನ್ನರ್ ಗಳು ಮುಂದಿನ ಬೇಸ್ ನತ್ತ ಓಡಲು ಯತ್ನಿಸಬಹುದು - ಇಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ಯತ್ನವನ್ನು [[ಸ್ಟೋಲನ್ ಬೇಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/02_definition_of_terms.pdf|title=Official Rules/2.00—Definitions of Terms|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/05_putting_ball_in_play.pdf|title=Official Rules/5.00—Putting the Ball in Play. Live Ball (Rule 5.09e)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.05a)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/07_the_runner.pdf|title=Official Rules/7.00—The Runner (Rules 7.08d, 7.10a)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rule 10.07)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಹೊಡೆಯದ ಪಿಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಅಥವಾ ಬಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಬ್ಯಾಟರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳು ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೋ ಅವನು [[ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಔ|ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಔಟ್]] ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ನಾಲ್ಕು ಬಾಲ್ ಗಳು ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೋ ಅವನಿಗೆ [[ಬೇಸ್ ಆನ್ ಬಾಲ್ಸ್]] ಅಥವಾ ವಾಕ್, ಎಂದರೆ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನತ್ತ ತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಮುನ್ನಡೆ, ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಸಮವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಟರ್ ಅದರತ್ತ ಬ್ಯಾಟ್ ಬೀಸುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಅದು ನೆಲವನ್ನು ಪಿಚ್ ಮಾಡಿದ ಚೆಂಡು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಬ್ಯಾಟರ್ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು.) ಬಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಪೈರ್ ಪಿಚ್ [[ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್]] ಹಾದುಹೋಯಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯ ನೀಡುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯ; ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಭುಜಗಳ ನಡುವಿನ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಮಂಡಿಯ ಕುಳಿಯವರೆಗಿನ, ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಕಲ್ಪಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MLBR2">{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/02_definition_of_terms.pdf|title=Official Rules/2.00—Definitions of Terms|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: * ಬ್ಯಾಟರ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪಿಚ್ ಆದ ಚೆಂಡನ್ನು (ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್ (ಹೊಡೆಯಲಾಗುವಂತಹ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನದು)ಕ್ಯಾಚರ್ ಗೆ ತಲುಪಲು ಬಿಟ್ಟಾಗ. * ಬ್ಯಾಟರ್ ಬಾಲ್ ನತ್ತ ಬ್ಯಾಟ್ ಬೀಸಿ (ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿರುವುದನ್ನೂ ಸಹ)ಚೆಂಡನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಾಗದಿದ್ದಾಗ. * ಬ್ಯಾಟರ್ [[ಫೌಲ್ ಬಾಲ್]] ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ - ಮೊದಲಿಗೆ ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಅಥವಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಡೈಮಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರೂ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ದಾಟುವ ಮುನ್ನ ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವ ಚೆಂಡು. ಆಗಲೇ ಬ್ಯಾಟರ್ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಫೌಲ್ ಬಾಲನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಫೌಲ್ ಬಾಲ್ ಬ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಔಟ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಈ ಹೊರತಾದುದಕ್ಕೊಂದು ಹೊರತಿದೆ: ಎರಡು-ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಫೌಲ್ [[ಬಂಟ್]] ಅನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಪಿಚರ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಝೋನ್ ನ ಹೊರಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆದಾಗ, ಅದರತ್ತ ಬ್ಯಾಟರ್ ಬ್ಯಾಟ್ ಬೀಸದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಬಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MLBR2"/><ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.08)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/09_the_umpire.pdf|title=Official Rules/9.00—The Umpire (Rules 9.02a, 9.04a)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Navy baseball.jpg|right|thumb|ತಲೆಮುಂದೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಜಾರಿ ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ತಲುಪಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ರನ್ನರ್ ನನ್ನು ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಷಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಪ್.]] ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವ ತಂಡವು ರನ್ ಗಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಔಟ್ ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತಂಡದ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಪುಟ್ ಔಟ್ ಮಾಡಲು ಇರುವ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಐದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವೆಂದರೆ: * [[ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಔಟ್]]: ಮೇಲೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವಂತೆ, ಬ್ಯಾಟರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಬಾರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಮೂರು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಗೆ ತಡೆಯಿರದೆ ಸಾಗಲು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಇದು ಬ್ಯಾಟರ್ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಫ್ಲೈಔಟ್]]: ಮೇಲೆ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ, ಬ್ಯಾಟರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದಾಗ, ಅದು ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾಗಲಿ,ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಮುನ್ನ, ಬ್ಯಾಟರ್ ರನ್ ಓಡಿರಲಿ, ಓಡಿಲ್ಲದಿರಲಿ, ಫೀಲ್ಡರ್ (ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕ) ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಬ್ಯಾಟರ್ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಗ್ರೌಂಡ್ ಔಟ್]]:ಬ್ಯಾಟರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು, ಬ್ಯಾಟರ್-ರನ್ನರ್ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ತಲುಪುವ ಮುನ್ನವೇ, ಚೆಂಡನ್ನು ಹಿಡಿದ ಫೀಲ್ಡರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಫೀಲ್ಡರ್ ಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ನೀಡಿ, ಆ ಫೀಲ್ಡರ್ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ಚೆಂಡಿನ ಸಮೇತ ತಲುಪಿದರೆ, ಈ ಔಟ್ ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ (ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಟರ್-ರನ್ನರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ) ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಫೋರ್ಸ್ ಔಟ್]]: ಮುಂದುವರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವ ರನ್ನರ್ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗುವಂಹುದು - ರನ್ನರ್ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೊಡೆದ ಚೆಂಡು ಫೇಯ್ರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಬೇಸ್ ಪಾಥ್ ನಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುವ ರನ್ನರ್ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದಲೋ - ಆದರೆ ಫೀಲ್ಡರ್ ಚೆಂಡಿನ ಸಮೇತ ಬೇಸ್ ಮುಟ್ಟುವ ಮುನ್ನ ರನ್ನರ್ ತಲುಪಲಾಗದಿದ್ದಾಗ. ಗ್ರೌಂಡ್ ಔಟ್ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಫೋರ್ಸ್ ಔಟ್ ನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಿಧಿ. * [[ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್]]: ರನ್ನರ್ ನನ್ನು ಚೆಂಡು ಹಿಡಿದಿರುವ ಫೀಲ್ಡರ್ ಅಥವಾ ಗವುಸಿನಲ್ಲಿ ಚೆಂಡು ಹಿಡಿದಿರುವವನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ರನ್ನರ್ ಬೇಸ್ ಮುಟ್ಟಿರದಿದ್ದಾಗ ಈ ರೀತಿ ಔಟ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಔಟ್ ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ - ಒಂದು [[ಡಬಲ್ ಪ್ಲೇ]]; ಮೂರೂ ಸಹ - ಒಂದು [[ಟ್ರಿಪಲ್ ಪ್ಲೇ]] - ಆದರೆ ಇದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಪುಟ್ ಔಟ್ ಆದ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ರಾದ ಆಟಗಾರರು ಮೈದಾನದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಿ, ತಮ್ಮ ತಂಡದ [[ಡಗೌಟ್]] ಅಥವಾ ಬೆಂಚ್ ಗೆ ಮರಳಬೇಕು. ತಂಡದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರನೆಯ ಔಟ್ ದಾಖಲಾದಾಗ ರನ್ನರ್ ಒಬ್ಬನು ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಬಹುದು. ಹಾಗೆ ನಿಂತ ರನ್ನರ್ ಗಳು ತಂಡವು ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಾರರು - ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ಇನ್ನಿಂಗ್ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.05)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/07_the_runner.pdf|title=Official Rules/7.00—The Runner (Rules 7.08, 7.10)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸರತಿ ಅಥವಾ [[ಪ್ಲೇಟ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್]] ಆಟಗಾರನ್ಉ ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ (ಅಥವಾ ಹೋಂ ರನ್ ಹೊಡೆದಾಗ), ಔಟ್ ಆದಾಗ, ಅಥವಾ ಚೆಂಡನ್ನು ಬಾರಿಸಿದಾಗ ತಂಡದ ಮೂರನೆಯ ಔಟ್ ಉಂಟಾದಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಆ ಔಟ್ ತನ್ನ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾದಾಗ್ಯೂ. ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆಯದೆಯೂ ಸಹ, ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರನೆಯ ಔಟ್ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರನ್ನರ್ [[ಕಾಟ್ ಸ್ಟೀಲಿಂಗ್]] ಆಗುವುದು(ಬೇಸನ್ನು ಸ್ಟೀಲ್ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್ ಆಗುವುದು). ಈ ರೀತಿಯ ಅಪೂರ್ಣ ಪ್ಲೇಟ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್ ಗೊಳಗಾದ ಬ್ಯಾಟರ್ ತಂಡದ ಮುಂದಿನ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸನ್ನು ಅರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಿಂದಿನ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ವಿರುದ್ಧವಿದ್ದ ಬಾಲ್ ಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳು ರದ್ದಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪ್ಲೇಟ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಒಬ್ಬ ರನ್ನರ್ ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ರನ್ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ಲೇಟ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್ ಮುಗಿಸಿದ ಬ್ಯಾಟರ್ ತಂಡದ ಇತರ ಎಂಟು ಆಟಗಾರರು ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವವರೆಗೂ ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕ್ರಮಾಂಕವು ಪಂದ್ಯದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ನಿಗದಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಿ ಆಟಗಾರರ ಸಂದರ್ಭದ ವಿನಹ ಆ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಬದಲಿ ಆಟಗಾರನ ಪರವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದರೆ, ಆ ಆಟಗಾರನು ಮತ್ತೆ ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಿ ಆಟಗಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಮಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಥರ್ಸ್ಟನ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೧೦೦; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/03_game_preliminaries.pdf|title=Official Rules/3.00—Game Preliminaries (Rule 3.03)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}} {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rules 6.01, 6.04)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> [[ಸೂಚಿತ ಹಿಟರ್]] (DH) ನಿಯಮವು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ತಂಡದಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬ ಹತ್ತನೆಯ ಆಟಗಾರನಿದ್ದು ಅವನ ಏಕೈಕ ಪಾತ್ರ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವುದು (ಮತ್ತು ಓಡುವುದು) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಚಿತ ಹಿಟರ್ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ - ಗತ್ಯಂತರವಿಲ್ಲದೆ ಪಿಚರ್ ನದು - ಆದರೆ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಹೀಗಾಗಿ, ಸೂಚಿತ ಹಿಟರ್ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಆಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಆಟಗಾರರನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಪೋರ್ಟರ್ಫೀಲ್ಡ್ (೨೦೦೭), ಪುಟ ೧೯; ಥರ್ಸ್ಟನ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೧೫೩; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules//06_the_batter.pdf|title=Official Rules/6.00—The Batter (Rule 6.10)|accessdate=2009-02-03|publisher=Major League Baseball}}</ref> == ಸಿಬ್ಬಂದಿ == === ಆಟಗಾರರ ಸರದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾದಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Jacob's Field Fultz and Betancourt in the Bullpen.jpg|thumb|right|ಬಿಡುವು ನೀಡುವ ಪಿಚರ್ ಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುವುದು, ಬುಲ್ ಪೆನ್ ಕೋಚ್ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ.ಮ್ಯಾನೇಜರನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಬಲಗೈ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಎಡಗೈ ಬಿಡುವು ನೀಡುವವನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಚಿಸಿರುತ್ತಾನೆ.]] ಯಾದಿ, ಅಥವಾ ಪಡೆ, ಗಾತ್ರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಆಟದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಂತಗಳಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳು ೨೫-ಆಟಗಾರರ ಸಕ್ರಿಯ ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಎಂಎಲ್ ಬಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಂತಹ ಡಿಹೆಚ್ ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿ ೨೫-ಜನರ ಯಾದಿಯು ಕೆಳಕಂಡ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ:<ref>ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ, {{cite web|author=Billson, Marky|url=http://www.metro.us/us/article/2009/03/25/12/1731-82/index.xml|title=Breaking Down the Mets Roster|date=2009-03-25|accessdate=2009-04-21|work=Metro}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{cite web|url=http://washington.nationals.mlb.com/news/press_releases/press_release.jsp?ymd=20090404&content_id=4127882&vkey=pr_was&fext=.jsp&c_id=was|title=Nationals Finalize 25-Man Roster|date=2009-04-04|accessdate=2009-04-21|publisher=Washington Nationals/Major League Baseball|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714104000/http://washington.nationals.mlb.com/news/press_releases/press_release.jsp?ymd=20090404&content_id=4127882&vkey=pr_was&fext=.jsp&c_id=was|url-status=dead}}</ref> * ಎಂಟು [[ಸ್ಥಾನ ಆಟಗಾರ|ಸ್ಥಾನ ಆಟಗಾರರು]]—ಕ್ಯಾಚರ್, ನಾಲ್ಕು ಇನ್ ಫೀಲ್ಡರ್ಸ್, ಮೂರು ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡರ್ಸ್—ನಿಯಮಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಡುವವರು * ತಂಡದ ಪಿಚ್ಚಿಂಗ್ ನಿಯತಾವರ್ತನ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್ ನಿಯತಾವರ್ತನವು ಐದು [[ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್ ಪಿಚರ್|ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್ ಪಿಚರ್‌ಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ * ತಂಡದ [[ಬುಲ್ ಪೆನ್]](ಪಿಚರ್ ಗಳು ಆಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗಲು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವ ಮೈದಾನದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಿದಂತಹುದು) ಆಗುವವರೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞ [[ಕ್ಲೋಸರ್|ಕ್ಲೋಸರ್‌ನು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು [[ರಿಲೀಫ್ ಪಿಚರ್|ರಿಲೀಫ್ ಪಿಚರ್‌ಗಳು]] * ಒಬ್ಬ ಬ್ಕಾಕಪ್, ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ, ಕ್ಯಾಚರ್ * ಇಬ್ಬರು ಬ್ಕಾಕಪ್ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕರು * ಇಬ್ಬರು ಬ್ಕಾಕಪ್ ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡರ್ಸ್ * ಒಬ್ಬ ತಜ್ಙ [[ಪಿಂಚ್ ಹೊಡೆತಗಾರ]], ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಎರಡನೆಯ ಬ್ಯಾಕಪ್, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಏಳನೆಯ ರಿಲೀವರ್ === ಇತರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ === [[ನಿರ್ವಾಹಕ]], ಅಥವಾ ಒಂದು ತಂಡದ ಮುಖ್ಯ ತರಬೇತಿದಾರ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಟದ ಮುಂಚೆ ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್ ನಿಯತಾವರ್ತನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಲೈನ್ ಅಪ್ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಟ ನಡೆಯುವಾಗ ಆಟಗಾರರ ಬದಲಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಹಾರರೂಪಿ ಪಿಚರ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗಿಳಿಸುವುದು - ಇಂತಹ ತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ತರಬೇತುದಾರರು]] ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು, ಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹಿಟ್ ಮಾಡುವುದು, ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಪಿಚ್ ಮಾಡುವುದು, ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿ ಸಾಧನೆಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಸಂಘಟಿತ ಆಟದ ಬಹುತೇಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ತಂಡವು ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ತರಬೇತುದಾರರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ: ಮೊದಲನೆಯ ಬೇಸ್ ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ತರಬೇತುದಾರ, ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳ ಹೊರಗಷ್ಟೇ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ತರಬೇತುದಾರರ ಕಟಕಟೆಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರು ಚೆಂಡು ಆಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಬೇಸ್ ಓಟಗಾರರಿಗೆ ದಿಕ್ಕುತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಆಟದ ನಡುವಿನ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಯಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಾಹಕನಿಂದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಓಟಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ವಾಲ್ ಫೂರ್ಟ್, ಕ್ಲಿಯಾನ್, "ಮೋಸ್ಟ್ 'ಸೈನ್ಸ್' ಗಿವನ್ ಬೈ ಕೋಚಸ್ ಆರ್ ಮಿಯರ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮೋಫ್ಲೇಜ್", ''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್'' , ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೬೦–ಜನವರಿ ೧೯೬೧, ಪುಟಗಳು ೪೭–೪೯.</ref> ಇತರ ಹಲವು ತಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ತಂಡದ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ಪಂದ್ಯದ ನಡುವೆ ಮೈದಾನದೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ತರಬೇತುದಾರರು ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರಲೇಬೇಕು.<ref>"ದ ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಸ್ಪೀಕ್ ಔಟ್" [''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್'' ಸಿಬ್ಬಂದಿ], ''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್'' , ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯, ಪುಟಗಳು ೯–೧೦; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/03_game_preliminaries.pdf|title=Official Rules/3.00—Game Preliminaries (Rule 3.15)|accessdate=2009-04-27|publisher=Major League Baseball}} </ref> ಯಾವುದೇ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವು ಪ್ರತಿ ಆಟದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು [[ನಿರ್ಣಾಯಕರ|ನಿರ್ಣಾಯಕರನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಣಾಯಕನು, ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ವಲಯದ ಉತ್ತಮ ನೋಟ ಪಡೆಯಲು, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲು, ಕ್ಯಾಚರ್ ನ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿರ್ಣಾಯಕರು ಇತರ ಬೇಸ್ ಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಫೋರ್ಸ್ ಔಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್ ಗಳಂತಹ ಆಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಲ್ವರು ನಿರ್ಣಾಯಕರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಬೇಸ್ ನ ಬಳಿ ಒಬ್ಬರಂತೆ. ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ಆರು ಮಂದಿ ನಿರ್ಣಾಯಕರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಪ್ರತಿ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳ ನೇರಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರು.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೨೯೩; {{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/09_the_umpire.pdf|title=Official Rules/9.00—The Umpire|accessdate=2009-02-18|publisher=Major League Baseball}}</ref> == ರಣನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು == ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯ-ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದ ಹಲವು ರಣನೀತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗತಿಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳು ಎಡಗೈ ಪಿಚರ್ ಗಳ ಎದುರು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವಂತಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಎಡಗೈ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳು ಬಲಗೈ ಪಿಚರ್ ಗಳ ಎದುರು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|author=Bast, Andrew|url=http://www.newsweek.com/id/146842|title=Southpaw’s Revenge|date=July 18, 2008|accessdate=2009-02-08|work=Newsweek}}</ref> ಎಂದಿನ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಎಡಗೈ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಂಡವು ಒಬ್ಬ ಎಡಗೈ ಪಿಚರ್ ಅನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ನಿರ್ವಾಹಕನು, ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಕಪ್ ಗಳನ್ನು ತಂಡದ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಭಾಗದ ಇನ್ನಿಂಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ರಿಲೀಫ್ ಪಿಚರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಂಚ್ ಹಿಟ್ಟರ್ ಗಳನ್ನು ಒಳತಂದಂತೆ, ಎದರಾಳಿ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ಬದಲಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಕೂಲಕರ ಮ್ಯಾಚ್ ಅಪ್ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಾರೆ: ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕ ತಂಡದ ನಿರ್ವಾಹಕನು ಅದದೇ ಕೈಗಳ ಪಿಚರ್-ಬ್ಯಾಟರ್ ಹೊಂದಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಂಡದ ನಿರ್ವಾಹಕನು ವಿರುದ್ಧ ಕೈಗಳ ಹೊಂದಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರದ ಇನ್ನಿಂಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಇರುವ ತಂಡವಿದ್ದಾಗ, ನಿರ್ವಾಹಕನು ಒಬ್ಬ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಾನದ ಆಟಗಾರನನ್ನು-ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬನ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುವ ಸರತಿ ಮತ್ತೆ ಬರದಿರುವಂತಹನನ್ನು-ಒಬ್ಬ ಹೆಚ್ಚು ನೈಪುಣ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕನಿಗೋಸ್ಕರ ತೆಗೆಯಬಹುದು.<ref>ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ, ಡೇವಿಸ್, ಹ್ಯಾಂಕ್, ''ಸ್ಮಾಲ್-ಟೌನ್ ಹೀರೋಸ್: ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್'' (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೋವಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೭), ಪುಟ ೧೮೬.</ref> === ಪಿಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣ ತಂತ್ರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Indiana vs Navy, Baseball pick-off attempt.jpg|right|thumb|ರನ್ನರ್ ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಮೊದಲ ಬೇಸ್ ಮನ್ ಪಿಕ್ ಆಫ್ ಎಸೆತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.]] ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಟಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ನಡೆಯುವ ತಂತ್ರಯುಕ್ತ ನಿರ್ಧಾರವು ಪಿಚ್ ನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎಸೆಯಬಹುದಾದಂತಹ ಪಿಚ್ ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಬಗೆಗಳೆಂದರೆ[[ಫಾಸ್ಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಚೇಂಜ್ ಅಪ್]] (ಅಥವಾ ಆಫ್-ಸ್ಪೀಡ್ ಪಿಚ್), ಮತ್ತು ಎರಡು [[ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬಾಲ್|ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬಾಲ್‌ಗಳು]]—[[ಕರ್ವ್ ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಲೈಡರ್]].<ref>{{cite web|author=Walsh, John|url=http://www.hardballtimes.com/main/article/fastball-slider-changeup-curveball-an-analysis/|title=Fastball, Slider, Change-up, Curveball—An Analysis|date=December 20, 2007|accessdate=2009-02-21|publisher=Hardball Times}}</ref> ಪಿಚರ್ ಗಳ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದು, ಎಸೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುಶಲತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಪಿಚ್ ನ ಮುಂಚೆ, ಕ್ಯಾಚರ್ ಪಿಚರ್ ಗೆ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪಿಚ್ ಅನ್ನು ಎಸೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಕೇತ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದರೇಖೆಯ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅಡ್ಡರೇಖೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೂಡ.<ref>ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೯೨.</ref> ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಸಮ್ಮತಿ ಇದ್ದರೆ, ಪಿಚರ್ ನು [[ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿಬಿಡಬಹುದು]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಚರ್ ನು ಬೇರೆ ಪಿಚ್ ನ ಕರೆ ನೀಡುವನು. ಬೇಸ್ ನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು [[ಮುನ್ನಡೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ]] ಒಬ್ಬ ರನ್ನರ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಪಿಚರ್ ನು ಒಂದು ಪಿಕ್ ಆಫ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. [[ಪಿಕ್ ಆಫ್]], [[ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ]] ಒಬ್ಬ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕನಿಗೆ ರನ್ನರ್ ನ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಚುರುಕು ಎಸೆತ ಅಥವಾ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ, ಒಂದು ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಸ್ಟೋಲನ್ ಬೇಸ್ ಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಕ್ಯಾಚರ್ [[ಪಿಚೌಟ್]] ಬೇಕೆಂದು ಕೂಗಬಹುದು, ಎಂದರೆ ಬೇಕೆಂದು ಪ್ಲೇಟ್ ನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆದ ಚೆಂಡು,ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾಚರ್ ನಿಂತಿರುವಾಗಲೇ ಚೆಂಡನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬೇಸ್ ನತ್ತ ಬೇಗ ಎಸೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೧೨೬–೧೩೨.</ref> ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಕಡೆಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಬಲವಾದ ವಾಂಛೆಯುಳ್ಳ ಬ್ಯಾಟರ್ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕ ತಂಡವು ಒಂದು [[ವರ್ಗಾವಣೆ|ವರ್ಗಾವಣೆಅನ್ನು]] ಬಳಸಬಹುದು, ಬಹುತೇಕ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವ ಮೂಲಕ. ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರನ್ನರ್ ನನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ, ಇನ್ ಫೀಲ್ಡರ್ ಗಳು ರನ್ನರ್ ಅನ್ನು ಒಂಧು [[ಗ್ರೌಂಡ್ ಚೆಂಡಿ|ಗ್ರೌಂಡ್ ಚೆಂಡಿನ]] ಮೇಲೆ ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಗೃಹಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಸರಿಯುತ್ತಾ [[ಪ್ಲೇ ಇನ್]] ಮಾಡಬಹುದು, ಚೂಪಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೌಂಡರನೊಬ್ಬ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಒಳಸೆಳೆದ ಒಳಾಂಗಣದ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದುಹೋಗಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ.<ref name="SB45">ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೪೫.</ref> === ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:The bunt.jpg|right|thumb|ಬ್ಯಾಟ್ ನ ಸುರುಳಿಯ ಮೇಲಿನತ್ತ ಕೈ ಸಾಗಿಸಿ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು, ಚೆಂಡಿನ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಒಬ್ಬ ಬಂಟ್ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.]] ರನ್ನರ್ ಮೊದಲನೇ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎರಡನೇ ಬೇಸಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಟೀಲನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ಮೂಲ ಹಲ್ಲೆಕೋರ ತಂತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. [[ಹಿಟ್ ಅಂಡ್ ರನ್]] ತಂತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ನೈಪುಣ್ಯವಂತ [[ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಹಿಟ್ಟರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ರನ್ನರ್ ಪಿಚ್ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಓಡಲಾರಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಷಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಬೇಸ್ ಮ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಬೇಸ್ ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಹೋಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಇನ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ತೂರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ತೆರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೫, ೪೬–೪೭.</ref> [[ಸ್ಯಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ಬಂಟ್]] ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಚೆಂಡು ಇನ್ಫೀಲ್ಡಿನ ಒಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಉರುಳಿ, ರನ್ನರ್ ಗೆ [[ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಾನ|ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ತಲುಪಲು ಅವಕಾಶನೀಡುವಂತೆ ಚೆಂಡಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಮೊದಲು ಔಟ್ ಆಗಿ ಆಚೆಗೆಸೆಯಲ್ಪಡಬೇಕಾಗಿಬಂದರೂ ಕೂಡ-ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ತ್ಯಾಗದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಟರ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವೇಗದ ಓಟಗಾರನಾದಂತಹವ, ಒಂದು ಹಿಟ್ ಗಾಗಿ [[ಬಂಟ್]] ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು.) ಮೂರನೇ ಬೇಸಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರನ್ನರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಆ ರನ್ನರ್ ಅನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಸ್ಯಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ಬಂಟ್, [[ಸ್ಕ್ವೀಸ್ ಪ್ಲೇ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೪೨–೪೩, ೪೭–೪೮.</ref> ಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರನ್ನರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಔಟ್ ಗಳು ಇದ್ದಾಗ, ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಟರ್ , ಫ್ಲೈ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಫ್ಲೈ ಬಾಲ್ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ ರನ್ನರ್ ಗೆ ಟ್ಯಾಗ ಅಪ್ ಮಾಡಿ, ಅಂಕ ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ-ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಶಸಸ್ವಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟರ್ [[ಸ್ಯಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ಫ್ಲೈ|ಸ್ಯಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ಫ್ಲೈನ]] ಶ್ರೇಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref name="SB45"/> [[ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿರುವ]] ಬ್ಯಾಟರ್ (ಅಂದರೆ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು)ಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ವಾಹಕನು ಮುಂದಿನ ಪಿಚ್ ಅನ್ನು [[ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು]] ಅಥವಾ ಅದರತ್ತ ಬೀಸದಿರಲು ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref>ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೮೬.</ref> == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಾಯಕ ಅಂಶಗಳು == ಅದರ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ಅಮೇರಿಕನ್]] ಅಥವಾ [[ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಸಾಕರ್|ಸಾಕರ್‌ನಂತಹ]] ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ತಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ, ಅದನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಿಸುವ ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳೂ ಒಂದು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ, ಆಟಗಾರಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿತೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಗ್ರಹಿಕವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇವ್ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಆಟವಾಡುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ನಡುವಣ ಹೋಲಿಕೆಯು]] ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಂಶಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ದಾಯಾದಿ ಕ್ರೀಡೆಯಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕೊಲ್ಲಲು ಗಡಿಯಾರವಿಲ್ಲ === ಗಡಿಯಾರ-ಸೀಮಿತ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪಂದ್ಯಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನಡೆ ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡವು [[ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದ|ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ]] ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ಗಡಿಯಾರವೇ ಇಲ್ಲ; ಯಾವುದೇ ಒಂದು ತಂಡವು ಕೊನೆಯ ಬ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಔಟ್ ಗೊಳಿಸದೆಯೆ ಗೆಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಲಿಗಳು ಸಮಯದ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಯಾವುದೇ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ರಣನೀತಿಯೆಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ರೂಪದ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ರಣನೀತಿ.<ref>ಮೌಂಟ್, ನಿಕೋಲಸ್ ಜೇಮ್ಸ್, "ಟೀಂ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್", ''ಎಂಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಟೈಂ'' ನಲ್ಲಿ, ಸಂ. ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಎಲ್. ಮ್ಯಾಸೀ (ಟೈಲರ್ &amp; ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್, ೧೯೯೪), ಪುಟಗಳು ೫೮೮–೫೯೦: ಪುಟ ೫೯೦.</ref> ಮತ್ತೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬಹು-ದಿನ [[ಟೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಥಮ-ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಪ್ರಥಮ-ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗಳ]] ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಗಡಿಯಾರವು ಪಾತ್ರಪಡೆಯುತ್ತದೆ: ಡ್ರಾ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಬಹುಬಾರಿ ಕೊನೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಂಡವನ್ನು ನಷ್ಟವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಗೆಲುವಿನ ಯಾವುದೇ ಅಲ್ಪ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ರಕ್ಷಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಈಸ್ಟವೇ, ರಾಬ್, ''ವಾಟ್ ಈಸ್ ಎ ಗೂಗ್ಲಿ?: ದ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ನ್ಡ್'' (ಅನೋವಾ, ೨೦೦೫), ಪುಟ ೧೩೪.</ref> ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಂರಕ್ಷಕ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆ ತೆರನ ಯಾವುದೇ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಒಂಭತ್ತು ಇನ್ನಿಂಗ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದ ಕಾಲಾವಧಿಯು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದೇ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ೨:೩೮ಕ್ಕೆ ಉಬ್ಬಿತು.<ref name="HB">{{cite web|author=Bodley, Hal|url=http://www.usatoday.com/sports/baseball/columnist/bodley/2004-02-26-bodley_x.htm|title=Baseball Wants Just a Few More Minutes|date=February 26, 2004|accessdate=2009-02-03|work=USA Today}}</ref> ೧೯೯೭ರಷ್ಟಕ್ಕೆ, ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ೨:೫೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಡೆತುತ್ತಿದ್ದವು. (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳು ೧೦ ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಮೊಟಕಾಗಿದ್ದವು-ಪ್ಲೇಟ್ ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಪಿಚ್ಚರ್ ಗಳು ನೇಮಕವಾದ ಹಿಟ್ಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾದ ಔಟ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿ.)<ref name="JG">{{cite web|author=Greenfield, Jeff|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988721,00.html|title=Midnight Baseball|date=July 13, 1998|accessdate=2009-02-03|work=Time|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201150035/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988721,00.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅದರ ಗುರಿಯು ಕೇವಲ ೨:೪೫ ರಷ್ಟು ಸಮಯದ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಪಂದ್ಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="HB"/> ಎರಡು ಅರ್ಧ-ಇನ್ನಿಂಗ್ ಗಳ ನಡುವೆ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದದ ವಿರಾಮಗಳಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಆಕ್ರಮಣ, ಹೆಚ್ಚು ಪಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಸೆತದ ನಡುವೆ ಪಿಚ್ಚರ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆಟದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ನಿಧಾನಗತಿಯು, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳು ಬಾಕ್ಸಿನ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಕಾಲಿಡುವುದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯಗಳ ದೀರ್ಘವಾಗುವಿಕೆಯ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="HB"/><ref name="JG"/> ಅನ್ಯ ಲೀಗ್ ಗಳು ಇದೇ ತೆರನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿವೆ; ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ನಿಪ್ಪಾನ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಅದರ ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ೩:೧೮ರ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ೧೨ ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಮೊಟುಕುಗೊಳಿಸುವೆಡೆಗೆ ಗುರಿಹೊಂದಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.japanfs.org/en/pages/027087.html|title=Japan's Pro Baseball Teams Start Eco-Project to Cut Energy Use by 6%|date=July 13, 2008|accessdate=2009-02-18|publisher=Japan for Sustainability}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ === ಒಂದು ತಂಡದ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸೂಚನಾ ಕೈಪಿಡಿಯು, ಒಂದು ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಿಚ್, ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಒಬ್ಬರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: "ಪಿಚರನು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ".<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಡಾಸನ್ (೧೯೧೫), ಪುಟ ೪೮.</ref> ಈ ಆಟವನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಸಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ವಿದ್ವಾಂಸ ಮೈಕೆಲ್ ಮಂಡೇಲ್ಬಾಮ್ ನು "ಬೇಸ್ಬಾಲ್, ವಿಕಾಸದ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವಂತಹುದು" ಎಂದು ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref>ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಬಾಮ್ (೨೦೦೫), ಪುಟ ೫೫.</ref> ಪಿಚರ್, ಬ್ಯಾಟರ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತುದಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಪಿಚ್ಚರ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಕೆಲವು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಂಕೇತ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಟದ ಅನುಷ್ಠಾನವೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿ. ಬ್ಯಾಟರ್ ನು ಒಂದು ಲೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಹೊಡೆದರೆ, ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದೋ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಬೌನ್ಸ್ ನ ಮೇಲೆ ಆಡುವುದೋ ಎನ್ನುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ನಪಾಸಾಗಲು, ಔಟ್ಫೀಲ್ಡರ್ ಒಬ್ಬನೇ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಬೇಸ್ಬಾಲಿನ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಾತ್ಮಕ ಖಚಿತತೆಯು ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣದಿಂದ ಅನುವುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಅದನ್ನು ಪುನರ್ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂಥದ್ದು. ಮಂಡೇಲ್ಬಾಮ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವಂತೆ, <blockquote> ಪ್ರತಿ [ಫುಟ್ಬಾಲ್] ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನು ಆಟದ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ.... ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ತಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಬೇಸ್ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.... ಆದ್ದರಿಂದ, ಬೇಸ್ಬಾಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಒಂದು ವಲಯ. ಒಬ್ಬ ಬೇಸ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನು ಗಾಜಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನೈತಿಕ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.... ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಲೆಕ್ಕನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದೋ ಒಳ್ಳೆಯದು ಇಲ್ಲವೇ ಕೆಟ್ಟದು, ಸರಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು.<ref>ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಬಾಮ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು ೫೫–೫೭.</ref> </blockquote> ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬೇಸ್ಬಾಲಿಗೆ ಹಲವು ಇತರ ತಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುವಂಥದ್ದು: ಕ್ರಿಕೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನವು [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ|ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ]] ಮಹತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ಸರಿಸಮವಾದ ಓಡುವಿಕೆಯ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ , ಅದು ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಟ್ಸ ಮನ್ [[ವಿಕೆಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕ ಲೋಪಕ್ಕೆ ಅಂಕಿಅಂಶಾತ್ಮಕವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವು ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಆಟದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಮಹತ್ವವನ್ನಿರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಮೋರ್ಟಾನ್, ರಿಚರ್ಡ್, "ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್", ''ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಪತ್ರಿಕೆ'' , ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೯೬, ಪುಟಗಳು ೧೫೭–೧೫೮: "ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಆಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದರ[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ] ಬಲು ಕುತೂಹಲಕರ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವಿಕೆ. ಕ್ರೀಡೆಯ ಪ್ರತಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಆಟಗಾರನ ತಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರೆದಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.... ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಕೋರ್ ಬರೆಯುವಾಗ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಬಹುದು, 'ಲಾಕ್ ವುಡ್, ''ಕಾಟ್'' ಸ್ಟೊಡ್ಡಾರ್ಟ್, ''ಬೌಲ್ಡ್'' ಜೆ. ಟಿ. ಹೆರ್ನ್; ೩೦.'... ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಂಶಗಳು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ! ಲಾಕ್ ವುಡ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಓಬ್ರೈನ್ ಅವರ ಕ್ಯಾಚ್ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬತು ಅವನ ಸ್ಕೋರ್ ಹತ್ತು ಆಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ಯಾಚ್ ಬಿಟ್ಟ ದಾಖಲೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಗುವಂತಹ ಅಂಶಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ದಾಖಲೆಯು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ .... ಯಾರು ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನು ದಾಖಲೆಗೆ ಅರ್ಹನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕ್ಯಾಚ್ ಬಿಟ್ಟವನ ಹೆಸರು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೊಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ."</ref> === ಪ್ರತಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ === {{Main|Baseball park}} ಬಹಳ ಕ್ರೀಡೆಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಮೈದಾನಗಳು ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. W ಒಳಾಂಗಣದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುವುದಾದರೂ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡುವ ವೃತ್ತಿನಿರತ ತಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಡುವ ಏಕೈಕ ನಿಯಂತ್ರಣವೆಂದರೆ ಜೂನ್ ೧, ೧೯೫೮ರ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅಥವಾ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಿಂದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳವರೆಗೆ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಫೀಲ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ{{convert|400|ft|m|0}} ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ {{convert|325|ft|m|0}}ದೂರ ಇರಲೇಬೇಕು.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game. (Rule 1.04a)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[ಹೂಸ್ಟನ್ ಆಸ್ಟ್ರೋಸ್]] ನವರ [[ಮಿನಿಟ್ ಮೇಯ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಎಡ ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ರಾಫರ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸ್]] ಗಳು ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|315|ft|m|0}}ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|author=Nightengale, Bob|date=August 20, 2008|url=http://www.usatoday.com/sports/baseball/2008-08-20-bestseats-minutemaid_N.htm|title=No. 8: Out in Left Field in Houston's Crawford Boxes|accessdate=2009-02-17|work=USA Today}}</ref> ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ (ಮೈದಾನದ ಹೊರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ) ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗೋಡೆಗಳ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರವು ಇಂತಿಷ್ಟೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಅತಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಔಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಸೀಮಾರೇಖೆಯೆಂದರೆ ೧೯೧೨ರಿಂದಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ನ [[ಫೆನ್ವೇ ಪಾರ್ಕ್]] ನ ಲೆಫ್ಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನ ಗೋಡೆ; ದ [[ಗ್ರೀನ್ ಮಾನ್ಸ್ಟರ್]] ಹೋಂ ಪ್ಲೇಟ್ ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಸರಿದರೆ {{convert|310|ft|m|0}}ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು {{convert|37|ft|m|0}}ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೮೫.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fenway at night.jpg|thumb|left|ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ನ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ನ ಗೃಹವಾದ ಫೆನ್ವೇ ಪಾರ್ಕ್ ನ ದೃಶ್ಯ.ಎಡಗಡೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] ಅಂತೆಯೇ ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅಳತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ, ಒಂದು ಫೌಲ್ ಫ್ಲೈ ಬಾಲು ಫೌಲ್ ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರವಿರುವ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಟದ ಹೊರಗಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಫೌಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಉಳ್ಳ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಔಟ್ ಆಗಬಹುದು.<ref>ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೨೧೯.</ref> ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಔಟ್ಫೀಲ್ಡ್ ರೇಖೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಬೇಲಿಯು ಅದಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕರೆಡೆಗೆ ವಾಪಸು ಕಳಿಸುವ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ದೂರಕ್ಕೆ ಇರುವಂಥ ಬೇಲಿಯು ವಸ್ತುತಃ ಹೆಚ್ಚು ಡಿಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಮೂಲೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾಡುಲು ಔಟ್ಫೀಲ್ಡರ್ ಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೇಗದಿಂದ ಓಡುತ್ತಾರೆ; ಈ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಒಂದು ಡಬಲ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಟ್ರಿಪಲ್ ಅಥವಾ [[ಪಾರ್ಕ್ ನೊಳಗಣ ಹೋಮ್ ರನ್|ಪಾರ್ಕ್ ನೊಳಗಣ ಹೋಮ್ ರನ್‌ನ]] ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>ಪುಹಲ್ಲ, ಕ್ರ್ಯಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಗೋಟ್ಲೇ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೯೮; {{cite web|author=Shaikin, Bill|date=May 27, 2006|url=http://articles.latimes.com/2006/may/27/sports/sp-angels27|title=Guerrero Becomes Mr. Inside|accessdate=2009-02-17|work=Los Angeles Times}}</ref> ಮೈದಾನದ ನೆಲಮಾದರಿಯೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲೆ ''ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಾರಿಕೆ'' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಮೇದಾನ ನೆಲಮಾದರೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಇದು ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲ ಎಂಎಲ್ ಬು ತಂಡಗಳಿಂದಲೂ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ನೆಲಮಾದರಿಹೊಂದಿದ ಮೈದಾನಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವಂಥದ್ದು ಕೂಡ)ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ತಂಡಗಳು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹುಲ್ಲುಹೊಂದಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/01_objectives_of_the_game.pdf|title=Official Rules/1.00—Objectives of the Game. (Rule 1.04)|accessdate=2009-02-02|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಕೆಲವು ಮೈದಾನಗಳು-ಎಂಎಲ್ ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರೂ ಸೇರಿದಂತೆ-[[ಆಸ್ಟ್ರೋಟರ್ಫ್|ಆಸ್ಟ್ರೋಟರ್ಫ್‌ನಂತಹ]] ಒಂದು ಕೃತಕ ನೆಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. Surface ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಗ್ರೌಂಡ್ ಚೆಂಡುಗಳು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುವುವು ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಡುವುವು ಅನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬೇಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ನ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಲ್ಲವು. ಇದೇ ತೆರನಾಗಿ, ಛಾವಣಿಯ ಇರುವಿಕೆಯು ಫ್ಲೈ ಬಾಲ್ ಗಳು ಆಡಲ್ಪಡುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. (ಏಳು ಪ್ರಮೂಖ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳು ಶಾಶ್ವತ ಅಥವಾ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲಂಥ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ.)<ref>{{cite web|author=Shaikin, Bill|date=October 8, 2002|url=http://articles.latimes.com/2002/oct/08/sports/sp-angnote8|title=No Fly Ball Routine in Dome|accessdate=2009-02-17|work=Los Angeles Times}}</ref> ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರರೂ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಮೈದಾನ ನೆಲಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಹಣ ಹೊದಿಕೆಯ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಅವರ ಮೈದಾನಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿವೆ; ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ಸಾಕರ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಗಡಿಗಳ-ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಫೌಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಹತ್ವಹೀನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಪುಹಲ್ಲ, ಕ್ರ್ಯಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಗೋಟ್ಲೇ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೨೦೭.</ref> ಈ ಭೌತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಆಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದಂತಹ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗತಿಗಳು ಕೂಡ ಆಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು, ಅದರ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಶಿಸ್ತು ಗಣನಾರ್ಹವಾಗಿ ಲಾಭಪಡೆದಲ್ಲಿ, ಪಿಚರ್ ನ ಪಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಹಿಟರ್ ನ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹು ಅತಿವಿಶೇಷವಾದ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದರೆ [[ಕೊಲೊರಾಡೋ ರಾಕೀಸ್|ಕೊಲೊರಾಡೋ ರಾಕೀಸ್‌ಗೆ]] ಮನೆಯಾಗಿರುವ [[ಕೂರ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್]]. ಅದರ ಉನ್ನತ ಎತ್ತರ—{{convert|5282|ft|m|0}} ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ-ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಹಿಟರ್ ನ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>ಕೆರಿ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೨೯೫–೩೦೧.</ref> [[ಚಿಕಾಗೋ ಕಬ್ಸ್|ಚಿಕಾಗೋ ಕಬ್ಸ್‌ನ]] ಮನೆಯಾಗಿರುವ [[ವ್ರಿಗ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್]], ಅದರ ಚಂಚಲ ಗುಣಕ್ಕೆ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ: [[ಮಿಚಿಗನ್ ಕೊಳ|ಮಿಚಿಗನ್ ಕೊಳಕ್ಕೆ]] ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವಾಗ ಹಿಟರ್ ನ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯು ಕೊಳದೆಡೆಗೆ ಬೀಸುವಾಗ, ಒಂದು ಪಿಚರ್ ನ ಪಾರ್ಕ್ ನಂತೆಯೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=Gilbert, Steve|date=September 30, 2008|url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20080930&content_id=3575106|title=Wrigley's Winds Don't Rattle Lowe|accessdate=2009-02-17|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಒಂದು ನಿಯಮಕ್ಕನುಸಾರವಾದ ಮೈದಾನದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂದ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಷ್ಟೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ, ತಂಡದ ಆಟಗಾರರ ಯಾದಿ ಮತ್ತು ಆಟಗಾರರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ದಾಖಲೆಗಳ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಲಗಡೆ ಮೈದಾನದೊಳಕ್ಕೆ ಒಂದು ಫ್ಲೈ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು {{convert|330|ft|m|-1}} ಒಂದು ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರಾಕ್|ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರಾಕ್‌ನ]] ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸುಲಭದ ಹಿಡಿತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೋಮ್ ರನ್ ಆಗಬಹುದು. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಬಲ ಮೈದಾನವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ದ ಇರುವ ಪಾರ್ಕೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಡುವ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಯಾಂಕೀಸ್ ನಂತಹ, ತಂಡವು, ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಎಡಗೈ [[ಪುಲ್ ಹಿಟರ್|ಪುಲ್ ಹಿಟರ್‌ಗಳಿಂದ]] ತನ್ನ ಆಟಗಾರರ ಯಾದಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹಿಟರ್ಸ್' ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು, ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ-ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾರ್ಕಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತಿದ್ದರೆ, ಈ ಪ್ರಮೇಯವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite web|author=Sheinin, Dave|date=March 26, 2008|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/24/AR2008032402798.html|title=After Move, a Breaking In Process|accessdate=2009-02-17|work=Washington Post}} ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ಪವರ್ಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೮೫.</ref> == ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == ಸಂಘಟಿತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹಲವು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಂಕಿಅಂಶ|ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ]] ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಆಟವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ, ಆಂಗ್ಲ-ಜನಿತ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ನ]] [[ಹೆನ್ರಿ ಚಾಡ್ವಿಕ್]] "[[ಬಾಕ್ಸ್ ಸ್ಕೋರ್]], ಟಾಬುಲಾರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ಸ್, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಗೈಡ್, [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆವರೇಜ್]], ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಟೇಬಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ"<ref name="T16">ಟೈಗಿಯೆಲ್ (೨೦೦೦), ಪುಟ ೧೬.</ref> ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾದನು. ಅಂಕಿಅಂಶಾತ್ಮಕ ದಾಖಲೆಯು ಈ ಆಟದ "ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ವ"ಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವೆಂದರೆ, ಚಾಡ್ವಿಕ್ ನು ಫಾದರ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref name="T16"/> ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಜ್ಙ [[ಅಲನ್ ಶ್ವಾರ್ಜ್]] "ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಬದಲಾವಣೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಂಡಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ವ್ಯಕ್ತಿಶಃ ಆಟಗಾರರೆಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ರೇಖೆಗಳೆಡೆಗೆ ಗಮನನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವಂಥುದಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ಕೊಟ್ಟವು.<ref>ಷ್ವಾರ್ಝ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೫೦.</ref> ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಧಿಕೃತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿಯಮಗಳು [[ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಕೋರರ್]] ಪ್ರತಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ವಿವರಪೂರ್ಣ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಈ ನಿಯಮಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸ್ಕೋರ್ ವರದಿ|ಸ್ಕೋರ್ ವರದಿಯು]] ಪಂದ್ಯದ ಬಾಕ್ಸ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗೋಚಿತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ದಾಖಲೆಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಅಧಿಕೃತ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ವಾಹಕರು, ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸ್ಕೌಟ್ ಗಳು]] ಆಟಗಾರರನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ರಣನೀತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Baseball steal.jpg|right|thumb|ರಿಕಿ ಹೆಂಡರ್ಸನ್ - ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ನ ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ರನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟೋಲನ್ ಬೇಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ - 1988ರ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬೇಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಕೆಲವು ಪರಂಪರಾಗತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಮೂಲತಃ ಇರುವಂತಹ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rules 10.02a, 10.04, 10.21b)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> * [[ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ]]: ಆಡಿದ ಪ್ಲೇಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳು, ವಾಕ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಚ್ ಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಹಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - ಎಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಯೋಗ್ಯತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ - ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಗ ಫ್ಲೈಗಳು - ಎಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಬೇಸ್ ರನ್ನರ್ ಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಬೇಕೆಂದೇ ಔಟ್ ಆಗುತ್ತಾನೋ. * ಹಿಟ್ಸ್: [[ಫೀಲ್ಡರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್]] ಇಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಫೇಯ್ರ್ ಚೆಂಡಿನ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಎರರ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಿ ಬೇಸ್ ತಲುಪಿದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು * ರನ್ಸ್: ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಂ ಅನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಲುಪಿದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು * [[ರನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟೆಡ್ ಇನ್]] (RBIs): ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿದ ರನ್ನರ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (ಹೋಂ ರನ್ ಗಳ ಬಾಬ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ), ಡಬಲ್ ಪ್ಲೇಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ನೆಲಕಚ್ಚಿದಾಗ ಅಥವಾ ಎರರ್ ಆದಾಗ ತಲುಪಿದಾಗಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಹೊರತಾಗಿ. * ಹೋಂ ರನ್ ಗಳು: ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಎರರ್ ಜ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ, ಬ್ಯಾಟರ್ ನಾಲ್ಕೂ ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿದಾಗ * ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸರಾಸರಿ: ಹಿಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಇಂದು ಭಾಗಿಸಿದಾಗ - ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಾನದಂಡ. ಮೂಲ ಬೇಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rule 10.07)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> * ಸ್ಟೋಲನ್ ಬೇಸಸ್: ರನ್ನರ್ ನ ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಬೇಸ್ ತಲುಪುವ ಸರತಿಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಿಚರ್ ಎಸೆಯಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ * ಕಾಟ್ ಸ್ಟೀಲಿಂಗ್: ಸ್ಟೀಲ್ ಎ ಬೇಸ್ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗ್ ಔಟ್ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿಯಾದರೆಂಬುದು [[File:Cy young pitching.jpg|right|thumb|Cy ಯಂಗ್—ಹಲವಾರು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾತ, ಪಿಚ್ ಮಾಡಿದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಜಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಾಗೂ ಸೋಲುಗಳನ್ನೂ ಸಹ — 1908ರಲ್ಲಿ. MLBಯ ಎರಡೂ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಿಚರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಯಂಗ್ ಗೆ ದೊರಕಿತು.]] ಮೂಲ ಪಿಚಿಂಗ್ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rules 10.15, 10.17, 10.19, 10.21a, 10.21e)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> * [[ಜಯಗಳು]]: ಪಿಚರ್ ಪಿಚಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ತಂಡವು ಒಂದು ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಕಡೆಯವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ ಜಯದತ್ತ ಸಾಗಿದಂತಹ ಪಂದ್ಯಗಳು * [[ಸೋಲುಗಳು]]: ಪಿಚರ್ ಪಿಚ್ ಮಾಡುವಾಗ ವಿರೋಧಿ ತಂಡವು ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ ಕಡೆಯವರೆಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ ಗೆಲುವು ಸಾದಿಸಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು * [[ಸೇವ್ ಗಳು]]: ಪಿಚರ್ ನ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪಿಚರ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಮುನ್ನಡೆ ನೀಡದೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಗೆದ್ದ ಪಿಚರ್ ಆಗದೆ, (a)ಪಿಚರ್ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮುನ್ನಡೆ ಮೂರು ರನ್ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ; (b) ಸಮಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ರನ್ ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಡೆಕ್ ನಲ್ಲಿ]] ಇದ್ದರೆ; ಅಥವಾ (ಕ) ಪಿಚರ್ ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪಿಚ್ ಮಾಡಿದ್ದರೆ. * [[ಪಿಚ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್]]: ಪಿಚ್ ಮಾಡುವಾಗ ದಾಖಲಿಸಿದ ಔಟ್ ಗಳನ್ನು ಮೂರರಿಂದ ಭಾಗಿಸುವುದು. * ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಔಟ್ ಗಳು: ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಮೂರು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಪಿಚ್ ಮಾಡಿದ ಬಾರಿಗಳು * [[ಗೆಲುವಿನ ಪ್ರತಿಶತ]]: ವಿಜಯಗಳು ನಿರ್ಣಯಗಳಿಂದ ಭಾಗಿಸಲ್ಪಡುವುದು (ವಿಜಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೋಲುಗಳು) * [[ಗಳಿಸಿದ ರನ್ ಸರಾಸರಿ]] (ERA): ಒಂಬತ್ತು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಪಿಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೊಟ್ಟ ರನ್ ಗಳು, ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಎರರ್ ನಿಂದ ಪಡೆದವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮೂಲ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಇವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rules 10.09, 10.10, 10.12, 10.21d)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> * [[ಪುಟ್ ಔಟ್]] ಗಳು: ಫೀಲ್ಡರ್ ಫ್ಲೈ ಬಾಲ್ ಹಿಡಿದ, ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ರನ್ನರ್ ನನ್ನು ಫೋರ್ಸ್ ಔಟ್ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಔಟ್ ಮಾಡಿದ ಸರತಿಗಳು, * [[ನೆರವುಗಳು]]: ಫೀಲ್ಡರ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಫೀಲ್ಡರ್ ನಿಂದ ಪುಟ್ ಔಟ್ ಆದ ಸರತಿಗಳು * [[ಎರರ್]] ಗಳು: ಸಾಮಾನ್ಯ ಯತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕ್ರೀಡಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಫೀಲ್ಡರ್ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತಂಡ ಲಾಭ ಪಡೆದ ಬಾರಿಗಳು * [[ಒಟ್ಟಾರೆ ಅವಕಾಶಗಳು]]: ಪುಟ್ ಔಟ್ ಗಳು + ಅಸಿಸ್ಟ್ (ನೆರವು)ಗಳು + ಎರರ್ ಗಳು * [[ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣಾ ಸರಾಸರಿ]]: ಸಫಲತೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು(ಪುಟ್ ಔಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಿಸ್ಟ್ ಗಳು) ಒಟ್ಟು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಬರುವ ಅಂಶ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಡಲ್ಪಡುವುದಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಠಾರೆ ''ಸಿಚುಯೇಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'' (ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯಾವ ಪಿಚರ್ ಎದುರು ಯಾವ ಬ್ಯಾಟರ್ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡುವನೆಂಬುದನ್ನು ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ದತ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಟರ್ ಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವೆಂದು ಸೂಚಿತವಾದರೆ, ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ತಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನು ಪಿಚರ್ ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಪಿಚರ್ ಬ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು [[ಬೇಕೆಂದೇ ವಾಕ್]] ಮಾಡಿಸಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಡಿಮೆ ಯಶ ಗಳಿಸುವವನನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಹೂಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ, ಆಲ್ಬರ್ಟ್, ಜಿಮ್, ಮತ್ತು ಜೇ ಬೆನೆಟ್, "ಸಿಚುಯೇಷನಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್", ಅಧ್ಯಾಯ ೪ in ''ಕರ್ವ್ ಬಾಲ್: ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟದ ಪಾತ್ರ'' , ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. (ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್, ೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೭೧–೧೧೦.</ref> === ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ === ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಸಾಧನಗಳ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ''[[ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್]]'' . ಈ ಪದವನ್ನು ನವೀನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಹ ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ [[ಬಿಲ್ ಜೇಮ್ಸ್]] ರಿಂದ ಕೊಡಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು [[ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ರಿಸರ್ಚ್]] (SABR)ನಿಂದ ಉಗಮವಾಯಿತು.<ref>ಗ್ರೇ, ಸ್ಕಾಟ್, ''ದ ಮೈಂಡ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ ಜೇಮ್ಸ್: ಹೌ ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಔಟ್ ಸೈಡರ್ ಚೇಂಜ್ಡ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್'' (ಡಬಲ್ ಡೇ, ೨೦೦೬),ಪುಟ ix.</ref> ೧೯೮೦ರಿಂದಲೂ ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದು, ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಷಿಯನ್ ಗಳು ಈ ವಿಧವು ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ:<ref>ಗಝ್ಝೋ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೨೦–೨೧, ೬೭; ಷ್ವಾರ್ಝಾ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೨೩೩; ಲೂಯಿಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ ೧೨೭.</ref> * [[ಆನ್-ಬೇಸ್ ಪ್ರತಿಶತ|ಆನ್-ಬೇಸ್ ಪ್ರತಿಶತವು]] ಬ್ಯಾಟರ್ ಬೇಸ್ ತಲುಪುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಪಡೆದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು (ಹಿಟ್ ಗಳು + ವಾಕ್ ಗಳು + ಪಿಚ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಟ್ ಗಳು)ತ್ಯಾಗ ಬಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರತಾಗಿಸಿದ, ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ಲೇಟ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್ ನಿಂದ (ಹಿಟ್ ಗಳು + ವಾಕ್ ಗಳು + ಪಿಚ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಟ್ ಗಳು + ಪಿಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಟ್ ಆದ ತ್ಯಾಗ ಫ್ಲೈಗಳು) ಭಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rule 10.21f)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> * [[ಸ್ಲಗಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಶತ]] ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ರಭಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಡೆದಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಯಿಂದ ಅವನ [[ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೇಸ್ ಗಳನ್ನು]] (ಸಿಂಗಲ್ ಗೆ ಒಂದು, ಡಬಲ್ ಗೆ ಎರಡು, ಟ್ರಿಪಲ್ ಗೆ ಮೂರು ಮತ್ತು ಹೋಂ ರನ್ ಗೆ ನಾಲ್ಕು) ಭಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರತಿಶತ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/mlb/downloads/y2008/official_rules/10_the_official_scorer.pdf|title=Official Rules/10.00—The Official Scorer (Rule 10.21c)|accessdate=2009-02-22|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಷಿಯನ್ಸ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕೆಲವು ನವೀನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ: * [[ಆನ್ ಬೇಸ್ ಪ್ಲಸ್ ಸ್ಲಗಿಂಗ್]] (OPS) ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಸಮಗ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ಯಾಟರ್ ನ ಆನ್ ಬೇಸ್ ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಸ್ಲಗಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಕೂಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗಝ್ಝೋ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೨೨, ೬೭, ೧೪೦; ಷ್ವಾರ್ಝ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೨೩೩.</ref> * [[ವಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಸ್ ಹಿಟ್ಸ್ ಪರ್ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಪಿಚ್ಡ್]] (WHIP) ಬ್ಯಾಟರ್ ಗಳು ಬೇಸ್ ತಲುಪದಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಿಟರ್ ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗಝ್ಝೋ (೨೦೦೭), ಪುಟಗಳು ೧೪೦–೧೪೧.</ref> == ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ == ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ಮಾರಿಸ್ ರಾಫೆಲ್ ಕೊಹೆನ್]] ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮವೆಂದು ವರ್ಣಿದರು.<ref>ಕೊಹೆನ್, ಮಾರಿಸ್ ರಾಫೆಲ್, "ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಸ್ ಎ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಲೀಜನ್" (೧೯೧೯), in ಕೊಹೆನ್ ರ, ''ದ ಫೇಯ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ಲಿಬರಲ್'' ನಲ್ಲಿ (ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್, ೧೯೯೩ [1946]), ಪುಟಗಳು ೩೩೪–೩೩೬: ಪುಟ ೩೩೪.</ref> ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಕಣಕಾರ [[ಜೇಸನ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್]] ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ "ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತೀಕ"ವಾಗಿದೆ - ಈ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್ ದುರ್ಬಳಕೆ ಹಗರಣದಿಂದ ನಾಶಗೊಂಡಿತೆಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|author=Stark, Jayson|url=http://sports.espn.go.com/mlb/columns/story?columnist=stark_jayson&id=3892788|title=A-Rod Has Destroyed Game's History|date=February 8, 2009|accessdate=2009-02-08|publisher=ESPN.com}}</ref> ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ: "ಕ್ಯೂಬಾದಂತಹ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಡನೆ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಹೇಗೆ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ, (ಮತ್ತು) ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲತಃ ಪುನರಾಕಾರ ನೀಡಿ,ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು" ಎಂಬುದನ್ನು ಪಂಡಿತ ಪೀಟರ್ ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ xix.</ref> ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಿಂದಲೂ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಪೆಡ್ರೋ ಡಿ ಮೆಕೋರಿಸ್]] ನಗರವು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಗೆ ವಿದೇಶೀ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೧೫೯–೧೬೫.</ref> ಚಳಿಗಾಲದ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ಯುಯೆರ್ಟೋ ರಿಕೋ ಬಹಳ ನಿಕಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಗೆ ಸೇರಿದ [[ರಾಬರ್ಟೋ ಕ್ಲೆಮೆಂಟೆ]] ಈ ದ್ವೀಪದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಕಂಡ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ ೪೮೭.</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕೆನಡಾ, [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]], ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಂಟಿಲರ್ಸ್]], [[ನಿಕಾರಾಗುವ]], [[ಪನಾಮಾ]] ಮತ್ತು ವೆನೆಝೂಯೆಲಾಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ತೈವಾನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡೆಯು ಮೂಲತಃ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ, ಬಿಳಿ-ಕಾಲರ್ ನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇತರ ವೀಕ್ಷಕರ ಆಕರ್ಷಣೆಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ನವರು ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿದ ೫೦ ಸೆಂಟ್ ಗಳು ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿಯೇ ಆಗಿತ್ತು, ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನೀಲಿ-ಕಾಲರ್ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ರೀಸ್ (೧೯೯೧), ಪುಟಗಳು ೬೯–೭೧.</ref> ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಇತರ ತಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಸರಾಸರಿ ಟಿಕೆಟ್ ದರವೂ ಏರಿದಂತೆ - ಫುಟ್ ಬಾಲ್, ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ - ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹೆಚ್ಚು ನೀಲಿ-ಕಾಲರ್ ಉದ್ದೇಶಿತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಮೆರಿಕನ್ ವೀಕ್ಷಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಯಿತು.<ref>ರೀಸ್ (೧೯೯೧), ಪುಟಗಳು ೨೪೭–೨೪೮.</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ $೬.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಈ ದಾಖಲೆಯು ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ NFLನ ಆದಾಯವನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|author=Kercheval, Nancy|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=asFEMjfiKA5s|title=Major League Baseball Revenue Reaches Record, Attendance Falls|date=October 1, 2008|accessdate=2009-02-08|publisher=Bloomberg.com}} {{cite web|author=Battista, Judy|url=https://www.nytimes.com/2008/12/10/sports/football/10nfl.html?_r=1&em|title=Feeling Pinch, N.F.L. Will Cut About 150 Jobs|date=December 9, 2008|accessdate=2009-02-08|work=New York Times}} {{cite web|author=Haudricourt, Tom|url=http://www.jsonline.com/sports/brewers/29405374.html|title=Bases Loaded|date=October 20, 2007|accessdate=2009-02-08|work=Milwaukee Journal Sentinel|archive-date=2009-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090706194429/http://www.jsonline.com/sports/brewers/29405374.html|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೬% ಇದ್ದು, ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ೩೧% ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿರುವುದೆಂದಾಯಿತು; ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ೨೪%, ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಗೆ ೨೩% ಎಂದಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/pubs/Harris_Poll_2009_01_27.pdf|title=Professional Football Continues Dominance over Baseball as America's Favorite Sport|publisher=Harris Interactive|date=January 27, 2009|accessdate=2009-02-08|archive-date=2009-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090224215913/http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/pubs/Harris_Poll_2009_01_27.pdf|url-status=dead}}</ref> ಬಹಳವೇ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಾಜರಾತಿಯ ಸಾದೃಶಗಳಿಲ್ಲ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಾಜರಾತಿಯು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಜಲನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು; ೭೮.೬ ಮಿಲಿಯನ್, ಹೋದ ವರ್ಷ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದಾಖಲೆಗೆ ಕೇವಲ ೦.೭% ವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="MajorAtRec"/> [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಕೊಡೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಹ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾತಿಯ ಬಾಬ್ತಿನಲ್ಲಿ ೪೨.೮ ಮಿಲಿಯನ್ ತಲುಪಿ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು;<ref name="MinorAtRec"/> ಈ ಅಂಕಿಯು ಹಲವಾರು ಖಾಸಗಿ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. [[File:Waseda University baseball players.jpg|thumb|left|ಟೋಕ್ಯೋದ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಇಬ್ಬರು ಆಟಗಾರರು, ಜಪಾನ್ ನ ವಾಸೆದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, 1921 ]] ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ವೀಕ್ಷಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ನಿಪ್ಪಾನ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] (NPB) ಎಂಬ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತಂಡಗಳೆರಡರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸುವ ಹನ್ನೆರಡು ತಂಡಗಳನ್ನುಳ ಲೀಗ್ ನ ಆದಾಯವು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ $೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷದ ಒಟ್ಟು NPB ಹಾಜರಾತಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಮಿಲಿಯನ್. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ MLBಯ ಹಾಜರಾತಿಯು ೫೦ ಪ್ರತಿಶತ ಹೆಚ್ಚಿ, ಆದಾಯ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರುಪಟ್ಟು ಏರಿದಾಗ್ಯೂ, NPBಯ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಆದಾಯವು ಇದ್ದಷ್ಟೇ ಇತ್ತು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಪಾನಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು MLBಯವರು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡುಬಿಡುವುದರಿಂದ ಜಪಾನಿನ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಭೀತಿಯಿದೆ.<ref name="RW"/> ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕಂಡರೂ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು,<ref>ಗೊಂಝಾಲೆಝ್ ಎಷೆವಾರ್ರಿಯಾ (೨೦೦೧), ಪುಟಗಳು ೭೬, ೧೩೩, ೨೭೮–೨೭೯, ೩೫೨.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಸ್ವದೇಳಿ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಂಡಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಉನ್ನತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="WW">{{cite web|author= Weissert, Will|url=http://www.usatoday.com/sports/baseball/2009-03-05-3277668016_x.htm|title=Cubans' Baseball Dreams Take Root on Rocky Fields|date=March 5, 2009|accessdate=2009-04-28|publisher=Associated Press (''USA Today'')}}</ref> ದೇಶದ ಹವ್ಯಾಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂತೆಯೇ, ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು "ಎಂದೂ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ... ಏಕೆಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಅದರ ಮಹದುದ್ದೇಶವು ಅಥ್ಲೆಟ್ ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು".<ref>ಗೊಂಝಾಲೆಝ್ ಎಷೆವಾರ್ರಿಯಾ (೨೦೦೧), ಪುಟ ೩೬೬.</ref> ೨೦೦೭ರ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಟಲ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ೭೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ೨.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿರುತ್ತಾರೆ - ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ೨.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ೧೨೩.೦೦೦ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.<ref name="MB">{{cite web|author=Bradford, Marcia|title=Expanding Opportunities On The Ball Fields|url=http://www.sportseventsmagazine.com/article/baseballsoftball/207/|work=SportsEvents Magazine|year=2008|accessdate=2009-05-03|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209193735/http://www.sportseventsmagazine.com/article/baseballsoftball/207/|url-status=dead}}</ref> ಬೇಬ್ ರಥ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=History of the Babe Ruth League|url=http://www.baberuthleague.org/side-indexes/history-main.html|publisher=Babe Ruth League Online|accessdate=2009-01-29|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125145332/http://baberuthleague.org/side-indexes/history-main.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೇ ಹೇಳುವಂತೆ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೩೦೦,೦೦೦ದಿಂದ ೫೦೦,೦೦೦ ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಡುತ್ತಾರೆ; ಲಿಟಲ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ [[ಟೀ ಬಾಲ್]] ಸಹ ಸೇರಿದಂತೆ.<ref>{{cite web|author= Frommer, Frederic J|url=http://www.foxnews.com/wires/2009Apr06/0,4670,OLYBaseballBid,00.html|title=Baseball to Add Women to Olympic Bid|date=April 6, 2009|accessdate=2009-04-29|publisher=Associated Press (FOX News)}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಸಿಟಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳು [[ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]] ವಿಭಾಗದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಮಿಲಯನ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯವರು ಮತ್ತು ೩೫,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲೇಜಿನವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref name="MB"/> ೧೯೮೦ರಿಂದ ಈವೆಗೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಕರ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web|author=Badenhausen, Kurt|url=http://www.forbes.com/2004/04/13/cz_kb_0413match.html|title=Soccer Vs. Baseball|date=April 13, 2004|accessdate=2009-05-03|work=Forbes|archiveurl=https://archive.today/20130123130535/http://www.forbes.com/2004/04/13/cz_kb_0413match.html|archivedate=2013-01-23|url-status=live}}</ref> ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಕಾಲೇಜು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಜಪಾನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈಗ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾರ್ಕ್ ಮನ್ (೨೦೦೪), ಪುಟ xxiv; ಜಿಮೆಲ್ಕ್ (೨೦೦೬), ಪುಟಗಳು ೨೩, ೫೩.</ref> ಎರಡು ವಾರ್ಷಿಕ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಗಳ ಕೊನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು - ವಸಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಷನಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]] ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್]] - ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[55,000 ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ|55,000 ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುವ ಈ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಆ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿಯೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಕೋಶಿಯೆನ್ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮರ್ ಕೋಶಿಯೆನ್ ಎಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|author=Ellsesser, Stephen|url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20060810&content_id=1602960|title=Summer Tournament is Big in Japan|date=August 11, 2006|accessdate=2009-04-28|publisher=Major League Baseball}}</ref> ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಶಾಲೆಯ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಈ ಶಿಕ್ಷಣವು ಆರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಏಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಸುಳೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿಶೇಷ ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ - ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವನ್ನು ತಲುಪುವ ಹಾದಿಯ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಿದು.<ref name="WW"/> === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಡಜನ್ ಗಟ್ಟಲೆ [[ಆಂಗ್ಲಭಾಷಾ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ]]; ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ [[ಲೈಂಗಿಕ ಪರಿಭಾಷೆ|ಲೈಂಗಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಗೆ]] ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಮೊದಲ ಜಾಲಸಂಪರ್ಕ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸರಣವು [[1992ರ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ|1992ರ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯದಾಗಿತ್ತು]]; ಖ್ಯಾತ ಕ್ರೀಡಾವರದಿಗಾರ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೈಸ್]] ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ [[ಪೋಲೋ ಮೈದಾನ|ಪೋಲೋ ಮೈದಾನದಿಂದ]] [[ಪ್ಲೇ-ಬೈ-ಪ್ಲೇ]] ವಿವರಣೆಯನ್ನು [[WJZ]]- [[ನೆವಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ|ನೆವಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ]] ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತರಿಸಿದುದನ್ನು ವೈರ್ ಮೂಲಕ [[WGY]]-[[ಸ್ಕೆನೆಕ್ಟಾಡಿ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]], ಮತ್ತು [[WBZ]]- [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್, ಮಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್]] ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref>ರುಡೆಲ್ (೨೦೦೮), ಪುಟಗಳು ೧೪೫–೧೪೬.</ref> [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಯಾಪ್]] ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಜಪಾನ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಂತಹ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Lam, Andrew|url=http://news.newamericamedia.org/news/view_article.html?article_id=96855813a910dda0453a6675c0d934f6l|title=Too Much Self Esteem Spoils Your Child|publisher=New America Media|date=July 6, 2007|accessdate=2009-05-02}} {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/3660333.stm|title=Happy 50th, Baseball Caps|publisher=BBC News|date=April 27, 2004|accessdate=2009-05-02}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:HonusWagnerCard.jpg|thumb|right|ಅಮೆರಿಕನ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೋ ಕಂಪನಿಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 1909ರಿಂದ 1911ರವರೆಗೂ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್ ನ ಷಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಆಗಿದ್ದ ಹೋನಸ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ನ ಚಿತ್ರಣ.2007ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಡ್ $2.8&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref>[279]</ref>]] ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹಲವಾರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಥೇಯರ್]] ರ ಪದ್ಯ "[[ಕೇಸೀ ಎಟ್ ದ ಬ್ಯಾಟ್]]" ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಟಗಾರನ, ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಕ್ಲಚ್ ಸಿಚುಯೇಷನ್" ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ವಕ್ರವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸುವ ಈ ಪದ್ಯವು [[ವಾಡ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ವೇದಿಕಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲವಾಯಿತು, ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಓಪ್ರಾ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಣಕುಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ]] ಬಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ''[[ದ ಪ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ದ ಯಾಂಕೀಸ್]]'' ಹಾಗೂ ಆಸ್ಕರ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೇಮಿತ ''[[ದ ನ್ಯಾಚುರಲ್]]'' (೧೯೮೪) ಮತ್ತು ''[[ಫೀಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್]] '' (೧೯೮೯)ಪ್ರಮುಖವಾದವು. [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ನ ಹತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ಪೈಕಿ ''ದ ಪ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ದ ಯಾಂಕೀಸ್'' ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''[[ಬುಲ್ ಡರ್ಹ್ಯಾಮ್]]'' (೧೯೮೮) ೫ನೆಯ ಸ್ಥಾಸದಲ್ಲಿ ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.afi.com/10top10/sports.html|title=AFI 10 Top 10—Top 10 Sports|publisher=American Film Institute|date=June 17, 2008|accessdate=2009-05-02}}</ref> ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವಿಷಯವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದೆ; ನಾಟಕದಲ್ಲಿ - ದ [[ಆಡ್ಲರ್]]-[[ರಾಸ್]] ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ''[[ಡ್ಯಾಮ್ನ್ ಯಾಂಕೀಸ್]]'' - ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ - [[ಜಾರ್ಜ್ ಜೆ. ಜೆಂಕಿನ್ಸ್]] ರ "ಸ್ಲೈಡ್, ಕೆಲ್ಲಿ, ಸ್ಲೈಡ್", [[ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಫುಂಕೆಲ್]] ರ "[[ಮಿಸೆಸ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್]]" ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಫಾಗೆರ್ಟಿ|ಜಾನ್ ಫಾಗೆರ್ಟಿಯವರ]] "''[[ಸೆಂಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್]]'' ".<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೩೭೩–೩೭೪.</ref> ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ [[ಅಬ್ಬಾಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಟೆಲ್ಲೋ]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ "[[ಹೂ ಈಸ್ ಆನ್ ಫಸ್ಟ್]]" ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಧಾರಿತ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಆರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ''[[ಟೈಂ]]'' ಅದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಣವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,36533,00.html|title=The Best of the Century|work=Time|date=December 26, 1999|accessdate=2009-05-02|archive-date=2009-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504145236/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C36533%2C00.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯಾದ [[ರಿಂಗ್ ಲಾರ್ಡ್ನರ್]] ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಮಾಲಾಮಡ್|ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಮಾಲಾಮಡ್‌ರ]] ''[[ದ ನ್ಯಾಚುರಲ್]]'' (ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕಥೆ), [[ರಾನರ್ಟ್ ಕೂವರ್|ರಾನರ್ಟ್ ಕೂವರ್‌ರ]] ''[[ದ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಇಂಕ್., ಜೆ. ಹೆನ್ರಿ ವಾ, ಮಾಲಿಕ.]]'' , ಮತ್ತು [[W. P. ಕಿನ್ಸೆಲ್ಲಾ|W. P. ಕಿನ್ಸೆಲ್ಲಾರ]] ''[[ಷೂಲೆಸ್ ಜೋ]]'' (''ಫೀಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್'' ಗೆ ಮೂಲಕಥೆ) ಪ್ರಮುಖವಾದುವು. ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಂದೂಕಿನಲ್ಲಿ [[ಡಾಮನ್ ರುನ್ಯಾನ್|ಡಾಮನ್ ರುನ್ಯಾನ್‌ರ]] ಬೀಟ್ ವರದಿಗಾರಿಕೆ;ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೈಸ್ ರ ಅಂಕಣಗಳು, [[ರೆಡ್ ಸ್ಮಿತ್]], [[ಡಿಕ್ ಯಂಗ್]], ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ ಗ್ಯಾಮ್ಮನ್ಸ್]]; ಮತ್ತು [[ರೋಜರ್ ಏಂಜೆಲ್|ರೋಜರ್ ಏಂಜೆಲ್‌ರ]] ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಂದರೆ[[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಡ್. ರಿಟ್ಟರ್]] ರ ''[[ದ ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದೇರ್ ಟೈಂಸ್]]'' , [[ರೋಜರ್ ಖಾನ್]] ರ ''[[ದ ಬಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಮ್ಮರ್]]'' , ಮತ್ತು [[ಮೈಕೆಲ್ ಲೂಯಿಸ್]] ರ ''[[ಮನೀಬಾಲ್]]'' . ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಪಿಚರ್ [[ಜಿಮ್ ಬೌಟನ್]] ರ ಎಲ್ಲಾ-ಹೇಳಿರುವ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[ಬಾಲ್ ಫೋರ್]]'' ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಯ ವರದಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ತಿರುವು ನೀಡಿದ ಬರಹ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Neyer, Rob|url=http://static.espn.go.com/mlb/ballfour/neyer.html|title='Ball Four' Changed Sports ''and'' Books|publisher=ESPN.com|date=June 15, 2000|accessdate=2009-05-12}}</ref> ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿದೆ. [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಗಳನ್ನು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೇಡ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಗಳಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು; ಈ ವಿಧದ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಒಬ್ಬ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದಡೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಹಿರಾತು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೦೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಸೇವಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳವರು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಆಟಗಾರನ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು - ಹಲವಾರು ಈಗ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಾರ್ಹಗಳಾಗಿದ್ದು - ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಉದ್ಯಮದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಉದ್ಯಮವು ಈಗ ಹಲವಾರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹ ಕಾರ್ಡ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೧೬–೨೫.</ref> ಆಧುನಿಕ [[ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[ರಾಟಿಸ್ಸೆರೀ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಎಂಬ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಲೇಖಕ [[ಡೇನಿಯಲ್ ಆಕ್ರೆಂ|ಡೇನಿಯಲ್ ಆಕ್ರೆಂಟ್]] ಮತ್ತು ಹಲವು ಗೆಳೆಯರಿಂದ ವಿರಚಿತ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ರಾಟಿಸ್ಸೆರೀ ಲೀಗ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ನೋಷನಲ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರ ಹೆಸರಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತಂಡಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ಋತುವಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಟಗಾರರ ನಿಜ-ಜೀವನದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಗಳ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಟಿಸ್ಸೆರೀ-ಶೈಲಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯು ಬೇಗನೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಈಗ [[ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಎಂದೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರವಾಗಿರುವ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಇಂತಹುದೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರೇರಕವಾಗಿದೆ.<ref>ಝಾಸ್ (೨೦೦೪), ಪುಟಗಳು ೨೭–೩೧.</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಯಿತು; ೨೦೦೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ೨೯.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಈ ಚಟಕ್ಕೆಂದು $೮೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.emediawire.com/releases/2008/7/emw1084994.htm|title=Fantasy Sports Industry Grows to a $800 Million Industry with 29.9 Million Players|work=EMediaWire.com|date=July 10, 2008|accessdate=2009-05-03|archive-date=2009-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504003117/http://www.emediawire.com/releases/2008/7/emw1084994.htm|url-status=dead}}</ref> ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ನ ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಸೇಬರ್ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ನೀಡಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನದಿಂದ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಭಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು, ನಂತರವೇ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವೃತ್ತಿಪರರೊಡನೆ.<ref>ಲೂಯಿಸ್ (೨೦೦೩), ಪುಟಗಳು ೮೬–೮೮.</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳು]] * [[:ವರ್ಗ:Baseball terminology|ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳು]] * [[ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವಿಶೇಷವಾದ ಒಂಟಿ-ಪಂದ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ;ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ರೀಡೆಗಳು * [[ಬ್ರಾನ್ ಬಾಲ್]] (ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ದಾಂಡು-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟ) * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] * [[ಲ್ಯಾಪ್ಟಾ]] (ರಷ್ಯಾದ ದಾಂಡು-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟ) * [[ಓಯಿನಾ]] (ರೊಮಾನಿಯಾದ ದಾಂಡು-ಮತ್ತು-ಚೆಂಡಿನ ಆಟ) * [[ಪೆಸ ಪೆಸಾಪಾಲ್ಲೋ]] ("ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್") * [[ಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಲ್]] * [[ಸ್ಟೂಪ್ ಬಾಲ್]] * [[ವಿಫೆಲ್ ಬಾಲ್]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಮೂಲಗಳು == {{refbegin|2}} * {{cite book| last = Bjarkman | first = Peter C. | title = Diamonds Around the Globe: The Encyclopedia of International Baseball| year = 2004 | publisher = Greenwood | isbn = 0313322686| oclc = 58806121}} * {{cite book| last = Block | first = David | title = Baseball Before We Knew It: A Search for the Roots of the Game| year = 2005 | publisher =Univ. of Nebraska Press | isbn = 0803262558| oclc = 70261798}} * {{cite book |last=Burgos |first=Adrian |title=Playing America's Game: Baseball, Latinos, and the Color Line |year= 2007|publisher=Univ. of California Press |isbn=0520251431 |oclc=81150202}} * {{cite book |last=Burk |first=Robert F. |title=Never Just a Game: Players, Owners, and American Baseball to 1920 |year= 2001|publisher=Univ. of North Carolina Press|isbn=0807849618 |oclc=28183874 |ISBN status=May be invalid - please double check}} * {{cite book |last=Charlton|first=James (ed.)|title=The Baseball Chronology: The Complete History of the Most Important Events in the Game of Baseball|year= 1991|publisher=Macmillan|isbn=0025239716|oclc=22704314}} * {{cite book|author=Clarke, William Jones, and Fredrick Thomas Dawson|title=Baseball: Individual Play and Team Play in Detail|year=1915|publisher=Charles Scribner's Sons|isbn=|oclc=2781766}} * {{cite book|last=Gmelch|first=George|title=Baseball Without Borders: The International Pastime|year=2006|publisher=Univ. of Nebraska Press |isbn=0803271255|oclc=64594333}} * {{cite book|last=González Echevarría|first=Roberto|title=The Pride of Havana: A History of Cuban Baseball|year=2001|publisher=Oxford University Press |isbn=0195146050|oclc=46601626}} * {{cite book|last=Guzzo|first=Glenn|title=The New Ballgame: Baseball Statistics for the Casual Fan|year=2007|publisher=ACTA |isbn=087946318X|oclc=123083947}} * {{cite book|last=Heaphy|first=Leslie A.|title=The Negro Leagues, 1869–1960|year=2003|publisher=McFarland |isbn=0786413808|oclc=50285143}} * {{cite book|last=Keri|first=Jonah (ed.)|title=Baseball Between the Numbers: Why Everything You Know About the Game Is Wrong|year=2007|publisher=Basic|isbn=0465005470|oclc=77795904}} * {{cite book|last=Koppett|first=Leonard|title=Koppett's Concise History of Major League Baseball|year=2004|publisher=Carroll & Graf |isbn=0786712864|oclc=54674804}} * {{cite book|last=Lewis|first=Michael M.|title=Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game|year=2003|publisher=W. W. Norton|isbn=0393324818|oclc=54896532}} * {{cite book|last=Mandelbaum|first=Michael|title=The Meaning of Sports: Why Americans Watch Baseball, Football, and Basketball and What They See When They Do|year=2005|publisher=PublicAffairs|isbn=1586483307|oclc=55539339}} * {{cite book|last=McNeil|first=William|title=Baseball's Other All-Stars: The Greatest Players from the Negro Leagues, the Japanese Leagues, the Mexican League, and the Pre-1960 Winter Leagues in Cuba, Puerto Rico, and the Dominican Republic|year=2000|publisher=McFarland|isbn=0786407840|oclc=42976826}} * {{cite book|last=Porterfield|first=Jason|title=Baseball: Rules, Tips, Strategy, and Safety|year=2007|publisher=Rosen |isbn=1404209913|oclc=67773742|ISBN status=May be invalid - please double check}} * {{cite book|last=Powers|first=Albert Theodore|title=The Business of Baseball|year=2003|publisher=McFarland|isbn=078641426X|oclc=50866929}} * {{cite book|author=Puhalla, Jim, Jeff Krans, and Mike Goatley|title=Baseball and Softball Fields: Design, Construction, Renovation, and Maintenance|year=2003|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0471447935|oclc=50959054}} * {{cite book|last=Rader|first=Benjamin G.|title=Baseball: A History of America's Game|edition=3rd|year=2008|publisher=Univ. of Illinois Press|isbn=0252075501|oclc=176980876}} * {{cite book|last=Riess|first=Steven A.|title=City Games: The Evolution of American Urban Society and the Rise of Sports|year=1991|publisher=Univ. of Illinois Press|isbn=0252062167|oclc=23739530}} * {{cite book|last=Rudel|first=Anthony J.|title=Hello, Everybody!: The Dawn of American Radio|year=2008|publisher=Houghton Mifflin|isbn=015101275X|oclc=192042215}} * {{cite book|last=Schwarz|first=Alan|title=The Numbers Game: Baseball's Lifelong Fascination with Statistics|year=2004|publisher=Thomas Dunne|isbn=0312322224|oclc=54692908}} * {{cite book|author=Stallings, Jack, and Bob Bennett (eds.)|title=Baseball Strategies: Your Guide to the Game Within the Game|year=2003|publisher=American Baseball Coaches Association/Human Kinetics|isbn=0736042180|oclc=50203866}} * {{cite book |last=Sullivan |first=Dean (ed.) |title=Early Innings: A Documentary History of Baseball, 1825–1908|year=1997 |publisher=Univ. of Nebraska Press |isbn=0803292449 |oclc=36258074}} * {{cite book |last=Sullivan |first=Dean (ed.) |title=Middle Innings: A Documentary History of Baseball, 1900–1948|year=1998 |publisher=Univ. of Nebraska Press |isbn=0803242581|oclc=37533976}} * {{cite book |last=Sullivan |first=Dean (ed.)|title=Late Innings: A Documentary History of Baseball, 1945–1972 |year=2002 |publisher=Univ. of Nebraska Press |isbn=0803292856 |oclc=47643746}} * {{cite book |last=Thurston |first=Bill|title=Coaching Youth Baseball: A Baffled Parents Guide|year=2000 |publisher=McGraw-Hill |isbn=0071358226 |oclc=43031493}} * {{cite book |last=Tygiel |first=Jules|title=Past Time: Baseball as History|year=2000 |publisher=Oxford University Press|isbn=0195089588 |oclc=42290019}} * {{cite book |last=Zimbalist |first=Andrew|title=In the Best Interests of Baseball?: The Revolutionary Reign of Bud Selig|year=2007|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0470128240|oclc=62796332}} * {{cite book |last=Zoss |first=Joel|title=Diamonds in the Rough: The Untold History of Baseball |year=2004 |publisher=Univ. of Nebraska Press |isbn=0803299206 |oclc=54611393}} {{refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಬರಿ, ಜೆ.ಸಿ, ''ದ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎಕಾನಮಿಸ್ಟ್: ದ ರಿಯಲ್ ಗೇಮ್ ಎಕ್ಸ್ ಪೋಸ್ಡ್'' (ದತ್ತನ್, ೨೦೦೭). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಡಿಕ್ಸನ್, ಪಾಲ್, ''ದ ಡಿಕ್ಸನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಡಿಕ್ಷ್ನರಿ'' , ಮೂರನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. (ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನಾರ್ಟನ್, ೨೦೦೯). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಎಲಿಯಾಟ್, ಬಾಬ್. ''ದ ನಾರ್ದ್ರನ್ ಗೇಮ್: ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ದ ಕೆನಡಾ ವೇ'' (ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್, ೨೦೦೫). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಯೂಕ್ನರ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್. ''ದ ಲಾಸ್ಟ್ ನೈನ್ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್: ಇನ್ ಸೈಡ್ ದ ರಿಯಲ್ ಗೇಮ್ ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ನೆವರ್ ಸೀ'' (ಸೋರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ೨೦೦೭). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಫಿಟ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆ. ''ರಿಮೆಂಬರಿಂಗ್ ಜಪಾನೀಸ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್: ಎನ್ ಓರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಗೇಮ್'' (ದಕ್ಷಿಣ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೨೦೦೫). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * [[ಜಿಲ್ಲೆಟ್, ಗ್ಯಾರಿ]], ಮತ್ತು [[ಪೀಟ್ ಪಾಮರ್]] (ಸಂಪಾದಕರು.). ''ದ ಇಎಸ್ ಪಿ ಎನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'' , ೫ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. (ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ೨೦೦೮). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * [[ಜೇಮ್ಸ್, ಬಿಲ್]]. ''[[ದ ನ್ಯೂ ಬಿಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಅಬ್ಸ್ ಟ್ರಾಕ್ಟ್]]'' , ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ. (ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಸ್ಟರ್, ೨೦೦೩). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಜೇಮ್ಸ್, ಬಿಲ್. ''ದ ಬಿಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ೨೦೦೯'' (ACTA, ೨೦೦೮). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ಪೀಟರ್ಸನ್, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಓನ್ಲಿ ದ ಬಾಲ್ ಈಸ್ ವೈಟ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲೆಜೆಂಡರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಆಲ್-ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಟೀಮ್ಸ್'' (ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೨ [1970]). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ರೀವ್ಸ್, ಜೋಸೆಫ್ ಎ. ''ಟೇಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಎ ಗೇಮ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಇನ್ ಏಷ್ಯಾ'' (ಬೈಸನ್, ೨೦೦೪). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * [[ರಿಟ್ಟರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಸ್.]] ''[[ದ ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದೇರ್ ಟೈಮ್ಸ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದ ಅರ್ಲಿ ಡೇಸ್ ಆಫ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಟೋಲ್ಡ್ ಬೈ ದ ಮೆನ್ ಹೂ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್ ಇಟ್]]'' , ವಿಸ್ತೃತ ಆವೃತ್ತಿ. (ಹಾರ್ಪರ್, ೧೯೯೨). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * [[ಟ್ಯಾಂಗೋ, ಟಾಮ್]], ಮಿಚೆಲ್ ಜಿ. ಲಿಕ್ಟ್ ಮನ್, ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೂ ಈ. ಡಾಲ್ಫಿನ್, ''ದ ಬುಕ್: ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ದ ಪರ್ಸೆಂಟೇಜನ್ ಇನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್'' (ಪೋಟೋಮಾಕ್, ೨೦೦೭). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ * ವಾರ್ಡ್, ಜೆಫ್ರಿ ಸಿ., ಮತ್ತು [[ಕೆನ್ ಬರ್ನ್ಸ್]]. ''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್: ಎನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ. ನಾಪ್ಫ್, ೧೯೯೬). ISBN ೯೭೮೦೭೪೩೨೨೩೧೩೩ === ಆನ್‌ಲೈನ್ === * {{cite web|url=http://www.life.com/image/first/in-gallery/22989/baseball-childs-play|title=Baseball: Child's Play (photoessay)|work=Life|accessdate=2009-09-25}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|author=Boswell, Thomas|authorlink=Thomas Boswell|url=http://www.baseball-almanac.com/legendary/libvf100.shtml|title=Why Is Baseball So Much Better Than Football?|date=January 18, 1987|work=Washington Post|publisher=Baseball Almanac|accessdate=2009-05-06}} * {{cite web|author=Carlin, George|authorlink=George Carlin|url=http://www.baseball-almanac.com/humor7.shtml|title=Baseball and Football|publisher=Baseball Almanac|accessdate=2009-05-06}} * {{cite web| author = Gmelch, George| url = http://www.dushkin.com/olc/genarticle.mhtml?article=27128| title = Baseball Magic| date = September 2000| publisher = McGraw Hill–Dushkin| archiveurl = https://www.webcitation.org/5OHaQX4IE?url=http://www.dushkin.com/olc/genarticle.mhtml?article=27128| archivedate = 2007-04-22| accessdate = 2009-09-25| url-status = live}} * {{cite web|author=Lamster, Mark|url=https://www.nytimes.com/2005/04/10/books/review/10LAMSTER.htmll|title=''Baseball Before We Knew It'': What's the French for 'Juiced'? (book review)|date=April 10, 2005|work=New York Times|accessdate=2009-09-25|archive-date=2011-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919040753/http://www.nytimes.com/2005/04/10/books/review/10LAMSTER.htmll|url-status=dead}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Baseball|Baseball}} {{wikibooks|Baseball}} {{Wiktionary|baseball}} {{Wikisource1911Enc|Base-ball}} ;ಲೀಗ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * [http://www.mlb.com/ ಪ್ರಮುಖ ತಂಡದ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್] * [http://www.ibaf.org/ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ] * [http://www.milb.com/ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್] * [http://www.baseballsoftballuk.com/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ] ;ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ದಾಖಲೆಗಳು * [http://www.baseball-almanac.com/ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಲ್ಮನಾಕ್] * [http://www.baseball-reference.com/ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಆಕರಗಳು] * [http://www.retrosheet.org/ ರೆಟ್ರೋಷೀಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302144428/http://www.retrosheet.org/ |date=2007-03-02 }} ;ವಾರ್ತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಗಳು * [http://www.baseballlibrary.com/homepage/ BaseballLibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901221709/http://www.baseballlibrary.com/homepage/ |date=2006-09-01 }} * [http://www.baseballprospectus.com/ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟಸ್] * [http://www.probaseballarchive.com/ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಪರವಾದ ಪತ್ರಿಕಾ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] * [http://www.sabr.org/ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ರಿಸರ್ಚ್] * [http://www.pbs.org/kenburns/baseball/ ''ಬೇಸ್ ಬಾಲ್'' ] PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ನಿರ್ದೇಶನ ಕೆನ್ ಬರ್ನ್ಸ್ * [http://www.mister-baseball.com/ ಮಿಸ್ಟರ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010113247/https://www.mister-baseball.com/ |date=2018-10-10 }} ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ವಾರ್ತೆ {{Navboxes |list1= {{Team Sport}} {{Professional Baseball}} {{MLB}} {{World Baseball Classic}} {{Olympic Games Baseball}} {{International Baseball}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] [[ವರ್ಗ:1846ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾದವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] pk16jyehvuuz9wva5q7blture17vq3h 0 23951 1371192 1333815 2026-04-03T03:48:12Z VASANTH S.N. 728 1371192 wikitext text/x-wiki '''ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌''' ಅನ್ನು [[ಜೈವಿಕ ಮೂಲವಸ್ತುವಿ]]ನ ಉಪಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದು [[ಜೈವಿಕ]] ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ, [[ಕೋಶ]]ಗಳು, [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಸ್ತುಗಳ]] ವಿಧಾನಗಳು, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ [[ಜೈವಿಕರಾಸಾಯನಿಕ]] ಮತ್ತು ಭೌತ-ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ವ್ಯಾಪಕ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಪೂರ್ಣ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, [[ಮೂಳೆ]], [[ಮೃದು ಎಲುಬು]], [[ರಕ್ತನಾಳಗಳು]], [[ಮೂತ್ರಕೋಶ]], [[ಚರ್ಮ]] ಮುಂತಾದವು). ಅನೇಕ ವೇಳೆ, ಬಳಸುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೆಲವು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬೆಂಬಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವು ಜೈವಿಕರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ. [[ಕೃತಕ ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕಗ್ರಂಥಿ]], ಅಥವಾ [[ಜೈವಿಕ-ಕೃತಕ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]). [[ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವೈದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವವರು [[ಮೂಲ ಕೋಶ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತನ್ನುಕೊಡುತ್ತಾರಾದರೂ '''[[ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವೈದ್ಯ]]''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[File:Alcian stain micromass.jpg|right|thumb|300px| C3H-10T1/2 ಕೋಶಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಶಿಯನ್ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿರುವುದು.]] ==ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೆಂದರೆ [[ಲ್ಯಾಂಗರ್‌]]<ref>[http://web.mit.edu/langerlab/langer.html ಪ್ರೊ. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲಾಂಗರ್‌]</ref> ಮತ್ತು ವೇಕೆಂಟಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.massgeneral.org/research/researchlab.aspx?id=1129 |title="ಜೋಸೆಫ್ ಪಿ.ವೇಕೆಂಟಿ, ಎಂ.ಡಿ" |access-date=2010-07-13 |archive-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201194450/http://www.massgeneral.org/research/researchlab.aspx?id=1129 |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ "[[ಅಂಗಾಂಶ]]ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಅಂಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ, ಅಥವಾ ಸುಧಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Langer R, Vacanti JP |title=Tissue engineering |journal=Science |volume=260 |issue=5110 |pages=920–6 |year=1993 |month=May |pmid=8493529 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8493529}}</ref> ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಅನ್ನು "ಅಂಗಾಂಶ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಬದಲಾವಣೆ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿಜ್ಞಾನ" ಎಂದು ಕೂಡಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="definition">{{cite journal |author=MacArthur BD, Oreffo RO |title=Bridging the gap |journal=Nature |volume=433 |issue=7021 |pages=19 |year=2005 |month=January |pmid=15635390 |doi=10.1038/433019a10.1038/433019a}}</ref> ಮುಂದಿನ ವಿವರಣೆಯು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯಂರಿಂಗ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ "ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅಂಗಾಂಶ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ರಿಪೇರಿ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಮೂಲ ಗ್ರಹಿಕೆ."<ref name="definition" /> ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಎಂಬ ಬಹುಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಅಂಗಾಂಶ ಬದಲೀ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಜೈವಿಕವಸ್ತುಗಳು, ಮೂಲ ಕೋಶಗಳು, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಯಾತ್ಮಕಾಂಶಗಳು, ಮತ್ತು ಜೈವಿಕಾನುಕರಣಶೀಲ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಲ್ಲ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಕೋಶೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮೇಲೆ, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಣಗಳಿಂದ ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಈಗ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲು ಏನೆಂದರೆ ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹುದ್ದಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಾನದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಬದಲಿ ಜೋಡಣೆಗೆ ಪಕ್ಕಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಸಕ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ನೈಜವಾದ ಮಾನವ ಅಂಗಾಶಗಳನ್ನು ಬದಲಿಜೋಡಣೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮೂಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಂಗಾಂಶ ರಚನೆ, ಬೆಳವಣಿಯ ಅಂಶಗಳು, ಮೂಲ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಲ್ಲದೆ ಮೂಲವಸ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಾಹಿತಿವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ, "ದ ಎಮರ್‌ಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಆಸ್‌ ಎ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌" (ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ) ಎಂಬ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು [[ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌]] ಪ್ರಕಟಿಸಿತು[https://www.nsf.gov/pubs/2004/nsf0450/start.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210816100904/https://www.nsf.gov/pubs/2004/nsf0450/start.htm |date=2021-08-16 }}. ಈ ವರದಿಯು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಉದಾಹರಣೆಗಳು== *[http://www.ame.hia.rwth-aachen.de/index.php?id=18&amp;L=1&amp;id=18 ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಡ್‌ ಆಟೋಲೋಗಸ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ವಾಲ್ವ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವೆಸೆಲ್ಸ್‌ - ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904014959/http://www.ame.hia.rwth-aachen.de/index.php?id=18&L=1&id=18 |date=2013-09-04 }}[http://www.ame.hia.rwth-aachen.de/index.php?id=18&amp;L=1&amp;id=18 Applied ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗದ ಡಾ.ಎಂ‌ಎಡ್‌.ಎಸ್‌.ಜೊಕೆನ್‌ಹೊವೆಲ್‌ ಕಾರ್ಯತಂಡ (ಆರ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಎಚ್‌-ಆಕೆನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಜರ್ಮನಿ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904014959/http://www.ame.hia.rwth-aachen.de/index.php?id=18&L=1&id=18 |date=2013-09-04 }} *[[ಗರ್ಭ ಮಾಂಸ‌]] — ಮೃದುವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ''ಗರ್ಭ'' ದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು. *[[ಜೈವಿಕಕೃತಕ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಸಾಧನ]] — ಹಲವು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಜೀವಂತ [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಅಣು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. *[[ಕೃತಕ ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿ]] — ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸಕ್ಕರೆ ಖಾಯಿಲೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು [[ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌]]ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು [[ಐಲೆಟ್‌ ಕೋಶ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *ಕೃತಕ [[ಮೂತ್ರಕೋಶ]]ಗಳು — [[ಆಂಥೋನಿ ಅತಾಳ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wfubmc.edu/Faculty/Atala-Anthony-J.htm |title="ಆ‍ಯ್‌೦ಥೊನಿ ಅಟಲ" |access-date=2010-07-13 |archive-date=2010-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104010634/http://www.wfubmc.edu/Faculty/Atala-Anthony-J.htm |url-status=dead }}</ref> ([[ವೇಕ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]), ಇವರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ 20ರಲ್ಲಿ 7 ಜನಕ್ಕೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಮೂತ್ರಕೋಶಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಸಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cnngrow">[http://www.cnn.com/2006/HEALTH/conditions/04/03/engineered.organs/index.html ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗ್ರೊ ಆರ್ಗಾನ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ಪೇಶಂಟ್ಸ್ ಓನ್‌ ಸೆಲ್ಸ್‌ ], ''[[ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌]]'',ಎಪ್ರಿಲ್‌ 3, 2006</ref> *[[ಮೃದು ಎಲುಬು]] — ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಮಂಡಿಯ ಮೃದು ಎಲುಬನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="knee">[http://www.newscientistspace.com/article.ns?id=dn9483 ಲ್ಯಾಬ್‌-ಗ್ರೊನ್‌ ಕಾರ್ಟಿಲೇಜ್‌ ಫಿಕ್ಸಸ್‌ ಡ್ಯಾಮೇಜಡ್‌ ನೀಸ್‌ - ಹೆಲ್ತ್‌ 05 ಜುಲೈ 2006 - ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ]</ref> * [[ಡೋರಿಸ್‌ ಟೇಲರ್‌ನ]] ’ಹಾರ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಜಾರ್‌’ * ಟಿಶ್ಯೂ-ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮಾಡಿದ [[ಏರ್‌ವೇ]] <ref>{{cite journal |author=Macchiarini P, Jungebluth P, Go T, ''et al.'' |title=Clinical transplantation of a tissue-engineered airway |journal=Lancet |volume=372 |issue=9655 |pages=2023–30 |year=2008 |month=December |pmid=19022496 |doi=10.1016/S0140-6736(08)61598-6 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140-6736(08)61598-6}}</ref> * [[ಕೊಲ್ಯಾಜೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ embed ಮಾಡಲಾದ, ಮಾನವ ಚರ್ಮ ಕೋಶಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಕೃತಕ ಚರ್ಮ]]. * ಕೃತಕ [[ಮೂಳೆ ನೆಣ]]<ref>{{cite web|title=Creating artificial bone marrow|url=http://www.economist.com/science/tm/displayStory.cfm?story_id=12883495&source=hptextfeature}}</ref> * [[ಕೃತಕ ಮೂಳೆ]] * [[ಕೃತಕ ಶಿಶ್ನ]]<ref>{{cite web|title=Artificial Penis Tissue Proves Promising in Lab Tests|url=http://www.livescience.com/health/091109-artificial-penis-tissue-rabbits.html}}</ref> ==ನಿರ್ಮಾಣ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್‌ ಆಗಿ ಕೋಶಗಳು== [[File:Epithelial-cells.jpg|right|thumb|100px|ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು]] ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಜೀವಂತ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಜೀವಂತ [[ನಾರು ಅಂಶ ಕೋಶ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, [[ಮೃದುಎಲುಬು]]ಗಳನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಜೀವಂತ [[ಕಾಂಡ್ರೋಸೈಟ್‌]]ಗಳು, ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ವಿವಿಧ ಕೋಶಗಳು. 1998ರಲ್ಲಿ ಗೆರಾನ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ನಿತ್ಯಕೋಶಗಳ ರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಟೆಲೋಮಿಯರ್‌]]ಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಕೋಶಗಳು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ದೊರಕಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.{{Fact|date=October 2008}} ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಷೇಧಕ ಸಸ್ತನಿ ಕೋಶಗಳ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಕಲ್ಚರ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ [[ಹೇಫ್ಲಿಕ್‌ ಮಿತಿ]]ಯವರೆಗೆ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ===ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ=== [[ರಕ್ತ]] ಮುಂತಾದ ದ್ರವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗುಂಪು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಅಪಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]] ಅಥವಾ [[ಒಳತೂರಿಸುವಿಕೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಘನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಮೃದುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅನಂತರ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ [[ಅತಿಅಣುಕೋಶ ಮಾತೃಕೆ]]ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು [[ಕಿಣ್ವ]]ಗಳು [[ಟ್ರಿಪ್ಸನ್‌]] ಅಥವಾ [[ಕೊಲ್ಯಾಗ್‌ನೇಸ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀರ್ಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಾದ ಮೇಲೆ, ಕೋಶಗಳು ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಪಕೇದ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ಒಳತೂರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<br> ಟ್ರಿಪ್ಸನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜೀರ್ಣ ಮಾಡುವುದು ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮಾತೃಕೆಗಳು ಬೇಗನೇ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಯಾಗ್‌ನೇಸ್‌ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಕ್ಕು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಕೂಡ. ===ಕೋಶಗಳ ವಿಧಗಳು=== ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: * '''[[ಆಟೋಲೋಗಸ್‌]]''' ಕೋಶಗಳನ್ನು ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾತೊಜೆನ್ ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳ ಕುರಿತಾದ ತೊಂದರೆಗಳು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗದೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಅನುವಂಶೀಯ ರೋಗ]]ಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆಟೋಲೋಗಸ್‌ ಕೋಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಳ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದಿರುವವರು ಅಥವಾ ವಯಸ್ಸಾದವರು, ತೀವ್ರ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ಉಪಯುಕ್ತ ಕೋಶಸಾಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣದ ಆಟೋಲೋಗಸ್‌ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದೇ ಇರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಈ ವಿಭಾಗದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ರೋಗಿಯಿಂದಲೇ ಬೆಳೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೋಶ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಇಂತಹ ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಗತ್ಯವೇ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೂ ಇದೆ. ಆಟೊಲೋಗಸ್‌ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬೇಕು: ಇದು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಟೋಲೋಗಸ್‌ ಪರಿಹಾರಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಮೂಳೆನೆಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಬ್ಬಿ]]ನಿಂದ [[ಮೆಸೆನ್‌ಕಿಮಲ್‌ ಮೂಲ ಕೋಶಗಳ]]ನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು [[ಮೂಳೆ]], [[ಮೃದು ಎಲುಬು]], [[ಕೊಬ್ಬು]], ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾಯು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಗಾಂಶ ವಿಧಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Mouse embryonic stem cells.jpg|right|thumb|200px|ಇಲಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲ ಕೋಶಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು]] * '''ಆಲೋಜೆನಿಕ್‌''' ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅದೇ ತಳಿಯ ದಾನಿಯ ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಇನ್‌ ವಿಟ್ರೋ'' ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ನೈತಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಇವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಾನವ ದೇಹದ ಮುಂದೊಗಲಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಅಂಗಾಶದ [[ನಾರು ಅಂಶ]]ಗಳು ನಿರೋಧಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಆಯ್ಕೆ. * '''ಕ್ಸೆನೋಜೆನಿಕ್‌''' ಕೋಶಗಳೆಂದರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಹೃದಯ-ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಕಸಿಗಳ ರಚನೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೋಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. * '''ಸೈನ್‌ಜೆನಿಕ್''' ಅಥವಾ '''ಐಸೋಜೆನಿಕ್‌''' ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಒಂದೇರೀತಿ ಇರುವ ಶರೀರಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅವಳಿ-ಜವಳಿಗಳು, ತದ್ರೂಪುಗಳು, ಅಥವಾ ಅತಿ-ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಾಣಿ ಮಾದರಿಗಳು. * '''ಪ್ರಾಥಮಿಕ''' ಕೋಶಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತವೆ. * '''ಮಾಧ್ಯಮಿಕ''' ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸೆಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಮೂಲ ಕೋಶಗಳು''' (''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ [[ಮೂಲ ಕೋಶ]]'' ವನ್ನು ನೋಡಿ) ಎಂದರೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸದ, ಕಲ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೋಶಗಳು. ಅವುಗಳ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂಲ ಕೋಶಗಳನ್ನು "ವಯಸ್ಕ" ಮತ್ತು "ಆರಂಭಿಕ" ಮೂಲ ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೊದಲ ಗುಂಪು [[ಬಹುಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡನೇ ಗುಂಪು ಬಹುತೇಕ [[ಬಹುಸಾಮರ್ಥ್ಯದವುಗಳು]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಆರಂಭಿಕ ಘಟ್ಟದ ಮೊದಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಕೋಶಗಳು [[ಬಹುಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬಗೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ನೈತಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ರೋಗ ಹಿಡಿದ ಅಥವಾ ಮುಕ್ಕಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಮೂಲ ಕೋಶಗಳು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಥವಾ ಹೊಸ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ==ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು == ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮೂರು-ಆಯಾಮಗಳ]] ಅಂಗಾಂಶ ರಚನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕೃತಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ರಚನೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ''[[ಎಕ್ಸ್ ವಿವೊ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಇನ್ ವಿವೊ]]'' ಎರಡೂ ಸಹ ''ಇನ್ ವಿವೊ'' ಪರಿಸರವನ್ನು ಮರು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆವರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ: * ಜೀವಕೋಶದ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರ * ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು * ಜೈವಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಸರಣವನ್ನು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು * ಜೀವಕೋಶದ ಹಂತದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕೆಲವು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು. [[File:Kohlenstoffnanoroehre Animation.gif|thumb|left|330px| ಈ ಚಲಿಸುವ ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಕೊಳವೆಯು ಅದರ ಅನಿಮೇಶನ್‌ನ 3-ಆಯಾಮಗಳ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಕೊಳವೆಯು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕಾಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಆದಾಗ್ಯೂ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ ನ್ಯಾನೊ-ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.]] ಅಂಗಾಂಶ ಪುನರ‍್ರಚನೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು. ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಎರಡರ ಪೂರ್ತಿ ರಚನೆಯ ಪರ್ಯಂತ ವಿಸರಣ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶದ ಮೊಳಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕ ರಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ರಂಧ್ರದ ಅಳತೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿವೆ. ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆ ತೆಗೆಯುವ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರಂದ್ರಯುಕ್ತಿಗಳ ನಂತರ [[ಜೈವಿಕ ಅವನತಿ]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ವಿಘಟನಾ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೋಶಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಾರು ಅಂಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಅವುಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಅಂಗಾಂಶವು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಒಳಸೇರಿಸುವುದು(ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ನೀಡುವುದು) ಸಹ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪುನರುತ್ಪಾದ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು 3ಡಿಯ ಹೊರವಲಯದ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಿಡಿತ ಎಷ್ಟು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಗ ಮುದ್ರಣದ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.createitreal.com/index.php/en/organ-printing/principle |title=ಆರ್ಗಾನ್‌ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌/ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್‌ ಪ್ರೊಸೀಜರ್‌ |access-date=2010-07-13 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029222243/http://www.createitreal.com/index.php/en/organ-printing/principle |url-status=dead }}</ref> ===ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು === ಬಹಳ ವಿವಿಧ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕ, ಜೈವಿಕ ಅವನತಿಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ) ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್‍ನ ಸಂಗತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಇದರ ಬಹಳ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಜೈವಿಕಿ ವಿಘಟನೆಗೊಳಪಡುಬಹುದಾದಂತಹ [[ಹೊಲಿಗೆ ಹಾಕಲು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕೊಲಜೆನ್]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ಪಾಲಿಸ್ಟರ್]]. ಹೊಸ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾದರಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ: ಒಳಸೆರಿಸುವುದು, ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ,..., ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ನ್ಯಾನೊ-ಅಳತೆಯ ಫೈಬರ‍್ಗಳು, ಕಡಿಮೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಪ್ಯೂರಾಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್, ಝಾಂಗ್ ಎಮ್‍ಆಯ್‍ಟಿ ಲ್ಯಾಬ್‍ಗಳಿಂದ ಪಡೆದ, ರಿಚ್, ಗ್ರೊಡ್‍ಝಿನಿಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಲಂಗರ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಜೈವಿಕಾನುಕರಣಶೀಲ ರಂದ್ರಯುಕ್ತಿಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ, ಇದು ಈಗ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. [[ಪಿಎಲ್‍ಎ]] - ಪಾಲಿಲೆಕ್ಟಿಕ್ ಎಸಿಡ್ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೃತಕ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾಲಿಸ್ಟರ್ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಕರಗಿ [[ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಎಸಿಡ್‍ನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ, [[ಪಾಲಿಗ್ಲಿಕೊಲಿಕ್ ಎಸಿಡ್]] (ಪಿಜಿಎ) ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಕೆಪ್ರೊಲೆಕ್ಟೊನ್]] (ಪಿಸಿಎಲ್): ಇವುಗಳ ಅವನತಿಹೊಂದುವ (ಕರಗುವ) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪಿಎಲ್‍ಎಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪಿಎಲ್‍ಎಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕರಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ರಂದ್ರ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು: ವಿಶೇಷವಾಗಿ[[ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಶ ರಚನೆಯ]] ವಿವಿಧ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳು ಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದೆ. ಕೊಲಜಿನ್ ಅಥವಾ [[ಫಿಬ್ರಿನ್]] ನಂತಹ ಪ್ರಿಟಾಯಿಕ್ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸಾಚರಿಡಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳು, [[ಚಿತೊಸನ್]] ನಂತಹ ಅಥವಾ [[ಗ್ಲೈಕೊಸೆಮಿನೊಗ್ಲಿಕನ್]] ಗಳು (ಜಿಎಜಿಗಳು), ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜೀವಕೋಶ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ, ಆದರೆ ಶಕ್ತಿಯುತ ರೋಗನಿರೋಧಕತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಜಿಎಜಿಗಳು [[ಹ್ಯಾಲುರೋನಿಕ್ ಎಸಿಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಪರ್ಕವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗ್ಲುಟರಲ್ಡಿಹೈಡ್]], [[ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಕಾರ್ಬೊಡಿಮೈಡ್]]), ರಂದ್ರಯುಕ್ತಿಗಳ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ರಂದ್ರಯುಕ್ತಿಗಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುಂಪು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಅಣುಗಳ (ಔಷಧಗಳು) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ವಿಂಗಡಿತವಾದ ಅಂಗಾಂಶ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಉಳಿವ ಕೋಶಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಶಾಂಶಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ===ಸಂಯೋಜನೆ=== ಅಂಗಾಂಶಗಳ ರಚನೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಹಲವು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅದರದೆ ಆದ ಅನುಕೂಲಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಕೂಡ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊರತ್ತಿಲ್ಲ. * '''ನ್ಯಾನೊಫೈಬರ್ ಸ್ವ-ಕೂಟ''' : ಅಣುವಿನ ಸ್ವ-ಕೂಟ ಬೈಯೊ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಈ ಬೈಯೊ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ವೈವೊ ಎಕ್ಸಟ್ರಾಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ (ECM)ಗಳ ನೈಜ್ಯ ರಾಸಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಲಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೊಡ್ಡಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ-ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಜಲಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯ ರಚನೆಗಳು ವೈವೊ ವಿಷವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಬೈಯೊ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತೋರುತ್ತವೆ. * '''ನೆಯ್ಗೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳು''' : ಹಲವು [[ಪಾಲಿಮರ್‌]]ಗಳ [[ನೇಯ್ಗೆಯಿಲ್ಲದ ಜಾಲರಿ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೇಯ್ಗೆಯಿಲ್ಲದ [[ಪೊಲಿಗ್ಲೈಕೊಲೈಡ್]] ರಚನೆಗಳು ಅಂಗಾಂಶ ರಚನೆಯ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಈ ತರಹದ ನಾರುಯುಕ್ತ ರಚನೆಗಳು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು [[ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಗುಣ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಿಯತ ರಂಧ್ರ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಠಿಣತೆಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂನತೆಗಳು. * '''ಸೊಲ್ವೆಂಟ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲೆಟ್ ಲೀಚಿಂಗ್ (SCPL)''' : ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಪದ್ಧತಿ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಿಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿಯತ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಗುಣಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ದಟ್ಟತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಪಾಲಿಮರ್ ಅನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾದ ಜೈವಿಕ ದ್ರಾವಕದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಪಾಲಿಆಸಿಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅನ್ನು [[ಡೈಕ್ಲೋರೊಮಿಥೈನ್‌]]ರಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಬಹುದು, ಆನಂತರ ಈ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಪೊರೊಜನ್ ಕಣಗಳು ತುಂಬಿರುವ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪೊರೊಜನ್, [[ಸೊಡಿಯಂ ಕ್ಲೊರೈಡ್]], [[ಸ್ಯಾಖರೊಸ್]] ಹರಳುಗಳು, [[ಜಿಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಗೋಲಗಳು ಅಥವಾ [[ಪ್ಯಾರಫಿನ್]] ಗೋಲಗಳಂತಹ ಅಜೈವಿಕ ಉಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು. ಪೊರೊಜೆನ್‌ನ ಅಂಶಗಳ ಗಾತ್ರವು ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಾಲಿಮರ್‌ನಿಂದ ಪೊರೊಜೆನ್‌ವರೆಗಿನ ಅನುಪಾತವು ಅಂತಿಮ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪಾಲಿಮರ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಹಾಕಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆವಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾದರಿ ರಚನಾ ಸಾಧನವನ್ನು ಪೊರೊಜೆನ್‌ ಕರಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತಹ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಡಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಇದ್ದಾಗ ನೀರು, ಪ್ಯಾರಾಫಿನ್‌ಗೆ ಸ್ಯಾಕ್‌ರೋಸ್ ಮತ್ತು ಜಿಲೆಟಿನ್ ಅಥವಾ ಮುಕ್ತವಾದ ವಿಲೀನಕಾರಕ ಹೆಕ್ಸಾನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊರೊಜೆನ್ ವಿಲಿನವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಆಕಾರವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದಟ್ಟತನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದು ಬಿಟ್ಟರೆ, SCPLನ ಇನ್ನೊಂದು ನ್ಯೂನತೆ ಅದರ ಜೈವಿಕ ದ್ರಾವಣಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ರಂಧ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜೈವಿಕ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು. * '''ಅನಿಲದ ಬುರುಗಾಗುವಿಕೆ''' : ಜೈವಿಕ ದ್ರಾವಣಗಳ ಹಾಗೂ ಘನ ಪೊರೊಜನ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಅನಿಲವನ್ನು ಪೊರೊಜನ್ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಬಿಸಿಯಾದ ಅಚ್ಚನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂಕುಚಿತ ಅಚ್ಚಿನ ಮೂಲಕ ಇಚ್ಛಿತ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಡಿಸ್ಕ್ ಆಕಾರದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಂತರ [[CO2|CO<sub>2</sub>]]ಯಿನ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಹೊರಪಡಿಸಿದ ಕೊಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊಣೆಯಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡ ಸಹಜವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದ ಮಟ್ಟಕ್ಕ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರೀಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಅಣುಗಳಿಂದ ರಚಿತ ರಂಧ್ರಗಳು ಪಾಲಿಮರ್ ಅನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತವೆ, ಪರಿಣಾಮ ಸ್ಪಂಜು ತರಹದ ಒಂದು ರಚನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪಣೆ ಅಚ್ಚುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ವಿಪರೀತ ತಾಪದಿಂದ ಇಂತಹ ಒಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞದ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೊಡಕುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ಪಾಲಿಮರ್ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಾಪದ ಅಸ್ಥಿರ ವಸ್ತುಗಳ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ ರಂಧ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವತೆ ಕೂಡ ಒಂದು ತೊಡಕು. * '''ಜಿಡ್ಡಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳನ್ನು (ಎಮಲ್‍ಷನ್) ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ/ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆ''' : ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಕ್ಕೆ SCPL ಅಂತಹ ಘನ ಪೊರೊಜನ್‌ನ ಬಳಕೆಯ ಅಗೆತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಪೊಲಿಮರ್ ಅನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾದ ದ್ರಾವಕದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗುವುದು (ಉದಾ: ಪೊಲಿಆಸಿಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅನ್ನು ಡೈಕ್ಲೊರೋಮಿಥೈನ್‌ನಲ್ಲಿ) ನಂತರ ಪೊಲಿಮರಿಕ್ ದ್ರಾವಣಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಕೂಡಿಸಲಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಈ ಎರಡು ದ್ರವಗಳನ್ನು [[ಎಮಲ್‍ಷನ್]] ಪಡೆಯಲು ಬೆರೆಸಲಾಗುವುದು. ಎರಡು ಹಂತಗಳು ಬೇರೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು, ಎಮಲ್‌ಷನ್ ಅನ್ನು ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ [[ದ್ರವ ನೈಟ್ರೊಜನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಘನವಾಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಚದರಿದ ನೀರು ಹಾಗೂ ದ್ರಾವಕವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಘನೀಯಾದ ಎಮಲ್‌ಷನ್ ಅನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ [[ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆ]] ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು, ಹೀಗೆ ಒಂದು ಘನವಾದ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಪಾಲಿಮರಿಕ್ ರಚನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. SCPLಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ ಜಿಡ್ಡಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಣಗಳನ್ನು (ಎಮಲ್‍ಷನ್) ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವ ಒಸರಿಸುವ ಹಂತವಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಕಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯ ಇನ್ನು ಇದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಂಧ್ರಗಳ ಗಾತ್ರ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಗುಣ ಹೆಚ್ಚು ಅನಿಯತವಾಗಿದೆ. ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆಯನ್ನು ಅದಾಗಿಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಿಗಳ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೊಲಾಜನ್ ಸ್ಪಂಜುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಕೊಲಾಜನ್ ಅನ್ನು [[ಅಸಿಟಿಕ್‍ ಆಸಿಡ್]] ಅಥವಾ [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೊರಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌]]ನ ಆಸಿಡಿಕ್ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ದ್ರಾವಕಗಳನ್ನು ದ್ರವ ನೈಟ್ರೊಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಘನೀಭವಿಸಿ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿರಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಲೈಯೊಫಿಲೈಸ್ (ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆ) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಥರ್ಮಲಿ ಇಂಡಿಯ್ಯುಸಡ್ ಫೆಸ್ ಸೆಪರೆಷನ್ (TIPS)''' : ಹಿಂದಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಕೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದು, ಈ [[ಫೆಸ್ ಸೆಪರೆಷನ್]] ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕರಗುವ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಭವ್ಯವಾಗುವ ದ್ರಾವಕದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಡೈಯೊಕ್ಸಿನ್]] ಬಳಸಿ ಪಾಲಿಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅನ್ನು ಕರಗಿಸಬಹುದು, ಆನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೆಸ್ ಸೆಪರೆಷನ್ ಅನ್ನು ಆಗಿಸಬಹುದು: ಒಂದು ಪಾಲಿಮರ್-ಸಮೃದ್ಧ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಪಾಲಿಮರ್-ರಿಕ್ತ ಹಂತಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ದ್ರಾವಕದ ಕರಗುವ ಘಟ್ಟದಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ವಾಯು ಶೂನ್ಯತೆ-ಶುಷ್ಕತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿಸಲಾಗುವುದು, ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದ್ರಾವಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ರವ-ದ್ರವ ಫೆಸ್ ಸೆಪರೆಷನ್, ಎಮಲ್‌ಸಿಫಿಕೆಷನ್/ಘನೀಭವಿಸುವ-ಶುಷ್ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. * '''[[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್]]''' : ಉಪಮೈಕ್ರೊನ್‍ಯಿಂದ ನ್ಯಾನೊಮಿಟರ್ ಅಡ್ಡಳತೆಯವರೆಗಿನ ನಿರಂತರ ನಾರುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಸರ್ವಸಮರ್ಥ ತಂತ್ರಜ್ಞ. ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ಪಿನ್ನರೆಟ್ ಮೂಲಕ ದ್ರಾವಕ ಒಂದನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ತುದಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ದ್ರಾವಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯೀ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವಿಕರ್ಷಣೆಯು ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ಅದು ತೆಳುವಾದ ನಾರುಯುಕ್ತ ಪ್ರವಾಹದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಸಂಗ್ರಹಕ ತಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕೋಲು ನಿರಂತರ ನಾರುಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಸರಳತೆ ಹಾಗೂ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸರಾಗತೆ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಬರಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಪೂರೈಕೆ (ಸುಮಾರು 30 kV ರಷ್ಟು), ಒಂದು ಪಿಚಕಾರಿ, ಒಂದು ಚಪ್ಪಟೆ ತುದಿಯ ಸೂಜಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಾಹಕವಾಗುವ ಸಂಗ್ರಹಕದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹಕಕ್ಕೆ ಅಂತರ, ಅನ್ವಯಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಅಥವಾ ದ್ರಾವಕದ ಹರಿವಿನ ಗತಿ ಅಂತಹ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಅವ್ಯಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ -- ಸಂಶೋಧಕರು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಿಯ ಪೂರ್ತಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದು. * '''CAD/CAM ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳು''' : ರಂಧ್ರಯುಕ್ತಿಯ ಗುಣ ಹಾಗೂ ರಂಧ್ರದ ಗಾತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಹಲವು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಪರಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಸಿಸ್ಟಡ್ ಡಿಸೈನ್]] ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾನ್ಯುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಗಳನ್ನು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಮೂರು-ಆಯಾಮಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು CAD ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಬಳಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು, ನಂತರ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಪಾಲಿಮರ್ ಪೌಡರಗಳ ಇಂಕ್-ಜೆಟ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಪಾಲಿಮರ್ ಮೆಲ್ಟ್‌ನ [[ಮಿಶ್ರ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಮಾದರಿ]]ಯ ಮೂಲಕ.<ref name="Elisseeff05">{{cite book |author=Jennifer Elisseeff; Peter X. Ma |title=Scaffolding In Tissue Engineering |publisher=CRC |location=Boca Raton |year=2005 |isbn=1-57444-521-9 }}</ref> ==ಸಂಘಟನೆಯ ಪದ್ಧತಿ== ಅಂಗಾಂಶದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜೊತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುವ ತೊಂದರೆ ಎಂದರೆ ಸಾಗಣಿಕೆಯ ಪರಿಮಿತಿಗಳು. ರೂಪಗೊಂಡ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭದ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯ ಅಭಾವವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಳಸೇರಿಸಿದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲು, ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗೂ ಪೋಶಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವ-ಸಂಘಟನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು, ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹಾಗೂ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳ ಕೋಶೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ರೂಪಗೊಂಡ ಅಂಗಾಂಶದ ರಚನೆಗೆ ಹಾಗೂ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಒಳಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮಾಪಕದ ಮೇಲೆ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ. ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಇಡಿ ಜೀವಾಣುವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಪದ್ಧತಿ ಥರ್ಮೋರಿವರ್ಸಿಬಲ್ ಜೆಲ್‌ನ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳ ನಿಖರವಾದ ಪದರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಒಂದು ಇಂಕ್-ಜೆಟ್ ಯಂತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ರಕ್ತ ನಾಳಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಎಂಡೊಥೆಲಿಯಲ್ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಲಯಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಕಾವು ನೀಡಿದಾಗ, ಇವು ಒಂದು ಕೊಳವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Elisseeff05" /> <ref>{{cite journal |author=Mironov V, Boland T, Trusk T, Forgacs G, Markwald RR |title=Organ printing: computer-aided jet-based 3D tissue engineering |journal=Trends Biotechnol. |volume=21 |issue=4 |pages=157–61 |year=2003 |month=April |pmid=12679063 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0167779903000337}}</ref> == ಅಂಗಾಂಶ ಕೃಷಿ== ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ರಚನೆಯು ಮತ್ತು ''ಪ್ರನಾಳದಲ್ಲಿನ'' ಜೈವಿಕ ಆಕೃತಿಯು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಕೃಷಿಯನ್ನು]] ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಶಗಳ ಮೂಲ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕು. ಅವೆಂದರೆ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]],[[ಪಿಹೆಚ್‌]],[[ತೇವಾಂಶ]],[[ಉಷ್ಣತೆ]], [[ಪೋಷಕಾಂಶ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಾಸರಣ ಒತ್ತಡ]]ದ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಅಂಗಾಶ ಮರುರೂಪಿಸುವಿಕೆಯ ಕೃಷಿಯು ಅದಕ್ಕೆಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೋಶಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಸರಣ]]ವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಏಕಮಾತ್ರ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ದೊಡ್ಡದಾದಾಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದಾಗ, ಉದಾ:ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬೇರೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಕೃಷಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅದರ ಸರಿಯಾದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಕ ಅಥವಾ ಸಮಂಜಸವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಸಾಧಾರಣವಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶ]]ಗಳು,[[ಹಾರ್ಮೋನು]]ಗಳು, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಪ್ರಚೋದಕಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕೋಶಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಒತ್ತಡದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಹಜ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ [[ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜೆ (ಕೋಂಡ್ರೋಸೈಟ್]], ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ [[ಹೈಪೊಕ್ಸಿಯಾ]]ವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದವುಗಳೆಂದರೆ [[ರಕ್ತ ನಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುವ ಎಂಡೊಥೆಲಿಯಲ್ ಕೋಶಗಳು ಪ್ರವಹಿಸುವ ದ್ರವದಿಂದ [[ನೇರ ಒತ್ತಡ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ===ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳು=== ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ]]ಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಭಿನ್ನವಾದ ಉಪಕರಣಗಳಿವೆ. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಇವುಗಳನ್ನು ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಜೈವಿಕ ಕೃತಕ ಅಂಗ]] *[[ಜೀವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್]] ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. (ಮತ್ತು ಹಲವುವೇಳೆ ಇದು ಪೇರೆಂಟಲ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ) *[[ಜೈವಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: [[ಜೈವಿಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು]]). *[[ಅಣುಗಳ ಸ್ವಯಂ-ರಚನೆ]] *[[ಕಸಿ ಮಾಡುವುದು]] ===ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.=== *[[ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌]] *[[ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]] *[[ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆನಡ]] ==ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು== <div class="references-small"> <references></references> : :*{{cite journal |author=Davis ME, Motion JP, Narmoneva DA, ''et al.'' |title=Injectable self-assembling peptide nanofibers create intramyocardial microenvironments for endothelial cells |journal=Circulation |volume=111 |issue=4 |pages=442–50 |year=2005 |month=February |pmid=15687132 |pmc=2754569 |doi=10.1161/01.CIR.0000153847.47301.80 |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=15687132}} :*{{cite journal |author=Ma, Peter X. |title=Scaffolds for tissue fabrication |journal=Materials Today |pages=30–40 |year=2004 |month=May}} :*{{cite journal |author=Holmes TC, de Lacalle S, Su X, Liu G, Rich A, Zhang S |title=Extensive neurite outgrowth and active synapse formation on self-assembling peptide scaffolds |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=97 |issue=12 |pages=6728–33 |year=2000 |month=June |pmid=10841570 |pmc=18719 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10841570}} :*{{cite journal |author=Semino CE, Kasahara J, Hayashi Y, Zhang S |title=Entrapment of migrating hippocampal neural cells in three-dimensional peptide nanofiber scaffold |journal=Tissue Eng. |volume=10 |issue=3-4 |pages=643–55 |year=2004 |pmid=15165480 |doi=10.1089/10763270432306199710.1089/107632704323061997}} :*{{cite journal |author=Mikos AG, Temenoff JS |title=Formation of highly porous biodegradable scaffolds for tissue engineering |year=2000 |journal=Electronic Journal of Biotechnology |volume=3 |pages=114–9 |url=http://www.scielo.cl/pdf/ejb/v3n2/art03.pdf |format=PDF}} </div> : :*{{cite paper | author = National Science Foundation (U.S.A.) | title = The Emergence of Tissue Engineering as a Research Field | year = 2004 | url = https://www.nsf.gov/pubs/2004/nsf0450/start.htm | access-date = 2021-07-21 | archive-date = 2021-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210816100904/https://www.nsf.gov/pubs/2004/nsf0450/start.htm | url-status = dead }} ಯುಆರ್‌ಎಲ್‌ನ್ನು ಎಪ್ರಿಲ್‌l 28, 2006 ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ. :*{{cite book |author=Nerem, R.M. |editor=Vacanti, Joseph; Lanza, R. P.; Langer, Robert S. |title=Principles of tissue engineering |publisher=Academic Press |location=Boston |year=2000 |isbn=0-12-436630-9 |edition=2nd}} *[http://publishing.royalsociety.org/tissue-engineering ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್‌ ಇಶ್ಯೂ ಆಫ್‌ ''ಫಿಲಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಬಿ'' ಆನ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ದ ಹಾರ್ಟ್‌. ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://publishing.royalsociety.org/tissue-engineering ಸಮ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಫ್ರೀಲೀ ಅವೈಲೆಬಲ್‌.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.sage-hindawi.com/journals/jte/ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌. ][http://www.sage-hindawi.com/journals/jte/ ಆ‍ಯ್‌ನ್‌ ಒಪನ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಸೆಸ್‌ ಜರ್ನಲ್‌] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== '''ಸಂಸ್ಥೆಗಳು''' *[http://www.ctecohio.org ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸೆಂಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002001507/http://www.ctecohio.org/ |date=2006-10-02 }} ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ಒಹಿಯೊ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌( ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌‍ರಿಜನರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌) *[http://www.ptei.org ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218002918/http://ptei.org/ |date=2014-12-18 }} *[http://www.tesma.org ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮಲೇಷಿಯಾ ಪೇಜಸ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823094844/http://www.tesma.org/ |date=2006-08-23 }} *[http://www.termis.org ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ರಿಜನರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818085828/https://termis.org/ |date=2021-08-18 }} *[http://www.tces.org ಟಿಶ್ಯೂ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‍ ಸೆಲ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಸೊಸೈಟಿ‌] '''ಡೈರೆಕ್ಟರಿಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ರೆಪೊಸಿಟರಿಸ್‌''' *[http://www.hukm.ukm.my/tissueengineering/ ಮಲೇಷಿಯಾ ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಪೇಜಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211041705/http://www.hukm.ukm.my/tissueengineering/ |date=2007-02-11 }} *[http://tissue.medicalengineer.co.uk ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್‌ ] *[http://www.tissue-engineering.net ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಪೆಜಸ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107061346/http://tissue-engineering.net/ |date=2011-01-07 }} '''ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್‌ಸ್‌''' *[http://icpet-itpce.nrc-cnrc.gc.ca/success_te.html ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ‍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010035830/http://icpet-itpce.nrc-cnrc.gc.ca/success_te.html |date=2006-10-10 }} ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜನಿಯರ್ಡ್‌ (ಟಿಇ) ಕೊರ್ನಿಯಸ್‌ *[http://organprint.missouri.edu/index.php ಆರ್ಗಾನ್‌ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828045557/http://organprint.missouri.edu/index.php |date=2008-08-28 }} ಮಲ್ಟಿ-ಸೈಟ್‌ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್‌-ಫಂಡೆಡ್‌ ಇನ್ಶಿಯೇಟಿವ್‌ *[http://www.team-research.org ಟೀಮ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121095000/http://www.team-research.org/ |date=2008-11-21 }} ಟಿಶ್ಯೂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ಸ್‌ [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಶ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ತದ್ರೂಪು]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಗಾಂಶ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ]] fsqmlkpdxpvhnhivp39qh3t8kjbf7vx 0 24585 1371213 1359298 2026-04-03T07:09:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371213 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Miami |settlement_type = City |nickname = [[Magic City (disambiguation)|The Magic City]], The MIA, The 305, The Gateway to the Americas |motto = |image_skyline = | imagesize = 300px |image_caption = Images from top, left to right: Skyline of [[Downtown Miami|Downtown]], [[American Airlines Arena]], [[Villa Vizcaya]], [[Miami Tower]], [[Port of Miami]], [[Freedom Tower (Miami)|Freedom Tower]]. |image_flag = Flag of Miami, Florida.svg |flag_size = |image_seal = Escudo de Miami.svg |seal_size = |image_map = Miami-Dade_County_Florida_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Miami_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Location in [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] and the state of Florida |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Location in the United States |mapsize1 = 250px |map_caption1 = U.S. Census Bureau map showing city limits |coordinates_region =US-FL |subdivision_type = Country |subdivision_name =United States |subdivision_type1 = State |subdivision_name1 = [[Florida]] |subdivision_type2 = County |subdivision_name2 = [[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade]] |government_footnotes = |government_type = Mayor-Commissioner Plan |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Tomás Regalado (American politician)|Tomás Regalado]] (I) |leader_title1 = City Manager |leader_name1 = Pedro G. Hernandez |leader_title2 = City Attorney |leader_name2 = Julie O. Bru |leader_title3 = [[City Clerk]] |leader_name3 = Priscilla Thompson |established_title = Settled |established_date = 1825 |established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date2 = July 28, 1896 |founder = |named_for = [[Mayaimi]] |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = 55.27 |area_land_sq_mi = 35.68 |area_water_sq_mi = 19.59 |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = 1116.1 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = 6137 |population_as_of = 2009 |population_footnotes =<ref name=censuspop>{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/archives/2000s/vintage_2007/07s_challenges.html |title=Accepted Challenges to Vintage 2007 Population Estimates |publisher=[[US Census Bureau]] |accessdate=2009-06-27}}</ref><ref name="American Community Survey">[http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=40000US56602&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3308&-_lang=en&-redoLog=false&-format= American Community Survey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211183716/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=40000US56602&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3308&-_lang=en&-redoLog=false&-format= |date=2020-02-11 }} Miami Urbanized Area (2008 estimate)</ref><ref>[http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2009.html Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas]</ref> |population_note = |population_total = 433136 ([[List of United States cities by population|42nd]]) |pop_est_as_of = 2009 |population_density_km2 = 4471 |population_density_sq_mi = 11581 |population_metro = 5414712 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 5232342 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Miamian |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 25 |latm = 47 |lats = 16 |latNS = N |longd = 80 |longm = 13 |longs = 27 |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft = 6 |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 33101-33102, 33107, 33109-33112, 33114, 33116, 33119, 33121-33122, 33124-33170, 33172-33190, 33193-33197, 33199, 33222, 33231, 33233-33234, 33238-33239, 33242-33243, 33245, 33247, 33255-33257, 33261, 33265-33266, 33269, 33280, 33283, 33296, 33299 |area_code = [[Area code 305|305]], [[Area code 786|786]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 12-45000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0295004{{GR|3}} |website = http://www.ci.miami.fl.us/ |footnotes = }} '''ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ''' {{pron-en|maɪˈæmi}}ಅಥವಾ {{IPA-en|maɪˈæmə|}}, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ, ನೈಋತ್ಯ[[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಂತವಾದ, ಮಿಯಾಮಿ ದೇಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಸನ ಸ್ಥಳ ಎಂದೇ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಹಾನಗರದ, ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೫,೪೧೪,೭೧೨; ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ೭ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರೀಕೃತ ಮಿಯಾಮಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವು (ಜನಗಣತಿ ನಿಗಮದ ಪ್ರಕಾರ), ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ೪,೯೧೯,೦೩೬ ಅಮೇರಿಕಾದ, ಐದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>July ೧೬, ೨೦೦೮ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ [http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫,೨೩೨,೩೪೨ನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅದು ಅಮೇರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಲಾಸ್ಎಂಜಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳೂ ಇದ್ದವು.<ref name="American Community Survey" /> ಆರ್ಥಿಕ, ಹಣಕಾಸು ವಿಷಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂವಹನ, ಫ್ಯಾಶನ್, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಕಲೆ, ಸಿನಿಮಾ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ - ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref name="GAWC">{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities Study Group and Network, [[Loughborough University]] |accessdate=March ೩, ೨೦೦೯ |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |title=Inventory of World Cities |publisher=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network |accessdate=2007-12-01 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014191556/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html |url-status=dead }}</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ದ್ವಾರಬಾಗಿಲು ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮನರಂಜನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಂಗೀತ, ಫ್ಯಾಶನ್, ಸಿನಿಮಾ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯೆನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://newyearseve.com/Articles/ShowArticle.aspx?articleId=4781&t=New+Year%27s+Eve+in+Miami%3A+FYI |title=New Year's Eve in Miami: FYI |publisher=NewYearsEve.com |accessdate=2010-05-04 |archive-date=2010-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103223132/http://newyearseve.com/Articles/ShowArticle.aspx?articleId=4781&t=New+Year%27s+Eve+in+Miami%3A+FYI |url-status=dead }}</ref> ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ<ref>{{Cite web |url=http://www.nestseekers.com/Neighborhood/3059/Brickell/Sales |title=ನೆಸ್ಟ್ ಸೀಕರ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2009-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090701071938/http://www.nestseekers.com/Neighborhood/3059/Brickell/Sales |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madduxco.com/brickell.htm |title=ಬ್ರಿಕೆಲ್-ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113152721/http://www.madduxco.com/brickell.htm |url-status=dead }}</ref>, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹಾನಗರದ, ಹೆಸರಿಗಷ್ಟೇ ಎನ್ನುವಂತಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು(ಪೋರ್ಟ್), ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಡಗು ಯಾನದ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಿಡುವಿರದ, ಜನಪ್ರಿಯ ಹಡಗುಯಾನದ ತಾಣ ಹಾಗೂ ನೌಕಾಯಾವೂ ಆಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:MiamiAvenue1896.jpg|thumb|right|ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ, ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಸುಮಾರು 400 ಮಂದಿ ಪುರುಷರು ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯಾಗುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.]] [[ಚಿತ್ರ:Flaglerstreet Miami 1945.jpg|thumb|right|1945ರ ಅಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಗೆ, ಜಪಾನ್ ಶರಣಾದುದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ 20 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ, ಕಂಡು ಬಂದ ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್.]] {{Main|History of Miami}} ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೆಕೆಸ್ಟಾ ಜನಾಂಗದವರಿಂದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೊಂಡ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ನಂತರ ೧೫೬೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ನ ಪೆಡ್ರೋ ಮೆನೆನ್ ಡೆಜ್ ಡೆ ಅವಿಲೆಸ್ ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ೧೫೬೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಿಶನ್ ವೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಟ್ ಡಲ್ಲಾಸ್ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಎರಡನೆಯ ಸೆಮಿನೋಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಕ್ರಮೇಣ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜೂಲಿಯ ಟಟಲ್ <ref>ಹೆನ್ರಿ, ಬ್ರಿಯಾನ್ (೧೯೯೫)"ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಟ್ರೀವಿಯ" ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಇತಿಹಾಸ'' - ಸಂ. ೨೩, ನಂ.೩, ಬೇಸಗೆ ಸಂಪುಟ, ೧೯೯೫, ಪುಟ ೩೩.</ref> ಎಂಬ ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲದ, ಕಿತ್ತಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ, ಸ್ಥಳೀಯ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಏಕೈಕ ಮಹಾನಗರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಮಿಯಾಮಿಯದ್ದು. ತನ್ನ, ಮೊದಮೊದಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು 'ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಕಂಟ್ರಿ' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಆಗೆಲ್ಲ ಪ್ರಕತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ, ಮಹಾಭಯಂಕರ ನಗರವಾಗಿಯೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ದಿ ಡೇ ಇನ್ ಸೆಂಟ್ ಅಗಸ್ಟಿನ್ - ''ದಿ ಹ್ಯಾಕ್ ಲೈನ್ ಟು ಬಿಕೆನ್ ಬೇ, ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್'' , ೧೮೯೩-೦೧-೧೦. ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಗರ ಎಂತಲೂ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಿತು.<ref>ಅ ಟ್ರಿಪ್ ಟು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಸನ್, ೧೮೯೩-೦೩-೦೯. ೨೦೧೦-೦೧-೨೨ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೮೯೪-೧೮೯೫ರ ಮಹಾ ಹಿಮಪಾತವು, ಮಿಯಾಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿತೆಂದೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆಗಳು ನಾಶವಾಗದೇ ಇದ್ದುದೂ ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್, ರೈಲ್ವೆ ಮಹಾಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿ ಫ್ಲಾಗರ್ ನನ್ನು, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪೂರ್ವ ಕೋಸ್ಟಲ್ ರೈಲ್ವೆಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮಿಯಾಮಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆ 'ಮಿಯಾಮಿಯ ಮಹಾತಾಯಿ' ಎಂತಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಳು.<ref>ಮ್ಯೂರ್, ಹೆಲೆನ್. (೧೯೫೩) ''ಮಿಯಾಮಿ, ಯು.ಎಸ್.ಎ.'' ಹೆನ್ರಿ ಹೊಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿ. ಪು. ೫೫<br />ವೀನರ್, ಜಾಕೆಲಿನ್. ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಮಿಯಾಮಿಯ ಫಸ್ಟ್ ಲೇಡಿ, ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಳ ವಿಗ್ರಹ, (೨೦೧೦) ''ಮಿಯಾಮಿ ಟುಡೆ'' , ೨೦೧೦ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರ ವಾರ [http://www.miamitodaynews.com/news/100401/story2.shtml] ದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವುದು</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೧೮೯೬ರ ಜುಲೈ ೨೮ರಂದು, ಕೇವಲ ೩೦೦ ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |title=South Florida: A Brief History |author=Williams, Linda K. & George, Paul S. |publisher=Historical Museum of South Florida |accessdate=2009-08-24 |archive-date=2010-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429002717/http://www.hmsf.org/history/south-florida-brief-history.htm |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೧೯೨೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಮೇಣ, ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಭೂಮೌಲ್ಯದ ಕುಸಿತ ಹಾಗೂ, ೧೯೨೬ರ ಮಿಯಾಮಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳೆರಡೂ ಕುಸಿತ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಮಿಯಾಮಿಯು, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಗರ ತೀರದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಭದ್ರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಜರ್ಮನ್ ಸಬ್ ಮರೈನ್ ಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ನೌಕಾಸಮರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಮಿಯಾಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದುದಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೪೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೨,೧೭೨ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊ|ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ನ್ನರು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಮಿಯಾಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಮೆಕ್ಡಫ್ ಹೊಡೆದಾಟಗಳು, ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಂತೆ ಜರುಗಿದ ದಂಗೆಗಳು, ಡ್ರಗ್ ಸಮರಗಳು, ಅಂದ್ರ್ಯೂ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲಿಯನ್ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ಗಲಭೆಗಳು - ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ವಿಕೋಪಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾವನ್ನು ಘಾಸಿಪಡಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಂತರವೂ, ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉಳಿದರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ೧೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (೧೮೯೬–೨೦೦೬) ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ನಗರೀಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬರಿಯ ಒಂದು ಸಾವಿರದಷ್ಟಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಐದೂವರೆ ದಶಲಕ್ಷ ಜನವಸತಿಯಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿಯೇ, ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ''ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಂತೂ, ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅಪಾರ ಅಚ್ಚರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/infocenter/about_miami-dade_history.asp |title=Miami-Dade County – Information Center |publisher=[[Miami-Dade County, Florida|Miami-Dade County]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |archive-date=2008-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225012927/http://www.miamidade.gov/infocenter/about_miami-dade_history.asp |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Brickell Avenue 20100203.jpg|thumb|right|ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವೆನಿಸಿರುವ ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಅವೆನ್ಯೂ.]] [[ಚಿತ್ರ:Miamimanhattanizationdowntown.jpg|thumb|right|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, 'ಮಿಯಾಮಿ ಮ್ಯಾನ್ ಹಟೈಸೆಶನ್' ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Port of Miami 20071208.jpg|thumb|right|263px|ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯೇ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಹಲವಾರು ಬೃಹತ್ ನೌಕಾ ನಿರ್ಮಾಣಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವೆನಿಸಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Villa Vizcaya.jpg|thumb|right|ವಿಲ್ಲಾ ವಿಜಾಯ, 1914ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ, ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸೀ ಆಕರ್ಷಣೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಅರ್ಥಿಕ, ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಸದೃಢ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳ, ವಹಿವಾಟುಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಗ್ರೂಪ್ ಅಂಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ನ (GaWC) ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು 'ಬೀಟಾ ವಿಶ್ವನಗರ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="GAWC" /> ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು (ಸೇರಿವೆ ಆದರೆ ನಿಯಮಿತವಲ್ಲ) ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅಲಿಯೇನ್ವೇರ್, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟೋನಿಕಾ, ಆರೋ ಏರ್, ಬಕಾರ್ಡಿ, ಬೆನಿಹಾನ, ಬ್ರೈಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್, ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಕಾಂಪ್USA, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪೋರ್ಟರ್ + ಬೊಗಸ್ಕಿ, ಎಸ್ಪಿರಿಟೋ ಸ್ಯಾಂಟೋ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಗ್ರೂಪ್, ಫಿಜ್ಬೇರ್.ಕಾಂ, ಗ್ರೀನ್ ಬರ್ಗ್ ಟ್ರೋವ್ರಿಗ್, ಇಂಟರ್ವಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಲೆನ್ನರ್, ನಾರ್ವೆಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಪೆರ್ರಿ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, RCTV ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ರೈಡರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಸೀಬೋರ್ನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್, ಟೆಲಿಫೋನಿಕಾ USA, ಟೆಲಿಫ್ಯುಚುರಾ, ಟೆಲಿಮುಂಡೋ, ಯುನಿವಿಶನ್, ಯು.ಎಸ್. ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯುಎಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಿಯಾಮಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ, ೧೪೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲವೆಂದರೆ, AIG, ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರಲೈನ್ಸ್, ಸಿಸ್ಕೋ, ಡಿಸ್ನೀ, ಎಕ್ಸಾನ್, ಫೆಡ್ ಎಕ್ಸ್, ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಒರಾಕಲ್, SBC ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್, ಸೋನಿ, ವೀಸಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮತ್ತು ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್.<ref>{{Cite web |url=http://walmartstores.com/FactsNews/NewsRoom/9663.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309112625/http://walmartstores.com/pressroom/news/9663.aspx |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ{{convert|400|ft|m|0}} ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಬಹುಮಹಡಿ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರನೆಯ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ, ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಮನಾಕ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೈನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿಯಾಮಿ ೧೯ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="bob">{{cite web|author=Gramsbergen, Egbert and Paul Kazmierczak|url=http://homepages.ipact.nl/%7Eegram/skylines.html|title=The World's Best Skylines|accessdate=2008-05-10|archive-date=2012-02-09|archive-url=https://www.webcitation.org/65K1IYGc2?url=http://www.emporis.com/city/miami-fl-usa/all-buildings/highrise|url-status=dead}}</ref> ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ. ಮಿಯಾಮಿಯು ಎಂಟು, ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು (ಹದಿನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಹದಿಮೂರು ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ)ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ, {{convert|789|ft|m|0|adj=on}}ಫೋರ್ ಸೀಸನ್ಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಟವರ್ ಅತಿ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="emporis">{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=9&ht=2&sro=1 |title=Miami:High rise buildings–Completed |publisher=[[Emporis]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೧೯}}</ref> ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರುಗಳು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಡುವಿರದ, ಸತತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಂದರುಗಳೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ ನ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಮಿಯಾಮಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಗೆ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಏರಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ನೆಗೊಶಿಯೇಶನ್ಸ್ ಸಮಾವೇಶದ ಅತಿಥೇಯ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೂ ಇದ್ದು, ಇದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮಿಯಾಮಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೀಚುಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು, ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲುವ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು $೧೭.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟು.<ref>{{cite web|url=http://www.miamitodaynews.com/news/080327/story1.shtml |title=Record number of local visitors, record spending achieved in 2007 |publisher=Miamitodaynews.com |date=2008-03-27 |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೋ ಜಿಲ್ಲೆ ತನ್ನಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು, ಬೀಚುಗಳು, ಇತಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಎನ್ನುವುದು. ಮಿಯಾಮಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಡಮಾರುತ ಕೇಂದ್ರದ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸದರ್ನ್ ಕಮ್ಯಾಂಡ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದರದ್ದು. ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ೨೦೦೪ರ ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯು, ಫೆಡರಲ್ ಪಾವೆರ್ಟಿ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬರುವ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆದಾಯಗಳಿರುವ, ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರನೆಯ ಬಡತನದ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ, ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್, ಮಿಚಿಗನ್(೧ನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ), ಎಲ್ ಪಾಸೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್(೨ನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ). ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರವೇ ದಿವಾಳಿಯೆದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಮಿಯಾಮಿಯೂ ಒಂದು.<ref>{{citation |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html |title=Gloom over Miami |last=Cohen |first=Adam |date=June 24, 2001 |magazine=[[Time Magazine|Time]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೯-೦೨ |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228053601/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,135186,00.html |url-status=dead }}</ref> ಇಷ್ಟೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ, ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮಿಯಾಮಿಯು ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಶುದ್ಧಗಾಳಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ದಟ್ಟಹಸಿರು ವಾತಾವಾರಣ, ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಸ್ವಚ್ಛ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣ.<ref>{{cite news |url=http://www.forbes.com/business/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html |title=America's cleanest cities |last=Van Riper |first=Tom |date=March 17, 2008 |publisher=[[Forbes Magazine]] |accessdate=೨೦೦೮-೦೨-೨೩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529143525/http://www.forbes.com/2008/03/17/miami-seattle-orlando-biz-logistics-cx_tvr_0317cleanest.html|archivedate=May 29, 2010}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, UBS ನಡೆಸಿದ, ವಿಶ್ವದ ೭೩ ನಗರಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಮೇರಿಕಾದ (ಸರ್ವೇ ಮಾಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ) ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=City Mayors: World's richest cities by purchasing power |publisher=[[City Mayors]] |accessdate=೨೦೦೯-೦೯-೧೯}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿಯು ೧೯೨೦ರಿಂದಲೂ ಕಂಡು ಕೇಳರಿಯದಿದ್ದ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು, ಅಂಗೀಕೃತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನಗರ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ.<ref>[http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101321&bt=2&ht=3&sro=1 ಮಿಯಾಮಿ: ಸಮಸ್ತ, ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು]. ಎಂಪೋರಿಸ್. ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೨೦೦೭ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಗೃಹೋದ್ಯಮದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕುಸಿದು, ಸುಮಾರು ೨೩,೦೦೦ ಗೃಹಸಮುಚ್ಚಯಗಳು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಅಥವಾ ಮುಂಗಡವಾಗಿಯೇ ಮುಚ್ಚಿಹೋದವು.<ref>{{cite news |last=Bell |first=Maya |url=http://www.orlandosentinel.com/business/orl-condobust2707aug27,0,2001796.story |title=Boom of condo crash loudest in Miami |publisher=[[Orlando Sentinel]] |date=August ೨೭, ೨೦೦೭ |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೩೦|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901092249/http://www.orlandosentinel.com/business/orl-condobust2707aug27,0,2001796.story|archivedate=2007-09-01}}</ref> ಹೀಗೆ ಮುಚ್ಚಿಹೋದ ಗೃಹಸಮುಚ್ಚಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎಂಟನೆಯ ನಗರ ಮಿಯಾಮಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://southflorida.bizjournals.com/tampabay/stories/2008/02/11/daily23.html |title=Florida markets rank high in national foreclosure volume |publisher=''[[Bizjournals#Bizjournals|Tampa Bay Business Journal]]'' |accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |date=February ೧೩, ೨೦೦೮ |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627074213/http://southflorida.bizjournals.com/tampabay/stories/2008/02/11/daily23.html |url-status=dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Mouth of Miami River 20100211.jpg|thumb|right|ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಕೀ ಹತ್ತಿರದ ಮಿಯಾಮಿ ನದಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನ]] ಕೇವಲ {{convert|35.68|sqmi|km2|0}}ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೇರಿಕಾದ ಯಾವುದೇ ಮಹಾನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ ೨.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭೂವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ದಿ ಸಿಟಿ ಪ್ರಾಪರ್ ಅಂತೂ ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ೧೩ ಜನರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯ ಶೇಕಡಾ ೫೨ರಷ್ಟು ಜನ ಒಗ್ಗೂಡಿತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಯಾಮಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಿಸ್ಕೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಉಪನಗರಗಳು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಎವರ್ಗ್ಲೆಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬೇ ತನಕ ಮತ್ತು ಒಕೀಕೊಬೀ ಸರೋವರದ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ {{convert|40|ft|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Miami-Environment.html |title=Miami Environment |publisher=Advameg |accessdate=2007-07-19}}</ref> ಏಳುವುದು ತೀರಾ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ{{convert|6|ft|m|abbr=on}}<ref>{{cite web|url=http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026|title=Miami, Florida metropolitan area as seen from STS-62|publisher=[[National Aeronautics and Space Administration]]|accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೧೯|archive-date=2007-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201191110/http://images.jsc.nasa.gov/luceneweb/caption_direct.jsp?photoId=STS062-85-026|url-status=dead}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಲ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗುಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಕಲ್ಲು ದಿಣ್ಣೆಯಗುಂಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗವು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇಯ ತೀರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ನೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಡಲುದ್ವೀಪತಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಡಲು ದ್ವೀಪವು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್, ಒಂದು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಕಡಲ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ{{convert|15|mi|km|abbr=off}} ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ವರ್ಷವಿಡೀ ಹದವಾಗಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Miamihighpoint.jpg|thumb|right|ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ. ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಬಳಿಯಿರುವ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ದೃಶ್ಯ.<ref>[57]</ref>]] ಮಿಯಾಮಿ ಭೂಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಲ್ಲುಹಾಸನ್ನು ''ಮಿಯಾಮಿ ಊಲೈಟ್ '' ಅಥವಾ ''ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಲುಹಾಸನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಮಣ್ಣಿನಪದರು ಆವರಿಸಿದ್ದು, ಅದು ದಪ್ಪ{{convert|50|ft|m|abbr=off}} ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗ್ಲೆಸಿಯೇಶನ್ ಅಥವಾ ''ಐಸ್ ಏಜ್ ಗಳ '' ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರ ಮತ್ತು ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದ ಸುಮಾರು ೧೩೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸಾಂಗಮೊನಿಯನ್ ಘಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟವನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ{{convert|25|ft|m|abbr=off}} ಈಗಿರುವ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ದಿಬ್ಬದ ಹಲವಾರು ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು, ಈಗಿನ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಡ್ರೈ ಟಾರ್ಚುಗಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ತನಕ ಆವರಿಸಿವೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಡಲುಗೊಳವೊಂದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ದಿಬ್ಬಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದುಗಡೆಯ ಜಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಊಲೈಟ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಯೋಜೋನ್ಸ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದ ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಗ್ಲೆಸಿಯೇಶನ್ ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿ, ಕಡಲುಗೊಳಗಳ ನೆಲಹಾಸು ತೆರೆದುಕೊಂಡದ್ದಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ೧೫,೦೦೦ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ೩೦೦ಕ್ಕೆ,{{convert|350|ft|m}} ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಸಹಜ, ಸಮಕಾಲೀನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಅಡ್ಡದ ನಂತರ, ೪೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದು, ಈಗಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇರಿಸಿದೆ. ಸಮತಟ್ಟು ರೇಖೆಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಅಕ್ವಿಫಾರ್<ref>{{cite web |url=http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html |title=USGS Ground Water Atlas of the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |accessdate=೨೦೦೬-೦೨-೧೯ |archive-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616200409/http://capp.water.usgs.gov/gwa/ch_g/G-text4.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಶುದ್ಧ ಕದಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಯು ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸದರ್ನ್ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಕಾಂಟಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬೇಯ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹಿಯಾಲೆಹ್ ನಲ್ಲಂತೂ ಈ ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಹಾನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಒರತೆಯೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಕ್ವಿಫಾರ್ ನಿಂದಾಗಿ, ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನೀರನ್ನು ಸೋಕದೆಯೇ, ನೆಲವನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳಕ್ಕೆ {{convert|15|to|20|ft|m|abbr=on}}ಅಗೆಯುವುದು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂಗರ್ಭದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟು ಮಾಡುವಂಥದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕಿವೆ ಅಥವಾ ಅವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅಂಚಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ತನಕವೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಯು.ಎಸ್.ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ರಾಜ್ಯದ ತನಕ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್ ಉಪಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾರ್ಷ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು, ಮಿಯಾಮಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ ಹೈವೇಗಳ ಮೇಲೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಭೂಭಾಗದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ, ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಮಿಯಾಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಯಾಮಿಯು {{convert|55.27|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ {{convert|35.67|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು {{convert|19.59|mi2|km2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಭಾಗ ನೀರು. ಅಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಸುಮಾರು ೪೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,{{convert|35|sqmi|km2}} ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ನಗರಗಳ ನಂತರ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯು {{Coord|25|47|16|N|80|13|27|W|}}ಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.{{GR|1}} === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:Dadecountycourthouse.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಾ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Miamisummershower.png|thumb|right|ಎವರ್ ಗ್ಲೆಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಪಕ್ಕಾ ಬೇಸಗೆಯ ದಿನಗಳ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನೀರಧಾರೆ]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಗುಣವಾದ ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೆಟ್ ಕ್ಸ್ಲಾಸಿಫಿಕೆಶನ್ ''ಆಮ್'' <ref>{{cite web | url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A1.pdf | title=World Map of Köppen−Geiger Climate Classification|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114202025/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A1.pdf|archivedate=2009-01-14}}</ref> ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೆಖೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇಸಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಚಲಿಗಾಳಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಣ ಹವಾಮಾನವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯುಂಟಾದಾಗ, ಕರ್ಕಾಟಕ ವೃತ್ತದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಲ ತೀರದ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಜನವರಿ ಹೊತ್ತಿಗೆ{{convert|67.2|F}}, ಚಳಿಗಾಲವು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನುವಷ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸುವ ಚಳಿಗಾಳಿಯ ನಂತರವೆ ಚಳಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಳಿತಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಅನ್ನುವಷ್ಟರ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ{{convert|50|F}}. {{convert|35|F}} ಏರುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.{{convert|70|-|77|F|C}} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಳೆಗಾಲ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕ ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ (೨೯–೩೫&nbsp;°C)ನಡುವಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಗುಡುಗುಮಳೆ ಅಥವಾ ತೀರದಿಂದ ಬೀಸುವ ಸಮುದ್ರತಂಪುಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಿಸಿ ವಾತಾವರಣ ಕಮ್ಮಿಯಾದರೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರವೇ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಗಾಳಿ, ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸಿದರೂ, ನಸುಬೆಚ್ಚನೆಯ ಪರಿಸರ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ{{convert|55.9|in|mm|0}} ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು {{convert|30|°F|1}}ರಿಂದ {{convert|98|°F|0}}ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nrcc.cornell.edu/ccd/hghtmp98.html |title=Highest Temperature of Record |publisher=Northeast Regional Climate Center |accessdate=2007-08-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nrcc.cornell.edu/ccd/lowtmp98.html |title=Lowest Temperature of Record |publisher=Northeast Regional Climate Center |accessdate=2007-08-25}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಮಪಾತವಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಜನವರಿ ೧೯, ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಹನಿದಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ ಅಷ್ಟೇ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜೂನ್ ೧ರಿಂದ ಶುರುವಾಗುವ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತ ಕಾಲ]]ವು ನವೆಂಬರ್ ೩೦ರ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಮಾರುತಗಳು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿಯೂ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಕೇಪ್ ವಾರ್ಡೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮುತ್ತುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |publisher=The Weather Channel |title=Vulnerable cities: Miami, Florida |accessdate=2006-02-19 |archive-date=2006-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427194724/http://www.weather.com/newscenter/specialreports/hurricanes/vulnerablecities/miami.html |url-status=dead }}</ref> == ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Miami neighborhoodsmap.png|thumb|right|250px|ಮಿಯಾಮಿಯಾ ಆಸುಪಾಸಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Brickell Avenue aerial 20100211.jpg|thumb|right|ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ - ಮಿಯಾಮಿಯ, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉಪನಗರ]] [[ಚಿತ್ರ:Coral Way Miami 20100430.jpg|thumb|right|250px|ಕೋರಲ್ ಮಾರ್ಗದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೀದಿಗಳ ದೃಶ್ಯ. ಈ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಗಿಡಗಳು ತಮ್ಮ ದಟ್ಟ ಮೇಲ್ಚಪ್ಪರದಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿವೆ]] ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಕೆಲ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ಡೌನ್ ಟೌನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ. ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇರುವುದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿಯೇ. ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಅಪಾರ ಜನಸ್ತೋಮ - ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ತವರಾಗಿದೆ. ಬಿಸ್ಬೇನ್ ಬೇಯನ್ನು ಹಾದುಹೊಗಿರುವ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನೇ ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕೋರಲ್ ವೇ, ದಿ ರೋಡ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಗಳಿವೆ. ಕೋರಲ್ ವೇ, ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಸತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನೊಡನೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಗೃಹಗಳಿಗೆ, ವೃಕ್ಷಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿದೆ. ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಿಯಾಮಿಯ ಪುರಭವನ, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪ್ಲೇ ಹೌಸ್, ಕೋಕೋವಾಕ್, ಹಲವಾರು ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು, ಬಾರುಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರಾಂಟುಗಳು, ಬೋಹೆಮಿಯನ್ ಶಾಪುಗಳು, ಇರುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆರೆ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ, ತಿರುವು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ವೃಕ್ಷಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಹೂದೋಟಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ವಿಲ್ಲಾ ವಿಕಾಯ, ದಿ ಕ್ಯಾಮ್ಪಂಗ್, ದಿ ಬರ್ನ್ಯಾಕಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಸಭಾಭವನವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಅತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗೃಹಗಳು, ಮತ್ತು ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಿಟಲ್ ಹವಾನಾ, ವೆಸ್ಟ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್, ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಗಾಮಿಗಳಿದ್ದು, ಈ ಭಾಗವು ನಗರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ನೆರೆಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ, ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಹೂದಿ ನೆರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ನ್ನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅದೇ, ಅಲ್ಲಾಪತ್ತಾಹ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಇದ್ದು, ಅದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ವೆಸ್ಟ್ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕನ್ನರು, ಬೋಹೆಮಿಯನ್ನರು, ಕಲಾವಿದರು, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ಮತ್ತು ವಿನ್ ವುಡ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಇವು ಅತಿ ಎತ್ತರದ, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗೋಪುರ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಡ್ರಿಎನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ನೆಲೆಯ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮಿಡ್ ಟೌನ್, ದಿ ಡಿಸೈನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಮತ್ತು ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಜನತೆ ವಾಸವಿದ್ದು, ೧೯೨೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೊಂಡ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲಾದ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರ ಶೈಲಿಯ ಮಿಮೋ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದ ಲಿಟಲ್ ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿ, ಲಿರಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿರುವ ಓವರ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ, ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರೋ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ವಲಸೆಬಂದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Miamiskyline20080113.png|400px|right|thumb|ಸೌತ್ ಬೀಚಿನಿಂದ ಕಂಡುಬರುವ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಕೈ ಲೈನ್ ನ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯ]] === ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು === * ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಹಿಯಾಲೆಹ್, ಬ್ರೌನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಗ್ಲೇಡ್ ವ್ಯೂ, ವೆಸ್ಟ್ ಲಿಟಲ್ ರಿವರ್, ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಶೋರ್ಸ್. * ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ವೆಸ್ಟ್ ಲಿಟಲ್ ರಿವರ್, ಎಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ. * ಗ್ಲೇಡ್ ವ್ಯೂ, ಬ್ರೌನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ, ಹಿಯಾಲೆಹ್, ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಯುನಿಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನಾರ್ತ್ ಬೇ ವಿಲೇಜ್, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ, ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]. * ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]. * ಕೋರಲ್ ಟೆರೇಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್, ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Knightconcerthall.jpg|thumb|ಅಡ್ರಿನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ - ಅಮೇರಿಕಾದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Miami Art Museum.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಹಲಾವರು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ, ಥಿಯೇಟರುಗಳಿಗೆ, ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಮುಗಳಿಗೆ, ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಕಲಾಜಗತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದರೆ ಅಡ್ರಿಯೆನ್ ಅರ್ಶ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕಲಾಮಂದಿರ. ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಲಿಂಕೊನ್ ಸೆಂಟರ್ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಮಿಯಾಮಿಯು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಒಪೆರಾದ ತವರೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಕೇಂದ್ರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಂಗಣ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಫ್ಫ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ದಿ ನೈಟ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಹಾಲ್, ದಿ ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ದಿ ಪೀಕಾಕ್ ರಿಹರ್ಸಲ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಇರುವುದು. ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಒಪೆರಾಗಳು, ಬ್ಯಾಲೆಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು, ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೆ, ಇದು ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರವಾಗಿದ್ದು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಇತರೆ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳೆಂದರೆ, ಗುಸ್ಮನ್ ಕಲಾಮಂದಿರ, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್, ಕಾಲನಿ ಥಿಯೇಟರ್, ಲಿಂಕೊನ್ ಥಿಯೇಟರ್, ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಂಫೋನಿ ಹೌಸ್, ಮಿರಾಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟರ್'ಸ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್, ಜಾಕೀ ಗ್ಲೀಸನ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮ್ಯಾನುಎಲ್ ಆರ್ಟೈಮ್ ಥಿಯೇಟರ್, ರಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪ್ಲೇಗ್ರೌಂಡ್ ಥಿಯೇಟರ್, ವೆರ್ತೀಮ್ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರ, ದಿ ಫೇರ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋ ಸೆಂಟರ್, ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಬೇಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಫಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದುವು. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಹಲವಾರು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೂ ಮುಖ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಬಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಸದರ್ನ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಲೋವೆ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಿಯಾಮಿ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪೋರರಿ ಆರ್ಟ್, ವಿಕಾಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು, ವೊಲ್ಫ್ಸೋನಿಯನ್-FIU ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಮಿಯಾಮಿ ಮುಖ್ಯ ಲೈಬ್ರರಿಯ ತಾಣವೂ ಹೌದು. ಮಿಯಾಮಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯಾಶನ್ ಕೇಂದ್ರವೂ, ರೂಪದರ್ಶಿಗಳ ತವರು ನಗರವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯಾಶನ್ ಎಜೆನ್ಸಿಗಳಿವೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ಯಾಶನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ, ವಿನ್ ವುಡ್ ಕಲಾಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಯಾಶನ್ ವೀಕ್, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಬೆಂಜ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ವೀಕ್ ಮಿಯಾಮಿಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html |title=Miami Fashion Week |publisher=Miami Fashion Week |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511195801/http://www.miamifashionweek.com/new_admin/html/Overview.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಕೂಡ ಒಂದು. ಅದಕ್ಕಿರುವ ಇನ್ನೊದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ ಬೇಸಲ್ ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಸಮಾರಂಭ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. === ಉದ್ಯಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami 229.jpg|thumb|right|ಮಿಯಾಮಿಯ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, 1891ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ, ಬರ್ನ್ಯಾಕಲ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಲವಾರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಕೊಳಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಕಡಲ ತೀರಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರವಂತೂ]] ದೋಣಿಯಾನಕ್ಕೆ, ನೌಕಾವಿಹಾರಕ್ಕೆ, ಹವ್ಯಾಸೀ ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹವಳದ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಜುಗಾರರಿಗೆ ಸ್ನಾರ್ಕ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಬ್ ಡೈವಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆ ಒಟ್ಟು ೮೦ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕುಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.miamigov.com/cms/parks/15_16.asp |title=Miami parks |publisher=Miamigov.com |date= |accessdate=2009-06-27 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820083309/http://www.miamigov.com/cms/parks/15_16.asp |url-status=dead }}</ref> ಅತಿ ವಿಶಾಲವಾದ, ಜನಪ್ರಿಯ ಉದ್ಯಾನಗಳೆಂದರೆ, ಬೇಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ಬೈಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್(ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅರೆನಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಬೇಸೈಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇವೆ), ಫೇರ್ಚೈಲ್ಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಬೋಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್, ಕ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಬ್ಯಾಗ್ಸ್ ಕೇಪ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಸೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್, ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್, ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್. ನಗರದ ಇತರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ, ಜಂಗಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್, ಝೂ ಮಿಯಾಮಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಸೀಕ್ವೆರಿಯಂ, ಕೋರಲ್ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಸೆಂಟ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ವಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡೀರಿಂಗ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. === ಸಂಗೀತ === [[ಚಿತ್ರ:Club Space in Downtown Miami.jpg|thumb|right|ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು]] ಮಿಯಾಮಿ ಸಂಗೀತ ತುಂಬಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಕ್ಯೂಬನ್ನರು ತಮ್ಮ ತವರು ನಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಕೊಡುಗೆ, ಕಾಂಗಾ ಮತ್ತು ರಾಂಬಾ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಿಢೀರ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ. ಡೊಮಿನಿಕನ್ನರು ಬಚಾಟ ಮತ್ತು ಮೆರೆಂಗ್ಯೂ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ, [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯ]]ನ್ನರು ವಲ್ಲೆನಾಟೋ ಮತ್ತು ಕಂಬಿಯಾಗಳನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಕೆರೀಬಿಯನ್ನರು ರೆಗ್ಗೇ, ಸೋಕಾ, ಕೊಂಪಾ, ಜೌಕ್, ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ, ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಯಾನ್ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ರ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, TK ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಡಿಸ್ಕೋ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು KC ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಸನ್ ಶೈನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳೆಂದರೆ, "ಗೆಟ್ ಡೌನ್ ಟುನೈಟ್", ಮತ್ತು "(ಶೇಕ್ ಶೇಕ್ ಶೇಕ್) ಶೇಕ್ ಯುವರ್ ಬ್ಯೂಟಿ", ದಟ್ಸ್ ದಿ ವೇ ಇ ಲೈಕ್ ಇಟ್", ಅಂಡ್ ದಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಸ್ಕೋ ಗ್ರೂಪ್, ಫಾಕ್ಸಿ(ಬ್ಯಾಂಡ್), ತಮ್ಮ ಒಂದೊಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಾದ "ಗೆಟ್ ಆಫ್", "ಹಾಟ್ ನಂಬರ್" ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದವರೇ ಆಗಿದ್ದ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಕ್ ಕ್ರೇ ಮತ್ತು ಟೆರಿ ಡೆ ಸ್ಯಾರಿಯೋ, ೧೯೭೦ರ ಡಿಸ್ಕೋ ಯುಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಗೆ ಬಂದ ಬೀ ಗೀಸ್ ಸಂಗೀತ ತಂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿ, ಆಗಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಭಾವ ಗಾಢವಾಗಿದ್ದ, ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಎಸ್ಟೆಫ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸೌಂಡ್ ಮಷಿನ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಯೂಬನ್ ಸಂಗೀತದ ಎಳೆಯೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತತಂಡಗಳೆನಿಸಿದ್ದವು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಂತೂ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದ "ಕಾಂಗಾ" ಮತ್ತು "ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್" ಗಳು ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:The Kampong - 009.jpg|thumb|right|200px|ಕಂಪಾಂಗ್, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೋಟ್ಯಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮಿಯಾಮಿ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯಸಂಗೀತ, ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್ (೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕೋ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತಕಲೆ) ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಪ್ರೆಟ್ಟಿ ಟೋನಿ, ಡೆಬ್ಬೀ ಡೆಬ್, ಸ್ಟೀವ್ ಬಿ, ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್ಪೋಸ್ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ಜನ್ಮ ತಳೆದಿವೆ. ಇಂಡೀ ಫಾಕ್ ಅಂಕಗಳು, ಕ್ಯಾಟ್ ಪವರ್ ಮತ್ತು ಅಯರ್ನ್ ಅಂಡ್ ವೈನ್ ಗಳೆಲ್ಲ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವನ್ನೇ ತಳಹದಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು<ref>[https://web.archive.org/web/20070323185110/http://www.pitchforkmedia.com/article/feature/39649-interview-cat-power ಸಂದರ್ಶನ: ಕ್ಯಾಟ್ ಪವರ್]. ಪಿಚ್ ಫಾರ್ಕ್ ಮೀಡಿಯಾ (೨೦೦೬-೧೧-೧೩). ೨೦೦೭-೦೮-೦೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಟರ್ನೆಟಿವ್ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್, ಸೆಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್, ಉಫ್ಫೀ, ಮತ್ತು ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕ್ಲಾಶ್ ಡ್ಯೂ, ಅವೆನ್ಯೂ ಡಿ, ಮುಂತಾದವು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆಯೇ, 'ಪಂಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಗೆನ್ಸ್ಟ್ ಆಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ' ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಮೂಲದ್ದೇ. ಜೊತೆಗೆ, ರಾಕ್ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾoಡ್ಸ್ ನಾನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮತ್ತು ಮರಿಲಿನ್ ಮನ್ಸನ್ ಗಳು ನೆರೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡೆರ್ಡೆಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವಂಥವು. ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ಯೂಬನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿರುವ ಆನಾ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನಾ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪ್ಯಾಮ್ಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರಿನಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ, ಇತಿಹಾಸದ, ಮೊದಲ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ ದಶಕದ ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತವು ಹೈ-ಎನರ್ಜಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ, ಕುಣಿಯುವ ನೆಲ, ನಡೆಸುವ ಕಾರುಗಳಿಗೊಂದು ಮೆರುಗು ತಂದಿತ್ತು. ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತವು ೨ ಲೈವ್ ಕ್ರ್ಯೂ (ಅಂಕಲ್ ಲ್ಯೂಕ್ ನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ ಗುಂಪು), ೯೫ ಸೌತ್, ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್, ೬೯ ಬಾಯ್ಸ್, ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟಿ DJs, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಕ್ ನ್ಯಾಸ್ಟಿ ಗಳಂತಹ ಸಂಗೀತ ದಿಗ್ಗಜ ಟ್ರೂಪ್ ಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ. "ವ್ಹೂಂಪ್!" ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ೧೯೯೩ರ ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್ ನ ದೇರ್ ಇಟ್ ಈಸ್, ೧೯೯೪ರ ೬೯ಬಾಯ್ಸ್ ಗುಂಪಿನ ಟೂಟ್ಸೀ ರಾಲ್, ೧೯೯೬ರ ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟಿ DJsನ "ಸಿ'ಮಾನ್ ಎನ್' ರೈಡ್ ಇಟ್ (ದಿ ಟ್ರೇನ್)" ಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳು. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೧೦ ಹಾಡುಗಳ ಪೈಕಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೇಲೆ ಇದ್ದುವಲ್ಲದೇ, ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನೇ ನೀಡಿದವು. ಮಿಯಾಮಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೋಮಾಂಚನಕಾರೀ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ವಿಂಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಆಲ್ಟ್ರಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕಾ ಸಂಗೀತ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನೆರೆಯ ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸ್ಪೇಸ್, ಮನ್ಶನ್, ಪಾರ್ಕ್ ವೆಸ್ಟ್, ಇಂಕ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಮಿಯೋಗಳಂತಹ ವಿಖ್ಯಾತ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ಆಯೋಜಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮೈಕೊನೋಸ್, ಇಬೀಜಾ, ಮತ್ತು ಅಯಿಯಾ ನಾಪಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ಲಬ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಂತಹ ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇವಲ್ಲದೆಯೇ, ಹಲವಾರು ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು, ಟ್ರಿಕ್ ಡ್ಯಾಡಿ, ಟ್ರಿನಾ, ಪಿಟ್ ಬುಲ್, ಪ್ರೆಟ್ಟಿ ರಿಕಿ, ಜಾಕೀ ಓ, ರಿಕ್ ರಾಸ್, ಮತ್ತು ಲೆಜೆನ್ಡರಿ ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ ಗ್ರೂಪ್, ಲೈವ್ ಕ್ರ್ಯೂ. === ಮಾಧ್ಯಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami Herald building.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:WTVJ WSCV 004.jpg|thumb|right|NBC 6 ಸ್ಟೂಡಿಯೋಸ್]] ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಸ್ಥಾನ ಎರಡನೆಯದ್ದು.<ref>{{cite web|url=http://flnewscenter.com/?p=499|title=2010 FL media market rankings|publisher=FloridaNewsCenter|access-date=2010-09-06|archive-date=2011-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120135516/http://flnewscenter.com/?p=499|url-status=dead}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರವಿರುವ, ಮುಖ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯೆಂದರೆ, ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' . ''ಎಲ್ ನುಯೇವೋ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' , ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರವುಳ್ಳ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ಎಲ್ ನುಯೇವೋ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' - ಎರಡೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವುಳ್ಳ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಎರಡರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿರುವ ''ಮಿಯಾಮಿ ಟುಡೆ'' , ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗುಳ್ಳ ''ಮಿಯಾಮಿ ನ್ಯೂ ಟೈಮ್ಸ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಸನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' , ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಜರ್ನಲ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಮತ್ತು ''ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೋಲೆವರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ''ಡಯರಿಯೋ ಲಾಸ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್'' ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಮಿಯಾಮಿಯ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಇರುವುದು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿ. ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆಂದೇ ಇರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''ದಿ ಬೇಕನ್'' , ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ''ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹರಿಕೇನ್'' , ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಲೇಜಿನ ''ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಸ್'' , ಬ್ಯಾರಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ''ದಿ ಬಕ್ಯಾನೀರ್'' - ಮುಂತಾದವು. ಹಲವಾರು ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ''ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' , ''ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' , ಮತ್ತು ''ಪಮೆಟ್ಟೋ ಬೇ ನ್ಯೂಸ್'' . ಬೃಹತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಲುಪುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ''ಮಿಯಾಮಿ ಮಂತ್ಲಿ'' , ಸೌತ್ ಎಆಸ್ಟ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾಸ್ ಓನ್ಲಿ ಸಿಟಿ/ರೀಜನಲ್; ''ಓಶನ್ ಡ್ರೈವ್'' - ಇದೊಂದು ತಳುಕಿನ, ಬೆಡಗಿನ ಮೈಮನ ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮತ್ತು ''ಸೌತ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಗರವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಟೆಲಿಮುಂಡೋ, ಟೆಲಿ ಫ್ಯೂಚುರಾ, ಗಾಲಾವಿಶನ್, ಮೆಗಾ ಟಿವಿ, ಯುನಿವಿಶನ್, ಯುನಿವಿಶನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ Inc., ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಎಂಟರ್ಟೆನ್ಮೆಂಟ್, RCTV ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್, ಮತ್ತು ಸನ್ ಬೀಮ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವಿಶನ್ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನ ಯುನಿವಿಶನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಯುನಿವಿಶನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಗಿ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಬರುವ ಯುನಿವಿಶನ್ ನ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು, ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20091207005550&newsLang=en</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ೧೨ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೇಡಿಯೋ ಮಾರ್ಕೆಟ್<ref>{{cite web |url=http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#radio |title=Top 50 Radio Markets Ranked By Metro 12+ Population, Spring 2005 |publisher=Northwestern University Media Management Center |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807070323/http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#radio |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿದ್ದು, ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್<ref>{{cite web |url=http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#tv |title=Top 50 TV markets ranked by households |publisher=Northwestern University Media Management Center |accessdate=2008-04-20 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807070323/http://www.mediainfocenter.org/compare/top50/#tv |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ: WAMI (ಟೆಲಿಫ್ಯುಚುರಾ), WBFS (ಮೈ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಟಿವಿ), WSFL (ದಿ CW), WFOR (CBS), WHFT (TBN), WLTV (ಯುನಿವಿಶನ್), WPLG (ABC), WPXM (ION), WSCV (ಟೆಲಿಮುಂಡೋ), WSVN (ಫಾಕ್ಸ್), WTVJ (NBC), WPBT (PBS), ಮತ್ತು WLRN (PBS ಕೂಡಾ). === ಭಾಷೋಚ್ಛಾರದ ಶೈಲಿ === ಮಿಯಾಮಿಯ ಭಾಷೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು 'ಮಿಯಾಮಿ ಆಕ್ಸೆಂಟ್' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಎರಡನೆಯ ಅಥವಾ ಮೂರನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನಾಂಗದವರಿಂದ ಮೊದಲು ಬಳಕೆಯಾದ ಈ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ಈಶಾನ್ಯ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಉಚ್ಚಾರ ಶೈಲಿಗೆ ಇದು ಬಹುತೇಕ ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಲಯವನ್ನೂ, ಉಚ್ಚಾರನೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಮಿಯಾಮಿ ಉಚ್ಚಾರದ ಶೈಲಿಯು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಉಚ್ಚಾರದ ಪ್ರಭಾವವಿರುವುದಲ್ಲ. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಆಳದವರೂ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿರುವವರಿಗೆ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನರಲ್ಲದೆ, ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡಾ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಈ ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಉಚ್ಚಾರ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆಲ್ಲ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಕಂಡು ಬಂದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=April 2010}} === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:SEOpen.jpg|thumb|ಪ್ರಪಂಚದ ಐದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ನವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರೆನಿಸಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕ್ರ್ಯಾನ್ಡನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆ.<ref>http://www.miamiherald.com/2010/04/02/1561135/open-carrying-slam-appeal.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] [[ಚಿತ್ರ:American Airlines Arena, Miami, FL, jjron 29.03.2012.jpg|thumb|ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಅರೇನಾ, ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್ ನ ನೆಲೆ]] ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಸ್-NFL ಟೀಮ್, ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್- ದಿ NBA ಟೀಮ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್-ದಿ MLB ಟೀಮ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ - ಮಿಯಾಮಿಯ NHL ಟೀಮ್. ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಟೀಮ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯು ಮಿಯಾಮಿ FC, ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್, ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಓಪನ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗ್ರೆಹೌಂಡ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್, ಮರೀನಸ್, ಜೈ-ಅಲೈ ವೆನ್ಯೂ, ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ, ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೀಟ್ ಬಹುಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಅರೆನಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಈ ತಂಡ ೨೦೦೬ರ NBA ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ೪-೨ ಸುತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಡಲ್ಲಾಸ್ ಮಾವೆರಿಕ್ಸ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ. ಬೌಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಸರಣಿಯ ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿರುವ ದಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್, ತನ್ನ ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು, ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಟ್ರೋ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಸತತ ಒಂಭತ್ತು ಸಲ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XLI ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ, ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಿಯಾಮಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್|ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಸರಹದ್ದಿನೊಳಗೆ, ಹಳೆಯ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನ ನಿವೇಶನದ ಮೇಲೆಯೇ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಗಾಗಿ, ನೂತನ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ತೆರವುಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಇದರ ಹೆಸರು ಮಿಯಾಮಿ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ ಎಂದು ಬದಲಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆ. miyaami FC, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಏಕೈಕ, ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಕರ್ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವ ಖ್ಯಾತಿಯ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ ರೋಮಾರಿಯೋಗೆ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತ್ತು. ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ NHL ತಂಡವು ನೆರೆಯ ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕಾಂಟಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸನ್ರೈಸ್ ನಗರದ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಪಂದ್ಯವಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಸೋ ಫಿನೋ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇಕ್ವೆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ರೇಸುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಅಂತರ್ ಕಾಲೇಜು ಪಂದ್ಯಾಟಗಳ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಹರಿಕೇನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ತಂಡವು ೧೯೩೭ರಿಂದ ೨೦೦೮ರವರೆಗೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು FIU ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರುತಿಸಲಾದ, ಕೆಲ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಲೋರಿಡಿಯನ್ಸ್ (ABA), ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಟಾಡೋರ್ಸ್ (ECHL), ಮಿಯಾಮಿ ಮನಟೀಸ್ (WHA೨), ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ಯಟೋಸ್ (NASL), ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಕ್ರೀಮಿಂಗ್ ಈಗಲ್ಸ್ (WHA), ಮಿಯಾಮಿ ಸೀಹಾಕ್ಸ್ (AAFC), ಮಿಯಾಮಿ ಸೋಲ್ (WNBA), ಮಿಯಾಮಿ ಟೋರೋಸ್ (NASL), ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್, (SFL), ಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್ (ABA), ಮತ್ತು ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೂಟರ್ಸ್ (ಅರೇನಾ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್). ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಫ್ಯೂಶನ್, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕಾಂಟಿಯ, ಲಾಕ್ ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗಿತ್ತು. {| class="wikitable" border="1" style="margin:0 auto;width:100%" |+ <td>'''ಮಿಯಾಮಿ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು ''' </td> |- !ಕ್ಲಬ್‌ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌‌ !ಸ್ಥಳ !ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ |- | ಮಿಯಾಮಿ Dolphins | [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]];AFC | Sun Life Stadium | ಸುಪರ್ ಬೌಲ್(೨) * VII ೧೯೭೨ –ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸ್ಕಿನ್ಸ್ ತಂಡ, ೧೪-೭ * VIII ೧೯೭೩ – ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ತಂಡ, ೨೪-೭ |- | ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ | ಹಾಕಿ | ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ | ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- | ಮಿಯಾಮಿ Heat | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ | ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ | ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಅರೇನಾ | NBA ಫೈನಲ್ಸ್(೧) * ೨೦೦೬ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಡಲ್ಲಾಸ್ ಮಾವೆರಿಕ್ಸ್ ತಂಡ ಸರಣಿ ೪-೨ |- | ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮಾರ್ಲಿನ್ಸ್ | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್, NL | ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್(೨) * ೧೯೯೭ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ನ್ನು, ಸರಣಿ ೪-೩ * ೨೦೦೩ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯಾಂಕೀಸ್ ನ್ನು, ಸರಣಿ ೪-೨ |- | ಮಿಯಾಮಿ FC | ಸಾಕರ್ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್ ಫಸ್ಟ್ ಡಿವಿಶನ್ | ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |} <br /> {| class="wikitable" border="1" style="margin:0 auto;width:100%" |+ <td>'''ಮಿಯಾಮಿ ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಟೀಮ್ ''' </td> !ಕಾಲೇಜ್/ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ !ಕಾಲ್ಚೆಂಡು !ಕಾಲ್ಚೆಂಡು<br />ಸ್ಥಳ !ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ !ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌<br />ಸ್ಥಳ !ಸಮ್ಮೇಳನ !ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್‌<br />ತುಂಬ ಇತ್ತೀಚಿನ |- | FIU ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ | FIU ಫೂಟ್ಬಾಲ್ | FIU ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | FIU ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಯು.ಎಸ್. ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅರೇನಾ | ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 4 (1984 ಪುರುಷರ ಸಾಕರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ) |- | ಮಿಯಾಮಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು | ಮಿಯಾಮಿ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ | ಸನ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | ಮಿಯಾಮಿ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್ | ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 30 (2001 ಫೂಟ್ ಬಾಲ್ & ಬೇಸ್ ಬಾಲ್) |- | ಬ್ಯಾರಿ ಬುಕಾನೀರ್ಸ್ | – | – | ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ | ಸನ್ ಶೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 7 (2007 – ಪುರುಷರ ಗಾಲ್ಫ್) |- | NSU ಶಾರ್ಕ್ಸ್ | – | – | NSU ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ | ಡಾನ್ ಟಾಫ್ಟ್ UC ಅರೇನಾ | ಸನ್ ಶೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ | align="center"| 12 (2010 ಮಹಿಳೆಯರ ಗಾಲ್ಫ್) |} == ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == {| class="wikitable" border="1" style="float:right;margin-left:3px;text-align:left" |- | align="center" colspan="3"| '''ಮಿಯಾಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ''' |- !ವರ್ಷ ! ನಗರ <br /> proper<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US1245000&_geoContext=&_street=&_county=Miami%2C+Florida&_cityTown=Miami%2C+Florida&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |title=U.S. Census Population Finder: Miami, Florida |publisher=[[U.S. Census Bureau]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೦೨ |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105012626/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US1245000&_geoContext=&_street=&_county=Miami%2C+Florida&_cityTown=Miami%2C+Florida&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |url-status=dead }}</ref> ! ಮೆಟ್ರೊ <br /> ಏರಿಯಾ ೫೧ |- | '''೧೯೦೦''' | align="center"| ೧,೬೮೧ | N/A |- | '''೧೯೧೦''' | align="center"| ೫,೪೭೧ | N/A |- | '''೧೯೨೦''' | align="center"| ೨೯,೫೪೯ | ೬೬,೫೪೨ |- | '''೧೯೩೦''' | align="center"| ೧೧೦,೬೩೭ | ೨೧೪,೮೩೦ |- | '''೧೯೪೦''' | align="center"| ೧೭೨,೧೭೨ | ೩೮೭,೫೨೨ |- | '''೧೯೫೦''' | align="center"| ೨೪೯,೨೭೬ | ೬೯೩,೭೦೫ |- | '''೧೯೬೦''' | align="center"| ೨೯೧,೬೮೮ | ೧,೪೯೭,೦೯೯ |- | '''೧೯೭೦''' | align="center"| ೩೩೪,೮೫೯ | ೨,೨೩೬,೬೪೫ |- | '''೧೯೮೦''' | align="center"| ೩೪೬,೮೬೫ | ೩,೨೨೦,೮೪೪ |- | '''೧೯೯೦''' | align="center"| ೩೫೮,೫೪೮ | ೪,೦೫೬,೧೦೦ |- | '''೨೦೦೦''' | align="center"| ೩೬೨,೪೭೦ | ೫,೦೦೭,೫೬೪ |- | '''೨೦೦೯''' | align="center"| ೪೩೩,೧೩೬ | ೫,೪೧೩,೨೧೨ |} [[ಚಿತ್ರ:Brickell Key from north 20100211.jpg|thumb|right|200px|ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಕೀ ಇನ್ ಬ್ರಿಕೆಲ್]] ಮಿಯಾಮಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ೪೩ನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಡೇಡ್, ಬ್ರೋವರ್ಡ್, ಪಾಮ್ ಬೀಚ್, ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಮಿಯಾಮಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫.೪ ದಶಲಕ್ಷವನ್ನೂ ಮೀರುವಷ್ಟಿದ್ದು, ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="PopEstCBSA">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/metro/tables/2008/CBSA-EST2008-01.csv|title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2008|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=೨೦೦೮ Population Estimates|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|date=March ೧೯, ೨೦೦೯|accessdate=February ೧೬, ೨೦೧೦|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404164819/http://www.census.gov/popest/metro/tables/2008/CBSA-EST2008-01.csv|archivedate=2009-04-04}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಸ್ಟನ್, ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕಾದ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ತನಕವೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೪೪ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/WUP2005/2005WUP_DataTables12.pdf |format=PDF|title=Table A.12. Population of urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2005, by country, 1950–2015 |work=World Urbanization Prospects: The 2005 Revision |accessdate=2008-01-01 |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division}}</ref> ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸ್ವಿಯ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದಲ್ಲಿ ೩೬೨,೪೭೦ ಜನರು, ೧೩೪,೧೯೮ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿದ್ದು, ೮೩,೩೩೬ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.[107] ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ೧೦,೧೬೦.೯/mi² (೩,೯೨೩.೫/km<sup>೨</sup>)ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಲ್ಲಿ ೧೪೮,೩೮೮ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ೪,೧೫೯.೭/mi² (೧,೬೦೬.೨/km)<sup>೨</sup>ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬-೨೦೦೮ ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಷಾರ್ಲೆಟ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * ಬಿಳಿಯರು: ೩೮.೪% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: ೩೬.೫%) * ಕಪ್ಪುಜನರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು: ೩.೦% * ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು: ೦.೨% * yeshiyannaru: ೪.೯% * ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: <0.1% * ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 12.8% * ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.0% * ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 31.5% [[ಚಿತ್ರ:Miami, Florida 1955 Yellow Book.jpg|thumb|right|1955ರಿಂದೀಚೆಗಿನ ಮಿಯಾಮಿಯ ನಕಾಶೆ]] 2000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, 34.1% ರಷ್ಟು ಜನ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Cuban.html |title=Ancestry Map of Cuban Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122040230/http://www.epodunk.com/ancestry/Cuban.html |url-status=dead }}</ref> ನ್ನರೆ ಆಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ, ೫.೬%ರಷ್ಟು ನಿಕಾರಗುವನ್ನರು<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Nicaraguan.html |title=Ancestry Map of Nicaraguan Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104722/http://www.epodunk.com/ancestry/Nicaraguan.html |url-status=dead }}</ref>, ೫.೫%ರಷ್ಟು ಹೈಟಿ<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Haitian.html |title=Ancestry Map of Haitian Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CombzIXo?url=http://www.epodunk.com/ancestry/Haitian.html |url-status=dead }}</ref> ಯನ್ನರು, ೩.೩%ರಷ್ಟು ಹೊಂಡ್ಯುರನ್ನರು<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Honduran.html |title=Ancestry Map of Honduran Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104259/http://www.epodunk.com/ancestry/Honduran.html |url-status=dead }}</ref>, ೧.೭%ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಜನ ಡೊಮಿನಿಕನ್ನರು <ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Dominican-Republic.html |title=Ancestry Map of Dominican Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017104216/http://www.epodunk.com/ancestry/Dominican-Republic.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ೧.೬%ರಷ್ಟು ಜನ [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರು]]<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/ancestry/Colombian.html |title=Ancestry Map of Colombian Communities |publisher=Epodunk.com |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011163422/http://epodunk.com/ancestry/Colombian.html |url-status=dead }}</ref> ಇದ್ದರು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ (೫೯%) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲನೆಯ ನಗರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟೊರಂಟೊ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (೫೦%). ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೪೩,೭೩೯ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೨೧.೯ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ೧೮ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. ೩೧.೨ ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. ೧೬.೫ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪತಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ. ೪೮.೪ ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ. ೩೯.೪ ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. ೧೩.೭ರಷ್ಟು ೬೫ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಅಳತೆ ೨.೬೧ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೩.೨೫ರಷ್ಟಿತ್ತು. ೧೮ರಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರ ವಯೋಮಾನದ ಹಂಚಿಕೆ ೨೧.೭%ರಷ್ಟು, ೧೮ರಿಂದ ೨೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೮%, ೨೫ರಿಂದ ೪೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೩೦.೩%, ೪೫ರಿಂದ ೬೪ರವರೆಗಿನವರದ್ದು ೨೨.೧%, ಮತ್ತು ೬೫ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನವರದ್ದು ೧೭.೦%. ಸರಾಸರಿ ವಯೋಮಾನ ೩೬ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ೧೦೦ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ೯೯.೭ ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ೧೮ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ ೧೦೦ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ೯೭.೮ ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದ ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲಾ ಆದಾಯ ೨೮,೫೮೮ ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ತಲಾ ಆದಾಯ ೩೮,೭೯೫ ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಗಂಡಸರ ೩೨,೧೨೮ ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಎದುರು ಮಹಿಳೆಯರು ೨೫,೫೦೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ ೧೮,೮೧೬ ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು. ಶೇ. ೧೫ ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇ. ೨೦.೪ ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ೨೩.೫%ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ೨೮.೫%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೩೮.೨%ರಷ್ಟು ಜನ ೧೮ರ ವಯೋಮಿತಿಯ ಕೆಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ೨೯.೩%ರಷ್ಟು ಜನರ ವಯಸ್ಸು ೬೫ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಫೋಟಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣ, ದೇಶದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆ ಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊರದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ. ಮಿಯಾಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದು ಮಾಡಲಾದಂತಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವರ್ಣಮಯ ನೆಲದ ಹಾಸೇ ಹೊರತು ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲೇ ಒಡೆದು ಹೋಗುವ ಮಡಕೆಯ ಗುಣ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರೀಕರಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೇ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಂಬಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಮಸ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕು, ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಜಮೈಕಾ, ಹೈಟಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬ್ಯಾಗೊ]] ಹಾಗೂ [[ಬಹಾಮಾಸ್|ದಿ ಬೆಹಮಾಸ್]] ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದವರಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Plymouth Congregational Church in Miami.jpg|thumb|200px|right|ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಕಾಂಗ್ರಿಗೆಶನಲ್ ಚರ್ಚ್]] ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶವು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು, ಪರಿಮಾಣಿತ ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]], [[ಬಹಾಮಾಸ್|ಬಹಾಮಿಯನ್]], [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್|ಬರ್ಬಾಡಿಯನ್]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೋಲೆವಿಯ]], ಬ್ರೆಜಿಲ್, [[ಕೆನಡಾ]], [[ಚಿಲಿ]], ಚೀನಾ, [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]], [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ|ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕಾ]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]], ಡೊಮಿನಿಕನ್, [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಏಕ್ಯುಎಡರ್]], ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ, ಗ್ರೀಸ್, [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]], [[ಗಯಾನ|ಗ್ವಯಾನ]], ಹೈಟಿ, ಹೊಂಡ್ಯೂರ, ಜಮೈಕಾ, ಕೊರಿಯಾ, ಭಾರತ, ಇಟಲಿ, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]], ನಿಕರಗುವಾ, [[ಪನಾಮಾ]], [[ಪೆರು]], ರಷಿಯಾ, ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬ್ಯಾಗೋನಿ]], ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]], ಪ್ಯುಯರ್ಟೋ ರಿಕಾ ಮೊದಲಾದವು. {{Citation needed|date=August 2009}}ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮಿಯಾಮಿ, ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಜನಾಂಗದವರಾದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನೆಡಿಯನ್, ಜರ್ಮನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಶಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದವರೂ ಸಹ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. {{Citation needed|date=August 2009}}ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಲಿಟಲ್ ಬ್ಯೋನಸ್ ಏರ್ಸ್, ಲಿಟಲ್ ಹೈಟಿ, ಲಿಟಲ್ ಹವಾನಾ, ಲಿಟಲ್ ಮನಾಗುವಾ, ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಲಿಟಲ್ ಮಾಸ್ಕೋ, ಲಿಟಲ್ ಸ್ಯಾನ್ ಜುಆನ್, ಮತ್ತು ಲಿಟಲ್ ಟೆಲ್ ಅವಿವ್.{{Citation needed|date=August 2009}} === ಭಾಷೆಗಳು === ೨೦೦೦ರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವರು ೬೬.೭೫%ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತಾಡುವವರು ಸುಮಾರು ೨೫.೪೫%ರಷ್ಟು, ಹೈಟಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಮಾತಾಡುವವರು ೫.೨೦%ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೦.೭೬%ರಷ್ಟು ಜನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="MLALanguage">{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D12%26county_id%3D%26mode%3D%26zip%3D%26place_id%3D45000%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |title=Data Center Results – Miami, Florida] |publisher=[[Modern Language Association]] |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೨೫ |archive-date=2007-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070817043803/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D12%26county_id%3D%26mode%3D%26zip%3D%26place_id%3D45000%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ, ೦.೪೧%ರಷ್ಟು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ೦.೧೮%ರಷ್ಟು ಜರ್ಮನ್, ೦.೧೬%ರಷ್ಟು ಇಟಲಿ, ೦.೧೫%ರಷ್ಟು ಅರೇಬಿಕ್, ೦.೧೧%ರಷ್ಟು ಚೈನೀಸ್, ೦.೦೮%ರಷ್ಟು ಗ್ರೀಕ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತಾಡುವ ೭೪.೫೫%ರಷ್ಟು ಜನ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="MLALanguage" /> ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ೨೦೦೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವರು ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರೀ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/24871558/ "ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828085927/http://www.msnbc.msn.com/id/24871558/ |date=2010-08-28 }}. ''MSNBC'' ಯಲ್ಲಿ ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್'' , May ೨೯, ೨೦೦೮. ಮಾರ್ಚ್ ೨, ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಆಡಳಿತ ಸರಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Miami city hall.jpg|thumb|ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರಾಡಳಿತ ಸರಕಾರವು ಮೇಯರ್-ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಕಮಿಷನರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರು ಜಿಲ್ಲೆಗೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಿಯಾಮಿ ನಗರ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡುವ, ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ನಗರವಿಡೀ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತಹ ಆಡಳಿತ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಮಿಷನ್ನಿನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲು ಮೇಯರ್ ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಟೊಮಾಸ್ ರೀಗಲಾಡೋ ಎಂಬ ಮೇಯರ್ ಅವರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಐವರು ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರುಗಳು ನಗರದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ೩೫೦೦ ಪ್ಯಾನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡ್ರೈವ್ ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ೩೩೧೩೩ನಲ್ಲಿರುವ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ, ಡಿನ್ನರ್ ಕೀಯ ಮೇಲಿರುವ ನೆರೆಜಿಲ್ಲೆ ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಭೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. === ನಗರಸಭೆ === * ಟೋಮಾಸ್ ರೆಗಾಲ್ಡೋ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಮೇಯರ್ * ವಿಲ್ಫ್ರೆಡೋ ವಿಲ್ಲಿ ಗೋರ್ಟ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೧ * ಮಾರ್ಕ್ ಸರ್ನಾಫ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೨ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಕರೋಲ್ಲೋ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೩ * ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ವಾರೆಜ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೪ * ರಿಚರ್ಡ್ ಪಿ. ಡನ್ - ಮಿಯಾಮಿ ಸಿಟಿ ಕಮಿಷನರ್, ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೫ === ನಗರಾಡಳಿತ === * ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಎ. ಮಿಗೊಯಾ - ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ * ಜೂಲಿ ಓ. ಬ್ರು - ಸಿಟಿ ಅಟಾರ್ನಿ * ಪ್ರಿಸಿಲ್ಲಾ ಥಾಮ್ಪ್ಸನ್ - ಸಿಟಿ ಕ್ಲರ್ಕ್ == ಶಿಕ್ಷಣ == === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ/ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:FIU OE.JPG|thumb|ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳು ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲಾ ಸಮೂಹಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಶಾಲಾ ಸಮೂಹವು ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೩೯೨ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೮೫,೬೫೫. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೬೦% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಮೂಲದವರೂ, ೨೮% ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರೂ, ೧೦% ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (ನಾನ್-ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್) ಮತ್ತು ೨% ರಷ್ಟು ಜನ ಬಿಳಿಯರಲ್ಲದ, ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.broadprize.org/2007Miami-DadeBrief.pdf |title=Miami-Dade County Public Schools |publisher=The Broad Foundation |accessdate=2008-04-18 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130132230/http://www.broadprize.org/2007Miami-DadeBrief.pdf|archivedate=2007-11-30}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯು ದೇಶದ ಕೆಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಬೀಡೆನಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಡಿಸೈನ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, MAST ಅಕಾಡೆಮಿ, ಯು.ಎಸ್.ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ೨೦ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕೋರಲ್ ರೀಫ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಪಮೆಟ್ಟೋ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.<ref>{{cite web |url=http://www.usnews.com/articles/education/high-schools/2007/11/29/gold-medal-schools.html |title=Gold Medal Schools |publisher=[[US News and World Report]]|accessdate=೨೦೦೮-೦೪-೧೮ |date=November ೧೨, ೨೦೦೭}}</ref> M-DCPS ಕೂಡ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಐಚ್ಛಿಕ, ದ್ವಿಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುವ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ ಹೈಟಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೈನೀಸ್. === ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು === ಮಿಯಾಮಿಯು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ, ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್, ಜ್ಯೂಯಿಶ್, ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸದ ಪಂಥಗಳ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಆರ್ಕ್ಡಿಯೋಸೆಸ್ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರದ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು: ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಲೋರ್ಡೆಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸೆಂಟ್. ಹಗ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್. ಆಗ್ತಾ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್ ತೆರೇಸಾ ಸ್ಕೂಲ್, ಲಾ ಸ್ಯಾಲೆ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮೊನ್ಸಿನಾರ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪೇಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಕ್ಯಾರಲ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಆರ್ಕ್ ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲಿ-ನೋಟ್ರ್ ಡೆಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟ್. ಬ್ರೆಂಡನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಇತರೆ ಕೆಲ ಪ್ರಖ್ಯಾತ, ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರದ, ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು: ರಾನ್ಸಂ ಎವರ್ಗ್ಲೇಡ್ಸ್, ಗಲಿವರ್ ಪ್ರಿಪರೆಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಕಂಟ್ರಿ ಡೇ ಸ್ಕೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಅತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಲೆಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಹೊರವಲಯದ ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ, ಬೆಲೆನ್ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಶೆಕ್ ಹಿಲೆಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಡೇ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್. === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:University of Miami Otto G. Richter Library.jpg|thumb|ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮಿಯಾಮಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಆಸುಪಾಸಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು: * ಬ್ಯಾರಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಅಲ್ಬಿಜು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (FIU) (ಸಾರ್ವಜನಿಕ) * ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಜಾನ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕೈಸರ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಮ್ಯಾನ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, (ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಪ್ರದೇಶ, ಯು.ಕೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್) * ಮಿಯಾಮಿ- ಡೇಡ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಯು.ಎಸ್. ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಸುವಿಶಾಲವಾದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ) * ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ (ಖಾಸಗಿ) * ನೋವಾ ಸೌತ್ಈಸ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಸೆಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಟಾಲ್ಮುಡಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ (ಖಾಸಗಿ) * ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ (ಖಾಸಗಿ) ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೋಮಾವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಶೇಕಡಾ ೧೮ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯದೇ ಇರುವವರು ಶೇಕಡಾ ೪೭ರಷ್ಟು ಜನ.<ref>{{cite news |last=Thomas |first=G. Scott |url=http://www.bizjournals.com/specials/pages/10.html |title=Miami lags in brainpower rankings |publisher=[[American City Business Journals#Bizjournals|Bizjournals]] |date=June ೧೨, ೨೦೦೬ |accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೨೫ |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012235639/http://www.bizjournals.com/specials/pages/10.html |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರಿಗೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Miami International Airport aerial 2007.jpg|thumb|ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜು 35 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿರುವ, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಂಜಾಮು ಸಾಗಾಟದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕಾಂಟಿಯ ಅಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ, ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ೩೫ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ MIA ಅಥವಾ KMIA ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ವೈಮಾನಿಕ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ಗಳ ಏಕೈಕ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಹೌದು. ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಇಡೀ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಜಾನ್ ಎಫ್ ಕೆನೆಡಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಂತರದ, ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ, ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕರೆತರುವ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಾಲ ಗೇಟ್ ವೇ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸ್ಥಾನ ಏಳನೆಯದ್ದು. ಇದರ ಎಡೆಬಿಡದ ವಾಯುಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸುಮಾರು ೭೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರಗಲ್ಲಿಗೆ ನಾನ್-ಸ್ಟಾಪ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ, ಯೂರೋಪ್, ಏಶಿಯಾ, ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡೆರ್ಡೆಲ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ಮಿಯಾಮಿಯ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಸಂಚಾರಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.southwest.com/travel_center/routemap.html "ನೈಋತ್ಯ ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ನಗರಗಳು"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919010027/http://www.southwest.com/travel_center/routemap.html |date=2010-09-19 }}. ನೈರುತ್ಯ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳು. ೨೦೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಓಪಾ-ಲಾಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಓಪಾ-ಲಾಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಕೆಂಡಾಲ್ ಟಮಿಯಾಮಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಿಯಾಮಿಯ ಅಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಇತರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. === ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು === [[ಚಿತ್ರ:Miami-florida-royal-caribbean-building.jpg|thumb|right|ದಿ ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]] ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೌಕಾಯಾನದ ಹಡಗನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು 'ಜಗತ್ತಿನ ನೌಕಾ ರಾಜಧಾನಿ' ಮತ್ತು 'ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾರ್ಗೋ ಗೆಟ್ ವೇ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="miamiport">{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/portofmiami/ |title=Port of Miami |work=Miami-Dade County |accessdate=2008-10-28 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918071541/http://www.miamidade.gov/portofmiami/ |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನ್ನ ನೌಕಾಯಾನ ಸೇವೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತ ಹಡಗುಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೌಕಾಪ್ರಯಾಣದ ಹಡಗು ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಲಭಿಸಿದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಈ ಬಂದರು ಸುಮಾರು ೩,೭೮೭,೪೧೦ ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿತ್ತು.<ref name="portstats">{{cite web |url=http://www.miamidade.gov/portofmiami/business-port-statistics.asp |title=Port Statistics |work=Miami-Dade County |accessdate=2008-10-28 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915050938/http://www.miamidade.gov/portofmiami/business-port-statistics.asp |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಂಜಾಮು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ, ಹಾಗೂ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸರಂಜಾಮನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕಾ ಬಂದರು ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="portstats" /> ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ಸರಕು ಆಮದು ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಆಮದು/ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಸರಕಿನ ತೂಕದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್|ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]] ನ ಸೌತ್ ಲೂಸಿಯಾನ ಪೋರ್ಟ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ೭ {{convert|518|acre|km2|0|abbr=on}}ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಕು ರಫ್ತಾಗುವುದು ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮದಾಗುವುದು ಚೀನಾದಿಂದ. ಕಾರ್ನೈವಲ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್ಸ್, ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕೋಸ್ಟಾ ಕ್ರೂಸಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕ್ರೂಸಸ್, ನಾರ್ವೆಯನ್ ಕ್ರೂಸ್ ಲೈನ್, ಒಸೀನಿಯಾ ಕ್ರೂಸಸ್, ರಾಯಲ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ವಿಂಡ್ ಜಾಮಾರ್ ಬೇರ್ ಫೂಟ್ ಕ್ರೂಸಸ್ - ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾಯಾನದ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ತವರೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕಾಯಾನ ತಾಣಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಇರುವ ಮಿಯಾಮಿ ಬಂದರಿನ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೨೪ರಂದು. ಮಿಯಾಮಿ ಪೋರ್ಟ್ ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಇದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳು.<ref>{{cite web| url=http://www.justnews.com/traffic/23656213/detail.html#| title=Port Tunnel Construction Begins| accessdate=2010-05-25| publisher=[[WPLG]]| date=May ೨೪, ೨೦೧೦| archive-date=2010-09-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20100912155638/http://www.justnews.com/traffic/23656213/detail.html| url-status=dead}}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === [[ಚಿತ್ರ:Miami-Dade Metromover.jpg|thumb|ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ಒಂದು ಉಚಿತ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದು ಮೂರು ಹಳಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಇಡೀ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನಡುವೆ, 22 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Tri-Rail at Delray Beach Station.jpg|thumb|right|ಟ್ರೈ-ರೈಲ್ ಎಂಬುದು ಮಿಯಾಮಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ತುದಿಗಳಿಂದ ಹೊರಟು, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಮ್ ಬೀಚಿನ ಹೊರವಲಯಗಳನ್ನು ಹಾದು, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವುದು ಮಿಯಾಮಿ- ಡೇಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಎಂಬ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾರಿಗೆ ಯಾನಗಳೆಂದರೆ, SFRTA, ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಮ್ಯುಟಾರ್ ರೈಲ್, ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಹೆವಿ-ರೈಲ್, ರೆಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಜನಸಂಚಾರಿ ವಾಹನ, ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಬಸ್-ಮೊದಲಾದವುಗಳು. ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು, ದಿನಂಪ್ರತಿ, ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಕನಿಷ್ಟ ೧೭% ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/acs/www/ |title=American Community Survey |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೆವಿ ರೈಲ್ ರೆಪಿಡ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್. ೨೨ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (೩೬ ಕಿ.ಮಿ.)ಉದ್ದದ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವ, ೨೨ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮೇಲೆ ಏರುವ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಎಲಿವೇಟರ್ ಅನುಕೂಲವೂ ಇದೆ. ಹಿಯಾಲೆಹ್ ಮತ್ತು ಮೆಡ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಮೆಟ್ರೋರೈಲು, ಸಿವಿಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಡೌನ್ ಟೌನ್, ಬ್ರಿಕೆಲ್, ಕೊಕೊನಟ್ ಗ್ರೋವ್, ಕೋರಲ್ ಗೆಬಲ್ಸ್, ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಮೊದಲಾದ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಡೇಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಉಪವಲಯದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದರ ಸಂಚಾರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನೇರ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ೨೦೧೨ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಂಚಾರ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Haggman |first=Matthew |url=http://www.miamiherald.com/486/story/1028513.html |title=Metrorail breaks ground at airport – South Florida |publisher=MiamiHerald.com |date= |accessdate=2009-06-27}}</ref> ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ ಪ್ರತೀ ಎರಡು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುವ, ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಸಂಚಾರದ, ಜನಸಂಚಾರೀ ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಮೆಟ್ರೋಮೂವರ್, ೨೧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ, ಮೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವಾರು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರ ನಿಗಮದ ಸೇಲ್ಸ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸರ್ಚಾರ್ಜ್ ವತಿಯಿಂದ ಹಣ ಹೂಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (South Florida Regional Transportation Authority -SFRTA)ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ, ಜನಸಂಚಾರೀ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಉತ್ತರದ ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ವರೆಗಿನ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಡೀ ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್, ಬ್ರೋವರ್ಡ್, ಮತ್ತು ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಕಾಂಟಿಯ ಸುಮಾರು ೧೮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪಯಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ ಮೋಡಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗಳು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್, ಟ್ರೈ-ರೈಲ್, ಮೆಟ್ರೋಬಸ್, ಗ್ರೆಹೌಂಡ್ ಲೈನ್ಸ್, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು, ರೆಂಟಲ್ ಕಾರುಗಳು, MIA ವಾಹನಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು, ಸೈಕಲ್ಲುಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ ಮೋಡಲ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದೆಂಬ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮಿಯಾಮಿಯ ಸುಮಾರು ೧೫೦,೦೦೦ ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ನ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ಜೂನ್ ೨೦೧೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ಅಂದಾಜಿದೆ. ನೂತನ ಲಘು ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಬೇಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ ಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವು ಇನ್ನೂ ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಬೇ-ಲಿಂಕ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. === ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ === ಮಿಯಾಮಿ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ನ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಗಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಸಿಲ್ವರ್ ಮೆಟಿಒರ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಬ ಎರಡು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಅದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ಹಿಯಾಲೀಹ್ ನ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು, NW ೭೯ St ಮತ್ತು NW ೩೮ Aveಗಳ ಮೇಲೆ, ಟ್ರೈ ರೇಲ್-ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಟ್ರಾಕ್ ಸ್ಟೇಷನ್ನಿನ, ಪುರಾತನೆವೆನಿಸುವ, ಈಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ರೈಲ್ವೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ, ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಭರದಿಂದ ನಡೆದಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್, MIA ಮೂವರ್, ಟ್ರೈ-ರೇಲ್, ಮಿಯಾಮಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಗಳೆಲ್ಲ ನೂತನ ಸ್ಟೇಶನ್ ನೊಳಗೆ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದ್ದು, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಲಿವೆ. ಈ ಸ್ಟೇಶನ್ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ಅಂದಾಜಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.micdot.com/miami_central_station.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212114414/http://www.micdot.com/miami_central_station.html |url-status=dead }}</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ತರುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇದ್ದು, ಇದು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಒರ್ಲ್ಯಾನ್ಡೋಗೆ ಮತ್ತು ಟoಪಾಗೆ, ಒಂದೇ, ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಟoಪಾ-ಒರ್ಲ್ಯಾನ್ಡೋ ಭಾಗವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಯು ೨೦೧೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಮಿಯಾಮಿಯ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೧೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಮಿಯಾಮಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಗೆ ಇದು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://cdn.publicinterestnetwork.org/assets/d2cbda5b0c2d2d23101a0aef69daece6/The-Right-Track-vUS.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011053809/http://cdn.publicinterestnetwork.org/assets/d2cbda5b0c2d2d23101a0aef69daece6/The-Right-Track-vUS.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತರೆ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳಾದ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಯ ಸಂಚಾರದ ಪುನರಾರಂಭ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಜಾಕ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ವರೆಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.metrojacksonville.com/article/೨೦೦೯-jul-jacksonville-to-miami-passenger-rail-returning{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:I-195 Miami eastbound.jpg|thumb|ದಿ ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆ) - ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Venetian Causeway South Beach.jpg|thumb|450px|right|ದಿ ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಎಡ) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆ (ಬಲ) ಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್, ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.]] ಮಿಯಾಮಿಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಈಶಾನ್ಯ ಬೇಸ್ ಲೈನ್ ನ್ನು ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂನ ಕೂಡು ರಸ್ತೆಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮೆಕಿ'ಸ್ (ಮೊದಲಿನ ಬರ್ಡಿನ್'ಸ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್)ಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ಮೂಲತಃ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾದುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಗರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಅವೆನ್ಯೂನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೀದಿಗಳ ವಿಳಾಸಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ "NW" ಎಂದು ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇದರ ಮೂಲ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತದು ಸಮುದ್ರ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದಲೇ, "NW" ಮತ್ತು "SW" ವರ್ತುಲದ ಪರಿಧಿಗಳು "SE" ಮತ್ತು "NE" ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಸ್ತೆಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಟಾಮಿಯಾಮಿ ಟ್ರೇಲ್/SW ೮th St ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕೋರಲ್ ವೇ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆ. ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳು ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ, ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದೂ ಉಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಕೋರಲ್ ಗೆಬಲ್ಸ್, ಹಿಯಾಲೀಹ್, ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಥರದವು. ಕೆಲವು ಆಸುಪಾಸಿನ ಮಾರ್ಗಗಳಷ್ಟೇ ದಿ ರೋಡ್ಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿಯ ಬೀದಿಗಳು, ಮಿಯಾಮಿ ಗ್ರಿಡ್ ನ ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಿಂದ ಹೊರಗೇ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ರೋಡ್ಸ್ ಎಂದು ಮಾತ್ರವೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿ-ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೈವೇಗಳು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವೆಂದರೆ, I-೭೫, I-೯೫, I-೧೯೫, I-೩೯೫. ಇವಲ್ಲದೆಯೇ, ಯು.ಎಸ್ ನ ಹಲವಾರು ಇತರ ಹೈವೆಗಳಾದ ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೨೭, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೪೧, ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೪೪೧ ಕೂಡ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿಯಾಮಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ(ರಸ್ತೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು): * ಎಸ್ ಆರ್ ೧೧೨ (ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ೯೫ ಟು ಎಂ ಐ ಎ * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೨೧ (ದಿ HEFT or ಹೋಂಸ್ಟೇಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಟರ್ನ್ ಪೈಕ್: ಎಸ್ ಆರ್ ೯೧/ಮಿಯಾಮಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧/ಫ್ಲೋರಿಡಾ ನಗರ ) * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೨೬(ಪಮೆಟ್ಟೋ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ೧/ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೩೬(ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಟು SW ೧೩೭ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ವಯಾ MIA. * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೭೪(ಡಾನ್ ಶುಲಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ೮೨೬/ಬರ್ಡ್ ರೋಡ್ ಟು ಹೋಂಸ್ಟೆಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾಸ್ ಟರ್ನ್ ಪೈಕ್ ಕೆಂಡಾಲ್. * ಎಸ್ ಆರ್ ೮೭೮(ಸ್ನಪ್ಪರ್ ಕ್ರೀಕ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವೇ): ೮೭೪/ಕೆಂಡಾಲ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ. * ಎಸ್ ಆರ್ ೯೨೪ (ಗ್ರೆಟಿಗ್ನಿ ಪಾರ್ಕ್ ವೆ) ಮಿಯಾಮಿ ಲೇಕ್ಸ್ to ಓಪಾ-ಲಾಕಾ ಎಸ್ ಆರ್ ೯೨೪(): ೮೭೪/ಕೆಂಡಾಲ್ ಟು ಯು.ಎಸ್. ರೂಟ್ ಪೈನ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಮಿಯಾಮಿ. <div style="float:right" align="center"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3"|ಮಿಯಾಮಿ ಸೇತುವೆಗಳು |- ! ಹೆಸರು ! ಟರ್ಮಿನಿ ! ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ವರ್ಷ |- | ರಿಕೆನ್ ಬ್ರೇಕರ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಬ್ರಿಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್ | 1947 |- | ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ | 1912–1925 |- | ಮೆಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ | 1920 |- | ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ವಿನ್ ವುಡ್/ಎಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ | 1959 |- | 79ನೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಬೀಚ್ | 1929 |- | ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ ವೆ | ನಾರ್ತ್ ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ | 1951 |- |} </div> ಮಿಯಾಮಿಯು ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಸ್ ವೆಗಳನ್ನ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಬಿಸ್ಕೆನ್ ಬೇಯನ್ನು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಜೋಡಿಸುವತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಿಕೆನ್ ಬ್ರೇಕರ್ ಕಾಸ್ ವೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ತುತ್ತತುದಿಗಿರುವ ಕಾಸ್ ವೆ ಯಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಕೀ ಮತ್ತು ಕೀ ಬಿಸ್ಕೆನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ವೆನೆಶಿಯನ್ ಕಾಸ್ ವೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ ಅರ್ಥರ್ ಕಾಸ್ ವೆಗಳು ಡೌನ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಸೌತ್ ಬೀಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜೂಲಿಯಾ ಟಟಲ್ ಕಾಸ್ ವೆಯು ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ನ್ನು ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ೭೯ನೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಸ್ ವೇಯು ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡನ್ನು ನಾರ್ತ್ ಬೀಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ತುದಿಗಿರುವ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ ವೇಯು ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿನ ಆರು ಕಾಸ್ ವೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಸ್ ವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಾರ್ತ್ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು ಬಾಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಒರಟೊರಟಾಗಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವ ಚಾಲಕರಿರುವ ಊರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಟೋವಾಂಟೇಜ್ ನಿಂದ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷವೂ ಮಿಯಾಮಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSL1413867020070515 |title=Miami drivers named the rudest |publisher=Reuters|last=Reaney |first=Patricia |date=May 15, 2007 |accessdate=2007-09-02}}</ref> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯೇ, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಊರೆಂಬ ಕುಖ್ಯಾತಿಗೂ ಮಿಯಾಮಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/12/02/national/main658846.shtml |title=Dangerous Pedestrian Cities |agency=Associated Press |date=December 2, 2004 |accessdate=2007-09-02 |archive-date=2012-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125191414/http://www.cbsnews.com/stories/2004/12/02/national/main658846.shtml |url-status=dead }}</ref> === ಬೈಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ನಿ ಡಿಯಾಜ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಗರಾಡಳಿತವು, ರಂಜನೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೊಸತನ್ನು ನೀಡಲು ಬೈಸ್ಕ್ಲಿಂಗ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಉತ್ತೇಜನಕಾರೀ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು, ನಗರದಲ್ಲಿ 'ಬೈಕ್ ಮಿಯಾಮಿ' ಎಂಬ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಕೆಲ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಾಹನಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ತುಳಿಯುವವರು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬೈಕ್ ಮಿಯಾಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿ, ಈಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ. ೧,೫೦೦ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಈಗ ೩೦೦೦ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ. ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಇದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ನಗರವು, ನಗರದ ತುಂಬಾ ಬೈಕ್ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಅನುಮೋದನೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಸಲುವಾಗಿಯೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೯ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.miamiherald.com/1460/story/1263994.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ಬೈಸಕ್ಲಿಂಗ್ ಪತ್ರಿಕೆ'' ಯೊಂದರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯು.ಎಸ್.ನ ೪೪ನೆಯ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಸ್ನೇಹೀ ನಗರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://southಫ್ಲೋರಿಡಾ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .bizjournals.com/southಫ್ಲೋರಿಡಾ /stories/2010/04/05/daily16.html</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ == [[ಚಿತ್ರ:Moon over Miami.png|thumb|250px|ಮೂನ್ ಓವರ್ ಮಿಯಾಮಿಯ ಅಪೂರ್ವ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ. ಈ ಅಪೂರ್ವವಾದ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವವು ಹಲವಾರು ಪಾಪ್ ಗಾಯನಗಳಿಗೆ, ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೆ, ಟೀವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ, ಅಲ್ಲದೆಯೇ ಹಲವಾರು ಖಾದ್ಯಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸೆಟ್ ಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವಾದಿತ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ನಾಟಕವಾದ ''ನಿಪ್ ಟಕ್'' , CBS's''[[Miami]]'' ಮತ್ತು ''ಮಿಯಾಮಿ ಮೆಡಿಕಲ್'' , USA's, ''ಬರ್ನ್ ನೋಟಿಸ್'' , ಮತ್ತು ಷೋ ಟೈಮ್ ನ ''ಡೆಕ್ಸ್ಟರ್'' ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದಿರುವುದು. ''ದಿ ಜಾಕೀ ಗ್ಲೀಸನ್ ಶೋ'' ವಿನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ಮುದ್ರಣವಾದದ್ದು, ೧೯೬೪ರಿಂದ ೧೯೭೦ರವರೆಗೆ, ಮಿಯಾಮಿ ಬೀಚ್ ನಲ್ಲಿ. ಮಿಯಾಮಿ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ''ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಮಿಯಾಮಿ'' ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು NBC ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸರಣಿಗಳಾಗಿದ್ದ ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗರ್ಲ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಎಂಪ್ಟಿ ನೆಸ್ಟ್'' ಗಳು ಮಿಯಾಮಿಯನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ''ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್'' ಕೂಡ ಮಿಯಾಮಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ಬದುಕನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮಿಯಾಮಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, ಅಂದರೆ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ''ಎಂಟಿವಿ ವಿಡಿಯೋ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಇತರೆ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳೆಂದರೆ, ೨೦೦೩ರ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಗ್ರಾಮ್ಮೀಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರ ಲೋ ನ್ಯೂಸ್ಟ್ರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳು. ೨೦೦೦ದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಿಯಾಮಿ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಾದರೆ, TLC ಷೋ, ''ಮಿಯಾಮಿ ಇಂಕ್'' , ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್, ''ಆಫ್ಟರ್ ಡಾರ್ಕ್'' , ಅನಿಮಲ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ನ ''ಮಿಯಾಮಿ ಅನಿಮಲ್ ಪೋಲಿಸ್'' , MTV ಯ ''೮ತ್ ಅಂಡ್ ಓಶನ್'' , ''ಮೇಕಿಂಗ್ ಮೆನುಡೋ'' , ದಿ ಫೋರ್ತ್ ಸೀಸನ್ ಆಫ್ ''ಮೇಕಿಂಗ್ ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್'' , ''ರೂಂ ರೈಡರ್ಸ್'' ಅಂಡ್ ''ದಿ ಎಕ್ಸ್ ಎಫ್ಫೆಕ್ಟ್'' , VH೧ನ ''ಹೋಗನ್ ನೋಸ್ ಬೆಸ್ಟ್'' ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್, ''ಬ್ರೂಕ್ ನೋಸ್ ಬೆಸ್ಟ್'' , ಟ್ರೂ ಟಿವಿಸ್''[[Bounty Girls: Miami]]'' ; A&E's ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ೪೮'' , E!'ಸ್ ''ಕೋರ್ಟ್ನೀ ಅಂಡ್ ಖ್ಲೋ ಟೇಕ್ ಮಿಯಾಮಿ'' ; CMT'ಸ್ ''ಡೇಂಜರ್ ಕೋಸ್ಟ್'' , ಬ್ರಾವೋಸ್ ''ಮಿಯಾಮಿ ಸೋಶಿಯಲ್'' , ಮತ್ತು ದಿ ಥರ್ಡ್ ಸೀಸನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾವೋಸ್ ''ಟಾಪ್ ಚೆಫ್'' . ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ, ವಿಡಿಯೋ ಗೇಂಗಳ''[[Grand Theft Auto: Vice City]]'' ಸೃಷ್ಟಿಯ ತಾಣ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರ''[[Grand Theft Auto: Vice City Stories]]'' ಮಿಯಾಮಿಯ [[ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]. ಇದು ಮಿಯಾಮಿಯಿಂದಲೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೌತುಕಗಳ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರಚನಾ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ನಗರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೈಶಿಯನ್ ಕ್ರೆಓಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುವ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಈ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಂಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Miamiatnightpink.jpg|thumb|right|ಗಾಢ ನಿಯಾನ್ ಪಿಂಕ್ ಬಣ್ಣದ ಮಿಯಾಮಿ ಟವರ್. ಈ ಬಣ್ಣವು ಮಿಯಾಮಿಯ ಫ್ಯಾಶನ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ, ಬಣ್ಣಗಳ ಸಾರವೆನಿಸಿದೆ.]] ಮಿಯಾಮಿ ಹಲವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ: ''ದೇರ್ ಇಸ್ ಸಂಥಿಂಗ್ ಅಬೌಟ್ ಮೇರಿ'' , ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಕುಮಾರ್ ಎಸ್ಕೇಪ್ ಫ್ರಂ ಗ್ವಾಂತನಾಮೋ ಬೇ'' , ''ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್'' , ''ಮಾರ್ಲೇ ಅಂಡ್ ಮಿ'' ''[[Ace Ventura: Pet Detective]]'' , ''ಔಟ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್'' , ''ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಬಾಯ್ಸ್ II'' , ''ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ ೨'' , ''ದಿ ಬರ್ಡ್ ಕೇಜ್'' , ''ದಿ ಸಬ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್'' , ''ಬ್ಲೋ'' , ''ಟ್ರೂ ಲೈನ್ಸ್'' , ''ಪೋಲಿಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ೫'' ''[[Reno 911!: Miami]]'' , ''ಕ್ವಿಕ್ ಪಿಕ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್'' (೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಧಾರವಾಹಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ), ''ರೆಡ್ ಐ'' , ''ದಿ ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್'' , ''ಎನಿ ಗಿವನ್ ಸಂಡೆ'' , ''ಕೊಕೇನ್ ಕೌ ಬಾಯ್ಸ್'' , ''ಸ್ಕಾರ್ ಫೇಸ್'' , ''ಮಿಯಾಮಿ ಬ್ಲೂಸ್'' ಅಂಡ್ ದಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್‌|ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್]] ಫಿಲಂಸ್, ''ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಂಗರ್'' , ''ಥಂಡರ್ ಬಾಲ್'' , ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಸಿನೋ ರಾಯೇಲ್'' . ಮಿಯಾಮಿಯು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರನಗರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಯಾಲೆಹ್ ಮತ್ತು ಡೋರಲ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಗೇಂ ಶೋಗಳು, ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ವಾರ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಚತುಅತಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಂದರೆ, ''ಸಬಾಡೋ ಜಿಜಾಂಟೆ'' ಮತ್ತು ಹಗಲು ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಟಾಕ್ ಷೋ ''ಕ್ರಿಸ್ಟೀನಾ'' . ಅದರಲ್ಲಿ, ಸಬಾಡೋ ಜಿಜಾಂಟೆ ಶನಿವಾರ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ, ರಂಜನೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ''ಎಲ್ ಗಾರ್ಡೋ ಯ್ ಲಾ ಫ್ಲಾಕಾ'' . ಅಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕ ದಿವಂಗತ ಕೀತ್ ವ್ಹಿಟ್ಲೇ (೧೯೫೫–೧೯೮೯) ಮಿಯಾಮಿ ಮೈ ಆಮಿ ಎಂದು ಹಾಡಿರುವ ಹಾಡು ಮಿಯಾಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳ ಕುರಿತಾದದ್ದು. ಕೀತ್ ವ್ಹಿಟ್ಲೇ ಹಾಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Miami-My-Amy-lyrics-Keith-Whitley/44D592126D8C468F48256D8F003141E9 |title=Keith Whitley – Miami, My Amy Lyrics |publisher=Sing365.com |date= |accessdate=2009-06-27 |archive-date=2010-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205050258/http://sing365.com/music/lyric.nsf/Miami-My-Amy-lyrics-Keith-Whitley/44D592126D8C468F48256D8F003141E9 |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ದೋಸ್ತಾನಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾ.<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt1185420/ |title=Dostana (2008) |publisher=www.imdb.com |accessdate=2010-06-28 }}</ref> {{-}} == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == {{See also|List of sister cities in Florida}} * {{flagicon|Colombia}}[[ಬೊಗೋಟ|ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] (೧೯೭೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister">{{cite web |url=http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp |title=Mayor's International Council Sister Cities Program |publisher=City of Miami |accessdate=2007-07-13 |archive-date=2007-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070526222509/http://www.ci.miami.fl.us/MIC/pages/SisterCities/default.asp |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|Nicaragua}}ಮನಗುವಾ, ನಿಕಾರ್ ಗುವಾ, (೧೯೯೧ರಿಂದಲೂ)<ref>{{cite web |url=http://www.managua.gob.ni/index.php?s=1153|title=Office of the Mayor of Managua, Nicaragua (In Spanish) |accessdate=2009-11-07 |work= |publisher=Office of the Mayor of Managua |date= }}</ref> * {{flagicon|Argentina}}[[ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್|ಬ್ಯೂನಸ್ ಏರ್ಸ್]], ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ (೧೯೭೯ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Japan}}ಕಗೊಶಿಮಾ, ಜಪಾನ್ (೧೯೯೦ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Peru}}ಲಿಮಾ, [[ಪೆರು]] (೧೯೭೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Jordan}}ಅಮನ್, ಜೋರ್ಡಾನ್, (೧೯೯೫ರಿಂದಲೂ)<ref>{{cite web|url=http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp|title=Amman’s Relations with Other Cities|access-date=2010-09-06|archive-date=2008-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102224333/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Spain}}[[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], ಸ್ಪೇನ್, (೧೯೯೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Haiti}}ಪೋರ್ಟ್-ಅ-ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಹೈಟಿ (೧೯೯೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|China}}ಕಿಂಗ್ಡಾವೋ, ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (೨೦೦೫ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Chile}}ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ, [[ಚಿಲಿ]] (೧೯೮೬ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Italy}}ಪಲೆರ್ಮೋ, [[ಇಟಲಿ]] (೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Brazil}}ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಬ್ರೆಜಿಲ್ (೨೦೦೬ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Dominican Republic}}ಸ್ಯಾಂಟೋ ಡಾಮಿಂಗೋ, ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (೧೯೮೭ರಿಂದಲೂ)<ref name="sister" /> * {{flagicon|Bulgaria}}ವಾರ್ನಾ, [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] <ref>{{cite web |url=http://www.sister-cities.org/icrc/directory/USA/FL |title=Online Directory: Florida, USA |accessdate=2008-07-25 |work= |publisher=Sister Cities International |date= }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಮಿಯಾಮಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ * ಮಿಯಾಮಿಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು * ಮಿಯಾಮಿಯ ಜನರು * ಮಿಯಾಮಿ ಪೋರ್ಟ್ ಟನೆಲ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಎಕ್ಸ್ಟರ್ನಲ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ == {{Sister project links|Miami}} * [http://www.ci.miami.fl.us/cms/ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ - ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822132922/http://www.ci.miami.fl.us/cms/ |date=2010-08-22 }} * [http://www.miamigov.com/City_Officials/ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514035950/http://www.miamigov.com/City_Officials/ |date=2008-05-14 }} * [http://www.gmcvb.com ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಯಾಮಿ ಕನ್ವೆಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬ್ಯೂರೋ ] * {{wikivoyage|Miami}} * [http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?&geo_id=16000US1245000&_geoContext=01000US%7C04000US12%7C16000US1245000&_county=Miami&_cityTown=Miam&pctxt=fph ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ - ಸೆನ್ಸಸ್ 2000 ಡೆಮೋಗ್ರಾಫಿಕ್, ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಫಾರ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಯಾಮಿ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212044043/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?&geo_id=16000US1245000&_geoContext=01000US%7C04000US12%7C16000US1245000&_county=Miami&_cityTown=Miam&pctxt=fph |date=2020-02-12 }} {{Coord|25.787676|-80.224145|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮುಡಾ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಯಾಮಿಯ ಸಿಟಿಗಳು - ಡೇಡ್ ಕಾಂಟಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕಾಂಟಿ ಸೀಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಯಾಮಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕಡಲತೀರದ ತಂಗುದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1840ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನವಸತಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 3de8vdyki0653ttcpeyw6tf28b9ri7o 0 24709 1371168 1356334 2026-04-02T16:27:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371168 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Bono | Img = <!-- NOTE TO EDITORS: Do not replace Bono_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT merely fair use). Any fair use photos (e.g. "promotional photos") are copyright violations and will be deleted. See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fair use criteria -->Bono_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival.jpg | Img_capt = Bono at the 2009 [[Tribeca Film Festival]] | Img_size = 221 | Background = solo_singer | Birth_name = Paul David Hewson | Alias = Bono<!-- anyone adding Figuran Osman to this article without a reliable source will be blocked --> | Born = {{birth date and age|1960|5|10|df=yes}} | Origin = [[Glasnevin]], County Dublin, Ireland | Died = | Instrument = Vocals, guitar, harmonica | Voice_type = <!--YouTube is not a reliable source--> | Genre = Rock, [[post-punk]], [[alternative rock]] | Occupation = Musician, singer-songwriter, activist, philanthropist | Years_active = 1975–present | Label = | Associated_acts = [[U2]] | URL = [http://www.u2.com/ www.u2.com] | Notable_instruments = [[Gretsch]] Irish Falcon }} '''ಪೌಲ್ ಡೇವಿಡ್ ಹೆವ್ಸನ್'''(ಜನನ ಮೇ 10,1960) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತನನ್ನು ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ '''ಬೊನೊ ''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈತ [[ಐರಿಶ್]] ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ,ಅತ್ಯಧಿಕ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು ಈತ ಡಬ್ಲಿನ್ ಮೂಲದ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ U2 ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡುಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬೊನೊ ಡಬ್ಲಿನ್,[[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದನಲ್ಲದೇ ಮೌಂಟ್ ಟೆಂಪಲ್ ಕಾಂಪ್ರೆಹೆನ್ಸಿವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕಲಿತ.ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಪತ್ನಿ ಅಲಿ ಹೆವ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಭವಿಷ್ಯದ <ref name="MacphistoNet" /><ref name="Bono on Bono" /><ref name="ATU2Clayton" /> U2 ದ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾದ. ಬೊನೊ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ U2 ದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಗೀತ ರಚನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ರಾಜಕೀಯ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆತ <ref name="ATU2comBonoBio" /><ref name="Stockman" /> ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ನ ಗೀತ ರಚನೆಗಳು U2 ನಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕತೆ,ದೈವಿಕ ಅಂಶದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು <ref name="ATU2comBonoBio" /> ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದವು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಬುದ್ದತೆ ಪಡೆದಂತೆ ಆತನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು U2 ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ <ref name="Bono on Bono" /><ref name="ATU2comBonoBio" /> ವಿಷಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ ಹೊರಗೆ ಆತ ಇತರರೊಡನೆ ಸೇರಿದನಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು <ref name="111393NPR" /><ref name="CASH" /><ref name="HPRESSBONO" /> ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬುದ್ದ ಸಹಕಲಾವಿದ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಆತ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ಆತ ಹೊಸದಾದ ಸಾಹಸಕ್ಕೂ ಕೈಹಾಕುತ್ತಾನೆ,<ref name="EPPDF" /><ref name="ClarenceHotel" /> ದಿ ಎಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ದಿ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೊಟೆಲ್ ನ ಒಡೆತನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬೊನೊ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾಗಿ ಅದೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಡಾಟಾ,ಎಡುನ್,ದಿ ವನ್ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ರೆಡ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು <ref name="Bono on Bono" /><ref name="NationalPrayerBreakfast" /> ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ಹಲವಾರು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳ ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದಾನಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ-ಸಂಪರ್ಕ <ref name="NationalPrayerBreakfast" /><ref name="Time1986" /><ref name="05312005RollingStone" /> ಬೆಸೆದಿದ್ದಾನೆ. ಬೊನೊ ತಾನು U2 ಜೊತೆಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಟೀಕೆಗಳಿಗೂ ಒಳಗಾಗಲು ಆತನ ಬಂಡಾಯ ಮನೋವೃತ್ತಿ <ref name="2006Nobel" /><ref name="Grammy" /><ref name="tax shelter" /> ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಆತನನ್ನು [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ|ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು,ಅಲ್ಲದೇ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಕ್ವೀನ್ ಎಲೆಜಾಬೆತ್ II ಆತನಿಗೆ ನೀಡಿದ ನೈಟ್ ಹುಡ್ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ''ಟೈಮ್ '' ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಪರ್ಸನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸಾ ಕೀರ್ತಿಗೂ ಪಾತ್ರನಾದ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ <ref name="2006Nobel" /><ref name="122306BBC" /><ref name="PersonoftheYear" /> ಈತನೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಬೊನೊ ಡಬ್ಲಿನ್ ನ ರೊಟುಂಡಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೇ 10,1960 ರಲ್ಲಿ <ref>{{cite book |title= Bono: In the Name of Love |last= Wall|first= Mick |year= 2006|publisher=Andre Deutsch Ltd|isbn= 978-0233001777|page= 17 |url=http://www.amazon.co.uk/gp/reader/0233001778/ref=sib_rdr_toc?ie=UTF8&p=S007&j=0#reader-page |accessdate=24 January 2010}}</ref> ಜನಿಸಿದ. ಆತ ಗ್ಲಾಸ್ನೆವಿನ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ನಾರ್ಮನ್ ಹೆವ್ಸನ್ ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಐರಿಶ್ ತಾಯಿ (ನೀ ರಾಂಕಿನ್ )ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ.ಆಕೆ ಚರ್ಚ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ನ್ ಆಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ತಂದೆ ಬ್ರೆಂಡನ್ ರಾಬರ್ಟ್ "ಬಾಬ್ "ಹೆವ್ಸನ್ ಓರ್ವ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ <ref name="MacphistoNet">Macphisto.net. (2006). [http://www.macphisto.net/theband/biography/bonobio.html "U2 ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ—ಬೊನೊ"]. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 3 ಮೇ 2007, from MacPhisto.net</ref><ref name="Bono on Bono" /> ಆಗಿದ್ದ. ಆತನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ಆಸೆಯಂತೆ ಮೊದಲ ಮಗುವನ್ನು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು ಎರಡನೆಯ ಮಗುವನ್ನು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆಸಲು <ref name="Unforgettable Fire by Dunphy">[http://www.amazon.com/Unforgettable-Fire-Eamon-Dunphy/dp/0446389749 ಅನ್ ಫಾರ್ಗೆಟ್ಟೇಬಲ್ ಫೈರ್ : ಎಮಾನ್ ಡಂಫಿ: ಬುಕ್ಸ್] Amazon.com:</ref> ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಬೊನೊ ಎರಡನೆಯ ಮಗುವಾಗಿದ್ದರೂ ಆತ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ <ref name="Unforgettable Fire by Dunphy" /> ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. [[File:Bonavoxshop.JPG|thumb|175px|left|ಕಿವುಡು ಉಪಕರಣದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆವ್ಸನ್ ಗೆ ನೀಡಿದ ಉಪಕರಣವನ್ನು "ಬೊನೊ ವೊಕ್ಸ್ "ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.]] ಬೊನೊ ನಾರ್ತ್ ಸೈಡ್ ಗ್ಲಾಸ್ನೆವಿನ್ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ.ಆತನ ಮನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಬೆಡ್ ರೂಮ್ ಗಳಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆತನ ಚಿಕ್ಕ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಆತ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ<ref name="ಮ್ಯಾಥಿವ್ಸ್2008, page 8">ಮ್ಯಾಥಿವ್ಸ್(2008), page 8.</ref> ಗ್ಲಾಸ್ನೆವಿನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಹೋಗಿ <ref name="ಮ್ಯಾಥಿವ್ಸ್2008, page 8"/> ಕಲಿತುಕೊಂಡ. ಬೊನೊ 14 ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಆತನ ತಾಯಿ ಮಿದುಳಿನ ಧಮನಿ ಊತದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ; 1974 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 ರಂದು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಧನ <ref name="Bono on Bono" /> ಹೊಂದಿದಳು. ಹಲವಾರು U2 ದ ಹಾಡುಗಳಾದ, "ಐ ಉಯಿಲ್ ಫಾಲೊ ", "ಮೊಫೊ", "ಔಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೊಲ್ ", "ಲೆಮೊನ್", ಮತ್ತು"ಟುಮಾರೊ", ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆತನ ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಗ್ಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ <ref name="Bono on Bono" /><ref name="Ripperda">ರಿಪ್ಪೆರ್ಡಾ, ಜೆ. (8 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1998 [http://hem.bredband.net/steverud/U2MoL/Boy/follow.html "ಬಾಯ್—ಐ ಉಯಿಲ್ ಫಾಲೊ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807012011/http://hem.bredband.net/steverud/U2MoL/Boy/follow.html |date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 }}. 26 ಮೇ 2007ರಂದು ಪುನರ್‌ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="010197DailyTelegraph">ಮೆಕ್ ಕ್ರೊಮಿಕ್, N. (1 ಜನವರಿ 1997), [http://www.telegraph.co.uk/main.jhtml?xml=/1997/03/01/bryutu01.xml "ಗ್ರೊವಿಂಗ್ ಅಪ್ ಉಯಿತ್ U2"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್. 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು</ref><ref name="Schruers">ಸ್ಕ್ರುಯೆರ್ಸ್, F. (31 ಮೇ 2009 U2. ''ಮ್ಯುಸಿಸಿಯನ್, 7''.</ref> ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟ "ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ದತೆ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಇಂಟು ದಿ ಹಾರ್ಟ್," "ಟ್ವಿಲೈಟ್ "ಅಂಡ್ ಸ್ಟೊರೀಸ್ ಫಾರ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಬೊನೊ,ಕ್ಲೊಂಟಾರ್ಫ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದ ಮೌಂಟ್ ಟೆಂಪಲ್ ಕಾಂಪ್ರೆಹೆನ್ಸಿವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ. ಆತನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ವಾಸ್ತವವಾದಿತ್ವದ ಬೀದಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ "ಲಿಪ್ಟನ್ ವಿಲೇಜ್ " ಎಂಬುದರ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಬೊನೊ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ಗುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಲಿಪ್ಟನ್ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಈ ಗುಂಪು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಹೆಸರು ಕೊಡುವುದು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಬೊನೊನಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವು:ಮೊದಲು ಆತ "ಸ್ಟೆನ್ವಿಕ್ ವೊನ್ ಹುಯೆಸ್ಮ್ಯಾನ್ "ನಂತರ ಕೇವಲ "ಹುಯೆಸ್ಮ್ಯಾನ್ ಆಗಿದ್ದ.ಇದರ ಜೊತೆ ಹೌಸ್ ಮ್ಯಾನ್ " ಬೊನ್ ಮುರ್ರೆ" "ಬೊನೊ ವಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಒ'ಕೊನ್ನೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "ಬೊನೊ" <ref name="Bono on Bono">{{cite book|last = Assayas|first = Michka|title = Bono on Bono: Conversations with Michka Assayas|publisher=Hodder & Stoughton|isbn = 0-340-83276-2|location = London|year = 2005}}</ref> ಆದ. "ಬೊನೊ ವೊಕ್ಸ್ " ಎಂಬುದು ''ಬೊನಾವೊಕ್ಸ್ '' ನ ಪರಿವರ್ತಿತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು,ಇದನ್ನು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ನಲ್ಲಿ "ಒಳ್ಳೆಯ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಗೆಳೆಯ ಗವಿನ್ ಫ್ರೈಡೇ ಆತನಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ :ಬೊನೊ ವೊಕ್ಸ್ "ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ. ಬರ ಬರುತ್ತಾ ಬೊನೊ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ಇದರ ಅನುವಾದವು "ಒಳ್ಳೆಯ ಧ್ವನಿ"ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ. ಹೆವ್ಸನ್ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ದಶಕದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ "ಬೊನೊ" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದನಾದ. ಆತ ಬೊನೊ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆಯೂ ಆತ ಅದನ್ನೇ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ,ಆತನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ನಿಕಟವರ್ತಿ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಇದೇ ಹೆಸರನ್ನೇ <ref name="Bono on Bono" /> ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಬೊನೊ, ಅಲಿಸನ್ ಹೆವ್ಸನ್ (ನೀ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ )ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಅವರ ಸಂಬಂಧ 1975 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು 1982 ರ ಆಗಷ್ಟ್ 21 ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು.ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ (ಆಂಗ್ಲಿಕನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ)ಆಲ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾಹ ನಡೆಯಿತು.ರಾಹೆನಿ (ಗಿನ್ನೀಸ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆಡಮ್ ಕ್ಲೆಟೊನ್ ಬೊನೊನ ಉತ್ತಮ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಪಾತ್ರ <ref name="ATU2Clayton">@U2. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ:ಆಡಮ್ ಕ್ಲೆಯೆಟೊ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 3 ಮೇ 2007, from [http://www.atu2.com/band/adam/ atu2.com]; Moss, V. (2006 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1. ''ದಿ ಅನ್ ಫಾರ್ಗೆಟ್ಟೇಬಲ್ ಸೈರ್ ''. ''ಸಂಡೆ ಮಿರರ್ ''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 3 ಮೇ 2007, from [http://www.sundaymirror.co.uk/showbiz/tm_headline=the-unforgettable-sire%26method=full%26objectid=18322022%26siteid=98487-name_page.html "ದಿ ಅನ್ ಫಾರ್ಗೆಟ್ಟೇಬಲ್ ಸೈರ್ "]; ಮೆಕೆಂಟೊಸ್, E. (20 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2009 ಇನ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಲೌ,ಸ್ಟೇಯಿಂಗ್ ಪಾವರ್. ''ಸ್ಟಟೆನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ''.</ref> ವಹಿಸಿದ್ದ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳು: ಪುತ್ರಿಯರು ಜೊರ್ಡಾನ್ (b 10 ಮೇ 1989) ಮತ್ತು ಮೆಂಫಿಸ್ ಈವೆ(b. 7 ಜುಲೈ 1991) ಮತ್ತು ಪುತ್ರರು ಎಲಿಝಾ ಬಾಬ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸಿಯಸ್ ಗುಗ್ಗಿ Q (b. 18 ಆಗಷ್ಟ್ 1999) ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಮ್ (b. 21 ಮೇ 2001);<ref name="IMDB">[255] ^ ಐಎಮ್‌‍ಡಿಬಿ(ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). [http://www.imdb.com/name/nm0095104/bio "ಬೊನೊ—ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ"]. 26 ಮೇ 2007ರಂದು ಪುನರ್‌ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೆಂಫಿಸ್ ಈವೆ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು 2008 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದಿ 27 ಕ್ಲಬ್'' ನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.the27clubmovie.com/cast.html |title=Meet the Cast |publisher=the27clubmovie.com |accessdate=25 February 2009 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716220413/http://www.the27clubmovie.com/cast.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm2016723/ |title=Eve Hewson |publisher=[[IMDb]] |accessdate=25 February 2009}}</ref> ನಟಿಸಿದಳು. ಬೊನೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕೌಂಟಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ನ ಕಿಲ್ಲ್ ನಿಯೆದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಫ್ರಾನ್ಸನ ದಕ್ಷಿಣದ ಇಝೆಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಪ್ಸ್ -ಮೇರಿಟೈಮ್ಸ್ ವಿಲ್ಲಾವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತ ದಿ ಎಜ್ ನೊಂದಿಗೆ <ref>ಸ್ಕೊಟ್, ಪಿ. (11 ಆಗಷ್ಟ್ 2006), [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/femail/article.html?in_article_id=400188&amp;in_page_id=1879 "ಸೇಂಟ್ ಬೊನೊ ದಿ ಹಿಪೊಕ್ರ್ಯಾಟ್ ?"]. ಮೇಲ್. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 23 ಜನವರಿ 2010.</ref> ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬೊನೊ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಸನ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಗಳ ಬಳ್ಸುತ್ತಾನೆ. ''ರೊಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೊನ್ '' ಸಂದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಹೇಳಿದ್ದು: {{cquote|[I have] very sensitive eyes to light. If somebody takes my photograph, I will see the flash for the rest of the day. My right eye swells up. I've a blockage there, so that my eyes go red a lot. So it's part vanity, it's part privacy and part sensitivity.<ref>Bonos (Speaker). (2005). Interview with [[Jann Wenner|J. Wenner.]] [http://www.rollingstone.com/news/story/8651280/bono Bono: The Rolling Stone Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426035433/http://www.rollingstone.com/news/story/8651280/bono |date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 }}. Rolling Stone, New York City.</ref>}} ಸುಮಾರು 2002 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಒಂದು ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ 100 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆತ ಐರಿಶ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ನೂರು ಜನ ಪ್ರಸಿದ್ದರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಸ್ಥಾನ <ref name="BBC100">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm "100 ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಹಿರೊಸ್ "]. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್. ಆಗಸ್ಟ್ 28,‌ 1999 25 ಜುಲೈ 2008 ರಿಂದ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ದೊರಕಿತ್ತು. ಬೊನೊ 2010 ಮೇ 21 ರಂದು ತನ್ನ U2 ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಾಯಗೊಂಡ. ಆತನನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್|ಮುನಿಚ್]] ನ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ತುರ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment_and_arts/10139846.stm|title=Bono's back surgery puts U2 dates in jeopardy|publisher=The BBC|date=21 May 2010|accessdate=21 May 2010}}</ref> ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಕರಾದ ಹ್ಯಾನ್ಸ್ -ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮುಲರ್ -ವೂಲ್ಫರ್ಟ್ ವೈದ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಆತನ ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಆದರ ಆತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ <ref name="postp-1">{{cite web | url=http://www.u2.com/news/title/bono-discharged-from-hospital | title=Bono Discharged From Hospital | publisher=U2.com | date=25 May 2010}}</ref> ಮಾಡಿದರು. ಮೆಕ್ ಗಿನ್ನೀಸ್ ಮತ್ತು ಲೈವ್ ನೇಶನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರವಾಸವು <ref name="postp-2">{{cite web |url=http://www.u2.com/news/title/north-american-leg-postponed |title=North American Leg Postponed |publisher=U2.com |date=25 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.u2.com/news/title/north-american-dates-will-be-rescheduled-in-2011 |title=North American Dates Will Be Rescheduled In 2011 |publisher=U2.com |date=25 May 2010}}</ref> ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಸಂಗೀತದ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ===U2=== [[File:U2 21081983 01 800b.jpg|thumb|alt=A black and white image of a light-skinned man singing into a microphone. He is visible from the chest up and wears a sleeveless black shirt with an opened sleeveless white vest overtop. A small cross is worn around his neck. His black hair is styled into a mullet. The man looks past the camera to the left. A mixture of trees and sky are visible in the background.|1983ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ]] {{Main|U2}} ಬೊನೊ 1976 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಡೇವಿಡ್ ಎವಾನ್ಸ್ ("ದಿ ಎಜ್ ")ಆತನ ಸಹೋದರ ಡಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಡಮ್ ಕ್ಲೆಯ್ಟನ್ ಮೌಂಟ್ ಟೆಂಪಲ್ ನ ಜಾಹಿರಾತೊಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಆ ಸಹವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಲ್ಯಾರಿ ಮುಲಿಯನ್ ಜೂ.ತಮ್ಮದೇ ಬ್ಯಾಂಡೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದ.ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದರು. ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದವರ ಪೈಪೋಟಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸುದೀರ್ಘ ಗಿಟಾರ್ ಸೊಲೊಗಳು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ರಾಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಬೊನೊ ತುಂಬಾ ದಣಿದರು.ಆತ ರೊಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೊನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬೀಚ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ದುರದೃಷ್ಟಾವಶಾತ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಾರದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಹಾಡುಗಳ ರಚನೆಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕೆಲದಿನಗಳ ಕಾಲ "ಫೀಡ್ ಬ್ಯಾಕ್ "ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು,ಕೆಲದಿನಗಳ ನಂತರ ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು "ದಿ ಹೈಪ್ " ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸುವವರೆಗೂ ಕೆಲ ತಿಂಗಳು ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರೇ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಡಿಕ್ ಇವಾನ್ಸ್ ಗುಂಪನ್ನು ತೊರೆದು ಬೇರೆಡೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಡೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದ ನಂತರ ವರ್ಜಿನ್ ಪ್ರುನೆಸ್,ಇನ್ನುಳಿದ ನಾಲ್ವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "ದಿ ಹೈಪ್ "ನ್ನು "U2"ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಹಾಡಿದ,ಗಿಟಾರ ನುಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಾಗಿ ಹಾಡುಗಳ ರಚಿಸಿದ. ಆತ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 1982 ರಲ್ಲಿ ಗಿಟಾರ ನುಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ "ನಾವು ಮೊದಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ನಾನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ,ಎಜ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಾನು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಗಿಟಾರ ನುಡಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲ." ಈಗ ಕೂಡ ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎಂತಹ ಕಳಪೆ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ ಅಂದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅದು ಮುರಿದು ಹೋಗಿ ಆಗ ನಾನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಅದಿಲ್ಲದೇ ಹಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ನಾನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಆದರೆ ನನಗೆ ಧ್ವನಿ ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಒಂದಿನ ನಾನೂ ಹಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನಾಗ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ನಾನು ಹೇಳಿದೆ, 'ಓ, ನೀನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿ.{{' "}}<ref>{{cite web |url=http://u2_interviews.tripod.com/id14.html |title=Bono in San Antonio |publisher=U2 magazine, No. 3 |date=1 May 1982 |accessdate=5 November 2007 |archive-date=17 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104029/http://u2_interviews.tripod.com/id14.html |url-status=dead }}</ref> ಯಾವಾಗ ಎಜ್ ನ ಗಿಟಾರ ನುಡಿಸುವುದು ಸುಧಾರಿಸಿತೊ ಬೊನೊ ಆಗ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ ಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟ.ಆದರೂ ಆತ ಆಗಾಗ ರಿದಮ್ ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೊನಿಕಾವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ 2006 ರಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಕನಿಂದ ತನ್ನ ಹಾಡು ರಚನೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ <ref>{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/bono%20takes%20piano%20lessons_02_06_2006 |title=U2—Bono Takes Piano Lessons |date=6 February 2006 |accessdate=14 February 2008 |archive-date=24 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724220224/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/bono%20takes%20piano%20lessons_02_06_2006 |url-status=dead }}</ref> ಕಲಿತ. ಬೊನೊ U2 ನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ,ಅವು ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ <ref name="ATU2comBonoBio">ಬೈರ್ನೆ, K. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''U2 ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ: ಬೊನೊ(from @U2)''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007, from http://www.atu2.com/band/bono/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸಮೃದ್ದವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆತನ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದವು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಗ್ಲೊರಿಯಾ" ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಲ್ಬಮ್ ''ಅಕ್ಟೋಬರ್ '' ಮತ್ತು "ಐ ಸ್ಟಿಲ್ ಹಾವಂಟ್ ಫೌಂಡ್ ವಾಟ್ ಐ ಆಮ್ ಲುಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ " ಇದನ್ನು ''ದಿ ಜೊಶುವಾ ಟ್ರೀ'' ದಿಂದ <ref name="Stockman">ಸ್ಟಾಕ್ ಮ್ಯಾನ್, ಎಸ್. (2005). ''ವಾಕ್ ಆನ್: ದಿ ಸ್ಪಿರ್ಚುವಲ್ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ U2''. ಫ್ಲೊರಿಡಾ: ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕಗಳು.</ref> ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ನ ಗಡಸು ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯದ ಧ್ವನಿಯು ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಕೋಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ ''ವಾರ್ '' ''ದಿ ಜೊಶುವಾ ಟ್ರೀ'' ಮತ್ತು ''ರಾಟಲ್ ಅಂಡ್ ಹಮ್ '' ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಣುಕು <ref name="ATU2comBonoBio" /> ಹಾಕಿತು. ಎನ್ನಿಸ್ಕಿಲೆನ್ ಬಾಂಬ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 11 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು 63 ಜನರಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾದವು.1987 ನವೆಂಬರ್ 8 ರ ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರೊವಿಜನಲ್ IRA ದ ಅರೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳು ಬೊನೊನನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ <ref name="Bono on Bono" /> ಹಾಕಿದವು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ IRA ದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ದಾಳಿ <ref name="Bono on Bono" /> ನಡೆಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣ ಬಾಂಬ್ ಪ್ರಕರಣದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ದಿನಾಚರಣೆ ನಿಮಿತ್ಯ ಆತ ಪ್ರಚೋದಾನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ. ಅದರ ನೇರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲದೇ ಆತನ "ಸಂಡೆ ಬ್ಲಡಿ ಸಂಡೆ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆ ಪ್ರಕರಣ ಖಂಡಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದನ್ನು ಆತ <ref name="Bono on Bono" /> ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಹಾಡುಗಾರನಿಗೆ ತನ್ನ ''ರಾಟಲ್ ಅಂಡ್ ಹಮ್'' ಹಾಡನ್ನು ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸೂಚಿದಲಾಯಿತಾದರೂ ಅದು <ref name="RattleandHum">ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್, M. (ನಿರ್ಮಾಪಕ), &amp; ಜೊವ್ನೌ, P. (| ನಿರ್ದೇಶಕ (1988). ''ರಾಟಲ್ ಅಂಡ್ ಹಮ್'' [ಮೊಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ]. ಯುನೃಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್.</ref> ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಬೊನೊನ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತನ ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಅಂದರೆ ಸ್ಪ್ರೆ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. U2 ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಅದರ 1991 ರ ''ಆಕ್ಟಂಗ್ ಬೇಬಿ'' ಅಲ್ಬಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಪಡೆದುಕೊಡವು. ಬೊನೊನ ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ವಾಲಿತು.ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸದಸ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ <ref name="Bono on Bono" /><ref name="ATU2comBonoBio" /> ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ ಝೂ ಟೀವಿ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆತನ ರಂಗಮಂಚದ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ತೋರಿಸಿದರು.ಇವರಲ್ಲಿ "ದಿ ಫ್ಲೈ" ಒಂದು ಸಮರೂಪದ ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್,"ಮಿರರ್ ಬಾಲ್ ಮ್ಯಾನ್ "ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ರ ಒಂದು ಅಣಕ ಟೆಲೆವೆಂಜೆಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು "ಮಿ.ಮ್ಯಾಕ್ ಫಿಸ್ಟೊ "ಇದು ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ಭೂತವೊಂದರ ಸಮ್ಮಿಳನ <ref name="Bono on Bono" /><ref name="ATU2comBonoBio" /> ಎನ್ನಬಹುದು. [[File:Bono-guitar-U2 360 Tour.JPG|thumb|left|150px|U2 ದ 360° ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಆತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರನ್ನು ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕರೆದು ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಕೂಡ್ರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮೇಲೆ ತರುತ್ತಿದ್ದ.ಹೀಗೆ ಆತ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿದ್ದ ಕಡೆಗೇ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಜೀವಂತಿಕೆ <ref name="Bono on Bono" /> ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದ. ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಜರುಗಿವೆ.1985 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೇರ ಲೈವ್ ಏಡ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತ ರಂಗದ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ ತನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ನರ್ತಿಸಲು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಸ್ಟೇಜ್ ಅಮೇಲೆ ಕರೆತಂದ.ಆಗ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಡಿದ್ದು "ಬ್ಯಾಡ್ " ಹೀಗೆ 2005 ರಲ್ಲಿ U2 ದ ವೆರ್ಟಿಗೊ ಟೂರ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಯಾಗೊದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಂದು "ಆನ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಡಭ್ ಇಂಟು ದಿ ಹಾರ್ಟ್ ಹಾಡಿಗೆ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು <ref name="Bono on Bono" /><ref name="VertigoDVD">ಒ'ಹ್ಯ್ನ್ಲೊನ್, ಎನ್. (ನಿರ್ಮಾಪಕ), &amp; ಹಮಿಶ್, ಎಚ್. (| ನಿರ್ದೇಶಕ (2005). ವರ್ಟಿಗೊ 2005//U2 ಲೈ ಫ್ರಾಮ್ ಶಿಕ್ಯಾಗೊ [ಮೊಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ]. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ : 3DD ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್.</ref> ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಬೊನೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಆವ್ಹಾನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಜೊತೆ ಹಾಡು ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಬೊನೊ U2 ದೊಂದಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ;22 ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು 20003 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಒರಿಜಿನಲ್ ಹಾಡಿಗೆ ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ," ದಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ದ್ಯಾಟ್ ಬಿಲ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕಾ"ಅಲ್ಲದೇ ''ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ <ref name="Grammy">[http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&amp;winner=u2&amp;year=0&amp;genreID=0&amp;hp=1 ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ವಿನ್ನರ್ಸ್ ಲಿಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921163757/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&winner=U2&year=0&genreID=0&hp=1 |date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 }} grammy.com. 17 ಅಕ್ಟೊಬರ್‌ 2006ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.</ref><ref name="HFPA">HFPA. ((ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''HFPA ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007, from http://www1.hfpa.org/browse/member/28459 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225607/http://www1.hfpa.org/browse/member/28459 |date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 }}</ref> ಬಾಚಿಕೊಂಡ. ಇದರ ಸಮಾರಾಂಭದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು "ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ: ಸಂದದ್ದು ಎಂದು <ref>{{cite web |last = Boliek |first = Brooks |authorlink = |coauthors = |title = Appeals court throws out FCC indecency ruling |work = |publisher = [[The Hollywood Reporter]] |date = 5 June 2007 |url = http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i9177e066be8bee44d835017eb6e0cda7 |doi = |accessdate = 1 August 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070606083356/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i9177e066be8bee44d835017eb6e0cda7 |archivedate = 6 ಜೂನ್ 2007 |url-status = live }}</ref> ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದ. ಈತ ಈ ತೆರನಾದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಸಭ್ಯ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿದ್ದನ್ನು ಪೇರೆಂಟ್ಸ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬೊನೊನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿತು.ತನ್ನ ಸದಸ್ಯರು ಇದರ ವಿರುದ್ದ ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿ FCC ಗೆ ತಕರಾರು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಚಾರ <ref>{{cite press release| title = Ptc condemns nbc| publisher = [[Parents Television Council]]| date = 20 January 2003| url = http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2003/0120.asp| accessdate = 16 July 2007| archive-date = 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20070930211001/http://www.parentstv.org/PTC/publications/release/2003/0120.asp| url-status = dead}}</ref> ಮಾಡಿತು. ಬೊನೊ ಇಂಗ್ಲಿಷನ ಅಸಂಬದ್ದ ಫಕ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಬಳಸಿದ್ದು ಹಲವರಲ್ಲಿ ಗಲಿಬಿಲಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು.ಇದು FCC ಯ ಸಭ್ಯತೆ ಮೀರಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೂರಿದರೂ ಸಹ ಅದು NBC ಗೆ ದಂಡ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರದ ಮೇಲೆ ಅದು ತನ್ನ ಜಾಲದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡಿಲ್ಲ.ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಲೈಂಗಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳದೇ ಕೇವಲ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಅತಿರೇಕದ ಹೇಳಿಕೆ ಎಂದು ಅದು <ref>{{cite news| last = Ahrens| first = Frank| coauthors = | title = FCC Says Bono Profanity Violated Standards, but Won't Fine NBC| pages = E1| language = | work = The Washington Post| date = 19 March 2004| url = http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A6242-2004Mar18&notFound=true| accessdate = 16 July 2007| archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110604132301/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A6242-2004Mar18&notFound=true| url-status = dead}}</ref> ಹೇಳಿತು. [[File:2005-11-21 U2 @ MSG by ZG.JPG|thumb|right|ನವೆಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ U2 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೆಯರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು.]] ಹೀಗೆ U2 ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸದಸ್ಯರು 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೊಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಗೆ ತಲುಪಿದರು.ಅವರ ಮೊದ;ಅ ವರ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ <ref name="RRHF">[http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=2348 "ಇಂಡಕ್ಟೀ ಡಿಟೇಲ್ "]. [178] ^ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ (2005) ಮರುಪಡೆದದ್ದು 12 February 2007</ref> ಸಂದವರಾದರು. ಇಸ್ವಿ 2008,ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ''ರಾಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ '' ಬೊನೊನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ 32 ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಡುಗಾರ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ <ref>[http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/32 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403072725/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/32 |date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 }}, ಮರುಪಡೆದದ್ದು on 12 ನವೆಂಬರ್ 2008</ref> ಮಾಡಿತು. ಬೊನೊನ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಭಾಗಶಃ ಆಸ್ತಿ-ಹಣವನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಬಹುದಶಲಕ್ಷ ಯುರೊ ಸಾಂಗ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಲಾಗ್ ನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಿಂದ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಅರ್ಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]] ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರ ಆರು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೀಡುವ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿ ತೆಗೆದು <ref name="tax shelter">{{cite news|first=Lynnley|last=Browning|title=The Netherlands, the New Tax Shelter Hot Spot|url=https://www.nytimes.com/2007/02/04/business/yourmoney/04amster.html?ex=1174622400&en=513da74cdda62432&ei=5070|work=The New York Times |date=4 February 2007|accessdate = 21 March 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/national-news/u2-move-their-rock-empire-out-of-ireland-133364.html|title=U2 move their rock empire out of Ireland|date=6 August 2006 | accessdate=25 February 2009 |author=McConnell, Daniel|work=The Irish Independent }}</ref> ಹಾಕಿತ್ತು. ಡಚ್ ತೆರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲವೆ ತೆರಿಗೆ ರಹಿತ ದರಗಳನ್ನು <ref name="tax shelter" /> ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. U2 ದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಪೌಲ್ ಮೆಕ್ ಗಿನ್ನೀಸ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸದಿರುವುದು ಒಂದು ಪದ್ದತಿಯೇ ಹೌದು.ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ತೆರಿಗೆ ಭಾರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇದನ್ನು ನಾವೂ <ref name="tax shelter" /> ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಐರಿಶ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ <ref name="10162006Bloomber">[http://bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&amp;refer=home&amp;sid=aef6sR60oDgM ಬೊನೊ, ಪ್ರೀಚರ್ ಆನ್ ಪಾವರ್ಟಿ, ಟಾರ್ನಿಶೆಸ್ ಹಾಲೊ ಉಯಿತ್ ಐರಿಶ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮೂವ್ ]</ref><ref name="they_live_like_aristocrats">{{cite news |first=Marina |last=Hyde |title= They live like aristocrats. Now they think like them |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/story/0,,1968136,00.html|work=Guardian | publisher=Guardian Media Group | date=February, 2007 | accessdate = 16 February 2007 | location=London}}</ref> ಈಡಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ,ಬ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ 95% ರಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇಡೀ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಅವರು <ref>{{cite web |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/u2-reject-tax-avoidance-claims-14203636.html |title=U2 reject tax avoidance claims |publisher=Belfast Telegraph |date=26 February 2009 |accessdate=26 February 2009}}</ref> ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೊನೊ ಹಲವಾರು ಆಗರ್ಭ ಶ್ರೀಮಂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,ಒಂದು ಚಾರಿಟಿ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಏಡ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ <ref>{{cite news | url= http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html | title= Tax evasion 'costs lives of 5.6m children' | work=The Independent | location=London | first=Sean | last=O'grady | date=12 May 2008 | accessdate=26 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517055221/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/tax-evasion-costs-lives-of-56m-children-826252.html|archivedate=17 May 2008}}</ref> ಬಂದಿತು. ===ಸಹಯೋಗಗಳು=== ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಆತನ U2,ದೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನುಳಿದವರೊಂದಿಗೂ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಅವರಲ್ಲಿ he has collaborated with ಝುಕೆರೊ, [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾಟ್ರಾ|ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಂಟ್ರಾ]],<ref name="111393NPR">ಸೈಮನ್, ಎಸ್. (ನಿರೂಪಕ 9 ನವೆಂಬರ್ 2009 ''ವೀಕೆಂಡ್ ಎಡಿಶನ್ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೇ ''. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, DC: ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೊ.</ref> ಜೊನಿ ಕ್ಯಾಶ್,<ref name="CASH">ಲ್ಹಾಸ್ಟ್ ಹೈ ವೇ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 [http://www.johnnycashmusic.com/news.html "ನಿವ್ಸ್"]. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 5 ಮೇ 2007, ಇಂದ</ref> ವಿಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್,<ref name="WNelson">U2. (1998). ಸ್ಲೊ ಡಾನ್ಸ್ಸಿಂಗ್ (ನಿಧಾನ ನೃತ್ಯ). ಆನ್ ''ಇಫ್ ಗಾಡ್ ಉಯಿಲ್ ಸೆಂಡ್ ಹೀಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್'' [CD-ಸಿಂಗಲ್]. ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್: ಐಲೆಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್.</ref> ಲುಸಿಯಾನೊ ಪೊಅವರೊಟ್ಟಿ,<ref name="Pavarotti">ಲುಯಿ, ಆರ್. (8 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1998 ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ಟೇಕ್ಸ್. ''ಬಫೆಲೊ ನಿವ್ಸ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 3 ಮೇ 2007, [http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BN&amp;p_theme=bn&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EAF99106A89B6AE&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM ಒಪೆರಾ ಮ್ಯಾನ್ ಲುಸಿಯಾನೊ ಪವರೊಟ್ಟಿ ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಹಿಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511233120/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=BN&p_theme=bn&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EAF99106A89B6AE&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |date=11 ಮೇ 2013 }} ಇಂದ</ref> ಸೈನೆಯಿಡ್ ಒ'ಕೊನ್ನೊರ್,<ref name="SOCONNOR">ವಾಯೆರ್, R. (7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 ''ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 3 ಮೇ 2007, from [http://www.splendidezine.com/review.html?reviewid=1126871570221522 ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ರಿವಿವ್ಸ್ ಸೈನೆಡ್ ಒ'ಕೊನ್ನೊರ್] splendidezine.com</ref> ಗ್ರೀನ್ ಡೇ, ರಾಯ್ ಆರ್ಬಿಸಿಯನ್,<ref name="ORBISON">ಆರ್ಬಿಸನ್, ಆರ್. (1989). ಅವಳು ನನಗೊಂದು ರಹಸ್ಯ. ಆನ್ ''ಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಗರ್ಲ್ '' [CD]. ಲ್ಕಂಡನ್: ವರ್ಜಿನ್ ರಿಕಾರ್ಡ್ಸ್.</ref> ಬಾಬ್ ಡೈಲೊನ್,<ref name="HPRESSBONO">ಬೊನೊ (1984, 10 ಆಗಷ್ಟ್). ಬೊನೊ, ಬಾಬ್ ಅಂಡ್ ವ್ಯಾನ್. ''ಹಾಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ''</ref> ಟಿನಾ ಟರ್ನರ್,<ref name="TINATURNER">ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು. (1995). ಗೊಲ್ಡೆನೆಯೆ. On ''ಗೊಲ್ಡೆನೆಯೆ: ಒರಿಜಿನಲ್ ಮೊಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ '' [CD]. ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಜಿನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್:</ref> ಮತ್ತುಬಿಬಿ ಕಿಂಗಿವ್.<ref name="BBKING">U2. (1988). ವ್ಹೆನ್ ಲೌ ಕಮ್ಸ್ ಟು ಟೌನ್. On ''ರಾಟಲ್ ಅಂಡ್ ಹಮ್ '' [CD]. ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್: ಐಲೆಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್.</ref> ಇವರೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಆತ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ: ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್,<ref name="QJook">U2 ವಾಂಡರರ್. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''U2 ಡಿಸ್ಕೊಗ್ರಾಫಿ—Q'ನ ಜುಕ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.u2wanderer.org/disco/coll23.html</ref> ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಜೋನ್ಸ್, ಕಿರ್ಕ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್,<ref name="NUNATIONPROJECT">ಕಿರ್ಕ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್. (1998). ಲೀನ್ ಆನ್ ಮಿ. On ''ದಿ NU ನೇಶನ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್'' [CD-ಅಲ್ಬಮ್]. ಇಂಗ್ಲೆಯುಡ್ಸ್: ಗೊಸ್ಪೊಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್.</ref> ಬ್ರುಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸ್ಟೀನ್,<ref name="BSpringsteen">ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ, ಎ. (31 ಮೇ 2009 ''ಬ್ರುಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ಟೀನ್ : ದಿ ರೈಸಿಂಗ್ ಟೂರ್ 2003-2003 ಫೈನಲ್ ಟೂರ್ ಸ್ಟಾಟಿಟಿಕ್ಸ್''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.echoes.com/greymatter/archives/00000082.html</ref> ಟೊನಿ ಬೆನ್ನೆಟ್,<ref name="TBennett">TonyBennett.net. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''ಟೊನಿ ಬೆನ್ನೆಟ್, ಜೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್.''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.tonybennett.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703152246/http://www.tonybennett.net/ |date=3 ಜುಲೈ 2007 }}</ref> ಕ್ಲಾನ್ನಾಡ್,<ref name="Clannad">U2tour.de. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''ಇನ್ ಎ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ (ಕ್ಲಾನಡ್&amp; ಬೊನೊ)''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007 from [http://www.u2tour.de/discographie/videos/In_A_Lifetime_Clannad__Bono.html u2tour.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615114552/http://u2tour.de/discographie/videos/In_A_Lifetime_Clannad__Bono.html |date=2007-06-15 }}</ref> ದಿ ಕೊರೆಸ್ಸ್,<ref name="TheCorrs">ಕ್ಯಾಶ್ಮಿರೆ, P. (28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ದಿ ಕೊರ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆನದರ್ ಬೊನೊ ಸಾಂಗ. ''ಅಂಡರ್ ಕವರ್ ಮಿಡಿಯಾ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from [http://www.undercover.com.au/news/2004/apr04/20040414_corrs.html undercover.com.au]</ref> ವಿಕ್ಲೆಫ್ ಜೀನ್,<ref name="WyclefJean">U2Wanderer.org. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''U2 ಡಿಸ್ಕೊಗ್ರಾಫಿ—ನಿವ್ ಡೇ ಸಿಂಗಲ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.u2wanderer.org/disco/newday.html</ref> ಕೈಲೀ ಮಿನೊಗ್ಯು,<ref>[http://www.mtv.co.uk/channel/mtvuk/news/13112006/kylies_bono_moment ಕೈಲೀಸ್ ಬೊನೊ ಮೊಮೆಂಟ್ ]</ref> ಜಯ್-ಝಡ್ ಮತ್ತುರಿಹಾನ್ನಾ,ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗ್ಡೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಯುಗಳ ಗೀತೆ [[ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಲೋಪೆಜ|ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಲೊಪೆಜ್]].<ref name="Barile">ಬಾರಿಲೆ, ಎಲ್.ಎ. (11 ಮಾರ್ಚ್ 2006 <http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL08815827> ಪ್ಯಾಸೇಜೆಸ್: ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಲೊಪೆಜ್ನ್ಸ್ ಲಟೆಸ್ಟ್ ಡ್ಯುಟ್. ಪೀಪಲ್‌ ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.people.com/people/article/0,26334,625803,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007221409/http://www.people.com/people/article/0,26334,625803,00.html |date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 }}</ref> ಇವರ ಜೊತೆ ಸಿದ್ದಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ರಾಬೀ ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್ ಅವರ 1987 ರಎಪೊನಿಮಸ್ ಅಲ್ಬಮ್,ಗಾಗಿ ಆತ ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜನೆ <ref name="RRobertson">ರೊಬ್ಬಿ ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್. | 1987 ಸ್ವೀಟ್ ಫೈರ್ ಆಫ್ ಲೌ. On ''ರಾಬಿ ರಾಬರ್ಟಸನ್ '' [CD-ಅಲ್ಬಮ್]. ಸಾಂಟಾ ಮೊನಿಕಾ : ಗೆಫೆನ್ ರಿಕಾರ್ಡ್ಸ್.</ref> ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೈಕೆಲ್ ಹಚೆನ್ಸ್ ನ 1999 ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರ ಅಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ''ಸ್ಲೈಡ್ ಅವೆ '' ಅಲ್ಬಮ್ ಗಾಗಿ ಆತ ಹುಚೆನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಡ್ಯುಯಟ್ ಯುಗಳ ಗೀತೆಗೆ <ref>ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಎಲ್. (2006) [http://www.entertainmentwise.com/news?id=21036 ಮೈಕೆಲ್ ಹಚೆನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ ಪ್ರೇಜಸ್ ಕಿಲೆಯ್ ಅಂಡ್ ಬೊನೊ ಫಾರ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕ್ರೆಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130626225922/http://www.entertainmentwise.com/news?id=21036 |date=26 ಜೂನ್ 2013 }} 8/15/2006. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 2009-07-07.</ref> ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ==ಇನ್ನಿತರ ಉದ್ಯಮ ಸಾಹಸಗಳು == ಬೊನೊ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ 70 ಹಾಸಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೊಟೆಲ್ ದ್ವಿತಾರಾ ಹೊಟೆಲ್ ನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆತ 1992 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ.ದಿ ಎಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿ ಇದನ್ನು 49-ಹಾಸಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಂಚತಾರಾ ಹೊಟೆಲ್ <ref name="ClarenceHotel">ದಿ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೊಟೆಲ್. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''ಆಟ್ ದಿ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.theclarence.ie/dublin_hotel {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705234423/http://theclarence.ie/dublin_hotel |date=5 ಜುಲೈ 2007 }}</ref> ನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ದಿ ಎಜ್ ಮತ್ತು ಬೊನೊ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿ,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಾಗಿ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಬೇಕಾಗಿದ್ದವುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಸ್ಪೈಡರ್ -ಮ್ಯಾನ್ ಮ್ಯುಸಿಕಲ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಗೀತ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ <ref name="Spiderman">ಕಿಟ್, ಬಿ. (29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ಬೊನೊ, ಎಜ್ ಪೆನ್ನಿಂಗ್ ಟ್ಯೂನ್ಸ್ ಫಾರ್ 'ಸ್ಪೈಡರ್-ಮ್ಯಾನ್' ಮ್ಯುಸಿಕಲ್. ''ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಪೊರ್ಟರ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003574114</ref> ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೊನೊನನ್ನು ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಫ್.ಸಿ <ref name="IMDB" /> ಅಭಿಮಾನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಬೊನೊ 1998 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೊಟಿಶ್ ಕ್ಲಬ್ ನ ಶೇರುಗಳ ಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದನೆಂದು ವದಂತಿ <ref>(1998) [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/100432.stm ಸ್ಪೊರ್ಟ್: ಫೂಟ್ಬಾಲ್—ಕೀಪ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಲೈವ್ ಅಂಡ್ ಕಿಕಿಂಗ್: ಕೆರ್]. BBC ಆನ್ ಲೈನ್. 2007 ಜೂನ್ 6 ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇತ್ತು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ 1998 ಏಪ್ರಿಲ್ 28 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ವರದಿಯನ್ನು ಬೊನೊ "ಇದೆಲ್ಲ ಸುಳ್ಳು" ಎಂದು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದ ನಾನು ಒಂದೆರಡು ಜೋಡಿ ಆಟಗಳ ನೋಡಲು ಹೋಗಿದ್ದೆ ಅಷ್ಟೆ,ಆದರೆ ನಾನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು <ref>[http://www.nme.com/news/bono/256 ಬೊನೊ ಜಜ್ಜಸ್ ಜಿಮ್ ಕೆರ್ ಆಫ್ ಸೈಡ್ ಆನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಶೊಬಿಜ್ ಕನ್ಸೊರ್ಟಿಯಮ್]</ref> ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿಲ್ಲ." ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಕವನ ಸಂಕಲನ ''"ಥರ್ಡ್ ರೇಲ್ "'' ಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆಂದು MTV, 2007 ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ವರದಿ <ref name="ThirdRailMTV">MTV ನಿವ ಸ್ಟಾಫ್. 31 ಮೇ 2009 U2 ಫ್ರಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಟು ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್. ''MTV ನಿವ್ಸ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.mtv.com/news/articles/1559829/20070517/panic_at_the_disco.jhtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713234624/http://www.mtv.com/news/articles/1559829/20070517/panic_at_the_disco.jhtml |date=13 ಜುಲೈ 2009 }}</ref> ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ಕವನ,ಕಾವ್ಯ ಅದರ ಅರ್ಥ,ವಿವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ;"ಕವಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಲಂಕಾರದ ಪೀಠಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸಾಕ್ಷಿಭೂತರಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ಆತ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ"..ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೊಲ್ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೀಪವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳಕು ನೀಡಲು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಮಗೆ <ref name="ThirdRailMTV" /> ನೀಡುತ್ತವೆ." ಈ ಕವನ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಕವಿ ಜೊನಾಥನ್ ವೆಲ್ಸ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ''"ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಯು ಆರ್ ಮೈ ಬಿಗ್ ಕ್ರೈಬೇಬಿ"'', ''"ವೆರಿಯೇಶನ್ ಆನ್ ಎ ಥೀಮ್ ಬೈ ವ್ಹೈಟ್ ಸ್ನೇಕ್"'', ಮತ್ತು ''"ವಿನ್ಸ್ ನೇಲ್ಇತ್ಯಾದಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಜೊಶ್ ನರನ್ನು ಚೈನೀಸ್ ಹೊಟೆಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಲಿಬು ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.(ನಂತರ ಇಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ನಲ್ಲಿ") <ref name="ThirdRailMTV" />'' ದೊರಕುತ್ತಾನೆ. ಬೊನೊ ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಶೇರುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.ಈ ಕಂಪನಿಯು ಎಡಿಯೊ ಇಂಟರ್ ಆಕ್ಟಿವ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿತು.ಹೀಗೆ ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲು <ref name="EPPDF">ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್. (2007) ''ಇಂಟ್ರಾಡಕ್ಷನ್ ಟು ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟನರ್ಸ್''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.elevation.com/images/Elevation_Partners_Intro.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703030346/http://www.elevation.com/images/Elevation_Partners_Intro.pdf |date=3 ಜುಲೈ 2007 }}</ref><ref name="gi">ಫಾಹೆಯ್, ಆರ್. (1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005. ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ಉಯಿತ್ಡ್ರಿವ್ ಇಟ್ಸ್ ಆಫರ್ ಫಾರ್ ಎಡೊಸ್. ''ಗಿ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.gamesindustry.biz/content_page.php?aid=8195</ref> ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹೀಗೆ ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಬೊನೊ ಫೊರ್ಬ್ಸ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ. ಎಲೆವೇಶನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ಈ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದ ಏಕೈಕ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.ಫೊರ್ಬ್ಸ್ ಮಿಡಿಯಾ LLC ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ 89-ವರ್ಷಗಳ-ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಫೊರ್ಬ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್,Forbes.com ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಹಾರದ ವಿವರಗಳು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಪಾಲು €194 ದಶಲಕ್ಷ ($250m) <ref>[http://www.rte.ie/arts/2006/0809/bono.html RTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825203620/http://www.rte.ie/arts/2006/0809/bono.html |date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 }}; [https://www.nytimes.com/2006/08/07/business/media/07carr.html?ex=1312603200&amp;en=b8fb77fc36f9c303&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ]; [http://www.businessweek.com/innovate/NussbaumOnDesign/archives/2006/08/bono_buys_into.html ಬಿಸಿನೆಸ್ಸ್ ವೀಕ್ ]</ref> ಆಗಿದೆ. <ref name="million">{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0095104/ |title=Bono |publisher=[[IMDb]] |accessdate=25 February 2009}}</ref> ಬೊನೊ ''ಆಕ್ರಾಸ್ ದಿ ಯುನ್ವರ್ಸ್'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಡಾ.ರಾಬರ್ಟ್ "ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.ಇದು ಯುದ್ದ ವಿರೋಧಿ ಪರಿಹಾರದ ಸಂಗೀತ <ref name="million"/> ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಐ ಆಮ್ ದಿ ವಾಲ್ರಸ್ "ಮತ್ತು ಲುಸಿ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಕೈ ಉಯಿತ್ ಡೈಮಂಡ್ಸ್ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಬೊನೊನ ಇನ್ನಿತರ ಅಭಿನಯದ ಸ್ತುತ್ಯಗಳೆಂದರೆ 1999 ರ ''[[ಎಂಟ್ರೋಪಿ|ಐಂಟ್ರೊಪಿ]]'' ಮತ್ತು 2000 ರಲ್ಲಿನ ''ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೊಟೆಲ್'',ಇದರ ಕಥಾವಸ್ತುವಿಗೆ ಬೊನೊ <ref name="million" /> ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತ 2000 ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಿರುಚಿತ್ರ'' ಸೈಟಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬೊನೊ'' ದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ.ಇದನ್ನು ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಬೆರ್ನಿ ಬರೆದ ಕಥೆಯಾದರಿಸಿ ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref name="million" /> ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ===ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು=== [[File:LulaAndBonoVox.jpeg|thumb|right|ಬೊನೊ ಬ್ರಾಜಿಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲುಲಾ ಡಾ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ 2006 ರಲ್ಲಿ]] ಬೊನೊ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನವ ಪ್ರೇಮಿ ಸಂಗೀತ ಕಲೆಗಾರನಾಗಿ <ref>ಮೈಕೆಲ್ ಆನ್ಫ್ಟ್, ಬ್ರೆನ್ನೆನ್ ಜೆನ್ಸನ್, ಅಂಡ್ ಐವಾನ್ ವಿಲ್ ಹೆಲ್ಮ್, "ವ್ಹೈಸಿಂಗ್ ಆಫ್ ಸಪೊರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಚಾರ್ಟಿ ", ''ದಿ ಕ್ರೊನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಂಥ್ರಪಿ '' 3 ಆಗಷ್ಟ್ 2006 [http://philanthropy.com/free/articles/v18/i20/20000601.htm ]</ref><ref>ಡೀನ್ ಗುಡ್ ಮ್ಯಾನ್, "ಹಾಲಿಯುಡ್ ಹೇಲ್ಸ್ U2'ನ ಬೊನೊ ಫಾರ್ ಫಿಲೊಂಥ್ರೊಪಿ", ''ರೈಟರ್ಸ್ ನಿವ್ ಮಿಡಿಯಾ '' 15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2002 [http://www.aegis.org/news/re/2002/RE020220.html ]</ref> ಜನಪ್ರಿಯನಾದ. ಈತ ಜಗತ್ತಿನ "<ref>ಟಾಮ್ ಜೆಲ್ಲೆರ್, ಜೂ., "ಟ್ರೈಯಿಂಗ್ ಟು ಥ್ರೊ ಹೀಸ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ", ''ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ '', 13 ನವೆಂಬರ್ 2006 [https://www.nytimes.com/2006/11/13/us/13bono.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fP%2fPhilanthropy ]</ref> ಪರೋಪಕಾರಿ ಸಾಂಘಟನೆಗಳ ಮುನ್ನುಡಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಆತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ."ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ನಾಯಕರು ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜನರು ತನಗೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದರೆಂಬ ಸಹಜ ಗುಣ ಅವನಲ್ಲಿದೆ.ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,ಜನೋಪಯೋಗಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು,ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಜಗತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ಮಾನವ ಕುಲಕೋಟಿಗೆ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಆತನ ವಿಚಾರ ಧಾರೆ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಮನೋಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಉದ್ದೇಶದ ಸಾರ್ಥಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ಆತ ಯಾವಾಗಲೂ <ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html |title=ನಾನ್ಸಿ ಗಿಬ್ಸ್ Gibbs, "ದಿ ಗುಡ್ ಸಮರ್ಟಿನ್ಸ್ ", ''ಟೈಮ್ಸ್'' 19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 |access-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225200949/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html |url-status=dead }}</ref> ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೊನೊ 1986 ರಲ್ಲಿ ''ರೊಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೊನ್'' ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾನೊಂದು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ನಡೆದ ಶೊವೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ಜನೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ.ಅದರಿಂದಾಗಿ ತಾನು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.''ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಪೊಲಿಸ್ ಮನ್ಸ್ ಬಾಲ್'' ಎಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಜಾನ್ ಕ್ಲೀಸೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೆವಿಸ್ ಅವರು 1979 ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ-ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಶೊಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು ಆತನಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ <ref name="10202006Boyd">ಬೊಯ್ಡ್, ಬಿ. (20 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2009 ಒಲ್ಡ್ ಬಾಲ್ ಗೇಮ್ ನ ಇತಿಹಾಸದ ರಹಸ್ಯ. ''ಐರಿಶ್ ಟೈಮ್ಸ್ ''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, from http://www.irishtimes.com/theticket/articles/2006/1020/1160606784745.html</ref> ತಂದಿತು. ''"ನಾನು ನೋಡಿದ." 'ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಪೊಲಿಸ್ ಮನ್ಸ್ ಬಾಲ್ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೋಯಿತು." '' ''ಅದು ನನ್ನೊಳಗೊಂದು ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿತು..."'' ಅದೇ 2001 ರಲ್ಲಿ U2 ನ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಡಿಯೊ ಟೇಪ್ ಮಾಡಿ ಆ ವರ್ಷ ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಮಾಡಿದ. ಬೊನೊ ಮತ್ತು U2 ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿಯ ಕಾನ್ಸಪರ್ಸಿ ಆಫ್ ಹೋಪ್ ಎಂಬ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು 1986 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಟಿಂಗ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ <ref name="Time1986">ಬೂತ್, ಸಿ. (12 ಜೂನ್‌ 2002 ಹೋಪ್ ಪ್ರವಾಸದ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ. ''ಟೈಮ್, 127''.</ref> ಮಾಡಿದ. U2 ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಏಡ್ ಮತ್ತುಲೈವ್ ಏಡ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು,ಇದನ್ನು ಬಾಬ್ ಗೆಲ್ಡೊಫ್.<ref name="1985PDN">ಫ್ಲಾನ್ನರಿ,ಎಂ. (12 ಜುಲೈ 1985 ಬಾಬ್ ಗೆಲ್ಡೊಫ್. ''ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಡೇಲಿ ನಿವ್ಸ್ '', pp. L15.</ref> ಸಂಘಟಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ 1984 ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಏಡ್ ಸಿಂಗಲ್ "ಡು ದೆ ನೊ ಇಟ್ ಈಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ? ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ./ಫೀಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ " (ಇದರಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರವು ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿತ್ತು.2004 ರಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಏಡ್ 20 ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಏಕೈಕ ಹಾಡಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.)<ref name="1985NYT">ಪಾಲ್ಮೆರ್, ಆರ್. (2008, 4 ಏಪ್ರಿಲ್‌‌. ಹಸಿದವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಆಹಾರ. ''ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ '', ವಿಭಾಗ 1, p. 60, ಕಾಲಮ್ 1.</ref> ಗೆಲ್ಡೊಫ್ ಮತ್ತು ಬೊನೊ ನಂತರ ಒಂದಾಗಿ 2005 ರ ಲೈವ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ U2 ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ <ref name="05312005RollingStone">ವೊಲಿನ್ಸ್ಕಿ, ಡಿ. (31 ಮೇ 2009 DMB, U2 ಲೀಡ್ ಲೈವ್ 7 ಶೊಸ್. ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮರುಪಡೆದದ್ದು 25 ಜುಲೈ 2007, [http://www.rollingstone.com/news/story/7371363/dmb_u2_lead_live_8_shows ರೊಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೊನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422012237/http://www.rollingstone.com/news/story/7371363/dmb_u2_lead_live_8_shows |date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 }} ಇಂದ</ref> ನೀಡಲಾಯಿತು. [[File:Bush and Bono.jpg|thumb|right|ಬೊನೊ ಮತ್ತು U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಶ್ 2006 ರಲ್ಲಿ.]] ಬೊನೊ 1999 ರಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ಜಗತ್ತಿನ ಋಣಭಾದೆ ಕುರಿತಂಟೆ ಅದಕ್ಕೊಂದಿ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಲು ಆತ ಅದರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ.ಅಫ್ರಿಕಾ ನಡೆದು ಬಂದ ದಾರಿ ಮತ್ತು ಏಡ್ಸ್ ಮಹಾಮಾರಿಯ ತೊಲಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ[[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಶ್]]ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪೌಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಅವರನ್ನು ಆತ <ref name="GuardianStory">ಡೆನ್ನಿ, ಸಿ., &amp; ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐ,. (11 ಮಾರ್ಚ್ 2006 <http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL08815827> US ಮತ್ತು ಯುರೊಪ್ ಗಳಿಂದ ಬಡರಾಸಃಟ್ರಗಳ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕ್ಕಾಗಿ ನೆರವು. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,667739,00.html</ref> ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭೇಟಿಯ ನಂತರ 2002 ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ ಭವನಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಅವರು $5 ಬಿಲಿಯನ್ ನೆರವಿನ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ವೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.ಆತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ವ್ಹೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಲಾನ್ ವರೆಗೂ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ಬೊನೊ ಆಗ "ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಭಾಯುತ ಹೊಸ ಬದ್ದತೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ..." ಇದು ತುರ್ತಾಗಿ ಆಗಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ <ref name="GuardianStory" /> ವಿಷಯವಾಗಿದೆ." ಆ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ US ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಪೌಲ್ ಎಚ್.ಒ' ನೆಲ್ಲೆ ಅವರನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಎನ್ನುವಂತೆ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್,ಕೆನಡಾ ವಿದೇಶಿ ನೆರವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವೆಂದು CBC ರೇಡಿಯೋಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಟೀಕೆ <ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಕೆ. (1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005. ''ಟೊರೊಂಟೊ ಸನ್ '' ನಲ್ಲಿ PM.ಪ್ರಧಾನಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೊನೊ ಅಸಮಾಧಾನ. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from http://www.torontosun.com/News/Canada/2005/04/23/1009529-sun.html</ref> ಮಾಡಿದ್ದ. ಆತ ತನ್ನ ಜನೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ 2003,2005 ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ <ref name="2006Nobel">ಮೆಲ್ಗ್ರೆನ್, ಡಿ. (14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ. ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from [https://web.archive.org/web/20070311034819/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fnews%2Farchive%2F2006%2F02%2F24%2Finternational%2Fi082615S45.DTL ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ]</ref><ref name="2003Nobel">ಅನ್ನೊನ್ ಆಥರ್. 8 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1998 ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ. ''WNBC''. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from [http://www.wnbc.com/entertainment/1986984/detail.html ಇನ್ನುಳಿದ ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061103213334/http://www.wnbc.com/entertainment/1986984/detail.html |date=3 ನವೆಂಬರ್ 2006 }}</ref><ref name="2005Nobel">ಅನ್ನೊನ್ ಆಥರ್. 8 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1998 ಬೊನೊಗೆ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from [http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=596&amp;id=214402005 Scotsman.com]</ref> ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದು. ಆತನಿಗೆ 2004 ರಲ್ಲಿ ಚಿಲೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪಬ್ಲೊ ನೆರುಡಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಆನರ್ ಗೌರ್ವವನ್ನು ನೀಡಿ <ref>ಲಾಗ್ಲೊವಿಸ್, ಎಫ್. (4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2004 ಜೊನ್ ರಾಲ್ಸ್ಟನ್ ಸೌಲ್ ದಿ ಪಬ್ಲೊ ನೆರುಡಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮೆಡಲ್ ಗೌರವ. ''ಗವರ್ನ ರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&amp;DocID=4267 {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20071205034201/http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=4267 |date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }}</ref> ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ''ಟೈಮ್ '' ಪತ್ರಿಕೆ ಕೂಡಾ ಬೊನೊನನ್ನು "100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಜನರ"ಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತ್ತು.ಅದರ 2004 ರ ಹಾಗು 2006 ರಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು <ref>{{Cite journal | title =2004 TIME 100 |work=Time Magazine | date =26 April 2004 | url =http://www.time.com/time/2004/time100/ | doi = | id = | postscript =<!--None--> |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040419183655/http://www.time.com/time/2004/time100/|archivedate=19 April 2004}}</ref><ref>{{Cite journal | title =2006 TIME 100 | work =Time Magazine | year =2006 | url =http://www.time.com/time/2006/time100/ | doi = | id = | page =84 | postscript =<!--None--> | access-date =14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 | archive-date =2 ಮೇ 2006 | archive-url =https://web.archive.org/web/20060502231929/http://www.time.com/time/2006/time100/ | url-status =dead }}</ref> ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಇಸ್ವಿ 2005,ರಲ್ಲಿ ''ಟೈಮ್'' ಪತ್ರಿಕೆ ಬೊನೊನನ್ನು ಓರ್ವ ಪರ್ಸನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಎಂದು ಇನ್ನುಳಿದ[[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್|ಬಿಲ್]] ಮತ್ತುಮೆಲೆಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್.<ref name="PersonoftheYear">ಗಿಬ್ಸ್, ಎನ್. (12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009 [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html ದಿ ಗುಡ್ ಸಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225200949/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html |date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 }}. ''ಟೈಮ್, 166''.</ref> ರೊಂದಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಆತ ತನ್ನ ಮಾನವೀಯ ಕಳಕಳಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪೊರ್ಚ್ ಗೀಸ್ ರಿಂದ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೂ <ref>ರೆವಿಸ್ಟಾ ವಿಸಾವೊ. ಮರುಪಡೆದದ್ದು 30 ಮಾರ್ಚ್ 2007, from http://visao.clix.pt/default.asp?CpContentId=327396 {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20070818183816/http://visao.clix.pt/default.asp?CpContentId=327396 |date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2007 }}</ref> ಪಾತ್ರನಾದ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಬೊನೊ TED ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ.ಇದನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರು " ವಿಶ್ವ ಪರಿವರ್ತನಾ <ref>[http://www.ted.com/index.php/pages/view/id/6 TED ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಪೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227152648/http://www.ted.com/index.php/pages/view/id/6 |date=27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 }}, ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 2008-5-1</ref> ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬೊನೊ ಮೂರು ತನ್ನ <ref name="bonowish">[http://www.ted.com/pages/view/id/109 TED ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಪೇಜ್ ], ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 2008-5-1TED,</ref> ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ,ಮೊದಲೆರಡು ವನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಇಥಿಯೊಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. TED ಆತನ ಮೂರನೆಯ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.ಇದು TED ನ <ref name="bonowish" /> ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲೋದ್ದೇಶಕ್ಕೇ ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅದರ ವಾದ.ಇದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲದ ಬೇಡಿಕೆ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಅದು ಆರುಶಾ ಮತ್ತು ಟಾಂಜೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ TED ಸಮಾವೇಶವೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಬೊನೊ ಈ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ.ಆದರೆ ಜೂನ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇದು ಆಂಡ್ರಿವ್ ಮೆಂಡಾ ನ ಕಳಪೆ ಭಾಷಣದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ <ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/c86d4410-1a5f-11dc-8bf0-000b5df10621.html TED ಕಾನ್ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಪೇಜ್ ], ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 2008-5-1</ref> ತಲೆಬರಹದ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿ ಮಿಂಚಿತು. [[File:Bono WEF 2008.jpg|thumb|right|ಬೊನೊ ಡಾವೊಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ 2008 ರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದು.]] ಅದೇ ವರ್ಷ 2007,ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊನನ್ನು UK ದ ನಿವ್ ಇಯರ್ಸ್ ಹಾನರ್ಸ್ ಲಿಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೈಟ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಎಂಪೈರ್.<ref name="122306BBC">[ಅನ್ನೊನ್ ಆಥರ್ ] (23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006). U2'ದ ಬೊನೊಗೆ ಗೌರವ ನೈಟ್ ಹುಡ್. BBC ನ್ಯೂಸ್. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6206063.stm BBC.co.uk]</ref><ref name="122306RTE">[ಅನ್ನೊನ್ ಆಥರ್ ] (23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006). ಬೊನೊಗೆ ಗೌರವ ನೈಟ್ ಹುಡ್. ''RTÉ ನಿವ್ಸ್''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, [http://www.rte.ie/news/2006/1223/bono.html RTE] ಇಂದ</ref> ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಆತನನ್ನು 2007 ರ ಮಾರ್ಚ್ 29 ರಂದು ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಯಭಾರಿ ಡೇವಿಡ್ ರೆಡ್ಡಾವೇ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನೈಟ್ ಹುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ <ref name="knighthood-ceremony">[ಅನ್ನೊನ್ ಆಥರ್ ], (29 ಮಾರ್ಚ್ 2007). ಡೋಂಟ್ ಕಾಲ್ ಹಿಮ್' 'ಸರ್': U2'ನ ಬೊನೊ ನೈಟೆಡ್. ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ಮರು ಪಡೆದಿದ್ದು 29 ಮಾರ್ಚ್ 2007, from http://www.msnbc.msn.com/id/17854722/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427002022/http://www.msnbc.msn.com/id/17854722/ |date=27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 }}</ref> ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಬೊನೊ NAACP ಇಮೇಜ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ ಚೇರ್ಮನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ.<ref>{{Cite web |url=http://www.naacpimageawards.net/PDFs/Bono_Receives_38th_NIA_Chairmans_Award.pdf |title=ಬೊನೊ 38 ನೆಯ NIA ಚೇರ್ಮನ್ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು |access-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=29 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229112914/http://www.naacpimageawards.net/PDFs/Bono_Receives_38th_NIA_Chairmans_Award.pdf |url-status=dead }}</ref> ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ಬೊನೊಗೆ ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಲಿಬರ್ಟಿ ಮೆಡಲ್ ನೀಡಲಾಗುವುದೆಂದು 2007 ರ ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಆತ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27,2007 ರಲ್ಲಿ ಆತ ಮಾಡಿದ ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಹಸಿವು ನಿವಾರಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವುದೆಂದು ಅದು <ref>[http://www.constitutioncenter.org/libertymedal/ ಹೋಮ್—ಲಿಬರ್ಟಿ ಮೆಡಲ್—ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ]</ref> ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಗ 2007 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಬೊನೊ "''ನೀವು ಯಾವಾಗ ಬಡತನದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೀರೋ ಆಗ ನೀವು ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ''.''ಯಾವಾಗ ನೀವು ಬೆಳೆದ ಆಹಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಾನೂನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆಗ ನೀವು ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ,... '' ''"ಯಾವಾಗ ನೀವು ಒಬ್ಬ ಬೌದ್ದ ಭಿಸುವಾಗಿ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲ್ ಆ ಒಂಯ್ದು ವಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರವೇ ಮುಳುವಾದರೆ ಆಗ ನಾವ್ಯಾರೂ ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ''. ಬೊನೊ ಈ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ $100,000 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ. ನಗೊಜಿ ಒಕೊಂಜೊ-ಐವೆಲೆಯಾ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]]-ಮೂಲದ ಡೆಟ್ ಏಡ್ಸ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಫ್ರಿಕಾ<ref>[https://news.yahoo.com/s/ap/20070928/ap_on_en_mu/liberty_medal;_ylt=Agf4gp7dbOdonDCVicpBQfis0NUE Yahoo.com, ಬೊನೊ ಗೆ ಆತನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೆಡಲ್ ನೀಡಿಕೆ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 2005 ರಲ್ಲಿಡೋಂಟ್ ಗಿವ್ ಅಪ್ ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಿಸಿಯಾ ಕೀಯ್ಸ್, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಕೀಪ್ ಎ ಚೈಲ್ಡ್ ಅಲೈವ್.<ref>{{cite web | url= http://www.msnbc.msn.com/id/10269863/from/RL.4/ | title= Alicia Keys, Bono to raise funds with AIDS song }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆತ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು. ಇಸವಿ 2005 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15 ರಂದು ಪೌಲ್ ಥೆರೊಕ್ಸ್ ''ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ '' ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್ '' (cf.ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೂತನ ಸಂಪುಟದ ಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. [[ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್|ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ಸ್']] ನ''ದಿ ವ್ಹೈಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್ '' ) ಹಲವಾರು ತಾರೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬೊನೊ ಹೊರತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.ಜೊತೆಗೆ, [[ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ ಪಿಟ್‌|ಬ್ರಾಡ್ ಪಿಟ್]], ಮತ್ತು[[ಏಂಜೆಲಿನಾ ಜೋಲೀ|ಎಂಜೆಲಿನಾ ಜೊಲೆ]], ಇವರೆಲ್ಲಾ "ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವ ಗೀಳು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತಾವೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು ಎಂದು ಜರೆಯಿತು". ಥೆರೊಕ್ಸ್, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಶಾಂತಿ ಕಾವಲು ಪಡೆಗಳ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಆಫ್ರಿಕಾವು ಬಹಳಷ್ಟು ದುರಂತದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ,ಕೇವಲ ಇದನ್ನು ಹೊರಗಿನವರ ನೆರವಿನಿ6ದ ಮಾತ್ರ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದೆಂಬ ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿಸಲಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ಜಂಬದ ತಾರಾಗಣ, ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಶೊಗಳು ಒಂದು ತರಹದಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿವೆ.ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳದಿರುವುದೇ ಒಳಿತು ಎಂದು ಆತ <ref>[35] ^ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್.</ref> ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲವೆಡೆ ಬೊನೊನನ್ನು ಸಹ ಖಂಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು,ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಲವು ತಾರಾಗಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆನ್ನುವವರು "[ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ]" ಎಂಬಂತೆ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿರುವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆಂಬ ಅಪವಾದವೂ ಇದೆ.ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು [ತಿರುವು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ] ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮರತಿ-ಪ್ರಶಂಸೆಯ ಮಾಡಲು ಈ ಜನೋಪಕಾರಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತೋರಿಕೆಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದು ಹಲವೆಡೆ ಕೇಳಿ ಬರುವ <ref name="movement_robbed">{{cite web | last = Ahmad | first = Muhammad Idrees | title = Live 8 – A movement robbed of its colours | publisher = Campaign for Press and Broadcasting Freedom | date = 15 August 2005 | url = http://keywords.dsvr.co.uk/cpbf_newsite/body.php?subject=international&id=1104 | accessdate = 5 March 2009 | archive-date = 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 | archive-url = https://archive.is/20090427161025/http://keywords.dsvr.co.uk/cpbf_newsite/body.php?subject=international&id=1104 | url-status = dead }}</ref> ಆರೋಪವಾಗಿದೆ. ಬೊನೊ 2005 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 3 ರಲ್ಲಿ ಜೊನ್ ಪೌಲ್ II ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಆತನೊಬ್ಬ 'ಬೀದಿ ಜಗಳಗಂಟ ಮತ್ತು ಬಡವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಪಟ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ.ತಾನೇ ಈ ಜಗದ ಬಡವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಬೊನೊ ಟೀಕಿಸಿದ. ಆದರೆ ನಮಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ 23 ಬಡ ದೇಶಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಲವನ್ನು ಆತನಿಲ್ಲದೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಮಾಫಿ <ref>{{cite news| url=http://www.usatoday.com/life/people/2005-04-03-pope-bono_x.htm | work=USA Today | title=Bono recalls pontiff's affection for the poor—and cool sunglasses | first1=Edna | last1=Gundersen | date=4 April 2005 | accessdate=26 April 2010}}</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ." ಇಸವಿ 2006 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2 ರಂದು ಹಿಲ್ಟನ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಹೊಟೆಲ್ ನಲ್ಲಿ 54 ನೆಯ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪ್ರೇಯರ್ ಬ್ರೆಕ್ ಫಾಸ್ಟ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ತನ್ನ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ. ಬೈಬಲ್ ಆಧರಿತ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವತೆ ಆತ ಕರೆ ನೀಡಿದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ನ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಜೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲ ದಶಾಂಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೆರಿಗೆಗೆ ಆತ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಇನ್ನಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ತರಬೇಕಲ್ಲದೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜಿವಿಶ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಧವೆಯರು,ಅನಾಥರು ಮತ್ತು ಅಪರಿಚಿತರ ಕಾಳಜಿಗೆ ಮುಂದಾಗುವಂತೆ ಬೊನೊ ಕರೆ ನೀಡಿದ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಗಾಯಕ-ನಟ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಖ್ಯಾತಿಯ ಬೊನೊ ಶ್ಲ್ಯಾಘಿಸಿದ. ಆದರೂ ಬೊನೊ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನೂ ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ದೇವರ ಮೂಲಕವೂ ಆಗಬೇಕಿದೆ.ಸದ್ಯದ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಸಫಲತೆಗೆ ಆತನ ಕರುಣೆಯೂ ಬೇಕೆಂದು ಆತ ನಿರಂತರವಾಗಿ <ref name="NationalPrayerBreakfast">ಬೊನೊ. ಫೆಬ್ರವರಿ 23 ''ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪ್ರೇಯರ್ ಬ್ರೆಕ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.'' ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ D.C.ಯಹಿಲ್ಟನ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಹೊಟೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ.</ref> ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. DATAಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯು (ಡೆಟ್ ಏಡ್ಸ್ ಟ್ರೇಡ್ ಆಫ್ರಿಕಾ)2002 ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ ಶ್ರಿವರ್ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.ಇದಕ್ಕೆ ಜುಬ್ಲೀ 2000 ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೀಗ ಡೆಟ್ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವನ್ನು <ref name="DATA">ಡೆಟ್ ಏಡ್ಸ್ AIDS ಟ್ರೇಡ್ ಆಫ್ರಿಕಾ. (2007) ''ಅವರ್ ಮಿಶನ್ ''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 7 ಜುಲೈ 2007, from http://www.data.org/about/mission.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121050436/http://www2.data.org/about/mission.html |date=21 ನವೆಂಬರ್ 2008 }}</ref> ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. DATA ಸಂಘಟನೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಎಚ್ ಐ.ವಿ /ಏಡ್ಸ್ ಮಾರಿಯನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶ್ರಮ <ref name="DATA" /> ಹಾಕುತ್ತಿದೆ. DATA ಸಂಘಟನೆಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಶಾಸಕರು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆಂದು <ref name="DATA" /> ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆರಂಭಿಕ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬೊನೊ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಅಲಿ ಹೆವ್ಸನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಮೂಲದ ಐರಿಶ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ರೊಗನ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಳಹದಿ ಮೇಲೆ EDUN ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಗಮನವನ್ನು ಏಡ್ಸ್ ನಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಲಯಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ <ref name="EDUNSiteAboutUs">EDUN (ಅನ್ನೊನ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಅಪ್ಡೇಟ್ ). ''ಅಬೌಟ್ EDUN''. ಮರು ಪಡೆದದ್ದು 24 ಮಾರ್ಚ್ 2007, from http://www.edun.ie/about.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070329013300/http://www.edun.ie/about.asp |date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2007 }}</ref> ನೋಡಿಕೊಂಡರು. EDUN ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಸೌತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಸಂಬಳ ಸವಲತ್ತು ನೀಡುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಅಳವಡಿಸಿ ಅದರ ಸಂಹಿತೆ ಪ್ರಕಾರ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅದರ ಕೂಗಾಗಿತ್ತು.ಇದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯಲಿದೆ ಎಂಬ ಒತ್ತಾಸೆಯೂ <ref>EDUN. ((ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''FAQs''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, from http://www.edun.ie/faq.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211044238/http://www.edun.ie/faq.asp |date=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }}</ref> ಅದರದಾಗಿತ್ತು. ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್'' ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ನ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಅಂದರೆ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ ಸಂಚಿಕೆಯೊಂದನ್ನು 2007 ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿತು. ಈ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು "ದಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ಇಸ್ಯು:ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಾವರ್ "ಎಂದಿತ್ತಲ್ಲದೇ 20 ವಿಭಿನ್ನ ಪುಟಗಳ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಆನ್ನೆ ಲೆಬೊವಿಜ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರ ತಂದಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಖಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು <ref>"ದಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ಇಸ್ಯು : ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ &amp; ಪಾವರ್", ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್ '' ಜುಲೈ 2007. [http://www.vanityfair.com/politics/africa/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005012812/http://www.vanityfair.com/politics/africa |date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 }} ದಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ 20 ಕವರ್ಸ್ ವಾಸ್ ಟರ್ಮೆಡ್ ಆಸ್ ಟು ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟ್ ಎ "ವಿಜುವಲ್ ಚೇನ್ ಲೆಟರ್ ". ಈ ಲೇಖನದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ಡಾನ್ ಚೆಡಲ್, [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]], ಮುಮ್ಮದ್ ಅಲಿ, ಬೊನೊ, ಜೊರ್ಡಾನ್ ನ ಕ್ವೀನ್ ರಾನಿಯಾ, ಕಾಂಡೊಲೀಸಾ ರೈಸ್, [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು. ಬುಶ್]], ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಟುಟು, [[ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ ಪಿಟ್‌|ಬ್ರಾಡ್ ಪಿಟ್ಟ್]], ಡಿಸ್ಜಿಮೊನ್ ಹೌನ್ಸೌ, ಮಡ್ಡೊನಾ, ಮಾಯಾ ಅಂಗ್ಲೊವ್, ಕ್ರಿಸ್ ರಾಕ್, [[ವಾರೆನ್‌ ಬಫೆಟ್‌‌‌|ವಾರೆನ್ಬ್ ಬಫೆ]], [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್]], ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್, ಒಪ್ಱಾ ವಿನ್ ಫ್ರೆ, ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೂನಿ, ಜಯ್-ಝಡ್, ಅಲಿಸಿಯಾ ಕೀಯ್ಸ್, ಮತ್ತು ಇಮಾನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಮಜೀದ್</ref> ವಿವರಿಸಿತ್ತು. ಬ್ಲೂಮ್ ಬೆರ್ಗ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ರಿಚರ್ಡ್ ಟೊಮ್ಲಿನ್ ಸನ್ ಮತ್ತು ಫೆರ್ಗಲೊ'ಬ್ರೆಯೆನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬೊನೊ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ 2006 ರ ವರ್ಟಿಗೊ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ನ ಒನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಮೂಲಕ $389 ದಶಲಕ್ಷ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇದು U2 ದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆದಾಯದ ಖ್ಯಾತಿ ದಾಖಲೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ,ವರ್ಟಿಕೊದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೀಜನ್ ಟಿಕೆಟ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ವರದಿಗಾರರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರ್ಟಿಗೊ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಬಂದ ಬಹುತೇಕ ಆದಾಯವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ನೊಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆದು, ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕನಿಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು <ref>[https://www.bloomberg.com/news/marketsmag/bono.pdf ಬ್ಲೂಮ್ ಬೆರ್ಗ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್, "ಬೊನೊ ಇಂಕ್", ಮಾರ್ಚ್ 2007]</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ". ಮತ್ತೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳು 2007 ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂದವು,ಬೊನೊನ ಹಲವಾರು ಚಾರಿಟಿ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಗಳು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಏಡ್ ಆಕ್ಸನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಜೊಬ್ಸ್ ಸೆಲೆಸೆಯನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದವೋ, ಆಗ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಅನುಮಾನಗಲು ಶುರುವಾದವು. ಸೆಲೆಸಿಯೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಚಾರಿಟಿಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮಶೀಲರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ತಳದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವು ವಿಫಲಗೊಂಡವು.ಹೀಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆರವಿಗೆ ಕೈ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಗೆ ಅದರ ಅವಲಂಬನೆ <ref>"ಬೊನೊ ಮತ್ತು ಬಾಬ್ ಗೆಲ್ಡಾಫ್ ಇನ್ಕ್ರೀಸ್ ಆಫ್ರಿಕಾಸ್ ಪ್ರೊಬ್ಲೆಮ್ಸ್ ಸೇ ಚಾರಿಟಿ", NME 23 ನವೆಂಬರ್ಸ್ 2007 [http://www.nme.com/news/bono/32704 ]</ref> ಅಧಿಕವಾಯಿತು. ಬೊನೊ ಇದಕ್ಕೆ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆನ್ ಲೈನ್ '' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಈ ರೀತಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡುವವರು "ರಂಗ ಮಂಚದ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಕೊಂಕು ಮಾಡುವ ಕುಹಕಿಗಳು"ಎಂದು ಜರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿಳಿದಾಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ತೋಚುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತವರು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಾರರು,ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳ ಅನುಷ್ಟಾನ <ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article732323.ece |title=timesonline.co.uk |access-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=1 ಜೂನ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601012451/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article732323.ece |url-status=dead }}</ref> ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ಇಸವಿ 2007,ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೊನೊನನ್ನು ''NBC ನೈಟ್ಲಿ ನಿವ್ಸ್ '' ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅಂತರ ತರುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ <ref>{{Cite web |url=http://video.msn.com/video.aspx?mkt=en-US&brand=msnbc&vid=80f91e09-c54e-4268-800f-2f548de5346f |title="ಬೊನೊ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಯುವ್," NBC ನೈಟ್ಲಿ ನಿವ್ಸ್, 3 ನವೆಂಬರ್ 2007 |access-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118154607/http://video.msn.com/video.aspx?mkt=en-US&brand=msnbc&vid=80f91e09-c54e-4268-800f-2f548de5346f |url-status=dead }}</ref> ಗೌರವಿಸಿತು. ಆತ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕ ಬ್ರೇನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ 2007 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಆ ಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಪರಿಹರಿಸಲು <ref>{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/12916501/ |title=NBC ನೈಟ್ಲಿ ನಿವ್ಸ್, "ಬ್ರೇನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಇನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ," ಮೇ 2007 |access-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=12 ಜೂನ್ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060612235801/http://www.msnbc.msn.com/id/12916501/ |url-status=dead }}</ref> ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ನಂತರ 2008 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11 ರಂದು ಬೊನೊಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸನ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ನೋಬಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಸೇರಿ ಆತನಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಎಂಬ ಬಹುಮಾನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>[http://www.atu2.com/news/article.src?ID=5153 ], ಮರೆಪಡೆದದ್ದು 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008</ref> ನೀಡಿದರು. ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ರೆಡ್ ಎಂಬುದು ಬೊನೊ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ ಶ್ರಿವರ್ ಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಏಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯ ಹಾಗು ಮಲೇರಿಯಾಗಳ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಡಲು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ <ref name="ProductRED">ಪರ್ಸುಡರ್ಸ್, LLC. (2007). ''ವಾಟ್ ರೆಡ್ ಈಸ್, ಹೌ ರೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ''. ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, http://www.joinred.com/red/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704132255/http://www.joinred.com/red/ |date=4 ಜುಲೈ 2007 }} ಯಿಂದ</ref> ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಬಾಬಿ ಶ್ರಿವರ್ ನನ್ನು ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ರೆಡ್ ನ CEO ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಅಲ್ಲದೇ ಬೊನೊ ಸದ್ಯ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಕ್ತಾರನಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ರೆಡ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್; ಇದು ಇನ್ನಿತರ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೈಸನ್ಸ್ ಪಡೆದ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ಆಪಲ್, ಕನ್ವರ್ಜ್, ಮೊಟೊರೊಲಾ, ಮೈಕ್ರೊಸೊಫ್ಟ್, ಡೆಲ್, ದಿ ಗ್ಯಾಪ್, ಮತ್ತು ಜಿಆರ್ಜಿಯೊ ಅರ್ಮಾನಿ.<ref name="ProductREDProducts">ಪರ್ಸುಡರ್ಸ್, LLC. (2007). ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು 4 ಜುಲೈ 2007, http://www.joinred.com/products/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703065400/http://www.joinred.com/products/ |date=3 ಜುಲೈ 2007 }} ಯಿಂದ</ref> ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ತನ್ನ ಕೈ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಪನಿಯೂ ರೆಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ನ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೊರ ತಂದು ಮಾರಾಟದ ಲಾಭದ ಕೆಲ ಭಾಗದ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು ಗ್ಲೊಬಲ್ ಫಂಡ್ ಗೆ ನೀಡಲು, ಆ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗುರುತು ಪಟ್ಟಿ ಅಂಟಿಸುವಂತೆಯೂ <ref>ಸಂಕಿಲ್, ಜೆ. (9 ನವೆಂಬರ್ 2009 ಅಪ್ ಡೇಟ್: ದಿ ಅದರ್ ರೆಡ್ <s>ಮೀಟ್</s> "ಚಾರಿಟಿ". ಸಂದೇಶ ಅಂಚೆ ಕಳಿಸಿದ್ದು [https://arstechnica.com/journals/apple.ars/2006/11/4/5856 arstechnica.com]; Macintouch Reader Reports. 9 ನವೆಂಬರ್ 2009 ''ಫ್ರಾಡ್ ರಿಪೊರ್ಟ್ಸ್ : ಜಾಕ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಬೆಲ್''. ಮರು ಪಡೆದಿದ್ದು 14 ಜನವರಿ 2007, [http://www.macintouch.com/readerreports/fraudreports/topic4449.html macintouch.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928103227/http://www.macintouch.com/readerreports/fraudreports/topic4449.html |date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 }} ಯಿಂದ</ref> ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ಆಫ್ U2 ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== *{{cite book |last=Assayas |first1=Michka |coauthors=Bono |title=Bono in Conversation with Michka Assayas |year=2005 |publisher=[[Riverhead Books]] |location=New York City |isbn=1-57322-309-3}} *{{cite book |last=Matthews |first=Sheelagh |title=Bono |series=Remarkable People |year=2008 |publisher=[[Weigl Publishers]] |location=New York City |isbn=978-1-59036-638-7}} *{{cite book |last=Stockman |first=Steve |title=Walk On: The Spiritual Journey of U2 |year=2001 |publisher=Relevant Books |location=[[Lake Mary, Florida|Lake Mary]] |isbn=978-0-88419-793-5}} *{{cite book |last=Vagacs |first=Robert |year=2005 |title=Religious Nuts, Political Fanatics: U2 in Theological Perspective |publisher=Cascade Books |isbn=1-59752-336-4}} ==ಎಕ್ಸ್ಟರ್ನಲ್ ಲಿಂಕ್ಸ್== {{Wikiquote}} {{Commons category|Bono}} *[http://www.U2.com/ U2.com]—ಅಧಿಕೃತ U2 ವೆಬ್ ಸೈಟ್ *[http://www.data.org/ ಡಾಟಾ(ಡೆಟ್, ಏಡ್ಸ್, ಟ್ರೇಡ್, ಆಫ್ರಿಕಾ)]—ಬೊನೊಸ್' ಆರ್ಗೈನೇಜೇಶನ್ *[http://www.edun.ie/ EDUN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050825082005/http://www.edun.ie/ |date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2005 }}—ಫ್ಯಾಶನ್ ಲೆಬೆಲ್ ಬೊನೊ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. *{{Amg name|7314}} *{{imdb|0095104}} *{{worldcat id|id=lccn-no96-27739}} {{U2}} {{Time Persons of the Year 2001–2025}} {{Persondata |NAME = Bono |ALTERNATIVE NAMES = Paul David Hewson (real name) |SHORT DESCRIPTION = Singer, songwriter |DATE OF BIRTH = 10 May 1960 |PLACE OF BIRTH = [[County Dublin]], Ireland |DATE OF DEATH = |PLACE OF DEATH = }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:2000ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕ/ಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:1980ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:1990ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕ/ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:2010ರ ದಶಕದ ಗಾಯಕ/ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಏಡ್ಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನೈಟ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಎಂಪೈರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಪುರುಷ್ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಮಾನವ ಪ್ರೇಮಿಗಳು-ಹಿತಚಿಂತಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ರಾಕ್ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಐವೊರ್ ನೊವೆಲ್ಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೀಜನ್ ಡಿ'ಆನರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡಾಲ್ಕೆಯ್ ಅವರೊಂದಿಗಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಡಬ್ಲಿನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಡಬ್ಲಿನ್(ನಗರ)ದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಖಾಸಗಿ ಶೇರು ಮತು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:U2 ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಎಂಟಿವಿ ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರಲ್ಲದ ವರ್ಣಭೇಧ ನೀತಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಕ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] 20yp73wls5ozqiuw6vjcah5w347g3rm 0 24888 1371165 1356114 2026-04-02T15:29:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371165 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK place |official_name = Belfast |irish_name=Béal Feirste |local_name = |label_position = bottom |static_image_name = Belfast montage2.jpg |imagesize = 300px |static_image_caption = '''Top:''' Belfast from [[Cavehill]], '''Middle''': [[Obel Tower]], [[Albert Clock]], Waterfont Financial Centre, [[Victoria Square (Belfast)|Victoria Square]] shopping complex, '''Bottom''' [[Belfast City Hall]], [[Waterfront Hall]] |latitude = 54.597 |longitude = -5.930 |population = |population_ref = <span style = "font-size: smaller;">City of Belfast:<br /> 267,500<ref name = "demography1">{{cite web |url = http://www.nisra.gov.uk/demography/default.asp3.htm |title = Demography |publisher = NISRA |date = |accessdate = 2009-05-30 |archive-date = 2012-11-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121113155622/http://www.nisra.gov.uk/demography/default.asp3.htm |url-status = dead }}</ref>&nbsp;<br />[[Urban area]]:<br />483,418<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20060215211111/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf The UK's major urban areas] Office for National Statistics (Belfast Urban Area defined in footnote 6, page 16 of the pdf)</ref><br />[[Belfast Metropolitan Area|Metropolitan area]]:<br />579,276<ref name = "nisra.gov.uk">{{Cite web |url=http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-23 |archive-date=2014-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401113858/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |url-status=dead }}</ref> |irish_grid_reference = J338740 |dublin_distance_mi = 106 |dublin_direction = S |unitary_northern_ireland = [[Belfast City Council|City of Belfast]] |country = Northern Ireland |post_town = BELFAST |postcode_area = BT |postcode_district = BT1–BT17, BT29 (part), BT36 (part), BT58 |dial_code = 028 |constituency_westminster = [[Belfast North (UK Parliament constituency)|Belfast North]]<br />[[Belfast South (UK Parliament constituency)|Belfast South]]<br />[[Belfast East (UK Parliament constituency)|Belfast East]]<br />[[Belfast West (UK Parliament constituency)|Belfast West]] |constituency_ni_assembly = [[Belfast North (Assembly constituency)|Belfast North]]<br />[[Belfast South (Assembly constituency)|Belfast South]]<br />[[Belfast East (Assembly constituency)|Belfast East]]<br />[[Belfast West (Assembly constituency)|Belfast West]] |lieutenancy_northern_ireland = [[County Antrim]]<br />[[County Down]] |website = [http://www.belfastcity.gov.uk/ www.belfastcity.gov.uk] |area_total_sq_mi = 44.4 }} '''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌''' ({{derive|Irish|Béal Feirste|mouth of the [[shoal|sandbar]]}}) ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಅದು ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿದ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="MSN Encarta">{{cite encyclopedia | title = Northern Ireland | work = MSN Encarta – Northern Ireland | publisher = Microsoft | url = http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571415/Northern_Ireland.html | accessdate = 2007-10-29 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5kwPwcCDY?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571415/Northern_Ireland.html | archivedate = 2009-10-31 | url-status = dead }}</ref> ಇದು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ]]ಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ 15ನೇ-ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣ. ಇದು ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಾಸಸ್ಥಳ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 267,500<ref name="demography1" /> ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 483,418.<ref name="carrickfergus2006">{{cite book|last1=Boal|first1=F.|last2=Royle|first2=S.|year=2006|title=Enduring City|publisher=Blackstaff Press Ltd|isbn=978-0856407901|quote=Going one step further, and viewing Belfast at the end of the twentieth century, we can consider places such as Carrickfergus, Antrim, Comber, Newtownards and Bangor as falling within the broadly defined 'Metropolitan Belfast'.|author=ed. by Frederick W. Boal ....}}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮಹಾಪಟ್ಟಣವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 579,276 ಇದೆ.<ref name="nisra.gov.uk" /> ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ 100ನೇ-ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ 1888ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಐರಿಷ್ ನಾರುಬಟ್ಟೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಅದಕ್ಕಾಗಿ "ಲೈನೆನೊಪೊಲಿಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿತು), ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹಗ್ಗ-ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ: ಪಟ್ಟಣದ ಮುಖ್ಯ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ, ಹಾರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಫ್ , ಇದು ಆಪತ್ತಿನ-ವಿಧಿ RMS ಟೈಟೇನಿಕ್ ಕಟ್ಟಿಸಿತು, ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಾಗೂ ತುಂಬ ನೌಕಾಂಗಣ ತಯಾರಿಸಬಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನ ನಂತರದ ಅರ್ಧದವರೆಗೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆಯಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕುರಿತ ಹೇಳಿದ ಎದುರಾಳಿ ಹೊಮ್ ರೂಲ್ ನ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಖಾಸಗೀಕರಣವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಅದನ್ನು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇವತ್ತು, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಪಾರ]]ದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ, ಮತ್ತು ನಾರ್ತೆರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಯಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ, ತೊಂದರೆಯ, ಮತ್ತು ವಿನಾಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಕಾಲದ ನಡುವೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಶಾಂತವಾದ, ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪುನಃ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ, ಅದಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಜೊರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಏರ್ಪೊರ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಏರ್ಪೊರ್ಟ್ {{convert|15|mi|km|0}} ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬಂದರು(ರೇವು ಪಟ್ಟಣ), ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲೊಗ್ ತೀರದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ, ಅದರೊಡನೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಫ್ ನೌಕಾನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಡಬ್ಲಿನ್-ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ಮತದಾರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, 3 ಮಿಲಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಥವಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಮೊತ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು. == ಹೆಸರು == {{Historical populations |state=collapsed |1821|37277 |1831|53287 |1841|75308 |1851|97784 |1861|119393 |1871|174412 |1881|208122 |1891|255950 |1901|349180 |1911|386947 |1926|415151 |1937|438086 |1951|443671 |1961|415856 |1966|398405 |1971|362082 |1981|314270 |1991|279237 |2001|277391 |2006|267374 ||footnote=<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census |title=Census for post 1821 figures |publisher=Cso.ie |date= |accessdate=2010-08-12}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.histpop.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-23 |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507023856/http://www.histpop.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=NISRA |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census |title=Northern Ireland Statistics and Research Agency - Census Home Page |publisher=Nisranew.nisra.gov.uk |date= |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2010-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404114651/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last=Lee |first=JJ |editor-last=Goldstrom |editor-first=J. M. |editor2-last=Clarkson |editor2-first=L. A. |title=Irish Population, Economy, and Society: Essays in Honour of the Late K. H. Connell |year=1981 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, England |chapter=On the accuracy of the Pre-famine Irish censuses }}</ref><ref>{{Cite journal | last = Mokyr | first = Joel | author-link = Joel Mokyr | last2 = O Grada | first2 = Cormac | author2-link = | title = New Developments in Irish Population History, 1700–1850 | journal = The Economic History Review | volume = 37 | issue = 4 | pages = 473–488 | date = November | year = 1984 | url = http://www3.interscience.wiley.com/journal/120035880/abstract | doi = 10.1111/j.1468-0289.1984.tb00344.x | access-date = 2010-09-23 | archive-date = 2012-12-04 | archive-url = https://archive.today/20121204160709/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120035880/abstract | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.belfastcity.gov.uk/factsandfigures/demographics.asp |title=Belfast City Council. Belfast: A Profile of the City. Demographics |publisher=Belfastcity.gov.uk |date= |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2010-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100925231740/http://belfastcity.gov.uk/factsandfigures/demographics.asp |url-status=dead }}</ref> }} ''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್'' ‌ ಹೆಸರು ಐರಿಶ್ ಶಬ್ದವಾದ ''Béal Feirsde'' ದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದನ್ನು '' Béal Feirste'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.dil.ie/browse-small.asp ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಐರಿಶ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609205834/http://www.dil.ie/browse-small.asp |date=2010-06-09 }}: ''ಬೆಲ್'' (ಲೆಟರ್ ಬಿ,ಕಾಲಮ್ 61); ''ಫೇರ್ಟಾಸ್'' (ಲೆಟರ್ ಎಫ್, ಕಾಲಮ್ 96).</ref> ''béal'' ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ "ಬಾಯಿ" ಮತ್ತು ''feirsde/feirste'' ಎಂಬುದು ''fearsaid'' ಶಬ್ದದ ಏಕವಚನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಮರಳುದಡ ಅಥವಾ ಅಲೆ ನಿರ್ಮಿತ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Logainm">{{cite web|url=http://www.logainm.ie/?text=Belfast&placeID=118005&uiLang=en |title=Placenames Database of Ireland – Belfast |publisher=Logainm.ie |date= |accessdate=2010-08-12}}</ref><ref name="Belfast name">{{cite web | title = Placenames/Logainmneacha – Belfast | work = BBC Northern Ireland – Education | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/education/beginnersblas/1belfast.shtml | accessdate = 2007-05-17}}</ref> ಅಂದರೆ ಈ ಹೆಸರು "ಮರಳುದಡದ ಬಾಯಿ" ಅಥವಾ "ಅಲೆನಿರ್ಮಿತ ದಿಬ್ಬದ ಬಾಯಿ" ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref name="Logainm" /> ಈ ಮರಳುದಿಬ್ಬ ಡೊನೆಗಲ್ ಕ್ವೆಯ್: ಲಗನ್ ಬಳಿ ಎರಡು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲೊಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿ ಫಾರ್ಸೆಟ್. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲು ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book | last = Keenan | first = Desmond | title = Pre-Famine Ireland | pages = Chapter 5 | publisher = XLibris.com | url = http://www.deskeenan.com/4PrChapter5.htm | year = 2000 | nopp = true | access-date = 2010-09-23 | archive-date = 2011-07-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110709014848/http://www.deskeenan.com/4PrChapter5.htm | url-status = dead }}</ref> ಐರಿಶ್ ಹೆಸರಾದ ''Béal Feirste'' ವನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಮಯೊವಿನ ಒಂದು ನಗರಪ್ರದೇಶವೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರ ಹೆಸರು ''Belfarsad'' ಎಂದು ಆಂಗ್ಲೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.logainm.ie/37016.aspx ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸ್ಥಳ ಹೆಸರಿನ ದತ್ತಸಂಚಯ - ಬೆಲ್ಫಾರ್ಸಾದ್]</ref> ಮರಳುದಿಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಾಯಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಬದಲಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ "[ನದಿಯ] ಮರಳುದಿಬ್ಬದ ಬಾಯಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ನದಿ ಫಾರ್ಸೆಟ್‌ ಲಾಗಾನ್ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಮರಳುದಿಬ್ಬ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹೊಗನ್ ಹಾಗೂ ಜೊನ್ ಒ ಡೊನೊವನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |title=Onomasticon Goedelicum |last=Hogan |first=Edmund |year=1910 |location=Dublin |url=http://publish.ucc.ie/doi/locus/B |access-date=2010-09-23 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717183101/http://publish.ucc.ie/doi/locus/B |url-status=dead }}; {{Cite book |title=Annals of the Kingdom of Ireland |last=O'Donovan |first=John |year=1856 |location=Dublin |url=https://archive.org/stream/annalarioghachta04ocle#page/1100/mode/2up }}</ref> ನದಿಯ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ನದಿಗೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="Logainm" /> == ಇತಿಹಾಸ == 1888ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಕೌಂಟಿ ಬೊರೊ ರಚನೆಗೊಂಡರೂ,<ref>{{cite web | title = Belfast City Hall | work = Discover Northern Ireland | publisher = Ireland Tourist Board | url = http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=2782 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616234058/http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=2782 | url-status = dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಅಂಟ್ರಿಮ್ ಹಾಗೂ ಕೌಂಟಿ ಡೌನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Belfast, Newcastle and the County Down Coast | work = County Down Northern Ireland | publisher = GoIreland.com | url = http://www.countydown.com/ | accessdate = 2009-01-17}}</ref> [[File:Belfast Castle.JPG|thumb|ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅರಮನೆ.]] === ಮೂಲಗಳು === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಯುಗದಿಂದ ವಸತಿಯಿದೆ. ದ ಜೇಂಟ್ಸ್ ರಿಂಗ್ ಎಂಬ ಒಂದು 5,000-ವರ್ಷ-ಹಳೆಯ ಹೆನ್ಜ್ ಕಟ್ಟಡವು ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಉಳಿದಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳು, ಸುತ್ತಲು ಇರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಕಾಲಾವಧಿಯ ನಡುವೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮುಖ್ಯತೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿತು. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೊನ್ ಡಿ ಕೊರ್ಸಿ ಒಂದು ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿರುವುದು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1177ರಲ್ಲಿ ಡಿ ಕೊರ್ಸಿ ಕಟ್ಟಿದ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕರ್ರಿಕ್ಫೆರ್ಗುಸ್ ಕೆಸಲ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒ ನೀಲ್ ಜನಾಂಗ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕೆಸಲ್ರಿಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೆಯ್ ಕೆಸಲ್ ಅನ್ನು ಹಗ್ ಒ ನೀಲ್ ಸಂತತಿಯವರಾದ ಕ್ಲನ್ ಐದ್ ಬುಯ್ದ್ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು, ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Komesu | first = Okifumi | title = Irish Writers and Politics | page = 73 | publisher = Rowman & Littlefield | url = https://books.google.com/?id=AwFO2Z8Bk0YC&pg=PA73&lpg=PA73&dq=%22yellow+hugh+o+neill%22 | year= 1990 | isbn = 9780389209263}}</ref> ಕೊನ್ ಒ ನೀಲ್ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಡುವೆ ಹರಿಯುವ ಕೊನ್ ಸ್ ವಾಟರ್ ನದಿಯು ಒಂದು ಉಳಿದಿರುವ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.theflightoftheearls.net/May2406.pdf |title=Celebrations mark the arrival of first Ulster Scots in Ireland |publisher=Irish News |date=2006-04-24 |accessdate=2007-09-18 |format=PDF |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927114138/http://www.theflightoftheearls.net/May2406.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಬೆಳವಣಿಗೆ === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸರ್ ಅರ್ಥರ್‌ ಚಿಚೆಸ್ಟೆರ್ ರಿಂದ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಸ್ಟೆರ್‌ನ ವಸಾಹತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. (ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿ ಅಂಟ್ರಿಮ್ ಇವರುಗಳು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ವಸಾಗತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಸಾಹತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.) 1791ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಐರಿಷ್‌ಮೆನ್ ಇದು ಹೆನ್ರಿ ಜಾಯ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ರ್ಯಾಕನ್ ಮತ್ತು ನಗರದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ರು ಥಿಯೋಬಾಲ್ಡ್ ವೊಲ್ಫ್ ಟೋನ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ರಸೆಲ್‌ರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಕಾಲದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಗುರುತುಗಳು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಎಂಟ್ರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 18ನೇ ಹಾಗೂ 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೇಂಡಿನ ಅತ್ಯಂತ-ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾಯಿತು. ಲಿನೆನ್ (ನಾರುಬಟ್ಟೆ), ಹಗ್ಗ-ತಯಾರಿಕೆ, ತಂಬಾಕು, ಭಾರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಡಬ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಹರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಫ್ ನೌಕಾಂಗಣಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ತಾಣಗಳಾದವು ಅವು ಸರಿಸುಮಾರು 35,000 ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/3176184.stm |title=Cranes to remain on city skyline |publisher=BBC News |date=2003-10-09 |accessdate=2007-03-12}}</ref> 1920-22ರಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊಸ ವಿಭಾಗದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ತೊಂದರೆಗಳು (ಐರಿಷ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯ ಯುದ್ಧ) 500 ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, 1960 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ನಂತರದಿಂದ "ತೊಂದರೆಗಳು" ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪಂಥೀಯ ಹೋರಾಟವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>ರೋಬೇರ್ಟ್ ಲಿನ್ಚ್, ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐಆರ್‌ಎ ಅಂಡ್ ದಿ ಅರ್ಲಿ ಈಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಟಿಶನ್, p227</ref> [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|II ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ದಾರುಣವಾದ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಗಳಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿತು. 1941 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನ್ ಬಾಂಬುಗಾರರು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಜೀವಹರಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ನೆಲೆರಹಿತರನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಹೊರಗಡೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಿಂಚುಧಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದ ರಾತ್ರಿ ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾರಣಹೋಮ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/1269206.stm |title=The Belfast blitz is remembered |publisher=BBC News |date=2001-04-11 |accessdate=2007-03-12}}</ref> === ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಇದು 1921 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವ ತನಕ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಶಾಸನ 1920 ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನದಿಂದ ಅದು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಜನರ ನಡುವಣ ಪಂಥೀಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳ ಹಲವಾರು ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾವಂತವಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆ ಗುಂಪುಗಳು ’ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ’ ಮತ್ತು ’ವೃತ್ತಿಸಂಘವಾದಿ’ ಗುಂಪುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯು ದ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ (ತೊಂದರೆಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು - ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 1969 ರಿಂದ 1990 ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆಗೆ ಏರಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರಜಾಸಮುದಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 1970 ರ ದಶಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರುತ್ವದ ಅರೆಸೈನಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ನಿರ್ಮಣವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಬಲ್‌ಗಳ ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಟ್ರಬಲ್‌ಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿಡಿಗುಂಡುಗಳ ಎಸೆಯುವಿಕೆ, ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳು ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. 1972ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊವಿಜನಲ್ IRA ಇದು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ 22 ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಮಾಡಿಸಿತು, ಒಂಭತ್ತು ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದಿನವು "ಬ್ಲಡಿ ಫ್ರೈಡೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ ಫೋರ್ಸ್ (ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಬಲ,ಯುವಿಎಫ್) ಮತ್ತು ದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘ,ಯುಡಿಎ)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತವಾದಿ ಅರೆಸೈನಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಅವುಗಳು ನಡೆಸಿದ ಕೊಲೆಗಳು ಐಆರ್‌ಎ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಾದಿಸಿದವು. ಇದರ ಧಾಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುತ್ತಾದವರೆಂದರೆ ಪ್ರೊವಿಷನಲ್ ಐಆರ್‌ಎ ಯ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ನಾಗರೀಕರಾಗಿದ್ದರು. 1970 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂಕಿಲ್ ರೋಡ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕುಖ್ಯಾತ ಗುಂಪು ಶಾಂಕಿಲ್ ಬುಚರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 1969ರಿಂದ 2001ರವರೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ, 1,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/1269206.stm |title=Sutton Index of Deaths |publisher=CAIN |accessdate=2007-09-10 | date=2001-04-11}}</ref> ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ನ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅರೆಸೈನಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಸಂಘಟಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಮೋಸದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವು. == ಆಡಳಿತ == ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ 1613ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ I ರಿಂದ ಬೊರೊ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು 1888ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | title = Belfast City Hall: History and Background | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/cityhall/history.asp?menuitem=background | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-05-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070504052645/http://www.belfastcity.gov.uk/cityhall/history.asp?menuitem=background | url-status = dead }}</ref> 1973ರಿಂದ ಅದು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ) ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Local Government (Boundaries) Act (Northern Ireland) 1971 | publisher = Conflict Archive on the Internet (CAIN) | year = 2007 | url = http://cain.ulst.ac.uk/hmso/lgba1971.htm | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070707194021/http://cain.ulst.ac.uk/hmso/lgba1971.htm | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕೊಮನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಯುರೋಪ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ(ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್) ಚುನಾವಣೆಗೆ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರ === [[File:Belfast City Hall 2.jpg|thumb|ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣವು ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ಸರಕಾರದ ಒಂದು ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯ ಒಂದು ವಿಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 51 ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್, ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಹೈ ಶೆರಿಫ್ ಇವರುಗಳು ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ಇವರು 1892ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಲೋರ್ಡ್ ಮೆಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Belfast City Council - Lord Mayor">{{cite web | title = Councillors: Lord Mayor | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/councillors/index.asp?menuitem2=lord-mayor | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070607193627/http://www.belfastcity.gov.uk/councillors/index.asp?menuitem2=lord-mayor | url-status = dead }}</ref> ಜೂನ್ 2009ರ ವರೆಗೆ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಯರ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿ, ನಯೋಮಿ ಲೊಂಗ್ ಆಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಪಟ್ಟಣದ ಏಕಮಾತ್ರ ಎರಡನೆಯ ಮಹಿಳಾ ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯವು ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವುದು, ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆದರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Belfast City Council - Lord Mayor" /> ಲೊಂಗ್ ಸಿನ್ ಫಿನ್ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್, ಟಾಮ್ ಹಾರ್ಟ್ಲಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. 1997ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರು ಅದರ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]]ನ (ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿ) ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಅದರೊಡನೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಕ್ಕೂಟ ಪಾರ್ಟಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಸಂಘವಾದಿಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಸ್ಥಾನವು 2001 ಮತ್ತು 2005ರ ಮಂಡಳಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಧೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಅದು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷ (ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್‌ಪಿ) ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಿನ್ ಫಿನ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದರು. 1996ರಲ್ಲಿ, ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಅಲ್ಬನ್ ಮ್ಯಾಗಿನ್ನೆಸ್ ಇವರು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. 2005ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮತದಾರರು 51 ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು: 15 ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಯುನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವೃತ್ತಿಸಂಘವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಯುಡಿಪಿ), 14 ಸಿನ್ ಫೀನ್, 8 ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್‌ಪಿ, 7 ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ವೃತ್ತಿಸಂಘವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಯುಯುಪಿ), 4 ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ, 2 ಪ್ರೊಗ್ರೆಸೀವ್ ವೃತ್ತಿಸಂಘವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಪಿಯುಪಿ), ಮತ್ತು 1 ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಕ್ಷ (ಯುಯುಪಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಬ್ಬ ಮೊದಲಿನ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಮೇಯರ್‌ನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅರೆಸೈನಿಕ ಸಂಬಂಧಿತ-ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದನು).<ref>{{cite web | title = Belfast City Council Elections 1993–2005 | work = Northern Ireland Elections | publisher = Northern Ireland Social and Political Archive (ARK) | year = 2005 | url = http://www.ark.ac.uk/elections/lgbelfast.htm | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2018-07-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180726100947/http://www.ark.ac.uk/elections/lgbelfast.htm | url-status = dead }}</ref> === ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ === [[File:Stormont Parliamentary Building 01.JPG|thumb|ಸ್ಟೊರ್ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು.ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ 1932ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.]]ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸ್ಟೊರ್ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಾಲ್ಕು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತು ಹಾಗೂ ಯುಕೆ ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಉತ್ತರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೆಸಲ್ರೀಗ್, ಲಿಸ್ಬರ್ನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್‌ಅಬೇ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ನಗರದ ಮಿತಿಯ ಹೊರಗಡೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ (ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎ ಗಳು) 24 ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ 6 ಸದಸ್ಯರುಗಳಿದ್ದರು. ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎ ಬ್ರೇಕ್‌ಡೌನ್ 8 ಸಿನ್ ಫಿನ್, 6 ಡಿಯುಪಿ, 4 ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್‌ಪಿ, 3 ಯುಯುಪಿ, 2 ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಘ, ಮತ್ತು 1 ಪಿಯುಪಿ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Northern Ireland election | publisher = BBC News | date= 2007-03-09 | url = http://news.bbc.co.uk/1/shared/vote2007/nielection/html/main.stm | accessdate = 2007-03-13}}</ref> 2005ರ ಯುಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಎಮ್‌ಪಿಯನ್ನು (ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯ) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು 1 ಡಿಯುಪಿ, 1 ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್‌ಪಿ, 1 ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು 1 ಸಿನ್ ಫೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = The 2005 Westminster elections in Northern Ireland | work = Northern Ireland Elections | publisher = Northern Ireland Social and Political Archive (ARK) | year = 2005 | url = http://www.ark.ac.uk/elections/fw05.htm | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-06-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070608002447/http://www.ark.ac.uk/elections/fw05.htm | url-status = dead }}</ref> === ಗೌರವ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತಿ === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಸೂಕ್ತಿ ಇದೆ "{{lang|la|''Pro tanto quid retribuamus''}}". ಇದು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಲ್ಗೇಟ್ ಬೈಬಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪವಿತ್ರಗೀತೆ 116 ಚರಣ 12 ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಶಾಬ್ದಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ "ಈ (''ಪ್ರೋ'' ) ಎಲ್ಲದಕ್ಕೆ(''ಟ್ಯಾಂಟೊ'' ) ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿ (''ಕ್ವಿಡ್'' ) ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು (''ರೆಟ್ರಿಬುಮಸ್'' )" ಈ ಚರಣವು (ಪದ್ಯವು) ಭಿನ್ನ ಬೈಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟೀದೆ) - ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಭಗವಂತನು ನನಗೆ ನೀಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಏನನ್ನು ನೀಡಲಿ?" ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ಕಿಂಗ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬೈಬೆಲ್, ಸಂಗೀತ 116 ವಚನ 12</ref> ಅದು "ಆ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲತೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ನಾವು ಏನನ್ನು ವಾಪಸು ನೀಡಬಹುದು?" ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>"ಐ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಟ್ ಆನ್ ದ ಟು ಮ್ಯಾಟೂಸ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ – {{lang|la|''Pro Tanto Quid''}} ಮತ್ತು {{lang|la|''E Pluribus Unum''}} . ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ರಿಲಾಯಬಲಿ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮ್ಡ್ ದ್ಯಾಟ್ ದೀಸ್ ರಫ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ‘ಇನ್ ರಿಟರ್ನ್ ಫಾರ್ ಸೋ ಮಚ್,ವಾಟ್ ಶಲ್ ವಿ ಗಿವ್ ಬ್ಯಾಕ್? ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮೇನಿ,ಒನ್ ." [http://www.allianceparty.org/news/000578/celebrating_diversity_by_belfast_lord_mayor_tom_ekin.html ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿಂಗ್ ಡೈವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504163214/http://www.allianceparty.org/news/000578/celebrating_diversity_by_belfast_lord_mayor_tom_ekin.html |date=2010-05-04 }}, ಬೈ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ಟಾಮ್ ಎಕಿನ್.</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಯೂನಿಯನ್ ರಾಗ್ ವೀಕ್ ಪ್ರಕಟಣೆ ''ಪಿಟಿಕ್ಯೂ'' ಇದು ಈ ಸೂಕ್ತಿಯ ಮೊದಲ ಮೂರು ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಗೌರವ ಲಾಂಛನಗಳು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು ''ಪಾರ್ಟಿ ಪೆರ್ ಫೆಸ್ಸೆ ಅರ್ಗೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಅಝುರಿ, ಇನ್ ಚೀಫ್ ಎ ಪೈಲ್ ವೇರ್ ಅಂಡ್ ಒನ್ ಎ ಕಂಟನ್ ಗೂಲ್ಸ್ ಎ ಬೆಲ್ ಅರ್ಗೆಂಟ್, ಬೇಸ್ ಎ ಶಿಪ್ ವಿದ್ ಸೈಲ್ಸ್ ಸೆಟ್ ಅರ್ಗೆಂಟ್ ಒನ್ ವೇವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ ಪ್ರೊಪೆ'' ರ್. ಈ ಕುಲಚಿಹ್ನೆಗಳ ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ರಕ್ಷಾಕವಚವು ಎರಡು ಸಮತಲವಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ (''ಪಾರ್ಟಿ ಪೆರ್ ಫೆಸ್ಸೆ'' ). ರಕ್ಷಾಕವಚದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು (''ಚೀಫ್'' ) ಬೆಳ್ಳಿಯದಾಗಿದೆ (''ಆರ್ಗೆಂಟ್'' ), ಮತ್ತು ಮೃದು ರೋಮವನ್ನು (''ವೇರ್'' ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾದ ನೀಲಿ-ಮತ್ತು-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾದರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ-ಮುಖಮಾಡಿರುವ ತ್ರಿಕೋನಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (''ಎ ಪೈಲ್'' ). ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಂಪು ಚೌಕವೂ ಕೂಡ ಇದೆ (''ಎ ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಗ್ಯೂಲ್ಸ್'' ) ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಘಂಟೆಯಿದೆ. ಘಂಟೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಉಲಿಕಂತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ "ಕ್ಯಾಂಟಿಂಗ್" (ಅಥವಾ ಪನ್ನಿಂಗ್) ಹೆರಾಲ್ಡಿಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಾಕವಚದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (''ಇನ್ ಬೇಸ್'' ) ಬೆಳ್ಳಿಯ ನೌಕಾಯಾನ ಹಡಗು ಸಮುದ್ರದ (''ಪ್ರಾಪರ್'' ) ವಾಸ್ತವಿಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತರಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಲಗಡೆಯ ಸಹಾಯಕವೆಂದರೆ (ಅಂದರೆ, ನೋಡುಗನ ಎಡಭಾಗ) ಒಂದು ಸಂಕೋಲೆ ಹಾಕಿದ ತೋಳವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವದ ಬದಿಯ ಸಹಾಯಕವೆಂದರೆ ಒಂದು ಸಮುದ್ರ-ಕುದುರೆಯಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಾಕವಚದ ಮೇಲಿನ ಜುಟ್ಟು ಕೂಡ ಒಂದು ಸಮುದ್ರ-ಕುದುರೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಲಾಂಛನಗಳು ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್ I ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ನಗರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 1613ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವಾಗಿವೆ. ಮುದ್ರೆಯು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಅವರ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ-ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Buildings of Belfast">{{cite book | last = Brett | first = C. E. B. | title = Buildings of Belfast, 1700–1914 | publisher = Weidenfeld and Nicolson | year= 1967 | location = London}}</ref> ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿದ ಗಾಜು ಕಿಟಕಿ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿವರಣೆಯು ಸಮುದ್ರಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವುತ್ತವೆ. ತೋಳವು ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಚೆಚಿಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಗೌರವ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Buildings of Belfast" /> == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ == [[File:Cavehill, Belfast.jpg|thumb|right|ಕೇವ್ಹಿಲ್, ಒಂದು ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಬೆಟ್ಟ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಬಹುದು.]] [[File:The Lagan - geograph.org.uk - 190622.jpg|thumb|right|ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಟಿನ ಲಗನ್ ನದಿ.]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ {{Coord|54|35|49|N|05|55|45|W|}}. ನಗರವು ಕೇವ್ ಹಿಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳ ಮೂಲಕ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಗರವು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲೊಗ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಲ್ಯೆಗನ್ ನದಿಯ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ತಾಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1911/1912ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಟೈಟಾನಿಕ್'' ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹೆರ್ಲಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಫ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ನೌಕಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="Titanic In History">{{cite web | title = Introduction To Titanic – Titanic In History | work = Titanic. Built in Belfast | publisher = Ulster Folk and Transport Museum | url = http://www.titanicinbelfast.com/template.aspx?pid=342&area=1&parent=321 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070817040144/http://www.titanicinbelfast.com/template.aspx?pid=342&area=1&parent=321 | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕಡಲತೀರಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಚಳಿಗಾಲದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಬೇಸಗೆ ಸಾಯಂಕಾಲಗಳ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ|ಚಳಿಗಾಲದ ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಗಲಿನ ಅವಧಿಯ ದಿನ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ 16:00 ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯೋದಯವು ಸರಿಸುಮಾರು 08:45 ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯ ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು 22:00 ಸಮಯದ ನಂತರ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು 05:00 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web | title = Sunrise and sunset in Belfast | work = Sun Calculator | publisher = time and date.com | url = http://www.timeanddate.com/worldclock/astronomy.html?n=919| accessdate = 2007-05-18 }}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯೇಗನ್‌ಸೈಡ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌ನಿಂದ ಸರಾಸರಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಆ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಂಡ ಕೆಸರು ರಾಡಿಯ ನೀರಿನಿಂದಾಗಿ ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಲಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ({{derive|Irish|Béal Feirste|The sandy ford at the river mouth}}).<ref name="Belfast name" /> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರದ ಪ್ರಾಂತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು{{sq mi to km2|42.3|spell=UK}} ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Areameasurements">{{cite web | title = Area Measurements in Northern Ireland | work = 2001 census Data | publisher = Northern Ireland Statistics & Research Agency | year = 2001 | url = http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/area_measurement.html | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-06-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070617083217/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/area_measurement.html | url-status = dead }}</ref> ಫಾರ್ಸೆಟ್ ನದಿಯ ಹೆಸರೂ ಕೂಡ ಈ ಕೆಸರಿನ ಶೇಖರಣೆಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು (ಐರಿಷ್ ''ಫೀರ್ಸ್ಟ್‌'' ನಿಂದ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ "ಮರಳಿನ ಸ್ಪಿಟ್). ಮೂಲತಃ ಅದು ಈ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನದಿಯಾಗಿತ್ತು, ಫಾರ್ಸೆಟ್ ನದಿಯು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಇದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನದಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಇದು ಮೊದಲಿನ ಫಾರ್ಸೆಟ್ ಬ್ರಿಜ್‌ಗನ ಒಂದು ತಾಣಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Belfast City: Did you know? | work = Discover Ireland | publisher = Tourism Ireland | year = 2007 | url = http://www.discoverireland.com/za/ireland-places-to-go/areas-and-cities/belfast-city/highlights/culture/ | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928125051/http://www.discoverireland.com/za/ireland-places-to-go/areas-and-cities/belfast-city/highlights/culture/ | url-status = dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲ್ಯಾಗನ್‌ ನದಿಯು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾಗಿ ಫಾರ್ಸೆಟ್ ನದಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆಹಕಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಫಾರ್ಸೆಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ನಗರವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಡಿವಿಸ್ ಪರ್ವತ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಕೇವ್‌ಹಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ಸಾಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಜೋನಾಥನ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್‌ರ ''ಗುಲಿವರ್ಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್‌'' ಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ಲೈಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಮಾರ್ಗದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸಮಿಪದ ಲಿಲ್ಲಿಪುಟ್ ಕಾಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇವ್‌ಹಿಲ್ ನಗರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಒಂದು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಕ್ಷಸ ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="Jonathan Swift">{{cite web | title = Belfast Hills | work = Discover Northern Ireland | publisher = Northern Ireland Tourist Board | url = http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=10391 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003726/http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=10391 | url-status = dead }}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಮೂಗು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಕ್ಷಸನ ಮೂಗಿನ ಆಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೋರ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಈ ಹೆಸರು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ 16 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾಯಕ ಆರ್ಟ್ ಓ-ನೈಲ್‌ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | title = About the Cave Hill | publisher = The Cave Hill Conservation Campaign | year= 2007 | url = http://www.cavehill.freeuk.com/home.htm | accessdate = 2007-05-25|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070206154855/http://www.cavehill.freeuk.com/home.htm |archivedate = February 6, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಕೆಸಲ್ರೀಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕವಿ ಹಾಗೂ ಡೌನ್ ಮತ್ತು ಕೊನ್ನೊರ್‌ನ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ ಡಾ. ವಿಲಿಯಮ್ ಫಿಲ್ಬಿನ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: "ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ನಗರವು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ, ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಕಂದಕವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಬುನಾದಿ ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ". === ಹವಾಮಾನ/ವಾಯುಗುಣ === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 6&nbsp;°C (43&nbsp;°F) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನದ ದಾಖಲೆಯು 1983 ಜುಲೈ 12ರಂದು 30.8&nbsp;°C (87.4&nbsp;°F) ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Met Office">{{cite web | title = Climate: Northern Ireland | publisher = Met Office | url = http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ni/ | accessdate = 2007-05-25 | archive-date = 2012-01-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120126115900/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ni/ | url-status = dead }}</ref><ref name="Belfast Weather">{{cite web | title = Belfast, Northern Ireland – Average Conditions | work = BBC Weather Centre | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/city.shtml?tt=TT003750 | accessdate = 2009-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031206135113/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/city.shtml?tt=TT003750|archivedate=2003-12-06}}</ref> ನಗರವು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ,{{mm to in|846|spell=UK}} ಆದರೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ಅಥವಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಸುರಿತದ ಜೊತೆಗೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಕ್ಷೇಪನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (0.01 in/0.25 ಎಮ್‌ಎಮ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು).<ref>{{cite web | title = Rainfall in Ireland | publisher = Met Éireann | url = http://www.met.ie/climate/rainfall.asp | accessdate = 2007-05-25}}</ref> ನಗರ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ 10 ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Met Office" /> ನಗರವು ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಕ್ಷಾಂಶ ರೇಖೆಯಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು 17&nbsp;°C ತಲುಪುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇದು ~-45&nbsp;°C ಇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು 27&nbsp;°C (80&nbsp;°F) ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವೇನಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title = Belfast/Harbour Climate History | work = weatheronline.co.uk | publisher = weatheronline.co.uk | url = http://weatheronline.co.uk/cgi-bin/regframe?3CODE=%26PLZN%3DBelfast%26PLZ%3DBT13&LANG=en&PRG=citybild | accessdate = 2008-03-22}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿರವಾದ ತೇವಾಂಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹವಾಮಾನವು ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ 20s (80–85&nbsp;°F)ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಹಿತವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿನ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ತಾಪಮಾನಗಳು ಅಹಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. {{Weather box |location = Belfast |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 13 |Feb record high C = 14 |Mar record high C = 19 |Apr record high C = 21 |May record high C = 26 |Jun record high C = 28 |Jul record high C = 31 |Aug record high C = 28 |Sep record high C = 26 |Oct record high C = 21 |Nov record high C = 16 |Dec record high C = 14 |year record high C = 31 |Jan high C = 6 |Feb high C = 7 |Mar high C = 9 |Apr high C = 12 |May high C = 15 |Jun high C = 18 |Jul high C = 18 |Aug high C = 18 |Sep high C = 16 |Oct high C = 13 |Nov high C = 9 |Dec high C = 7 |year high C = 12 |Jan low C = 2 |Feb low C = 2 |Mar low C = 3 |Apr low C = 4 |May low C = 6 |Jun low C = 9 |Jul low C = 11 |Aug low C = 11 |Sep low C = 9 |Oct low C = 7 |Nov low C = 4 |Dec low C = 3 |year low C = 6 |Jan record low C = -13 |Feb record low C = -12 |Mar record low C = -12 |Apr record low C = -4 |May record low C = -3 |Jun record low C = -1 |Jul record low C = 4 |Aug record low C = 1 |Sep record low C = -2 |Oct record low C = -4 |Nov record low C = -6 |Dec record low C = -11 |year record low C = -13 |Jan precipitation mm = 80 |Feb precipitation mm = 52 |Mar precipitation mm = 50 |Apr precipitation mm = 48 |May precipitation mm = 52 |Jun precipitation mm = 68 |Jul precipitation mm = 94 |Aug precipitation mm = 77 |Sep precipitation mm = 80 |Oct precipitation mm = 83 |Nov precipitation mm = 72 |Dec precipitation mm = 90 |year precipitation mm = 846 |source 1 = <ref name="Belfast Weather" /> |date=August 2010 }} === ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳು === [[File:Belfast panorama from queens tower.jpg|thumb|ಅಷ್ಬಿ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಒಂದು ನೋಟ, QUBಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಮುಂಚೂಣಿನೆಲದಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಡೆವಿಡ್ ಕೀರ್ ಕಟ್ಟಡ. ಮದ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಟಿಯ ಎರಡನೆ ಎತ್ತರವಾದ ಕಟ್ಟಡ ವಿಂಡ್ಸೋರ್ ಹೌಸ್ ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಗರದಿಂದ ಒಂದು ಔದ್ಯಮಿಕ ನಗರವಾಗಿ (ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣ) ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇದು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ಅಥವಾ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ತುಲನಾತ್ಮಕ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಯೋಜನವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಇತರ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತ, ತನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಡಚಣೆಗೆ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಗರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಆನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ರಸ್ತೆಗಳು (ಫಾಲ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟೌನರ್ಡ್ಸ್ ರಸ್ತೆಗಳಂತಹ) ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಟೆಡ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ನಗರವು ಉತ್ತರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್, ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ . ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಗೋಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಪೀಸ್ ಲೈನ್ಸ್" (ಶಾಂತಿಯ ಗೆರೆಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 1969 ರ ನಂತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="Peacelines">{{cite paper | author = Margrethe C. Lauber | title = Belfast's Peacelines: An Analysis of Urban Borders, Design and Social Space in a Divided City | url = http://www.mspacenyc.com/belfast.study.html | accessdate = 2007-05-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070208064520/http://www.mspacenyc.com/belfast.study.html |archivedate = February 8, 2007|deadurl=yes}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಗೋಡೆಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.macaulayassociates.co.uk/pdfs/peace_wall.pdf |title="A Process for Removing Interface Barriers", Tony Macaulay, July 2008 |format=PDF |date= |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006204650/http://www.macaulayassociates.co.uk/pdfs/peace_wall.pdf |url-status=dead }}</ref> ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಯುಕೆ£16 ಮಿಲಿಯನ್ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | title = Major makeover for Belfast City Centre | publisher = Department for Social Development (NI) | date = 2007-06-12 | url = http://www.dsdni.gov.uk/index/news_items/major-makover-belfast.htm | accessdate = 2007-06-12 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928104438/http://www.dsdni.gov.uk/index/news_items/major-makover-belfast.htm | url-status = dead }}</ref> ನಗರದೊಳಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು (ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಸ್ ಕ್ಯಾರಿಡಾರ್‌) ಆನ್‌ಟ್ರಿಮ್ ರಸ್ತೆ, ಶೋರ್ ರಸ್ತೆ, ಹಾಲಿವುಡ್ ರಸ್ತೆ, ನ್ಯೂಟೌನರ್ಡ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಕ್ಯಾಸಲ್ರೀಗ್ ರಸ್ತೆ, ಕ್ರೀಗಗ್ ರಸ್ತೆ, ಒರ್ಮೆಯೂ ರಸ್ತೆ, ಮ್ಯಾಲೋನ್ ರಸ್ತೆ, ಲಿಸ್ಬರ್ನ್ ರಸ್ತೆ, ಫಾಲ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ರಸ್ತೆ, ಶಾಂಕಿಲ್ ರಸ್ತೆ, ಮತ್ತು ಕ್ರುಮ್ಲಿನ್ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | title = The Arterial Routes | work = Belfast Metropolitan Area Plan 2015 Draft Plan | publisher = The Planning Service | url = http://www.planningni.gov.uk/areaplans_policy/Plans/BMA/draft_plan/02Part4/volume2/Arterial%20Routes/ArterialRoutes.htm | accessdate = 2007-06-12 | archive-date = 2007-09-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070901151302/http://www.planningni.gov.uk/AreaPlans_Policy/Plans/BMA/draft_plan/02Part4/volume2/Arterial%20Routes/ArterialRoutes.htm | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವು ಎರಡು ಅಂಚೆಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ''BT1'' , ಮತ್ತು ಅದರ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ''BT2'' ಎಂಬ ಅಂಚೆಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ''BT3'' ಅಂಚೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇತರ ವಿಶಾಲವಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅಂಚೆಸಂಕೇತಗಳು ಗಡಿಯಾರದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ''ಬಿಟಿ'' ''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌'' ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಅದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = The UK Postcode System | publisher = List Masters | year = 2005 | url = http://www.listmasters.co.uk/postcodes.php | accessdate = 2007-06-12 | archive-date = 2007-06-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070624020159/http://www.listmasters.co.uk/postcodes.php | url-status = dead }}</ref> 2001ರಿಂದ, ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ ನಗರದ ಮಂಡಳಿಯು ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ. '''ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್ ವಿಭಾಗ''' ವು ಸೇಂಟ್ ಆನ್ನೆಸ್ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚರ್ಚ್)ನಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Cathedral Quarter">{{cite web | title = Exploring Belfast's cultural life | publisher = Belfast City Council | year = 2007 | url = http://www.belfastcity.gov.uk/culture/culturallife.asp?menuitem=culturallife | accessdate = 2007-05-25 | archive-date = 2007-07-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070714005049/http://www.belfastcity.gov.uk/culture/culturallife.asp?menuitem=culturallife | url-status = dead }}</ref> ಅದು ವಾರ್ಷಿಕ ಗೋಚರ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಇದು ಉಚಿತ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬೀದಿ ಮನೋರಂಜನೆಗಳಿಗೆ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹೊರಾಂಗಣದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. '''ಗೀಲ್ಟಾಚ್ಟ್ ವಿಭಾಗ''' ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಫಾಲ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅದು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶದ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Gaeltacht Quarter | publisher = Department of Culture, Arts and Leisure | year = 2007 | url = http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/gaeltacht_quarter.htm | accessdate = 2007-05-25 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927032912/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/gaeltacht_quarter.htm | url-status = dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ '''ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌''' ಕ್ವೀನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಶರತ್ಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮತ್ತು ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ಗಳ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ, ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಪುನರ್‌ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | title = Contact Details | publisher = The Ulster Museum | year = 2007 | url = http://www.ulstermuseum.org.uk/contact-us/contact-details/ | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529080126/http://www.ulstermuseum.org.uk/contact-us/contact-details/ | url-status = dead }}</ref> ದ ಗೊಲ್ಡೆನ್ ಮೈಲ್ ಇದು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಡುವಣ ಮೈಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್ ರೋಡ್, ಗ್ರೇಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಶಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಬರಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಬರಿ ಪ್ಲೇಸ್ ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಉಪಹಾರ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | title=The Golden Mile: Pub Crawl | publisher = Virtual Belfast | url = http://www.belfastbar.co.uk/The-Golden-Mile-articles.htm | accessdate = 2007-05-25}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರದಿಂದ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿನ ಲಿಸ್ಬರ್ನ್ ರಸ್ತೆಯು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬೀದಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web | title = Shopping At A Glance | work = Visit South Belfast | publisher = South Belfast Partnership | url = http://www.visitsouthbelfast.com/tourism/default.asp?cms=Tourism%5FThings+To+Do%5FShopping_Shopping+At+A+Glance&cmsid=19_49_81_227&id=227&viewtype=Category | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2011-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110717222117/http://www.visitsouthbelfast.com/tourism/default.asp?cms=Tourism_Things+To+Do_Shopping_Shopping+At+A+Glance&cmsid=19_49_81_227&id=227&viewtype=Category | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | last=Burns | first=Gemma | url=http://www.dailyireland.com/home.tvt?_scope=DailyIreland/South%20Belfast%20News/Features&id=26382&psv=13&_ticket=9NTHLXD4YGSGX4SGPNNADY7BZKLAFUUGUYRIJQOJBVXF9LLDN32STRRIVON9ANVRBNKACJ5J9QRFK11M9NTGNXT9CHUT71QFIRY4S0SEAOYFBHSJ5LE1HONDNMTEGPKACN1FURUQS10YM75OV6 | title=A passion for preserving Belfast's beauty | publisher=South Belfast News | date=2007-02-28 | accessdate=2007-03-12 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927074921/http://www.dailyireland.com/home.tvt?_scope=DailyIreland%2FSouth%20Belfast%20News%2FFeatures&id=26382&psv=13&_ticket=9NTHLXD4YGSGX4SGPNNADY7BZKLAFUUGUYRIJQOJBVXF9LLDN32STRRIVON9ANVRBNKACJ5J9QRFK11M9NTGNXT9CHUT71QFIRY4S0SEAOYFBHSJ5LE1HONDNMTEGPKACN1FURUQS10YM75OV6 | url-status=dead }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, '''ಟೈಟಾನಿಕ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌''' ಇದು ಮುಂಚೆ ''ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬಂದರಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ {{convert|0.75|km²|0|abbr=on}} ಸುಧಾರಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲಿ 1912 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಹಡಗಿನ ನಂತರ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು,<ref name="Titanic In History" /> ಮುಂಚಿನ ಕೆಲವು ನೌಕಾಂಗಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು "ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ನದೀತೀರಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ" ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Titanic Quarter">{{cite web | title = Corporate Message: The Vision | work = About Us at Titanic Quarter | publisher = Titanic Quarter | year= 2006 | url = http://www.titanic-quarter.com/about.php?ID=3 | accessdate = 2007-05-18}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ವಸತಿಗೃಹಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಒಂದು ನದಿಯಬದಿಗಿನ ಮನೋರಂಜನ ಪ್ರಾಂತ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಟೈಟಾನಿಕ್-ಕಲ್ಪನೆಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ (ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ) ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="Titanic Quarter" /> == ಪಟ್ಟಣ/ನಗರದೃಶ್ಯ == === ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ/ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[File:City Hall And The Belfast Wheel.jpg|thumb|left|ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಿಗ್ ವ್ಹೀಲ್]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‍ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯು ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಹಾಲ್‌ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‍ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ''ಲಾನ್ಯನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್'' ಮತ್ತು ಲಿನೆನ್ ಹಾಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಗಳು ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾನ್ಯನ್‌ ಅವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಾಗಿವೆ. 1888ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅವರಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಸಿಟಿಹಾಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ 1906ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಬೆಲ್ಫಾಟ್ ನಗರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿರುವ ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿಯ ಡರ್ಬನ್ ಸಿಟಿಹಾಲ್ ಇವು ಎಡ್ವರ್ಡೇರಿಯನ್ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book | last = Krishna | first = Dutta | title = Calcutta: A Cultural and Literary History | page = 132 | publisher = Signal Books | url = https://books.google.com/?id=UKfoHi5412UC&pg=PA132&dq=%22victoria+memorial%22+calcutta+belfast+-wikipedia | year= 2003 | isbn = 9781902669595}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/05/25/world/africa/25durban.html?_r=1&oref=slogin |title=Where the Road to Renaming Does Not Run Smooth |publisher=New York Times |date=2006-05-25 |accessdate=2007-10-01|author=Wines, Michael}}</ref> ಡರ್ಬನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನ ಗುಮ್ಮಟವು 173 ಪೂಟ್‌ (53 m) ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಈ ಕಟ್ಟದದ ಬಾಗಿಲ ಮೇಲೆ " ಹಿಬರ್ನಿಯಾ ಪಟ್ಟಣವು ನಗರದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Go To Historic Buildings">{{cite web | title = Historic Belfast: A guide to the City's landmark buildings | publisher = Go To Belfast | url = http://www.gotobelfast.com/index.cfm/level/page/category_key/197/Page_Key/428/Parent_Key/0/type/Page/PaGeName/Historic_Buildings_of_Belfast | accessdate = 2007-05-23|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070618164651/http://www.gotobelfast.com/index.cfm/level/page/category_key/197/Page_Key/428/Parent_Key/0/type/Page/PaGeName/Historic_Buildings_of_Belfast |archivedate = June 18, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೆಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ವೈಭವೋಪೇತ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 1860ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಉಲ್ಸ್ಟರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ವಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್) ಮತ್ತು 1769ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ನಾರ್ಥನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಡೊನ್‌ಗಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್) ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಚಿಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ರಾಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಕಟ್ಟಡವು ಉತ್ತರ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸುಪ್ರಿಮ್‌ ಕೊರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Cathedral Quarter" /> 262&nbsp;ft (80 m) ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 23 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುವ ವಿಂಡ್ಸರ್‌ ಹೌಸ್ (ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳದ್ದು) ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Morgan | first = Ian | title = Ireland's tallest building to be turned into flats | publisher = 24dash.com | date= 2007-03-04 | url = http://www.24dash.com/printNews/1/17408.htm | accessdate = 2007-06-02}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದ ಒಬೆಲ್ ಟವರ್‌‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ವಿಂಡ್ಸರ್‌ ಹೌಸ್‌ನ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಔರೊರ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. 37 ಮಹಡಿ ಹಾಗೂ 358&nbsp;ft (109 m) ಎತ್ತರವಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಈ ಹಿಂದಿನ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮೀರಿಸುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Belfast's tallest building revealed | publisher = Archiseek | date = 2007-01-19 | url = http://ireland.archiseek.com/news/2007/000024.html | accessdate = 2007-06-02 | archive-date = 2007-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013201326/http://ireland.archiseek.com/news/2007/000024.html | url-status = dead }}</ref> [[File:30w8jti-1.jpg|thumb|right|ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಕ್ಷಿತಿಜ]] ಗ್ರೇಟ್‌ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 1876ರಲ್ಲಿ ಜೊಸೆಫ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಅವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ರೌನ್ ಲಿಕ್ಕರ್ ಸೆಲೂನ್, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಒಡೆತನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಬಾರ್ ಆಗಿದೆ. ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಸನ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಸಿತ್ರ ''ಒಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್ ಔಟ್‌‍ (Odd Man Out)'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news | title = BBC seeks stars of Belfast film noir | publisher = BBC News Northern Ireland | date= 2007-02-23 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/6388303.stm | accessdate = 2007-05-23}}</ref> ಕ್ರೌನ್‌ ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಉಪಹಾರ ಗೃಹದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮೊದಲು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾದ ಟೈಟಾನಿಕ್ ರೀತಿಯದ್ದೇ ವೈಭವೋಪೇತ ಹಡಗಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Go To Historic Buildings" /> ಹರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವುಲ್ಫ್ ಶಿಫ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಈಗ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಬ್ಧ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | title = Welcome to Belfast City | publisher = Irish News | url = http://www.irishnews.com/tourism/belfast/index.html | accessdate = 2007-05-23 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928083323/http://www.irishnews.com/tourism/belfast/index.html | url-status = dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳು, ಸ್ಯಾಮ್‍ಸನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲಿಯಾತ್‌ಗಳು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಾಟರ್ ಫ್ರಂಟ್ ಹಾಲ್ ಹಾಗೂ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಅರೇನಾ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ ಇದು ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 1985ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಗ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮರಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Grand Opera House | publisher = Cinema Treasures | url = http://cinematreasures.org/theater/2061/ | accessdate = 2007-06-01}}</ref> ಖ್ಯಾತ ನಟ ಲಿಯಾಮ್ ನೀಸನ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಲಿರಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಈಗ ಪುನರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ) ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ತೂ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿದ್ದ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4083973.stm |title=Neeson in bid to revive theatre |publisher=BBC News |date=2004-12-10 |accessdate=2007-12-07|author=BBC}}</ref> ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ ಹಾಲ್ (1859–1862) ಮೊದಲು ವೈಭವೋಪೇತ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಅದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ಹಾಗೂ ಆಟದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಯ್ಡ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌, ಪರ್ನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪೀಯರ್ಸ್ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ರಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Go To Historic Buildings" /> === ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವನಗಳು === ಲಗನ್ ನದಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮವಾದ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾದುದಾಗಿದೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕೇವ್ ಹಿಲ್, ಕಂಟ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್, ಲಗನ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಿಜನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಲಿನ್ ಗ್ಲೆನ್ ನಗರದ ಸೌಂಧರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Parks and gardens">{{cite news| title = Parks and gardens| publisher = gotobelfast| date = 2007-04-01| url = http://www.gotobelfast.com/what_to_do/attractions/parks__gardens.aspx| accessdate = 2009-05-16| archive-date = 2009-07-02| archive-url = https://web.archive.org/web/20090702111952/http://www.gotobelfast.com/what_to_do/attractions/parks__gardens.aspx| url-status = dead}}</ref> ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್‌ಗಳು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ರೋಸ್ ವೀಕ್ ಹಬ್ಬ, ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ, ದೊಡ್ಡ ಮೃಗಗಳ ಭೇಟೆ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಬ್ಬಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Parks and gardens" /> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಇವೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕಾಡು ಸರಕಾರದ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾದುದಾಗಿದೆ. 1992ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಿಯವಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲಿ ಜಾಗ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಘವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಅವರು 1993ರಿಂದ ಸುಮಾನಿಲ್ಲರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಇವರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | title = Forest of Belfast | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/forestofbelfast.asp?menuitem=forest | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070208161104/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/forestofbelfast.asp?menuitem=forest | url-status = dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಯುಕೆ£8 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಹಣವನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಎತ್ತಿಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Your City, Your Space | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/openspacestrategy.asp?menuitem=yourcity | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2012-02-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120207183843/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/openspacestrategyfunding.pdf | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‍ ನ್ಯಾಚುರಾಲಿಸ್ಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕ್ಲಬ್‌‍ ಅನ್ನು 1863ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About the Field Club | publisher = Belfast Naturalists' Field Club | url = http://www.habitas.org.uk/bnfc/about.html | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2003-04-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030422084637/http://www.habitas.org.uk/bnfc/about.html | url-status = dead }}</ref> [[File:Belfast Botanic Gardens glasshouse.jpg|thumb|ಬೊಟೆನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಖರ್ಜೂರದ ಮನೆ.]] 2005ರಲ್ಲಿ 700,000 ಸಂದರ್ಶಕರು<ref>{{cite web | title = Hansard 27 April 2006| publisher = House of Commons| url = http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmhansrd/cm060427/text/60427w07.htm | accessdate = 2007-10-01}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ<ref name="Botanic Gardens">{{cite web | title = Botanic Gardens | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/parksdetails.asp?id=54 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2008-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080418113722/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/parksdetails.asp?id=54 | url-status = dead }}</ref> ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. 1830ರಲ್ಲಿ ಸರ್‌‍ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‍ ಲೇನ್ಯನ್‌‍ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಪಾಮ್ ಹೌಸ್ ಇದು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್‌ನ ಎರಕದ ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Palm House Botanic Gardens, Belfast City | publisher = Houses, Castles and Gardens of Ireland | url = http://www.gardensireland.com/palm-house.html | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2008-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080513021454/http://www.gardensireland.com/palm-house.html | url-status = dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಇನ್ನೀತರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಟ್ರಾಫಿಕಲ್ ರಾವೈನ್ (1889ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ), ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಕಛೇರಿಗಳೂ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/tropicalravine.asp|accessdate=2009-05-30|publisher=Belfast City Council|title=Tropical Ravine|archive-date=2009-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090517075802/http://www.belfastcity.gov.uk/parksandopenspaces/tropicalravine.asp|url-status=dead}}</ref> 1997ರಲ್ಲಿ U2 ತಂಡವು ಇಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ನಗರದ ಸಿಟಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಡಿಕ್ಸನ್‌‍ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Go To Belfast: Sir Thomas and Lady Dixon Park">{{cite web | title = Sir Thomas and Lady Dixon Park and City of Belfast International Rose Garden | publisher = Go To Belfast | url = http://www.gotobelfast.com/thingstodo/viewdetail.cfm/TDVenue_Key/421/level/page/category_key/197/Page_Key/279/parent_key/0/type/Page/PaGeName/Restaurant_Month.htm | accessdate = 2007-05-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070531190626/http://www.gotobelfast.com/thingstodo/viewdetail.cfm/TDVenue_Key/421/level/page/category_key/197/Page_Key/279/parent_key/0/type/Page/PaGeName/Restaurant_Month.htm |archivedate = May 31, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರೋಸ್ ವೀಕ್ ಸುಮಾರು 20,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಗಳ ಅರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಭಾಗವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Sir Thomas and Lady Dixon Park | work = Discover Northern Ireland | publisher = Northern Ireland Tourist Board | url = http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=2795 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070615145945/http://www.discovernorthernireland.com/product.aspx?ProductID=2795 | url-status = dead }}</ref> ಇದು {{convert|128|acre|km2}}ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿರುವ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನಾ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಗಾರ್ಡನ್, ಜಪಾನ್ ಗಾರ್ಡನ್, ವಾಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ರೌನ್ ಕಾರಂಜಿಗಳನ್ನು 2002ರ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಜುಬಿಲಿ ಆಚರಣೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Go To Belfast: Sir Thomas and Lady Dixon Park" /> 2008ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೊಯ್ಡನ್ ನ ಲಂಡನ್ ಬೊರೊಗ್ ಹಾಗೂ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಒಳಗೊಂಡು RHS ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ (200,001 ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು) ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಹಂತಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಜೂ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ರಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಂಡಳಿ £1.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಹಣವನ್ನು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ವೆಚ್ಚಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಯುಕೆ ಹಾಗೂ ಐರ್ಲೇಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರ ಸಹಾಯ ನಿಧಿ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಾರ್ಥನ್‌ ಐರ್ಲೇಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ 295,000 ಸಂದರ್ಶಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಣಿಗಳ ಸಹಜ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು 140 ಬಗೆಯ 1,200 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಏಶಿಯದ ಆನೆಗಳು, ಬಾರ್ಬರಿ ಸಿಂಹಗಳು, ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು ([[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು), ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ನ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು, ವೆಸ್ಟೆರ್ನ್ ಲೊಲೇಂಡ್ ಗೊರಿಲ್ಲಾದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಕೊಮನ್ ಚಿಂಪಾನ್ಝೀಸ್ ನ ಒಂದು ಗುಂಪು, ಒಂದು ಕೆಂಪು ಪಾಂಡ ಮತ್ತು ಲಂಗುರ್ ನ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಮುಖ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಯುರೋಪ್‌ದ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಳಿ- ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| title = Parks and gardens| publisher = belfastzoo| date = 2007-04-01| url = http://www.belfastzoo.co.uk/aboutbelfastzoo/HistoryofBelfastZoo.aspx| accessdate = 2009-05-16| archive-date = 2009-04-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20090414005143/http://www.belfastzoo.co.uk/aboutbelfastzoo/HistoryofBelfastZoo.aspx| url-status = dead}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಧ್ಯಯನ/ವಿವರ == [[File:Belfast-pano.jpg|thumb|800 px|ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ]] 2001ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ (ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಗರ ಪ್ರದೇಶ) ಜನಸಂಖ್ಯೆ 276,459 ಆಗಿತ್ತು,<ref name="Belfast Urban Area">{{cite web | title = Comparative Demography Profile: Belfast District Council, Northern Ireland | work = 2001 census data (Crown Copyright) | publisher = Northern Ireland Statistics & Research Agency | year= 2001 | url = http://www.nicensus2001.gov.uk/nica/browser/profile.jsp?profile=Demography&mainLevel=CouncilArea&mainArea=Belfast&mainText=&mainTextExplicitMatch=null&compLevel=CountryProfile&compArea=Northern+Ireland&compText=&compTextExplicitMatch=null | accessdate = 2007-05-17|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927161000/http://www.nicensus2001.gov.uk/nica/browser/profile.jsp?profile=Demography&mainLevel=CouncilArea&mainArea=Belfast&mainText=&mainTextExplicitMatch=null&compLevel=CountryProfile&compArea=Northern+Ireland&compText=&compTextExplicitMatch=null |archivedate = September 27, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಆದರೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮಹಾನಗರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 579,554 ಜನರು ಇದ್ದರು.<ref name="Belfast Metropolitan Area">{{cite web | title = Area Profile of Belfast Metropolitan Urban Area (BMUA) | work = 2001 Census data | publisher = Northern Ireland Statistics & Research Agency | year= 2001 | url = http://www.ninis.nisra.gov.uk/mapxtreme_towns/report.asp?settlementName=Belfast%20Metropolitan%20Urban%20Area%20(BMUA)&BandName=Belfast%20Metropolitan%20Urban%20Area%20(BMUA) | accessdate = 2007-05-16}}</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಹದಿನೈದನೇ-ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಹನ್ನೊಂದನೆಯ-ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕೂಟ ವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Pointer, Graham|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf|format=PDF|title=The UK's major urban areas|publisher= UK National Statistics|accessdate=2007-12-07|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20060215211111/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf|archivedate=2006-02-15}}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಇಪ್ಪತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. ಈ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ ''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಗರ'' ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 600,000 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Geography in Action Urban Growth">{{cite web | last = Stephen | first = Roulston | title = Urban Structure: Growth of Belfast | work = Geography in Action | publisher = National Grid for Learning | year = 2006 | url = http://www.geographyinaction.co.uk/Urban_structure/Urban_growth.html | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-04-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070415203906/http://geographyinaction.co.uk/Urban_structure/Urban_growth.html | url-status = dead }}</ref> ಅದರ ನಂತರ, ನಗರದೊಳಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅದೇ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ 2001ರ ಜನಗಣತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 277,391<ref name="Belfast Urban Area" /> ರಷ್ಟಿದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ 579,554 ಜನರು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮಹಾನಗರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತಿದ್ದರು.<ref name="Belfast Metropolitan Area" /> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 2,415 ಜನರು/ಕಿಮೀ²ಗೆ ಇತ್ತು (119 ಉಳಿದ ನಾರ್ತೆರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೋಲಿಸುವುದಾದರೆ).<ref name="Belfast LGD">{{cite web | title = Local Government District Information for Belfast LGD | work = Northern Ireland Neighbourhood Information Service (NINIS) | publisher = Northern Ireland Statistics and Research Agency | year= 2003 | url = http://www.ninis.nisra.gov.uk/mapxtreme/report.asp?INIT=YES&POSTCODE=BT015GS&DESC=FromGeneral&CurrentLevel=COA&ID=95GG390015&Name=95GG390015&Tab=DC | accessdate = 2007-06-01}}</ref> ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ನಗರದೊಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಹಿರಿಯರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬಂಟಿಕ ಯುವಕ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಲಿವೆ. ಸಮಾಜ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಇಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹರಡಿದೆ. ಮೆಲೊನೊ ರಸ್ತೆಯು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="Geography in Action Urban Growth" /> ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಫಾಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಶಂಕಿಲ್ ರೋಡ್ ಗಳ ಸುತ್ತಲು ಪ್ರದೇಶವು ನಾರ್ತೆರ್ನ್ ಐರ್ಲೇಂಡಿನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | title = Northern Ireland Multiple Deprivation Measure | publisher = Department of Finance and Personnel | date = 2005-05 | url = http://www.nisra.gov.uk/archive/deprivation/NIMDM2005FullReport.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070605142717/http://www.nisra.gov.uk/archive/deprivation/NIMDM2005FullReport.pdf | url-status = dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಕೂಡ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾರ್ತೆರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕೆಲಸದ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Stephen | first = Roulston | title = Ethnic Diversity: Segregation in Belfast. Introduction to Ethnic Diversity in Belfast | work = Geography in Action | publisher = National Grid for Learning | year = 2006 | url = http://www.geographyinaction.co.uk/Ethnic%20Diversity/Ethnic_intro.html | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070518001158/http://www.geographyinaction.co.uk/Ethnic%20Diversity/Ethnic_intro.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ – ಕಥೊಲಿಕ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದಡೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತವಾದಿ – ಇವು ತಪ್ಪದೇ ಬಾವುಟಗಳು ಇಂದ, [[ಗೀಚುಬರಹ|ಗೀರುಚಿತ್ರ]] ಹಾಗೂ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಇಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಈ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು "ತಡೆಹಲ್ಲು ಸಾಲು ಪರಿಣಾಮ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಮಾಧಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Lloyd | first = C | title = Measuring local segregation in Northern Ireland | journal = Centre for Spatial Territorial Analysis and Research (C-STAR) | year= 2003 | publisher = School of Geography, Queen's University | url = http://www.qub.ac.uk/c-star/pubs/lloydetal.pdf | accessdate = 2006-03-12 |format=PDF}} </ref> ಯಾವಾಗ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಧಗಧಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ(ಗಣಕಯಂತ್ರದ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅಧಿಕ ಹಂತಗಳು 90% ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆದರೆ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಹಂತಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="Ethnic Segregation">{{cite journal | last = Doherty | first = P | title = Ethnic Residential Segregation in Belfast | journal = Centre for the Study of Conflict | pages = Chapter 8 | year = 1995 | publisher = University of Ulster, Coleraine | url = http://cain.ulst.ac.uk/csc/reports/apartbel.htm#conclude | accessdate = 2006-03-12 | nopp = true | archive-date = 2006-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060303104237/http://cain.ulst.ac.uk/csc/reports/apartbel.htm#conclude | url-status = dead }}</ref> ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವರ್ಗದ ಜನರು ಸಂಧಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 1930ರಿಂದ ಇವೆ.<ref name="Who lives here">{{cite web | title = Ethnic minorities: Who lives here? | work = Northern Ireland Learning: Teacher's Notes | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/northernireland/schools/11_16/citizenship/pdfs/ctz_eth_pg02_tn.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-05-24}}</ref> ಚೀನಾ ದೇಶದವರು ಹಾಗೂ ಐರಿಶ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುರೋಪ್‌ ಯುನಿಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರರ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಜನಗಣತಿಯ (2001) ಪ್ರಕಾರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 4,584 ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.3% ಇದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2.63%ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Who lives here" /> ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾರ್ತೆರ್ನ್ ಐರ್ಲೇಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಂದಾಜು 5,000 ಮುಸುಲ್ಮಾನರು<ref>{{cite web | title = About Us | publisher = Belfast Islamic Centre | url = http://belfastislamiccentre.org.uk/about_us/about_us.htm | year = 2007 | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070707070907/http://www.belfastislamiccentre.org.uk/about_us/about_us.htm | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು 200 [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]] ಕುಟುಂಬಗಳು<ref>{{cite web | title = Hinduism | work = Primary Focus: Programme 1 – Indian Community | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/northernireland/schools/4_11/pfocus/citizenship/spring2001/ | accessdate = 2007-10-08}}</ref> ಜೀವಿಸುತಿದ್ದಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == 1994ರ IRA ಕದನ ವಿರಾಮದ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್‌‍ನ 1998ರ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಾದ ವಿಶ್ವಾಸ ಕೊಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Durkan "hopeful" For Future Of Good Friday Agreement | publisher = Department of Finance and Personnel | url = http://archive.nics.gov.uk/dfp/010209f-dfp.htm | accessdate = 2007-09-17 | archive-date = 2007-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071012210212/http://archive.nics.gov.uk/dfp/010209f-dfp.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = House of Commons Hansard Written Answers for 13 February 2002 | publisher = House of Commons | url = http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200102/cmhansrd/vo020213/text/20213w02.htm | accessdate = 2007-09-17}}</ref> ಇದು ಈವರೆಗೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಕಾಣಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ದಿ ಕೆತೆಡ್ರಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಲಾಂಗ್ಸೈಡ್ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡಿಸ್ಸಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ನೆಲಗುರುತು ವಾಟರ್ ರ್ಫ್ರಂಟ್ ಹಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು.[[File:Waterfront Hall, Belfast.jpg|thumb|left|ದಿ ವಾಟೆರ್ಫ್ರಂಟ್ ಹಾಲ್. ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ, ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನ ಜಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭಾಂಗಣವು 1997ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.]] ಟೈಟಾನಿಕ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಒಬೇಲ್ ಟವರ್‌‍ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/5251794.stm | accessdate = 2007-03-13 | work=BBC News | date=2006-08-07 | title=U2 Tower strikes bad chord with residents}}</ref> ಇವತ್ತು, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ 4.2% ಇತ್ತು. ಇದು ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಿಂತ ಕಡೆಮೆ<ref>{{cite web | title = Monthly Labour Market Report | publisher = Department of Enterprise, Trade and Investment | date = 2006-02-15 | url = http://www.detini.gov.uk/cgi-bin/downdoc?id=1941 | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927223435/http://www.detini.gov.uk/cgi-bin/downdoc?id=1941 | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು ಯುಕೆಯ 5.5% ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref> {{cite web | title = Employment | work = National Statistics | publisher = Office of National Statistics | date= 2006-03 | url = http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=12 | accessdate = 2007-05-18}}</ref> ಕಳೆದ ೧೦ ವರ್ಷದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ 16.4 ಶೇಕಡವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಯುಕೆಯ 9.2 ಶೇಕಡ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite news | title = From bombs and bullets to boom towns | publisher = Guardian Unlimited | date= 2007-04-01 | url = https://www.theguardian.com/Northern_Ireland/Story/0,,2047327,00.html | accessdate = 2007-05-16 | location=London | first=Oliver | last=Morgan}}</ref> ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಾರಣ ಆಸ್ತಿಯ ಬೆಲೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶಾಂತಿಯ ಲಾಭಾಂಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಬೆಲೆ 50%ರಷ್ಟು ಏರಿದೆ. ಇದು ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಕಂಡ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite press release | title = Northern Ireland Reaches Watershed in House Price Growth | publisher = University of Ulster | date = 2007-11-15 | url = http://news.ulster.ac.uk/releases/2007/3504.html | accessdate = 2007-12-10 | archive-date = 2007-12-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071217065312/http://news.ulster.ac.uk/releases/2007/3504.html | url-status = dead }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಬೆಲೆ £91,819, ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ £141,000 ಸರಾಸರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | last =Carson | first = Helen | title = Typical price of Ulster home edges ever closer to [[Pound sterling|UK£]]200,000 | publisher = Belfast Telegraph | date= 2007-02-28 | url = http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/local-national/article2311541.ece | accessdate = 2007-03-13}}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಕನಿಷ್ಠ ಮಾಲೀಕರ ಕಸುಬು 54% ಶೇಕಡಾ ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.<ref>{{cite press release | title = House Owner Occupation Rates | publisher = Halifax | date = 2004-11-19 | url = http://www.hbosplc.com/economy/includes/19-11-04UKowneroccupation.doc | accessdate = 2007-05-18 | format = DOC | archive-date = 2007-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070605142713/http://www.hbosplc.com/economy/includes/19-11-04UKowneroccupation.doc | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‍ಪಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಾರಣ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ 6.4 ಮಿಲಿಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇದ್ದರು, ಅದು 2004 ರಿಂದ 8.5% ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು £285.2 ಮಿಲಿಯ ಹಣವನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ 15,600ರಷ್ಟು ಕೆಲಸವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book | title = Belfast 2005: Tourism Facts and Figures | place = Belfast | publisher = Belfast City Council | year = 2006 | url = http://www.belfastcity.gov.uk/tourism/docs/FactsFigures2005.pdf | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070605142741/http://www.belfastcity.gov.uk/tourism/docs/FactsFigures2005.pdf | url-status = dead }}</ref> ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಎಣಿಕೆ 6% ಏರಿತು ಅದ್ದರಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ 6.8 ಮಿಲಿಯ ಮುಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ವೆಚ್ಚ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು £324 ಮಿಲಿಯದಷ್ಟು. ಅದು 2005 ರಲ್ಲಿ 15%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{cite news | title= Record number of visitors come to Belfast | work= GO Belfast | page=6 | date=July/August 2007}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿಯ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ನಗರವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಭೇಟಿಯ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | title = Invest in Belfast: A 2007 City Guide for Investors | publisher = Belfast City Council | url = http://www.belfastcity.gov.uk/investinbelfastguide/lifequality.asp | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071010040408/http://www.belfastcity.gov.uk/investinbelfastguide/lifequality.asp | url-status = dead }}</ref> ಕಳೆದ ದಶಮಾನದ ಮೂವತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳಣಿಗೆ ಕಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೊವರ್ಡ್ ಸ್ಪೆನ್ಸೆರ್ ಅವರ ವರದಿಯು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. "ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯುಕೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಆರ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯದ ಕಾರಣ ಜನರು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ."<ref>{{cite web|url=http://www.wilson-nesbitt.com/articles/841/30062008/belfast_uks_fastest-growing_economy |title=WNS |publisher=Wilson-nesbitt.com |date=2008-06-30 |accessdate=2010-08-12}}</ref> ಬಿಬಿಸಿ ರೆಡಿಯೋ 4ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ತೆರಿಗೆಯು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯ ತೆರಿಗೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. "ಅಗಾಧವಾದ ಮೊತ್ತದ" ವಿದೇಶೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.<ref>WNS http://www.wilson-nesbitt.com/articles/758/12052008/northern_ireland_an_attractive_investment_opportuಎನ್‌ಐty{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರುತ್ತಿರುವ ಅರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಿತು: "ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಯುಕೆಯ ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನದಾಗಿತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಇದರ GDP 1 ಶೇಕಡ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ಯಮವು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಉಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಅದುದರಿಂದ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ.<ref name="The Times">{{cite web|url=http://www.bcglocations.com/uk/northernireland/northernireland_intro.html |title=The Times |publisher=Bcglocations.com |date= |accessdate=2010-08-12}}</ref> ಸ್ಥಳಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದ್ದ ವಿರೋಧಗಳು ಕೊನೆಯಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.<ref name="The Times" /> ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಜರ್ಮನ್‌ನ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಡೇರ್ ಸ್ಪಿಗೆಲ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ವಿವಿಧ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ''ದಿ ನ್ಯೂ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,563841,00.html |title=Der Spiegel |publisher=Spiegel.de |date=2008-07-04 |accessdate=2010-08-12}}</ref> === ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ === [[File:Belfast's Harland and Wolff Shipyard (RMS Adriatic), 1907.jpg|thumb|1907ರ ಹರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಫ್ ನೌಕಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನೌಕೆ ನಿರ್ಮಾಣದವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಟಿರಿಯೋಸ್ಕೋಪ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ .]] ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಪಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿತ್ತು.<ref name="Belfast, The Making of the City 1">{{cite book | last = Beckett | first = JC | coauthors = et al. | title = Belfast, The Making of the City. Chapter 1: Belfast to the end of the eighteenth century | publisher = Appletree Press Ltd | year= 2003 | location = Belfast | pages = 13–26 | isbn = 0862818788}}</ref> ಅದು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲೊಗ್ ನಿಂದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ಆದ ಬಂದರು ದೊರಕಿತು. ಈ ಬಂದರಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಗೋಮಾಂಸ, ಬೆಣ್ಣೆ, ತೊಗಲು, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದ್ದಲು, ಬಟ್ಟೆ, ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸ, ಬ್ರಾಂದಿ, ಕಾಗದ, ಮರಮುಟ್ಟು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Belfast, The Making of the City 1" /> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನರ್ದರ್ನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಾರುಬಟ್ಟೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಕಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ನಾರುಬಟ್ಟೆಯ ರಫ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ರವಾನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Belfast, The Making of the City 1" /> ಈಗಿರುವ ಪಟ್ಟಣ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="Columbia Encyclopedia">{{cite book | title = The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. | publisher = Columbia University Press | year = 2005 | url = http://www.bartleby.com/65/be/Belfast.html | access-date = 2010-09-23 | archive-date = 2007-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070225174733/http://www.bartleby.com/65/be/Belfast.html | url-status = dead }}</ref> ನಾರುಬಟ್ಟೆಯ ಮತ್ತು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೈಗಾರಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ತನಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಾರುಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು, "ಲಿನೇನೋಪೋಲಿಸ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಸಂಪಾದಿಸಿತು.<ref name="Belfast, The Making of the City 3">{{cite book | last = Beckett | first = JC | coauthors = Boyle, E | title = Belfast, The Making of the City. Chapter 3: "Linenopolis": the rise of the textile industry | publisher = Appletree Press Ltd | year= 2003 | location = Belfast | pages = 41–56 | isbn = 0862818788}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳು ನಿಲ್ಲಲು ಅಗತ್ಯವಾದಂತಹ ಆಳವಾದ ಜಾಗ ಕೊಡಲು 1845ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ‌ನೌಕಾ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೂಳೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಹೂಳೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಡೊನೆಗಲ್ ಕ್ವೆಯ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Belfast, The Making of the City 4">{{cite book | last = Beckett | first = JC | coauthors = Sweetman, R | title = Belfast, The Making of the City. Chapter 4: The development of the port | publisher = Appletree Press Ltd | year= 2003 | location = Belfast | pages = 57–70 | isbn = 0862818788}}</ref> 1861ರಲ್ಲಿ ಹರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವುಲ್ಫ್ ಹಡಗು ಕಟ್ಟುವ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಅನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾದ ನೌಕಾಂಗಣವಾಯಿತು.<ref name="Titanic In History" /> [[File:H&W Cranes2.jpg|thumb|ಸ್ಯಾಮ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಗೊಲಿಯಾತ್, ಹರ್ಲೇಂಡ್ &amp; ವೊಲ್ಫ್‌ನ ಗಾಂಟ್ರಿ ಯಂತ್ರಗಳು.]] ಶಾರ್ಟ್ ಬ್ರೋಥೆರ್ಸ್ plc ಒಂದು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಕಾಶ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಥೆ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡನಾಟವನ್ನು 1936ರಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಟ್ & ಹರ್ಲೇಂಡ್ Ltd ಜೊತೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಶಾರ್ಟ್ಸ್‌‍ ಮತ್ತು ಹರ್ಲೇಂಡ್ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಫ್‌ನ ಜಂಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ಬೊಂಬಾರ್ಡೀಯರ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Corporate Series">{{cite web | title = Corporate Series Northern Ireland | work = Corporate Northern Ireland 2007 | publisher = Corporate Series | url = http://www.corporateseries.com/nireland/07/CNI_section07.pdf | accessdate = 2007-12-07 | format = PDF | archive-date = 2008-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080216070011/http://www.corporateseries.com/nireland/07/CNI_section07.pdf | url-status = dead }}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಿಯ ಉಡಿಗೆಯ [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಒಂದನೇಯ ಮಹಾಯುದ್ದದ]] ಕಾರಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರೆಡೆಗೆ ಇದ್ದ ನಾರುಬಟ್ಟೆಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Belfast, The Making of the City 3" /> ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ನ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶ್ರಮದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದವಾಗಿದ್ದವು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ 1960ರ ತರುವಾಯ ಅಪಾಯಕರ ಇಳಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. 1970ರ ಮತ್ತು 1980ರ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ನಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. 100,000ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು 1970ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Management Today">{{cite journal | title = Northern Ireland – Where is the bright new future? | journal = Management Today | date = 2006-03-23 | url = http://www.managementtoday.co.uk/news/542849/ | accessdate = 2007-05-16}}</ref> ಕೆಲವು ದಶಮಾನಕ್ಕೆ, ನಾರ್ಥನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದ ಯುಕೆ£4 ಮಿಲಿಯ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref name="Management Today" /> ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಂಥೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್‌‍ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref name="Management Today" /> ಈ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌‍ಗಿಂತ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ನರ್ದರ್ನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವೇತನ ದರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಶ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌‍ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ವೇತನ ಮಟ್ಟವು ತುಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ನಾರ್ಥನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಗಡಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. == ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ == [[File:Belfast houses 1981.jpg|thumb|right|ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,ಪಾಕೇನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಶೇಫ್ಟೆಸ್ಬರ್ಗ್ ಸ್ಕೇರ್, ಸೌತ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕಾರ್ಮಿಕ-ವರ್ಗದ ಗೃಹಪಂಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮನೆಗಳು]] ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕೆಟ್ಟದಾದ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಸಂಘರ್ಷಣೆ ಸಂಭವಿಸಿದರಿಂದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮರಣವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದರೂ, 1998ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ ತರುವಾಯ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗ‌ನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಕ್ವೀನ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಮತ್ತು ಲಗಾನ್‌ಸೈಡ್ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಡಿಸ್ಸೀ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ನೆಲಗುರುತು ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಹಾಲ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಗರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ: ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲಾಗ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಲಾಗ್ ನೀಗ್ ಪಕ್ಕದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪಟ್ಟಣದ ಮುಖ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾಲೆಜು ಆವರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದೆಡೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಡಬ್ಲಿನ್-ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು 3 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು === [[File:SilentValley.jpg|thumb|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರೆಸರ್ವರ್, ಶೋವಿಂಗ್ ದ ಬ್ರಿಸ್ಕ್-ಬಿಲ್ಟ್ ಓವರ್‌ಫ್ಲೋ]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಬಹುಪಾಲು ನೀರನ್ನು ಮೌರ್ನೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೌಂಟಿ ಡೌನ್‌ನ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲೀ ರಿಸರ್ವಯರ್‌ ಪೂರೈಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = The Silent Valley | publisher = Northern Ireland Water | year = 2007 | url = http://www.niwater.com/thesilentvalley.asp | accessdate = 2007-05-26 | archive-date = 2007-05-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070502233542/http://www.niwater.com/thesilentvalley.asp | url-status = dead }}</ref> ಉಳಿದ ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೌಂಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಟ್ರೀಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ''ಡುನೋರೆ ವಾಟರ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌'' ನ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಲೊಗ್ ನೀಗ್‌ನಿಂದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="BMA plan">{{cite web | title = Strategic Plan Framework: Public Services and Utilities | work = Draft Belfast Metropolitan Area Plan 2015 | publisher = The Planning Service | url = http://www.planningni.gov.uk/areaplans_policy/Plans/BMA/draft_plan/01Part1_3/03Strategic_Framework/publics_u.htm | accessdate = 2007-05-26}}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಜೆಗಳು ನೀರಿನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ದರದ ಬಿಲ್ಲಿನ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಸುಂಕದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Water Reform Implemented: Secretary of State announces deferral of charges | publisher = Water Reform NI | month = March | year = 2007 | url = http://www.waterreformni.gov.uk/ | accessdate = 2007-05-26 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609093844/http://www.waterreformni.gov.uk/ | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|1300|km|0|abbr=on}}ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು , ಅದು ಈಗ ಯುಕೆ£100 ಮಿಲಿಯ ಬೆಲೆಯ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬದಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು 2009ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web | title = Belfast Sewers Project – Key Facts | publisher = Northern Ireland Water | year = 2007 | url = http://www.niwater.com/belfastsewersproject.asp | accessdate = 2007-05-26 | archive-date = 2007-05-17 | archive-url = https://archive.is/20070517133017/http://www.niwater.com/belfastsewersproject.asp | url-status = dead }}</ref> ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿಯು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಕಿಲ್ರೂಟ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು 520 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಇಬ್ಬಗೆಯ ಇದ್ದಲು ಮತ್ತು ತೈಲ ಜ್ವಾಲೆಯ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಾರ್ರಿಕ್ಫೆರ್ಗುಸ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ.<ref name="BMA plan" /> ಸಿರಿಫೆರ್ಗಸ್ ಸಮೀಪದ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್‌ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದ ಮುಖಾಂತರ ಸ್ಟನ್‌ರಾರ್‌ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲು ಫಿನಿಕ್ಸ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪರವಾನಿಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref name="BMA plan" /> ಏಪ್ರಿಲ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ (ಮತ್ತು ಉಳಿದ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ಅನಿಲದರವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ''ವ್ಯಾಲ್ಯೂಯೆಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಏಜನ್ಸಿ'' ಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಆಸ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಬಂಡವಾಳ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಂದರೆ ದರ ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Summary of domestic rating reforms | publisher = Department of Finance and Personnel | year= 2005 | url = http://www.ratingreviewni.gov.uk/index/domestic/domestic-summary.htm | accessdate = 2007-05-26}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಮನೆಯ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title = Domestic Rates Reform | publisher = Fair Rates Campaign | url = http://www.fairratescampaign.co.uk/rates_reform.html | accessdate = 2007-05-26 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928014217/http://www.fairratescampaign.co.uk/rates_reform.html | url-status = dead }}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ === ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅವರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 2007ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಐದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಹೆಲ್ತ್ & ಸೋಶಿಯಲ್ ಕೇರ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಜ್ಞ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Review Of Public Administration: Consultation On Draft Legislation To Establish Five New Integrated Health And Social Services Trusts | publisher = DHSSPS | url = http://www.dhsspsni.gov.uk/hpssreview-trust-consultation-document.pdf | accessdate = 2007-09-17|format=PDF}}</ref> ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಾಯಲ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮಾನಸಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಮತ್ತು ತಜ್ಞ ಮಾನಸಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಹೆಸರಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = Payne | first = William | title = Hospital Development:PFI beyond DBFO | journal = ProQuest Information and Learning Company | publisher = Wilmington Publishing Ltd. | date = 1998-09 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3873/is_199809/ai_n8824797/print | accessdate = 2007-05-06 | archive-date = 2008-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080118062947/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3873/is_199809/ai_n8824797/print | url-status = dead }}</ref> ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಟಿಯು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ, ನೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನ, ಇಎನ್‌ಟಿ, ಮತ್ತು ದಂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ರಕ್ತವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಜ್ಞ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಬುದ ರೋಗದ ಕೇಂದ್ರವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Belfast Cancer Centre, Northern Ireland| publisher =Ulster Medical Society| url =http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1891734| accessdate =2009-05-30| archive-date =2013-08-01| archive-url =https://archive.today/20130801115624/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1891734| url-status =dead}}</ref> ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನ ಮೇರಿ ಜಿ ಮಕ್ಗೆವನ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಶಾಸ್ತ್ರ ಘಟಕವು ಒಂದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ಯಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Belfast City Hospital: About the Unit | publisher = The Renal Association | date = 2006-11 | url = http://www.renal.org/unit/index.pl?c=belfast | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928030230/http://www.renal.org/unit/index.pl?c=belfast | url-status = dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಮಸ್ಗ್ರೇವ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಂಧಿವಾತ ರೋಗ, ಕ್ರೀಡೆಯ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಮೇ 2006ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಮೊದಲ ಎಕ್ಯೈರ್ಡ್ ಬ್ರೇನ್ ಇನ್ಜುರಿ ಯುನಿಟ್‌ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸೆ ಆಫ್ ವೆಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಡುಚೆಸ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸುಮಾರು GB£9 ಮಿಲಿಯ ವೆಚ್ಚ ತಗಲಿದೆ.<ref>{{cite news | title = TRH open Northern Ireland's first Regional Acquired Brain Injury Unit | publisher = The Prince of Wales | date= 2006-05-15 | url = http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/trh_open_northern_ireland_s_first_regional_acquired_brain_in_778.html | accessdate = 2007-05-06|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070307071451/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/trh_open_northern_ireland_s_first_regional_acquired_brain_in_778.html |archivedate = March 7, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಉತ್ತರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಟರ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್. === ಸಾರಿಗೆ === ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಯುರೋಪ್‌ ದರ್ಜೆಯ ಕಾರು ಹೊಂದುರುವ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, {{convert|22.5|mi|km|0}} M2 ಮತ್ತು M22 ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wesleyjohnston.com/roads/m2.html |title='&#39;M2 / M22 Motorway'&#39; |publisher=Wesleyjohnston.com |date= |accessdate=2010-08-12}}</ref> ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‌ನ 77%ರಷ್ಟು ಜನರು ಕಾರಿನಿಂದ, 11% ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತು 6% ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Travel Survey">{{cite paper | author = Northern Ireland Statistics and Research Agency | title = Travel Survey for Northern Ireland 2002–04 | publisher = Department for Regional Development | date = 2005-10-18 | url = http://www.drdni.gov.uk/statistic-details.htm?publication_id=161 | format = PDF | accessdate = 2007-05-06 | archive-date = 2007-05-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070519124721/http://www.drdni.gov.uk/statistic-details.htm?publication_id=161 | url-status = dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ 1.18 ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು 1.14 ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೆ 0.70 ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Travel Survey" /> 2006ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವವಾದ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು, ವೆಸ್ಟ್ಲಿಂಕ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ದ್ವಿ- ರಸ್ತೆಗಳನ್ನಾಗಿ ದರ್ಜೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯು ಐದು ತಿಂಗಳು ತಡವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 4 2009ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.belfastcity.gov.uk/2009/m1westlink.asp |title=Completion of M1/Westlink improvement scheme |publisher=Belfastcity.gov.uk |date=2009-03-04 |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225094006/http://www.belfastcity.gov.uk/2009/m1westlink.asp |url-status=dead }}</ref> ಈ ವಿಭಾಜಕವು ಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ವಾದಮಾಡಿದ್ದರು Commentators have argued that this may simply create a bottleneck at York Street, the next at-grade intersection, until that too is upgraded. ಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಈಗ ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೇ, ಗ್ರೇಡ್ ವಿಭಜಿಸುವ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಿಂದ ವೆಸ್ಟ್ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸುವ M2/M3 ರಸ್ತೆ 2013/14 ರಿಂದ 2017/2018ರೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಗಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://roadimprovements.roadsni.gov.uk/index/schemes/york_street_interchange-7.htm |title=Scheduled work on Westlink to M2/M3 Junction |publisher=Roadimprovements.roadsni.gov.uk |date=2009-11-26 |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2010-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100503192814/http://roadimprovements.roadsni.gov.uk/index/schemes/york_street_interchange-7.htm |url-status=dead }}</ref> ಅದು M1 ಮತ್ತು M2 ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಲಾಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಬಹುದು. ಆದರೂ, ಇವುಗಳು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಮತ್ತು ರೈಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲಿಂಕ್ ಎಂಬ ಅಧೀನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲಿಂಕ್ ಮೆಟ್ರೋ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಬಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮೂಲಕ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಹೊರಡುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ರೇಡಿಯಲ್‌ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವತ್ತ ಇವುಗಳು ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ, ಕೆಲವು ಉಪ ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.{{Citation needed|date=August 2008}} ಅನೇಕ ದೂರದ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಸ್ಸ್ಟೆರ್ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರೈಲ್ವೆ ಮೂರು ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಉಪನಗರಗಳಾದ ಕಾರ್ರಿಕ್ಫೆರ್ಗುಸ್ ಮತ್ತು ಲರ್ನೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂಗೊರ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ-ಭಾಗದಿಂದ ಲಿಸ್ಬುರ್ನ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟಡೌನ್ ಕಡೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೇವೆ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಉಪನಗರ ರೇಲ್ವೆ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಿಂದ ನೇರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ''ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಅದನ್ನು ಎನ್‌ಐಆರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ನೋಡ್ ಇರೆಯನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ಇದು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಡಿಆರ್‌ಡಿ ಲಘು-ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಲಘು ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲ, ಬಸ್-ಮಾದರಿಯ ತ್ವರಿತ ಸಾಗಣೆಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಸಲಹಾಕಾರರು ತಿಳಿಸಿದರು.ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಬಸ್-ಮಾದರಿಯ ತ್ವರಿತ ಸಾಗಣೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕ ಫಲಿತಾಂಶ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಲಘು ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಲಘು ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಟ್ಕಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಪಿಎಂಜಿ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_7330000/newsid_7336800/7336822.stm?bw=bb&mp=wm&news=1&bbcws=1 |title=video No light rail system for city |publisher=BBC News |date= 2008-04-08|accessdate=2009-05-30}}</ref> <ref>{{cite news | last = | first = | title = City to get rapid transit network | work = BBC Northern Ireland | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/7335313.stm| accessdate = 2008-04-04 | date=2008-04-08}}</ref> ನಗರವು ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಯುಯಾನ, ಯುರೋಪ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಾಚೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಯುಯಾನ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದ ಲೊಗ್ ನೀಗ್ ಸಮೀಪ ಜೊರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಲೊಗ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಯೂರೋಪಿನ ವಿಮಾನಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ 11ನೇ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಗಿತ್ತು,ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಏರ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ 2% ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ 11ನೇ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು, 1% ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ 16ನೇ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite paper | author = Northern Ireland Statistics and Research Agency | title = Northern Ireland Transport Statistics Annual 2005–2006 | publisher = Department for Regional Development | date = 2006-09-28 | url = http://www.drdni.gov.uk/statistic-details.htm?publication_id=170 | format = PDF | accessdate = 2007-05-02}}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಂದರು ಹೊಂದಿದೆ ಅದನ್ನು ಸರಕುಗಳ ರಫ್ತು ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವ ಸೇವೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಟನ್‌ರಾರ್‌ಗೆ ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ (ತ್ವರಿತ ಸೇವೆ) ದೋಣಿಯು ಸ್ಟೇನಾ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಇದು ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದಾಟಲು ಕೇವಲ 90 ನಿಮಿಷ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ- ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಟುವುದಾದರೇ 3 ಗಂಟೆ 45 ನಿಮಿಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೋರ್ಫಾಲ್ಕ್ಲೈನ್ - ನೋರ್ಸೆ ಮೆರ್ಚಂಟ್ ಫೆರ್ರಿಸ್ ಆಗಿದ್ದು - ಲಿವೆರ್ಪೂಲ್ ನಿಂದ ಮತ್ತು ಲಿವೆರ್ಪೂಲ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ/ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ದಾಟುವ ಸಮಯ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 8 ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ದೌಗ್ಲಾಸ್‌ನ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಋತುಕಾಲಿಕ ನೌಕಾಯಾನ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟ್ರೇಂ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಥೊಲಿಕ್ ನಿವಾಸಿಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Belfast Urban Area" /> ಈ ಎರಡು ಭಿನ್ನವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮುದಾಯದವರು ಪಟ್ಟಣದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ನಾದ್ಯಂತ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕಲಾವಿದರು ಕವನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೆರೆದುಕೊಂಡರು. 1998 ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ ತರುವಾಯ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Summary of the bid | work = One Belfast Where Hope and History Rhyme (Internet Archive) | publisher = Imagine Belfast 2008 | date = 2002-11-22 | url = http://www.imaginebelfast2008.com/front.html | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2002-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20021207124752/http://www.imaginebelfast2008.com/front.html | url-status = bot: unknown }}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, 2008ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಪಡೆಯಲು ನಡೆದ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ''ಇಮಾಜಿನ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ '' , ಎಂಬ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹರಾಜನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಈ ಹರಾಜಿನಿಂದ "ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಯುರೋಪ್‌ದ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗುತ್ತದೆ, ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಒಂದು ನೆಲೆ ಬೀಡಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಅಣಕ ಬರಹ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವೇದಿಯಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news | title = The official websites on UK bids for European capital of culture 2008 | publisher = The Guardian | date= 2002-10-30 | url = http://society.guardian.co.uk/regeneration/page/0,,774007,00.html | accessdate = 2007-03-13 | location=London}}</ref> ಪಟ್ಟಣದ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಬಹುಬೇಗ ಬದಲಾಗಬಹುದಾದ ರಾಜಕಾರಣವು ಹರಾಜಿಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Ward | first = D | coauthors = Carter, H | title = Six cities shortlisted for culture capital bid | publisher = The Guardian | date= 2002-10-31 | url = https://www.theguardian.com/uk_news/story/0,,822886,00.html | accessdate = 2007-03-13 | location=London}}</ref> 2004-05ರಲ್ಲಿನ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಹಾಜರಿದ್ದರು (400,000 ಜನ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು). ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, 80,000 ಜನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, 2003–04 ಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಜಾಸ್ತಿ.<ref name="Belfast Cultural Strategy">{{cite web | title = Integrated Cultural Strategy for Belfast | publisher = Capital City: Belfast City Councils Development Agenda | date = 2006-05 | url = http://www.belfastcity.gov.uk/culture/culturalstrategy.asp | format = PDF | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020083835/http://www.belfastcity.gov.uk/culture/culturalstrategy.asp | url-status = dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂತಿ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 2004–05ರಲ್ಲಿ, 5.9 ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಿಂತ ಸುಮಾರು 10%ರ‍ಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು ಯುಕೆ£262.5 ಮಿಲಿಯ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Belfast Cultural Strategy" /> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರ, ಒಂದೇ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಸ್ವರಮೇಳ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಇದು 1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, ಬಿಬಿಸಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಒರ್ಕೆಸ್ಟ್ರದಿಂದ ಒಡೆದು ಹೋಗುವವರೆಗೂ 1981ರ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Welcome to the new season | publisher = Ulster Orchestra Society | url = http://www.ulster-orchestra.org.uk/concerts/welcome.html | accessdate = 2007-05-24|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070205212256/http://www.ulster-orchestra.org.uk/concerts/welcome.html |archivedate = February 5, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತಹ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ(ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್) ದ ಹಾರ್ಟಿ ರೂಂನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ-ಊಟದ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಕೆಲವು ಐರಿಶ್ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ತಂಡಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ. ಕೆಲ್ಲಿ ಸ್ ಸೆಲ್ಲರ್ಸ್, ಮಾಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಕುಲೆಸ್ ಬಾರ್‌ನಂತಹ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಾಂತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೀಕ್ಸ್, ಬ್ರಿಯಾನ್ ಕೆನೆಡಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ 9 ಲೈಸ್, ಇವರು ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಗೀತ ಬರೆದು ಅಥವಾ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳು: ಯು2, ವ್ಯಾನ್ ಮೊರ್ರಿಸೋನ್, ಸ್ನೋ ಪೇಟ್ರೋಲ್, ಸಿಂಪಲ್ ಮೈಂಡ್ಸ್, ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಕೇಟಿ ಮೆಲುಅ, ಬೋನಿ ಎಂ, ಪೌಲ್ ಮುಲ್ಡೂನ್, ಸ್ಟಿಫ್ ಲಿಟಲ್ ಫಿಂಗರ್ಸ್, ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಗ್ರಿಫಿತ್, ಗ್ಲೆನ್ ಪ್ಯಾಟರ್ರ್ಸನ್, ಒರ್ಬಿಟಲ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಟೇಲರ್, ಸ್ಪ್ಯಾಂಡವ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್, ದಿ ಪೋಲಿಸ್, ಬಾರ್ನ್‌ಬ್ರ್ಯಾಕ್, ಗ್ಯಾರಿ ಮೂರ್. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಹ್ ಏಯ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ಕೂಡ ಇದೆ(ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌), ಇಲ್ಲಿ ಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಶುರುಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣವು ಐರಿಶ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ , ಅದಾಗ್ಯೂ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಐರಿಶ್ ಮಾತನಾಡುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೆಸರಾಂತ ಫೋರ್ಸ್ ನ ಗೇಲ್ಲ್ಗೆ, ಎಲ್ಲಾ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರಕಾರದಿಂದ ನಿಧಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಐರಿಶ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಇದೆ, ಆದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ್ಯದ ಖಜಾನೆಯಿಂದ ನಿಧಿ ಕೊಡಲಾಗುತಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಮತ್ತು TACA ಔದಾರ್ಯದಿಂದ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಮಾಧ್ಯಮ === [[File:BBC Northern Ireland Belfast.jpg|thumb|ಓರ್ಮೆಯು ಅವೆನ್ಯೂನಲ್ಲಿರುವ, ಬಿಬಿಸಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ‌ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಪ್ರಸರಣ ಕೇಂದ್ರ.]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ಜಗತ್ತಿನ ಹಳೆಯ, ಇನ್ನೂ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ವೃತ್ತ]] ಪತ್ರಿಕೆ ''ದ ನ್ಯೂಸ್‌ ಲೆಟರ್'' ‌’ನ ತವರು.<ref>{{cite web | title = Research Guide: Irish News & Newspapers | publisher = Boston College | year= 2007 | url = http://www.bc.edu/libraries/research/guides/s-irishnews/ | accessdate = 2007-05-24|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070809020149/http://www.bc.edu/libraries/research/guides/s-irishnews/ |archivedate = August 9, 2007|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web | last = Johnston | first = Ruth | title = Belfast News Letter | work = Your Place and Mine | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/northernireland/yourplaceandmine/belfast/newsletter.shtml | accessdate = 2007-05-24}}</ref> ಇತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಐರಿಷ್‌ ನ್ಯೂಸ್'' ‌ ಹಾಗೂ ''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್'' ‌- ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''ಲಾ ನ್ವಾ'' ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.({{derive|Irish|Lá Nua|New Day}}) ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಚಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ ಗೊ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ಫೇಟ್‌ ಮ್ಯಾಗ್‌ಜಿನ್‌ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಕ್ಯುಮ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾಫಿ ಕೇಂದ್ರ, ಬಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೂಲಕ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಬಿಬಿಸಿಯು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಐಟಿವಿ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಯುಟಿವಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಬೀಟ್‌ ಮತ್ತು U105 ಎರಡು ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಾದ ಫೇಯಿಲೆ ಎಫ್‌ಎಂ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಟೇಷನ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಫೇಯಿಲ್ಟ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೋವನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಟುಡೆನ್ಟ್ಸ್ ಯುನಿಯನ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ಧಾರೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಎರಡು ಸಮುದಾಯಗಳ ಟಿವಿ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಾದ ಎನ್‌ವಿ ನಗರದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಾಲ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟ್‌ಗೆ ಸಂಬಂದಪಟ್ಟದ್ದು. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಲ್‌ಗಳಿವೆ, ಕ್ವೀನ್ಸ್ ‌ಫಿಲ್ಮ್‌ ಥೀಯೆಟರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್‌ ಸಿನಿಮಾ, ಇವೆರಡು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇಸ್ಟಿವಲ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫೇಸ್ಟಿವಲ್ ಎಟ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌‌ ಸಮಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅಂತರ್‌ಜಾಲದ ಮುಖಾಂತರ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ರೇಡಿಯೋ ಕಲ್ಚರಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ ಹೋಮ್ಲಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.homelyplanet.org/ |title=Homely Planet web site |publisher=Homelyplanet.org |date= |accessdate=2009-05-30 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725114402/http://www.homelyplanet.org/ |url-status=dead }}</ref> ನಗರವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪೇಯಿಂಟ್‌ ಹಾಲ್‌ ಮತ್ತು ವಲ್ಫ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಫಿಲ್ಮ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತದ ಸೇವೆಗಳಿವೆ {{convert|16,000|sqft|m2|sigfig=1}}. ಇಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಎಂಬರ್‌'' ರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಚ್‌ಬಿಒ ಚಾನಲ್‌ನ ''ಗೆಮ್‌ ಆಫ್‌ ಥ್ರೊನ್ಸ್'' 2009ರ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಯಿತು. === ಕ್ರೀಡೆ === [[File:BestCregaghEstateMural.jpg|thumb|ಜೊರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಮುರಾಲ್‌ ಕ್ರೆಗಾಗ್ ಎಸ್ಟೇಟಿನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಮನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದನು.]] ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಡುವುದು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಆರು ಭಾಗದಷ್ಟು (59%) ಯುವಜನ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title = Chapter Twelve: Sport and Recreation as an activity | work = The Organisation of Sport & Recreation in the UK | publisher = Central Council of Physical Recreation | year = 2005 | url = http://www.yorkshiresport.org.uk/ccpr/c12.htm | accessdate = 2007-05-18 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927225358/http://www.yorkshiresport.org.uk/ccpr/c12.htm | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಕ್ರೀಡಾಗುಂಪುಗಳು]] ತರತರಹದ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], ಫುಟ್ಬಾಲ್, ರಗ್ಬೀ, ಗೆಯಿಲಿಕ್ ಆಟ ಮತ್ತು ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ ಸ್ಕೇಟ್ಬೋರ್ಡಿಂಗ್, ಬಿಎಮ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕರ್‌ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, 2007ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ 14,300 ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು.<ref name="Belfast Marathon"> {{cite web | title = Mutai wins Belfast Marathon | publisher = Belfast City Council | date= 2007-05-07 | url = http://www.belfastcity.gov.uk/news/news.asp?id=864 | accessdate = 2007-05-18}}</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ FIFA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 27ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು,<ref>{{cite web | title = FIFA/Coca Cola World Rankings | publisher = FIFA | month = September | year = 2007 | url = http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html | accessdate = 2007-09-10 | archive-date = 2018-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224011850/https://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html | url-status = dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಎಪ್ರಿಲ್‌ FIFA ಪರ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟದಲ್ಲಿ 1ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿ<ref> {{cite web | title = List of Teams with Per Capita Factor | work = FIFA World Rankings | date= 2007-04-26 | url = http://www.rankingper.com/ | accessdate = 2007-05-18}}</ref> ವಿನ್ಸರ್ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. 2009-10ನೇ ಐರಿಷ್‌ ಲೀಗ್‌ ಚೇಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕೂಡ ಪಟ್ಟಣದ‌ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿನ್ಸರ್ ಪಾರ್ಕ್ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ತಂಡಗಳು ಯಾವುದೆಂದರೆ 2008/09 ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಚೇಂಪಿಯನ್ಸ್ ಗ್ಲೆಂಟಾರನ್‌, ಉತ್ತರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕ್ಲಿಫ್ಟಾನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕ್ರುಸೇಡರ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಡೊನೆಗಲ್‌ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನವಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಗಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಸ್ಟ್‌ನ ತವರೂರು. ಅವನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ದಿನದಂದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 100,000 ಜನ ಸೇರಿದ್ದು, ಅವನ ಮನೆ ಕ್ರೆಗಾಗ್‌ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ರೊಸ್‌ಲಾನ್‌ ಸ್ಮಶಾನದ ತನಕ ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿದರು.<ref>{{cite news | last = McCann | first = Nuala | title = A city mourns for the Belfast Boy | work = BBC News Northern Ireland | publisher = BBC | date= 2005-12-03 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4495026.stm | accessdate = 2005-05-18}}</ref> ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಿಟಿ ಎರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಟ್ರಸ್ಟೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = George Best Memorial Trust | publisher = George Best Trust | url = http://www.georgebesttrust.com/ | accessdate = 2007-05-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929121852/http://www.georgebesttrust.com/ |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಗೆಯಿಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಕ್ಷಣೀಯ ಕ್ರೀಡೆ,<ref>{{cite web | url = http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf | title = Information and Statistics | work = GAA Attendance Figures | publisher = Gaelic Athletic Association [[Gaelic Athletic Association]] | format = PDF | accessdate = 2006-05-18 | archive-date = 2006-05-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060526131206/http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf | url-status = dead }}</ref> ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಹರ್ಲಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ.<ref>[http://antrim.gaa.ie/clubs/?2 ಸೌತ್ ಎನ್ಟ್ರಿಮ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್]. ಸಿಎಲ್‌ಜಿ ಒನ್ಟ್ರೋಯಿಮ್. 11 ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಆಂಟ್ರಿಮ್‌ ಕೌಂಟಿ ತಂಡಗಳ ತವರಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರವ ಕೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ 32,000 ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗೆಯಿಲಿಕ್‌ ಆಥ್ಲಟಿಕ್‌ ಆಸೋಸಿಯೆಶನ್‌ ಮೈದಾನಾವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Antrim chief in protest at Maze games | publisher = Sunday Mirror | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20050313/ai_n12944637 | accessdate = 2007-09-17 | archive-date = 2008-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080118070631/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20050313/ai_n12944637 | url-status = dead }}</ref> 2006ರ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಲೀಗ್‌ ಚೇಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು 1999ರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರಗ್ಬೀ ಚೇಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ನ್ನು, ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ ದಕ್ಷಿಣದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ರವೆನ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ರಗ್ಬೀ ಯ‌ ಆಲ್‌-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಹಾರ್ಲೆಕ್ವೀನ್ಸ್‌ (ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಡೆರಮೋರ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು ಮೆಲೋನ್‌ (ಇವರು ಆಗ್ನೇಯ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಗಿಬ್‌ಸನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ) ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟೋನಿಯನ್ಸ್‌ (ಶಾಸ್‌ ಬ್ರಿಜ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆರ್‌ಎಫ್‌ಸಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ತಂಡಗಳು ತೃತೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ರಗ್ಬೀ ಒಕ್ಕೂಟ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಯೀಸ್ಟ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬುಲ್‌ಡಾಗ್ಸ್‌ ರಗ್ಬೀ ಲೀಗ್‌ ತಂಡದ ತವರಾಗಿದೆ, ಅವರು ಹೊಸ ಎನ್‌ಐ ರಗ್ಬೀ ಲೀಗ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟೋರ್‌ಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‌‌ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯವಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ‍ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್‌ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಭಾರತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ನಡುವಿನ ತ್ರಿಕೋನ ಸರಣಿ ಸ್ಟೋರ್‌ಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ‌ಐಸಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟ್ವೆಂಟಿ-20 ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಕ್ಲಬ್‌ ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಏಳು ಹಿರಿಯ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:ಇನ್‌ಸ್ಟೋನಿಯನ್ಸ್‌ (ಶಾಸ್‌ ಬ್ರಿಜ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ನಾರ್ತ್ (ಸ್ಟೋರ್‌ಮಾಂಟ್, ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ತಂಡಗಳು ಉತ್ತರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಯುನಿಯನ್‌ ಲೀಗ್‌ನ 1ನೇ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಸಿಐವೈಎಮ್‌ಎಸ್‌(ವೃತ್ತ ರಸ್ತೆ, ಪೂರ್ವ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌), ಕೂಕ್‌ ಕೊಲೆಜಿಯನ್ಸ್ (ಶಾಸ್‌ಬ್ರಿಜ್‌) ಮತ್ತು ವುಡ್‌ವಾಲೆ (ಬ್ಯಾಲಿಗೊಮಾರ್ಟಿನ್‌ ರಸ್ತೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ತಂಡಗಳು 2ನೇ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಮತ್ತು ಕ್ರೆಗಾಗ್‌ (ಗಿಬ್‌ಸನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಆಗ್ನೇಯ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೊಲೀಸ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ (ನ್ಯೂಫೊರ್ಜ್‌ಲೆನ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌) ತಂಡಗಳು 4ನೇ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಐಸ್‌ಹಾಕಿ ತಂಡ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಅವರ ತವರಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಡಿಸ್ಸಿಯ್ ಅರೇನಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ಮೈದಾನವು ಏಳು ಸಾವಿರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/low/northern_ireland/1852369.stm | title = Ayr Eagles win Challenge Cup | publisher = BBC | accessdate=2007-09-17 | date=2002-03-03}}</ref> ಶಂರಾಕ್‌ ಬೌಲ್‌ಗಾಗಿ, ದಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಬುಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಟ್ರೊಜನ್ಸ್ [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ತಂಡಗಳು ಐಎಎಫ್‌ಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಇತರ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳೆಂದರೆ ಡಬಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸ್ನೂಕರ್‌ ‌ಅಲೆಕ್ಸ್‌ “ಹರಿಕೇನ್‌” ಹಿಗಿನ್ಸ್<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/snooker/4913768.stm | title = Snooker on the ropes – Hurricane | publisher = BBC | date= 2007-04-16 | accessdate=2007-09-17}}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ವಯಿನೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಲಫ್‌ ಮತ್ತು ರಿಂಟಿ ಮೊನಾಗನ್‌.<ref>{{cite web | url = http://www.wbaonline.com/dates/dates03.asp | title = WBA History | publisher = World Boxing Association | accessdate=2007-09-17|archiveurl = https://web.archive.org/web/20071011113939/http://www.wbaonline.com/dates/dates03.asp |archivedate = October 11, 2007|deadurl=yes}}</ref> ಲೆಂಡರ್‌ ಎ.ಎಸ್.ಸಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸ್ವಿಮಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನ ಪುರಾತನ ಆಸಿ ರೂಲ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ರೆಡ್‌ಬೇಕ್ಸ್‌ನ ತವರಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಲಬ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಆಸ್ಟೇಲಿಯನ್‌ ರೂಲ್ಸ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸಿಪಾರ್ಟಿ.ಕಾಂ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಸಿ ರೂಲ್ಸ್‌ ತಂಡ ದ ಐರಿಷ್‌ ವಾರಿಯರ್‌ಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. === ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮನರಂಜನೆ === ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮನರಂಜನೆಯು ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿದೆ. ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗ ಅನೇಕ ಪಬ್‌ಗಳು, ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ನೆಲೆಸಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:Queen's University of Belfast, Lanyon building, May 2006.jpg|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಲನ್ಯೊನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್.]] ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. 1845ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಯುಕೆಯ 20 ಅಗ್ರ ಸಂಶೋಧನೆ-ಪ್ರಧಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಘವಾದ ರುಸೆಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About The Russell Group: Aims and objectives | publisher = The Russell Group | year = 2007 | url = http://www.russellgroup.ac.uk/about.html | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070607022414/http://www.russellgroup.ac.uk/about.html | url-status = dead }}</ref> ಅದು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 25,231 ಪದವಿ ಪಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 250 ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 120 ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಹ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About Queen's: Facts and Figures | publisher = Queen's University Belfast | year= 2007 | url = http://www.qub.ac.uk/home/TheUniversity/AboutQueens/UniversityInformation/FactsandFigures/ | accessdate = 2007-05-24}}</ref> 1984ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರಚಲಿತ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು ಬಹು-ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಕೆಥಡ್ರಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಆವರಣವಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಆವರಣವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದೆಡೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಈಗ ಪುನರಭಿವರ್ಧನೆಗೆ ಈಡಾಗಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ ಕೇವಲ ಏಳು ಮೈಲಿ(11 ಕಿಮೀ)ಯಿರುವ ಜೋರ್ಡನ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಆವರಣವು ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಅರ್ಚಿವ್ ಆನ್ ದಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (CAIN) ವೆಬ್ ಸೇವೆಗೆ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಣ ಒದಗಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಟ್ರಬಲ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ ಅದಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐಯರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Conflict and Politics in Northern Ireland (1968 to the Present) | publisher = Conflict Archive on the Internet (CAIN) | year = 2007 | url = http://cain.ulst.ac.uk/ | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-05-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070530181849/http://cain.ulst.ac.uk/ | url-status = dead }}</ref> ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಮೆಟ್ರೋಪೋಲಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮುಂದುವರಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಿಟಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ಅನೇಕ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫರ್ದರ್ ಅಂಡ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅದು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣಕಾಲದ ಮತ್ತು ಅಂಶಕಾಲಿಕ ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 53,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮುಂದುವರೆದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Belfast Metropolitan College – About Us | publisher = Belfast Metropolitan College | year = 2007 | url = http://www.belfastmet.ac.uk/aboutus/ | accessdate = 2007-12-12 | archive-date = 2007-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071216075936/http://www.belfastmet.ac.uk/aboutus/ | url-status = dead }}</ref> 1973ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಬೋರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಯಾಕೆಂದರೆ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ, ಯುವಕರ, ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೊಣೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | title = About Us: The Roles and Functions of the Belfast Education and Library Board | publisher = Belfast Education and Library Board | year = 2003 | url = http://www.belb.org.uk/aboutus/ | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2007-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070727234850/http://www.belb.org.uk/aboutus/ | url-status = dead }}</ref> 184 ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥ ಶಾಲೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Schools Database – List of Institutions | publisher = Department of Education | url = http://www.denidata.nics.gov.uk/appinstitutes/instmain.aspx | accessdate = 2007-05-24 | archive-date = 2005-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051229125351/http://www.denidata.nics.gov.uk/appinstitutes/instmain.aspx | url-status = dead }}</ref> ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಕೂಡ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಫ್ರೋಮ್ಮೆರ್‌ನ, ಅಮೇರಿಕದ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ, 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವ ಟಾಪ್ 12 ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು [[ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್|ಇಸ್ತಾನ್ಬುಲ್]], [[ಬರ್ಲಿನ್]], [[ಕೇಪ್ ಟೌನ್|ಕೇಪ್‌ಟೌನ್]], ಸಕ್ವಾರಾ, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ, [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]], ವಯ್ಯೇಕೆ ಇಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಕಾರ್ಟಗೆನ, ವಾಟರ್ಟನ್ ಲೇಕ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ದಿ ಸೆಳ್ಮ ಟು ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್, [[ಅಲಬಾಮ]] ಮತ್ತು ಲಸ್ಸೇನ್ ವೋಲ್ಕಾನಿಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/3883369/Belfast-one-of-worlds-top-destinations.html ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಮೇಕ್ಸ್ ದಿ ಟಾಪ್ 12] ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್</ref> ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ವರ್ಧಿಸಲು, ಇತ್ತಿಚೀಗೆ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಟೈಟೇನಿಕ್ ಕ್ವೇಟರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನಃ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹು ಮಹಡಿ ಮನೆ, ಉಪಹಾರಗೃಹ, ನದಿತೀರದ ಮನೋರಂಜನೆ ತಾಣ, ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಕ್-ಥೀಮ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗೆ ಆಧುನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಅತ್ಯಂತ-ವೇಗದ ರೈಲು ಮತ್ತು ಬೇರೆ) ಸುಮಾರು £250 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಲು ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/local-national/pound250m-titanic-tourist-attraction-and-transport-system-set-for-belfast-14084406.html |title=Telegraph article; Announcement of redevelopment of Titanic Quarter |publisher=Belfasttelegraph.co.uk |date=2008-11-27 |accessdate=2009-05-30}}</ref> == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನ್ನು ಈ ಅವಳಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ:<ref name="sisters">"[http://www.sister-cities.org/index.cfm ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಆನ್ಲೈನ್ ಡೈರೆಕ್ತರಿ: ಯುಕೆ, ಯುರೋಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127193720/http://www.sister-cities.org/index.cfm |date=2011-11-27 }}." ''ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರನ್ಯಾಶನಲ್.'' 14 ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> * {{flagicon|United States}} '''ನಾಶ್ವಿಲ್ಲೆ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀಯ ''' * {{flagicon|Germany}} '''ಬೋನ್''' , ಜೆರ್ಮನಿ * {{flagicon|China}} '''ಹೇಫೀ {/1, ಚೈನಾ{2/}''' * {{flagicon|South Korea}} ವೊಂಜು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ಸೌತ್ ಕೊರಿಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಬೀಸ್ಲೇಯ್, ಎಸ್. ಮತ್ತು ವಿಲ್ದೆ, ಜೆ. 1997. ''ಅರ್ಬನ್ ಫ್ಲೋರಾ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ '' . ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ & ದಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ . * ಡೀನ್, ಸಿ.ಡಗ್ಲಸ್. 1983. ''ದಿ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟರಿಸೈಡ್.'' ಸೆಂಚುರಿ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-19-533894-4. * ನೆಸ್ಬಿಟ್ಟ್, ನೋಯೆಲ್. 1982. ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ .'' ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ . ಪ್ರಕಟಣೆ ಸಂಖ್ಯೆ. 183. * ಗಿಲ್ಲೆಸ್ಪಿ, ಆರ್. 2007. ''ಅರ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ .'' ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ & ಫಿಲಸಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಅಸೋಸಿಯೆಶನ್ ವಿತ್ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಹಿಸ್ಟರಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-1-933285-59-7 * ವಾಕರ್, ಬಿ.ಎಂ. ಮತ್ತು ಡಿಕ್ಸನ್, ಎಚ್. 1984. ''ಅರ್ಲಿ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಫ್ರಾಂ ದಿ ಲಾರೆನ್ಸೆ ಕಾಲೆಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಟೌನ್ 1864–1880.'' ದಿ ಫ್ರೈಯರ್ಸ್ ಬುಶ್ ಪ್ರೆಸ್, ISBN 978-0-946872-01-5 * ವಾಕರ್, ಬಿ.ಎಂ. ಮತ್ತು ಡಿಕ್ಷೊನ್, ಎಚ್. 1983. ''ನೋ ಮೀನ್ ಸಿಟಿ: ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ 1880–1914.'' ISBN 0-19-533894-4. * ನೆಸ್ಬಿಟ್ ಎನ್. 1982. ''ದ ಛೇಂಜಿಂಗ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ .'' ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ಪ್ರಕಟಣೆ ಸಂಖ್ಯೆ. 183. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Belfast}} * {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom/Northern_Ireland/Belfast}} * [http://www.discovernorthernireland.com/Belfast ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ – ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011055001/http://www.discovernorthernireland.com/Belfast |date=2010-10-11 }} * [http://www.belfastcity.gov.uk/ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] ** [http://www.belfastcity.gov.uk/factsandfigures/ ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ – ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822012525/http://www.belfastcity.gov.uk/factsandfigures/ |date=2010-08-22 }} {{Northern_Ireland}} {{List of British Territories capitals}} {{UK cities}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೇವು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] d0m8cnyw7pgxtbjkhnzjrdsmrda64w0 0 26987 1371160 1355891 2026-04-02T13:56:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371160 wikitext text/x-wiki [[File:Burj Khalifa.jpg|320px|right|thumb|ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ]] {{Infobox skyscraper | building_name = Burj Khalifa | native_name = برج خليفة | native_name_lang = ar | image = | image_size = 200px | former_name = Burj Dubai | caption = Burj Khalifa on 8 February 2025 | previous_building= [[Taipei 101]] | surpassed_by_building= | year_highest= 2010 | location = [[Dubai]], [[United Arab Emirates]] | antenna_spire = <!--{{convert|830|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb">{{cite web|url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&building_id=3 |title=CTBUH Tall Buildings Database: Burj Khalifa |publisher=[[CTBUH]] |accessdate=2010-02-11}}</ref>--> | roof = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb">{{cite web |url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&building_id=3 |title=CTBUH Tall Buildings Database: Burj Khalifa |publisher=[[CTBUH]] |accessdate=2010-02-11 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109010402/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&building_id=3 |url-status=dead }}</ref> | top_floor = {{convert|621.3|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb" /> | floor_count= 160 habitable floors<ref name="Baldwin">{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 May 2008|accessdate=7 January 2010}}</ref><br />plus 46 maintenance levels in the spire<ref>{{cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|title=The Burj Khalifa|publisher=Glass, Steel and Stone|accessdate=8 January 2010|archive-date=3 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100103111639/http://glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|url-status=dead}}</ref> and 2 parking levels in the basement | groundbreaking = January 2004 | constructed = 2004–2010 | opening= 4 January 2010<ref name="opening" /> | use = Mixed-use | floor_area={{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}}<ref name="CTBUHdb" /> | cost= $1.5 billion<ref name="USAtoday">{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=January 2, 2010|publisher=[[USA Today]]|accessdate=4 January 2010|location=[[Dubai]]}}</ref> | developer=[[Emaar Properties]] | architect=[[Adrian Smith (architect)|Adrian Smith]] at SOM | engineer=[[William F. Baker (engineer)|Bill Baker]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]]<ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|title=Engineer Bill Baker Is the King of Superstable 150-Story Structures|last=Blum|first=Andrew|publisher=Wired|date=27 November 2007|accessdate=11 March 2008|archiveurl=https://archive.today/20120918050220/http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|archivedate=18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012|url-status=live}}</ref> | contractor=[[Samsung C&T]], [[Besix]] and [[Arabtec]]<br /> Supervision Consultant Engineer & Architect of Record [[Hyder Consulting]]<br /> Construction Project Manager [[Turner Construction]]<br />[[Grocon]]<ref name="Contractors">{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/burj/|title=Burj Dubai (Dubai Tower) and Dubai Mall, United Arab Emirates|publisher=''designbuild-network.com''|accessdate=23 March 2009}}</ref><br /> Planning [[Bauer AG]] and [[Middle East Foundations]]<ref name="Contractors" /><br />Lift contractor [[Otis Elevator Company|Otis]]<ref name="Contractors" /><br /> VT consultant [[Lerch Bates]]<ref name="Contractors" /> }} '''ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ''' ({{lang-ar|'''برج خليفة'''}} "ಖಲೀಫಾ ಟವರ್‌ (ಖಲೀಫಾ ಗೋಪುರ"),<ref name="DubaiOneInauguration">{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703580904574638111667658806.html|title=World's Tallest Skyscraper Opens in Dubai |last=Bianchi|first= Stefania|coauthors=Andrew Critchlow|date=2010-01-04|work=The Wall Street Journal|publisher= Dow Jones & Company, Inc|accessdate=4 January 2010}}</ref> - ಉದ್ಘಾಟನೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು '''ಬುರ್ಜ್‌ ದುಬೈ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್‌]] ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ [[ದುಬೈ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ. ಬುರ್ಜ್‌ ದುಬೈ ಇದುವರೆಗೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯತ್ತರದ ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}.<ref name="DubaiOneInauguration"/> ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು 2004ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಭಾಗ ರಚನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು <ref name="opening">{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|title=Official Opening of Iconic Burj Dubai Announced|publisher=Gulfnews|date=4 November 2009|accessdate=4 November 2009}}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8439618.stm|title=World's tallest building opens in Dubai |date=2010-01-04|work=BBC News|accessdate=2010-01-04}}</ref> ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ದುಬೈ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸನಿಹ ಷೇಕ್‌ ಜಯೆದ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿನ 'ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ಚೇಂಚ್‌'ನಲ್ಲಿ, 'ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ದುಬೈ' (ದುಬೈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ {{convert|2|km2|acre|-1|abbr=on|adj=on}} ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಿಕ್ಯಾಗೊ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಒವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆರಿಲ್‌ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಈ ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈಗ ತಮ್ಮದೇ ಉದ್ದಿಮೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಡ್ರಿಯನ್‌ ಸ್ಮಿತ್ ಬುರ್ಜ್‌ ದುಬೈ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಬಿಲ್‌ ಬೇಕರ್‌ ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="Record High">{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 July 2007|accessdate=24 November 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 October 2006|accessdate=23 March 2009}}</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ ಸ್ಯಾಮ್ಸಂಗ್‌ ಸಿ&amp;ಟಿ ಈ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="SkyscraperPage">{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|title=Burj Dubai, Dubai&nbsp;– SkyscraperPage.com|publisher=SkyscraperPage|accessdate=23 March 2009|archive-date=4 ಮೇ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504144220/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು (US$1.5 ಬಿಲಿಯನ್)1.5 ಶತಕೋಟಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಅಮೆರಿಕನ್]]‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ದುಬೈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ(US$20) 20 ಶತಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|title=What to see|publisher=Dubai Travel Desk|accessdate=23 March 2009|archive-date=14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414054732/http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ(ಹರಿಕಾರ) ಉದ್ದಿಮೆ ಎಮ್ಮಾರ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲಿ ಅಲಬ್ಬರ್‌ 2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡುವ ಜಾಗೆಯ ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರಡಿಗೆ (US$4,000)4,000 ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ತಲುಪಿತ್ತು. (ಪ್ರತಿ m<sup>2</sup>ಗೆ (US$43,000 ಪ್ರತಿ m2)43,000 ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು). ಜೊತೆಗೆ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಅರ್ಮಾನಿ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರತಿ ಚದರಡಿಗೆ (US$3,500)3,500 ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. (ಪ್ರತಿ m<sup>2</sup>ಗೆ (ಒಟ್ಟು US$37,500 ಪ್ರತಿ m2)37,500 ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು).<ref>{{cite news|url=http://zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|title=Burj Dubai offices to top US$4,000 per sq ft|publisher=Zawya|date=5 March 2008|accessdate=23 March 2009|archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810010114/http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|url-status=dead}}</ref> ಯೋಜನೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ 2007-2010 ಅವಧಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾಡಿಗೆದಾರರಿಲ್ಲದೇ ಖಾಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು.<ref name="monument">{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/culturemonster/2010/01/the-burj-dubai-and-architectures-vacant-stare.html|title=The Burj Dubai and architecture's vacant stare|publisher=Los Angeles Times|accessdate=4 January 2010 | date=1 January 2010}}</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ದುಬೈ ನಗರವು ಸಾಲದಂತಹ ಋಣದ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತೈಲ-ಸಂಪತ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೆರೆ-ನಗರ [[ಅಬು ಧಾಬಿ|ಅಬುಧಾಬಿ]]ಯಿಂದ ಹಲವು ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಧನಬೆಂಬಲ(ಸಹಾಯ) ಕೋರಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆನಂತರ, ಯುಎಇ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಖಲೀಫಾ ಬಿನ್‌ ಝಯದ್‌ ಅಲ್‌ ನಹ್ಯಾನ್‌ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು '''ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ''' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://business.maktoob.com/20090000414838/Burj_Dubai_renamed_Burj_Khalifa_/Article.htm |title=828-metre Burj Dubai renamed Burj Khalifa |date=2010-01-04 |publisher=Maktoob Group |accessdate=2010-02-10 |archive-date=2010-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224091602/http://business.maktoob.com/20090000414838/Burj_Dubai_renamed_Burj_Khalifa_/Article.htm |url-status=dead }}</ref> ದುಬೈ ನಗರದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ನಂತರದ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ದರಗಳು ಸುಮಾರು ಶೇ.40ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದ್ದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ 900 (ವಾಸಗೃಹಗಳು)ವಠಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 825 ಖಾಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/business/property/burj-khalifa-rents-tumble-40|title=Burj Khalifa rents tumble 40%|publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|first=Brad|last=Reagan|date=October 14, 2010|accessdate=November 6, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/armani-residences-defy-70-burj-khalifa-price-drop-357451.html|title=Armani Residences defy 70% Burj Khalifa price drop|publisher=[[Arabian Business]]|first=Shane|last=McGinley|date=October 21, 2010|accessdate=November 6, 2010}}</ref> == ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಹುಟ್ಟು == ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ, ಮಿಶ್ರಿತ-ಬಳಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 30,000 ಮನೆಗಳು, ದಿ ಅಡ್ರೆಸ್‌ ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ದುಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂಬತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, {{convert|3|ha|acre|1|abbr=off|lk=on}}ರಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನವನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ 19 ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ದುಬೈ ಮಾಲ್‌ ಹಾಗೂ {{convert|12|ha|acre|abbr=off|lk=off|adj=on}} ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕೆರೆ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದಿಂದಾಗಿ, ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಯಾವುದೇ ಆಚೀಚೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಮುಕ್ತವಾದ ಕಟ್ಟಡ ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]] ವಲಯಕ್ಕೆ ಪುನಃ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಗಿಝಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪಿರಮಿಡ್‌ ಈ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1311ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಲಿಂಕನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ ಈ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿ ಉನ್ನತವಾಗಿತ್ತು. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವು, ತೈಲ-ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. 'ಬಹಳ ಅದ್ದೂರಿಯಾದ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ದುಬೈ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಷೇಕ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಬಿನ್‌ ರಷೀದ್‌ ಅಲ್‌ ಮಖ್ತೂಮ್‌ ಕನಸು ಹೊತ್ತಿದ್ದರು' ಎಂದು ನಖೀಲ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಜಾಕ್ವಿ ಜೊಸೆಫ್ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2005/oct/13/world/fg-dubai13|title=In Dubai, the Sky's No Limit|last=Stack|first=Megan|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=13 October 2005|accessdate=26 March 2006}}</ref> ==ಎತ್ತರ == *ನೋಡಿ> ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ:[https://www.facebook.com/BurjKhalifa/] === ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾಖಲೆಗಳು === * ತನ್ನ ಉನ್ನತ ಶೃಂಗದ ತನಕ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (ಮುಂಚೆ ತೈಪೆ 101 - {{convert|509.2|m|ft|0|abbr=on|disp=/}}) * ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ರಚನೆ: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (ಮುಂಚೆ ವಾರ್ಸಾ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ತಂಭ – {{convert|646.38|m|ft|0|abbr=on|disp=/}}) * ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ರಚನೆ: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (ಮುಂಚೆ ಕೆವಿಎಲ್‌ವೈ-ಟಿವಿ ಸ್ತಂಭ – {{convert|628.8|m|ft|0|abbr=on|disp=/}}) * ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನಿಲುವಿನ ರಚನೆ: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (ಮುಂಚೆ ಸಿಎನ್‌ ಟವರ್‌ – {{convert|553.3|m|ft|0|abbr=on|disp=/}}) * ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡ: 160 (ಮುಂಚೆ ವಿಲಿಸ್ ಟವರ್‌ – 108)<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=117064|title=Willis Tower|publisher=[[Emporis]]|accessdate=6 January 2010}}</ref> * ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ(ಜನ ಆಕ್ರಮಿತ) ಅಂತಸ್ತು: 160ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು <ref>{{cite web|url=http://www.constructionweekonline.com/article-9044-top-10-construction-world-record-holders/2/|title=Burj Khalifa|publisher=Construcitonweekonline.com]|accessdate=3 August 2010}}</ref> * ಕಟ್ಟಡ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಳಿನೊಳಗಿರುವ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಲಿಫ್ಟ್‌ ಅಳವಡಿಕೆ <ref name="gn">{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/burj-khalifa-towering-challenge-for-builders-1.561802 |title=Burj Khalifa: Towering challenge for builders |date=January 4, 2010 |publisher=GulfNews.com |accessdate=2010-02-10}}</ref><ref name="tbitw">{{cite web|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Some interesting facts on the Burj Dubai|date=19 August 2008|publisher=The Tallest Buildings in the World|accessdate=1 August 2009|archive-date=22 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}</ref> * ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದ ಲಿಫ್ಟ್‌ (ವೇಗ {{convert|64|km/h|mph|abbr=on}} ಅಥವಾ {{convert|18|m/s|abbr=on}}<ref name="tbitw"/> (ಮುಂಚೆ ತೈಪೆ 101 - ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗೆ 16.83 ಮೀಟರ್‌ಗಳು) * ಕಟ್ಟಡವೊಂದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಲಂಬವಾದ ಗಾರೆ ಪಂಪಿಂಗ್‌: {{convert|606|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Putzmeister">{{cite web|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|title=Putzmeister&nbsp;– Burj Dubai|publisher=[[Putzmeister]]|accessdate=23 March 2009|archive-date=26 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126052732/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}</ref> (ಮುಂಚೆ ತೈಪೆ 101 – {{convert|449.2|m|ft|0|abbr=on|disp=/}}) * ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಸತಿಗೃಹಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಹೊಂದಿರುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ರಚನೆ<ref name="Emporis">{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|title=Burj Dubai, Dubai, at Emporis.com|publisher=[[Emporis]]|accessdate=1 March 2007}}</ref> * ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹೊರನೋಟ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ (124ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು) {{convert|452|m|ft|0|abbr=on}}<ref>{{cite web|author=Emporis GmbH |url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=182168 |title=Burj Khalifa, Dubai, United Arab Emirates |publisher=Emporis.com |date= |accessdate=2010-05-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|title='At The Top'&nbsp;– Burj Dubai's Observation Deck|publisher=BurjDubai.com|accessdate=6 January 2010|archive-date=2 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102040305/http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|url-status=dead}}</ref> ಎತ್ತರ. * ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ [[ಮಸೀದಿ]] (158ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿದೆ.) <ref name="Mosque and pool">{{cite web |url= http://www.ndtv.com/news/world/dubais_skyscraper_has_worlds_highest_mosque.php |title= Dubai's skyscraper has world's highest Mosque |date= 2010-01-05 |author= Landon Thomas Jr |accessdate= 2010-01-05}}</ref><ref name="WTOP">{{cite web|url=http://wtop.com/?nid=111&sid=1854403 |title=Dubai opens half-mile-high tower, world's tallest |date=January 4, 2010 |author=Adam Schreck |publisher=Associated Press & [[WTOP-FM]] |accessdate=2010-01-10}}</ref> * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್‌ ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಮುಂಭಾಗ - {{convert|512|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="timeline"/> ಎತ್ತರ. * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈಜುವ ಕೊಳ (76ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು)<ref name="Mosque and pool"/> * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ರಾತ್ರಿವಿಹಾರ ಕೇಂದ್ರ (144ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು).<ref>{{cite web|url=http://www.activeboard.com/forum.spark?aBID=132294&p=3&topicID=33244520|title=World highest nightclub in Burj Khalifa|publisher=BurjDubai.com|accessdate=20 November 2010|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101210214417/http://www.activeboard.com/forum.spark?aBID=132294|url-status=dead}}</ref> === ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕುರಿತಾದ ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:BurjKhalifaHeight.svg|thumb|ಇತರೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಉನ್ನತ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾದ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ]] ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವರದಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಯಾವವೂ ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಲತಃ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ದೇಶದ ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ {{convert|560|m|ft|0|abbr=on}} ಗ್ರೊಲೊ ಟವರ್‌ನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿತ್ತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಒವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆರಿಲ್‌ (ಎಸ್‌ಒಎಮ್‌) ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url= http://www.theage.com.au/articles/2003/02/26/1046064104215.html|title= Grollo tower to go ahead, in Dubai|publisher=[[The Age]]|first=Paul|last=Robinson|date=27 February 2003|accessdate=6 January 2010 | location=Melbourne}}</ref> 2006ರ ತನಕ ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಎಸ್‌ಒಎಮ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಸ್ಟ್ರಾಬಲಾ 2008ರ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು {{convert|808|m|ft|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Height Revealed">{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed|title=Architect reveals Burj Dubai height|publisher=[[Arabian Business]]|date=3 December 2008|accessdate=3 December 2008}}</ref> ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯು ಅದರ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರದ ಕಾರಣ, ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಈಗಿರುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲು ಬಯಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮಂಜೂರಾತಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಅಡ್ರಿಯನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಹೇಳಿದರು. {{Citation needed|date=January 2010}} ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಕಟ್ಟಡದ ಶೃಂಗಭಾಗವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವಂತೆ ಸ್ಮಿತ್‌ ಮಾಡಿದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://cityscape-online.com/PDF/CityScape_Daily_Day_2.pdf Cityscape Daily News]|264&nbsp;KB}} ''ಸಿಟಿಸ್ಕೇಪ್‌'', 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2005. 2006ರ ಮೇ 24ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ವಿಳಂಬ === ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿಳಂಬವಾಗಿದ್ದು, 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ಆಗ ಎಮ್ಮಾರ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ 2008ರ ಜೂನ್‌ 9ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="Emaar20080617"/> ಎಮ್ಮಾರ್‌ ವಕ್ತಾರರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ, '2004ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾದ ಸುವಿಹಾರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಒಪ್ಪ-ಓರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಲಾದೃಷ್ಟಿ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಿಸಲು, ವಾಸದ ಮಹಡಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.' <ref>{{cite news|url=http://archive.gulfnews.com/articles/08/06/09/10219878.html|title=Burj Dubai completion delayed by another eight to nine months|last=Das Augustine|first=Babu|publisher=[[Gulf News]]|date=9 June 2008|accessdate=21 June 2008}}</ref> ನಂತರ, ಕಟ್ಟಡ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ ದಿನಾಂಕ 2 ಡಿಸೆಂಬರ 2009 ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|title=Burj Dubai opening date announced|publisher=Homes Overseas|date=31 July 2009|accessdate=1 August 2009|archive-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807022221/http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="opening"/><ref name="news.bbc.co.uk"/> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Comparisonfinal001fx7.png|thumb|right|ಅಡ್ಡ-ಕುಯ್ತದ ಹೋಲಿಕೆಗಳು]] [[File:Hymenocallis_caroliniana_NRCS-1.jpg|right|thumb|ಮೂರು ಹಾಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಮೂನೆಗಾಗಿ ಆರು ಆರೆಗಳುಳ್ಳ ಹೈಮೆನೊಕಾಲಿಸ್‌ ಹೂವು. ]] ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಒವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆರಿಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಶಿಕ್ಯಾಗೊ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಟವರ್ (ಮುಂಚೆ ಸಿಯರ್ಸ್‌ ಟವರ್‌) ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾದ ಒನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೂ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ. ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಟವರ್‌ನಂತೆಯೇ, ಈ ಕಟ್ಟಡ ಸಹ ಟೊಳ್ಳಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲಾದ ನಾಳಸಮೂಹದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಚನಾ ಕೊಳವೆಗಳಂತಿಲ್ಲ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಶಿಕ್ಯಾಗೊ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮೈಲ್‌ ಎತ್ತರದ ದಿ ಇಲಿನಾಯ್‌ ಎಂಬ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌ ರೈಟ್‌‌ಅವರು ಮಾಡಿದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ, ಎಸ್‌ಒಎಮ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಸ್ಟ್ರಬಲಾ ಹೇಳಿದಂತೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಸೌಲ್|ಸೋಲ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ, 73 ಅಂತಸ್ತುಗಳುಳ್ಳ, ಟವರ್‌ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಥ್ರೀ ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೃಹವಾಸಿ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗೃಹವಾಸಿ(ವಸತಿ) ಕಟ್ಟಡ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಎಂದು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Height Revealed"/> ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಒವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆರಿಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ ರಚಿಸಿದ ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಂತರ, ಎಮ್ಮಾರ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಹೈದರ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Hyder1">{{cite web |url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=83 |title=Burj Dubai becomes tallest manmade structure |publisher=Hyder Consulting |accessdate=2010-01-10 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಚನಿಕ ಮತ್ತು ಎಂಇಪಿ (ಯಾಂತ್ರಿಕ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮತ್ತು ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹೈದರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Hyder2">{{cite web |url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=190 |title=Hyder reinforces its reputation for unrivaled engineering ability with the opening of the Burj Khalifa&nbsp;— the world's tallest building |publisher=Hyder Consulting |accessdate=2010-01-10 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಎಸ್‌ಒಎಮ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಯುಎಇ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹಾಗೂ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಹೈದರ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Hyder1"/> ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಜಿಎಚ್‌ಡಿ,<ref name="GHD Projects">{{cite web |url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |title=GHD is playing a vital role in managing the long term structural integrity of the world’s tallest building, the Burj Dubai Tower. |publisher=''[[GHD Group|GHD]]'' |accessdate=11 April 2009 |archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎಮ್ಮಾರ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="gn"/> ರಾಚನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಎಸ್‌ಒಎಮ್‌ನ ಬಿಲ್‌ ಬೇಕರ್‌‌ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. Y-ಅಕಾರದ ಯೋಜನೆಯು ಗೃಹವಸತಿ ಮತ್ತು ಹೋಟಲ್‌ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು, ಸುಂದರ ಬಾಹ್ಯನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಿಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="gn"/> ಕಟ್ಟಡದ ಪಾದಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪಟ್ಟು ಹಾಲೆಗಳು ''ಹೈಮೆನೊಕ್ಯಾಲಿಸ್‌'' ಹೂವಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಅಡ್ರಿಯನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.burjofdubai.com/|title=Burj Dubai Design Based on A Native Flower: Fact or Fiction?|publisher=Landmark Properties|accessdate=31 December 2009|archive-date=28 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111513/http://www.burjofdubai.com/|url-status=dead}}</ref> ಅಗ್ರ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದ ತಿರುಳಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಮೂರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮರುಭೂಮಿ ನೆಲದಿಂದ ಕಟ್ಟಡವು ಒಡಮೂಡುವಾಗ, ಮೇಲ್ಗಡೆ ಸಾಗುವ ಸುರುಳಿಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶದಲ್ಲೂ, ಕಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಜಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಆಕಾಶದತ್ತ ಏರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದರ ಅಡ್ಡಲಾದ ವಿಭಾಗದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ 27 ತಾರಸಿಗಳಿವೆ. ಕಟ್ಟಡದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ತಿರುಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಮೊನೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. Y-ಅಕಾರದ ನೆಲ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ನೋಟವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಅಡಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಆಕಾರವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಈರುಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಗುಮ್ಮಟಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು, ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ 120 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಸುತ್ತುವರೆಯುವಂತೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Citation needed|date=November 2010}} ಅದರ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡವು ಒಟ್ಟು {{convert|1.5|m|ft|1|abbr=on}}ರಷ್ಟು ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|title=Burj Dubai is the height of success|last=Saberi|first=Mahmood|date=19 April 2008|publisher=[[Gulf News]]|accessdate=31 December 2009|archive-date=7 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|url-status=dead}}</ref> ಕಟ್ಟಡದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು, ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು 'ಆಧಾರ ತಿರುಳು' ಎನ್ನಲಾದ ಹೊಸ ರಾಚನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಇದು Y ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಆಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲಪಡಿಸಲಾದ ಷಡ್ಭುಜಾಕಾರದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಾಚನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಬದಿಭಾಗದ ಆಸರೆ ನೀಡಿ, ಕಟ್ಟಡವು ತಿರುಚುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="gn"/> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಶಿಖರದ ಮೊನಚು ಭಾಗವು ಸುಮಾರು {{convert|4000|t|ST LT}}ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಚನಿಕ ಉಕ್ಕು ಹೊಂದಿದೆ. {{convert|350|t|ST LT}} ತೂಕವಿರುವ, ಮಧ್ಯದ ತುತ್ತತುದಿಯ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ತಂತು ಆಧಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಿ, {{convert|200|m|ft|abbr=on}} ಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೊನೆಯು ಸಂಪರ್ಕ-ಸಂವಹನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="structure"/> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಕಟ್ಟಡದ ಗೃಹವಸತಿಯ ಮುಂಗೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಮ್‌ ಪ್ಲೆನ್ಸಾರ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 196 ಕಂಚಿನ ಮತ್ತು [[ಹಿತ್ತಾಳೆ]]ಯ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಝಲ್ಲರಿಗಳಿವೆ. ಇವು ವಿಶ್ವದ 196 ದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528|title=Skidmore, Owings & Merrill Leads Process for Art Program at Burj Dubai|date=28 May 2009|access-date=6 ಜನವರಿ 2011|archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528|url-status=dead}}</ref> 18-ಕ್ಯಾರಟ್‌ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಲೇಪನ ಹೊಂದಿದ ಝಲ್ಲರಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ನೀರು ಬಿದ್ದಾಗ, ನೀರು ಎಲೆಗಳ ಮೆಲೆ ಬೀಳುವ ಸದ್ದಿನ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಮುಂಗೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶಕರು ಆಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755|title=Burj Dubai will officially open for the UAE National Day|date=29 July 2009|publisher=Dubai Chronicle|accessdate=9 January 2010|archive-date=11 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111020518/http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755|url-status=dead}}</ref> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಹೊರ ಹೊದಿಕೆಯು {{convert|142000|m2|ft2|-3|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಫಲನದ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಲಂಬವಾದ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಮುಂದೆ ಚಾಚಿದ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್‌]] ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಪರ್ಶವುಳ್ಳ ಕ್ರೊಮಿಯಮ್‌ ಮಿಶ್ರಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಕಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಮ್ಮೂಲೆಗಟ್ಟು ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದುಬೈ ನಗರದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಟ್ಟಡದ ಹೊದಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಕಟ್ಟಡದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಉಷ್ಣಾಂಶವು, ತನ್ನ ಅಡಿಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸುಮಾರು 6&nbsp;°C (11&nbsp;°F) ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |title=Temperature and Elevation |publisher=[[United States Department of Energy]] |date=21 May 2002 |accessdate=11 April 2009 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |url-status=dead }}</ref> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಹೊದಿಕೆಗಾಗಿ 26,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಜಿನ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗೋಪುರದ ಮೇಲೆ ಹೊದಿಕೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರನ್ನು ಕರೆತರಲಾಯಿತು.<ref name="structure"/> 304 ಕೋಣೆಗಳುಳ್ಳ ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ (ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು) ಕೆಳಗಿನ 39 ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 15 ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref name="CTBUHdb"/><ref>{{cite web |url=http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/ |title=Armani Hotel Burj Dubai, United Arab Emirates |publisher=hotelmanagement-network.com |accessdate=11 April 2009 |archive-date=29 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129225558/http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/ |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹೋಟೆಲ್‌ 2010ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 18ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |title=Worlds first Armani Hotel to open on March 18, 2010 in Dubai |date=4 January 2010 |publisher=EyeOfDubai.com |accessdate=8 January 2010 |archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/577810-burj-dubais-armani-hotel-to-open-on-mar-18 |title=Burj Dubai's Armani hotel to open on Mar 18 |last=Sambidge |first=Andy |date=4 January 2010 |publisher=[[Arabian Business]] |accessdate=8 January 2010}}</ref> ಆದರೆ ಹಲವು ವಿಳಂಬಗಳ ನಂತರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಹೋಟೆಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20ರಂದು ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=174074 |title=Armani hotel opens in Dubai's Khalifa tower |date=27 April 2010 |publisher=The Jerusalem Post |accessdate=27 April 2010}}</ref>‌ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಸಹ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ತೆರೆಯಬೇಕಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |title=Burj Dubai: Fact Sheet |publisher=Eyeofdubai.com |date= |accessdate=2010-05-11 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಹೋಟೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಮಾತ್ರ. 43ನೆಯ ಮತ್ತು 76ನೆಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾಶ ಮುಂಗೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಜುಕೊಳಗಳಿರುತ್ತವೆ.<ref name="residents">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/burj-dubai-to-welcome-residents-in-feb-2010/82037/on|title=Burj Dubai to welcome residents in Feb 2010|date=1 January 2010|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=9 January 2010}}</ref> 108ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ವರೆಗೆ 900 ಖಾಸಗಿ ಗೃಹವಾಸಿ [[ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮಂಟ್|ವಸತಿ ಮಹಡಿ]]ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು. ಹೊರಾಂಗಣದ ಆರಂಭಿಕ-ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶದ ಈಜುಕೊಳವು ಗೋಪುರದ 76ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಣೆಗಳು ಉಳಿದ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, 122, 123ನೆಯ ಹಾಗೂ 124ನೆಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ''ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರ್'' ‌ ಉಪಾಹಾರ ಕೇಂದ್ರ, ಗಗನ ಮುಂಗೋಣೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಹಾಗೂ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಜಗಲಿಗಳಿವೆ. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ತನ್ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರಹವಾಸಿಗಳನ್ನು 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. ಸದ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 25,000 ಮಂದಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಗುಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="residents"/><ref>{{cite news|url=http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511|title=Burj Dubai To Welcome First Residents From February 2010 Onwards|date=31 December 2009|publisher=DubaiCityGuide|accessdate=9 January 2010|archive-date=22 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511|url-status=dead}}</ref> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವು ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 35,000 ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="gn"/><ref>{{cite web |title=Burj Dubai Facts And Figures |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Burj_Khalifa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519131022/https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Burj_Khalifa |archive-date=19 ಮೇ 2025 |accessdate=1 August 2009 |publisher=Burj of Dubai.com }}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ 57 ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ 8 ಎಸ್ಕಲೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="structure"/> ಈ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು 12ರಿಂದ 14 ಜನರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಯ್ಯಬಹುದು. {{convert|18|m/s|abbr=on}}ವರೆಗೂ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲೇರಲೂಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿಳಿಯಬಹುದು.<ref name="gn"/><ref>{{cite web|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Signature Projects|publisher=''[[Otis Elevator Company|Otis Worldwide]]''|accessdate=4 May 2009|archive-date=22 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}</ref> ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮೂರು ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Emporis"/> ಎರಡು ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳು ಎಲ್‌ಸಿಡಿ ಪರದೆಗಳಂತಹ ಮನರಂಜನಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿವೆ. ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಗೆ ಸಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಶಕರು ಈ ಪರದೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|author=CW Staff |url=http://www.constructionweekonline.com/article-7400-how-the-burj-was-built/5/ |title=How the Burj was built |publisher=ConstructionWeekOnline.com |date= |accessdate=2010-05-11}}</ref> ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲ ಮಾಳಿಗೆಯಿಂದ 160ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ವರೆಗೆ 2,909 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.constructionweekonline.com/article-7343-top-10-burj-khalifa-facts-part-3/2/|title=Top 10 Burj Khalifa facts: Part 3|publisher=ContructionWeekOnline.com|accessdate=8 January 2010}}</ref> ದುಬೈ ಮೂಲದ ಬ್ರ್ಯಾಷ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಸ್,‌ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಕದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಲಾದ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಸಹ ಬ್ರ್ಯಾಷ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಸಂವಹನಗಳು, ಸಂದರ್ಶಕರ ಕೇಂದ್ರಗಳು,<ref>{{cite web|url=http://brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|title=Burj Dubai Design work at Brash Brands|publisher=brashbrands.com|accessdate=11 June 2009|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225144250/http://www.brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|url-status=dead}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ವಿಭಾಗ ಅರ್ಮಾನಿ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಸ್‌ಗಾಗಿ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು [[ಮಿಲಾನ್|ಮಿಲಾನ್‌]], [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]], [[ಜೆಡ್ಡಾ]], ಮಾಸ್ಕೊ ಮತ್ತು [[ದಿಲ್ಲಿ]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ‌<ref>{{cite web|url=http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|title=Burj Dubai Armani Residences Roadshow Brands|publisher=ida.us|accessdate=11 June 2009|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028051445/http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|url-status=dead}}</ref> === ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸರಾಸರಿ {{convert|946000|l|gal|abbr=on}} ರಷ್ಟು ನೀರು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.<ref name="gn"/> ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ {{convert|10000|t|lb|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಕರಗುವ ಇಬ್ಬನಿ ನೀಡುವ ತಂಪಿಗೆ ಸಮನಾದ ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ, ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಆವಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಬಾಹ್ಯ ಹವೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಘನೀಕೃತ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶವು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೃವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕಟ್ಟಡದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್‌ ನಿಲುಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಈ ನೀರನ್ನು ಪುನಃ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪೂರೈಸಿ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gn"/> === ನಿರ್ವಹಣೆ === ಕಟ್ಟಡದ ಎಲ್ಲಾ 24,348 ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ 40, 73 ಹಾಗೂ 109ನೆಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗೊಳಿಸಲಾದ ಜಲಸಂಪರ್ಕಪಥವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಥದಲ್ಲೂ ಒಂದು ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಮೊಗೆಬಟ್ಟಲಿನ, {{convert|1500|kg|lb|abbr=on}} ಬಕೆಟ್‌ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರೀ ತಂತಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಯಂತ್ರವು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ದುದ್ದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. 109ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ, 27ನೆಯ ಪಂಕ್ತಿಯ ತನಕ ದೋಣಿಗಳಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಶೃಂಗದ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಪರಿಣತರಾಗಿರುವ ಕಿಟಕಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವವರಿಗೆ ಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಟ್ಟಿದ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಓಲಾಡಿಕೊಂಡು ತುದಿ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವರು.<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|title=A tall order: Burj Dubai all set to come clean|date=25 August 2009|publisher=[[Gulf News]]|accessdate=7 December 2009}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲಸವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, 36 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕಟ್ಟಡದ ಇಡೀ ಬಾಹ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಚಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಸುಮಾರು ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರು.<ref name="structure">{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|title=Structural Elements&nbsp;– Elevator, Spire, and More|publisher=BurjDubai.com|accessdate=31 December 2009|archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="cleaning">{{cite news|url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|title=So you think your windows are hard to keep clean?|last=Dobbin|first=Marika|date=5 January 2010|publisher=[[The Age]]|accessdate=6 January 2010|location=Melbourne|archive-date=7 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವ ನಿಯಂತ್ರಿತವಲ್ಲದ ಯಂತ್ರಗಳು ಮೇಲಿನ 27 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಜಿನ ಶೃಂಗವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶದ ಮೆಲ್ಬೊರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ದಶಲಕ್ಷ (A$8 ಮಿಲಿಯನ್)ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="cleaning"/> == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ದುಬೈ ಕಾರಂಜಿ === ಕಟ್ಡಡದ ಹೊರಗೆ, 800 ದಶಲಕ್ಷ ದಿರ್ಹಮ್‌ (217 ದಶಲಕ್ಷ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಾಲರ್‌) ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ, ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಕಾರಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] ಮೂಲದ ಡಬ್ಲ್ಯೂಇಟಿ ಡಿಸೈನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿತ್ತು. ಲಾಸ್‌ ವೆಗಾಸ್‌ನ ಬೆಲಜಿಯೊ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಂಜಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತ್ತು. 6,600 ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ 50 ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣ-ಬಣ್ಣದ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಕಾರಂಜಿಗಳು {{convert|275|m|ft|abbr=on}} ಉದ್ದವಿದ್ದು ನೀರನ್ನು {{convert|150|m|ft|abbr=on}} ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಸಮಕಾಲೀನ ಅರಾಬಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಾರ್ದನಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=149|title=Emaar brings world class water, light, and music spectacle to Burj Dubai Lake|publisher=[[Emaar Properties]]|date=9 June 2008|accessdate=13 June 2008}}</ref> ಕಾರಂಜಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಈ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ದುಬೈ ಕಾರಂಜಿ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಎಮ್ಮಾರ್‌ 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 26ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=725|title='Dubai Fountain' is winning name of Emaar's water spectacle in Downtown Burj Dubai|publisher=[[Emaar Properties]]|date=26 October 2008|accessdate=26 October 2008}}</ref> === ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಜಗಲಿ === ''ಅಟ್ ದಿ ಟಾಪ್'' ‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು 2010ರ ಜನವರಿ 5ರಂದು 124ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|title=Burj Dubai Observation Deck Opens to The Public On Jan 5|date=4 January 2010|publisher=Bayut.com|accessdate=6 January 2010|archive-date=5 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105155448/http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಹಾಗೂ {{convert|452|m|ft|abbr=on}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಜಗಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hoteliermiddleeast.com/7871-burj-khalifa-observation-deck-not-worlds-highest/ |title=Burj Khalifa observation deck not world's highest |accessdate=2010-08-04}}</ref> ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಹೋಲ್ಡ್‌, ಅವಲೋಕನಾ ದೂರದರ್ಶಕವೂ ಸೇರಿದೆ. ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಮಾಂಟ್ರಿಯಾಲ್‌ ನಗರದ gsmprjct° ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಈ ಉಪಕರಣವು ವರ್ಧಿತ ವಾಸ್ತವಿಕತಾ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಭೂಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ದಿನದ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಉಳಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="gsm">{{cite web |url=http://www.gsmprjct.com/technologie/behold-telescope/58950106377bed581510f1b0ddb4d03a |title=behold telescope - gsmprjct° |publisher=gsmprjct° |accessdate=19 August 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://lejournaldemontreal.canoe.ca/actualites/national/archives/2010/01/20100104-163209.html |title=Une firme québécoise dans la plus haute tour du monde |date=4 January 2010 |language=French |newspaper=[[Journal de Montréal]] |accessdate=19 August 2010 |archive-date=23 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120723101823/http://lejournaldemontreal.canoe.ca/actualites/national/archives/2010/01/20100104-163209.html |url-status=dead }}</ref> ವೀಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಅವರ ಬರುವಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ 75% ರಿಯಾಯತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಟಿಕೆಟ್‌ ಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.burjkhalifa.ae/observation-deck/ticket-information.aspx |title='At The Top' Observation Deck Ticket Information |publisher=Emaar Properties |accessdate=2010-02-09 |archive-date=2010-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207191329/http://www.burjkhalifa.ae/observation-deck/ticket-information.aspx |url-status=dead }}</ref> 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಗುಂಪು ಸುಮಾರು 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ತೊಂದರೆಗೀಡಾಯಿತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.businessweek.com/news/2010-02-08/emaar-says-burj-khalifa-observation-deck-closed-for-maintenance.html |title=Emaar Says Burj Khalifa Observation Deck Closed for Maintenance |date=February 8, 2010 |publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] |accessdate=2010-02-09}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7021145.ece |title=Terrifying lift ordeal at Burj Khalifa tower, the world’s tallest building |date=2010-02-10 |publisher=The Times |accessdate=2010-02-10 |first=Hugh |last=Tomlinson |location=London }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸೇಂಟ್‌ ವ್ಯಾಲೆಂಟೀನ್ಸ್‌ ದಿನದಂದು (14 ಫೆಬ್ರವರಿ) ಈ ವೇದಿಕೆಯು ಪುನಃ ತೆರೆಯುವುದು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.businessweek.com/news/2010-02-10/dubai-s-burj-khalifa-to-reopen-feb-14-after-viewing-deck-shuts.html |title=Burj Khalifa to Reopen Feb. 14 |date=2010-02-10 |publisher=Businessweek.com |accessdate=10 February 2010}}</ref> ಆದರೆ ಅದನ್ನು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 4ರ ತನಕ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/apr/05/burj-khalifa-reopens-observation |title=World's tallest building, Burj Khalifa, reopens observation deck |date=5 April 2010 |publisher=The Guardian |accessdate=6 April 2010 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/burj-khalifa-observation-deck-reopens-1.607748 |title=Burj Khalifa observation deck reopens |date=5 April 2010 |publisher=GulfNews.com |accessdate=6 April 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://blogs.suntimes.com/travel/2010/04/machu_picchu_and_burj_khalifa.html |title=Machu Picchu and Burj Khalifa back in biz |date=2010-04-05 |publisher=Chicago Sun-Times |accessdate=5 April 2010 |first=Lori |last=Rackl |archive-date=2010-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408041449/http://blogs.suntimes.com/travel/2010/04/machu_picchu_and_burj_khalifa.html |url-status=dead }}</ref> === ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಉದ್ಯಾನ === ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು {{convert|11|ha|acre|abbr=on|adj=on}} ಉದ್ಯಾನವಿದೆ. ಭೂಚಿತ್ರಣ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಎ ಗ್ರೂಪ್‌ ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=994 |title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai |date=2009-12-20 |publisher=[[Emaar Properties]] |accessdate=20 March 2010}}</ref> ''ಹೈಮೆನೊಕ್ಯಾಲಿಸ್‌'' ಎಂಬ ಮರುಭೂಮಿ ಪುಷ್ಪದ ಸಮ್ಮಿತಿಯ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಬುರ್ಜ್‌, ಖಲೀಫಾದ ಮೂಲಭೂತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಉದ್ಯಾನದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 December 2009|publisher=BurjDubai.com|accessdate=10 January 2010|archive-date=10 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110195256/http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|url-status=dead}}</ref> ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆರು ಜಲಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ರೀಡಾ ಮನೋರಂಜನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಸುಂದರ ತೋಟಗಳು, ತಾಳೆ ಮರಗಳು ಸಾಲು ಕಾಲುದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಬಿಡುವ ಮರಗಳಿವೆ.<ref name="park-ab">{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/576615-11-hectare-park-unveiled-at-burj-dubai-site|title=11-hectare park unveiled at Burj Dubai site|last=Baxter|first=Elsa|date=20 December 2009|publisher=[[Arabian Business]]|accessdate=10 January 2010}}</ref> ಉದ್ಯಾನದ ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊಠಡಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಈಜುಕೊಳ ಮತ್ತು ಕಾರಂಜಿಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕಂಬಿಬೇಲಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಆಸನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ ಫಲಕಗಳು ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಮತ್ತು ''ಹೈಮೆನೊಕ್ಯಾಲಿಸ್'' ‌ ಹೂವಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ನೀರು ಬಳಸುವ ಕಟ್ಟಡದ ಘನೀಕರಣ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ {{convert|68000000|L|impgal|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="park-ab"/> ದುಬೈ ಕಾರಂಜಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಡಬ್ಲ್ಯೂಇಟಿ ಡಿಸೈನರ್ಸ್‌, ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಆರು ಜಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=970|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 December 2009|publisher=[[Emaar Properties]]|accessdate=10 January 2010}}</ref> === ಅಂತಸ್ತುಗಳ ನೆಲಗಟ್ಟಿನ ಯೋಜನೆಗಳು === ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಯೋಜನೆ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ:<ref name="structure"/><ref>{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|title=Inside the Burj Dubai|publisher=[[Maktoob|Maktoob News]]|date=28 December 2009|accessdate=10 January 2010|archive-date=23 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723173544/http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ಮಹಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಬಳಕೆ |- | 160 ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 156–159 | ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ |- | 155 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 139–154 | ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೋಣೆಗಳು |- | 136–138 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 125–135 | ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೋಣೆಗಳು |- | 124 | ''ಅಟ್‌ ದಿ ಟಾಪ್'' ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ |- | 123 | ಗಗನ ಪ್ರವೇಶಾಂಗಣ |- | 122 | ''ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರ್‌ (At.mosphere)'' ಉಪಾಹಾರ ಕೇಂದ್ರ |- | 111–121 | ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೋಣೆಗಳು |- | 109–110 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 77–108 | ವಸತಿ ಕೋಣೆಗಳು |- | 76 | ಗಗನ ಪ್ರವೇಶಾಂಗಣ |- | 73–75 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 44–72 | ಗೃಹವಸತಿ |- | 43 | ಗಗನ ಪ್ರವೇಶಾಂಗಣ |- | 40–42 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 38–39 | ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ ಕೋಣೆಗಳು |- | 19–37 | ಅರ್ಮಾನಿ ಗೃಹಗಳು |- | 17-18 | ಯಾಂತ್ರಿಕ |- | 9–16 | ಅರ್ಮಾನಿ ಗೃಹಗಳು |- | 1-8 | ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ |- | ನೆಲ ಅಂತಸ್ತು | ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ |- | ಅಂಗಣ | ಅರ್ಮಾನಿ ಹೋಟೆಲ್‌ |- | B1–B2 | ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳ, ಯಾಂತ್ರಿಕ |} == ನಿರ್ಮಾಣ == [[ಚಿತ್ರ:Burj Dubai Evolution.ogv|right|thumb|ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಧಾನದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ನಿರೂಪಣೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Burj dubai aerial closeup.jpg|thumb|upright|2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ.]] ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಯಾಮ್ಸಂಗ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ & ಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪೆಟ್ರೊನಾಸ್‌ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ತೈಪೆ 101 ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref name="Samsung E&C">{{cite web|url=http://www.secc.co.kr/e_secc/introduction/history.html|title=Samsung E&C Projects|publisher=[[Samsung Engineering & Construction]]|accessdate=23 March 2009|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000754/http://www.secc.co.kr/e_secc/introduction/history.html|url-status=dead}}</ref> ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ನ ಬಿಸಿಕ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಯುಎಇಯ ಅರಬ್‌ಟೆಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಜಂಟಿ ಸಹಯೋಗಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ಸಂಗ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ & ಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಈ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಗುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಟರ್ನರ್ ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು.<ref>{{cite web|url=http://www.turnerconstruction.com/international/content.asp?d=3457&p=2372|title=Turner International Projects&nbsp;– Burj Dubai|publisher=[[Turner Construction]]|accessdate=23 March 2009}}</ref> ಯುಎಇ ಕಾನೂನಿನಡಿ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ ಆಗಿರುವ ಹೈದರ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಲವು ರೀತ್ಯಾ ಹೊಣೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರಬಲ ಗಟ್ಟಿ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯು ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಾಚನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಅಡಿಪಾಯ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸುಮಾರು {{convert|110000|t|ST LT|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ, ಸುಮಾರು {{convert|45000|m3|cuyd|-2|abbr=on}}ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ 192 ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪೇರಿಸಿಟ್ಟ ಪೈಲ್‌ಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೈಲ್‌ ಸುಮಾರು 1.5 ಮೀಟರ್‌ ವ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ 43 ಮೀಟರ್‌ ಉದ್ದವಿವೆ. ಇವನ್ನು ಸುಮಾರು {{convert|50|m|ft|0|abbr=on}}ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಆಳವಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿ ಹೂಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Emporis"/> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ {{convert|330000|m3|cuyd|-2|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಮತ್ತು 55,000 ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉಕ್ಕಿನ ಸರಳುಗಳು ಬಳಕೆಯಾದವು. ನಿರ್ಮಾಣವು 22 ದಶಲಕ್ಷ ಗಂಟೆಗಳ ಮಾನವ ದುಡಿಮೆ ಶ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Record High"/> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಅಡಿಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ, ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂತರ್ಜಲದಲ್ಲಿರುವ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಕರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಹಾಸಿನಡಿ ಕ್ಯಾತೊಡಿಕ್ ನ ಋಣದ್ವಾರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="structure"/> 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯನ್ನು 156ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ, ಅಂದರೆ {{convert|606|m|ft|0|abbr=on}},<ref name="Putzmeister"/> ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅಂದಿನ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಗುರವಾದ ಉಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಗೋಪುರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿ 35 ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವುಳ್ಳ, ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಶ್ರಯ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅಗ್ನಿ ದುರಂತದಂತಹ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಳಸಿ ಇಳಿಯುವ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="structure" /><ref>{{cite news|url=http://www.building.co.uk/story.asp?storycode=3123781|title=Burj Dubai: Top of the world|last=Puckett|first=Katie|date=3 October 2008|publisher=''[[Building (magazine)|Building]]''|accessdate=31 December 2009}}</ref> ಈ ಭಾರೀ ಕಟ್ಟಡದ ತೂಕವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯ ವಿಶೇಷ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಲವರ್ಧಿತ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಏಕಮಾನವನ್ನು ದೃಢತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಗಾರೆಯ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯ ಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾಗುವ ಸಾವಿರಾರು ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೂಕ ಹಾಗೂ {{convert|50|C|F|0|abbr=on|lk=off}}ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಲುಪಬಲ್ಲ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ವಲಯದ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲ ದೃಢ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು, ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬನಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಹವೆಯು ತಂಪಾಗಿದ್ದು, ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಜಲ್ಲಿಗಾರೆಯನ್ನು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಹೊಯ್ದು ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೂ ತಂಪಾಗಿರುವ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಮಿಶ್ರಣವು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಘನವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕುದುರುವುದು ಅಥವಾ ಸೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕನಿಷ್ಠವಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೀಳುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಂತಾಗುವುದು. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡದ ಅಪೂರ್ವ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ತಂತ್ರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ''ಬಿಗ್‌, ಬಿಗ್ಗರ್ ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್‌'' ಸರಣಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯೊಗ್ರಫಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಫೈವ್‌ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಗಾ ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಸರಣಿಯೂ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. === ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು === * ಜನವರಿ 2004: ಅಗೆಯುವಿಕೆಯ ಆರಂಭ.<ref name="timeline">{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx|title=Burj Dubai Construction Timeline|publisher=BurjDubai.com|accessdate=31 December 2009|archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060325/http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx|url-status=dead}}</ref> * ಫೆಬ್ರವರಿ 2004: ಪೈಲಿಂಗ್‌ ಆರಂಭ.<ref name="timeline"/> * 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2004: ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದ ಎಮ್ಮಾರ್‌ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6910536.stm|title=Dubai skyscraper world's tallest|date=22 July 2007|publisher=BBC News|accessdate=31 December 2009}}</ref> * ಮಾರ್ಚ್‌ 2005: ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದದ ರಚನೆಯ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ.<ref name="timeline"/> * ಜೂನ್‌ 2006: 50ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪೂರ್ಣ.<ref name="timeline"/> * ಫೆಬ್ರವರಿ 2007: ಸಿಯರ್ಸ್‌ ಟವರ್ಸ್‌ನ್ನು ಮೀರಿ, ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡವಾಯಿತು. * 13 ಮೇ 2007: ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರಕ್ಕೆ ({{convert|452|m|ft|0|abbr=on}}) ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ಸಾಗಿಸುವ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡ 130ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು ತಲುಪಿದಾಗ, ತೈಪೆ 101 ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ {{convert|449.2|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಜಲ್ಲಿಗಾರೆ ತಳ್ಳಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನೂ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.<ref name="timeline"/><ref>{{cite news|url=http://dubaionline.mconet.biz/index.php?action=fullnews&id=319778&category=990&category_name=dubai_property_news|title=Burj Dubai:Unimix sets record for concrete pumping|publisher=Dubai News Online|date=25 May 2007|accessdate=11 April 2009|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123091251/http://dubaionline.mconet.biz/index.php?action=fullnews&id=319778&category=990&category_name=dubai_property_news|url-status=dead}}</ref> * 21 ಜುಲೈ 2007: 141ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು ತಲುಪುವುದರೊಂದಿಗೆ, {{convert|509.2|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ತೈಪೆ 101ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಯಿತು.<ref name="timeline"/><ref name="official site">{{cite web|title=Burj Dubai Official Website|url=http://www.burjdubai.com/|publisher=[[Emaar Properties]]|accessdate=8 March 2008|archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/|url-status=dead}}</ref> * 12 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007: {{convert|527.3|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಸಿಯರ್ಸ್‌ ಟವರ್ಸ್‌ ಆಂಟೆನಾವನ್ನು ಮೀರಿದ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ. * 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007: {{convert|555.3|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರ ತಲುಪಿದ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ, ಟೊರೊಂಟೊ ನಗರದ ಸಿಎನ್ ಟವರ್‌ನ್ನೂ ಮೀರಿ, 150ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು ತಲುಪಿತು.<ref name="timeline"/><ref name="CBC">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|title=CN Tower dethroned by Dubai building|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|date=12 September 2007|accessdate=13 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|archivedate=3 July 2007}}</ref> * 7 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008: {{convert|629|m|ft|0|abbr=on}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಕೆವಿಎಲ್‌ವೈ-ಟಿವಿ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಮೀರಿ, ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 160ನೆಯ ಅಂತಸ್ತು ತಲುಪಿತು.<ref name="timeline"/><ref name="Emaar20080407">{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=213|title=Burj Dubai surpasses KVLY-TV mast to become the world's tallest man-made structure|publisher=[[Emaar Properties]]|date=7 April 2008|accessdate=7 April 2008}}</ref> * 17 ಜೂನ್‌ 2008: 'ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಎತ್ತರವು {{convert|636|m|ft|0|abbr=on}} ಮೀರಿದೆ. 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಇದರ ಅಂತಿಮ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಎಮ್ಮಾರ್.<ref name="Emaar20080617">{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=137|title=Emaar increases height of Burj Dubai; completion in September 2009|publisher=[[Emaar Properties]]|date=17 June 2008|accessdate=17 October 2008}}</ref> * 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008: {{convert|688|m|ft|0|abbr=on}} ಮೀರಿದ ಎತ್ತರ. [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌]] ದೇಶದ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಂಟಿನೊವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಾರ್ಸಾ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಮೀರಿದ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ, ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಕಟ್ಟಡವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=83|title=Burj Dubai now a record 688m tall and continues to rise|publisher=[[Emaar Properties]]|date=1 September 2008|accessdate=1 September 2008}}</ref> * 17 ಜನವರಿ 2009: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} ತಲುಪಿದ ಎತ್ತರ.<ref name="Biz24720090117">{{cite news|url=http://www.business24-7.ae/articles/2009/1/pages/01182009_63dc3a90c9a848219058be301f3f7ded.aspx|title=Burj Dubai all set for 09/09/09 soft opening|publisher=Emirates Business 24|7|accessdate=17 January 2009}}</ref> * 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009: ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಭಾಗದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಎಮ್ಮಾರ್‌.<ref name="Maktoob20091001">{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|title=Burj Dubai exterior done, to open this year|publisher=[[Maktoob|Maktoob News]]|date=1 October 2009|accessdate=1 October 2009|archive-date=2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002153848/http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|url-status=dead}}</ref> * 4 ಜನವರಿ 2010: ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭ ಆಯೋಜಿತ; ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಯುಎಇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಅಬುಧಾಬಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಷೇಕ್‌ ಖಲೀಫಾ ಬಿನ್‌ ಝಯೆದ್‌ ಅಲ್‌ ನಹ್ಯನ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಬುರ್ಜ್‌ ದುಬೈ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ.<ref name="DubaiOneInauguration"/> === ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ === [[ಚಿತ್ರ:Burj khalifa opening ceremony.jpg|thumb|right|upright|ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಂದು ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ನೋಟ]] ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Global-News/2010/0105/World-s-tallest-building-What-s-it-worth-to-have-the-Dubai-tower-and-what-should-people-call-it|title=World's tallest building: What's it worth to have the Dubai tower&nbsp;– and what should people call it?|last=Huang|first=Carol|date=5 January 2010|publisher=[[The Christian Science Monitor]]|accessdate=6 January 2010}}</ref> ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000 ಸುಡುಮದ್ದುಗಳು, ಗೋಪುರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಲೂ ದೀಪಗಳ ಸಾಲಂಕೃತ ರೇಖಾಕೃತಿಗಳು, ಬಾಣ ಬಿರುಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಧ್ವನಿ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="details revealed">{{cite news|url= http://www.arabianbusiness.com/577720-burj-dubai-ceremony-details-revealed|title=Burj Dubai ceremony details revealed|first=Andy|last=Sambidge|publisher=[[Arabian Business]]|date=3 January 201|accessdate=5 January 2010}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಮೂಲದ ಬೆಳಕಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರಾದ ಸ್ಪೇಯರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇಜರ್‌ ಇಂತಹ ಉತ್ಸವದ ಬೆಳಕಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/architecture_and_design/article7034748.ece|title=Designer's light touches far and wide|last=Devine|first=Rachel|date=21 February 2010|publisher=[[The Times]]|accessdate=29 November 2010|archive-date=15 ಜೂನ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615193116/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/architecture_and_design/article7034748.ece|url-status=dead}}</ref> 868 ಪ್ರಬಲ ಭ್ರಮಣದರ್ಶಕ ಬೆಳಕುರೇಖೆಗಳನ್ನು ಗೋಪುರದ ಮುಂಗೋಣೆ ಮತ್ತು ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕುಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಇತರೆ ಎಫೆಕ್ಟಗಳ 50 ವಿವಿಧ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ದುಬೈ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ಬಗೆಗಿನ ಕಿರುಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಧ್ವನಿ, ಬೆಳಕು, ನೀರು ಮತ್ತು ಸುಡುಮದ್ದುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು.<ref name="details revealed"/> ವಿವಿಧ ಉಜ್ವಲ ಬೆಳಕು, ನೀರು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರದರ್ಶನವುಂಟು. ಇದು ಮರುಭೂಮಿಯ ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಗೋಪುರದ ನಡುವಿನ ಬೆಸುಗೆಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದು, ದುಬೈ ಕಾರಂಜಿ ಮತ್ತು ಉಜ್ವಲ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಯೋಜಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ 'ಹಾರ್ಟ್‌ ಬೀಟ್‌' ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. 300 ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಬೆಳಕು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಕಾಶ ಜಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತೋಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬರೀ ಶುಭ್ರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಲಾಯಿತು. ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾದ ಶೃಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಂಚು ತಂತಿಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಈ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="details revealed"/> ಬುರ್ಜ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಸಮಾರಂಭದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ದುಬೈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇಡಲಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ದೂರದರ್ಶನ ವಿಶಾಲ ಪರದೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಈ ಸಮಾರಂಭದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟವು.<ref name="details revealed"/> ಇದಲ್ಲದೇ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸುಮಾರು 6,000 ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="billions and billions">{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|title=Two billion to watch Burj Dubai opening|publisher=''[[Maktoob|Maktoob Business]]''|date=3 January 2010|accessdate=5 January 2010|archive-date=1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201060543/http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|url-status=dead}}</ref> == ಉನ್ನತ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ನಗರ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮಂಡಳಿಯು, 2010ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 25ರಂದು ನಡೆದ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉನ್ನತ ಕಟ್ಟಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ'ದಲ್ಲಿ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಸಿಟಿಬಿಯುಎಚ್‌ನ ಹೊಸ ಉನ್ನತ ಕಟ್ಟಡ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಐಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ಗಳಿಸಿತು. ಸಿಟಿಬಿಯುಎಚ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ 'ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಐಕಾನ್‌' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದ, ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ವಲಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಯೋಜನೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನವೀನತೆ ಮೆರೆದ ಈ ಕಟ್ಟಡವು, ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ನಗರವಾಸ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ (ಬಹುಶಃ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೊಮ್ಮೆ) ನೀಡಲಾಗುವುದು, ಯಾವುದಾದರು ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸಾಧಾರಣ ಎನಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು.<ref name="ctbuh.org">{{cite web | title = Burj Khalifa won “Global Icon” Award | publisher = Council on Tall Buildings And Urban Habitate | url = http://www.ctbuh.org/Events/Awards/2010Awards/2010AwardsDinner/tabid/1710/language/en-US/Default.aspx | accessdate = 2010-11-02 | archive-date = 2012-11-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121120200716/http://www.ctbuh.org/Events/Awards/2010Awards/2010AwardsDinner/tabid/1710/language/en-US/Default.aspx | url-status = dead }}</ref> ಸಿಟಿಬಿಯುಎಚ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮಂಡಳಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಅಡ್ರಿಯನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ + ಗೊರ್ಡಾನ್‌ ಗಿಲ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗೊರ್ಡಾನ್‌ ಗಿಲ್‌ ಹೇಳಿದಂತೆ: "'ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ'ವನ್ನು ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ್ದು ಅಷ್ಟೂ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪುಗಾರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಿತ್ತು. ನಾವು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭೂಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ, ಹಾಗೂ, ಇದರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಕಟ್ಟಡದ ಬಗ್ಗೆ. ಇದಕ್ಕೆ 'ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡ' ಎನ್ನುವುದು ಸೂಕ್ತ." <ref name="ctbuh.org"/> === ಬೇಸ್‌ ಜಿಗಿತ === ಹಲವು ಅನುಭವಿ ಬೇಸ್‌ ಜಿಗಿತ ಸಾಹಸಿಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಹಾಗೂ ಅನಧಿಕೃತ ಬೇಸ್‌ ಜಿಗಿತ ಸಾಹಸಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾಗಿದೆ: * 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹರ್ವೆ ಲೆ ಗಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅನಾಮಧೇಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಪೋಷಾಕು ಧರಿಸಿ, 650 ಮೀಟರ್‌ ಎತ್ತರವಿದ್ದ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. 160ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಚಾಚಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದರು.<ref>{{cite web |url= http://current.com/items/89546563_world-record-base-jump.htm |title= World record BASE jump |author= Jan Bednarz |coauthors= Robin Schmidt, Andy Harvey, DMC, Hervé Le Gallou |year= 2008 |work= Current Edge |publisher= [[Current TV]] |accessdate= 4 January 2010 |archive-date= 14 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100114022033/http://current.com/items/89546563_world-record-base-jump.htm |url-status= dead }} ಬುರ್ಜ್‌ ದುಬೈ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಬೇಸ್‌ ಜಿಗಿತದ ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ.</ref><ref>{{cite news |title= Daredevils jumped off Burj Dubai undetected |author= Tom Spender |newspaper= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date= 24 November 2008 |url= http://www.thenational.ae/article/20081124/NATIONAL/625952895/-1/NEWS |accessdate= 4 January 2010 |archive-date= 10 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100110215852/http://www.thenational.ae/article/20081124/NATIONAL/625952895/-1/NEWS |url-status= dead }}</ref> * 2010ರ ಜನವರಿ 8ರಂದು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ ಹವಾಯಾನ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನಸರ್‌ ಅಲ್‌ ನಿಯದಿ ಮತ್ತು ಒಮರ್‌ ಅಲ್‌ ಹಗಲನ್ ಬೇಸ್‌ ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ 160ನೆಯ ಮಹಡಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ಕ್ರೇನ್‌ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಜಿಗಿದರು. {{convert|672|m|ft|abbr=on}}‌ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸುಮಾರು {{convert|220|km/h|mph|abbr=on}} ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು. 90 ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇಳಿಕೊಡೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://www.worldrecordsacademy.org/sports/highest_base_jump_Nasr_Al_Niyadi_and_Omar_Al_Hegelan_sets_world_record_101495.htm ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಜಿಗಿತ - ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಸ್ರ್‌ ಅಲ್‌ ನಿಯದಿ ಮತ್ತು ಒಮರ್‌ ಅಲ್‌ ಹಗಲನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613031026/http://worldrecordsacademy.org/sports/highest_base_jump_Nasr_Al_Niyadi_and_Omar_Al_Hegelan_sets_world_record_101495.htm |date=2010-06-13 }}. ಮರುಸಂಪಾದನೆ: 2010-01-09.</ref><ref name="BASE jumping">{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Base-Jumpers-From-The-Burj-Khalifa-Dubai-Omar-Al-Hegelan-And-Nasser-Al-Neyadi-Set-New-Record/Article/201001115516376?lpos=World_News_Second_Home_Page_Article_Teaser_Region_3&lid=ARTICLE_15516376_Base_Jumpers_From_The_Burj_Khalifa_Dubai%3A_Omar_Al_Hegelan_And_Nasser_Al_Neyadi_Set_New_Record|title=Daredevils Jump Off World's Tallest Building|publisher=[[Sky News]]|first=Roddy|last=Mansfield|date=8 January 2010|accessdate=8 January 2010}}</ref> == ಶ್ರಮಿಕರ ವಿವಾದ == ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು <ref name="Riot">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2006/mar/23/brianwhitaker.mainsection|title=Riot by migrant workers halts construction of Dubai skyscraper|last=Whitaker|first=Brian|publisher=The Guardian|date=23 March 2006|accessdate=25 March 2006 | location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|title=Burj Dubai opens tomorrow, final height still a secret!|date=3 January 2010|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=6 January 2010|archive-date=7 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107025344/http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|url-status=dead}}</ref> 2008ರ ಜೂನ್‌ 17ರಂದು, ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 7,500 ತರಬೇತಾದ ಕೆಲಸಗಾರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Emaar20080617"/> 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಡಗಿಗಳು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ 4.34 ಯುಕೆ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರಮಿಕರು 2.84 ಯುಕೆ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Riot"/> ಬಿಬಿಸಿ ತನಿಖೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ತೀರಾ ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಸಂಬಳಗಳನ್ನು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯೋಗದಾರರು ಅವರ ಪಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾವು-ನೋವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದುಂಟು.<ref>{{cite web |publisher= Migrant-Rights.org |url= http://www.migrant-rights.org/2010/01/04/behind-the-glamorous-facade-of-the-burj-khalifa/ |title= Behind the Glamorous Facade of the Burj Khalifa |date= 2010-01-04 |accessdate= 2010-01-06}}</ref> ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯ, ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>http://gulfnews.com/business/property/keeping-the-burj-dubai-site-safe-for-workers-1.561805</ref> ಆದರೂ, ಯುಎಇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳನ್ನು 'ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ.<ref>{{cite web |publisher= Human Rights Watch |url= https://www.hrw.org/en/node/11123/section/6 |title= Building Towers, Cheating Workers Section V. |date= 2006-11-11 |accessdate= 2010-07-26}}</ref> 2006ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 21ರಂದು, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ನಂತರ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಬಸ್‌ಗಳು ವಿಳಂಬಗೊಂಡ ಕಾರಣ, ಸುಮಾರು 2,500 ಕೆಲಸಗಾರರು ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಕಾರುಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದರು.<ref name="Riot"/> ದಂಗೆಯೆದ್ದವರು ಸುಮಾರು 500,000 ಯುಕೆ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ನಷ್ಟವೆಸಗಿದರು ಎಂದು ದುಬೈ ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವಾಲಯ ಅಧಿಕಾರಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="Riot"/> ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾದರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="Riot"/> == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟಗಳು == === ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡ === <gallery> File:Burj2.jpg|1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 File:20060829_Burj_Dubai.jpg|29 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006 File:Burjdubaifeb2107.jpg|21 ಮಾರ್ಚ್ 2007 <http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL08815827> File:Burj Dubai 20071204.jpg|4 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007 File:Burj_dubai_3.11.08.jpg|11 ಮಾರ್ಚ್ 2008 <http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL08815827> </gallery> === ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ === <gallery> File:Burj Dubai 001.jpg|4 January 2010, ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಮತ್ತು ದುಬೈ ಬಾನರೇಖೆ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ದುಬೈ (ದುಬೈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ) * ದುಬೈಯಲ್ಲಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ದುಬೈನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾಗೂ ರಚನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್‌ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ * 100 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಳ್ಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Burj Khalifa}} * [http://www.burjdubai.com/ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/ |date=2011-02-03 }} * [http://www.som.com/ ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಒವಿಂಗ್ಸ್‌ & ಮೆರಿಲ್‌ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಪಿ], ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ ಉದ್ದಿಮೆ * [http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಕುರಿತು ಎಂಪೊರಿಸ್‌ ಪುಟ] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far World's Tallest Building (By Far)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227141648/http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far |date=2011-02-27 }}&nbsp;– slideshow by ''Life magazine'' (''ಲೈಫ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ'' ವತಿಯಿಂದ [http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far ಇದುವರೆಗಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227141648/http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far |date=2011-02-27 }} ಕುರಿತು ಚಿತ್ರಸರಣಿ ಪ್ರದರ್ಶನ). * {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/June-2006/SF-Wind-Engineering-Burj-Dubai-Tower-June-06.pdf "The Burj Dubai Tower Wind Engineering"]|597&nbsp;KB}} (ಎರ್ವಿನ್, ಬೇಕರ್‌, ಜೂನ್‌ 2006) [http://www.structuremag.org/ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌] * {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/Nov-2006/F-Burj-Dubai-Tower-Irwin-etal-Nov_06.pdf "The Burj Dubai Tower&nbsp;– Wind Channel Testing of Cladding and Pedestrian Level"]|620&nbsp;KB}} (ಎರ್ವಿನ್‌ ಮತ್ತಿತರರು, ನವೆಂಬರ್‌ 2006) [http://www.structuremag.org/ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಪತ್ರಿಕೆ] * [http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html ಒಟಿಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌, ಸಿಗ್ನೇಚರ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html |date=2012-06-10 }}, ಒಟಿಸ್‌ ಎಲಿವೇಟರ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ. * ಆರ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೊಐ (RWDI) ನಡೆಸಿದ [http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ Wind and Other Studies (ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503022255/http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ |date=2007-05-03 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬುರ್ಜ್‌ ಖಲೀಫಾ ಬಗ್ಗೆ ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ.] * ''The First Post (ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌)'' ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ [http://www.thefirstpost.co.uk/46384,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-worlds-tallest-tower-burj-khalifa-dubai-opens-skyscraper-fireworks World's Tallest Tower Opens (ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌ ಟಾಲೆಸ್ಟ್‌ ಟಾವರ್‌ ಒಪನ್ಸ್‌)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226220710/http://www.thefirstpost.co.uk/46384,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-worlds-tallest-tower-burj-khalifa-dubai-opens-skyscraper-fireworks |date=2010-02-26 }} ಚಿತ್ರಸರಣಿ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ. * [http://www.gigapan.org/gigapans/48492/ ಗಿಗಾಪ್ಯಾನ್‌ನ 45 ಗಿಗಾಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಹಿಗ್ಗಿಸುವ (ಝೂಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ್‌ ಮಾಡುವ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸಾಧನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120045615/http://gigapan.org/gigapans/48492/ |date=2012-01-20 }} {{S-start}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|before=[[Warsaw Radio Mast]]<br /><small>646.38 m (2,120.67 ft)</small>}} {{S-ttl|title=World's tallest structure ever built|years=2008&nbsp;– present}} {{S-inc|rows=5}} {{S-bef|before=[[KVLY-TV mast]]<br /><small>628.8 m (2,063 ft)</small>}} {{S-ttl|title=World's tallest structure|years=2008&nbsp;– present}} |- {{S-bef|before=[[CN Tower]]<br /><small>553.33 m (1,815.39 ft)</small>}} {{S-ttl|title=World's tallest free-standing structure|years=2007&nbsp;– present}} |- {{S-bef|before=[[Taipei 101]]<br /><small>509.2 m (1,670.6 ft)</small>}} {{S-ttl|title=World's tallest building|years=2010&nbsp;– present}} |- {{S-bef|before=[[Willis Tower]]<br /><small>108 floors</small>}} {{S-ttl|title=Building with the most floors|years=2007&nbsp;– present}} {{S-end}} {{Dubai landmarks}} {{Supertall skyscrapers | current}} {{TBSW}} {{Coord|25|11|49.7|N|55|16|26.8|E|region:AE-DU_type:landmark|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದುಬೈ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಗಗನಚುಮಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದುಬೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:350 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಿರುವ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್‌, ಓವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆರಿಲ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2004 ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:2010ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದುಬೈ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭವಿಷ್ಯತಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] qlgf3l7tndjrml14qa0iusezb3mtywh 0 28084 1371180 1357472 2026-04-02T23:57:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371180 wikitext text/x-wiki {{ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ }} '''ಭೈರವ್ ''',ಅಥವಾ '''ಭೈರೋನ್ ''', [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಒಂದು ರಾಗ. ಭೈರವ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಶಿವ]]ನ ಅವತಾರವಾದ [[ಭೈರವ]] ಎಂಬುವುದರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು,ಇದು ಘನತೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೂ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ರಾಗ ಭೈರವ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭೈರವನ (ಶಿವ )ನ ಹೆಂಡತಿ ಭೈರವಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭೈರವಿ ರಾಗದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ==ಸಿಖ್ಖ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ == ಭೈರೋನ್ [[ಸಿಖ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಬರುತ್ತದೆ.ಇದು[[ಗುರು ಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್]] ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಗವೂ ಒಂದು ಸಿದ್ದ ಚೌಕಟ್ಟು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತೀ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ವರಗಳು,ಸ್ವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ,ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಇವುಗಳು ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹಿಬ್ ದಲ್ಲಿ ೩೧ ರಾಗಗಳ ರಚನೆಗಳಿವೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಗವು ೨೪ನೆಯದು.ಈ ರಾಗದ ರಚನೆ ಒಟ್ಟು '''೪೩ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ''' ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ '''೧೧೨೫ ರಿಂದ ೧೧೬೮ '''ರ ವರೇಗೆ ಇದೆ. ಭೈರವ್ ರಾಗವು ಗುರುನಾನಕ ರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ರಾಗವಾಗಿದ್ದು ಈಗಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭೈರವ್ [[ರಾಗಮಾಲ]] ದಲ್ಲಿ ಭೈರವಿಯ ಗಂಡನಾಗಿ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ರಾಗಿಣಿಯರ ಜತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಹತ್ತು [[ಥಾಟ್]] ಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ವಾಗಿದೆ. "ರಾಗ ಸಾಗರ "ಎಂಬ ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಗವನ್ನು "ಆರಾಧನೆಯ ಸಾರ್ಥಕತೆ"ಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ರಾಗವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.[[ಮೆಸಕರ್ಣ]] (೧೫೦೯ )ಎಂಬವನು ಈ ಬೆಳಗಿನ ಮಾಧುರ್ಯಪೂರ್ಣ ರಾಗವನ್ನು ಶರತ್ಕಾಲದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ ಪೂರ್ವ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಈ ರಾಗವನ್ನು[[ಗುರು ನಾನಕ್]],[[ಗುರು ಅಮರ್ ದಾಸ್]],[[ಗುರು ರಾಮ್ ದಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗುರು ಅರ್ಜನ್]] ಸುಮಾರು ೯೯ ಸ್ತುತಿ ಗಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಆರೋಹ್ : ಸ ರಿ (ಕೋಮಲ್ ) ಗ ಮ ಪ ಧ(ಕೋಮಲ್ )ನಿ ಸ * ಅವರೊಹ್: ಸ ನಿ ಧ (ಕೋಮಲ್ )ಪ ಗ ರಿ (ಕೋಮಲ್ ) ಸ * ವಾದಿ: ಧ * ಸಂವಾದಿ : ರಿ ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == * ಗುರು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹಿಬ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳು * ಕಿರ್ತನ್ *[[ರಾಗ|ರಾಗಗಳು]] *ತಾಲ್ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.gurmatsangeetproject.com/ ಗುರ್ಮತ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217121606/http://www.gurmatsangeetproject.com/ |date=2012-02-17 }} * [http://www.rajacademy.com/ ರಾಜ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಎಸಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ] * [http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan/ ಸಿಖನೆತ್: ಶಾಬಾದ್ ಫಾರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119062900/http://www.sikhnet.com/GurbaniKirtan |date=2008-11-19 }} {{ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ - ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಕಿರ್ತನ್]] [[ವರ್ಗ:ರಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು]] 4o3fez27bq4z9r6jtkixxppjsngum8y 0 28434 1371225 1359823 2026-04-03T10:59:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371225 wikitext text/x-wiki [[File:Teardrop fracture.jpg|thumb|ಕತ್ತಿನ ಕೆಳಭಾಗದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಈ ಮುರಿತವನ್ನು "ಅಶ್ರಬಿಂದುವಿನಂತಹ ಮುರಿತವೆಂದು" ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮತ್ತು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] [[File:Repair-of-fracture-to-right-acetabulum.jpg|thumb|ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು2006 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ(2000) ನಂತರ ಬಲ ಭಾಗದ ಎಲುಬಿನ ಕುಳಿಯನ್ನು ಸರಿಮಾಡಲಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೀಲೂತದಿಂದಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕೀಲಿಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.]]'''ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ''' ಅಥವಾ '''ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆ''' (ಇದು '''orthopaedic ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ''' ಮತ್ತು '''orthopaedics''' ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದ ಕಾಗುಣಿತ ಹೊಂದಿದೆ) ಎಂಬುದು ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲೊಸ್ಕೆಲಿಟಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಸ್ನಾಯು,ತಲೆಬುರುಡೆ ಮೂಳೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು, ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲೊಸ್ಕೆಲಿಟಲ್ ಗಾಯ, ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಆಡುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಗಾಯ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರೋಗಗಳು,(ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಂಶಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬರುವ) [[ಸೋಂಕು]]ಗಳು, ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಜಾತ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾರಹಿತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಕೋಲಸ್ ಆಂಡ್ರಿ ಎಂಬುವವರು "ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್ (ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆ)" ಪದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಇದು ''ಆರ್ಥೊಸ್'' ("ಸರಿಮಾಡು", "ನೇರಮಾಡು") ಮತ್ತು ''ಪ್ಯೇಡಿಯನ್'' ("ಮಕ್ಕಳಿಗೆ") ಗೆ ಇರುವ ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ೧೭೪೧ ರಲ್ಲಿ ''ಆರ್ತ್ರೋಪೀಡಿಯಾ: ಆರ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕರೆಕ್ಟಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರಿವೆಂಟಿಂಗ್ ಡಿಫಾರ್ಮಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆನ್ನು ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಎಲುಬಿನ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದು ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆ ವೃತ್ತಿಯ ಅಡಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಶಿಶುವೈದ್ಯಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ೬ ತಿಂಗಳ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗು ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡಮಿಯು ಆಂಡ್ರಿಯವರ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಕೂಡ, ''orthopedics'' ಇಲ್ಲಿಯ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. ಬೇರೆಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಾಗುಣಿತಗಳು ಸಮ್ಮತವಾಗಿವೆ; ''orthopaedics'' ಅನ್ನು ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ನ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ತರಬೇತಿ== ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ, ಈ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳ ಪದವೀಧರರು ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿರುವ, ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿಯು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿ, ಅನಂತರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರು ೭೦೦ ವೈದ್ಯರು ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ; ಸುಮಾರು ೨೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೦,೪೦೦ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸಕಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00274 |title=ಅಮೇರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ |access-date=2011-03-24 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423030925/http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00274 |url-status=dead }}</ref> ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ, ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯನೋಟ ನೀಡುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೈಪಿಡಿ(೨೦೦೯–೨೦೧೦) ಯ(ಆಕ್ಯುಪೇಶನಲ್ ಔಟ್ ಲುಕ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ )ಪ್ರಕಾರ ೩ ರಿಂದ ೪ ಪ್ರತಿಶತದೊಳಗಿರುವ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅನೇಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರನ್ನು ಅವರ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ತರಬೇತಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ. ಮುಂದಿನ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗಾಗಿ (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನಕ್ಕಾಗಿ) ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೆಲೋಷಿಪ್ ತರಬೇತಿಯು ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಹದಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ವರೆಗೆ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡುವರ್ಷ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಶೋಧನ ಘಟಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉಪವಿಶೇಷತಾ ತರಬೇತಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ಕೈಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಭುಜ ಮತ್ತು ಮೊಣಕೈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಕೀಲುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಆರ್ತ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ) * ಶಿಶುವೈದ್ಯ ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಪಾದ ಮತ್ತು ಕಣಕಾಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ತಲೆ ಬುರುಡೆ(ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲೊಸ್ಕೆಲಿಟಲ್) ಗ್ರಂಥಿವಿಜ್ಞಾನ * ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಕ್ರೀಡಾ ವಿಶೇಷದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಔಷಧೀ ವಿಧಾನ) * ಮೂಳೆ ಹಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಈ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ಮಾಡಿದರೆ, ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದ ಅತ್ತು ಕಣಕಾಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಮೆಡಿಸನ್ (D.P.M.) ವೈದ್ಯರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬ ವೃತ್ತಿಪರ ವೈದ್ಯರು ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್(ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಅನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅವರ ವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷತೆಯುಳ್ಳ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ/ರೆಜಿಸ್ಟಾರ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿಯಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದೆಂದರೆ, ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.abos.org/ModDefault.aspx?module=Public&section=PubBoardCert |title=ಅಮೇರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612064843/https://www.abos.org/ModDefault.aspx?module=Public&section=PubBoardCert |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾದ ಬರಹ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ಅನಂತರ ೬ ತಿಂಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕುರಿತು ಮಾಡಲಾಗುವ ಮೌಖಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ; ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರಲೇಷಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಕೈಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಣ್ಯ ಪಡೆದವರು ಅವರ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಆಫ್ ಆಡೆಡ್ ಕ್ವಾಲಿಪಿಕೇಷನ್ (CAQ) ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಂದಬಹುದು. ಇತರ ಉಪ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳಿಲ್ಲ. ==ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ== [[ಚಿತ್ರ:Andry_tree.png|right|thumb|380x380px|<center>[[:en:Logo|Logo]]</center>]] ಹೀಗೆ ೧೯೯೯ ರಿಂದ ೨೦೦೩ ರ ವರೆಗೆ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ನಡೆಸುವ ಅಗ್ರ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು,ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ (ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ<ref>*ಗ್ಯಾರೆಟ್, WE, ''ಅಟ್ ಆಲ್.''. ಅಮೇರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜನ್: ಭಾಗ-II, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಪರೀಕ್ಷೆ. ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬೋನ್ ಅಂಡ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸರ್ಜರಿ (ಅಮೇರಿಕನ್). ೨೦೦೬;೮೮:೬೬೦-೬೬೭.</ref>: # ಮಂಡಿಯ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಮೆನಿಸೆಕ್ಟೊಮಿ # ಭುಜದ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ನಿವಾರಣೆ # ಕಾರ್ಪಲ್ ಟನಲ್ (ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಕುಳಿ) ನ ಬಿಡುಗಡೆ # ಮಂಡಿಯ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂಡ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ # ಸಹಾಯಕ ಅಂತರ್ನಿರ್ವಿಷ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ # ಮಂಡಿ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಆಂಟೀರಿಯರ್ ಕ್ರೂಷಿಯೇಟ್ ಲಿಗ್ಮೆಂಟ್ ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ # ಬದಲಿ ಮಂಡಿಯ ಜೋಡಣೆ # ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಕೊರಳಿನ ಭಾಗದ ಛಿದ್ರತೆ, ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದು # ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗಂಟುಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದು # ಚರ್ಮ/ಸ್ನಾಯು/ಮೂಳೆ/ಬಿರಿತದ ಡಿಬ್ರೈಡ್ಮೆಂಟ್ # ಮಂಡಿ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ರಿಪ್ಯೇರ್ ಆಫ್ ಬೊತ್ ಮೆನಿಸ್ಕಿ # ಕಟಿಭಾಗದ ಬದಲಿಸುವಿಕೆ # ಭುಜದ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ/ಡಿಸ್ಟಲ್ ಕೊರಳೆಲುಬಿನ ಛೇದನ # ಆವರ್ತಕ ಮಣಿಕಟ್ಟುಪಟ್ಟಿಯ ಸ್ನಾಯು ರಜ್ಜುವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದು # ರೇಡಿಯಸ್ (ಮೂಳೆ)/ಎಲುಬಿ\ನ ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ # ಲ್ಯಾಮಿನೆಕ್ಟೋಮಿ # ಕಣಕಾಲಿನ ಬಿರಿತ (ಬಿಮ್ಯಾಲಿಯೊಲರ್ ನಂತಹ)ವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ # ಭುಜದ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಡಿ ಬ್ರೈಡ್ಮೆಂಟ್ # ಸೊಂಟದ ಬೆನ್ನಿನ ಕೆಳಭಾಗದ ಬೆನ್ನು ಮೂಳೆಯ ಬೆಸುಗೆ # ರೇಡಿಸ್ ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗದ ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ # ಬೆನ್ನಿನ ಕೆಳಭಾಗದ ಅಂತರಕಶೇರುಕ ಭಾಗದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ # ಛೇದಿಸಿದ ಬೆರಳಿನ ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜು ಕೋಶ # ಕಣಕಾಲು ಬಿರಿತ (ಮೊಳಕಾಲಿನ ಎರಡು ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ತೆಳುವಾದ ಮೂಳೆ)ವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ # ತೊಡೆಯೆಲುಬಿನ ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ # ಮೂಳೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪದರಿನ ಟ್ರಕ್ಯಾಂಟ್ರಿಕ್ ಬಿರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫೦–೫೫ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಅನೇಕ ಆಡಳಿತ್ಮಾಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭೋಧನೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆ ಚಿಕಿತ್ಸಕನಿಗೆ ೨೦೦೯ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ $೪೦೬,೮೪೭ ಸಂಬಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://swz.salary.com/salarywizard/layouthtmls/swzl_compresult_national_HC07000311.html ಅವ್ರೇಜ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜನ್ ಸ್ಯಾಲರಿ. ] [http://swz.salary.com/salarywizard/layouthtmls/swzl_compresult_national_HC07000311.html ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜನ್ ಜಾಬ್ ಕರಿಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಅನ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್ಮೆಂಟ್ ಹೆಲ್ಪ್ ] ಫ್ರಮ್ Salary.com</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:X-ray3.jpg|175px|thumb|ರೇಡಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಒಳ ಎಲುಬಿನ ಮುರಿತವನ್ನು ಸರಿಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂತರ್ನಿವೇಶನಗಳುಒಳ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ(ಬಲ ಮುಂದೋಳು) ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಮುರಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]] ಜೀನ್-ಆಂಡ್ರೆ ವೆನೆಲ್ ೧೭೮೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಎಲುಬಿನ ವಿಕಾರತೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕೆತ್ಸೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಯಿತು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವರು ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪಿತಾಮಹನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಅವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಅವರ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ಆಂಟೊನಿಯಸ್ ಮ್ಯಾಥಿಸನ್, [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಮಿಲಿಟರಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ೧೮೫೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್(ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್) ಕಟ್ಟನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಾದ ಅನುಭವದಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾದವು. ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡವರನ್ನು, ಕುದುರೆಗಳ [[ರಕ್ತ]]ದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ (ಕಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಿಗಿಯಾಗಿಸಲು ಅದನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಶುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾಯುದ್ಧ I]] ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂಗಕರ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ತೊಡೆಯೆಲುಬು ಮತ್ತು ಮೊಳಕಾಲು ಮೂಳೆಯ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಅಂತರಮಜ್ಜೆಯ ದಂಡ ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಗೆರ್ ಹಾರ್ಡ್ ಕುಂಟ್ಸ್ಚರ್ ರವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾಯುದ್ಧ II]] ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಗುಣಹೊಂದಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಗಳಿಗೆ ಅಂತರಮಜ್ಜೆ ದಂಡದ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ೧೯೭೦ ರ ವರೆಗೆ ಅಂಗಕರ್ಷಣವು ತೊಡೆಯೆಲುಬು ಮುರಿತವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಸೀಟಲ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾರ್ಬೊರ್ ವ್ಯೂ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಬಿರಿತವನ್ನು ತೆರೆಯದೆಯೇ ಅಂತರಮಜ್ಜೆ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮುರಿತದ ಬಾಹ್ಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ USSR ನಲ್ಲಿ ಗೆವ್ರಿಲ್ ಅಬ್ರಮೊವಿಚ್ ಲಿಜರೊ ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ೧೯೫೦ ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಧಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡದೇ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲೆಂದು ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವಿಲ್ಲದೇ ಅವರು ಗುಣವಾಗದ, ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದ, ತಪ್ಪಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ [[ಸೈಕಲ್|ಬೈಸಿಕಲ್]] ಶಾಪ್ ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಬೈಸಿಕಲ್ ನ ಚಕ್ರಗಳಂತಹ, ಬಾಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಗುರ ಮಾದರಿಯ ರಿಂಗ್ ಇರುವ ಜೋಡಣಾ ಸಾಧನ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕೇಳದಷ್ಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುಣ, ಮರುಜೋಡಣೆ, ನಾಶವಾದ ಅಸ್ಥಿಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇವರ ಲಿಜರೊವ್ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಇಂದು ನಾಶವಾದ ಅಸ್ಥಿಸೃಷ್ಟಿವಿಧಾನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರುತ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ರವರು, ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಂತೆಯೇ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ೧೨.೪ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="JBJS Diversity">ಡೇ CS, ಲೇಜ್ DE, Ahn CS. ಡೆವರ್ಸಿಟಿ ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ ರೇಸ್, ಎಥ್ನಿಸಿಟಿ, ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಅಕಾಡಮಿಕ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟೀಸ್: ಎ ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಸ್ಟಡಿ. ಬೋನ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸರ್ಜರಿ Am. ೨೦೧೦: ೯೨:೨೩೨೮-೨೩೩೫</ref> ಡೇವಿಡ್. ಎಲ್ ಮ್ಯಾಕಂಟೋಷ್, ಮಂಡಿಯ ಮುರಿದುಕೊಂಡ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಡಿಯ ಶಿಲುಬೆಯಾಕೃತಿಯ ಸ್ನಾಯು,ಅಂಟೀರಿಯರ್ ಕ್ರೂಷಿಯೇಟ್ ಲಿಗ್ಮೆಂಟ್ (ಜೋಡಣೆ) (ACL)ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ಕೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ, ಜಾರುಬಂಡೆಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ನೃತ್ಯ|ನೃತ್ಯಗಾರ]]ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೆಟ್ಟು, ಮೂಳೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಾಯಗೊಂಡ [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಡಾ.ಮ್ಯಾಕಂಟೋಷ್, ಮಂಡಿಯ ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪಾರ್ಶ್ಚ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಉಳಿಯಬಲ್ಲ ಮೂಳೆಕಟ್ಟನ್ನು ಪುನಃಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ACL ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು, ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಆಧುನಿಕ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲೊಸ್ಕೆಲಿಟಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ, ಕಡಿಮೆ ಛೇದನದೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹಾಗು ಅಂತರ್ನಿರ್ವೇಶಿಸುವ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ== ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿಕ್ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಪಾನ್ ನ ಡಾ. ಮಸಾಕಿ ವ್ಯಾಟ್ನಬೇ ಎಂಬುವವರು ೧೯೫೦ ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಮೃದು ಎಲುಬಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಛೇದನದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಉಳಿಯಬಲ್ಲ ಮೂಳೆಕಟ್ಟುಗಳ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ಛೇದನ' ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಗುಣಹೊಂದಲು ವಾರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿಯು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಂಡಿಯ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿಯು, ಇಂದು ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಞರು ಮಾಡುವಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆನಿಸೆಕ್ಟೊಮಿ ಅಥವಾ ಕ್ರಾಂಡ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಹುಪಾಲು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಛೇದನದ ಮೂಲಕವೇ ನೇರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆರ್ತ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ== ಒಟ್ಟಾರೆ ಸೊಂಟದ ಬದಲಿಕೆಯ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೦ ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ ಜಾನ್ ಚಾರ್ಲೆಯವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref name="Wroblewski2003">{{cite journal | author = Wroblewski, B.M. | year = 2002 | title = Professor Sir John Charnley (1911–1982) | journal = Rheumatology | volume = 41 | issue = 7 | pages = 824–825 | publisher= The British Society for Rheumatology via Oxford Journals | url = http://rheumatology.oxfordjournals.org/cgi/content/full/41/7/824 | accessdate = 2008-04-28 | doi = 10.1093/rheumatology/41.7.824 | pmid = 12096235 }}</ref> ಅವರು ಕೀಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಅನ್ನು, ಲೋಹದ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಗಾತ್ರದ ಪಾಲಿತೀನ್ ಅಂತರ್ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು, ಮೀಥೈಲ್ ಮೀಥಕ್ರೈಲೇಟ್ ಎಂಬ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಹಾಕಿ ಮೂಳೆಗೆ ಬಂಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಬದಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚಾರ್ಲೆ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಕೀಲು ಬದಲಿಕೆ (ಆರ್ತ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ)ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಆರ್. ಐ. ಹ್ಯಾರೀಸ್ ರ ಪುತ್ರರಾದ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹೆಚ್. ಹ್ಯಾರೀಸ್ ರವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ. ಐ. ಹ್ಯಾರೀಸ್ ರವರ ತಂಡವು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ, ನೇರವಾಗಿ ಮೂಳೆಗೆ ಅಂತರ್ನಿರ್ವೇಶನವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸಿಮೆಂಟ್ ಹಾಕದ ಆರ್ತ್ರೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಸಂಧಿವಾತದಿಂದಾಗುವ ಕೀಲೂತದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ಟೋಷ್ ರವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ೧೯೭೦ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಅಸ್ಥಿ ಸಂಧಿವಾತ|ಅಸ್ಥಿಸಂಧಿವಾತ]]ಕ್ಕೆ ಗುನ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರ್ಮೋರ್ ರವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನಗಳನ್ನೇ ಮಂಡಿಯ ಬದಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಡಾ ಜಾನ್ ಇನ್ಸಾಲ್ ಎಂಬುವವರು ಸ್ಥಿರ ಬೇರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ಡಾ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಬ್ಯೂಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಡಾ ಮೈಕೆಲ್ ಪಪ್ಪಸ್ ರವರು ಚಲನಾ ಬೇರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref name="Hamelynck2006">{{cite journal | author = Hamelynck, K.J. | year = 2006 | title = The history of mobile-bearing total knee replacement systems | journal = Orthopedics | volume = 29 | issue = 9 Suppl | pages = S7–12 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17002140 | accessdate = 2008-04-28 | pmid = 17002140 }}</ref> ಏಕ ವಿಭಾಗವುಳ್ಳ ಕೀಲು ಬದಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ತೂಕದ- ಸಂಧಿವಾತ ಮಂಡಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬದಲಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೀಲನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಕೀಲಿನ ಬದಲಿಕೆಯನ್ನು ಇತರ ಕೀಲುಗಳ ಮೇಲು ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭುಜದ, ಮೊಣಕೈ, ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಕಣಕಾಲು, ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕೀಲುಗಳ ಮೇಲೈ ಬದಲಿಕೆಯು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೊಂಟದ ಕೀಲಿನ ಬದಲಿಕೆಯು, ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಗತಿಶೀಲ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಒಟ್ಟು ಸೊಂಟದ ಬದಲಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮುರಿತ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಯ ಸಾವಿನಿಂದಾಗಿ ಬೇಗ ವಿಫಲವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಘಟಕಗಳ ಬೇರಿಂಗ್ ಮೇಲ್ಮೆ ಸವೆದು ಹೋಗುವುದು ಕೀಲಿನ ಬದಲಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುತ್ತಲಿನ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಹಾನಿಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಂತರ್ನಿರ್ವೇಶನ ವಿಫಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಬೇರಿಂಗ್ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಲು ಬದಲಿಕೆ ಘಟಕಗಳ ಧರಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೆರಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಹದ ಅಂತರ್ನಿವೇಶನ (ಮೂಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ನ ಮೇಲೆ ಲೋಹವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ (ಅಲ್ಟ್ರಾ ಹೈ-ಆಣ್ವಿಕ-ತೂಕದಪಾಲಿತೀನ್) ಅನ್ನು ಕೂಡ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಇದು ಧರಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * ಮೂಳೆ ಮುರಿತ * ಮೂಳೆ ಕಸಿಕಟ್ಟುವಿಕೆ * ಬ್ರೊಸ್ಟ್ರೋಮ್ ವಿಧಾನ * ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * Arbeitsgemeinschaft für Osteosynthesefragen * ಗತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ * ಹ್ಯಾಲೊ ಬ್ರೇಸ್ * ಕೈಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಪೋಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ * ಮೂಳೆಚಿಕಿತ್ಸೆ ಶುಶ್ರೂಷೆ * ಅಂಗಕರ್ಷಣ * ಭಾಗಶಃ ಮೊಣಕಾಲು ಬದಲಿಸುವಿಕೆ * ಎಪಿಫಿಸಿಯೋಡೆಸಿಸ್ * ಮರುರಚನಾ ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ * ಬುಡ್ಡಿ ವ್ರ್ಯಾಪ್ಪಿಂಗ್ ==3 ಆಯಾಮಗಳ ಮುದ್ರಣ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/01/474836.html 3 ಆಯಾಮಗಳ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ;ಪಿಟಿಐ;1 Mar, 2017] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌== {{Commons category|Orthopedics}} {{External links|date=August 2010}} * [http://www.orthopaedicseminar.com/ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸೆಮಿನಾರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್] * [http://www.aaos.org/ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್] * [http://www.aoao.org/ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಸ್ಟಿಯೋಪ್ಯಾತಿಕ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್] * [http://www.aana.org/ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927023330/http://www.aana.org/ |date=2018-09-27 }} * [http://www.sportsmed.org ಅಮೇರಿಕನ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್] * [http://www.childrenshospital.org/cfapps/research/data_admin/Site2226/mainpageS2226P0.html ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೆಡಿಸನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519004847/http://childrenshospital.org/cfapps/research/data_admin/Site2226/mainpageS2226P0.html |date=2011-05-19 }} ಅಟ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ * [http://www.ortho.wustl.edu/ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್ ] * [http://www.oxfordclinic.org.uk/ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಜರಿ – ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್] * [http://medicine.yale.edu/ortho/ ಯಾಲೆ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್] * [http://www.kwoc.net ಕೆನೆಡಿ-ವೈಟ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸೆಂಟರ್] * [http://www.worldortho.com/history.html ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206060109/http://www.worldortho.com/history.html |date=2007-02-06 }} * [http://www.wheelessonline.com/ortho/2136 ವೀಲ್ ಲೆಸ್ಸ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202140754/http://www.wheelessonline.com/ortho/2136 |date=2011-02-02 }} * [http://www.sicot.org/ ದಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ಅಂಡ್ ಟ್ರಾಮ್ಯಾಟಾಲಜಿ] * [http://www.gillettechildrens.org/default.cfm?PID=1.17.1.5 ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219045356/http://www.gillettechildrens.org/default.cfm?PID=1.17.1.5 |date=2010-12-19 }} * [http://www.jbjs.org/ ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬೋನ್ ಅಂಡ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸರ್ಜರಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.jbjs.org.uk/ ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬೋನ್ ಅಂಡ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸರ್ಜರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್] * [http://www.arthroscopyjournal.org/ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ: ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಅಂಡ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ಸರ್ಜರಿ] * [http://www.paulbaxtarticles.com ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ರಿಟನ್ ಬೈ ಪೌಲ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ಟ್, MD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221234840/http://www.paulbaxtarticles.com/ |date=2014-12-21 }} * [http://www.iasm.com ದಿ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಆರ್ತ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೆಡಿಸನ್- ಜೆಫ್ರಿ ಹ್ಯಾಲ್ಬ್ರೆಕ್ಟ್, MD] * [http://www.mstumors.gr ಅಥೆನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮಸಲೊಸ್ಕೆಲಿಟಲ್ ಟ್ಯೂಮರ್ ಸೆಂಟರ್ -ಅಥೆನ್ಸ್, ಗ್ರೀಸ್] * [http://www.isols.org ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಿಂಬ್ ಸ್ಯಾಲ್ವೇಜ್ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831170259/https://isols.org/ |date=2018-08-31 }} * [http://www.iorfs.com ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಫ್ರಾಕ್ಚರ್ ಸರ್ಜರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131020218/http://www.iorfs.com/ |date=2020-01-31 }} * [http://www.beckersorthopedicandspine.com ''ಬೆಕರ್ಸ್ ಆರ್ತ್ರೋಪೆಡಿಕ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೈನ್ ರಿವ್ಯೂ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318041547/http://beckersorthopedicandspine.com/ |date=2011-03-18 }} {{Medicine}} {{Bone, cartilage, and joint procedures}} {{DEFAULTSORT:Orthopedic Surgery}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು]] [[zh:整形外科]] th0g4y39h4xvq7oqyt0aopv8ui090pv 0 29317 1371210 1359249 2026-04-03T06:31:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371210 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{infobox historic subdivision| |Name= Middlesex |native_name= Westsachsen |HQ= ''see text'' |Government= [[Middlesex County Council]] (1889–1965) |Origin= [[Middle Saxons]] |Status= [[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]] (until 1965)<br>[[Administrative counties of England|Administrative county]] (1889–1965) |Start= [[Ancient counties of England|In antiquity]] |End= |Code= MDX |CodeName= [[Chapman code]] |Replace= 1889: part to [[County of London]]<br>1965: [[Greater London]] and<br>parts to [[Surrey]] and [[Hertfordshire]] |Motto= |Divisions= [[hundred (country subdivision)|hundreds]] (ancient) |Image= |Map= [[File:EnglandMiddlesexTrad.png|150px|Ancient extent of Middlesex]][[File:EnglandMiddlesex1890.png|150px|Middlesex in 1889]]<br>''Ancient and 1889 extent of Middlesex'' |Arms= [[File:Flag of Middlesex.png|150px]]<br>''Banner of arms of Middlesex County Council'' |Civic= |PopulationFirst= 818,129<ref name=vic_pop>{{cite web | url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22159 | title=Table of population, 1801-1901 | publisher=A History of the County of Middlesex: Volume 22 | year=1911 | accessdate=2008-02-20 | archive-date=2011-05-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514001426/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22159 | url-status=dead }}</ref> |PopulationFirstYear= ೧೮೦೧ |AreaFirst= {{convert|181320|acre|km2|0}}<ref name=vic_pop/> |AreaFirstYear= ೧೮೦೧/೧೮೮೧ |DensityFirst= ೪.೫/acre |DensityFirstYear= ೧೮೦೧ |PopulationSecond= ೨,೯೨೦,೪೮೫<ref name=vic_pop/> |PopulationSecondYear= ೧೮೮೧ |AreaSecond= |AreaSecondYear= |DensitySecond= ೧೬.೧/acre |DensitySecondYear= ೧೮೮೧ |PopulationThird= ೧,೧೨೬,೪೬೫<ref name=vision_mddx>{{cite vob|name=Middlesex|population=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_TPop&u_id=10061441&c_id=10001043&add=N | area= http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_AREA_A&u_id=10061441&c_id=10001043&add=Y | density=http://www.visionofbritain.org.uk/data_rate_page.jsp?u_id=10061441&c_id=10001043&data_theme=T_POP&id=0 | accessdate=2008-02-20}}</ref> |PopulationThirdYear= ೧೯೧೧ |AreaThird= {{convert|148701|acre|km2|1}}<ref name=vision_mddx/> |AreaThirdYear= ೧೯೧೧ |DensityThird= ೭.೬/acre |DensityThirdYear= ೧೯೧೧ |PopulationLast= ೨,೨೩೪,೫೪೩<ref name=vision_mddx/> |PopulationLastYear= ೧೯೬೧ |AreaLast= {{convert|148691|acre|km2|1}}<ref name=vision_mddx/> |AreaLastYear= ೧೯೬೧ |DensityLast= ೧೫/acre |DensityLastYear= ೧೯೬೧ }} ‌'''ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್''' ({{pron-en|ˈmɪdəlsɛks}}) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="census_1831">{{cite vob| population=http://www.visionofbritain.org.uk/census/table_page.jsp?tab_id=GB1831ABS_M%5B1%5D&u_id=10001043&show=DB&min_c=1&max_c=5 | name=1831 Census | accessdate=2008-02-20}}</ref> ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕೌಂಟಿಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref name="rural_old">ದಿ ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಬೈಲಿ - [http://www.oldbaileyonline.org/history/london-life/rural-middlesex.html ರೂರಲ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026152503/http://www.oldbaileyonline.org/history/london-life/rural-middlesex.html |date=2007-10-26 }}. ೨೦೦೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಈ ಕೌಂಟಿಯು ೧೮ನೇ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೮೫೫ರಿಂದ ಆಗ್ನೇಯವನ್ನು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಸ್‌ನ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="saint">ಸೇಂಟ್ ಎ., ''ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್: ದಿ ಲಂಡನ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (೧೮೮೯-೧೯೬೫)'', (೧೯೮೯)</ref> ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‍‌ಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದಾಗ, ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೨೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="barlow">ಬಾರ್ಲೊ, I., ''ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್'', (೧೯೯೧)</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಉಪನಗರೀಕರಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು<ref name="wolmar">ವೋಲ್ಮರ್, ಸಿ., ''ದಿ ಸಬ್‌ಟೆರ್ರಾನಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ'', (೨೦೦೪)</ref> ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಗರ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಒಳ ಲಂಡನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾಯುದ್ಧ II]]ರ ನಂತರ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್<ref name="lcc_pop" />‌ ಮತ್ತು ಒಳ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಹೊರಗಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಯಿತು.<ref name="census_1961" /> ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಆನ್ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ, ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಆಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕದ ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯುರ್ರೆ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="vision_mx" /> ಕೌಂಟಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೂ ಕೂಡ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಈಗ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸಗಳ ಐಚ್ಛಿಕ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.<ref name="mail">{{Harvnb|Royal Mail|2004|p=9}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಳನಾಮ ಅಧ್ಯಯನ=== ''ಮಿಡಲ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಜನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವೆಂಬುದು'' ಈ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದವರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, 'ಮಿಡ್ಲ್' ಮತ್ತು 'ಸಿಯಾಕ್ಸೆ'.<ref name="mills">{{Harvnb|Mills|2001|p=151}}</ref> ಇದನ್ನು ೭೦೪ರಲ್ಲಿ ''ಮಿಡಲ್‌ಸಿಯಾಕ್ಸನ್'' ಎಂದು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇದರ ಬಳಕೆಯ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ===ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತು=== {{see|List of places in Middlesex}} [[File:Gray1824 middlesex.jpg|thumb|left|ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ನಕ್ಷೆ‌, 1824]] ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಡೊಮೆಸ್‌ಡೇ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಎಡ್ಮಂಟನ್‌, ಎಲ್ತೋರ್ನೆ, ಗೋರೆ, ಹೌನ್ ಸ್ಲೊವ್(ನಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಐಸ್ಲೆವರ್ತ್ ಎಂದಿದೆ),<ref name="isleworth">{{cite web | url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22269 | title=The hundred of Isleworth | publisher=A History of the County of Middlesex: Volume 3 | year=1962 | accessdate=2008-02-20 | archive-date=2011-05-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525110122/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22269 | url-status=dead }}</ref> ಒಸಲ್ಟೋನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಲ್ಥ್ರೋನ್ ನ ಆರು ಹಂಡ್ರೆಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಕೌಂಟಿಯ ಒಳಗಿದೆ. ಇದು ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆರು ಹಂಡ್ರೆಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಸಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಲಿಬರ್ಟಿ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಒಂದಿಗೆ ಹಂಡ್ರೆಡ್‌ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಫಿನ್ಸ್ ಬರಿ, ಹೊಲ್ ಬಾರ್ನ್, ಕೆನ್ ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಟವರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="ossulstone">{{cite vob|url=http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10031163|name=Ossulstone hundred|accessdate=2008-02-20}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20121224083334/http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10031163 |date=2012-12-24 }} {{Cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10031163 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-04-25 |archive-date=2012-12-24 |archive-url=https://archive.is/20121224083334/http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10031163 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕೌಂಟಿಯು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ೧೬೨೨ ಮತ್ತು ೧೬೭೭ರಲ್ಲಿ ಎರಡುಬಾರಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದು ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿತು.<ref name="eb1911" /> ===ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ=== ಕೌಂಟಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="rural_old" /> ಧಾನ್ಯದಂತಹ ಬೆಳೆಗಳು, ಒಣಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಈ ಸಿಟಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಕ್ನೆ, ಇಸ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಹೈಗೇಟ್‌ನಂತಹ ಹಿಂದಿನ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಸಹ ಹಿಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗವನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಒಳ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು ಸಿಟಿಯ ಉಪನಗರಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳನ್ನು ನಗರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="rural_old" /> ೧೮೩೯ರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ರೇಡಿಯಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದಾಗಿ, ಲಂಡನ್‌ನ ಕೃಷಿ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಡೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು.<ref name="LSE London">{{cite book | publisher=[[London School of Economics]] | title=Memorandum of Evidence to The Royal Commission on Local Government in Greater London |date=July, 1959 | author=Greater London Group }}</ref> ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೊಟೆನ್ ಹ್ಯಾಮ್, ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು, ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃಡ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಮೂಲಕ ವಿಂಡ್ಸರ್‌ಗೆ ಮತ್ತು೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್‌ಗೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿಗೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವಿಸ್ತೃತಭಾಗದ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ, ಆಕ್ಟನ್, ವಿಲ್ಸೆಸ್‌ಡೆನ್, ಈಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ನ್ಸೆಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳು ಟ್ರ್ಯಾಮ್(ರಸ್ತೆಯ ರೈಲು ಬಂಡಿ) ಮತ್ತು ಬಸ್ ಜಾಲಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದವು, ಇವು ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಅಗ್ಗದ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="LSE London" /> [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾಯುದ್ಧ I]]ರ ನಂತರ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹೇಸ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್ ರಾಯಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾದರಿ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="LSE London" /> ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಅಧಿಕ ಜನರನ್ನು ಕೌಂಟಿಯ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು ಹಾಗು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ==ಆಡಳಿತ== ===ಮೈಟ್ರೋಪಾಲಿಸ್=== {{see|Population of Middlesex (1801–1881)}} ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಎಸೆಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಟವರ್ ವಿಭಾಗ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref name="vic_pop" /> ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಬಂದ ನಂತರ ಲಂಡನ್‌ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದ ಉಪನಗರಗಳು ಕೌಂಟಿಯ ಬೃಹತ್ ಭಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹರಡಿದವು.<ref name="wolmar" /> ೧೮೨೯ರಿಂದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೋಲಿಸ್ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮೪೦ರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="met">ಆರ್ಡರ್ ಇನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಎನ್ಲಾರ್ಜಿಂಗ್ ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (SI ೧೮೪೦ ೫೦೦೧)</ref> ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ೧೮೩೫ರ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಡಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಂಘಗಳ ಅಥವಾ ಆಡ್ ಹಾಕ್ ಇಂಪ್ರೂಮೆಂಟ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವು.<ref>''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಏರಿಯಾಸ್ ೧೮೩೪ -೧೯೪೫'', ವಿ ಡಿ ಲಿಪ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ೧೯೪೯</ref><ref>ಜೋಸೆಫ್ ಫ್ಲೆಟ್ಚರ್, ''ದಿ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಸ್; ಇಟ್ಸ್ ಬೌಂಡರೀಸ್, ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಟ್ ಆಂಡಿ ಡಿವಿಜನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್'' - ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್'', ಸಂಪುಟ ೭, ಸಂಖ್ಯೆ ೨. (ಜೂನ್ ೧೮೪೪), ಪುಟಗಳು ೧೦೩-೧೪೩.</ref> ೧೮೫೫ರಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವು.<ref name="saint" /> ಈ ನಾವೀನ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ "ಗೊಂದಲಮಯ"ವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಾಕಾರರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="barlow" /> ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ೧೮೮೮ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|30000|acre|km2}} ನಷ್ಟು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref name="eb1911" /> ಕಾಯ್ದೆಯು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಭಾಗವನ್ನು "[ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌] ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ" ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. [[File:Middlesex 1851 and 1911.png|200px|thumb|ನಕ್ಷೆಯು 1851 ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌‌ನ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನಸ್ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉತ್ತರದ ಮಾಂಕೆನ್ ಹ್ಯಾಡ್ಲಿಯನ್ನು 1889ರಲ್ಲಿ ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಆಗ್ನೇಯದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[File:1882 Reynolds Map.jpg|thumb|1882ರ ನಕ್ಷೆಯು ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರೀಕರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ನಿಂದ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನ ಭಾಗವನ್ನು ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ೧೮ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಏಳು ಒಳ ಲಂಡನ್ ಬರೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ೧೯೬೫ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು: *ಕ್ಯಾಮ್ ಡನ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಂಪ್ ಸ್ಟೆಡ್, ಹೊಲ್ ಬಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ ಪ್ಯಾನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. * ಹ್ಯಾಕ್ ನೆ ಯನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ ನೆ, ಶೋರ್ ಡಿಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಕ್ ನ್ಯೂಂಗ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. *ಹ್ಯಾಮರ್ ಸ್ಮಿತ್ (೧೯೭೯ ರಿಂದ ಹ್ಯಾಮರ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಮರ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಗಳ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ *ಇಸ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅನ್ನು ಫಿನ್ಸ್ ಬರಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಗಳ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಕೆನ್ ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯವನ್ನು ಚ್ವೆಲ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನ್ ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಗಳ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಟವರ್ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬೆಥನಲ್ ಗ್ರೀನ್, ಪಾಪ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಪ್ನೆಗಳ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್ಟನ್, ಸೆಂಟ್ ಮಾರ್ಲೆಬೋನ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ನಗರಗಳ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="saint" /> ===ಅಧಿಕ-ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ=== {{see|History of local government districts in Middlesex}} ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ವರೆಗು ಗ್ರಾಮವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದು ತಡವಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ನ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರಾವ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರೋಗಳು ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="sessions">ಲಂಡನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಆರ್ಕೀವ್ಸ್ - [https://web.archive.org/web/20110704190912/http://217.154.230.218/NR/rdonlyres/EAC40083-0CF8-491A-909E-19E4165F9B7B/0/infono25.pdf ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಸೆಷನ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್], (೨೦೦೯). ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೨೬ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗಳ ಮಹತ್ವ ಕುಸಿಯಿಯು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಧೀವೇಶನದಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಸಭೆಯು ನಡೆಸಿದಂತಹ "ಕೌಂಟಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ" ನಡುವೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಂಘಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಲಂಡನ್ ನ ಉಪನಗರಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿದಂತೆ, ಯೋಜನೆಯಿಲ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕಾಲರದ ಆರಂಭ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಇಂಪ್ರೂಮೆಂಟ್ ಕಮಿಷನರ್ ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಭಿನ್ನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೭೫ ರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳಂತೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರಾಯ್‌ಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್, ''ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಂಡ್ ಲೋಕಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಮಿಡ್-ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ದಿ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫೀಸ್, ೧೮೫೮-೭೧'', ''ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'', ಸಂಪುಟ. ೬, ಸಂಖ್ಯೆ ೨. (ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೬೨), ಪುಟಗಳು ೧೨೧-೧೫೦.</ref> ೧೮೮೮ ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಂತರ, ಮಾನ್ ಕೆನ್ ಹ್ಯಾಡ್ಲೆ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಅನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಕೌಂಟಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್ ನ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref name="hadley">{{cite vob|url=http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10020530&c_id=10001043|name=Monken Hadley|accessdate=2008-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220605061055/https://www.visionofbritain.org.uk/unit_page.jsp;jsessionid=D1C662A8A716903791E545A2366549A0?u_id=10020530 |date=2022-06-05 }} {{Cite web |url=https://www.visionofbritain.org.uk/unit_page.jsp;jsessionid=D1C662A8A716903791E545A2366549A0?u_id=10020530 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605061055/https://www.visionofbritain.org.uk/unit_page.jsp;jsessionid=D1C662A8A716903791E545A2366549A0?u_id=10020530 |url-status=bot: unknown }}</ref> ಅದರಂತೆ ಲಾರ್ಡ್ ಲಿಟ್ ನ್ಯಾನ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿ ಬರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿ (ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ನ ಪ್ರದೇಶ)ಗಳು ಅಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ೧೮೯೪ ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ರೂರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತೊಂದು ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳಾಗಿವೆ ವಿಂಗಡಿಸಿತು. ಸೌತ್ ಹಾರ್ನ್ ಸೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ೧೯೦೦ ರವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಅನಂತರ ಕೌಂಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ವರೆಗು, ಇದು ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನೊಳಗೆಯೇ ಇರುವಂತಹ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಹೊರಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="youngs">ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಯಂಗ್ಸ್, ''ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಲೋಕಲ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಯುನಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'', ಸಂಪುಟ I : ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಲಂಡನ್, ೧೯೭೯</ref> ಹೆನ್ ಡನ್, ಸೌತ್ ಮಿಮ್ಸ್, ಸ್ಟ್ಯೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ರೂರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="vision_mx">{{cite vob|name=Middlesex|url=http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10061441|accessdate=2008-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201154636/http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10061441 |date=2012-02-01 }} {{Cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10061441 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-04-25 |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201154636/http://www.visionofbritain.org.uk/relationships.jsp?u_id=10061441 |url-status=dead }}</ref> ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬರೋನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ೧೯೬೧ ರ ಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಗಳು:<ref name="census_1961">{{cite vob | name=Census 1961: Middlesex | population=http://www.visionofbritain.org.uk/census/table_page.jsp?tab_id=EW1961COU_M3&u_id=10061441&show=&min_c=1&max_c=5as | accessdate=2008-02-20}}</ref> {| class="wikitable" align="center" | <ol><li>ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್</li><li>ಎನ್ ಫೀಲ್ಡ್</li><li>ಸೌತ್ ಗೇಟ್</li><li>ಎಡ್ಮಂಟನ್‌</li><li>ಟೊಟೆನ್ ಹ್ಯಾಮ್</li><li>ವುಡ್ ಗ್ರೀನ್</li><li>ಫ್ರೆರ್ನ್ ಬಾರ್ನೆಟ್</li><li>ಹಾರ್ನ್ ಸೆ</li><li>ಫಂಚ್ಲೆ</li><li>ಹೆನ್ ಡನ್</li><li>ಹ್ಯಾರೊ</li><li>ರುಸ್ಲಿಪ್-ನಾರ್ಥ್ ವುಡ್</li><li>ಉಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್</li></ol> | [[File:Middlesex.svg|360px]] | <ol><li>ಎಲಿಂಗ್</li><li>ವೆಂಬ್ಲೆ</li><li>ವಿಲ್ಸ್ ಡನ್</li><li>ಆಕ್ಟನ್</li><li>ಬ್ರೆಂಟ್ ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಚಿಸ್ ವಿಕ್</li><li>ಹೆಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲೆವರ್ತ್</li><li>ಸೌಟ್ ಆಲ್</li><li>ಹ್ಯೇಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್</li><li>ವೈಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಯ್ಟನ್</li><li>ಸ್ಟೈನ್ಸ್</li><li>ಫೆಲ್ಥಮ್</li><li>ಟ್ವಿಕೆನ್ ಹ್ಯಾಮ್</li><li>ಸನ್ ಬರಿ-ಆನ್-ಥೇಮ್ಸ್</li></ol> |} ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತಲ್ಲದೇ, ಕೌಂಟಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ ಲಂಡನ್ ನ ಉಪನಗರಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ ಮೆಟ್ರೋ-ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಗಳು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದವು.<ref>ರಾಯ್‌ಸ್ಟನ್, ಜೆ, ''ರಿವಿಸಿಟಿಂಗ್ ದಿ ಮೆಟ್ರೊ-ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೂಟ್'', ಹ್ಯಾರೊ ಟೈಮ್ಸ್. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಗಳ <ref name="reed">ರೀಡ್, ಜೆ, ''ಲಂಡನ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇಸ್'', (೧೯೯೭)</ref> ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಬಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನ ಅಂಡರ್ಗ್ರೌಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಫೋರ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು<ref name="lpt">ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - ''[http://www.uk-legislation.hmso.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1933/cukpga_19330014_en_1 ಲಂಡನ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ 1933 (ಆಸ್ ಅಮೆಂಡೆಡ್)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref>. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂದೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿವುದಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೩೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನ್ಯೂ ವರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref name="wolmar" /> ಬಹುಶಃ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಇದು ತೀರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಮಹಾಯುದ್ಧ IIರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಏರಿಯಲ್ ಬಾಂಬುದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗು ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ RAF ಉಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಮತ್ತು RAF ಹೆಸ್ಟನ್ ನಂತಹ ಅನೇಕ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂದಿತ್ತು.<ref name="battle">ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ - [http://www.raf.mod.uk/bob1940/september28.html ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕಾಂಪೇನ್ ಡೈರಿ]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ===ಕೌಂಟಿ ಟೌನ್=== [[File:middlesex.guildhall.london.arp.jpg|thumb|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್‌ನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ಹಾಲ್.]] ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ [[ಲಂಡನ್]] ನ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಹನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಏಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿ ಟೌನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="LSE London" /> ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಕೌಂಟಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಗಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗಿವ ಕೌಂಟಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿವೇಶನಗಳು ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಓಲ್ಡ್ ಬೈಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="rural_old" /> ೧೮೮೯ ರ ವರೆಗು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ‌ಯನ್ನು ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹದಿನೆಂಟನೆ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಿಂದ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಇದ್ದಂತಹ ಅಧೀವೇಶನಗಳ ಮನೆ ಕ್ಲರ್ಕೆನ್ ವೆಲ್ ಗ್ರೀನ್ ನಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವರೆಗು ಹಿಂದಿನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಸೆಷನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಧಿವೇಶನ, ಕೌಂಟಿಯ ಬಹುಪಾಲು ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಷೈರ್ ಗಳಿಗಾಗಿ (ಅಥವಾ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು) ನೈಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ೧೭೦೧ ರಿಂದ ನ್ಯೂ ಬ್ರೆಂಟ್ ಫೋರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಟೌನ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="eb1911">ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ, ೧೯೧೧ ಆವೃತ್ತಿ</ref><ref name="ealing_brentford">{{cite web | url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22575&strquery=ealing%20growth | title=Ealing and Brentford: Growth of Brentford | publisher=A History of the County of Middlesex: Volume 7 | year=1982 | accessdate=2008-02-20 | archive-date=2012-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113144/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22575&strquery=ealing%20growth | url-status=dead }}</ref> ೧೭೯೫ ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂ ಬ್ರೆಂಟ್ ಫೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು "ಕೌಂಟಿ-ಟೌನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡವಿಲ್ಲ".<ref name="environ_brentford">{{cite web | url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=45404&strquery=brentford | title=Brentford | publisher=The Environs of London: volume 2: County of Middlesex | year=1795 | accessdate=2008-02-20 | archive-date=2012-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113156/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=45404&strquery=brentford | url-status=dead }}</ref> ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನ ನ್ಯಾಯಕ್ಶೇತ್ರದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದೆ. ===ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಲಾಂಛನ=== [[File:Middx arms.png|thumb|ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಲಾಂಛನ.]] ರಾಜರ ವಂಶಲಾಂಛನಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಸಪ್ತರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳವರೆಗಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗೊಂಡಿವೆ. ಅವು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ಗಳ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು "ಸಿಯಾಕ್ಸೆ‌ಗಳು" ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗರಗಸದ ಏಣಿನಾಕಾರದ ಸಣ್ಣ ಖಡ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸಿಯಾಕ್ಸೆಯು ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಸೈನಿಕರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಆಯುಧವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 'ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್' ಪದವನ್ನು ಈ ಪದದಿಂದ ಪಡೆದಿರಬಹುದು.<ref name="armoury">ಡೋಹರ್ಟಿ, ಎಫ್, ''[http://www.myarmoury.com/feature_seax.html ದಿ ಆಂಗ್ಲೊ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಬ್ರೋಕನ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಯಾಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312192933/http://www.myarmoury.com/feature_seax.html |date=2011-03-12 }}''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="saxon">ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಟಿಮೋಲಜಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ - [http://www.etymonline.com/index.php?term=Saxon ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಈ ಲಾಂಛನಗಳು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಎರಡು ಕೌಂಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿದವು. ಈ ಎರಡೂ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಸಿದ ಕೌಂಟಿ ಅಧಕೃತ ವರ್ಗ, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ರೆಜಿಮೆಂಟುಗಳು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌‌ನ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಶೆರಿಫ್‌ನ ಕಛೇರಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದೇ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಾಂಛನಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಂಶಲಾಂಛನ 'ಭಿನ್ನತೆ'ಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕವೊಂದರ ಲೇಖಕ ಕರ್ನಲ್ ಒಟ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಂಶಲಾಂಛನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯೆಂದರೆ "ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಕಿರೀಟ", ಇದನ್ನು ರಾಜ ಅತೆಲ್‌ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ನ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಕಾಲದ ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆನ್ನಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಆತನ ಭಾವಚಿತ್ರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಯಾವುದೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಿರೀಟದ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ೧೯೧೦ರ ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದಿಂದ ವಿಧಿವಿಹಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="times_armorial">''ಆರ್ಮೋರಿಯಲ್ ಬಿಯರಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌'', ದಿ ಟೈಮ್ಸ್. ೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೦.</ref><ref name="fox">''ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆರ್ಮ್ಸ್'', ಎ. ಸಿ. ಫಾಕ್ಸ್-ಡೇವಿಸ್, ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಲಂಡನ್, ೧೯೧೫</ref><ref name="scott">''ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್'', ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಸಿ. ಸ್ಕಾಟ್ ಗಿಲ್ಸ್, ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಲಂಡನ್, ೧೯೫೩</ref> ಈ ಲಾಂಛನಗಳ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು: <blockquote>''Gules, three seaxes fessewise points to the sinister proper, pomels and hilts and in the centre chief point a Saxon crown or.'' </blockquote> ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸದ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="civic_essex">ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - ''[http://www.civicheraldry.co.uk/essex.html#essex_cc ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203015014/http://www.civicheraldry.co.uk/essex.html#essex_cc |date=2007-02-03 }}''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸಿಯಾಕ್ಸೆ‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕೌಂಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬರೋಗಳ ಲಾಂಛಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಕಿರೀಟವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪೌರ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಂಶಲಾಂಛನದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಯಿತು.<ref>ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - ''[http://www.civicheraldry.co.uk/middlesex.html ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ (ಆಬ್ಸೊಲೀಟಿ)]''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="scott_giles">ಸಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್-ಗಿಲ್ಸ್, ''ರಾಯಲ್ ಆಂಡ್ ಕಿಂಡ್ರೆಡ್ ಎಂಬ್ಲೆಮ್ಸ್'', ''ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್'', ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಲಂಡನ್, ೧೯೫೩, ಪುಟ ೧೧</ref> ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಅನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗ ಅದರ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="glc">ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - ''[http://www.civicheraldry.co.uk/obs_county.html#glc ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸಿಯಾಕ್ಸೆಗಳು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪೆಲ್ತೋರ್ನೆ ಬರೋ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲಂಡನ್ ಬರೋ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳ ಲಾಂಛನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ‌.<ref>ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - ''[http://www.civicheraldry.co.uk/surrey.html#spelthorne_bc ಸ್ಪೆಲ್ತೋರ್ನೆ ಬರೋ ಕೌನ್ಸಿಲ್]''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="civic_glondon">ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - ''[http://www.civicheraldry.co.uk/great_london.html ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್]''. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ===ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನ ರಚನೆ=== ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದಂದಿನಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ನಂತರ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಗಮನವು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="lcc_pop">{{cite vob|population=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_TPop&u_id=10041790&c_id=10001043&add=N|name=County of London|accessdate=2008-02-20}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="mdx_pop">{{cite vob|population=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_TPop&u_id=10061441&c_id=10001043&add=N|name=Middlesex|accessdate=2008-02-20}}</ref> ೧೯೫೧ರಿಂದ ೧೯೬೧ರವರೆಗೆ ಈ ಕೌಂಟಿಯ ಒಳಗಿನ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಎಂಟು ನಗರದ ಹೊರಗಿನ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="census_1961" /> ೧೯೬೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈಲಿಂಗ್, ಏನ್ಫೀಲ್ಡ್, ಹ್ಯಾರೊ, ಹೆಂಡನ್, ಹೆಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಐಲ್‌ವರ್ತ್, ಟೊಟ್ಟೆನ್ಹ್ಯಾಮ್, ವೆಂಬ್ಲಿ, ವಿಲ್ಸ್‌ಡನ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಕೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಮೊದಲಾದವೆಲ್ಲವೂ ೧೦೦,೦೦೦ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದವು, ಇದು ಅವನ್ನು ಕೌಂಟಿ ಬರೋ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬರೋಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಕಮೀಷನ್ ಆನ್ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್‌ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ೧೯೬೩ರ ಲಂಡನ್ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿಸಿತು, ಇದು ೧೯೬೫ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರಂದು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಲಂಡನ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೬೩, '''ಸೆಕ್ಷನ್ ೩:''' ''(೧) ೧೯೬೫ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರ ಪ್ರಕಾರ—'' <br> ''(a) ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವು ಯಾವುದೇ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿ, ಕೌಂಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ;'' <br> ''(b) ಕೆಳಗಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು (ಮತ್ತು, ಬರೋ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಕೌಂಟಿಗಳು, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬರೋಗಳು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೌಂಟಿ ಬರೋ, ಕೌಂಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಿಷ್, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನೊಳಗೆ ಬರುವ ಪ್ರದೇಶ;'' <br> ''(c) ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಶೈರ್ ಕೌಂಟಿಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ;'' <br> ''(d) ಸ್ಟೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸನ್‌ಬರಿ-ಆನ್-ಥೇಮ್ಸ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳು ಸುರ್ರೆ ಕೌಂಟಿಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತವೆ.'' <br> '''ಸೆಕ್ಷನ್ ೮೯:''' ''(೧) ಈ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ, ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೆಳಗಿನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅಂದರೆ —'' <br> '' 'ಕೌಂಟಿ' ಅಂದರೆ ಒಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ;''</ref> ೧೯೬೪ರ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಾಯಿದೆಯು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟೆನಂಟ್-ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಭಾಗವಾದವು ಹಾಗೂ ಬಾರ್ನೆಟ್ (ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರ), ಬ್ರೆಂಟ್, ಈಲಿಂಗ್, ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್, ಹ್ಯಾರಿಂಗೆ, ಹ್ಯಾರೊ, ಹಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್, ಹಾನ್ಸ್ಲೊ ಮತ್ತು ಥೇಮ್ಸ್‌ನ ಮೇಲಿನ ರಿಚ್ಮಂಡ್ (ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರ) ಮೊದಲಾದ ಹೊಸ ಹೊರಗಿನ ಲಂಡನ್ ಬರೋಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref name="schedule">ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - [http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1963/cukpga_19630033_en_1 ಲಂಡನ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ 1963 (ಆಸ್ ಅಮೆಂಡೆಡ್)]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಇದು ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು, ಸನ್‌ಬರಿ-ಆನ್-ಥೇಮ್ಸ್ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈನ್ಸ್ ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಇವು ಸುರ್ರೆಯ ಭಾಗವಾದವು.<ref name="vision_mx" /> ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಂತರ, ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಮುಂದೆ ಒಂಭತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಲಂಡನ್ ಬರೋಗಳ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದವು.<ref name="local_law">ದಿ ಲೋಕಲ್ ಲಾ (ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಲಂಡನ್ ಬರೋಸ್) ಆರ್ಡರ್ ೧೯೬೫ (S.I. ೧೯೬೫ No. ೫೩೩)</ref> ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ, ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ರೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೂರು ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ಮಿಯರ್ (ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರ) ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಲ್ತೋರ್ನೆಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳಾದವು.<ref>ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾನ್-ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್ (ಡೆಫಿನಿಶನ್) ಆರ್ಡರ್ ೧೯೭೨ (SI ೧೯೭೨/೨೦೩೮)</ref> ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪೋಯ್ಲೆ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸ್ಪೆಲ್ತೋರ್ನೆಯಿಂದ ಸ್ಲೌಘ್‌ನ ಬರ್ಕ್ಶೈರ್ ಬರೋಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="poyle">ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - [http://www.opsi.gov.uk/si/si1994/Uksi_19940330_en_1.htm Berkshire, Buckinghamshire and Surrey (ಕೌಂಟಿ Boundaries) Order 1994]. ೨೦೦೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೨ ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ೧೯೬೫ರಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವು.<ref>ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - [http://www.opsi.gov.uk/si/si1993/Uksi_19931342_en_1.htm ದಿ ಹೀತ್ರೊ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ (ಕೌಂಟಿ ಆಂಡ್ ಲಂಡನ್ ಬರೋ ಬೌಂಡರೀಸ್) ಆರ್ಡರ್ 1993]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - [http://www.opsi.gov.uk/si/si1993/Uksi_19931391_en_1.htm ದಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಆಂಡ್ ಸುರ್ರೆ (ಕೌಂಟಿ ಆಂಡ್ ಲಂಡನ್ ಬರೋ ಬೌಂಡರೀಸ್) (ಸಂಖ್ಯೆ 4) ಆರ್ಡರ್ 1993]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==ಭೂವಿವರಣೆ== ಈ ಕೌಂಟಿಯು ಲಂಡನ್ ಬೇಸಿನ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ<ref name="nature">ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ - [https://web.archive.org/web/20080227031141/http://www.english-nature.org.uk/Science/natural/profiles%5CnaProfile66.pdf ಲಂಡನ್ ಬೇಸಿನ್ ನ್ಯೂಚುರಲ್ ಆರಿಯಾ]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮತ್ತು ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ಗಡಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಲಿಯಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ನೆ ನದಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಡಿರೇಖೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೌಂಟಿಯ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಡೊಂಕುಡೊಂಕಾಗಿ ಹರಿದು, "ಉತ್ತರದ ತೀರ"ಕ್ಕಿಂತ "ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ತೀರ"ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಣನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿಸಿದೆ; ಇದು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಭಿನ್ನತೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಗಡಿಯು ಬಾರ್ನೆಟ್ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಏಣು ಮತ್ತು ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್‌ನ ದೀರ್ಘವಾದ ಮುಂಚಾಚಿರುವಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="physical">{{cite web | url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22094 | title=The Physique of Middlesex | publisher=A History of the County of Middlesex: Volume 1 | year=1969 | accessdate=2008-02-20 | archive-date=2011-05-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525073322/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22094 | url-status=dead }}</ref> ಈ ಕೌಂಟಿಯು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು<ref name="nature" /> ಮತ್ತು ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಪುರಾತನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ {{convert|502|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬುಶೆ ಹೀತ್‌ನ ಹೈ ರೋಡ್.<ref name="height_history">ದಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - [http://www.hill-bagging.co.uk/CountyTopsHistoric.php ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಕೌಂಟಿ ಟಾಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123215803/http://www.hill-bagging.co.uk/CountyTopsHistoric.php |date=2010-11-23 }}. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇದು ಈಗ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="height_london">ದಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ - [http://www.hill-bagging.co.uk/LondonBoroughs.php ಲಂಡನ್ ಬರೋ ಟಾಪ್ಸ್]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==ಕೊಡುಗೆ== ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಅಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್,<ref name="mccc">[http://www.middlesexccc.com/ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ.<ref name="uni">ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ - [http://www.mdx.ac.uk/aboutus/history.asp ಎಬೌಟ್ ಅಸ್: ಅವರ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306025800/http://www.mdx.ac.uk/aboutus/history.asp |date=2012-03-06 }}. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಟೈನ್ಸ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಆಶ್ಫೋರ್ಡ್ ಟೌನ್ (ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌) ಎಂಬ ಎರಡು ತಂಡಗಳಿವೆ, ಅವು ಈಗ ಸುರ್ರೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್ ಟೌನ್ ಇದೆ,<ref name="bar">ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್ ಟೌನ್ ಎಫ್. ಸಿ. - [http://www.pbtfc.degz.co.uk/index1.htm ಫಿಕ್ಚರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610062802/http://www.pbtfc.degz.co.uk/index1.htm |date=2007-06-10 }}. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇದು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="cup">ಮಿಟೂ - [http://football.mitoo.co.uk/FixtResMonth.cfm?TblName=Matches&amp;DivisionID=743&amp;LeagueCode=MCFA2006&amp;MonthNo=11 2006–2007 ಸೀಜನ್: ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಉತ್ತರ ಲಂಡನ್‌ನ ನಿವಾಸಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಕವಿ ಸರ್ ಜಾನ್ ಬೆಟ್ಜ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಕವನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ಕಾವ್ಯವಾಚನ ''ಮೆಟ್ರೊಲ್ಯಾಂಡ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="wilson">ವಿಲ್ಸನ್, ಎ., ''ಬೆಟ್ಜೆಮ್ಯಾನ್'', (೨೦೦೬)</ref> ೨೦೦೨ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸಸ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌ಲೈಫ್ ಕಾಡು ಅನಿಮನಿಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಯ ಹೂವಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಹಿಹಾಕಿದ ಅರ್ಲಿ ಡೇ ಮೋಶನ್ ಮೇ ೧೬ ಅನ್ನು ಅಲ್ಬುವೆರಾ ಕದನದ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ದಿನದಂದು ಈ ಕದನದಲ್ಲಿನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟುಗಳ('ಡೈ-ಹಾರ್ಡ್‌ಗಳು') ಧೀರ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ''ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ದಿನ'' ವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ನೆನೆಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆಚರಿಸಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="early_day">ರಾಂಡಲ್, ಜೆ., [http://edmi.parliament.uk/EDMi/EDMDetails.aspx?EDMID=22809 ಅರ್ಲಿ ಡೇ ಮೋಶನ್ 13 ಮೇ 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721035639/http://edmi.parliament.uk/EDMi/EDMDetails.aspx?EDMID=22809 |date=2006-07-21 }}. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ದಿನದಂದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಐದು ಕಮೀಷನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿತು. ಒಂದಕ್ಕೆ "ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬಾರ್ನೆಟ್, ಬ್ರೆಂಟ್, ಈಲಿಂಗ್, ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್, ಹ್ಯಾರಿಂಗಿ, ಹ್ಯಾರೊ, ಹಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಹೌನ್‌ಸ್ಲೊ ಮೊದಲಾದ ಬರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="justice_act">ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೬೪ (೧೯೬೪ C. ೪೨)</ref> ಇದನ್ನು ೨೦೦೩ರ ಜುಲೈ ೧ರಂದು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="commission_2003">ಆಫೀಸ್ ಆಪ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ - [http://www.opsi.gov.uk/si/si2003/20030640.htm ''ದಿ ಕಮೀಶನ್ ಏರಿಯಾಸ್ (ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್) ಆರ್ಡರ್ 2003'' (ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಯುಟರಿ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ 2003 ಸಂಖ್ಯೆ 640)]. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ===ಹಿಂದಿನ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿ=== ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ಅನ್ನು (ಮಿಡ್‌ಎಕ್ಸ್ ಎಂದು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ)<ref name="map_front">{{Harvnb|Geographers' A-Z Map Company|2008|p=1}}</ref><ref name="digest">ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ - [ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/cmwalk/doc/active/doc21800003/PAF_Digest_Dec_03.pdf PAF ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಇಶ್ಯೂ 6.0]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹಿಂದಿನ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂಚೆಯ ವಿಳಾಸವು ೧೯೯೬ರವರೆಗೆ ವಾಡಿಕೆಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗ ಒಂದು ಐಚ್ಛಿಕ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.<ref name="mail" /> ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯು ೧೯೬೫ರ ನಂತರವೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು ಏಕೆಂದರೆ ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಕೌಂಟಿಯ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ''ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್'' ಅನ್ನು ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="times_postal">{{cite news|title=G.P.O. To Keep Old Names. London Changes Too Costly.|publisher=The Times|date=April 12, 1966}}</ref> ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಗಿನ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ (ವಿಲ್ಲೆಸ್ಡನ್, ಹಾರ್ನ್ಸೆ ಇತ್ಯಾದಿ)<ref name="hmso_postal">HMSO, ''[http://www.londonancestor.com/po/1map-w.htm ನೇಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಆಂಡ್ ಪ್ಲೇಸಸ್ ಇನ್ ದಿ ಲಂಡನ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಏರಿಯಾ]'', (೧೯೩೦). ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪ್ರದೇಶಗಳು ಲಂಡನ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ಅದಾಗಲೇ ವಿಳಾಸಗಳು "ಲಂಡನ್"ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ಶೈರ್‌ಗೆ ಪಾಟರ್ಸ್ ಬಾರ್‌ನ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಸುರ್ರೆಗೆ ಸ್ಟೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸನ್‌ಬರಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯು ಎರಡು ಸಂಪರ್ಕವಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{convert|6|mi}} ದೂರವಿದೆ (ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಉಳಿದವುಗಳಿಂದ)<ref name="map_front" /> ಮತ್ತು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚೆ-ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: {| class="wikitable" |- | ಅಂಚೆ-ನಗರಗಳು | rowspan="5"| {{Location map+|Greater London |caption = |float = left |width = 250 |places = {{location map~|Greater London|label=|mark=Blue_pog.svg|position=right|width=250|lat=51.654269 |long=-0.067104|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.551203 |long=-0.305375|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.579387 |long=-0.338849|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.569952 |long=-0.410764|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.594759 |long=-0.386264|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.532869 |long=-0.422853|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.611271 |long=-0.310952|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|position=right|lat=51.611195 |long=-0.273635|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.446290|long=-0.354664|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.465369|long=-0.388126|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.487270|long=-0.306795|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.469711|long=-0.292083|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.423363|long=-0.369683|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.438956|long=-0.401703|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.453545|long=-0.421919|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.431095|long=-0.458671|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.415626|long=-0.416711|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.398213|long=-0.448003|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=51.427404|long=-0.503474|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.515635|long=-0.373093|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.505177|long=-0.425165|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.543023|long=-0.376803|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.538692|long=-0.340432|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.503823|long=-0.469547|caption=|float=}} {{location map~|Greater London|label=|mark=Black_pog.svg|position=right|lat=51.535992|long=-0.474034|caption=|float=}} }} |- | [[File:Blue pog.svg|10px]] EN (ಭಾಗಶಃ) | ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್ |- | [[File:Red pog.svg|10px]] HA | ಎಡ್ಗ್‌ವೇರ್ • ಹ್ಯಾರೋ • ನಾರ್ತ್‌ವುಡ್ • ಪಿನ್ನರ್ • ರುಯ್‌ಸ್ಲಿಪ್ • ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಮೋರ್• ವೆಂಬ್ಲಿ |- | [[File:Green pog.svg|10px]] TW (ಭಾಗಶಃ) | ಆಶ್ಫೋರ್ಡ್ • ಬ್ರೆಂಟ್ಫೋರ್ಡ್ • ಫೆಲ್ತ್ಯಾಮ್ • ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ • ಹಾನ್ಸಸ್ಲೊ† • ಐಲ್‌ವರ್ತ್• ಶೆಪ್ಪರ್ಟನ್ • ಸ್ಟೈನ್ಸ್ • ಸನ್‌ಬರಿ-ಆನ್-ಥೇಮ್ಸ್ • ಟೆಡ್ಡಿಂಗ್ಟನ್ • ಟ್ವಿಕನ್ಹ್ಯಾಮ್† |- | [[File:Black pog.svg|10px]] UB | ಗ್ರೀನ್‌ಫೋರ್ಡ್ • ಹ್ಯಾಯ್ಸ್ • ನಾರ್ತ್‌ಹೋಲ್ಟ್ • ಸೌತ್‌ಹಾಲ್ • ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ • ವೆಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಯ್ಟನ್ |} † = ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯು ಅನೇಕ ಅಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದರ ಅಂಚೆ-ನಗರಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ್ದವು, ಉದಾ, ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ಶೈರ್‌ನ ದೇನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಗ್ರಾಮವು ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಅಂಚೆ-ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೆ ಇತ್ತು; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ವಿಕ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸುರ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಚೆ-ನಗರಗಳಿಂದೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="waugh">{{cite web | publisher=The Independent | url=http://www.independent.co.uk/life-style/house-and-home/property/property-boom-fuels-calls-to-reform-postcode-lottery-591325.html | accessdate=2009-11-02 | author=Paul Waugh | title=Property boom fuels calls to reform 'postcode lottery' | date=29 May 2003 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಇದೆ, ಇದು ಸುರ್ರೆಯ ಪೂರ್ವ ಮೋಲೆಸೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಪೋಸ್ಟಲ್(ಅಂಚೆಯ) ವಿಳಾಸವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="palace">{{cite web|publisher=Historic Royal Palaces|url=http://www.hrp.org.uk/HamptonCourtPalace/planyourvisit/gettingthere.aspx |title=Hampton Court: How to find us|accessdate=2009-11-02}}</ref> ವ್ರೇಸ್‌ಬರಿ, ಬರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ರೆಯ ಎಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೈತ್ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ಟೇನ್ಸ್ ಅಂಚೆ-ನಗರದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== ;ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{reflist|2}} ;ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ {{refbegin|2}} *{{citation|title=London Postcode and Administrative Boundaries|publisher=Geographers' A-Z Map Company|author=Geographers' A-Z Map Company|year=2008|edition=6|ISBN=9781843485926}} *{{citation|title=Dictionary of London Place Names|year=2001|surname=Mills|first=A.D.|publisher=Oxford|ISBN=0192801066}} *{{citation |title=A History of the County of Middlesex: Volume 2 |url=http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22150 |year=1911 |first=William (Edr.) |last=Page |series=[[Victoria County History]] |publisher=[[British History Online]] |access-date=2011-04-25 |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113212/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=22150 |url-status=dead }} *{{citation|title=Address Management Guide|year=2004|author=Royal Mail|edition=4|publisher=[[Royal Mail|Royal Mail Group]]}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌== * [http://www.british-history.ac.uk/place.aspx?gid=66&amp;region=1 ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008192206/http://www.british-history.ac.uk/place.aspx?gid=66&region=1 |date=2014-10-08 }} * [http://bbs.keyhole.com/ubb/showflat.php?Number=1033993 ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಬೌಂಡರಿ ಆಸ್ ಲೇಯರ್ ಫಾರ್ ಗೂಗಲ್ ಅರ್ತ್] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130103205935/http://bbs.keyhole.com/ubb/showflat.php?Number=1033993 |date=2013-01-03 }} * [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22200&amp;filename=fig06.gif&amp;pubid=84 ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌] ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ನಕ್ಷೆಗಳು: [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=26930&amp;filename=fig08.gif&amp;pubid=87 ಎಡ್ಮಂಟನ್‌], [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22381&amp;filename=fig01.gif&amp;pubid=86 ಎಲ್ತೋರ್ನೆ], [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=26876&amp;filename=fig01.gif&amp;pubid=87 ಗೋರೆ], [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22269&amp;filename=fig04.gif&amp;pubid=85 ಐಲ್‌ವರ್ತ್] ಮತ್ತು [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22200&amp;filename=fig07.gif&amp;pubid=84 ಸ್ಪೆಲ್ತೋರ್ನೆ] **[http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22489&amp;filename=fig01.gif&amp;pubid=88 ಓಸಲ್‌ಸ್ಟೋನ್]: [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22489&amp;filename=fig02.gif&amp;pubid=88 ಔಟರ್ ಫಿನ್ಸ್‌ಬರಿ], [http://www.british-history.ac.uk/image-publicationMap.aspx?pubid=30 ಇನ್ನರ್ ಫಿನ್ಸ್‌ಬರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025113255/http://www.british-history.ac.uk/image-publicationMap.aspx?pubid=30 |date=2012-10-25 }}, [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22544&amp;filename=fig02.gif&amp;pubid=89 ಔಟರ್ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್], [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=28683&amp;filename=fig82b.gif&amp;pubid=182 ಇನ್ನರ್ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್], [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22631&amp;filename=fig02.gif&amp;pubid=90 ಹೋಲ್ಬಾರ್ನ್] ಮತ್ತು [http://www.british-history.ac.uk/image.aspx?compid=22692&amp;filename=fig02.gif&amp;pubid=91 ಟವರ್] {{Geographic Location |title = '''Neighbouring counties (1889-1965)''' |Centre = Middlesex |North = [[Hertfordshire]] |Northeast = [[Hertfordshire|Herts]]/[[Essex]] |East = [[Essex]] |Southeast = [[County of London|London]] |South = [[Surrey]] |Southwest = [[Surrey]] |West = [[Berkshire]] |Northwest = [[Buckinghamshire]] }} {{England counties}} {{Middlesex}} {{Local government in London}} {{London Government Act 1963}} {{coord|51|30|N|0|25|W|display=title|region:GB_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} {{good article}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಿಡ್ಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:1965ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಥಿತಿ ಭಂಗಮಾಡಿದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೌಂಟಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೌಂಟಿಗಳು]] o32s8megsaz68uo2o2shke8o6cy919r 0 46149 1371209 1336034 2026-04-03T06:31:21Z ~2026-91220-7 98026 /* ಚಿತ್ರಗಳು */ Spelling 1371209 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅಶೋಕ್ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date |1951|09|12|df=yes}} | birth_place = [[ಅನೇಕಲ್]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | other_names = | occupation = ನಟ | known_for = }} '''ಅಶೋಕ್''' (ಜನನ 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1951) ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗೋಕಾಕ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಸಂಘದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/an-actor-who-eases-into-many-roles/article2887084.ece</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಅಶೋಕ್, ವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟಮ್ಮನವರ ಮಗನಾಗಿ ಆನೇಕಲ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಅವರ ತಂದೆ ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು.ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಕನಸು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯಾಗುವದಾಗಿತ್ತು,ಡಿಗ್ರಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಹೆಣ್ಣು ಸಂಸಾರದ ಕಣ್ಣು. ಅವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ವಿಜಯವಾಣಿ, ಅರ್ಚನಾ, ರಂಗನಾಯಕಿ, ಚೆಲ್ಲಿದ ರಕ್ತ, ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ, ರಾಜಾ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯೋಗಿ ಬಸವಣ್ಣ ಆಗಿವೆ. 1986 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು, ಕೆಲಸಗಾರರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref>https://chiloka.com/celebrity/ashok-3</ref> ==ಚಿತ್ರಗಳು== *1975 ಹೆಣ್ಣು ಸಂಸಾರದ ಕಣ್ಣು<ref>http://www.veethi.com/india-people/ashok_(kannada_actor)-profile-9362-14.htm</ref> *1977 ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ *1977 ಬಯಲು ದಾರಿ *1977 ಭಾಗ್ಯವಂತರು *1977 ಪಾವನ ಗಂಗಾ *1981 ರಂಗನಾಯಕಿ *1983 ಕ್ರಾಂತಿಯೋಗಿ ಬಸವಣ್ಣ *1985 ಮುಗಿಲ ಮಲ್ಲಿಗೆ *1995 ತುಂಬಿದ ಮನೆ *1998 ಜನುಮದ ಜೋಡಿ *2005 [[ನಮ್ಮಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] *2014 ಗಜಕೇಸರಿ *2014 ಕೆಂಪೇ ಗೌಡ *2015 ರಣ ವಿಕ್ರಮ *2015 ಐರಾವತ *2016 ಪರಪಂಚ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] lhzhgv9v06qdurmv757dngsban0tal4 0 48547 1371164 1356024 2026-04-02T15:12:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371164 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''Abelmoschus esculentus'' |image = Hong Kong Okra Aug 25 2012.JPG |image_caption = Okra plant, with mature, and developing fruits in [[Hong Kong]] |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] |Eaten as = [[Vegetable]] |familia = [[Malvaceae]] |genus = ''[[Abelmoschus]]'' |species = '''''A. esculentus''''' |binomial = ''Abelmoschus esculentus'' |binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Conrad Moench|Moench]] | synonyms = ''Hibiscus esculentus'' <small>[[Carolus Linnaeus|L.]]</small> | range_map = Okraoutput.png | range_map_width = | range_map_alt = Map showing worldwide okra production | range_map_caption = Worldwide okra production |synonyms = {{Collapsible list | {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Abelmoschus bammia'' <small>Webb</small> *''Abelmoschus longifolius'' <small>(Willd.) Kostel.</small> *''Abelmoschus officinalis'' <small>(DC.) Endl.</small> *''Abelmoschus praecox'' <small>Sickenb.</small> *''Abelmoschus tuberculatus'' <small>Pal & Singh</small> *''Hibiscus esculentus'' <small>L.</small> *''Hibiscus hispidissimus'' <small>A.Chev.</small> nom. illeg. *''Hibiscus longifolius'' <small>Willd.</small> *''Hibiscus praecox'' <small>Forssk.</small> }} }} |synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2609574 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=3 October 2014 |archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015249/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2609574 |url-status=dead }}</ref> |}} '''ಬೆಂಡೆ''' (''ಅಬೆಲ್‍ಮಾಸ್ಕಸ್ ಎಸ್ಕ್ಯುಲೆಂಟಸ್'' [[ಕೊನ್ರಾಡ್ ಮಾಂಕ್|ಮಾಂಕ್]]) [[ಮ್ಯಾಲ್ವೇಸಿಯೆ|ಮ್ಯಾಲೊ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ]] ಒಂದು [[ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ]]. ಅದನ್ನು ಅದರ [[ಬೀಜಕೋಶ ತರಕಾರಿ|ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಹಸಿರು ಬೀಜಕೋಶಗಳಿಗಾಗಿ]] ಮಹತ್ವ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಡೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಈಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ಼್ರಿಕಾ]] ಮೂಲಗಳದ್ದೆನ್ನುವ ಬೆಂಬಲಿಗರಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಡೆಯು ಮಾಲ್ವೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯ. ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಹೈಬಿಸ್ಕಸ್ ಎಸ್ಕ್ಯುಲೆಂಟಸ್ ಅಥವಾ ಅಬಲ್‍ಮಾಸ್ಕಸ್ ಎಸ್ಕ್ಯುಲೆಂಟಸ್. ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಡಿ. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಲೇಡಿಸ್ ಫಿಂಗರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೂಂಬೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಡೆಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ಉಷ್ಣವಲಯವೆಂದು ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 1216ಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರು ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಂದೀಚೆಗೆ ಇದನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 2 ಮೀ. ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕವಲೊಡೆಯದಿರದ ಉದ್ದನೆಯ ನೀಳವಾದ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಬೇರು ಸಮೂಹ ಇರುವುವು. ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ರೋಮಗಳಿವೆ. ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಮತ್ತು ಅಂಗೈಯಾಕೃತಿ ಹೋಲುವ ಅನೇಕ ಎಲೆಗಳಿವೆ. ಎಲೆಯ ಅಲಗು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೆಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ನಾಳವಿನ್ಯಾಸ ಇದೆ. ಸಸ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಬಳಿಕ ಎಲೆಯ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಾಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಹೂವಿಗೆ ಸಾಲಿಟರಿ ಸೈರ್ಮ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನಲ್ಲೂ ಪುಷ್ಪ ಪಾತ್ರೆ, ಪುಷ್ಪದಳ ಮಂಡಲ, ಪುಂಕೇಸರ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಭಾಗ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ ಉಂಟು. ಎಂದೇ ಇದು ಪೂರ್ಣ ಪುಷ್ಪ. ಇದುದ್ವಿಲಿಂಗ ಪುಷ್ಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟಿನೋಮಾರ್ಫಿಕ್ ಸಿಮೆಟ್ರಿ ಇದೆ. ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಪಿಕೇಲಿಕ್ಸ್ ಉಂಟು. ಪಾತ್ರೆ ಹೂವಿನ ಹೊರವಲಯ. ಇದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಐದು ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿದೆ. ದಳಗಳು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡೊ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಬಣ್ಣ ಇದೆ. ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪದಳಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾಲ್ವೇಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಸ್ಟಡ್ ಈಸ್ಟೈವೇಷನ್ನನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯ ವಲಯವಾದ ಪುಂಕೇಸರ ಮಂಡಲ ಹೂವಿನ ಗಂಡು ಭಾಗ. ಇದು ಅನೇಕ ಪುಂಕೇಸರ ಗಳಿಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಂಕೇಸರದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಾಗಕೋಶ ಮತ್ತು ಪುಂಕೇಸರದಂಡವಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ದಂಡಗಳೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಪುಂಕೇಸರ ನಳಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಾನಡಲ್ಫಸ್ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪರಾಗಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹುರುಳಿ ಬೀಜದ ಆಕಾರವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಅನೇಕ ಪರಾಗರೇಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಭಾಗ ಪುಷ್ಪದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಶಯ, ಶಲಾಕೆ ಮತ್ತು ಶಲಾಕಾಗ್ರ ಎಂಬ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ ಉಂಟು. 5 ರಿಂದ 10 ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದಾಗಿರುವುದು. ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳೂ ಕೂಡಿ ಕೊಂಡಿರುವುವು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಿನ್‍ಕಾರ್ಪಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಶಯ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಬೆಂಡೆ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳಿಂದ ಪರಕೀಯ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಎಂಟಮೋಫಿಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬೆಂಡೆ ಸಸ್ಯ ದ್ವಿಲಿಂಗ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಕೀಯ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಹೂವಿನ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಭಾಗಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪುಂಕೇಸರಗಳು ಬಲಿಯುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರಿಟ್ಯಾಂಡ್ರಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪರಾಗ ಸ್ಪರ್ಶ ಕ್ರಿಯೆ ಆದಮೇಲೆ ಪರಾಗರೇಣುಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿ ಒಂದೊಂದು ಎರಡೆರಡು ಗಂಡು ಬೀಜಾಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಓವ್ಯೂಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಧರಿಸಿದ ಓವ್ಯೂಲಿಗೆ ಬೀಜ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬೀಜಕ್ಕೆ ಕವಚ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣ ಇವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣಾಹಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಲಿತ ಅಂಡಾಶಯಕ್ಕೆ ಹಣ್ಣು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ (ಹಣ್ಣು) ಸರಳ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಫಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಪುಲಾರ್ ಫ್ರೊಟ್ ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು. ಎಳೆಯ ಬೆಂಡೆ ಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಳೆ ವಸ್ತು ಇರುವುದು. ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೋಗರ ಮಾಡಲು ಹಸಿರು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಲಿತ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ನಾರು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಈ ನಾರನ್ನು ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಡೆಗಿಡ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹವೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಮಣ್ಣು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದುದು. ಇಂಥ ಮಣ್ಣು ಇದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 75 ರಿಂದ 250 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮಳೆ ಮತ್ತು 21 ಯಿಂದ 45 ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಡೆ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು == ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದೋ ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ಅನೇಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ತರಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ರಂಜಕ, ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ಬಿ, ಸಿ, ಥಯಾಮಿನ್ ಮತ್ತು ರೈಬೋಫ್ಲಾವಿನ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿವೆ. === ಮಧುಮೇಹಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯ ಸೇವನೆಯು ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮಧುಮೇಹಿಗಳು ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅವರ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರು ಜೀರ್ಣಕಾರಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಫೈಬರ್ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ === ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಶೀತ, ಕೆಮ್ಮು, ಜ್ವರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ವಾರಕ್ಕೆ 1-2 ಬಾರಿ ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. === ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೆ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೈಬರ್ ಅಂಶ ಇರುವ ಕಾರಣ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. === ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತೆ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರು ಹೃದಯವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕರಗುವ ಫೈಬರ್ ರಕ್ತದ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಿರಿ. === ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಮತ್ತು ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=ಬೆಂಡೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ನೆನೆಸಿಟ್ಟ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ, ಬರೋಬ್ಬರಿ 10 ಆರೋಗ್ಯ ಲಾಭಗಳಿವೆ |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/health-benefits-of-drinking-overnight-soaked-okra-water-in-morning/articleshow/71232625.cms |access-date=30 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> === ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು === ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮಕ್ಕೂ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಚರ್ಮವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮವು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=Health Care: ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಡೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ನೆನೆಸಿಟ್ಟ ನೀರು ಕುಡಿದ್ರೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತೆ! |url=https://kannada.news18.com/news/lifestyle/benefits-of-drinking-lady-finger-water-mnk-1199332.html |access-date=30 August 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=24 June 2023 |language=kn |archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830180257/https://kannada.news18.com/news/lifestyle/benefits-of-drinking-lady-finger-water-mnk-1199332.html |url-status=dead }}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Abelmoschus esculentus}} {{Cookbook|Okra}} * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=21770 ''Abelmoschus esculentus'' at ITIS] * [http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&channelid=1288&searchword=herb_id=D00955 Abelmoschus esculentus (L.) Moench] Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University) {{zh-hant}} {{en icon}} {{WestAfricanPlants|Abelmoschus esculentus}} ==ಚಿತ್ರಗಳು== <gallery> Hong Kong Okra Aug 25 2012.JPG|ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ, ಗಿಡದಲ್ಲಿ Bucket of raw okra pods.jpg|ಬೆಂಡೆಕಾಯಿಗಳು </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬೆಂಡೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] h60elwqn7rpqhjrhme99bgzlot911b2 0 48956 1371186 1358043 2026-04-03T01:52:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371186 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=ಮನೆ ನೊಣ|image=Musca domestica housefly.jpg|regnum=ಅನಿಮಲಿಯಾ|phylum=ಅರ್ತ್ರೊಪೋಡ|classis=ಇಂಸೆಕ್ಟ|ordo=[[ಡಿಪ್ಟರ|ಡಿಪ್ತೆರ]]|zoosectio=ಸ್ಖಿಜಪೋರ|familia=ಮಸಿಡೆ|genus=ಮಸ್ಕ|species='''''ಮಸ್ಕ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ'''''|binomial=''ಮಸ್ಕ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ''|binomial_authority=Carolus Linnaeus, 1758|image_caption=}}ಮನೆ ನೊಣ( ''ಮಸ್ಕಾ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕಾ'' ) [[ಸೈಕ್ಲೋರಹಫಾ|ಸೈಕ್ಲೋರಫಾ]] ಗುಂಪಿನ [[ಫ್ಲೈ|ನೊಣ]]. ಬಹುಶಃ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೬೬ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮನುಷ್ಯರು ಹಬ್ಬಿದಂತೆ ಸಹಜೀವಿಗಳಾದ ಈ ನೊಣಗಳೂ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಇದು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೊಣ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ವಯಸ್ಕ ನೊಣ ಬೂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಎದೆಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಗಾಢವಾದ ಉದ್ದದ ರೇಖೆಗಳು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕೂದಲುಳ್ಳ ದೇಹ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಜೋಡಿ ಪೊರೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ನೊಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Songs of Innocence and of Experience copy F object 48 THE FLY 1794.jpg|left|thumb|347x347px|''{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[ಮುಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಹಾಡುಗಳು|ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನೊಸೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯೆನ್ಸ್]]'', 1794 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಅವರ "ದಿ ಫ್ಲೈ" ನ ವಿವರಣೆ]] ಹೆಣ್ಣು ನೊಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ [[ವೀರ್ಯ|ವೀರ್ಯವನ್ನು]] ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕೊಳೆತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಳೇಬರಗಳು ಅಥವಾ [[ಮಲ|ಮಲಗಳ]] ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 100 ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಹೆಣ್ಣು ನೊಣ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಬಿಳಿ ಲಾರ್ವಾಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು [[ಮ್ಯಾಗೊಟ್|ಮ್ಯಾಗ್‌ಗೋಟ್ಸ್]] (ಮರಿಹುಳುಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 2 ರಿಂದ 5 ದಿನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರ, ಸುಮಾರು {{Convert|8|mm|in|1|abbr=on}} ಉದ್ದದ, ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ [[ಪ್ಯೂಪಾ|ಪ್ಯೂಪೆಯಾಗಿ]] [[ರೂಪಾಂತರ]] ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕರ ನೊಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2 ರಿಂದ 4 ವಾರಗಳವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ [[ಶಿಶಿರ ಸುಪ್ತಿ]] (ಚಳಿಗಾಲದ ನಿದ್ದೆ) ಮಾಡಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ನೊಣಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅರೆ-ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ [[ಲಾಲಾರಸ|ಲಾಲಾರಸದಿಂದ]] ಮೃದುವಾದ ಘನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಲದಲ್ಲಿ [[ರೋಗಾಣು|ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು]] ಸಾಗಿಸಬಹುದು, ಆಹಾರವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಆಹಾರದಿಂದ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆ|ಆಹಾರದಿಂದ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳ]] ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ [[ಆಹಾರದಿಂದ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆ|ಸಹಕರಿಸಬಹುದು]]. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಸಹ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿಕಾರಕ [[ಕೀಟ (ಜೀವಿ)|ಕೀಟಗಳೆಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು [[ಲೈಂಗಿಕ ನಿರ್ಣಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಲೈಂಗಿಕ ನಿರ್ಣಯದ]] ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಈಸೋಪನ ''[[ಇಂಪರ್ಟೆಂಟ್ ಕೀಟ|ದಿ ಇಂಪರ್ಟೆಂಟ್ ಕೀಟದಿಂದ]]'' ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌ನ]] 1794 ರ " [[ಫ್ಲೈ (ಕವಿತೆ)|ದಿ ಫ್ಲೈ]] " ಕವಿತೆಯಂತೆ, ಲೇಖಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೀವನದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ನೊಣವನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಈ ಕವಿತೆಯು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಾಗುವ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಕವಿತೆಯಾಗಿದೆ) <ref>{{Citation|title=Appendix C: The State Emblem of India (Prohibition of Improper Use) Act, 2005|url=http://dx.doi.org/10.4159/harvard.9780674067288.c9|work=Righteous Republic|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06728-8|access-date=2020-03-06}}</ref> == ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶ == ಈ ನೊಣಗಳು ಬಹುಶಃ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತೀಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕೀಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದು [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ|ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಹಾಗೆಯೇ ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುರೋಪ್, ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Hewitt">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2FYiIGjMsuYC|title=The House-Fly: Musca Domestica Linn: Its Structure, Habits, Development, Relation to Disease and Control|last=Hewitt|first=C. Gordon|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-0-521-23299-9|pages=5–6|name-list-format=vanc}}</ref> == ಮಾನವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ == ನೊಣಗಳು ಒಂದು ಉಪದ್ರವವಾಗಿದ್ದು, ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಮಾನವನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೊಳಕು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಹಾರವನ್ನು ಲಾಲಾರಸದಿಂದ ಮೃದುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="WHO">{{Cite web|url=https://www.who.int/water_sanitation_health/resources/vector302to323.pdf|title=Houseflies|publisher=[[World Health Organization]]|access-date=25 September 2017}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಾರ್ವಾಗಳು [[ಮೀನು|ಮೀನು ಊಟ]]ದಷ್ಟು ಪೌಷ್ಟಿಕವಾಗಿದ್ದು [[ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ|, ಮೀನು]] ಮತ್ತು [[ಪಶುಪಾಲನೆ|ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ]] [[ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ|ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ]] ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="QiuHussein2017">{{Cite journal|display-authors=6|title=Sustainable production of housefly (Musca domestica) larvae as a protein-rich feed ingredient by utilizing cattle manure|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=2|pages=e0171708|year=2017|pmid=28170420|pmc=5295707|doi=10.1371/journal.pone.0171708|bibcode=2017PLoSO..1271708H}}</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ|ಮಿಂಗ್]] ಅವಧಿಯಿಂದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1386) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ(ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್) ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಚಿಟೋಸನ್|ಚಿಟೊಸಾನ್‌ನ]] (ಒಂದು ತರಹದ ಔಷಧೀಯ ಸಕ್ಕರೆ) ಉಪಯುಕ್ತ ಮೂಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೌಲ್ಯದ ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶರ್ಕರಗಳ(ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು) ಮೂಲವೂ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Antioxidant, antifungal and antiviral activities of chitosan from the larvae of housefly, Musca domestica L|journal=Food Chemistry|volume=132|issue=1|pages=493–8|date=May 2012|pmid=26434321|doi=10.1016/j.foodchem.2011.11.033}}</ref> ನೊಣಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 16 ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ವನಿತಾಸ್|ವ್ಯಾನಿಟಾಸ್]] ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ನೊಣಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''[[ಮೆಮೆಂಟೋ ಮೋರಿ|ಮೆಮೆಂಟೋ ಮೋರಿಯಂತೆ]]'' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಫ್ಲೆಮಿಶ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ''[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಮಾಸ್ಟರ್|ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]]'' (1496) ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳ ತಾಯತಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite book|title=Fly|last=Connor|first=Steven|publisher=Reaktion Books|year=2006|isbn=978-1861892942|pages=20, 27|name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/3246|title=Fly Pendants and Cylindrical and Spherical Beads, ca. 1539–1292 B.C.E. Gold, lapis lazuli, Length: 9 11/16 in. (24.6 cm). Brooklyn Museum, Charles Edwin Wilbour Fund, 08.480.198.|access-date=8 December 2017}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ರೋಗವಾಹಕಗಳಾಗಿ === [[ಚಿತ್ರ:07682jfFood cuisine dishes Baliuag, Bulacanfvf 18 (cropped).jpg|thumb|ಒಂದು{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ನೊಣಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಹಾರಬಲ್ಲವು.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|title=Determination of the flight range and dispersal of the house fly, Musca domestica (L.) using mark release recapture technique|journal=Tropical Biomedicine|volume=22|issue=1|pages=53–61|date=June 2005|pmid=16880754}}</ref> ಆಗ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೂದಲು, ಬಾಯಿ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಲಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಒಯ್ಯುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೊಟೊಜೋವಾ|ಪ್ರೊಟೊಜೋವಾದ]] ಚೀಲಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಉದಾ ''[[ಎಂಟಾಮೀಬಾ ಹಿಸ್ಟೊಲಿಟಿಕಾ|Entamoeba ಹಿಸ್ಟೋಲೆಟಿಕ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಗಿಯಾರ್ಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಂಬ್ಲಿಯಾ|ಗಿಯಾರ್ಡಿಯ ಲ್ಯಾಮ್ಲಿಯ]]'' ಮತ್ತು ಹೆಲ್ಮಿಂಥ್ಸ್ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು.<ref name="Szalanski">{{Cite journal|title=Detection of Campylobacter and Escherichia coli O157:H7 from filth flies by polymerase chain reaction|journal=Medical and Veterinary Entomology|volume=18|issue=3|pages=241–6|date=September 2004|pmid=15347391|doi=10.1111/j.0269-283X.2004.00502.x}}</ref> ನೊಣಗಳು ೧೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಷಮಶೀತ ಜ್ವರ|ಟೈಫಾಯಿಡ್]], [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]], [[ಸಾಲ್ಮೊನೆಲೋಸಿಸ್|ಸ್ಯಾಲ್ಮನೆಲ್ ಕುಲದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸೋಂಕು]],<ref>{{Cite journal|title=The House Fly as a Vector of Food Poisoning Organisms in Food Producing Establishments|journal=American Journal of Public Health and the Nation's Health|volume=32|issue=5|pages=487–94|date=May 1942|pmid=18015612|pmc=1526899|doi=10.2105/ajph.32.5.487}}</ref> [[ಭೇದಿ]],<ref>{{Cite journal|title=Houseflies (Musca domestica) as mechanical vectors of shigellosis|journal=Reviews of Infectious Diseases|volume=13|issue=4|pages=688–96|year=1991|pmid=1925289|doi=10.1093/clinids/13.4.688}}</ref> [[ಕ್ಷಯ]], [[ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್]],<ref>{{Cite journal|title=The house fly (Musca domestica) as a potential vector of metazoan parasites caught in a pig-pen in Germany|journal=Veterinary Parasitology|volume=160|issue=1–2|pages=163–7|date=March 2009|pmid=19081196|doi=10.1016/j.vetpar.2008.10.087}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೋಗಗಳ ಉಲ್ಬಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Szalanski" /> ನೊಣದ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕುಳಿಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಾಣುಗಳು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕಿರುತ್ತವೆ.<ref name="WHO" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ನೊಣಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (ಬಹುಶಃ ''[[ಶಿಗೆಲ್ಲಾ]]'' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವನ ಸೋಂಕಿನ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ನೊಣಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೂಲಕ.<ref name="Service4">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wRrof4RLDuwC&pg=PA140|title=Medical Entomology for Students|last=Service|first=Mike|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=978-0-521-70928-6|pages=140–141|name-list-format=vanc}}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಕ್ಷಯರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. 1912 ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ "ಸ್ವಾಟ್ ದಟ್ ಫ್ಲೈ" ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|url=https://www.erudit.org/en/journals/uhr/2007-v36-n1-uhr0596/1015818ar.pdf|year=2007|title=Swatting Flies for Health:Children and Tuberculosis in Early Twentieth-Century Montreal.|journal=Urban History Review|volume=36|issue=1|pages=32–44|doi=10.7202/1015818ar}}</ref> ಪೂರ್ವ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ [[ಪೋಲಿಯೊ]] ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ 1916 ರಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ನೊಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಕೀಟನಾಶಕ ಸಿಂಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ, [[ಸಾಲ್ಕ್ ಲಸಿಕೆ|ಸಾಲ್ಕ್‌ನ ಲಸಿಕೆ]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.<ref>{{Cite journal|title="I Am the Baby Killer!" House Flies and the Spread of Polio|journal=American Entomologist|volume=62|issue=2|page=83|year=2016|last=Cirillo|first=Vincent J.|doi=10.1093/ae/tmw039}}</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, 1958 ಮತ್ತು 1962 ರ ನಡುವಿನ [[ಮಾಓ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್|ಮಾವೋ]] ಝೆಡಾಂಗ್ ಅವರ [[ನಾಲ್ಕು ಕೀಟಗಳ ಅಭಿಯಾನ|ನಾಲ್ಕು ಕೀಟಗಳ ಅಭಿಯಾನವು]] ಇಲಿಗಳು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೊಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲು ಜನರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://chineseposters.net/themes/four-pests.php|title=Eliminate the Four Pests (1958)|website=chineseposters.net|access-date=7 December 2017|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102124357/http://chineseposters.net/themes/four-pests.php|url-status=dead}}</ref> === ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:Fly bomber Philadelphia.png|left|thumb|ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಪೋಸ್ಟರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಫ್ಲೈ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ( ''ಸು.'' 1942)]] [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]], ಜಪಾನಿಯರು [[ಶಿರೋ ಇಶಿ|ಶಿರೆ ಇಶಿ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಯುದ್ಧ]] ತಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪಿಂಗ್‌ಫ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಜಪಾನೀಸ್ ಯಾಗಿ ಬಾಂಬ್‌ಗಳು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಒಂದು ಮನೆನೊಣ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸ್ಲರಿಯೊಂದಿಗೆ ಲೇಪಿಸಿದ ನೊಣಗಳು. ''[[ವಿಬ್ರಿಯೋ ಕಾಲರಾ|ವಿಬ್ರಿಯೊ ಕಾಲರಾೆ]]'' ಕಾಲರಾ ಕಾರಣವಾಗುವ, ಆಯ್ಕೆಯ ಏಕಾಣುಜೀವಿಯಾಗಿತ್ತು.1942 ರಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಬಾಶೋನ್|ಬಾ-ಒಶೊನ್]] ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1943 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ [[ಷಾಂಡಾಂಗ್|ಷಾನ್ಡಾಂಗ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟವು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಷಾನ್ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 60,000 ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು 200ಕಿಮೀ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 200,000 ಬಲಿಪಶುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಶಾಂಡೊಂಗ್ ದಾಳಿಯು 210,000 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು; ಆಕ್ರಮಿತ ಜಪಾನಿನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧಕ [[ವ್ಯಾಕ್ಸಿನೇಷನ್ (ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವುದು)|ಲಸಿಕೆ]] ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal|title=Insects as weapons of war, terror, and torture|journal=Annual Review of Entomology|volume=57|pages=205–27|year=2012|pmid=21910635|doi=10.1146/annurev-ento-120710-100618}}</ref> === ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ === ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಲಾರ್ವಾಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{Cite journal|title=Digestion of poultry manure by Musca domestica|journal=British Poultry Science|volume=15|issue=2|pages=231–1|date=March 1974|pmid=4447887|doi=10.1080/00071667408416100}}</ref> ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Biodegradation of pig manure by the housefly, Musca domestica: a viable ecological strategy for pig manure management|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=3|pages=e32798|year=2012|pmid=22431982|pmc=3303781|doi=10.1371/journal.pone.0032798|bibcode=2012PLoSO...732798C}}</ref><ref name="Zhu 2012 485–491">{{Cite journal|display-authors=6|title=Rapid production of maggots as feed supplement and organic fertilizer by the two-stage composting of pig manure|journal=Bioresource Technology|volume=116|pages=485–91|date=July 2012|pmid=22541952|doi=10.1016/j.biortech.2012.04.008}}</ref> ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಮ್ಯಾಗ್‌ಗೋಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೋಷಣೆಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="Zhu 2012 485–491" /><ref>{{Cite journal|title=Utilization of house fly-maggots, a feed supplement in the production of broiler chickens|journal=Journal of Environmental Biology|volume=30|issue=4|pages=609–14|date=July 2009|pmid=20120505}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ === ''[[ಇಂಪರ್ಟೆಂಟ್ ಕೀಟ|ಇಂಪರ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕೀಟವು]]'' ಐದು ನೀತಿಕಥೆಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಈಸೋಪ|ಈಸೋಪನಿಗೆ]], ಕೀಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೊಣ, ಇದು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ತೋರುವಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಉಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಹಾವಳಿ|ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ಬೈಬಲ್ನ [[ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಹಾವಳಿ|ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ಲೇಗ್ನಲ್ಲಿ]], [[ಫ್ಲೈ|ನೊಣಗಳು]] ಸಾವು ಮತ್ತು ಕೊಳೆತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ [[ಫಿಲಿಸ್ಟಿನ್]] ದೇವರು [[ಬೀಲ್ಜೆಬಬ್|ಬೀಲ್ಜೆಬೂಬ್ನ]] ಹೆಸರು "ನೊಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ" ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.<ref>"The etymology of Beelzebul has proceeded in several directions. The variant reading Beelzebub (Syriac translators and Jerome) reflects a long-standing tradition of equating Beelzebul with the Philistine deity of the city of Ekron mentioned in 2 Kgs 1:2, 3, 6, 16. Baalzebub (Heb ba˓al zĕbûb) seems to mean "lord of flies" (HALAT, 250, but cf. LXXB baal muian theon akkarōn, "Baal-Fly, god of Akkaron"; Ant 9:2, 1 theon muian).", Lewis, "Beelzebul", in Freedman, D.N. (1996). Vol. 1: The Anchor Yale Bible Dictionary (639). New York: Doubleday.</ref> [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ]], [[ಮೈಯಾಗ್ರೋಸ್|ಮಿಯಾಗ್ರೋಸ್]] ಒಬ್ಬ ದೇವರು, [[ಜೀಯಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಥೀನ|ಅಥೇನಾಗೆ]] ಮಾಡಿದ ತ್ಯಾಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿದನು; [[ಪೆಗಾಸಸ್]] ಅನ್ನು ಕಚ್ಚಲು ಜೀಯಸ್ ಒಂದು ನೊಣವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು, [[ಬೆಲ್ಲೆರೋಫೋನ್|ಬೆಲ್ಲೆರೊಫೊನ್]] ರೆಕ್ಕೆಯ ಸ್ಟೀಡ್ ಅನ್ನು [[ಮೌಂಟ್ ಒಲಿಂಪಸ್ (ಪರ್ವತ)|ಮೌಂಟ್ ಒಲಿಂಪಸ್ಗೆ]] ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಭೂಮಿಗೆ [[ಮೌಂಟ್ ಒಲಿಂಪಸ್ (ಪರ್ವತ)|ಮರಳಿದನು]].<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/ongreekreligion00park/page/105|title=On Greek Religion|last=Parker|first=Robert|publisher=Cornell University Press|year=2011|isbn=978-0801477355|pages=[https://archive.org/details/ongreekreligion00park/page/105 105–106]|name-list-format=vanc|url-access=registration}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ನವಾಜೋ ಜನರು|ನವಾಜೋ]] ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಬಿಗ್ ಫ್ಲೈ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚೇತನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Handbook of North American Indians|last=Wyman|first=Leland Clifton|work=Humboldt State University|year=1983|page=539|chapter=Navajo Ceremonial System|quote=Nearly every element in the universe may be thus personalized, and even the least of these such as tiny Chipmunk and those little insect helpers and mentors of deity and man in the myths, Big Fly (''Dǫ’&#8202;soh'') and Ripener (Corn Beetle) Girl (''’Anilt’&#8202;ánii ’At’&#8202;ééd'') (Wyman and Bailey 1964:29&ndash;30, 51, 137&ndash;144), are as necessary for the harmonious balance of the universe as is the great Sun.|name-list-format=vanc|chapter-url=http://www.users.humboldt.edu/jwpowell/LelandWymanHONAI-NavajoCeremonialSystem,reduced.pdf|access-date=2020-03-17|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073542/http://www.users.humboldt.edu/jwpowell/LelandWymanHONAI-NavajoCeremonialSystem,reduced.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tHl1AAAAMAAJ&q=Big+Fly|title=Navaho Indian Ethnoentomology|last=Wyman|first=Leland Clifton|last2=Bailey|first2=Flora L.|date=1964|publisher=University of New Mexico Press|series=Anthropology Series|lccn=64024356|name-list-format=vanc|issue=12–13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.native-languages.org/legends-fly.htm|title=Native American Fly Mythology|publisher=Native Languages of the Americas|access-date=8 December 2017}}</ref> [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಅವರ 1794 ರ ಕವಿತೆ [[ಫ್ಲೈ (ಕವಿತೆ)|"ದಿ ಫ್ಲೈ"]], ಅವರ ''[[ಅನುಭವದ ಹಾಡುಗಳು|ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್ಪೀರಿಯೆನ್ಸ್]]'' ಸಂಗ್ರಹದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಕೀಟಗಳ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾನವರಂತೆಯೇ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Miner|first=Paul|title=Blake's Swedenborgian Fly|journal=Notes and Queries|year=2011|volume=58|issue=4|page=530|doi=10.1093/notesj/gjr180}}</ref> [[ಎಮಿಲಿ ಡಿಕಿನ್ಸನ್]] ಅವರ 1855 ರ [[ಕವನ|ಕವಿತೆ]] "ಐ ಹರ್ಡ್ ಎ ಫ್ಲೈ ಬಝ್ ವೆನ್ ಐ ಡೈಡ್" ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lqbDI_fcFF4C&pg=PA169|title=Bloom's How to Write about Emily Dickinson|last=Priddy|first=Anna|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-1240-4|page=169|name-list-format=vanc}}</ref> [[ಗೋಲ್ಡಿಂಗ್, ವಿಲಿಯಮ್|ವಿಲಿಯಂ ಗೋಲ್ಡಿಂಗ್]] ಅವರ 1954 ರ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಲೈಸ್|ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಲೈಸ್ನಲ್ಲಿ]]'', ''[[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಲೈಸ್|ನೊಣವು]]'' ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jGBkCgAAQBAJ&pg=PA8|title=Lord of the Flies : Text, Criticism, Giossary and Notes|last=Golding|first=William|publisher=Al Manhal|year=2013|isbn=9796500118451|page=8|name-list-format=vanc}}</ref> [[ಆಗ್ಡೆನ್ ನ್ಯಾಶ್]] ಅವರ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಎರಡು ಸಾಲಿನ 1942 ರ ಕವಿತೆ "ದೇವರು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನೊಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು / ತದನಂತರ ಏಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಮರೆತಿದ್ದಾನೆ." ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮಾನವರು ಹಾನಿಕಾರಕ ಕೀಟಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವ ಜೀವಿಗಳೂ ಸಹ ವಿಶ್ವದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3sFRCwAAQBAJ&pg=PA6|title=Toktok Talkie: Ancient Mariner to Zophosis Moralesi|last=Henschel|first=Joh R.|publisher=Wordweaver Publishing House|year=2015|isbn=978-99945-82-04-4|page=6|quote=Ogden Nash was neither the first nor the last person to puzzle about the value of the fly, not only because flies are frequently considered a nuisance, but also because biodiversity in general is a puzzle. Nash's question can also be interpreted as going to the heart of conservation|name-list-format=vanc}}</ref> == ನಿಯಂತ್ರಣ == [[ಚಿತ್ರ:Detail with fly 1742.png|thumb|ಸ್ಪರ್ಶ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಥೀಮ್‌ನ [[ನವೋದಯ]] ಸಾಂಕೇತಿಕ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಡೆರ್ ಮಿಜ್ನ್|ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನೊಣವನ್ನು]] ಬಳಸುವ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಡೆರ್ ಮಿಜ್ನ್]] ಅವರ 1742 ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] ನೊಣಗಳನ್ನು ಭೌತಿಕ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಸಣ್ಣ ಜಾಲರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನೊಣಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಮಣಿಗಳ ತಂತಿಗಳ ಲಂಬ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ವಾಯು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಫ್ಯಾನ್ ಗಳಿಂದ ನೊಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಬಹುದು. ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೊಣವನ್ನು [[ಫ್ಲೈ-ಕೊಲ್ಲುವ ಸಾಧನ|ಕೊಲ್ಲುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚಾವಣಿಯಿಂದ ನೇತಾಡುವ ಜಿಗುಟಾದ [[ಫ್ಲೈ ಪೇಪರ್|ನೊಣ ಪೇಪರ್‌ಗಳು]] ಸಹ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ,<ref name="Service4" /> ಆದರೆ ಕಲುಷಿತ ಕೀಟಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುವ ಕಾರಣ ಆಹಾರ-ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೇ ಬಳಸಬಾರದು.<ref name="fda2017">{{Cite web|url=https://www.fda.gov/media/110822/|title=Insect Control Devices, Design and Installation|year=2017|website=FDA Food Code 2017|publisher=[[Food and Drug Administration|U.S. Food and Drug Administration]]|access-date=18 June 2019}}</ref> ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಕಸವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಯಾವುದೇ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಕ ನೊಣಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರವಲ್ಲದ ಕಸದ ಸುಳಿವುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನೊಣ-ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಸವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಪದರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದರೆ, ಮೇಲಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ, ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.<ref name="Service" /> ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಲಾರ್ವಿಸೈಡ್ಗಳು (ಲಾರ್ವಾನಾಶಕಗಳು) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. "ಜ್ಯಾಪ್" ನೊಣಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಏರೋಸಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೊರಗಿನ ಅನ್ವಯಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಗೋಡೆಗಳು ಅಥವಾ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ದ್ರವೌಷಧಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="Service4" /> ಅನೇಕ ಮನೆ ನೊಣದ ತಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು|ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಂದ]] ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite journal|title=Insecticide resistance resulting from sequential selection of houseflies in the field by organophosphorus compounds|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=45|issue=1|pages=43–51|year=1971|pmid=5316852|pmc=2427889}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Problems of housefly (Musca domestica) control due to multiresistance to insesticides|journal=Journal of Hygiene, Epidemiology, Microbiology, and Immunology|volume=19|issue=3|pages=340–55|year=1975|pmid=52667}}</ref> [[ಜೈವಿಕ ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣ|ಜೈವಿಕ ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣದ]] ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯ ಪರಿಚಯಸುವಿಕೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ''.'' [[ಹರ್ಮೆಟಿಯಾ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ|ಕಪ್ಪು ಸೈನಿಕ ನೊಣ]] ( ''ಹರ್ಮೆಟಿಯಾ ಇಲ್ಯೂಸೆನ್ಸ್'' ), ಇದರ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಾಗಿ ಮನೆ ನೊಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="DeBach">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K6dOAAAAIAAJ&pg=PA348|title=Biological Control by Natural Enemies|last=DeBach|first=Paul|last2=Rosen|first2=David|publisher=CUP Archive|year=1991|isbn=978-0-521-39191-7|page=348|name-list-format=vanc}}</ref> ಗೊಬ್ಬರದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಮಥಿಸಿ ನೊಣಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು [[ಸಗಣಿ ಜೀರುಂಡೆ|ಸಗಣಿ ಜೀರುಂಡೆಗಳ]] ಪರಿಚಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="DeBach" /> ಪರಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಧಕ ಜೈವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ನೊಣಗಳು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Capinera">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=i9ITMiiohVQC&pg=PA1880|title=Encyclopedia of Entomology|last=Capinera|first=John L.|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-1-4020-6242-1|page=1880|name-list-format=vanc}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾರುವ ಕೀಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೀಟಗಳು]] h2v0dcbb5uomrsgkc7tixfabhq7dgq8 0 62508 1371230 1337024 2026-04-03T11:09:52Z VASANTH S.N. 728 1371230 wikitext text/x-wiki [[ದ್ರವ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ ತೇಲುವ ಬಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ದೇಹವು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ದ್ರವದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. [[ಆರ್ಕಿಮಿಡೀಸ್|ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್]] ತತ್ವವು ದ್ರವ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾದ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಿರಾಕ್ಯೂಸ್‌ನ ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್ ರೂಪಿಸಿದರು ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್ ತತ್ವವು ಯಾವುದೇ ತೇಲುವ ವಸ್ತುವಿನ ತೇಲುವಿಕೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿನ ಕೆಳಮುಖ ಬಲವು ಅದರ ತೂಕವಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ಮುಖ ಅಥವಾ ತೇಲುವ ಬಲವು ಮೇಲಿನ ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್ ತತ್ವದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿನ ನಿವ್ವಳ ಬಲವು ತೇಲುವ ಬಲದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ತೂಕದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿವ್ವಳ ಬಲವು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಸ್ತುವು ಏರುತ್ತದೆ; ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಸ್ತುವು ಮುಳುಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಸ್ತುವು ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ತೇಲುತ್ತದೆ-ಅಂದರೆ, ಅದು ಏರದೆ ಅಥವಾ ಮುಳುಗದೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೇಹವು ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ದೇಹದ (ಗಳು) ಮುಳುಗಿದ ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ರವದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್ ತತ್ವ ಹೇಳುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] r17y60tw041dc6makoz6ar9bje7waud 0 65814 1371175 1356954 2026-04-02T20:57:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371175 wikitext text/x-wiki {{ಧಾಟಿ}} ೧) '''ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ಯಾವುದಾದರು ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ನಮಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ವಿಘ್ನವಿನಾಷಕನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಗಣೇಶನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಗರದ ಪ್ರಭಾದೆವಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಹಳೆಯದಾದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ನೆರವೆರಿಸುತ್ತೆದೆ. ಮುಂಬಯಿ ನಗರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಅವು ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಲ್ಲದೆ ಪುರಾತತ್ವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೮೦೧,೧೯ [[ನವೆಂಬರ್]] ರಂದು ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದು [[ಸರ್ಕಾರ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಹಿಂದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಾರ್ತಿಕ ಸುದ್ದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಲೇಟ್.ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ವೀತು ಪಾಟೀಲ್ ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಪರ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಲೇಟ್.ದೇವು ಬಾಯಿ ಅವರ ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೇವು ಬಾಯಿಯವರು ಓರ್ವ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಗ್ರಿ ಸಮಾಜದವರು ಅವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಲ್ಪನೆ ಲೇಟ್.ದೆವುಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವೇಳೆ ಬಂತು ಅಗಾ ಅವರು ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಗಣೇಶನಿಗೆ "ನಾನು ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಇತರ ಹೆಂಗಸರು ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರುವ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಡು ಎಂದು ದೇವುಬಾಯಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ" ದೇವಾಲಯದ ಯಶಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸ ನೋಡಿದರೆ ಗಣೇಶನು ದೇವುಬಾಯಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಿನಮ್ರ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆ ಮೊದಲು ಚಿಕ್ಕ ವಸತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಅಗಲವಿರುವ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸೊಂಡಿಲು ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತ್ತು. ಆ ವಿಗ್ರಹವು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು(ಚತುರ್ಭುಜ) ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮೇಲಿನ ಬಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ [[ಕಮಲ]]ವನ್ನು, ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿರುವ ಬಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಮಣಿಗಳು ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೋದಕ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹದ ಎಡ ಹಾಗು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ, ಏಳಿಗೆ, ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ದೇವತೆಗಳು, ಸ್ಥಾನವನ್ನುಪಡೆದಿವೆ. ಆ ವಿಗ್ರಹದ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೋಲುವ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಣ್ಣಿದೆ. [[File:Shree Siddhivinayak Temple Mumbai.jpg|thumb|Shree Siddhivinayak Temple, Mumbai (Maharashtra, India)|alt=Shree Siddhivinayak Temple, Mumbai (Maharashtra, India)]] ''ದೇವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು'' * ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಿವಿನಾಯಕ ದೇವಾಲಯ- ಮುಂಬಯಿ * ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ- 46 ಕೋಟಿ ರೂ * ನಿಗದಿತ ಠೇವಣೆ ರೂ- 152 ಕೋಟಿ * ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ- ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ಮಂದಿರ ಟ್ರಸ್ಟ್ * ದೇವಸ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಿಇಓ- ಹನುಮಂತ್.ಬಿ.ಜಗಪತ್ ರವರು. ೨) '''ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ''' ''ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಧೀಷಾ ವಿಸಾಧೆ, ಅತಿರಮ್ಯೇ,ಜ್ಯೋತಿರ್ ಮಯಾ,ಚಂದ್ರಕಲಾ ವಂತಸಂ | ಜೈ ಸೋಮನಾಥ್ | ಜೈ ಸೋಮನಾಥ್'' ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹನ್ನೆರಡು [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳ ಭಾತರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ(ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ-[[ಗುಜರಾತ್]]) ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸೋಮನಾಥ್ ದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಚಂದ್ರನ (ಚಂದ್ರದೇವರು)ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಚಂದ್ರನು ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಹೆಣ್ಣುಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅವನು ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಬಹಳ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇತರೆ ರಾಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದು ಹೋಗಲ ಎಂದು ಶಾಪಿಸಿದನು ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ದಕ್ಷನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸು ಎಂದ. ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು (ಚಂದ್ರ ದೇವನನ್ನು) ಷಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಿದನು. ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರದೇವನು ಚಿನ್ನದ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ರಾವಣ]] ಬೆಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಶ್ರೀಗಂಧದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾದ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಬೆಳೆಯುವ/ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಷ್ಟುಗಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು 'ಸ್ವಯಂಭೂವಾಗಿದ್ದಾನಿ' ಅಂದರೆ ಉದ್ಭವ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಕಾಣಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಹೊರದೇಶದವರು ಸಹ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಂಡಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವೂ ಅದರ ಅಂದವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜನರ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಮರು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್]] ಅವರ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಅವರು ಹಾಳಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಅವಷೇಷಗಳನ್ನು ಕಂಡು(ನವೆಂಬರ್ ೧೩ ೧೯೪೭ ರಂದು) ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಒಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಿಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]] ಅವರು ೧೧ಮೇ ೧೯೫೧ ರಂದು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ-ಪ್ರತಿಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. [[File:The Somnath Temple- Gujrat.jpg|thumb|The Somnath Temple- Gujrat]] ೩) '''ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಕೇರಳ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ]]ಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆದಿಕೇಶವ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿಕೃಉತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆ [[ವಿಷ್ಣು]] ಸರ್ಪದ ಮೇಲೆ ಅವನ ನಿಲುವು ಅನಂತ ಷಯಣದ ಹಾಗೆ ಅಂದರೆ ಸನಾತನ ಯೋಗದ ನಿದ್ರೆಯ ಹಾಗೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಮನೆತನದ ರಕ್ಷಕ ದೈವವಾಗಿದೆ. ನಾಮ ಮಾತ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮೂಲದ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮಾ ಅವರು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಟ್ರಸ್ಟೀ ಹಾಗು ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭದಾಸನಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಷ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭ ಗುಡಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡುವುದಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತರು ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಾಗಿ ಉಡುಗೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತಿಚಿನ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಾಲಯದ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ(ನೆಲದಡಿಯ ಕೋಣೆಗಳು) ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಪತ್ತು ಆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದೆ. ಆದ್ಹರಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ(ಬಹುಶಃ ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಸ್ಥಾನ. ''ದೇವರ ಮೊಸಳೆ'' ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನವು ವಿಜ್ಞಾನ ಯುಗವಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ಸತ್ಯಶೋಧನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅದರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ಕಾಲ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳೆಂದು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಆಚಾರ ಅನುಷ್ಟಾನಗಳಿಗೂ ಕೆಲವೊಂದು `ಪ್ರಶ್ನೆ’ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಮೃಗ ಪಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ]] ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ದಿನದಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವ ಗಿಡುಗನು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ನಿಗೂಢ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶಾಲವಾದ ಒಂದು ಕೆರೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಯಲ್ಲೊಂದು ಮೊಸಳೆ! ದೇವರ ಮೊಸಳೆ! ಕೆರೆಯ ಬಡಗು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ವಾಸಸ್ಥಳವಾದ ಎರಡು ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸದೇ ಇರುವಾಗ, ಮೊಸಳೆಯು ಈ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಜನರಿಗೆ ಕಂಡರೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಹಳ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಾತ್ರಿಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು, ಹಗಲಿಡೀ ಕಾದು ನಿಂತು, ಮೊಸಳೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದವರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೊಸಳೆಗೆ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಮೊಸಳೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಾಗಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು `ಬಬಿಯಾ’ ಎಂದು ಕೆರೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗಿದರೆ, ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ಕರೆದವರ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಂದಾಗ ಎನಾದರೂ ತಿನ್ನಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಷ್ಟೋ ಜನರು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರೂ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಸ್ಥಳವಾಸಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು. ಒಂದು ದಿನ ಐದು ಜನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ತಂದ ಕೊಲ್ಲೂರಿಗೆ ಪಯಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ ಇವರು ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮಿಳರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಯಂಕಾಲ 5 ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತು! ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ, ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಮೇಲೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದೆವು. ಅದರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ‘ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯೋ ಸಮುದ್ರವೋ ಇದೆಯೇ?’ ನಾವು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟೆವು. ಎಷ್ಟು ಮೊಸಳೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ 'ಒಂದೇ ಇರುವುದು'ಎಂದೆವು. ನಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸ ಗಕ್ಕನೆ ನಕ್ಕು ಬಿಟ್ಟ. ಅವನು ಹೇಳಿದ, ‘ನೋಡೀ, ಮೊಸಳೆ ಒಂದು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿ, ಅದು ಒಂದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ, ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸಲಾರದು. ನೀವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಏನಾದರೂ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅವರನ್ನು ನಂಬಿಸಿ, ಆದರೆ ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ’ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟ. ಮೊಸಳೆಯ ಫೋಟೋವನ್ನು ತಂದು ತೋರಿಸಿದೆವು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು “ಇಂತಹ ಫೋಟೋ ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ನಾನು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ ” ಎಂದ. ನಮಗೆ ಉತ್ತರ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮುಖಭಂಗವಾಯಿತು. ಇನ್ನೇನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕರು, ‘ಅದೋ ಮೊಸಳೆ’ ಎಂದು ಬೆರಳು ತೋರಿಸಿ, ಬಂದವರ ಗಮನವನ್ನು ಅತ್ತ ಸೆಳೆದರು. ಬಹಳ ರಭಸದಿಂದಲೇ ಬಂದ ಮೊಸಳೆಯು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಡಗು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಆಮೇಲೆ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಅದರ ಕಸರತ್ತಾಗಿತ್ತು. ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದು, ಬೀಳುವುದು, ಹೊರಳಾಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ. ನಾವೆಂದೂ ಮೊಸಳೆಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕಸರತ್ತನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಹೋಯ್ತು. ಮೊಸಳೆಯ ಕಸರತ್ತನ್ನು ಕಂಡು ತಮಿಳರ ತಂಡವು ದಂಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಲೂ ಅವರಿಂದ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ನೇರವಾಗಿ ಶ್ರೀ ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ‘ತಪ್ಪಾಯ್ತು, ಕ್ಷಮಿಸು’ ಎಂದು ಪದೇ ಪದೇ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸನು ದೇವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಬಿದ್ದು ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದನು. ೪) '''ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ''' ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಿ ಅಥವಾ ಮಾತಾ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವಿ, [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವಿ [[ದುರ್ಗಾ]]ಮಾತಾ ಅವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಮಾ' ಅಥವಾ 'ಮಾತಾ' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಯಿ ಅನ್ನುವ ಪದವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಆ ಪದಗಳನ್ನು ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಿ ಮಂದಿರವು ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ-ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ [[ಗುಹೆ]] ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದ ಯಾತ್ರಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದೆಗೆಯದ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯ ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆ ೫೨೦೦ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಕತ್ರಾದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಷಿಬಿರದಿಂದ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಚಾರಣ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆಯ ಒಳಗೆ ಮೂರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ "ಪಿಂಡಿಗಳಿವೆ". ಗುಹೆ ಒಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಇಲ್ಲದರ್ಶನ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವಕಾಷವಿದೆ. ೧೯೮೬ ರಂದು ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಶ್ಹ್ರಿನ್ ಬೋರ್ಡ್ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದ ಸಮಿತಿ ಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಆರಾಮದಾಯಕ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಕಲ್ಪಿಸು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅರ್ಪಣೆಗೆಳು, ಕಾಣಿಕೆಗಳು, ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಸಮಿತಿ ಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. [[File:Vaishno devi.jpg|thumb|Vaishno devi|alt=Vaishno devi.jpg]] ''ದೇವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು'' * ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ- ಜಮ್ಮು * ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಆದಾಯ- 40 ಕೋಟಿ ರೂ. * ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ- 500 ಕೋಟಿ * ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ- ಶ್ರೀಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ಶ್ಹ್ರಿನ್ ಬೋರ್ಡ್ ೫) '''ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ ದೇವಾಲಯ''' [[ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]](೧೮೩೮ -೧೯೧೮) ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಗುರು ಮತ್ತು ಯೋಗಿ ಅವರು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವರು ದೇವರ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತರು ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ ಅವರನ್ನು [[ಶಿವ]] ಅಥವಾ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವತಾರವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಇತರರು ಅವರನ್ನು ಸದ್ಗುರು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ್ಷದರ್ಷಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಅವರ ಪವಾಡ ಪ್ರದರ್ಷನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪಂಚಿತ, ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಷಿರಡಿಯ ಶ್ರೀ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಅವರು ೧೮೩೮ ರಿಂದ ೧೯೧೮ ರವರೆಗೆ ಇದ್ದರು, ಅವರ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು, ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಮತ್ತು ಫಕೀರ್ ಧರ್ಮಗಳ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಮಹಾನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ತತ್ವಸಸ್ತ್ರಾ ಬೇರುಬಿಟ್ಟ "ಶ್ರಾದ್ಧ" ಅಂದರೆ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು "ಸಬೂರಿ" ಅಂದರೆ ಸಹಾನುಭತಿ, ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ. ಸರಿಸುಮಾರು ೧೯ ವರ್ಷ ಹುಡುಗನಿದ್ದಾಗಿ ಶಿರಡಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಯಿ ಬಾಬು ಅವರು ಸಾಯುವ ತನಕ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೆಂದು ಜನರು ಹೇಳುವರು. ಅವರು ಕಂಡೋಬ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಾ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಾಬಾ ಅವರನ್ನು ಮಹಲ್ ಸಾಪತಿ(ಕಂಡೋಬ ದೇವಾಲಯದ ಪೂಜಾರಿ) 'ಸಾಯಿ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಇಂದು ಶ್ರೀ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಭಕ್ತರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ತಾಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಬೆತ್ ಲೆಹೆಮ್, [[ಜೆರುಸಲೆಂ]] ಮತ್ತು [[ವಾರಣಾಸಿ]]ಯಂತೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ ಯಾತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೂರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಬರುವರು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ೨,000 ಪ್ರಮುಖ ಸಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳುಂಟು ಮತ್ತು ೧೫೦ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೀನ್ಯಾ]], [[ಸಿಂಗಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ''ದೇವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು'' * ಶ್ರೀ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ ಮಂದಿರ- ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ * ಸರಾಸರಿ ದೈನಂದಿನ ಆದಾಯ- ೬೦ ಲಕ್ಷ ರೂ * ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ- ೨೧೦ ಕೋಟಿ ರೂ * ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ- ಶ್ರೀ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್ * ಆದಾಯ ೬೮ ಕೋಟಿ ರೂ (೨೦೦೪) ಯಿಂದ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. * ದೇವಾಲಯವು ದೇಣಿಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಸಿಂಹಾಸನ, ಚಿನ್ನ, [[ಬೆಳ್ಳಿ]],[[ವಜ್ರ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಕೊಠಡಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ/-ಗಳು. ೬) '''ತಿರುಮಲ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಷ್ವರ ದೇವಾಲಯ''' ತಿರುಮಲ ಶ್ರೀ [[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ]] ದೇವಸ್ಥಾನ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುಪತಿ ಬಳಿ ತಿರುಮಲ ಬೆಟ್ಟದ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈದಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಏಳು ಶಿಕರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಇದು ಅಧಿಶೇಷಣ ಏಳು ತಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ 'ಶೇಷಛಲಂ' ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದೆ. ಏಳು ಶಿಖರಗಳು ಶೇಷಾದ್ರಿ, ನೀಲಾದ್ರಿ, ಗರುಡಾದ್ರಿ, ಅಂಜನಾದ್ರಿ, ವ್ರಿಷಾಬಾದ್ರಿ, ನರಾಯನಾದ್ರಿ ಮತ್ತು [[ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ ಆದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ವೆಂಕಟಾಚಲ ಅಥವಾ ವೆಂಕಟ ಹಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗು "ಸೆವೆನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ದೇವಾಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ದೈವವಾದ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ,ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಅವತಾರ. ಬಾಲಾಜಿ, ಗೋವಿಂದ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸ : ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುಮಲ [[ತಿರುಪತಿ]] ಬಾಲಾಜಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಯಾತ್ರಿಗಳು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ. (ಟಿಟಿಡಿ) ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್, ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ೨, ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಚಿತ ಊಟ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ತಿರುಮಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಟಿಟಿಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦/- ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಂದಿದೆ. ತಿರುಮಲ ಪರ್ವತವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೫೩ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೩ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಸ್ಥಾನ ದೇಣಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ದಿಂದ ೧,೦೦,೦೦೦ ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ) ೫೦,೦೦,೦೦ ಗಿಂತಲು ಹೆಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೧೨ರ [[ಶ್ರೀರಾಮ]]ಯಂದು ೫.೭೩ ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಹುಂಡಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು, ಇದು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅತಾಂತ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾಯ ೮೩೨ ಕೋತಿ ರೂ. ಎಂದು ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆ.ಬಪಿರಾಜು ಹೇಳುವರು. [[File:Venkateshwara Tirupati Temple.jpg|thumb|Venkateshwara Tirupati Temple]] ೭) '''ಅಯೋಧ್ಯಾ ಶ್ರೀ ರಾಮ ಮಂದಿರ''' ಅಯೋಧ್ಯಾ: ಸುಮಾರು 1,800 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ರಾಮಮಂದಿರ([https://vistaranews.com/national/ram-temple-construction-cost-will-be-1800-crore-rupees-says-trust/101756.html Ayodhya Ram Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240113115001/https://vistaranews.com/national/ram-temple-construction-cost-will-be-1800-crore-rupees-says-trust/101756.html |date=2024-01-13 }})ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಶ್ರೀ ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ. ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಅನೇಕ ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಫೈಜಾಬಾದ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ರಾಮಮಂದಿರ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನೊಳಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ತಜ್ಞರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 1,800 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ. ಈಗ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ 15 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ 14 ಸದಸ್ಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಚಂಪತ್ ರೈ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಮಿತಿ ಚೇರ್ಮನ್ ನೃಪೇಂದ್ರ ಮಿಶ್ರಾ, ಟ್ರಸ್ಟ್ ಚೇರ್ಮನ್ ಮಹಾಂತ್ ನೃತ್ಯ ಗೋಪಾಲ್ ದಾಸ್, ಖಜಾಂಚಿ ದೇವ್ ಗಿರಿ, ಸದಸ್ಯರಾದ ಉಡುಪಿ ಪೀಠಾಧೀಶ್ವರ ವಿಶ್ವತೀರ್ಥ ಪ್ರಸನ್ನಾಚಾರ್ಯ, ಡಾ. ಅನಿಲ್ ಮಿಶ್ರಾ, ಮಹಾಂತ್ ದಿನೇಂದ್ರ ದಾಸ್, ಕಾಮೇಶ್ವರ್ ಚೌಪಾಲ್, ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಕೇಶವ ಪರಶರಣ್, ಯುಗಪುರುಷ ಪರಮಾನಂದ, ವಿಮಲೇಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಮಿಶ್ರಾ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ವರ್ಚುವಲ್ ಆಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=ayodhya temple |url=https://vistaranews.com/national/ram-temple-construction-cost-will-be-1800-crore-rupees-says-trust/101756.html |website=Vistara News |publisher=Vistara News |access-date=13 January 2024 |archive-date=13 ಜನವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113115001/https://vistaranews.com/national/ram-temple-construction-cost-will-be-1800-crore-rupees-says-trust/101756.html |url-status=dead }}</ref> ==ನೋಡಿ== *ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಬಹುದು:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/10/457964.html ವಸ್ತ್ರ ಸಂಹಿತೆ: ಸಂಪ್ರದಾಯ ಗೌರವಿಸಿದರೆ ತಪ್ಪೇನು?;ಚೂಡಿ ಶಿವರಾಂ;10 Dec, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210133218/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/10/457964.html |date=2016-12-10 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ೧) http://www.siddhivinayak.org/temple_history.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210003144/http://siddhivinayak.org/temple_history.asp |date=2015-02-10 }} ೨) http://luxpresso.com/news-lifestyle/maharashtras-richest-temples/6294 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150425022554/http://luxpresso.com/news-lifestyle/maharashtras-richest-temples/6294 |date=2015-04-25 }} ೩) http://www.shaivam.org/siddhanta/sp/spjyoti_somnath.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215224225/http://www.shaivam.org/siddhanta/sp/spjyoti_somnath.htm |date=2015-02-15 }} ೪) http://sreepadmanabhaswamytemple.org/history.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150202121105/http://sreepadmanabhaswamytemple.org/History.htm |date=2015-02-02 }} ೫) http://ananthapuratemple.com/kn/history-4{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ೬) http://hindupad.com/10-richest-temples-in-india-list-of-ten-richest-indian-temples/ ೭) https://www.maavaishnodevi.org/mata_vaishno_devi_ji.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315005111/https://www.maavaishnodevi.org/mata_vaishno_devi_ji.aspx |date=2015-03-15 }} ೮) https://www.facebook.com/SUPERPOWERINDIA/posts/169840923157018 ೯) http://en.wikipedia.org/wiki/Sai_Baba_of_Shirdi ೧೦) http://en.wikipedia.org/wiki/Tirumala_Venkateswara_Temple ೧೧) http://www.hindustantimes.com/india-news/tirupati-temple-nets-record-rs-5-73-cr-as-offering/article1-834235.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} oauqbhi08w8tnsfz9lfok46vtydjq5s 0 90103 1371217 1336985 2026-04-03T07:40:44Z ~2026-91220-7 98026 Date in Kannada 1371217 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಆರ. ಎನ. ಸುದರ್ಶನ <br/>R. N. Sudarshan | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|೧೯೩೯|ಮೇ|೦೨}} | birth_place = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = {{death date|df=yes|೨೦೧೭|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|೦೮}} | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಕರ್ನಾಟಕ, [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other_names = | alma_mater = | occupation = ನಟ, ಗಾಯಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ | years_active = 1961–2017 | television = | spouse = ಶೈಲಶ್ರೀ | parents = [[ಆರ್.ನಾಗೇಂದ್ರರಾವ್]], ರತ್ನಾಬಾಯಿ | family = [[ಆರ್.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್]](ಸಹೋದರ), [[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] (ಸಹೋದರ), ಆರ್. ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ (ಮಗ) | Death = }} '''ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ನಾಗೇಂದ್ರ ಸುದರ್ಶನ್''' (೨ ಮೇ ೧೯೩೯ - ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭) ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದ, ಗಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸಿನೆಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ 250ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://www.kannadaprabha.com/cinema/news/veteran-kannada-actor-r-n-sudarshan-passes-away/301602.html ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ನಟ ಸುದರ್ಶನ್ ವಿಧಿವಿಶ www.kannadaprabha.com]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://m.imdb.com/name/nm5676808/</ref> ==ಜನನ, ಕುಟುಂಬ== ಮೇ 2, 1939ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ತಂದೆ ದಿವಂಗತ [[ಆರ್.ನಾಗೇಂದ್ರರಾವ್]] ಕೂಡ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಾದ [[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಆರ್.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್]] ಕೂಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವರು. ಪತ್ನಿ [[ಶೈಲಶ್ರೀ]] ಕೂಡ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಿನೆಮಾ ಜೀವನ== ಸುದರ್ಶನ ೫ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಿನೆಮಾರಂಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು. ೨೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ೬೦ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-09-09 |archive-date=2017-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910195822/http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78 |url-status=dead }}</ref> 1961ರಲ್ಲಿ ಅವರ ೨೧ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ '''[[ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ]]''' ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ತಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಕತೆ ಚಿತ್ರಕತೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಹೋದರ ಜಯಗೋಪಾಲ್ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಮರಾ ಕೆಲಸ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ''"ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆದ ಭವ್ಯ ನಾಡಿದು..."'' ಎಂಬ ಹಾಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಸುದರ್ಶನರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2006ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ [[ಮಠ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಠ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅಭಿನಯದ [[ಸೂಪರ್ (ಸಿನೆಮಾ)|ಸೂಪರ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರರ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. 2012ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ’ಚಾರುಲತಾ’ ಚಿತ್ರ ಸುದರ್ಶನ್ ರವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ. ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಸಿನೆಮಾಗಳು (ಅಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ): ===ನಾಯಕನಾಗಿ=== *ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ <ref>https://chiloka.com/celebrity/r-n-sudarshan</ref> *ನಗುವ ಹೂವು, *ಮರೆಯದ ದೀಪಾವಳಿ *ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಸರಸ್ವತಿ, *ಕಾಡಿನ ರಹಸ್ಯ, *ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳು, *ನಾಡಿನ ಭಾಗ್ಯ, ===ಖಳನಟ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ನಟ=== *ಚಾಣಕ್ಯ *ಕರ್ತವ್ಯ *ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ *ಪ್ರಚಂಡ ಕುಳ್ಳ *ಗುರು ಜಗದ್ಗುರು *ಹೃದಯ ಪಲ್ಲವಿ *ಸೂಪರ್‌ *ಮಠ *[[ದಶಮುಖ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಶಮುಖ]] *ಚಾರುಲತಾ ===ಇತರ=== *ಮರಿಯಾ ಮೈಡಾರ್ಲಿಂಗ್ *ಪಗಡೈ ಪಮಿರೆಂಡು *ನಾಯಗನ್ ===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು=== *ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ *ಮರಗತ ವೀಣೈ *ಮೈ ಡಿಯರ್ ಭೂತಂ *ಮಾಯಾ ಮಚ್ಚಿಂದ್ರ *ವೇಲನ್ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೌರವಗಳು== *೨೦೦೯-೧೦ ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ’ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>[https://vijayavani.net/%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%85%E0%B2%97%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6/ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆದು ಅಗಲಿದ ಪ್ರತಿಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222143116/http://vijayavani.net/%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%85%E0%B2%97%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6/ |date=2018-02-22 }}, ವಿಜಯವಾಣಿ, ೯ ಸೆಟ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭</ref> ==ನಿಧನ== ೦೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೭೮ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ತಿಲಕನಗರದ ಸಾಗರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.<ref>[http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78#8rULc9ieKZ5vIF68.99 ಹಿರಿಯ ನಟ ಆರ್‌.ಎನ್‌.ಸುದರ್ಶನ್‌ ನಿಧನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910195822/http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78#8rULc9ieKZ5vIF68.99 |date=2017-09-10 }} - ಉದಯವಾಣಿ, Sep 09, 2017</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೧೭ ನಿಧನ]] {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} hx130aqv5795u9wgafdc6f7jhsg275u 1371223 1371217 2026-04-03T09:00:16Z Pavanaja 5 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-91220-7|~2026-91220-7]] ([[User talk:~2026-91220-7|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]] 1336985 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಆರ. ಎನ. ಸುದರ್ಶನ <br/>R. N. Sudarshan | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1939|5|2}} | birth_place = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|df=yes|2017|9|8|1939|5|2}} | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಕರ್ನಾಟಕ, [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other_names = | alma_mater = | occupation = ನಟ, ಗಾಯಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ | years_active = 1961–2017 | television = | spouse = ಶೈಲಶ್ರೀ | parents = [[ಆರ್.ನಾಗೇಂದ್ರರಾವ್]], ರತ್ನಾಬಾಯಿ | family = [[ಆರ್.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್]](ಸಹೋದರ), [[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] (ಸಹೋದರ), ಆರ್. ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ (ಮಗ) | Death = }} '''ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ ನಾಗೇಂದ್ರ ಸುದರ್ಶನ್''' (೨ ಮೇ ೧೯೩೯ - ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭) ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದ, ಗಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸಿನೆಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ 250ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://www.kannadaprabha.com/cinema/news/veteran-kannada-actor-r-n-sudarshan-passes-away/301602.html ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ನಟ ಸುದರ್ಶನ್ ವಿಧಿವಿಶ www.kannadaprabha.com]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://m.imdb.com/name/nm5676808/</ref> ==ಜನನ, ಕುಟುಂಬ== ಮೇ 2, 1939ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ತಂದೆ ದಿವಂಗತ [[ಆರ್.ನಾಗೇಂದ್ರರಾವ್]] ಕೂಡ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಾದ [[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಆರ್.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್]] ಕೂಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವರು. ಪತ್ನಿ [[ಶೈಲಶ್ರೀ]] ಕೂಡ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿದ್ದು ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಿನೆಮಾ ಜೀವನ== ಸುದರ್ಶನ ೫ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಿನೆಮಾರಂಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು. ೨೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ೬೦ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-09-09 |archive-date=2017-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910195822/http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78 |url-status=dead }}</ref> 1961ರಲ್ಲಿ ಅವರ ೨೧ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ '''[[ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ]]''' ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ತಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಕತೆ ಚಿತ್ರಕತೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಹೋದರ ಜಯಗೋಪಾಲ್ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಮರಾ ಕೆಲಸ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹೋದರ ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ. ಸರೋಜಾದೇವಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ''"ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆದ ಭವ್ಯ ನಾಡಿದು..."'' ಎಂಬ ಹಾಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಸುದರ್ಶನರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2006ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ [[ಮಠ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಠ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಸುದರ್ಶನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅಭಿನಯದ [[ಸೂಪರ್ (ಸಿನೆಮಾ)|ಸೂಪರ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರರ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. 2012ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ’ಚಾರುಲತಾ’ ಚಿತ್ರ ಸುದರ್ಶನ್ ರವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ. ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಸಿನೆಮಾಗಳು (ಅಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ): ===ನಾಯಕನಾಗಿ=== *ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ <ref>https://chiloka.com/celebrity/r-n-sudarshan</ref> *ನಗುವ ಹೂವು, *ಮರೆಯದ ದೀಪಾವಳಿ *ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಸರಸ್ವತಿ, *ಕಾಡಿನ ರಹಸ್ಯ, *ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳು, *ನಾಡಿನ ಭಾಗ್ಯ, ===ಖಳನಟ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ನಟ=== *ಚಾಣಕ್ಯ *ಕರ್ತವ್ಯ *ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ *ಪ್ರಚಂಡ ಕುಳ್ಳ *ಗುರು ಜಗದ್ಗುರು *ಹೃದಯ ಪಲ್ಲವಿ *ಸೂಪರ್‌ *ಮಠ *[[ದಶಮುಖ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಶಮುಖ]] *ಚಾರುಲತಾ ===ಇತರ=== *ಮರಿಯಾ ಮೈಡಾರ್ಲಿಂಗ್ *ಪಗಡೈ ಪಮಿರೆಂಡು *ನಾಯಗನ್ ===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು=== *ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ *ಮರಗತ ವೀಣೈ *ಮೈ ಡಿಯರ್ ಭೂತಂ *ಮಾಯಾ ಮಚ್ಚಿಂದ್ರ *ವೇಲನ್ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೌರವಗಳು== *೨೦೦೯-೧೦ ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ’ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>[https://vijayavani.net/%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%85%E0%B2%97%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6/ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆದು ಅಗಲಿದ ಪ್ರತಿಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222143116/http://vijayavani.net/%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%85%E0%B2%97%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6/ |date=2018-02-22 }}, ವಿಜಯವಾಣಿ, ೯ ಸೆಟ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭</ref> ==ನಿಧನ== ೦೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೭೮ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ತಿಲಕನಗರದ ಸಾಗರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.<ref>[http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78#8rULc9ieKZ5vIF68.99 ಹಿರಿಯ ನಟ ಆರ್‌.ಎನ್‌.ಸುದರ್ಶನ್‌ ನಿಧನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910195822/http://www.udayavani.com/kannada/news/state-news/235735/actor-and-producer-rn-sudarshan-dies-at-78#8rULc9ieKZ5vIF68.99 |date=2017-09-10 }} - ಉದಯವಾಣಿ, Sep 09, 2017</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೧೭ ನಿಧನ]] {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} irz0afzn3jy22q3k53f07jkkkgsbjbb 0 91246 1371226 1357647 2026-04-03T11:04:41Z ~2026-20669-29 98928 1371226 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರಾದ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಒಬ್ಬ ಆದಿಶೈವ ಸಿದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ (ಹೊಲೆಯ ) ಕುಲ ಪುರುಷ. ಕೆಲ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಧರ್ಮಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೆಸಗಿ ತನ್ನದೆ ಆದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ. ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಜಾನಪದ|ಜನಪದ]] ಕಾವ್ಯವೊಂದರ ಕಥಾನಾಯಕ. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಿ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆನಿಸುವ [[ನೀಲಗಾರರು|ನೀಲಗಾರರ]] ಮತ್ತು ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಇತರರ ಆರಾಧ್ಯದೈವ, ಆದಿಗುರು. " ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಪರಂಜ್ಯೋತಿ ಮಂಟೇದಲಿಂಗಯ್ಯ ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಸಾರಿದ ಕಂಡಾಯದೊಡೆಯ". ==ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾವ್ಯ== ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕುರಿತ ಖಚಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾವ್ಯ ಎಂಬ ಜನಪದ ಕಾವ್ಯವೊಂದು ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು; (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು)ಪ್ರಭುದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು]]ವಿಗೂ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯನಲ್ಲಿ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಪರಾತ್ಪರ ವಸ್ತು ಪರಂಜ್ಯೋತಿಸ್ವರೂಪ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಶಿವಮೂರ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಶಿವ [[ಕಲ್ಯಾಣ]]ದ ಬಸವೇಶ್ವರರ ದೃಢವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲೋಸುಗ ಭೂತಲಕ್ಕೆ ಬಂದನೆಂದೂ ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಭುದೇವರನ್ನು ಕುರಿತು ಕಲ್ಪನೆ ಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಕವಿಗೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹರಿಹರ ನಿರ್ಮಾಯ ಎಂಬಾತ ಸುರಸತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಕಾಮಿಸಿ ನೋಡಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಹುಟ್ಟಬೇಕಾಯಿತೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು, [[ಎಳಂದೂರು ಹರೀಶ್ವರ]] ಗಿರಿಜೆಯ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿ ಪ್ರಭುದೇವರು ಭೂಲೇಕಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಚಾಮರಸ ತನ್ನ ನಿಜದ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಅಲ್ಲಮ ಸುe್ಞÁನಿಯೆನಿಸಿ ಮಹಾಮಹಿಮನೆನಿಸಿ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವನ್ನು ಭೋಧಿಸುವನ್ನು ಎಂದು ಪರಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಕಲ್ಪನೆಗೂ [[ಚಾಮರಸ]]ನ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಸಾಮ್ಯ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಾವ್ಯವೂ ಪ್ರಭುವಿನ ಮೂಲವನ್ನಾಗಲೀ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಮೂಲವನ್ನಾಗಲೀ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ವಿಫುಲವಾಗಿವೆ. ಕಲ್ಯಾಣದ ಶರಣರ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಬಸವೇಶ್ವರರ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾಲವನ್ನೂ ಒಯ್ಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಸಲ್ಲಿ [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವೇಶ್ವರರ]] ದೃಢವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಎಂಬ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕಲ್ಯಾಣದ ಹರಳಯ್ಯನ ಬೂದಿಗುಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರಿಯನ್ನು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ವಿಚಿತ್ರರೂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಇವರನ್ನು ಬಸವೇಶ್ವರರು ಭಕ್ತಿಗೌರವಗಳಿಂದ ಕರದೊಯ್ದು ಇವರ ಕರುಣೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಶರಣರ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದರು ಎಂಬ ಸಂದರ್ಭ ಈ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟರು ಎಂದು ಮುಂದೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಮುಂದೆ ಐಕ್ಯವಾದುದು [[ಮಳವಳ್ಳಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೊಪ ಗೌಡನಪುರದಲ್ಲಿ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರಭುದೇವರನ್ನು ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ತುಸು ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಡನೆ ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ಲೀಲೆ, ಪ್ರಭುದೇವರ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ನಿರಂಜನಂಶ ರತ್ನಾಕರ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಭುಐಕ್ಯವಾದ ನೆಲೆ [[ಶ್ರೀಶೈಲ]]ದ ಕದಳಿವನವೆಂದು ಪ್ರೌಢಕಾವ್ಯಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೂ ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭುವಿಗೂ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಆಧಾರಗಳು ಸಾಲವು ಎಂಬುದು ಸ್ವಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ [[ವೀರಶೈವ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶರಣರಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜನಪದ ಧರ್ಮವೊಂದನ್ನು ನೆಮ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಪವಾಡಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಠಗಳಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ವೀರಶೈವೇತರ ಜನಾಂಗದವರು. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬಗೆಗೆ ವಿವರಣೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೊಡಗೂಡಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಳವಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಆದಿಹೊನ್ನಾಯಕನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದೆಡೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಳೆ ಮುದ್ದಮ್ಮ ಎಂಬಾಕೆಯ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕೋರಣ್ಯದ ಭಿಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮುದ್ದಮ್ಮ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಗ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಲಲ್ಲಿ ಜಂಗು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಡಾಯ ಹಿಡಿದು ಝಗ್ ಝಗ್ ಎಂದು ಶಬ್ದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರನ್ನು ನೋಡಿ ಹಸು ಬೆದರಿ ಹಾಲಿನ ತಂಬಿಗೆಯನ್ನು ಒದೆಯುತ್ತದೆ. ಮುದ್ದಮ್ಮ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಳಾದ ಮಂಟೇದಯ್ಯ ಮುಂದೆ ಹೋಗು ಎಂದು ನುಡಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಮಂಟುಕೊ ಶಬ್ದ ಬಿದ್ದುಹೋಗು ಉರುಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಮಂಟೇದಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಬಗೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿವರಗಳು [[ನೀಲಗಾರರು|ನೀಲಗಾರ]]ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯವಾದ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಸುಳಿವೂಗಳೂ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈತ ನೇರವಾಗಿ ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಬಂದವ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವಾದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾದೇಶ್ವರ, ಕೊಂಗಳಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಇಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು. ಪರಂಜ್ಯೋತಿ ಎನಿಸಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಲ್ಯಾಣಪಟ್ಟಣದ [[ಹರಳಯ್ಯ|ಹರಳಯ್ಯನೆ]] ಬೂದಿಗುಡ್ಡೆಯವೇಲೆ, ಬಸವೇಶ್ವರ ನೀಲಮ್ಮ ಅವರನ್ನು ಹರಸಿ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಚಪ್ಪಾಜಿ, ಅವರ ತಂಗಿ ಚೆನ್ನಾಜಮ್ಮ ಮತ್ತು ಫಲಾಹಾರದಯ್ಯ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಬಸವೇಶ್ವರರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಸಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನ ಹಲಗೆಯನ್ನು ಗೇಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಚಿ ಬಸವಯ್ಯನೂ ಈತನ ಶಿಷ್ಯನಾಗ ಬೇಕೆಂದು ಹರಸಿ ಮುಂದೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಈ ಬಾಚಿಬಸವಯ್ಯನೇ ಬಾಲಕೆಂಪಣ್ಣ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಶಿಷ್ಯನಾಗೆ ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟುದು ತಮಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಒಂದು ದಿವ್ಯನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಸಿ, ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಈತ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹವಿದೆ. ಮುಂದೆ ಇವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಠಗಳು ವೀರಶೈವಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಂಬಂಧಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರ ಶಿಷ್ಯಪರಂಪರೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಜನಪದ ಧರ್ಮವೊಂದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಜನಪದ ಧರ್ಮವೊಂದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರುಷ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಬಿಟ್ಟಾಗ ಮೂರು ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು. ಈ ಪುಟ್ಟ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಹೊರಟ ಈತ ಮೊದಲು ಕೊಡೇಕಲ್ಲಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಹಿರಿಯ ಶಿಷ್ಯ ರಾಚಪ್ಪಾಜಿ ಅಲ್ಲಿಂದ [[ವಿಜಯನಗರ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಗಾರುಡಿಗರನ್ನು ಪವಾಡದ ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ದಾರಿಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತ ಹೊರಟ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕೊನೆಗೆ ಮಳವಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ಕುಂದೂರುಬೆಟ್ಟದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೊಪ್ಪಗೌಡಪುರವನ್ನು ತಮ್ಮ ತಪೋಭೂಮಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾಡಂಕನಹಳ್ಳಿ ಎನಿಸಿತ್ತು. ನೀಲಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಆ ಊರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಪುರವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬೊಪ್ಪಗೊಂಡನಪುರವೆನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಜನಪದ ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಡಂಕನಹಳ್ಳಿಯ ಕುರುಬ ಬೊಪ್ಪೇಗೌಡ ಆ ಊರಿನ ಗೌಡ. ದೊಡ್ಡ ಸಿರಿವಂತ. ಅವನು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗೆ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಮಠಮಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬಾಳಿದ ಇವನಿಂದಲೂ ಊರಿಗೆ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಾಗಿಲಲಿದ್ದ ಬಾಚಿ ಬಸವಯ್ಯನ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ನಿಡುಗಟ್ಟದ ಮುದ್ದೋಜಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಮ್ಮ ಎಂಬ ಪಾಂಚಾಳ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಏಳನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾರವಾದ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದರ್ಪದಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಅಪಾರ ಸಾಹಸವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಣ್ಣುಗೂಡಿಸಿ ಬಾಲಕೆಂಪಣ್ಣನಿಗೆ (ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ) ಹುಚ್ಚು ಬೆಪ್ಪು ಬರಿಸಿ ಕುಂದೂರು ಬೆಟ್ಟದ ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಕೂಡಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಬಾಲಕೆಂಪಣ್ಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗೆ ಪರಿವರ್ತಿತನಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ದೀರ್ಘ ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಹೊಸವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಹಿಮಾಪುರುಷನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗುರು ಅವನನ್ನು ಕರೆದು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ದಳವಾಯಿಯಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ, ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ನೀಲಗಾರನಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮೆರೆದು ಕೊನೆಗೆ ಪಾತಾಳಬಾವಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪವಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲಸುತ್ತಾನೆ. ಈಗಲೂ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಠ ಮಳವಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಠ ಮಳವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ|ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲದಾಚೆ]] ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣರಾಜನಗರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಪ್ಪಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡುತ್ತವೆ. ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರದಲ್ಲಿ ಆದಿಗುರು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಗದ್ದಿಗೆಯೂ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಈತನ ದಳವಾಯಿ ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿ ಗದ್ದಿಗೆಯೂ ಕಪ್ಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ಶಿಷ್ಯ ರಾಚಪ್ಪಾಜಿಯ ಗದ್ದಿಗೆಯೂ ಇವೆ. ಈ ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಡುವ ಹಬ್ಬ ಸಿದ್ಧಪ್ಪಾಜಿಯನ್ನು "ಮಾರೀರ ಮಸಣೇರ ಗಂಡ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಂಟು ಜಾಡ್ಯಗಳ ಕಾಲದ ಪ್ಲೇಗು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ದೇವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಒಕ್ಕಲುಗಳೂ ಅಪಾರವಾಗಿವೆ. ತಮ್ಮ ದೇವರ, ಕುಲಗುರುವಿನ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಮಠಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಗಾರ ಅಥವಾ ನೀಲಗಾರ್ತಿಯರನ್ನಾಗಿ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸುವವರು ಮಠಗಳಿಗೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಕೈಯಿಂದ ಮಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪಡಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರಿನ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುವಾಗಿವೆ. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ದೊರೆಯುವ ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀ. ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಮತ್ತು ಚೌಡೇಗೌಡ ಬೀಡನಹಳ್ಳಿ ಇವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ |ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಶೈವ ಮತ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] s5mynipod8adxic7rfcd1gs87y7f364 0 92771 1371237 1345093 2026-04-03T11:24:18Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1371237 wikitext text/x-wiki '''ಗುತ್ತಿಗೆ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು (ಬಳಕೆದಾರ) ಗೇಣಿದಾತನಿಗೆ ಸಂದಾಯಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರುವ ಒಂದು [[ಕರಾರು|ಒಪ್ಪಂದದ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ.<ref>Stickney and Weil 2007 p. 791 (Glossary of Financial Accounting: An Intro. to Concepts, Methods, and Use 12e).</ref> ಆಸ್ತಿ, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳು ಗುತ್ತಿಗೆಕೊಡಲಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವತ್ತುಗಳು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಥವಾ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಉಪಕರಣವನ್ನೂ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಾದ ಗೇಣಿದಾತ ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದ. ಗೇಣಿದಾತನು ಸ್ವತ್ತಿನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಒಡೆಯ; ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು ನಿಯಮಿತ ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು ಆಸ್ತಿ ಅಥವಾ [[ಉಪಕರಣ]]ದ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಬದ್ದವಾಗಿರಲು ಕೂಡ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಕಾರನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆ ಕಾರನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವನೆಂದು ಸಮ್ಮತಿಸಬಹುದು. ಯಾವ ಗುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತು ಮೂರ್ತ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿರುವುದೊ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದವಾದ ''ಬಾಡಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ''ವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅಮೂರ್ತ ಆಸ್ತಿಯ ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಗಣಕ ಕ್ರಮವಿಧಿಯ ಬಳಕೆ (ಪರವಾನಗಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ), ಅಥವಾ ರೇಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯ ಬಳಕೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೆಲ್‍ಫ಼ೋನ್ ಒದಗಿಸುವವರೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದ). ಬಾಡಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (ಬಹುತೇಕ ವೇಳೆ ತಿಂಗಳ-ತಿಂಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆ) ವರ್ಣಿಸಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗುತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ: ಒಪ್ಪಂದದ ಪಕ್ಷಗಳ ಹೆಸರುಗಳು; ಒಪ್ಪಂದದ ಆರಂಭದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿ; ಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ (ರಸ್ತೆ ವಿಳಾಸ, ರಚನೆ/ವಿನ್ಯಾಸ, ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ); ನವೀಕರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು; ಈ ವಸ್ತುವಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದಾಯದ ಮಾಹಿತಿ (ಇಡಿಗಂಟು, ಅಥವಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪಾವತಿಗಳು); ಭದ್ರತಾ ಠೇವಣಿಗೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಕುರಿತು ನಿಯಮಗಳು ಇರುತ್ತವೆ; ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಗಳು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಷರತ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇರಬಹುದು; ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾದ ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಷರತ್ತುಗಳು ಇರಬಹುದು, ಉದಾ. ನಷ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮೆ ಒದಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯ, ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಬಳಕೆ, ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಯಾವ ಪಕ್ಷ ಜವಾಬ್ದಾರನಿರುವುದು ಎಂದು; ಮುಕ್ತಾಯದ ಷರತ್ತು (ಒಪ್ಪಂದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕೊನೆಯಾದರೆ ಅಥವಾ ರದ್ದಾದರೆ ಏನು ಆಗುತ್ತದೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಪಕ್ಷಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ). ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ (ಉದಾ. ಕಾರುಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು) ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯನ್ನು (ಉದಾ. ಜಮೀನು, ಅಪಾರ್ಟ್‍‌ಮೆಂಟ್‍ಗಳು, ಏಕ ಕುಟುಂಬ ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಆಸ್ತಿ) ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಣಕಾಸು]] pvi44a6hz9bb60plcja1u9f8emho1af 0 98611 1371194 1358613 2026-04-03T04:10:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371194 wikitext text/x-wiki [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಮಾನವಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ|ಮಹಿಳೆ]]ಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವಿದೆ. [[ಅಲಂಕಾರ]]ದ ಒಲವು ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು [[ಮದುವೆ]]ಯ ದಿನದಂದು ಕೇಶಾಲಂಕಾರ ಮಾಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಹೆಂಗಳೆಯರ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮೆರುಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯ ಕೇಶ ಶೃಂಗಾರ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮತ್ತು ಮುಖದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹಲವಾರು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಶಾಲಂಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]], [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಂ]], ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾನಾ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಶ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಹೂವು|ಹೂವಿ]]ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಬೇಸಿಗೆ]], [[ಮಳೆ]] ಅಥವಾ [[ಚಳಿ]] ಯಾವುದೇ ಕಾಲವಿರಲಿ, ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗುವಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಶಾಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ, ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇಶಾಲಂಕಾರ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಸೌಂದರ್ಯ ಅವಳ ಕೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಮದುವೆ<ref>http://www.stylecraze.com/articles/indian-bridal-hairstyles-that-you-should-definitely-check-before-your-decide-your-final-look/</ref>, [[ನಾಮಕರಣ]], ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೀಗುತ್ತಾಳೆ. ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ದಟ್ಟ ಕೂದಲು, ನೀಳ ಕೂದಲು, ಗುಂಗುರು ಕೂದಲು, ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು, ವಿರಳ ಕೂದಲು, ಬಿಳಿಮಿಶ್ರಿತ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. == ಜಡೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == ಹೆಣ್ಣಿಗೆ [[ಜಡೆ ಜಾನಪದ|ಜಡೆ]]ಯೇ ಸಿಂಗಾರ ಎನ್ನುವ ಮಾತಿದೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೇಶ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಒಂದು ಜಡೆ, ಮೂರು ಕಾಲಿನ ಜಡೆ, ಸಾವಿರ ಕಾಲಿನ ಜಡೆ, ತಲೆ ಅಥವಾ ಹಣೆ ಗಂಟು, ತೆಳು ಜಡೆ, ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆ, ತುರುಬು, ಬಿಚ್ಚು ಮುಡಿ, ಎರಡು ಜಡೆ, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನ ಜಡೆ, ಕೃಷ್ಣಗೊಂಡೆ, ಮೊಲದ [[ಕಿವಿ]] ಜುಟ್ಟು ಮುಂತಾದವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. === ಕೃಷ್ಣಗೊಂಡೆ === ಈ ಶೈಲಿಯ ಕೇಶಾಲಂಕಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಕೂದಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಡುವೆ ಉಳಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿ ಕುಚ್ಚಿನಾಕಾರ ಮಾಡಿ ಗಂಟು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. === ಮೊಲದ ಕಿವಿ ಜುಟ್ಟು === [[ಕೂದಲು|ಕೂದಲ]]ನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲದಂತೆ ಬಾಚಬೇಕು. ನಂತರ ನೇರ ತೆಗೆದು ಎರಡು ಬದಿಗೂ ಸಮಾನವಾದ ಕೂದಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಂದೊಂದು ಕಡೆಯೂ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ಕೂದಲನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕು. ಕಾಲು ಭಾಗದ ಕೂದಲನ್ನು ತುದಿಯವರೆಗೂ ಹೆಣೆದು ರಬ್ಬರ್ ಅಥವಾ ಟೇಪಿನಿಂದ ಕೂದಲನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಎರಡೂ ಕಡೆಯೂ ಆ ಕೂದಲನ್ನು ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಕಟ್ಟಿರುವ ಕೂದಲು ಮೊಲದ ಕಿವಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. === ಸಾವಿರ ಕಾಲಿನ ಜಡೆ === ಸಾವಿರ ಕಾಲಿನ ಜಡೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಮೊದಲ ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಕೂದಲಿನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಎಳೆ ತೆಗೆದು ಆ ಭಾಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೂರು ಕಾಲಿನ ಜಡೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಜೂಕಾಗಿ ಹೆಣೆಯಬೇಕು. ಜಡೆ ಹೆಣೆದಾಗ ದಟ್ಟ ಕೂದಲಿದ್ದರೆ ಜಡೆಯು ಅಂಗೈ ಅಗಲ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಕೂದಲನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಭಾಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಜಡೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಬೇಕು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮೂರು ಕಾಲಿನ ಜಡೆ ಹೆಣೆದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. === ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆ === ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಧುವಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೈಸೂರು]] [[ಮಲ್ಲಿಗೆ]] ಅಥವಾ [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಮೂರು ಕಾಲಿನ ಜಡೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜಡೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಉದ್ದವಾದ ಸೂಜಿಗೆ ಗಟ್ಟಿ ದಾರದಿಂದ ಮೂರು ಸಾಲಿನ ಮೊಗ್ಗನ್ನು ನಾಜೂಕಾಗಿ ಪೋಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿ ನಡು ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಥ್‍ನಿಕ್ ಲುಕ್ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಜರತಾರಿ, ಹರಳು, ಗುಲಾಬಿ ಹೂ, ಮಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರೆಡಿಮೆಡ್ ಕೃತಕ ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆಗೆ ಮಾರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹೇರ್‍ಪಿನ್, ಆಕರ್ಷಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೇರ್ ಆ್ಯಕ್ಸೆಸರೀಸ್, ತೆಳುವಾದ ಹೇರ್‍ಬ್ಯಾಂಡ್, ಜಡೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗುಚ್ಛದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ವಧುವಿಗೆ ಒಗ್ಗುವಂತಹ ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ತುರುಬು === ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಿಂಬಿ ಇಟ್ಟು ಕೂದಲಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಂಟನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಉಳಿದ ಅರ್ಧ ಕೂದಲನ್ನು ಓರಣಾಗಿ ಬಾಚಿ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಸಿಂಬಿಯನ್ನು ಒಳಗಿಟ್ಟು ಸುತ್ತಲೂ ಕೂದಲನ್ನು ಸುತ್ತಬೇಕು. ನಂತರ ಮುಡಿಯ ಕೆಳ ಭಾಗದಿಂದ ನೆಟ್ಟಗೆ ಮುಡಿಯವರೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಸುತ್ತಿ ಪಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ತುರುಬುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಗಂಟು, ಬಿಚ್ಚೋಡೆ, ಸಿರಿ ಮುಡಿ, ಪೂಮುಡಿ, ಜೋಲ್ಮುಡಿ, ಜಡೆಮುಡಿ, ಸೋರ್ಮುಡಿ, ಮುತ್ತಿನ ಮುಡಿ, ಬಿಡು ಮುಡಿ, ಬಂಬಲ್ಮುಡಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ತುರುಬು ಕಟ್ಟುವ ವಿಧಾನವು ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ತುರುಬಿಗೆ ನೆಟ್[ಬಲೆ] ಮಾದರಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನವೀನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಶವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಎರಡು ಜಡೆ === ತಲೆ ಕೂದಲು ಬಾಚಿ ಮಧ್ಯೆ ಬೈತಲೆ ತೆಗೆದು ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದನ್ನು ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎರಡು ಜಡೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಬೇಕು. === ಪೈನಾಪಲ್ ಜಡೆ === ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಚಿ ರಬ್ಬರ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಕಿ, ಸಮನಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲು ಒಂದು ಭಾಗದ ಕೂದಲನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮೂರು ಕಾಲಿನ ಜಡೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಜಡೆ ಹಾಕಿ ಕೊನೆಯ ಕೂದಲಿಗೆ ರಬ್ಬರ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಕಬೇಕು. ಕೊನೆಯ ತುದಿ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಮಧ್ಯೆ ಕೂದಲ ಬಳಿ ಪೈನಾಪಲ್ ಆಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. === ಹಾಫ್ಕ್ರೌನ್ ಜಡೆ === ಬಲಭಾಗದ ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಜಡೆ ಕಟ್ಟಲು ಕೂದಲನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಎಡ ಭಾಗದತ್ತ ಜಡೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಬೇಕು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಡ ಕಿವಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇರ್ ಇಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ಜಡೆಯನ್ನು ಉಳಿದ ಕೂದಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಡ ಕಿವಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಇಂಚು ಕೂದಲನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ, ಮೂರು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಜಡೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾ ತಲೆಯ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹೆಣೆದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯ ತುದಿಯನ್ನು ಹೇರ್ ಇಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ಬಲಭಾಗದ ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನ ಇತರ ಕೂದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಬಲ ಭಾಗದ ಮೊದಲ ಜಡೆಯನ್ನು ಎಡ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತರುವಾಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಬ್ಬಿ ಪಿನ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. === ಫ್ರೀ ಹೇರ್ === ತಲೆಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಬೈ [[ತಲೆ]]ಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೂದಲನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. == ಜಡೆ ವಿವರಣೆ == ಜಡೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಅಥವಾ ಹೆಣೆಯುವುದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆ. ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೈತಲೆ, ಎಡ ವಾರೆಗೆರೆ, ಬಲ ವಾರೆಗೆರೆ, ಚಿಕ್ಕ ಗೆರೆ, ನೇರ ಗೆರೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯದೆ ಮುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಜಡೆ ನೇಯುವ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಡೆಗಳ ಕೇಶಾಲಂಕಾರ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ ಹಳೆ ಕಾಲದ ಕೇಶಾಲಂಕಾರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಕೂದಲಿಗೆ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರೆ ಅಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಹೇರ್‍ಸ್ಟೈಲ್‍ಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೊಸ ಕಳೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ, ಹದಿಹರೆಯದವರ, ಮದುವೆಯಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಆಫೀಸಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೀತಿಯ ಕೇಶಾಲಂಕಾರಗಳು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://beautyhealthtips.in/ideas-and-pictures-of-best-wedding-hairstyles/{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} #www.pellipoolajada.com/tag/moggina-jade/</ref> #https://www.lorealparisusa.com › beauty magazine › hair style</ref> #https://beautyhealthtips.in/ideas-and-pictures-of-best-wedding-hairstyles/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122064117/https://beautyhealthtips.in/ideas-and-pictures-of-best-wedding-hairstyles/ |date=2017-11-22 }}> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇಶಾಲಂಕಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] 6p0vsha0rz0nj2hajtv8dwqgskzutcz 0 104444 1371238 1354992 2026-04-03T11:29:11Z VASANTH S.N. 728 ಅಂತರ್ವಿಕಿ ಅಳವಡಿಕೆ 1371238 wikitext text/x-wiki '''ಬಲಾತ್ಕಾರ''' ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇದು ಒಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಲವಂತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಬ್ಬ ಪುಂಡನು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮುಂದೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವುದು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸುಲಿಗೆ]], ಬೆದರಿಕೆ ವಸೂಲಿ, [[ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ]], ಸಹಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸಲು ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕ್ರಮಣ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ, ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಬಲವಂತದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬೆದರಿಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಾಸ್ತವವಾದ ದೈಹಿಕ ನೋವು/ಗಾಯ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿಯ ಬೆದರಿಕೆಯು ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಕಾರ ಅಥವಾ ವಿಧೇಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ಧ್ರುವೀಯ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=wg1dvc2lfcEC&pg=PA160&lpg=PA160&dq=%22The+purpose+of+coercion+is+to+substitute+one's+aims+to+those+of+the+victim.+For+this+reason,+many+social+philosophers+have+considered+coercion+as+the+polar+opposite+to+freedom%22#v=onepage&q=%22The%20purpose%20of%20coercion%20is%20to%20substitute%20one's%20aims%20to%20those%20of%20the%20victim.%20For%20this%20reason,%20many%20social%20philosophers%20have%20considered%20coercion%20as%20the%20polar%20opposite%20to%20freedom%22&f=false|title=Textbook on Legal Language and Legal Writing|last=Bhatia|first=Prof Dr K. L.|date=2010-01-01|publisher=Universal Law Publishing|isbn=9788175348943|language=en}}</ref> ಬಲಾತ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಗಾಯದ ಬಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ. ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೈಹಿಕ ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆಯ ಒಳವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಬಲಿಪಶು, ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲದ ಬಳಕೆ. ಹಲವುವೇಳೆ ಬಳಸಲಾದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು "ಒಬ್ಬರ ತಲೆಗೆ ಪಿಸ್ತೂಲು ಇಡುವುದು" ಅಥವಾ "ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಚಾಕೂ ಇಡುವುದು" ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಬೆದರಿಸುವುದು. ಇವು ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ ಇವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಇತರ ರೂಪಗಳಿಗೆ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿಂದನೆ]] 9yj82bg9paega54f9sgrt1jrhmi3k4j 1371239 1371238 2026-04-03T11:29:29Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಅಪರಾಧ-ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371239 wikitext text/x-wiki '''ಬಲಾತ್ಕಾರ''' ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇದು ಒಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಲವಂತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಬ್ಬ ಪುಂಡನು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮುಂದೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವುದು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸುಲಿಗೆ]], ಬೆದರಿಕೆ ವಸೂಲಿ, [[ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ]], ಸಹಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸಲು ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕ್ರಮಣ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ, ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಬಲವಂತದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬೆದರಿಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಾಸ್ತವವಾದ ದೈಹಿಕ ನೋವು/ಗಾಯ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿಯ ಬೆದರಿಕೆಯು ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಕಾರ ಅಥವಾ ವಿಧೇಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ಧ್ರುವೀಯ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=wg1dvc2lfcEC&pg=PA160&lpg=PA160&dq=%22The+purpose+of+coercion+is+to+substitute+one's+aims+to+those+of+the+victim.+For+this+reason,+many+social+philosophers+have+considered+coercion+as+the+polar+opposite+to+freedom%22#v=onepage&q=%22The%20purpose%20of%20coercion%20is%20to%20substitute%20one's%20aims%20to%20those%20of%20the%20victim.%20For%20this%20reason,%20many%20social%20philosophers%20have%20considered%20coercion%20as%20the%20polar%20opposite%20to%20freedom%22&f=false|title=Textbook on Legal Language and Legal Writing|last=Bhatia|first=Prof Dr K. L.|date=2010-01-01|publisher=Universal Law Publishing|isbn=9788175348943|language=en}}</ref> ಬಲಾತ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಗಾಯದ ಬಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ. ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೈಹಿಕ ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆಯ ಒಳವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಬಲಿಪಶು, ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲದ ಬಳಕೆ. ಹಲವುವೇಳೆ ಬಳಸಲಾದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು "ಒಬ್ಬರ ತಲೆಗೆ ಪಿಸ್ತೂಲು ಇಡುವುದು" ಅಥವಾ "ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಚಾಕೂ ಇಡುವುದು" ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಬೆದರಿಸುವುದು. ಇವು ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ ಇವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಇತರ ರೂಪಗಳಿಗೆ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿಂದನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧ-ಶಾಸ್ತ್ರ]] bvplj1kul73f7i58wvlp4try89m3efn 1371240 1371239 2026-04-03T11:29:46Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಅಪರಾಧ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371240 wikitext text/x-wiki '''ಬಲಾತ್ಕಾರ''' ಎಂದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ. ಇದು ಒಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಲವಂತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಬ್ಬ ಪುಂಡನು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮುಂದೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವುದು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸುಲಿಗೆ]], ಬೆದರಿಕೆ ವಸೂಲಿ, [[ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ]], ಸಹಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸಲು ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕ್ರಮಣ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ, ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಬಲವಂತದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸಲು ಉಪಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬೆದರಿಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಾಸ್ತವವಾದ ದೈಹಿಕ ನೋವು/ಗಾಯ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿಯ ಬೆದರಿಕೆಯು ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಕಾರ ಅಥವಾ ವಿಧೇಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಿಸುವುದು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ಧ್ರುವೀಯ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=wg1dvc2lfcEC&pg=PA160&lpg=PA160&dq=%22The+purpose+of+coercion+is+to+substitute+one's+aims+to+those+of+the+victim.+For+this+reason,+many+social+philosophers+have+considered+coercion+as+the+polar+opposite+to+freedom%22#v=onepage&q=%22The%20purpose%20of%20coercion%20is%20to%20substitute%20one's%20aims%20to%20those%20of%20the%20victim.%20For%20this%20reason,%20many%20social%20philosophers%20have%20considered%20coercion%20as%20the%20polar%20opposite%20to%20freedom%22&f=false|title=Textbook on Legal Language and Legal Writing|last=Bhatia|first=Prof Dr K. L.|date=2010-01-01|publisher=Universal Law Publishing|isbn=9788175348943|language=en}}</ref> ಬಲಾತ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಗಾಯದ ಬಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ. ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೈಹಿಕ ಬಲಾತ್ಕಾರವು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆಯ ಒಳವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಬಲಿಪಶು, ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲದ ಬಳಕೆ. ಹಲವುವೇಳೆ ಬಳಸಲಾದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು "ಒಬ್ಬರ ತಲೆಗೆ ಪಿಸ್ತೂಲು ಇಡುವುದು" ಅಥವಾ "ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಚಾಕೂ ಇಡುವುದು" ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಬೆದರಿಸುವುದು. ಇವು ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ ಇವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಇತರ ರೂಪಗಳಿಗೆ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿಂದನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧ-ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧ]] kwc7pbmaw16hhq816oucht3ek0iahln 0 108189 1371214 1334251 2026-04-03T07:26:41Z ~2026-91220-7 98026 /* ವೃತ್ತಿಜೀವನ */ ವ್ಯಾಕರಣ 1371214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್ <br> Achyuth Kumar | image = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | occupation = ನಟ | years_active = 2000-ಪ್ರಸ್ತುತ | known_for = }} '''ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್''' ಕನ್ನಡದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಿಪಟೂರು]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಕಲ್ಪತರು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಸಿದ್ಲಿಂಗು ಮತ್ತು [[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಯಾ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು 3 [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], 2 [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-achyuta-kumar-i-am-happy-to-be-a-part-of-lucia-/20130911.htm#2|title=Achyuta Kumar: I am happy to be a part of Lucia|date=11 September 2013|publisher=''Rediff''|accessdate=30 July 2014}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ನೀಲಕಂಠೇಶ್ವರ ನಾಟ್ಯಸೇವಾ ಸಂಘ|ನಿನಾಸಮ್ನಲ್ಲಿ]] ನಟನಾಗಿ ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ|ಗಿರೀಶ್ ಕಸರವಳ್ಳಿ]] 2000 ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಗ್ರಹಭಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮೂಡಲ ಮನೆ,ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೆಲೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name="th1">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/The-navarasas-of-a-single-role/article16076692.ece|title=The navarasas of a single role|date=20 October 2016|work=The Hindu|accessdate=5 April 2017}}</ref> ಕುಮಾರ್ ರವರು ಚಲನಚತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು 2007. ಅವರು [[ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸ್ಸು|ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸುನಲ್ಲಿ]] ನಾಯಕಿಯ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು [[ಆ ದಿನಗಳು|ಆದಿನಗಳು]] ನಲ್ಲಿ ಐಲ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಜನಮಣ್ಣನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 12 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2013ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೂಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶಂಕರಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನೆಂಬ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿತು.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Filmfare-Awards-Prem-Amulya-get-Best-Actor-awards/articleshow/38302075.cms|title=Filmfare Awards: Prem, Amulya get Best Actor awards|date=13 July 2014|accessdate=30 July 2014|publisher=The Times of India}}</ref> ಹೆಜ್ಜೆಗಳು (2013) ರಲ್ಲಿ, ಕುಮಾರ್ ಜೂಜಿನ ವ್ಯಸನಿ, ಕೊಂದಂಡನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಈ ನಟನೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಅಮರಾವತಿ (2017) ಯಲ್ಲಿನ ಶಿವಪ್ಪನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದರು. ಮಕ್ಕಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಊರ್ವಿ (2017) ಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ದೇವರುಗುಂಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/hejjegalu/movie-review/18655594.cms|title=Hejjegalu Movie Review|date=14 May 2016|work=The Times of India|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/maagiya-kala-is-best-film-ramya-puneeth-best-actors/article5274153.ece|title=‘Maagiya Kala’ is best film; Ramya, Puneeth best actors|date=26 October 2013|work=The Hindu|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/amaravathi-on-stark-realities-achyuth-kumar-strikes-kannada-news-178163.html|title=Amaravathi on stark realities, Achyuth Kumar strikes|date=2 February 2017|publisher=indiaglitz.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170405103018/http://www.indiaglitz.com/amaravathi-on-stark-realities-achyuth-kumar-strikes-kannada-news-178163.html|archivedate=5 April 2017|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/amaravathi/movie-review/57084887.cms|title=Amaravathi Movie Review|last1=Suresh|first1=Sunayana|date=10 February 2017|work=The Times of India|accessdate=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/ample-rage-but-not-enough-strength/article17516022.ece|title='Urvi' review: Ample rage but not enough strength|last1=Nathan|first1=Archana|date=17 March 2017|work=The Hindu|accessdate=5 April 2017}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] q1o6km3164wzdow8sui6hhduouccog6 0 112904 1371208 1359240 2026-04-03T06:24:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371208 wikitext text/x-wiki '''ಮಿಠಾಯಿ''' ತಯಾರಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೆಟ್‍ಗಳ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಆಹಾರ]] ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1)ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿ, 2)ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳು ===ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳು=== ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳು ಹಿಟ್ಟು ಮಿಠಾಯಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಹಿ ಪೇಸ್ಟ್ರಿ, [[ಕೇಕ್]] ಮತ್ತು ಅಂತಹುದೇ ಬೇಯಿಸಿದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ===ಸಕ್ಕರೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು=== ಸಕ್ಕರೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಠಾಯಿ(ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಟ್ಸ್)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಚಾಕಲೇಟ್‍ಗಳು, ಚಿವಿಂಗಮ್, ಗುಳ್ಳೆಗಮ್, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಾಕಲೇಟ್]] ಮಿಠಾಯಿಗಳು (ಚಾಕಲೇಟ್‍ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿನಿಸುಗಳು) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರ್ಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಸಕ್ಕರೆ ಮುಕ್ತ ಆವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಕ್ಯಾಂಡಿ(ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ) ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು(ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಲೋಲ್ಲೀಸ್([[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]) ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಮಿಠಾಯಿ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಿಠಾಯಿ ಪ್ರಾಚಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದವರೆಗಿನವರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಮಿಠಾಯಿ ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಚೀನಾ]], ಪ್ರಾಚೀನ [[ಭಾರತ]], ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್, ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ರೋಮನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಆರನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು, ಗ್ರೀಕರು ಜೇನುನೊಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಜೇನು ತುಪ್ಪ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರೀಡ್ಸ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕಬ್ಬು ಭಾರತ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಎಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕರು ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬು]] [[ಕೃಷಿ]]ಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದರು. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಬಳಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಮನೆ ಔಷಧಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಐರೋಪ್ಯ ವೈಧ್ಯರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಗ್ರೀಕರಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು. [[ಅರೇಬಿಕ್]] ಅಲ್ ಫನಾಡ್ ಅಥವಾ ಅಲ್ ಪನಾಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಕ್ಕರೆಯ ತಿರುಚಿದ ತುಂಡುಗಳು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಜ್ವರಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪೆನಿಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಪೆನಿಡಿಯಾ, ಪೆನಿಡ್ಸ್, ಪೆನ್ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾನ್ ಸಕ್ಕರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದವು. ಸಕ್ಕರೆಯ ಔಷಧೀಯವಲ್ಲದ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಂತೆ, ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಕ ಅಥವಾ ಮಿಠಾಯಿಗಾರನು ಕ್ರಮೆಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದನು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರು, ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಹೂವುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಸಿಹಿಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಕಾಂಫೆಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕಮ್ಪಿಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಒಂದು ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಣ್ಣಿನ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭಿಕ ಮಿಠಾಯಿಗಾರರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೌಶಲ್ಯ ಆಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 16 ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಗ್ಲೆಂಡ್‍ನ್ನು ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಕ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರ ಮೂಲ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿತರಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಹ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಔಷಧ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರು ಮಿಠಾಯಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ತರಹದ ಸಕ್ಕರೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಮಿಠಾಯಿ ಪದವು ಜನ್ಮತಾಳಿತು. 1847ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಬಾರ್ ಅನ್ನು ಜೋಸೆಫ್ ಫ್ರೈ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಕರಗಿದ ಕೋಕೋ ಬೀಜವನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಕೊ ಪುಡಿಗೆ ಬೆರೆಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Confectionery</ref> ===ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮನೆ]] ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಿಹಿಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಟೇಬಲ್ ಸಕ್ಕರೆ, ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡಿಸ್ಚಾರ್ರೈಡ್ ಆಗಿದೆ. ಸುಕ್ರೋಸ್‍ನ ಹೈಡ್ರೊಲೈಸಿಸ್ ವಿಲೋಮ ಸಕ್ಕರೆ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹೈಡ್ರೊಲೈಸಿಫೋಫ್ ಪಿಷ್ಟದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ವಿವಿಧ ಸಿರಪ್‍ಗಳಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಮಿಠಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಿಹಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ನ್‍ಸಿರಪ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ===ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳು=== ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಸರಕುಗಳು ಸೇರಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಹಿ ಕೋರ್ಸ್‍ಗೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳು ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ, ಹಿಟ್ಟು ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿಯನ್ನು ಕೇಕ್, ಸಿಹಿ ಪೇಸ್ಟ್ರಿ, ಡೊನುಟ್ಸ್ ಸ್ಕಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕುಕಿಗಳು ಎಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಟು ಆಧಾರಿತ ಮಿಠಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ===ಬೇಕರಿ ಮಿಠಾಯಿ ವಿಧಗಳು=== ===ಕೇಕ್ಸ್=== ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಬ್ರೆಡ್ ತರಹದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಶತಮಾನ]]ಗಳ ಹಳೆಯ ಸ್ಟೋಲನ್(ಹಣ್ಣಿನ ಕೇಕ್) ಅಥವಾ ಹಳೆಯ [[ರಾಜ]] ಕೇಕ್‍ನಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಈಸ್ಟ್ ಬ್ರೆಡ್‍ಗಳಾಗಿವೆ. ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಕೇಕ್, ಟೋರ್ಟೆಸ್ ಮತ್ತು ಫೋಮ್ ಕೇಕ್‍ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಚೀಸ್ ಕೇಕ್, ಬಾಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಮ್ ಪೈನಂತಹ ಕೆಲವು ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಕೇಕ್‍ಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಕ್ ಎನ್ನುವ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕೇಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.allrecipes.com/recipes/276/desserts/cakes/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-01 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301202238/https://www.allrecipes.com/recipes/276/desserts/cakes/ |url-status=dead }}</ref> ===ಪೇಸ್ಟ್ರಿ=== ಇದು ಬೇಯಿಸಿದ ಸರಕುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಹಿಟ್ಟು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಕ್ಕರೆ, ಹಣ್ಣು, [[ಚಾಕಲೇಟ್]], ಕೆನೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಂದ ಇದು ಸಿಹಿಯಾಗಬಹುದು. ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ಸರಳವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>https://www.bissingers.com/category/Bissingers-Chocolates</ref> ===ಕುಕೀಸ್=== ಇದು ಸಣ್ಣ ಸಿಹಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಕುಕಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಕೀಸ್‍ಗಳು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು [[ಕೇಕ್]] ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ===ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿ=== ಸಕ್ಕರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸಿಹಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಘು [[ಆಹಾರ]]ವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳು, ಚಾಕಲೇಟ್‍ಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು, ಚಿವಿಂಗಮ್ ಮತ್ತು ಐಸ್‍ಕ್ರೀಮ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮುಕ್ತತೆಗಳ ಸಕ್ಕರೆ ಮುಕ್ತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಚಾಕಲೇಟ್ ಮಿಠಾಯಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರ್ಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‍ನ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ===ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು=== ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳೆರಡನ್ನು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ, ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಿಠಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಕ್ಕರೆ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸತ್ಕಾರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಜನಪ್ರೀಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಯೆನ್ನಾಗೆ ಭೇಟಿ ನಿಡುವವರು ಸಚರ್ಟೊರ್ಟೆ ಮತ್ತು ಯುಕೆನಲ್ಲಿ ಕಡಲತೀರದ ರೆಸಾರ್ಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಪೂಲ್ ರಾಕ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === . == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] qsbfh9ilhh53qjj6uyqt0ru8smib3cv 0 114445 1371161 1355953 2026-04-02T14:05:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371161 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Streichholz.jpg|thumb|ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ]] '''ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ'''ಯು ಒರಟು ಮೈಮೇಲೆ ತುಸು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಹೊತ್ತುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಲೇಪಿತ ತುದಿಯುಳ್ಳ ಮರದ ಕಡ್ಡಿ. ಇಂದು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಬಗೆ: (1) ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಂಕಿ ಕಡ್ದಿಗಳು, ಇವು ಅಪಾಯಕಾರಿ. (2) ಸುಕ್ಷೇಮ ಬೆಂಕಿ ಕಡ್ಡಿಗಳು. ಇವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಲೇಪಿತ ಮೈಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತುತ್ತದೆ. ಇವೇ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುವು. (3) ಪುಸ್ತಕ ಕಡ್ಡಿಗಳು. ಇವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವನ್ನು ಕಾರ್ಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಚಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳು ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ 1810ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೊತ್ತಾಯಿತು. ಆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮರದ ಚಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟ್, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಗೋಂದಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಾರಸಲ್ಫೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಬೆಂಕಿ ಭಗ್ಗನೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಆಗ ಗ್ರಾಹಕರು ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಜೊತೆಗೆ ಸಲ್ಫೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಕಲ್ನಾರಿನ ನೂಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೀಷೆಯನ್ನೂ ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1826ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ವಾಕರ್ ಎಂಬಾತ ಘರ್ಷಕ ದೀಪವನ್ನು ಉಪಜ್ಞಿಸಿದ. ಈ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಬೆಂಕಿ ಕಡ್ಡಿಗಳ ತಲೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟ್, ಆಂಟಿಮನಿ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಮತ್ತು ಗೋಂದಿನಂಥ ವಸ್ತುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿತ್ತು. ಘರ್ಷಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪುಕಾಗದದಿಂದ ಅಥವಾ ಒರಟು ಕಾಗದದಿಂದ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಅವು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಜೋನ್ಸ್ ಎಂಬಾತ ಈ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಸುಕ್ಷೇಮ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಕೂಲಂಕಷ ಅಧ್ಯಯನ ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ರಂಜಕಯುಕ್ತ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು 1830ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡ್ಡಿಯ ತಲೆಗೆ ಬಿಳಿರಂಜಕ, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟ್ ಮತ್ತು ಗೋಂದುಗಳ ಸರಿಯನ್ನು ಸವರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಥ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಒರಟು ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸಲ ಆಸ್ಫೋಟನೆಯೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಫೋಟಕ ಗುಣಕ್ಕೆ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟಿನ ತತ್‍ಕ್ಷಣ ವಿಭಜನೆಯೇ ಕಾರಣ. ಅನಂತರ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೇಟಿಗೆ ಬದಲು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅಷ್ಟು ಅಪಾಯವಿರದು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು. ಕಡ್ಡಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಬದಿಗೆ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಧುನಿಕ ಸುಕ್ಷೇಮ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು 1855ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವೀಡನ್]]ನಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಂಜಕ ಬಳಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಡ್ಡಿಯ ತಲೆ ಕೇವಲ ಆಂಟಿಮನಿ ಸಲ್ಫೈಡ್, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಲೆಡ್ಡುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. ರಂಜಕ ಕಡ್ಡಿಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬದಲು ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದೂ ವಿಷಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಕೆಂಪು ರಂಜಕ. (ಬಿಳಿರಂಜಕ ವಿಷವಸ್ತು) ಆ್ಯಂಟಿಮನಿ ಸಲ್ಫೈಡಿಗೆ, ರಂಜಕದಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲವಾಗಿ ಇಂಥ ಸುರಕ್ಷಿತ ಬೆಂಕಿ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಒರಟು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಒಡನೆ ಬೆಂಕಿ ಸಿಡಿಯದು. ಆದರೆ ಕೆಂಪು ರಂಜಕ, ಆಂಟಿಮನಿ ಸಲ್ಫೈಡ್, ಗೋಂದು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಹುಡಿಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಘರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಕಡ್ಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮಿಶ್ರಣ ಲೇಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ರಂಜಕ ನಿಸಿದ್ಧ. ಇದು ಪ್ರಬಲ ವಿಷವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಬಾಷ್ಪ ಸೇವಿಸುವ ಕೆಲಸಗಾರರು ವಿಚಿತ್ರ ಮೂಳೆರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ವಸಡಿನ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಫಾಸ್ಸಿಜಾ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಎರಡನೆಯದು ಮಹಾಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ಜಲನಿರೋಧಿ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಥ ಕಡ್ಡಿಗಳು 8-10 ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೆಂಕಿ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಸಂದಿಸಿದ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಬೆಂಕಿಕಿಡಿಯೂ ಮಾಯವಾಗುವುದು ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳ ವಿಶೇಷ. ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂಚಲಿಯಂತ್ರಗಳು ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 18 ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 9 ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುವ ಬೃಹದ್ಯಂತ್ರಗಳು ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಳುಕಡ್ಡಿಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಕರಗಿದ ಪ್ಯಾರಾಫಿನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ, ಬೆಂಕಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಿ ತಲೆಗಳನ್ನು ಅದ್ದಿ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಬೆಂಕಿ ಪೊಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ ಮೊಹರು ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅರುವತ್ತು ಮಿನಿಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಯಂತ್ರಗಳು ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಲ್ಲವು. ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]] ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *{{cite web|url=http://chemistry.about.com/od/everydaychemistry/a/matches.htm|title=History of Chemical Matches|work=Chemistry.about.com|access-date=2019-04-30|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707075503/http://chemistry.about.com/od/everydaychemistry/a/matches.htm|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://inventors.about.com/library/inventors/blmatch.htm|title=The History of Matches|work=Inventors.about.com}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://books.google.com/books?id=LiEDAAAAMBAJ&pg=RA2-PA105&dq=Popular+Science+1946+motor+gun+boat&hl=en&ei=qHPrTIP_CemQnwforuySAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=true "Making 125,000 Matches An Hour", August 1946, Popular Science] article on the modern mass production of wooden stem matches *{{cite web|url=http://www.matchcovers.com/first100.htm|title=History of matchbooks|work=Matchcovers.com/first100.htm|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060216214352/http://www.matchcovers.com/first100.htm|archivedate=16 February 2006|df=dmy-all}} *{{cite web|url=http://www.matchcover.org/|title=The Rathkamp Matchcover Society|work=matchcover.org|access-date=2019-04-30|archive-date=2019-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430185643/http://www.matchcover.org/|url-status=dead}}library.thinkquest.org/23062/match.htm *[https://web.archive.org/web/20120310030259/http://richannel.org/tales-from-the-prep-room-lighting-a-match "Lighting a Match"], [[Royal Institution]] video on the ignition process *[http://www.compoundchem.com/2014/11/20/matches/ Chemistry of Matches, Graphics and Video] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 8rjuyqz8ac1w0up772qef362w530mf4 2 116570 1371221 1318337 2026-04-03T08:36:06Z Ziv 92051 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Avanimbl.jpg]] → [[File:Dravidian tower over shrine in Ramalingeshwara group of temples at Avani.JPG]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Dravidian tower over shrine in Ramalingeshwara group of temples at Avani.JPG]] 1371221 wikitext text/x-wiki '''''ನಮಸ್ಕಾರ,''''' ನನ್ನ ಹೆಸರು ರಮ್ಯ ಎಂ ಎಸ್ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ (ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) ಯಲ್ಲಿ ಬಿ ಎಸೀ  ಪ್ರಥನ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್  ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ  ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ಡಿಮಾಡಬೇಕಂಬುದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿ.ನಾನು  ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಳಬಾಗಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕವತನಹಳ್ಳಿಯಂಬ ಗ್ರಾಮದವಳು.ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಎಂ ವಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮಂಜುಳಾ'''.''' ನನಗೆ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ಇದ್ದಾರೆ.[[ಚಿತ್ರ:Kolar mine waste2.jpg|thumb|233x233px| '''ಕೋಲಾರದ ಚಿನ್ನದ ಘನಿ'''  ]]ನನ್ನ ತಂದೆಯ  ವೃತ್ತಿ.  ವ್ಯವಸಾಯ. ನನ್ನ ತಾಯಿ ಗೃಹಿಣಿ. ನನ್ನ ಮಾತೃ ಭಾಷೆ ತೆಲುಗು ಆದರೆ ನಾನು ಚಿಕ್ಕನಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಓದಿದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ. ನನಗೆ ಕನ್ನಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ  ಹೆಚ್ಚು.ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಅಭಿಮಾನ ಇದೆ.ನಾನು ಒಬ್ಬ ಕನ್ನಡತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ತುಂಬಾ ಹೆಮ್ಮಇದೆ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಬೆಳದಿದು ಮುಳಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ.ನಾನು೮ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ೧೦ನೆ ತರಗತಿಯವರೆಗೂ  ಸರ್ಕಾರೀ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ  ಓದಿದಾನೆ.ನಾನು ನನ್ನ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದೇನೆ.ನಾನು ಈಗ ಕಾಲೇಜಿನ ವಸತಿ  ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತಿದ್ದನೇ. ನನ್ನ ತಂದೆ ರೈತ ಇಗಲು ನವು ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೆವೆ . ನಾವು ನಮ್ಮ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ   ತರಕಾರಿಗಲ್ಲನ್ನು ಹಗೂ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳುನು ಬಳೆಸುತ್ತೆವೆ. ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳುನು.ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರುಸಹ ನಾವು ತುಂಬ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಯಿಂದವಯಸಯ ಮಾಡುತೆವೆ . ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಬರುತದೆ ಕಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ [[ಚಿತ್ರ:Mangostrees.jpg|thumb|225x225px]] ಕುಡಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ನೀರು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಿದೆ. ಆದರೂ ನಾವು ವಯಸಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಮುಂದೆಇರ್ರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹಾಲು ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆಯ ಉತ್ಪಾದನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದೆ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಘನಿಯಿದೆ ಆದರಿಂದನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಚಿನ್ನದ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯುತಾರೆ.ಈ ಚಿನ್ನದ ಘನಿ ೨ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದುದು ಮತ್ತು ೨೦೦೧ನಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು. ಈ ಘನಿಯನ್ನು ಜಾನ್  ಟೇಲರ್ಲಿಂಬುವವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸದರು. ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಲು ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮಾಗೆ ವಿಶೇಷ. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚು. ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೆಂದರೆ ಸೋಮೇಶ್ವರನತ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಂತರಗಂಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ವಿಶೇಷವಾದ್ದುದು. ಕೋಲಾರ ಗಂಗರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತು.ಕೊಂಗಣಿವರ್ಮ ಮಾಧವರವರು ೩೫೦ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮದಿದ್ದನು.ಕೋಲಾರವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕುವಲಲಯಂದು ಕರೆಯುತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯಬಾರ ಮಾಡಿದರು ನಂತರ ಇದು ಚಾಣುಕ್ಯರ ಕೈ ಸಾರಿತು ಕೋಲಾರ ಚಾಣುಕ್ಯರ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಆಗಿತು. ಕಾಲ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮೈಸೂರು ವೊಡೆಯರು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈ ಸಾರುವ ಮುನ್ನ ಇದು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಡಳಿತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತು. == '''ಕೋಲಾರಮ್ಮ  ದೇವಸ್ಥಾನ''' == [[ಚಿತ್ರ:Kolarammakolar.jpg|thumb|228x228px| '''ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ]] ಸವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಾನಧಗಿದೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವತೆ ನೆಲೆಸಿಧಲೆ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂದಿದೆ ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯವಾಸ್ತುವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಈ ಪ್ರಧಾನ ದೇವಾಲ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದ ದೇವಾಲಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಂಟಪವು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವೇ ಆಕರ್ಷಣೀಯ. ಮಹಾದ್ವಾರಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ೨೦ ಅಡಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರ ಇರುವ ಈ ದ್ವಾರಗೋಪುರಗಳ ಕಲ್ಲುಕಂಬಗಳಲ್ಲಿಅಪರೂಪದ ಶಿಲ್ಪಾಲಂಕಾರಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನು ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ 22ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಆಗಲೆ ಇದ್ದ ದೇವಾಲಯಕ್ಥವಾಕೋಲಾರದ ಬಳಿ ಈಗಿರು ಅರೆಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ದಾನ ನೀಡಿರಬೇಕು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಮನೆತನದವರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == '''ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ''' == ೧೪ನೆ ಶತಮಾನದ ವಿಜಯನಗರರ ಕಲೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ. ಈ  ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ  ವಿಮಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರೆ. . ಇದು ಶಿವನ ಅವತಾರವಾದ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೋಲಾರ ನಗರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪವಿದ್ದು, ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಂಬಗಳಿಂದಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಚೈನಾ, ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ಥಾಯ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಚೀನಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗೋಪುರ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದುದು ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿದಳೇ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಾಗಿಲು ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತಿದ ದೇವಾಲಯದ ಒಳ ಸ್ತಂಭಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜನಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್|thumb| '''ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ''']] == '''ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ''' == ರವರು ೧೮೮೭, ಮಾರ್ಚ್ ೧೭ರಂದು ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲೂಕಿನ ದೇವನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಪುರ್ಥಿ ಹಸರು . ದೇವನಹಳ್ಳಿ ವೆಂಕಟರಮಣಯ್ಯ ಗುಂಡಪ್ಪ ಶೇಕದಾರ ಕುಟುಂಬದ ಗುಂಡಪ್ಪನವರು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲೋಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಸಿಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದೆಸಂಬಂಧಿಕರೊಬ್ಬರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ೧೯೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ನಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಮುಳಬಾಗಿಲಿನ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಕೆಲ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ನಾಂದಿ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಕೋಲಾರದಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸೋಡಾ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಅಲೆದರುಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬರೆದಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಎಂದರೆ ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ ಮತ್ತು ಮರುಳ ಮುನಿಯನ ಕಗ್ಗ.  ಬದುಕು ಜಟಕಾಬಂಡಿ,ವಿಧಿಯದರ ಸಾಹೇಬ ಕುದುರೆ ನೀನ್, ಅವನು ಪೇಳ್ದಂತೆ ಪಯಣಿಗರು ಮದುವೆಗೋ ಮಸಣಕೋ ಹೋಗೆಂದ ಕಡೆಗೋಗು ಪದ ಕುಸಿಯೆನೆಲವಿಹುದು- ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ಇವರ ಮಥುಷ್ಟು ಬರವಣಿಗೆ ಆಗಿದೆ. ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರುಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರು, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ‘ಇಂಗ್ಲಿಷ್–ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು’ ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದಕ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು 1939ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣಾ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.೧೯೭೫ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ರಂದು ಡಿ ವಿ ಜಿ ನಿಧನರಾದರು.  ನಾನು ಮೂಲತಹ ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲೂಕಿನವಳು. ಮುಳಬಾಗಿಲು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲೆವಿಸ್ ರೈಸ್ ರವರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ ಮೈಸೂರ್ ಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿ ಯಾಗಿತು.ಮುಳಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ  == '''ಅಂಜಿನಯನ ದೇವಸ್ಥಾನ''' == ಮುಳಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂಜಿನಯನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ಪ್ರಾಸಯಧಿಯಾಗಿದೆ.ಅಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮುಲಾಬಾಗಿಲುನಲ್ಲಿದೆ. ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಂತರ ಆಯಾಸಗೊಂಡ ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ತೆರಳಿ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಧ್ವಜವನ್ನು ವಾಯು ಪುತ್ರನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ತಂದನು. ಅವರು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮುಲಾಬಾಗಿಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಆಗ ಶಥಕ ವಾಟಿಪುರಿ ಎಂದು ಈ  ದೆವಸ್ತಾನವನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೇನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ  ಇದೆ. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವಸಿಷ್ಠಶ್ರೀನವಸ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಟಾಪಿಸೆದ ಯಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅರ್ಜುನನು ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಶಿಷ್ಠನು ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ಪದ್ಮಾವತಿ ಮತ್ತು ರಾಮ-ಸೀತಾ-ಲಕ್ಷ್ಮಣ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == '''ಆವನಿ''' '''ಕ್ಷೇತ್ರ''' == [[ಚಿತ್ರ:Dravidian tower over shrine in Ramalingeshwara group of temples at Avani.JPG|thumb| '''ಆವನಿ ಕ್ಷೇತ್ರ''' ]] ಮುಳಬಾಗಿಲುನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಯಂದರೆ ಅವನಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಗಯಾ ಯಂದು ಕರೆಯುತಾರೆ  ಇಲ್ಲಿ ಸೀತ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿದಳೇ ಯಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೀತ ತನ್ನ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೋತಿದಾಳೆ ಯಂಬ ನಂಬಿಕೆ.ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ೯ನೆ ಶತಮಾನ ಸೇರಿದ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಚಯವೊಂದಿದೆ. ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವೇ ಈ ಊರಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಒದಗಿಸಿದೆ. 10-12 ದೇವಾಲಯಗಳಿರುವ ಈ ಸಮುಚ್ಚಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೊಳಂಬರು , ಚೋಳರು, ಚಾಳುಕ್ಯರು, ಗಂಗರು, ವಿಜಯನಗರದಅರಸರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತಿಚಿನ ಮೈಸೂರರಸರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಶೈಲಿಗಳು.ಇಲ್ಲಿಒಂದು ಕೋಟೆ ಅಥವಾ ಅರಮನೆಯನ್ನುಗುರುತಿಸದಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಯು ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಗಳು ನೊಲಾಂಬಾ ರಾಜರ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.3,249- ಅಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿದೆ, ಒಂದು ಗುಂಪು ವಿರುಪಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಲಯ ಆಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳು ಇದೆ ಒಂದು ಆತ್ಮ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದುವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಆತ್ಮ ಲಿಂಗ ಇದರ ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ ಡಿನ್ನಕೆ ಮೂರೂ ಬರಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತದೆ . = '''ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯ''' = ನನ್ನ ತಾಯಿ ಗೃಹಿಣಿ.ಅವರಿಗೆ ಅಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನನಗೆ ಇಷ್ಟ. ನನಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆಡಿಗೆಗಲ್ಲನು ಮಾಡಲು ತುಂಬ ಇಷ್ಟನಾನುನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯ ಜ್ಯೋತೆ ಬೆಳೆದೆ ನಂತರ ನಾವೇ ಪಟ್ಟಣಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆದೆವು, ಎಲ್ಲ ಹಬ್ಬಕುನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುತಿದ್ದವು. ನಾನು ೪ನೆ ತರಗತಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ನಾವು ಹಳ್ಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆದೆವು.ನನ್ನಅಜ್ಜ ನಾನು ಹುಟ್ಟುವ ಮುನ್ನವೇ ತೀರಿಕೊಂಡಿದರು ಅದರಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಒಡನಾಟ ಇಲ್ಲ. ಹೋದ ವರ್ಷಇದೆ ತಿಂಗಳು ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಕಳದುಕೊಂಡೆ. ಅವರನ್ನು  ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದು ನನಗೆ ಬಹಳ ನೋವನ್ನು ತಂದಿದೆ.ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಸಂಘಟನೆ.ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಹಿರಯ ಅಕ್ಕನ ಹೆಸರು ರಚಿತಾಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಅಕ್ಕನ ಹೆಸರು ರಚನಾ. ನಾನಾ ತಾಯಿ ಕರಕೌಶಲ್ಯ ಮಾಡುತಾರೆ ಅವರು ನನಗು ಸಹ ಹಳಿಕೊಟ್ಟಿದರೆ. ನನಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು. ನಾನು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ನಮಗೆ ಕರಕೌಶಲ್ಯ ವಿಷಯ ಇತ್ತು ನಮ ಶಿಕ್ಷಕಿ ನಾನು ಕರಕೌಶಲ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಹಳ ಆಶರ್ಯ ಪಡುತಿದರು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕರಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ೨ನೆ ಸ್ತನ ಬಂದಿತು ನಾನು ೧೦ನೆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಗಣಿತ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ತನ ಪಡದಿದೆ. = '''<u>ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣ</u>''' = [[ಚಿತ್ರ:Schoolshsrada.png|thumb| '''ಶಾರದಾ ಶಾಲೆ''' ]] ನಾನು ಒಂದನೇ ತರಗತಿ ಇಂದ ಮೂರನೇ ತರಗತಿ ವರೆಗೂ ಲೂರ್ದು ಕಾನ್ವೆಂಟ್  ನಲ್ಲಿ ಓದಿದೆ ನಂತರ ನಲಕನೇತರಗತಿ ಇಂದ ೭ನೆ ತರಗತಿಶಾರದಾ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ಓದಿದೆ.ನಾನು ೮ನೆ ತರಗಿತಿಯಿಂದ ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೂ ಎಸ ಏನ್ ಶಾರದಾ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಶಾಲೆಯು ಮುಳುಬಾಗಿಲಿನ ಮುತ್ಯಾಲಪೇಟೆನಲ್ಲಿ ಇದೆ.ನಾನು ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೯೪% ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.ನಾನು  ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಅಂಕಗಳನ್ನುಪಡದುಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ೨ನೆ ಸ್ನಾನದ್ದಲ್ಲಿ ಇದೆ ನನಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ  ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನನ್ನಪ್ರಥಮಪಿ ಉ ಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಧ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆರಿಸೆಕೊಂದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪಿ ಉ ಸಿಯನ್ನು ಅಮರ ಜ್ಯೋತಿ ಪಿ ಉ ಕಾಲೇಜುನಲ್ಲಿ ಓದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಪಿ [[ಚಿತ್ರ:Sdchh.jpg|thumb|202x202px| '''ಎಸ್ ಡಿ ಸಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು''']] ಉನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೭೮%ನೊಂದಿಗೆ ಉತೀರ್ಣಳಾದೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಪಿ ಯು ಸಿ ಯನ್ನುಎಸ ಡಿ ಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ನಲ್ಲಿ  ಓದಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿ ಯು ಸಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೯೨% ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೂ ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ ಓದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ನನ್ನ ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ  ೧೨೫  ಅಂಕಗಳಿಗೆ ೧೧೯ ಅಂಕಗಳನ್ನ ಮತ್ತು  ದ್ವಿತೀಯ ಪಿ ಯು ಸಿ ನಲ್ಲಿ ೧೦೦  ಅಂಕಗಳಿಗೆ ೮೪   ಅಂಕಗಳನ್ನ ಗಳಿಸಿದೇನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಯಮೇಲೆ   ಹಚ್ಚುಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. = '''<u>ನನ್ನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು</u>''' = ನನ್ನ ದಿನ  ನಿತ್ಯದ   ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಎಂದರೆ  ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುವುದು ,ಪತ್ರಕೆಯನ್ನು ಓದುವುದು, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತುಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಹಾಗು ಕೇಳುವುದು. ನನಗೆ   ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದುವುದಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟ. ಕರಕೌಶಲ್ಯವೆಂದರೆ ನನಗೆ ಇಷ್ಟಹಾಗು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.ನನಗೆ ಬಿಡುವಿನ ಸಮಯವಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತೇನೆ. ನನಗೆ ನನ್ನ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನುಕಳೆಯುವುದು ಎಂದರೆ ತುಂಬ ಇಷ್ಟ. ಆ ಸಮಯಕಾಗ್ಗಿ ಯಾವಾಗಲು  ಕಾಯುತ್ತೆನೆ.ನನಗೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟ. ನನಗೆ ಬೇರೆ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ ನನಗೆ   ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ದಿದಿದೇನೆ. ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿ ಕಲಿಯುದಕಿನ್ತಲೂ  ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿಕಲಿಯದು ಮುಖ್ಯವೆಂಬುದು ನನ್ನ  ಅಬಿಪ್ರಾಯ.  ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಸಾದಿಸುವುದು ನನ್ನ ಆಶಯ.ಇತಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೀತಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ರಮ್ಯ. '''ವಂದನೆಗಳು................''' e603hvor8xf0a8rcqkpuqtrkw7ieqcb 0 118384 1371174 1356890 2026-04-02T19:20:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371174 wikitext text/x-wiki ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣೆಯು ಈ ಸುಧಾರಕರ ಮುಖ್ಯುದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಲೌಕಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಗೊಂಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. '''[[ರಾಜಾ ರಾಮ ಮೋಹನ ರಾಯ್|ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನ್ ರಾಯ್]]''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಳುವಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref>https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/socioreligious-reform-movements-and-reformers-in-india-a-complete-overview-1494937625-1</ref> =ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಧರ್ಮ= [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು. [[ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೇವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿ, ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಸತಿ, ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆ, [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ವಿಧವೆಯರು|ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದು, ಏಕೀಕೃತ ಜನಾಂದೋಲನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು..ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳು ಆಧುನೀಕರಣದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಬಳಸಿದರು. ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು [[ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ|ಸತಿ]], [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]] ಮುಂತಾದ ಯಾವುದೇ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917165744/https://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |url-status=dead }}</ref> ==ವೈಚಾರಿಕತೆ== ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಈ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದವು ['''ದೇವರು ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇಶವಾಸಿಗಳು ಸಹೋದರರು''']. ಅವರು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೂ ಸುಧಾರಣೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಉದಾ: ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ವೈದ್ಯರ ನೆರವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ==ಆಧುನೀಕರಣ== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಕುರುಡಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ '''ಆಧುನೀಕರಣವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣವಲ್ಲ''' ಎಂದು ತಿಳಿಹೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>https://ggrwlknl.wordpress.com/2016/11/28/modernisation-is-not-westernisation/</ref> =ಉದಯೋನ್ಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು= ==ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್== * ರಾಜ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್-II ಅವರು ನೀಡಿದ್ದರು. * ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ '''[[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]'''ವನ್ನು [ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಭಾ] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://www.nextgurukul.in/questions-answers-forum/question/academic/Q1raja-ram-mohan-roy-is-considered-as-39first-modern-man-of-india39why-q2-the-social-reformers-paly-an-important/67183</ref> * ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ - ಅವರು ಬೆಂಟಿಂಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. * ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ - ಅವರು '''ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180138/https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |url-status=dead }}</ref> * ರಾಯ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಅರೇಬಿಕ್]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]], ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಹೀಬ್ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ಡಜನ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>https://www.news18.com/news/india/raja-ram-mohan-roy-247th-birth-anniversary-important-facts-about-the-father-of-indian-renaissance-2154589.html</ref> * ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿ ರಾಯ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. * ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಂತನೆ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರತ್ವದ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಈಶ್ವರ್ ಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್== * ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. * ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ ಜ್ಞಾನದ ಪುರೋಹಿತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ದೃಢನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ತೆರೆದರು.<ref>https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ishwar-chandra-vidhya-sagar-ideas-and-teachings-1444210531-1</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ವಯಂ-ಹೇರಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302073614/http://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |url-status=dead }}</ref> * ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. * ಅವರು ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ==ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ== * ಅವರು '''ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ವೇದಗಳು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು "'''ವೇದಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ'''"<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/Back-to-Vedas/articleshow/11167984.cms</ref> ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/arya-samaj-swami-dayanand-saraswati-modern-india-1378699-2018-10-30</ref> * ಅವರು ಜಾತಿವಾದ, ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆಯೂ ನೇರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು.. * ಅವರು ಮೊದಲು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಮತ್ತು ‘ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು’<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/india/dayananda-saraswati.htm</ref> ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ‘'''ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್'''’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>https://brainly.in/question/6929140</ref> ==ಆತ್ಮಾರಾಮ್ ಪಾಂಡುರಂಗ== *.ಅವರು '''ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರು. <ref>https://www.revolvy.com/page/Atmaram-Pandurang</ref> * ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜವು ಭೋಜನ ಪದ್ಧತಿ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ, ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ, ಮಹಿಳೆಯರ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರನಡೆ ಅವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು '''ಮರಾಠ ಶಕ್ತಿಯ ಏರಿಕೆ''' ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರು. * ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು '''ಪೂನಾ ಸರ್ವಾಜನಿಕ್ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://www.britannica.com/topic/Poona-Sarvajanik-Sabha</ref> ==ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ== * ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ. ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ''' ಅವರ ಅನುಯಾಯಿ. * ಅವರು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು/ * ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್''' ಅನ್ನು ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ==ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್== * ಇವರು '''ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'''ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |url=https://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530190457/http://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |url-status=dead }}</ref> * ಮೇಡಮ್ ಬ್ಲಾವಾಟ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ಆಲ್ಕಾಟ್ ರವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು.<ref>https://www.rbth.com/arts/2013/07/19/madame_blavatsky_in_india_a_forgotten_legacy_27257</ref> * ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ, ಬಣ್ಣ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಇವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. * ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಆಲ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ '''ಕೇಂದ್ರ ಹಿಂದೂ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅದು '''ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವಾಯಿತು.<ref>http://www.bhu.ac.in/</ref> ==ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ== * ಅವರು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು '''ಸತ್ಯಸೋಧಕ್ ಸಮಾಜ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ ಚಳವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211023144/https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |url-status=dead }}</ref> * ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ '''ಮೊದಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ ಪೈನ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.culturalindia.net/reformers/jyotiba-phule.html{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್== * ಇವರನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು '''ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ'''.<ref>https://yourstory.com/2017/04/remembering-dr-br-ambedkar</ref> * ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಅವರು '''ಬಹೀಷ್ಕೃತ್ ಹಿತ್ಕರ್ಣಿ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು [೧೯೨೪] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://brainly.in/question/7905522</ref> * ಅವರು ಶಾಹು ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಾಯದಿಂದ '''ಮೂಕ್ನಾಯಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ'''ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * '''ಕಲರಂ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳುವಳಿ''', ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು '''ಮಹಾದ್ ವಾಟರ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ'''ವನ್ನು ಅವರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. * ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು, ಹಿಂದೂ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋದರು. * ಅವರು '''ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. * ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು “'''ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ವೀಸಾ'''” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_waiting.html</ref> * ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು<ref>{{Cite web |url=https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830072630/https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ '''ಭಾರತ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>https://www.ndtv.com/india-news/bharat-ratna-for-br-ambedkar-out-of-compulsion-not-dil-se-asaduddin-owaisi-1984237</ref> ==ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು== * ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. * ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಜಾತಿ ಪೀಡಿತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ '''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣಾ ಆಂದೋಲನ'''ವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>https://www.realbharat.org/sree-narayana-guru-the-revolutionary-social-reformer-398/</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] tke3k8jg6qkvh5bkgx3uxw2sazb462l 0 120800 1371193 1333816 2026-04-03T04:00:55Z VASANTH S.N. 728 1371193 wikitext text/x-wiki [[File:Mammillaria sp. (005).jpg|thumb|ಮಾಮಿಲೇರಿಯಾ ಎಸ್ಪಿ. (005)]] [[:en:Tissue culture|ಅಂಗಾಂಶ ವ್ಯವಸಾಯ]] : '''ಶ್ಲೀಡನ್ ಮತ್ತು ಶ್ವಾನ್''' ಎಂಬುವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕೋಶತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ ('''ಸೆಲ್ ಥಿಯರಿ''') [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ [[ಸಸ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]] ದೇಹಗಳು [[ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಜೀವಕೋಶವೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತುಂಬುಜೀವನ ನಡೆಸಬಲ್ಲ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವಿರುವ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>https://www.britannica.com/science/tissue-culture</ref> == ಕೋಶತತ್ವ == # ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು '''ಪ್ರಾಣಿದೇಹ'''ಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಂದಾದ ಸಮೂಹ. # ಸ್ವತಂತ್ರಕೋಶಗಳು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿದೇಹಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಮೇಲೆ ಪುನಃ ಆ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ.<ref>https://www.intechopen.com/books/recent-advances-in-plant-in-vitro-culture/plant-tissue-culture-current-status-and-opportunities</ref> ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿದೇಹಗಳ ರೂಪರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಮತ. ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ [[ಕೋಶ]] ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳ ಮೂಲರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಆದುದರಿಂದ ಕೋಶ ಮತ್ತು [[ಅಂಗಾಂಶಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಗಾಂಶ]]ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನಿಯಮಿತ ಪರಿಸರಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ಅವುಗಳ ಪೂರ್ಣಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಉತ್ತಮ ತಂತ್ರಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. '''ಸಸ್ಯದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಮಿ ಶುದ್ಧಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ(ಗಾಜಿನ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ), ಕೃತಕವರ್ಧನಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆ (ಟಿಶ್ಯೂಕಲ್ಚರ್) ಎಂದು ಹೆಸರು.''' == ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗ == ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವೋಕ್ಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕೆಲವು ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಜೀವಿಯ ಎಲ್ಲ ಜೀವಕ್ರಿಯೆಗಳು ರೂಪ ಪ್ರಭೇದನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ (ಮಾಪೊರ್óಜೆನೆಟಿಕ್) ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ_ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. * ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ ಹೇಬರ್‍ಲ್ಯಾಂಟ್ ([[:en:Haberlandt|Haberlandt]]) ಎಂಬ [[ಜರ್ಮನ್]] [[ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] ಕೋಶದ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮಥ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದನು. ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಜೀವ ಕೋಶ, [[ಭ್ರೂಣ]]ದ ಎಲ್ಲ ಗುಣ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಯಮಿತ ವಾತಾವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ತೋರಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಈ ತತ್ವಕೋಶ ತತ್ವದ ಹಾಗೂ [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರೋಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. '''ಹಿಲ್ಡಬ್ರಾಂಟ್''' ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕೋಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು. ಅವುಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಭೇದನಹೊಂದಿದ ಕೋಶಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 1921ರಲ್ಲಿ ಮೊಲಿಯಾರ್ಡ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಸಸ್ಯ]] [[ಭ್ರೂಣ|ಭ್ರೂಣದ]] ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ '''ಕೊಟೆ ಮತ್ತು ರಾಬಿನ್ಸ್''' ಎಂಬುವರು ಬೇರುತುದಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ವಿಗಳಾದರು. * ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ೧೯೩೪ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ. 1939ರಲ್ಲಿ ವ್ಹೈಟ್, ಗಾತರೆ ಮತ್ತು ನೋಬೆಕೊರ್ಟ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗಜ್ಜರಿ, [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]], [[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮೆಟೊ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಸಸ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಂಡೋಲ್ [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೃತಕವರ್ಧನಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವಂತಾಯಿತು. ಅನಂತರ ನಡೆದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಗಜ್ಜರಿ]], ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], ಆರ್ಟಿಚೋಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ, ಸಸ್ಯವ್ರಣಗ್ರಂಥಿಗಳು (ಪ್ಲಾಂಟ್‍ಗಾಲ್ಸ್) ಕೀಟವ್ರಣ ಗ್ರಂಥಿಗಳು (ಇನ್ಸೆಕ್ಟ್‍ಗಾಲ್ಸ್) ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಸ್ಯ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೋಶವ್ಯೂಹಗಳು,[[ಕಾಂಡ]] ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳ ಅಂಗಾಂಶ, ಅಂಗಾಂಶ ಭ್ರೂಣ (ಕೇಂಬಿಯಲ್ ಟಿಷ್ಯೂಸ್) ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೃತಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳು == ಅಂಗಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಸ್ಯದ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕೋಶಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದು ಬೆಳೆಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇಂಥ ಕೋಶಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿ ಅಂಗಾಂಶಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳುವುವು. 1. ಮೂಲವರ್ಧನಅಂಗಾಂಶಗಳು(ಮೆರಿಸ್ಟೆಮ್): ಬೇರು ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ತುದಿಗಳು ಪಾಶ್ರ್ವಸಂವರ್ಧನ ಅಂಗಾಂಶ (ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಕೇಂಬಿಯಮ್) ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹುಲ್ಲು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗಗಳು. 2. ಅನುಷಂಗಿಕ; ಪ್ಯಾರೆಂಕಿಮ ಫೆಲ್ಲೋಜನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಅವಿರತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರವು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. 3. [[ತೊಗಟೆ|ತೊಗಟೆಯ]] ಪ್ಯಾರೆಂಕಿಮ ಭ್ರೂಣಾಹಾರಂಗಾಂಶ ಭ್ರೂಣಾವರಣ ಕೋಶಜಾಲ (ನ್ಯೂಸೆಲಸ್) ಇತ್ಯಾದಿಗಳು. 4. ಸಸ್ಯರೋಮಗಳು, ಆಹಾರಸಂಗ್ರಹಣ ಸ್ಕ್ಲೀರೆಂಕಿಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೃತಕವರ್ಧನಮಾಧ್ಯಮಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಹೈಟ್, ಗಾತರೆ, ಟೋರಿ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ|ಇಂಗಾಲದ]] ಅಂಶ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಕೆಲವು ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವುವು. ಮೂಲಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಅನ್ನಾಂಗಗಳನ್ನು (ವೈಟಮಿನ್ಸ್), ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಸಸ್ಯಸಾರಗಳು, ಈಸ್ಟ್‍ಸಾರ, ಎಳನೀರು, ಕ್ಷೀರಸಾರ ಕೇಸಿಯಿನ್ ಹೈಡ್ರೋಲಿಸೇಟ್ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತ ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಸುಧಾರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪ ಮತ್ತು ಘನರೂಪ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸಕ್ಕರೆ (ಸುಕ್ರೋಸ್) ಮುಖ್ಯವಾದ ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಅಜೈವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವುವು. ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಪೂರ್ಣ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೂ ಮತ್ತು ಅಂಗಪ್ರಭೇದನಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯಕವಾಗುವುವು. ಸಸ್ಯಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳು ಕೈನೆಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯೂರಿನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಬ್ಬೆರೆಲಿನ್‍ಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವರ್ಧಕವಸ್ತುಗಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಗಳು ಹಾಗೂ ವರ್ಧನನಿರೋಧಕ ವಸ್ತುಗಳು ಕೂಡ ಅಂಗಸಂವರ್ಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಪೂರ್ಣ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದನಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವೆಂದು ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕೃತಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಬೇರುಗಳ ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೈನೆಟಿನ್ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಕೃತಕ ಚೋದಕಗಳು ಅನೇಕವಿದ್ದು ನ್ಯಾಫ್ತಲೀನ್ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್, 2,4-ಡೈಕ್ಲೊರೊಫಿನಾಕ್ಸಿಅಸಿಟಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್, ಜಿಬ್ಬೆರೆಲಿನ್- ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಸ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಇಂಡೋಲ್ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ ಎಂಬ ಚೋದಕ ಆಕ್ಸಿನನ್ನು ಕೃತಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಕೃತಕವರ್ಧನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಗೌಣ ಖನಿಜಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಲವಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ(ಪಟ್ಟಿ 1) ಈ ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. (ಪಟ್ಟಿ 2) == ಅಜೈವಿಕ ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು == ಖನಿಜಮೂಲಾಂಶಗಳು 1943 1942 1953 1957 ವ್ಹೈಟ್ ಗಾತರೆ ಹೆಲ್ಲರ್ ಟೋರಿ === ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ _ ಗ್ರಾಂಗಳು === {| class="wikitable sortable " |- ! ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !! ಖನಿಜಮೂಲಾಂಶಗಳು !! ಮೂಲದ್ರವ್ಯ !! ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ !! ಗ್ರಾಂಗಳು !! ಗ್ರಾಂಗಳು !! ಗ್ರಾಂಗಳು |- | ೧ || [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || KCl || ೬೫ || - - - || ೭೫೦ || ೬೦ |- | ೨ || [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || CaCl2.2H2O || --- || --- || ೭೫ || --- |- | ೩ || [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್]] || KNO3 || ೮೦ || ೧೨೫ || --- || ೮೫ |- | ೪ || [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್]] || Ca(NO3)2.4H2O || ೩೦೦ || ೫೦೦ || -- || ೨೪೦ |- | ೫ || [[ಸೋಡಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್]] || NaNO3 || --- || --- || ೬೦೦ || -- |- | ೬ || [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || aNO3MgSO4.7H2O || ೭೨೦ || ೧೨೫ || ೨೫೦ || ೪೦ |- | ೭ || [[ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || NaSO4 || ೨೦೦ || --- || --- || --- |- | ೮ || [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಡೈ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್]] || KH2PO4 || --- || ೧೨೫ || --- || ೨೦ |- | ೯ || [[ಸೋಡಿಯಂ ಡೈ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್]] || Na2H2PO4.H2O || ೧೬.೫ || --- || ೧೨೫ || --- |- | ೧೦ || [[ಫೆರಿಕ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || Fe2(SO4)3 || ೨.೫ || ೫೦ || --- || --- |- | ೧೧ || [[ಫೆರಿಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || FeCl3.6H2O || --- || --- || --- || ೧ |- | ೧೨ || [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || MnSO4.4H2O || ೭ || ೩ || ೦.೧ || ೪.೫ |- | ೧೩ || [[ಝಿಂಕ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || ZnSO4.7H2O || ೩ || ೦.೧೮ || ೧ || ೧೦೫ |- | ೧೪ || [[ಬೋರಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್]] || H3BO3 || ೧.೫ || ೦.೦೫ || ೧ || ೧.೫ |- | ೧೫ || [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಐಯೊಡೈಡ್]] || KI || ೦.೭೫ || ೦.೫ || ೦.೦೧ || --- |- | ೧೬ || [[ಕಾಪರ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || CuSO4.5H2O || ೦.೦೦೧ || ೦.೦೫ || ೦.೦೩ || ೦.೦೪ |- | ೧೭ || [[ಮೊಲಿಬ್ಡಿನಂ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್]] || Mo O3 || ೦.೦೦೦೧ || --- || --- || --- |- | ೧೮ || [[ಸೋಡಿಯಂ ಮೊಲಿಬ್ಡೇಟ್]] || Na2MoO2.2H2O || --- || --- || --- || ೦.೨೫ |- | ೧೯ || [[ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈ]]ಡ್ || Al Cl3 || --- || --- || ೦.೦೩ || --- |- | ೨೦ || [[ನಿಕ್ಕಲ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || NiSO4 || --- || ೦.೦೫ || --- || --- |- | ೨೧ || ನಿ[[ಕ್ಕಲ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || NiCl2.6H2O || --- || --- || ೦.೦೩ || --- |- | ೨೨ || [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || Co Cl3 || --- || ೦.೦೫ || --- || --- |- |೨೩ || [[ಬೆರಿಲಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || BeSO4 || --- || ೦.೧ || --- || --- |- | ೨೪ || [[ಟೈಟೇನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]] || Ti (SO4)3 || --- || ೦.೨ || --- || --- |- | ೨೫ || [[ಸಲ್ಫೂರಿಕ್ ಆಮ್]]ಲ || H2SO4 || --- || ೧ || --- || --- |} == ವ್ಹೈಟರ ಸುಧಾರಿತ ಮೂಲಮಾಧ್ಯಮದ ಸಂಯೋಜನೆ == {| class="wikitable sortable " |- ! ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !! ಖನಿಜಮೂಲಾಂಶಗಳ !! ಲವಣಗಳು !! ಗ್ರಾಂಗಳು1 ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ |- | ೧ || ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್ || Ca(NO3).H2O || 20.122 |- | ೨ || ಪೊಟಾಸಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್ || KNO3 || 16.00 |- | ೩ || ಅಮೋನಿಯಂ ನೈಟ್ರೈಟ್ || NH4NO3 || 80.00 |- | ೪ || ಜಿóಂಕ್ ಸಲ್ಫೇಟ್ || ZnSO4.7H2O || 0.54 |- | ೫ || ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ || MgSO4.7H2O || 14.40 |- | ೬ || ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಸಲ್ಫೇಟ್ || MnSO4H2O || 0.985 |- | ೭ || ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಐಯೊಡೈಡ್ || Ki || 0.15 |- | ೮ || ಬೋರಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ || H3Bo3 || 0.32 |- | ೯ || ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ || Kcl || 13.00 |- | ೧೦ || ಪೋ.ಡೈ.ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ || KH2PO4 || 7.5 |- | ೧೧ || ನಿಕೋಟಿನಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ || Nicotinic acid || 100 (ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಂಗಳು) |- | ೧೨ || ತಯಮಿನ್ ಹೈಡ್ರೋ || Thiamine HCl || 20 (ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಂಗಳು) |- | ೧೩ || ಗ್ಲೈಸಿನ್ || Glycine || 400 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳು |- | ೧೪ || ಪಿರಾಡಾಕ್ಸಿನ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ || Pyrodoxine HCl || 100 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳು |- | ೧೫ || ಫೆರಿಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ || FeCl3 || 27 ಗ್ರಾಂಗಳು |- | ೧೬ || ಎಥಿಲಿನ್ ಡೈ || EDTA(Versene) || 37.2 ಗ್ರಾಂಗಳು |} == ಆಮೈನೋ ಟೆಟ್ರಾ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ (ವರ್ಸೀನ್) == ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪೈರೆಕ್ಸ್ ಗಾಜಿನ ಬಟ್ಟಿಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಖನಿಜ ಮೂಲಾಂಶಗಳು ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಯಮಿತ ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು. [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣದ]] ಅಂಶವನ್ನು ಫೆರಿಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಾಡಿಕೆಯಿದ್ದು, ಎಫ್.ಇ.ಇಥೈಲೀನ್ ಅಮೈನೊ ಟೆಟ್ರ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ 2% ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೆರಕೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ದ್ರವರೂಪ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ 0.8% ರಿಂದ 1% ಅಗಾರ್-ಅಗಾರ್ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಪಿಷ್ಠವನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದರಿಂದ ಘನರೂಪ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಮೂಲಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಸಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತ ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಆಮ್ಲಕ್ಷಾರತ್ವವನ್ನು ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5.5(0.2 ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮ್ಲಕ್ಷಾರತ್ವ ಸಸ್ಯದ ಜೀವಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವುದು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಪೈರೆಕ್ಸ್ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಶಾಖವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಹತ್ತಿ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಅಥವಾ ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಮ್ ತೆಳುಪದರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧಿಯಂತ್ರದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿ, ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಸಂವರ್ಧನಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರಲು [[ನೇರಳಾತೀತ|ಅತಿನೇರಳೆ]] (ಅಲ್ಟ್ರಾವಯೊಲೆಟ್) ಕಿರಣ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸದಾ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಬೇಕಲ್ಲದೆ ನಿಯಮಿತ ಶಾಖ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಆದ್ರ್ರಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು [[ಕ್ಲೋರಿನ್]] ನೀರು ಅಥವಾ ಮದ್ಯಸಾರದಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು, ಆನಂತರ ಬಹು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೊಳೆದು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಬೇರು ಅಂಗಾಂಶದ ಸಂವರ್ಧನೆ : ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಮೊಳಕೆಗಳ ಬೇರುತುದಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಕೃತಕಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ರವರೂಪಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಜಿನ ಸೀಸೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. [[ಯೀಸ್ಟ್]] ಸಾರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿ ಅನ್ನಾಂಗಗಳಾದ ತಯಮಿನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಬೇರುಗಳ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕವಲುಬೇರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಮಾಧ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಯೀಸ್ಟ್ ಸಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳು ಕೂಡ ಬೇರುಕವಲುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇರುಅಂಗಾಂಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಳಕು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಗ್ಲೋರಿ ಸಸ್ಯದ ಬೇರುಗಳ ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈನಿಟಿನ್ನಿನ ಉಪಯೋಗದಿಂದಲೂ ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳ ಅಭಾವದಿಂದಲೂ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇರುತುದಿಯ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ರೂಪಪ್ರಭೇದನ ಸಾಮರ್ತ್ಯ ಕಾಂಡದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಾಮಥ್ರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು) ಟೊಮೆಟೊ ಸಸ್ಯದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು 25 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಂಡದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ== ಬೇರುತುದಿಗಳಂತೆಯೆ, ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಕಾಂಡದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಕೃತಕಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಪುಷ್ಟಿಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಕಾಂಡದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಆಹಾರೋತ್ಪಾದಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಅವು ಕೃತಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಡ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕೆಳಮುಖ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಈ ಬೇರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ಕಾಂಡ-ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಬೇರುಗಳ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು; ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಡಸುಗಟ್ಟಿದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಕೂಡ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಎಲೆ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ವ್ಯವಸಾಯ : ಕೈನೆಟಿನ್ ಆಧಾರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಎಲೆಗಳ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆಫ್ರಿಕದ ವಯೊಲೆಟ್ ಸಸ್ಯದ ಎಲೆ ತೊಟ್ಟುಗಳು, ಬೇರು ಹಾಗೂ ಕಾಂಡದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಗಡಸುಗಟ್ಟಿದ (ಅಪ್ರಭೇದನ) ಅಂಗಾಂಶ == ಸಸ್ಯದ ಮೃದುಭಾಗಗಳಿಂದ, ನಿರಂತರವಾಗಿ, ಗಡಸುಗೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವ ಕೋಶಜಾಲಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರಿದೆ. ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿನ್ ಆಧಾರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಿ ಬೇರುಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆಕ್ಸಿನ್ ಕೈನೆಟಿನ್‍ಗಳ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಅಪ್ರಭೇದನ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ನಿರಂತರ ವ್ಯವಸಾಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭೇದನಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹುರುಳಿ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಬೇರುಗ್ರಂಥಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ವ್ರಣಗ್ರಂಥಿಗಳು-ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅಪ್ರಭೇದನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಾಗಿರುವುವು. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಈ ಕೆಲವು ಅಂಗಾಂಶಗಳು ರೂಪವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಅಪ್ರಭೇದನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ವಿಭಜನೆ, ಪ್ರಸರಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭೇದನಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಡಿಯಾಗುವ ಕೋಶಜಾಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುವು. ಇವುಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಇವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕೋಶತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಾರ (ಫ್ರೆಷ್) ತೂಕ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸಾರ (ಡ್ರೈ) ತೂಕಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಸುಲಭ. ಪುಷ್ಪಾಂಗ ಸಂವರ್ಧನೆಗಳು : ಪರಾಗ, ಪರಾಗಕೋಶ, ಮೊಗ್ಗುಗಳು, ಅಂಡಾಶಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೃತಕಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ (ಉದಾ: ಐ.ಎ.ಎ. ಮತ್ತು ಜಿಬ್ಬೆರೆಲಿನ್) ಅಭಾವದಿಂದ ಈ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿಲ್ಲಬಹುದಾದ ಸಂಭವಗಳುಂಟು. ನಿಟ್ಷ್‍ರ (Nitsch. 1951) ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಗಾರ್ಪಿತ ಹೂಗಳನ್ನು ದ್ರವ ಮತ್ತು ಘನರೂಪ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಿ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದ ಬೀಜರಹಿತ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳು, ಟೊಮೆಟೊ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ ಮತ್ತು ಜಿಬ್ಬೆರೆಲಿನ್‍ಗಳು ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶವಾಗದ ಅಂಡಾಶಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭ್ರೂಣಾಹಾರ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಕೃತಕಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]] ಲೋಲಿಯಮ್ ಸೌತೆಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳ ಭ್ರೂಣಾಹಾರ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಯೀಸ್ಟ್‍ಸಾರ, ಎಳನೀರು, ಸಸ್ಯಸಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಂಗಾಂಶ ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಭ್ರೂಣಾಂಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು. ==ಭ್ರೂಣ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣಾಂಗಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ== ಭ್ರೂಣ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣಾಂಗಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ ಭ್ರೂಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳ ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣಾಂಗಗಳನ್ನು ಕೃತಕಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಹತ್ತಿ, ದತ್ತೂರಿ, ಸಾಸುವೆ-ಇತ್ಯಾದಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಾಗ, ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿಯಬಂದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲಿತ ಭ್ರೂಣಗಳು ಸಾರಜನಕವನ್ನು ನೈಟ್ರೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಎಳೆಯ ಭ್ರೂಣಗಳು ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುವೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬಿ ಅನ್ನಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳು, ಕೈನೆಟಿನ್, ಮತ್ತು ಜೆಬ್ಬೆರೆಲಿನ್‍ಗಳ ಸಮನ್ವಯದಿಂದಲೂ ಎಳನೀರು, ಯೀಸ್ಟ್‍ಸಾರ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಸಾರಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದಲೂ ಭ್ರೂಣ, ಭ್ರೂಣಾಂಗಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದೆಂದೂ ಸಸ್ಯಸಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣವರ್ಧನಾಂಶಗಳಿರುವುವೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಎಳೆತಾದ ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಷ್ಟ.. ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ದಿವಂಗತ ಪಿ. ಮಹೇಶ್ವರಿಯವರು (1964) ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಪರಾಗಗಳ ಮೊಳೆಯುವಿಕೆ, ಅಂಡಾಶಯಗಳ ವ್ಯವಸಾಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಭ್ರೂಣಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣಾಹಾರ ಅಂಗಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭ್ರೂಣಕೋಶದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೂಸೆಲಸ್ ಕೋಶಗಳು ಸಹ ಭ್ರೂಣಕೋಶಾಂಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಂಭವ ಉಂಟು. == ಭ್ರೂಣಕೋಶಗಳು == ಭ್ರೂಣಕೋಶಗಳು ಸಂವರ್ಧನ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ (ಅಡ್ವೆಂಟಿಷಸ್) ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪ್ರಭೇದನ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳುಂಟು. ಬದನಿಕೆ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣಗಳು ಮೂಲ ಭ್ರೂಣಕೋಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. === ಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋಶಸಮೂಹ ಸಂವರ್ಧನೆ === ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೋಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಯು ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಪ್ರಭೇದನಗಳ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಿಣ್ವಗಳ (ಎನ್‍ಜೈóಮ್) ಸಹಾಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುವು. ಆದುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೋಶಜಾಲಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಲ್ಲಿ, ಕೋಶಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಂಭವ ಉಂಟು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕೋಶಗಳು ಪುನವ್ರ್ಯವಸಾಯಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅಂಗಪ್ರಭೇದನ ಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಉದಾ : ಕಾರ್‍ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಡಾ. ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಸಸ್ಯದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಏಕಕೋಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ ಬಹು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಏಕಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶಜಾಲಗಳ (ಕೋಶಾಂಗ) ಸಂಬಂಧ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಪ್ರಭೇದನಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. == ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗ == ಈಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ (1958ರಿಂದ 1964)-ಮ್ಯೂರ್ (1954), ಹಿಲ್ಡೆಬ್ರಾಂಟ್ (1954), ರಯಿಕರ್ (1954), ಟೋರಿ (1957), ಜೋನ್ಸ್ (1960), ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ (1963), ಮುಂತಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಏಕಕೋಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. === ಅಂಗಾಂಶ ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು === ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಹಂತಗಳಿವೆ. 1. ಪ್ರಯೋಗತಂತ್ರದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣತೆ. 2. ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಂತ್ರಗಳ ಉಪಯೋಗ. 3. ಮುಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಂತ್ರಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ. ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಈ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈಚಿನ ಅನೇಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳು, ರೂಪಪ್ರಭೇದನ, ರೋಗಲಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ (ಪ್ಯಾಥಾಲಜಿ) ಮತ್ತು ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ (ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್)-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. # '''ಪೋಷಕ ವಸ್ತುಗಳು''' : ಸಸ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 15-16 ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಖನಿಜಾಂಶರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೇಕಾಗುವುವು. ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದೇಹಗಳ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಂವರ್ಧನಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಸ್ಯಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಜೈವಿಕಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸುಲಭ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿರುವುವು. ಸಸ್ಯಕೋಶಗಳು ಸಕ್ಕರೆ, ತಯಮಿನ್ ಪಿರಡಾಕ್ಸಿನ್ ಅಂಶಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜೈವಿಕ ನೈಟ್ರೈಟ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ತರವಾದ ಜೈವಿಕ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಿದೇಹದ ಕೋಶಗಳು ಈ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ (ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್) ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಸಸ್ಯದೇಹದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿದೇಹದ ಕೋಶಗಳ ಜೀವಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅಂಗಸಂವರ್ಧನಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. # '''ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳು''' : ಕೋಶಗಳ ಉಸಿರಾಟ, ಕಿಣ್ವಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೋಶಜಾಲಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (1950) ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಬೇರು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಫಾಸ್‍ಫಾರಿಲೇಷನ್ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಡಾಸನ್ (1942) ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗುವ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನಾಂಶ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೆಂದು ಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರೂ ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. # '''ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳು''' : ಸಸ್ಯ ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳು ಅನೇಕವಿರಬಹುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಪ್ರಭೇದನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಫಾನ್ ಓವರ್‍ಬೀಕ್ (1939) ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಬೇರು ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಹೈಟ್, ಬ್ರಾನ್ (1942), ಡಿರೋಪ್ (1947,48), ಗಾತರೆ ಮತ್ತು ಕುಲೇಶ್ಚ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಪ್ರಭೇದನಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ರಣಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿದೇಹದ ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಂಗಾಂಶ ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದ ಕೈನೆಟಿನ್ (1955-56); ಜಿóಯಾಟಿನ್ (1965-66) ಮತ್ತು ಇತರ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಡೈಫೀನೈಲ್ ಯುರಿಯಾ, ಮೈಯೊ ಇನಾಸಿಟಾಲ್ ಮತ್ತು ರೈಬೈಟಾಲ್ ಎಂಬ ಪ್ರವರ್ಧಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಂಗಾಂಶವ್ಯವಸಾಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. # '''ರೂಪಪ್ರಭೇದನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಮಾರ್ಫೊಜೆನೆಸಿಸ್) :''' ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸಸ್ಯದೇಹದ ರೂಪ, ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಸಸ್ಯದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರೂಪಪ್ರಭೇದನಗಳ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದೆಂದು ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸಸ್ಯದೇಹಗಳು ಬೆಳಕು ಕತ್ತಲುಗಳ ಕಡೆ ಬಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿನ್‍ಗಳ ಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾದುದೆಂದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಬೇರುಗಳ ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಲೆಗಳ ಉದುರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಧಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆಂಬೆಗಳ ನಿಯಮಿತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರುಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ರಣಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಾತ್ರ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅಂಗಗಳ ರೂಪಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಭೇದನಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪ್ರಭೇದಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ, ಅವುಗಳು ಚೋದಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗುವುದನ್ನೂ ಅದರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಪ್ರಭೇದನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆಕ್ಸಿನ್, ಕೈನೆಟಿನ್, ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಅಡೆನೀನ್, ಸಕ್ಕರೆ, ಪಿಷ್ಟಾಂಶ-ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ರೂಪಪ್ರಭೇದನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸ್ಕೂಗ್ ಮತ್ತಿತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. # '''ರೋಗಲಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ''' : ಸಸ್ಯದ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕೋಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಬಹುದು. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಸಸ್ಯಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಪರತಂತ್ರಜೀವನದಿಂದ ಸಸ್ಯ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಮೊರೆಲ್ (1944-48) ಹಾಟ್‍ಸನ್ (1953) ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರತಂತ್ರಜೀವಿಯು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷ ಪದಾರ್ಥಗಳು (ಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್) ಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನೆ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ವೈರಸ್‍ಗಳು, ವ್ರಣರೋಗ ([[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]) ವಿಷಕ್ರಿಮಿಗಳು (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ) ಮತ್ತು ಕೋಶ ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. === ಅನುವಂಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅನುವಂಶೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬಂಜೆತನ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡತಳಿ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುವು. ಕೋಶಗಳ ಬರಡುತನದಿಂದ ಅಡ್ಡತಳಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ವಿಫಲವಾಗುವುವು. ಭ್ರೂಣಕೋಶ ಫಲಯುತವಾಗಿದ್ದರೂ ಭ್ರೂಣದ ಆಹಾರಅಂಗಾಂಶಗಳು ಬೆಳೆಯದಿರುವುದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳು ನಾಶಹೊಂದುವುವು. ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನಪ್ರಯೋಗಗಳ ತಂತ್ರದಿಂದ ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ, ಫಲವತ್ತಾದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳುಂಟು. ದಿ. ಮಹೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅಡ್ಡತಳಿಯೆಬ್ಬಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋಶಜಾಲಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸಂವರ್ಧನೆ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ [[ವರ್ಣತಂತು (ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್)|ವರ್ಣತಂತು]] (ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್)ಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯ, [[ಪ್ರಾಣಿ]] ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‍ಗಳು-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಅಂಗಾಂಶಸಂವರ್ಧನಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇಂದಿನ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ತಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿದುಬರುವುವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದಾಗಿರುವ ಉಪಯೋಗಗಳು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿವೆ. {{Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಂಗಾಂಶವ್ಯವಸಾಯ|ಅಂಗಾಂಶ ವ್ಯವಸಾಯ}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Refimprove}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] eddzvw8q5hjsghxu5crbeqfr8wywc2q 0 122430 1371199 1358763 2026-04-03T04:41:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371199 wikitext text/x-wiki {{merge from|ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ವಿರುದ್ದ}} ==ಮುನ್ನೋಟ == ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಅಥವಾ ಪರರಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಆಗುವಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ '''ಮಾದಕ ವ್ಯಸನ''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಒಂದು ರೂಪ. ಮಾದಕ ವ್ಯಸನ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ವಿರೋಧಿ ನಡತೆಗಳು ಕಾಣಲ್ಪಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಲ್ಲದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆಯಾ ದೇಶದ [[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹಲವು ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದ್ದು ದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಧೂಮಪಾನ, ಗಾಂಜಾ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇದುವುದು, ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಜಗಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಜುವಾನಾ, [[ತಂಬಾಕು]], [[ಗಾಂಜಾ]] ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯದೇ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವು ವ್ಯಸನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.whiteswanfoundation.org/mental-health-matters/understanding-mental-health/addicted-to-drugs-how-can-medication-and-therapy-help |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-08-15 |archive-date=2023-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815153712/https://kannada.whiteswanfoundation.org/mental-health-matters/understanding-mental-health/addicted-to-drugs-how-can-medication-and-therapy-help |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:گیاه شاهدانه معروف به ماریجوانا یا گرس یا علف یا گل 14.jpg|thumb|ಗಾಂಜಾ]] ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮಧ್ಯಪಾನ, ಅಂಫಟಾಮಿನ್ಗಳು, ಬಾರ್ಬಿಟುರೇಟುಗಳು, ಕೊಕೇನ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಕ ಒಪಿಯಾಡ್ಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳೆಂದಾಗ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಸುಮಾರು ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅನುವಂಶಿಕ ಇತ್ಯರ್ಥವು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಅದಲ್ಲದೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು ಚಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾರಣವೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನವು ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ, ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜೂನ್ ೨೬ ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ವಿರೋಧಿ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.prajavani.net/art-culture/article-features/international-day-against-drug-abuse-and-illicit-trafficking-2022-949017.html</ref> ==ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದ ಹಂತಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ.jpg|thumb|ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರಿ ಫ಼್ರೊನ್ಟಲ್ ಕೊರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ |alt=]] ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಿವೆ: ಮೊದಲನೆಯ ಹಂತ - ಪ್ರಯೋಗ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಅಥವಾ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.<ref>https://kannada.whiteswanfoundation.org/mental-health-matters/understanding-mental-health/addicted-to-drugs-how-can-medication-and-therapy-help{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಹದಿಹರೆಯ]]ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರೇಮದ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಗಾಂಜಾ ಸೇವಿಸುವುದು. ಎರಡನೇ ಹಂತ - ನಿಯಮಿತದಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಳಗಾಗುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ಉಪಯೋಗ ಆತನ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಜನರಿಗೆ ಚಿಂತೆಯ ವಿಷಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸಹಾಯಮಾಡಬೇಕು. ಮೂರನೇ ಹಂತ - ಅವಲಂಬನೆ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆತಂಕಕಾರಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ಬಳಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಮೀರಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ವ್ಯಸನದಿಂದ ತನಗೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿರುವವರಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ತೊಂದರೆಗಳ ಅರಿವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ(ನಾಲ್ಕನೆಯ) ಹಂತ - ತೀವ್ರ ಅವಲಂಬನೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಲಂಬನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವಿಲ್ಲದ ಕಡುಬಯೆಕೆಯ ಬಲಿಪಶುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯ ಹೋದಂತೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಅವಲಂಬನೆ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾದಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೆದುಳಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಮೆದುಳು]] ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವಲಂಬಿತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಹೊರಬರಲು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದೇ ದಾರಿ. ==ವ್ಯಸನದ ಪರಿಣಾಮ== ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದಿಂದಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನವರಿಗೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ) ಹಲವು ರೀತಿಯ ತೊಂದರೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಸನದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ' ಗೋ ಆಸ್ಕ್ ಆಲಿಸ್ ' ಎಂಬ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ]] ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನೈಜ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿವೇಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕುಗ್ಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನಗೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಾಧಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮದ್ಯಪಾನ ಸೇವಿಸಿ ಬೇರೆ ಜನರಿಗೆ ಬಡಿಯಿವುದು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತನಗೆ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಾಧಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನಗಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡದಿರುವುದನ್ನು ಸಮಾಜ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜವು ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗೊಂಡವರನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಏನೆಂದರೆ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹಾಯ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. [[ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು]] ಸುಮಾರು ಜನರಿಗೆ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತದೆ. == ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನ == [[ಹದಿಹರೆಯ|ಹದಿಹರೆಯರು]] ಮಾದಕ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಅಂದರೆ ಶರೀರದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಗೆಗಳು ಅಸಮತೋಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುತೂಹಲದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಗೆಳೆಯರ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಘಾತದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಶಾಲಾ -ಕಾಲೇಜುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಅದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಯಲು ಉತ್ಸಾಹ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಕೂಡಾ ವ್ಯಸನಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.<ref>https://kannada.whiteswanfoundation.org/mental-health-matters/understanding-mental-health/addicted-to-drugs-how-can-medication-and-therapy-help{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದ ವರದಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೫ ಶೇಖಡಾ ಜನರು ಈ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೯೦ರಿಂದ ೨೦೧೫ರ ವರೆಗಿನ ವ್ಯಸನದ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಪಟ್ಟಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ೩೦೭೪೦೦ ಜನರು ಮಾದಕ ವ್ಯಸನದಿಂದಾಗಿ ಮರಣಗೊಂಡರು. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಮರುಕಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ರೇಲಾಪ್ಸ್ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ವಾಪಸಾತಿ ಅಥವಾ ವಿಥ್ಡ್ರಾವಲ್ ಅನ್ನು ಮೀರುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನೆಗೆ ತರುವಂತೆ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು]] 65d8vkhoj3bl0qhuqi58lwxuofwc2ra 0 124874 1371178 1357029 2026-04-02T21:33:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371178 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತದಲ್ಲಿ''' ಪ್ರಸವ ಮರಣವು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜನನದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯ ಮರಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಸಾವಿನ ದರಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ == ೧೯೮೦-೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೧.೫ ತಾಯಂದಿರ ಸಾವಿಗೆ ಬಸಿರುನಂಜು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. <ref name="Nobis 2016">{{Cite journal|last=Nobis|first=P. N.|last2=Hajong|first2=Anupama|title=Eclampsia in India Through the Decades|journal=The Journal of Obstetrics and Gynecology of India|date=8 January 2016|volume=66|issue=S1|pages=172–176|doi=10.1007/s13224-015-0807-5|pmid=27651598|pmc=5016424}}</ref>ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನರಳುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಹರಡುವಿಕೆ == ''ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಬುಲೆಟಿನ್ -೨೦೧೬ ರ ಪ್ರಕಾರ'', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೧೩ ರಿಂದ ತಾಯಿಯ ಮರಣ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ (ಎಂಎಂಆರ್) ಶೇಕಡ ೨೬.೯ ರಷ್ಟು ಕಡಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಂಎಂಆರ್ ೨೦೧೧-೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೧೬೭ ರಿಂದ ೨೦೧೪-೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ೧೩೦ ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೫-೧೭ ರಲ್ಲಿ ೧೨೨ ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ, ಇದು ೨೦೧೪-೧೬ ರ ಕೊನೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಶೇಕಡಾ ೬.೧೫ ರಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. {|class="wikitable sortable" | ಎಂಎಂಆರ್ (ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦೦೦ ಲೈವ್ ಜನನಗಳಿಗೆ) | '''೨೦೦೪-೦೬''' | '''೨೦೦೭-೦೯''' | '''೨೦೧೦-೧೨''' | '''೨೦೧೧-೧೩''' | '''೨೦೧೪-೧೬''' |- | '''ಭಾರತ ಒಟ್ಟು''' | '''೨೫೪''' | '''೨೧೨''' | '''೧೭೮''' | '''೧೬೭''' | '''೧೩೦''' |- | ಅಸ್ಸಾಂ | ೪೮೦ | ೩೯೦ | ೩೨೮ | ೩೦೦ ರೂ | ೨೩೭ |- | ಬಿಹಾರ / ಜಾರ್ಖಂಡ್ | ೩೧೨ | ೨೬೧ | ೨೧೯ | ೨೦೮ | ೧೬೫ |- | ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ / ಛತ್ತೀಸ್‍ಗಢ | ೩೩೫ | ೨೬೯ | ೨೩೦ | ೨೨೧ | ೧೭೩ |- | ಒಡಿಶಾ | ೩೦೩ | ೨೫೮ | ೨೩೫ | ೨೨೨ | ೧೮೦ |- | ರಾಜಸ್ಥಾನ | ೩೮೮ | ೩೧೮ | ೨೫೫ | ೨೪೪ | ೧೯೯ |- | ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ / ಉತ್ತರಾಖಂಡ | ೪೪೦ | ೩೫೯ | ೨೯೨ | ೨೮೫ | ೨೦೧ |- | ಇಎಜಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ಉಪಮೊತ್ತ^§ | ೩೭೫ | ೩೦೮ | ೨೫೭ | ೨೪೬ | ೧೮೮ |- | ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ | ೧೫೪ | ೧೩೪ | ೧೧೦ | ೯೨ | ೭೪ |- | ತೆಲಂಗಾಣ | | | | | ೮೧ |- | ಕರ್ನಾಟಕ | ೨೧೩ | ೧೭೮ | ೧೪೪ | ೧೩೩ | ೧೦೮ |- | ಕೇರಳ | ೯೫ | ೮೧ | ೬೬ | ೬೧ | ೪೬ |- | ತಮಿಳುನಾಡು | ೧೧೧ | ೯೭ | ೯೦ | ೭೯ | ೬೬ |- | ದಕ್ಷಿಣ ಉಪಮೊತ್ತ | ೧೪೯ | ೧೨೭ | ೧೦೫ | ೯೩ | ೭೭ |- | ಗುಜರಾತ್ | ೧೬೦ | ೧೪೮ | ೧೨೨ | ೧೧೨ | ೯೧ |- | ಹರಿಯಾಣ | ೧೮೬ | ೧೫೩ | ೧೪೬ | ೧೨೭ | ೧೦೧ |- | ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | ೧೩೦ | ೧೦೪ | ೮೭ | ೬೮ | ೬೧ |- | ಪಂಜಾಬ್ | ೧೯೨ | ೧೭೨ | ೧೫೫ | ೧೪೧ | ೧೨೨ |- | ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | ೧೪೧ | ೧೪೫ | ೧೧೭ | ೧೧೩ | ೧೦೧ |- | ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು | ೨೦೬ | ೧೬೦ | ೧೩೬ | ೧೨೬ | ೯೭ |- | ಇತರೆ ಉಪಮೊತ್ತ | ೧೭೪ | ೧೪೯ | ೧೨೭ | ೧೧೫ | ೯೩ |} § ''ಇಎಜಿ = ಬಿಹಾರ, ಝಾರ್ಖಂಡ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ'' == ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ == ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಮಹಿಳೆಯರು ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ದರಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Montgomery 2014">{{Cite journal|last=Montgomery|journal=PLOS ONE|pmc=3893075|pmid=24454701|doi=10.1371/journal.pone.0083331|pages=e83331|issue=1|volume=9|date=2014|title=Maternal mortality in India: causes and healthcare service use based on a nationally representative survey.|first=AL|first5=Collaborators.|last5=Million Death Study|first4=P|last4=Jha|first3=R|last3=Kumar|first2=U|last2=Ram|bibcode=2014PLoSO...983331M}}</ref> ಆದರೆ ಬಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರ ಮಹಿಳೆಯರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅತಿ ಹಿಂದುಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು ([[:en:BIMARU_states|BIMARU states]]) ಪ್ರಸವ ಮರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Dehury|first=RK|last2=Samal|first2=J|title=Maternal Health Situation in Bihar and Madhya Pradesh: A Comparative Analysis of State Fact Sheets of National Family Health Survey (NFHS)-3 and 4.|journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research|date=September 2016|volume=10|issue=9|pages=IE01–IE04|doi=10.7860/JCDR/2016/19079.8404|pmid=27790466|pmc=5071966}}</ref> === ಅಸ್ಸಾಂ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Cousins 2016">{{Cite journal|last=Cousins|first=Sophie|title=Assam: India's state with the highest maternal mortality|journal=BMJ|volume=353|date=5 April 2016|pages=i1908|doi=10.1136/bmj.i1908|pmid=27048471}}</ref> ಅಸ್ಸಾಂನೊಳಗೆ, ಚಹಾ [[ತೋಟ]] ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. === ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ತೆಲಂಗಾಣ ಸಹಿತ) === ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣದ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾದಿಯರನ್ನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Singh 2015">{{Cite journal|last=Singh|last7=Srikrishna|doi=10.1007/s10995-015-1678-1|pages=1447–54|issue=7|volume=19|date=July 2015|journal=Maternal and Child Health Journal|title=Community based maternal death review: lessons learned from ten districts in Andhra Pradesh, India.|first7=SR|first6=R|first=S|last6=Shukla|first5=M|last5=Krishna|first4=S|last4=Upadhyaya|first3=A|last3=Thippaiah|first2=GV|last2=Murthy|pmid=25636651}}</ref> ಪ್ರಸವ ಮರಣಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. === ಬಿಹಾರ === [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತುಂಬ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ. ೨೦೧೨ರ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣ ಶೇಕಡ ೩೨.೨ ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Kumar|title=A population-based study of neonatal mortality and maternal care utilization in the Indian state of Bihar|pmid=25326202|doi=10.1186/1471-2393-14-357|pages=357|issue=1|volume=14|date=17 October 2014|journal=BMC Pregnancy and Childbirth|first5=Lalit|first=G Anil|last5=Dandona|first4=Priyanka|last4=Singh|first3=Priyanka|last3=Chaman|first2=Rakhi|last2=Dandona|pmc=4287469}}</ref> ಪ್ರಸವ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನವಜಾತ ಶಿಶು ಮರಣದ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ. ಶೇಕಡ ೨೧.೨ ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಪ್ರಸವಾನಂತರದ ಸುಶ್ರೂಶೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ಅದೇ ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ. === ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ === ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ "ಮೂರು ವಿಳಂಬಗಳು" ಪ್ರಸವ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name="Sk MIK">{{Cite journal|last=Sk|journal=BMC Pregnancy and Childbirth|pmid=31455258|doi=10.1186/s12884-019-2458-5|pages=314|issue=1|volume=19|date=28 August 2019|title=Praying until death: revisiting three delays model to contextualize the socio-cultural factors associated with maternal deaths in a region with high prevalence of eclampsia in India.|first=MIK|first4=NA|last4=Mondal|first3=A|last3=Anand|first2=B|last2=Paswan|pmc=6712765}}</ref> ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬರಲು ವಿಳಂಬ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆರೈಕೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ -ಇವೇ ಆ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳು. === ಕರ್ನಾಟಕ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Vidler 2016">{{Cite journal|last=Vidler|last8=Dharamsi|pmid=27356502|doi=10.1186/s12978-016-0138-8|pages=37|issue=S1|volume=13|date=8 June 2016|journal=Reproductive Health|title=Utilization of maternal health care services and their determinants in Karnataka State, India|first9=Anjali|last9=Joshi|first8=Shafik|first7=Rahat|first=Marianne|last7=Qureshi|first6=Diane|last6=Sawchuck|first5=Chandrashekhar|last5=Karadiguddi|first4=Geetanjali|last4=Katageri|first3=Umesh|last3=Charantimath|first2=Umesh|last2=Ramadurg|pmc=4943501}}</ref> ತಾಯಂದಿರು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಕಾರಣಗಳು ಕ್ಲಿನಿಕ್‍ಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಸೌಲಭ್ಯದ ಕೊರತೆ, ಆರೈಕೆಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಂದರ್ಶನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಸತ್ತಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಸವಾನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ === ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Dey|last8=Silverman|pmc=6171889|pmid=30286134|doi=10.1371/journal.pone.0204810|pages=e0204810|issue=10|volume=13|date=2018|journal=PLOS ONE|title=Understanding intersections of social determinants of maternal healthcare utilization in Uttar Pradesh, India.|first8=JG|first7=A|first=A|last7=Raj|first6=N|last6=Dehingia|first5=K|last5=Singh|first4=D|last4=Chandurkar|first3=B|last3=Afroz|first2=K|last2=Hay|bibcode=2018PLoSO..1304810D}}</ref> == ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಾಲ್ಕು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ:<ref name="WHO 2018">{{Cite web|url=https://www.who.int/southeastasia/news/detail/10-06-2018-india-has-achieved-groundbreaking-success-in-reducing-maternal-mortality|title=India has achieved groundbreaking success in reducing maternal mortality|last=World Health Organization|authorlink=World Health Organization|date=10 June 2018|website=www.who.int|publisher=World Health Organization|language=en}}</ref> # ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. # ಜನನಿ ಶಿಶು ಸುರಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತಹ ಧನಸಹಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತಿವೆ. # ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ. # ''ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೭ ರ ಮೊದಲು ಸರಕಾರವು ಪ್ರಸವ ಮರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಗಮನ ಹರಿಸಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref name="Kansal 2018">{{Cite journal|last=Kansal|first=A|last2=Garg|first2=S|last3=Sharma|first3=M|title=Moving from maternal death review to surveillance and response: A paradigm shift.|journal=Indian Journal of Public Health|date=2018|volume=62|issue=4|pages=299–301|doi=10.4103/ijph.IJPH_37_18|pmid=30539893}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಾವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ೨೦೧೬ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮನೆಯೊಂದು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಸವ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಮನೆಯ ಇತರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref name="Rai 2016">{{Cite journal|last=Rai|first=Rajesh Kumar|last2=Singh|first2=Prashant Kumar|last3=Kumar|first3=Chandan|title=Is the use of maternal healthcare among prospective mothers higher in households that have experienced maternal death? Evidence from India|journal=Health Policy and Planning|date=September 2016|volume=31|issue=7|pages=844–852|doi=10.1093/heapol/czv140|pmid=26864163}}</ref> ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಯರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ವಿವರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದರೆ ಈ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆ; ಪ್ರಸವಾನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮಟ್ಟ; ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ; ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ-ನಗರ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಥಾನ; ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯ ಪೋಷಣೆಯ ಲಭ್ಯತೆ; ಸ್ಥಳೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ; ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಜಾತಿ.   ತಾಯಿಯ ಮರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಅದೇ ಆರೋಗ್ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕೊರತೆಯಂತಹ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ತಾಯಿಯ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Jungari 2019">{{Cite journal|last=Jungari|first=Suresh|last2=Sharma|first2=Baby|last3=Wagh|first3=Dhananjay|title=Beyond Maternal Mortality: A Systematic Review of Evidences on Mistreatment and Disrespect During Childbirth in Health Facilities in India|journal=Trauma, Violence, & Abuse|date=20 October 2019|pages=152483801988171|doi=10.1177/1524838019881719|pmid=31630667}}</ref> ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ೨೦೦೦-೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ ಭಾರತ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು.   ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ವಿವಿಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಉಪಕ್ರಮಗಳು - * ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷ ಯೋಜನೆ (ಜೆಎಸ್‌ವೈ), <ref>{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/janani-suraksha-yojana-jsy-_pg|title=Janani Suraksha Yojana (JSY)|last=|first=|date=|website=National Health Portal of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523182420/https://www.nhp.gov.in/janani-suraksha-yojana-jsy-_pg|archive-date=2019-05-23|access-date=|url-status=dead}}</ref> * ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನ ಯೋಜನೆ (ಪಿಎಂಎಂವಿವೈ), <ref>{{Cite web|url=https://wcd.nic.in/schemes/pradhan-mantri-matru-vandana-yojana|title=Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana|last=|first=|date=|website=Ministry of Women and Child Development, Government of India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> * ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಿತ್ ಮಾತೃತ್ವ ಅಭಿಯಾನ (ಪಿಎಂಎಸ್ಎಂಎ) <ref>{{Cite web|url=https://pmsma.nhp.gov.in/|title=PRADHAN MANTRI SURAKSHIT MATRITVA ABHIYAN|last=|first=|date=|website=Ministry of Health & Family Welfare, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418131629/https://pmsma.nhp.gov.in/|archive-date=2020-04-18|access-date=|url-status=dead}}</ref> * ಪೋಶಣ್ ಅಭಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯ <ref>{{Cite web|url=http://mpwcdmis.gov.in/scheme_poshanabhiyan.aspx|title=पोषण अभियान (राष्ट्रीय पोषण मिशन)|last=|first=|date=|website=Ministry of Women Welfare|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618154724/http://mpwcdmis.gov.in/(S(w2glu4gy1ooi10z33jtxawv0))/scheme_poshanabhiyan.aspx|archive-date=2019-06-18|access-date=|url-status=dead}}</ref> ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ಪಿಎಚ್‌ಸಿ) ಉಚಿತ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.wbhealth.gov.in/uploaded_files/PPP/amb_sch.pdf|title=Ambulance Services at Rural Hospitals|last=|first=|date=|website=WB Department of Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219045945/https://www.wbhealth.gov.in/uploaded_files/PPP/amb_sch.pdf|archive-date=2020-02-19|access-date=|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ೨೦೦೫ ರಿಂದ ತಾಯಿಯ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿತು. <ref name="WHO 2018"/> ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ವಿವಿಧ ವರದಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. <ref>{{Cite journal|last=Prakash|first=A|last2=Swain|first2=S|last3=Seth|first3=A|title=Maternal mortality in India: current status and strategies for reduction.|journal=Indian Pediatrics|date=December 1991|volume=28|issue=12|pages=1395–400|pmid=1819558}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-india-maternaldeaths/india-grapples-with-high-maternal-death-rate-idUSTRE50P05D20090126|title=India grapples with high maternal death rate|last=Dhar|first=Sujoy|date=26 January 2009|website=Reuters|language=en}}</ref> == ಸಂಶೋಧನೆ == ಪ್ರಸವ ಮರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಸವಾಲಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. <ref name="Montgomery 2014"/> ಅಖಿಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಯನ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಾಯಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವೆಂದರೆ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬರ್ಡನ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ, ಇದು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. <ref name="Global Burden of Disease 2015">{{Cite journal|last=GBD 2015 Maternal Mortality Collaborators|title=Global, regional, and national levels of maternal mortality, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1775–1812|doi=10.1016/S0140-6736(16)31470-2|pmid=27733286|pmc=5224694}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಸವ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಇಂಟೆರ್-ಏಜೆನ್ಸಿ ಗುಂಪಿನ (ಯುಎನ್ ಎಂಎಂಇಐಜಿ) ೨೦೧೫ ರ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Alkema|first8=T|pmc=5515236|pmid=26584737|doi=10.1016/S0140-6736(15)00838-7|pages=462–74|issue=10017|volume=387|date=30 January 2016|journal=Lancet|title=Global, regional, and national levels and trends in maternal mortality between 1990 and 2015, with scenario-based projections to 2030: a systematic analysis by the UN Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group.|first9=M|last9=Temmerman|last8=Boerma|first=L|first7=DM|last7=Fat|first6=A|last6=Gemmill|first5=AB|last5=Moller|first4=S|last4=Zhang|first3=D|last3=Hogan|first2=D|last2=Chou|location=London, England}}</ref> ಈ ಎರಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಹಿಂದಿನ ೨೦೧೩ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರ ಮರಣದ ಸಮಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಬರಲು ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite journal|last=Kassebaum|first=Nicholas J|last2=Lopez|first2=Alan D|last3=Murray|first3=Christopher J L|last4=Lozano|first4=Rafael|title=A comparison of maternal mortality estimates from GBD 2013 and WHO|journal=The Lancet|date=December 2014|volume=384|issue=9961|pages=2209–2210|doi=10.1016/S0140-6736(14)62421-1|pmid=25625393}}</ref> ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒಂದು ವಾರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ೧೬೦,೦೦೦ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ ೨೦೧೭ ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. <ref name="Semrau 2017">{{Cite journal|last=Semrau|last8=Firestone|doi=10.1056/NEJMoa1701075|pages=2313–2324|issue=24|volume=377|date=14 December 2017|journal=New England Journal of Medicine|title=Outcomes of a Coaching-Based WHO Safe Childbirth Checklist Program in India|first9=Stuart|last9=Lipsitz|first8=Rebecca|first7=Danielle E.|first=Katherine E.A.|last7=Tuller|first6=Narender|last6=Sharma|first5=Rajiv|last5=Saurastri|first4=Vinay P.|last4=Singh|first3=Megan|last3=Marx Delaney|first2=Lisa R.|last2=Hirschhorn|pmid=29236628}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group; WHO; UNICEF; UNFPA; World Bank Group; United Nations Population Division (2018), [https://www.who.int/gho/maternal_health/countries/ind.pdf Maternal mortality in 2000-2017: India (PDF)] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] kc2bdkpntan7dt8wwfyeekt9px7gfst 0 127413 1371206 1359167 2026-04-03T06:07:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371206 wikitext text/x-wiki '''ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ''' [[ಮಾವು|ಮಾವಿನಕಾಯಿ]] ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ. ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. [[File:Mango pickle. jpg.jpg|thumb|ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ‍ಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ|ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ]] ೧೬೦೦ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ಕವಿ [[ಅಣ್ಣಾಜಿ|ಅಣ್ಣಾಜಿಯು]] ತನ್ನ ಸೌಂದರ ವಿಲಾಸದಲ್ಲಿ ಎಳೆಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref>[https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mango-pickle-a-childhood-memory-with-its-many-avatars/articleshow/58662497.cms ಇಕೊನೋಮಿಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]</ref> ==ವಿಧಗಳು== ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]] ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಹೋಳುಗಳನ್ನು ಅಥವ ಮಿಡಿಗಳನ್ನು [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪಿನ]] ಜೊತೆ ಗಾಳಿ ರಹಿತ ಭರಣಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟು, ನಂತರ ಮಸಾಲೆ ಹಾಕಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದು. ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.<ref>[https://vijaykarnataka.com/lavalavk/food/about-easy-made-pickles/articleshow/59066269.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ವರದಿ]</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಎಳೆ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿಯು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಸಾಲೆ ವಿಧಾನಕ್ಕಾನುಗುಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ತರಹದ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳಿವೆ: ಎಳೆ ಮಾವಿನ ಮಿಡಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮಾವಿನ ಮಿಡಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಾಗಿಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ವಿಧದ ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ, ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಶೇಖರಿಸಿ ಇಡುವಂತೆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://vijaykarnataka.com/lavalavk/food/mango-pickle-varieties-of-karnataka/articleshow/69072082.cms ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ವರದಿ]</ref> [[File:Kadumanga Mango pickle from Kerala India.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ ಮಿಡಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]] ===ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ=== ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷ ವಿಧದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಯಿಂದ ಗರಿ ಗರಿಯಾಗಿ ತುಂಬಾ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗೆ ಬಳಸುವಂತಹ ಮಾವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕಸಿ ಮಾಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ವಿಧದ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಯಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೀತಿಯ ಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಅವಕಾಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು "ಉರಕಾಯಾ" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶೇಷ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/7-lip-smacking-south-indian-pickles-you-need-to-try-1662259 |title=ಎನ್‍ಡಿಟಿವಿ |access-date=2020-05-11 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803105010/https://food.ndtv.com/food-drinks/7-lip-smacking-south-indian-pickles-you-need-to-try-1662259 |url-status=dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳ್ತಿಗೆ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ, ಅಥವ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದಂಥ ಆಹಾರ ಪಾದಾರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಾವಿನ ಚಟ್ನಿ=== ಮಾವಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ತುರಿದು ಚಟ್ನಿಯಂಥ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:APPEMIDI1.jpg|thumb|ಅಪ್ಪೆಮಿಡಿ]] === ಮಿಡಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ=== ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಎಳೆ ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ ಮಿಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. [[ಅಪ್ಪೆಮಾವು|ಅಪ್ಪೆಮಿಡಿ]] ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗೆಂದೇ ಬಳಸುವ ಮಾವಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸುವಾಸನಾಭರಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ರುಚಿಕರವಾಗಿದ್ದು ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== # https://h2g2.com/edited_entry/A3100168 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] jdtsfnn9x95eukewz0woph6gg37ynl7 0 136226 1371231 1361845 2026-04-03T11:14:03Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371231 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rasputin_PA.jpg|thumb]] '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು]] 4g8jg0n1cyqjr5zqrrkypu8o5oqg9xj 1371232 1371231 2026-04-03T11:14:31Z VASANTH S.N. 728 removed [[Category:ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371232 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rasputin_PA.jpg|thumb]] '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 9zo1k9cltfu60dxni83aypxnm4sxpup 1371233 1371232 2026-04-03T11:14:54Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371233 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rasputin_PA.jpg|thumb]] '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳು]] e1ct2uxk9mg67iysfidhz5upoz0cwh7 1371234 1371233 2026-04-03T11:15:29Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಷ್ಯ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371234 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rasputin_PA.jpg|thumb]] '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ]] jbvutx0p3hno6pdxfwawgp00qd42c7d 1371235 1371234 2026-04-03T11:18:36Z VASANTH S.N. 728 1371235 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rasputin_PA.jpg|thumb]] '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ [[ಪವಾಡ|ಪವಾಡಗ]]ಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್]] ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿ]]ನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ]] ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ]] 9w3qqcylv12loztv11hjkcq7f8ul2v0 1371236 1371235 2026-04-03T11:20:14Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1371236 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ರಾಸ್ಪುಟಿನ್ | image = Rasputin PA.jpg | caption = Portrait of Rasputin, {{circa|1910s}} | native_name = Григорий Распутин | native_name_lang = ru | birth_date = {{birth date|1869|01|21|df=y}} | birth_place = [[Pokrovskoye, Tyumen Oblast|Pokrovskoye]], Russia | death_date = {{death date and age|1916|12|30|1869|01|21|df=y}} | death_place = [[Petrograd]], Russia | death_cause = [[Gunshot wound]]s ([[murder]]) | spouse = {{marriage|Praskovya Fedorovna Dubrovina|1887}} | children = 3, including [[Maria Rasputin|Maria]] | occupation = [[Christian mysticism|Christian mystic]] }} '''ರಾಸ್ಪುಟಿನ್''' (1871-1916) ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪಾದ್ರಿ. 1871ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಸೈಬೀರಿಯದ ನ್ಟಿಯುಮೆನ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪೊಕ್ರೋವಸ್ಕೋಯ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್‍ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಪ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ. ನೋವಿಖ್ ಎನ್ನುವುದು ಇವನ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬನಾಮ. ಈತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿಯವನೂ ಸಾಮಯಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. 1904ರ ವರೆಗೆ ಈತ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು ಮತಪ್ರಚಾರಕನಾದ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಿಲಿಸ್ವೀ (ಫಾಜಿಲ್ಲೆಂಟ್ಸ್) ಎಂಬ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ತಾನು ದೈವ ಪ್ರೇರಿತನೆಂದೂ ಅದ್ಭುತ [[ಪವಾಡ|ಪವಾಡಗ]]ಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವನೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಷಂಡವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜನರ ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ; ರಾಸ್ಪುಟೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ. ತಾನೊಬ್ಬ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನೆಂದೇ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟು 1903ರಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‍ಪೀಟರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್]] ತಲುಪಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ; ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ. ಹೀಗಾಗಿ ಈತ ಬಹುಬೇಗ ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತವೃಂದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ. 1905ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿ]]ನ ರಾಜದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಹೀಮೊಫಿಲಿಯ]] ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ರಷ್ಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧೆ ಶಮನಕಾರಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವರೇ ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂತನೆಂದು ಈತನನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಳಗ ಭಾವಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮೇಲೆ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮಣಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ದೃಢವಾದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರಬೇಕೆಂದು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ದೈವದತ್ತ ಶಾರೀರ, ಅಸ್ಖಲಿತವಾಣಿಯಿಂದ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಖ್ಯಾತನಾದ. ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೆ ಏನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಈತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆಳೆದ. 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. 1915ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿನಿಯು ರಾಸ್‍ಪುಟೀನನೊಡನೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ ಕೈಗೊಂಡಳು. ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಸಮರ್ಥರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಚಿವರನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಈತ ವಜಾ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನಡುವೆ ಅಗಾಧ ಕಂದರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇವನ ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಕ ಜನವರ್ಗ ವಿ.ಎಂ. ಪುರಿಶ್‍ಕೆವಿಟ್ ಎಂಬವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಪಾವೆಲೊವಿಚ್ ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 1916 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರ ರಾತ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದಿತು. ಈ ಕೊಲೆ ಸ್ವಾಯತ್ತಾಧಿಪತ್ಯದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂಬ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆದು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಅವಸಾನಗೊಂಡಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin|30em}} *{{cite book|first=Andrew |last=Cook|title=To Kill Rasputin: The Life and Death of Grigori Rasputin|url=https://books.google.com/books?id=vUkjAQAAIAAJ|date=2005|publisher=[[The History Press|Tempus]]|isbn=9780752434094}} *{{cite book|first=Michael |last=Farquhar|title=A Treasury of Royal Scandals: The Shocking True Stories of History's Wickedest, Weirdest, Most Wanton Kings, Queens, Tsars, Popes, and Emperors|url=https://archive.org/details/treasuryofroyals00farq|url-access=registration |year=2001|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-028024-1}} *{{cite book|author-first=Marc|author-last=Ferro|title=Nicholas II: Last of the Tsars|url=https://archive.org/details/nicholasii00marc|url-access=registration|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509382-7|translator-first=Brian|translator-last=Pearce|author-link=Marc Ferro}} *{{cite book|author-first=Orlando|author-last=Figes|title=A People's Tragedy: The Russian Revolution, 1891–1924|publisher=Penguin|date=1998|isbn=978-0140243642}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: The Untold Story |url=https://books.google.com/books?id=g8rUz8nu4VIC|date=2012|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-23985-8}} *{{cite book|author-first=Joseph T.|author-last=Fuhrmann|title=Rasputin: A Life|url=https://archive.org/details/rasputinlife00fuhr|url-access=registration|year=1990|publisher=Praeger Frederick A|isbn=978-0-275-93215-2}} *{{cite book |last1=Massie |first=Robert K |author-link1=Robert K. Massie|url=https://books.google.com/books?id=zyqpTQ1AewQC|title=Nicholas and Alexandra: The Fall of the Romanov Dynasty |edition=Modern Library |year=2012 |orig-year=1967|isbn=978-0-679-64561-0}} *{{cite news |last=Miller |first=Karyn |date=19 September 2004 |title=British spy 'fired the shot that finished off Rasputin|url=https://www.telegraph.co.uk/education/3344528/British-spy-fired-the-shot-that-finished-off-Rasputin.html|newspaper=The Daily Telegraph}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107|title=The Russian Revolution|last=Moorehead|first=Alan|publisher=Harper & Brothers|year=1958|isbn=978-0881843316|location=New York|pages=[https://archive.org/details/russianrevolutio0000moor/page/107 107–108]}} *{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/21/mi6-first-authorised-history|title=Graham Greene, Arthur Ransome and Somerset Maugham All Spied for Britain, Admits MI6|last=Norton-Taylor|first=Richard|date=21 September 2010 |website=www.theguardian.com |access-date=26 September 2016}} *{{cite book|author-first=Edvard|author-last=Radzinsky|title=The Rasputin File|url=https://books.google.com/books?id=HNBR5R8PDyQC&pg=PA47|date=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-75466-0}} *{{cite encyclopedia|last=Rollins|first=Patrick J.|editor-last=Wieczynski|editor-first=Joseph L.|encyclopedia=The Modern Encyclopedia of Russian and Soviet History|title=Rasputin, Grigorii Efimovich|year=1982|publisher=Academic International Press|volume=30}} *{{cite book|last=Shishkin|first=Oleg|title=Rasputin : Istorii͡a Prestuplenii͡a|year=2004|location=Moscow|publisher=Yauza}} *{{cite encyclopedia|last=Shukman|first=Harold|editor-last=Shukman|author-link=Harold Shukman|editor-first=Harold|encyclopedia=The Blackwell Encyclopedia of the Russian Revolution|title=Rasputin, Grigori Efimovich|url=https://books.google.com/books?id=PCdyPwAACAAJ|year=1994|publisher=Blackwell|isbn=0631195254}} *{{cite book|first=Thomas Stephen |last=Szasz |author-link=Thomas Szasz |title=A Lexicon of Lunacy: Metaphoric Malady, Moral Responsibility, and Psychiatry|url=https://archive.org/details/lexiconoflunacym00szas_0|url-access=registration |year=1993|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-56000-065-5}} *{{cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|title=Rasputin: Faith, Power, and the Twilight of the Romanovs |url=https://books.google.com/books?id=RhXyCwAAQBAJ|date=2016|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-71123-8}} *{{Cite book|author-first=Douglas|author-last=Smith|chapter=Grigory Rasputin and the Outbreak of the First World War: June 1914|title=Was Revolution Inevitable?: Turning Points of the Russian Revolution|editor-first=Tony|editor-last=Brenton|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0190658939|page=62|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mKj_DQAAQBAJ&pg=PT62}} *{{cite book|first=Michael |last=Smith|title=Six: The Real James Bonds 1909–1939|url=https://books.google.com/books?id=qvCtAwAAQBAJ&pg=PT203|date=2011|publisher=Biteback Publishing|isbn=978-1-84954-264-7}} *{{cite book|author-first=Colin|author-last=Wilson|title=Rasputin and the Fall of the Romanovs|url=https://archive.org/details/rasputinfallofro00wils|url-access=registration|year=1964|publisher=Farrar, Straus}} {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{EB1922 Poster|Rasputin, Gregory Efimovitch}} * {{OL author}} * {{Internet Archive author|sopt=t}} * {{PM20|FID=pe/023964}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಸ್ಪುಟಿನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ]] 1bi0zq025jk88rfwuuxd907vogchy3g 0 139088 1371162 1355967 2026-04-02T14:07:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371162 wikitext text/x-wiki [[ಬೆಂಗಳೂರು]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೆಳಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್|ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ]] ಅರಣ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ಕಣಿವೆ/ಸಂಗಮ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ (ಜನರಲ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್) ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು ೪೦ [[ಕಿಲೋಮೀಟರ್|ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌]]ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಸುವಿಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Bulger, G. E.|year=1866|title=[Letter]|journal=Ibis|volume=2|issue=2|pages=218–220|url=https://archive.org/stream/ibis02brit#page/218/mode/1up/|doi=10.1111/j.1474-919X.1866.tb06089.x}}</ref> ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/BangaloreBirdsAnnotated|title=Annotated Checklist of the Birds of Bangalore|publisher=Birdwatchers' Field Club of Bangalore|year=1994|editor-last=George, Joseph}}</ref><ref>{{Cite book|title=The fauna of Bangalore|last=Karthikeyan, S.|publisher=World Wide Fund for Nature-India, Bangalore|year=1999}}</ref> ಕುಟುಂಬದ ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಅನುಕ್ರಮವು ಐಒಸಿ ವಿಶ್ವ ಪಕ್ಷಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ (ಆವೃತ್ತಿ ೨.೯). [[ಚಿತ್ರ:Bangalorebirdingmap.svg|thumb|350x350px| ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರೂಪರೇಖೆ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:BangaloreNatural.svg|thumb|563x563px| ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ರೂಪರೇಖೆ]] == ಗಲ್ಲಿಫೊರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಫಾಸಿಯಾನಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Grey_Francolin_(Francolinus_pondicerianus)_at_Bharatpur_I_IMG_5269.jpg|thumb| [[ಊದಾ ಕವಜುಗ|ಗ್ರೇ ಫ್ರಾಂಕೋಲಿನ್]] ಅಥವಾ ಗ್ರೇ ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್]] * [[ಊದಾ ಕವಜುಗ|ಗ್ರೇ ಫ್ರಾಂಕೋಲಿನ್]], ''ಫ್ರಾಂಕೋಲಿನಸ್ ಪಾಂಡಿಸೇರಿಯಾನಸ್'' (ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವಿಲ್, ''ಕೋಟರ್ನಿಕ್ಸ್ ಕೋಟರ್ನಿಕ್ಸ್'' (ವಿರಳ) * ಮಳೆ ಕ್ವಿಲ್, ''ಕೋಟರ್ನಿಕ್ಸ್ ಕೋರಮಂಡೆಲಿಕಾ'' (ವಿರಳ) * [[ಪುರುಲೆ ಹಕ್ಕಿ|ಜಂಗಲ್ ಬುಷ್ ಕ್ವಿಲ್]], ''ಪೆರ್ಡಿಕ್ಯುಲಾ ಏಶಿಯಾಟಿಕಾ'' (ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Painted bush quail|ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬುಷ್ ಕ್ವಿಲ್]], ''ಪೆರ್ಡಿಕ್ಯುಲಾ ಎರಿಥ್ರೋಹೈಂಚಾ'' (ವಿರಳ) <ref>{{Cite journal|last=Subramanya, S.|year=1991|title=Painted Bush Quail near Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=31|issue=7&8|pages=11–12|url=https://archive.org/stream/NLBW31_78#page/n12/mode/1up}}</ref> * [[ಕೆಂಪು ಚಿಟ್ಟುಕೋಳಿ|ಕೆಂಪು ಸ್ಪರ್ಫೌಲ್]], ''ಗ್ಯಾಲೊಪೆರ್ಡಿಕ್ಸ್ ಸ್ಪಡಿಸಿಯಾ'' (ವಿರಳ) * [[ಬಣ್ಣದ ಚಿಟ್ಟುಕೋಳಿ|ಪೈಂಟೆಡ ಸ್ಪರ್‌ಫೌಲ್]], ''ಗ್ಯಾಲೊಪೆರ್ಡಿಕ್ಸ್ ಲುನುಲಾಟಾ'' (ವಿರಳ) <ref>{{Cite journal|last=Prasad, J. N., S. Karthikeyan, T.S. Srinivasa, S. Subramanya & L. Shyamal|year=1992|title=Distribution of Painted Spurfowl in Karnataka|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=32|issue=7&8|pages=11–12|url=https://archive.org/stream/NLBW32_78#page/n11/mode/1up}}</ref> * [[ಬೂದು ಕಾಡು ಕೋಳಿ|ಬೂದು ಜಂಗಲ್ಫೌಲ್]], ''ಗ್ಯಾಲಸ್ ಸೊನ್ನೆರಟಿ'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Indian peafowl|ಭಾರತೀಯ ನವಿಲು]], ''ಪಾವೋ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಟಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) == ಅನ್ಸೆರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಅನಾಟಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Anas_poecilorhyncha_-Assam_-India-8.jpg|thumb|ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪಾಟ್ ಬಿಲ್ ಡಕ್]] * [[:en:Lesser whistling duck|ಕಡಿಮೆ ಶಿಳ್ಳೆ-ಬಾತುಕೋಳಿ]], ''ಡೆಂಡ್ರೊಸಿಗ್ನಾ ಜವನಿಕಾ'' * [[:en:Greylag goose|ಗ್ರೇಲಾಗ್ ಗೂಸ್]], ''ಅನ್ಸರ್ ಅನ್ಸರ್''  * [[ಆನ್ಸೆರೆಸ್ ಬಾತು|ಬಾರ್-ಹೆಡೆಡ್ ಗೂಸ್]], ''ಅನ್ಸರ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' * [[ಚಕ್ರವಾಕ|ರುಡ್ಡಿ ಶೆಲ್ಡಕ್]], ''ಟಡೋರ್ನಾ ಫೆರುಜಿನಿಯಾ'' * [[:en:Knob-billed duck|ನಾಬ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಡಕ್]], ''ಸಾರ್ಕಿಡಿಯೋರ್ನಿಸ್ ಮೆಲನೋಟೋಸ್'' (ವಿರಳ) * [[:en:Cotton pygmy goose|ಕಾಟನ್ ಪಿಗ್ಮಿ ಗೂಸ್]], ''ನೆಟ್ಟಪಸ್ ಕೋರಮಾಂಡೆಲಿಯನಸ್'' * [[:en:Gadwall|ಗಾಡ್ವಾಲ್]], ''ಅನಾಸ್ ಸ್ತ್ರಿಪೆರಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) * [[:en:Eurasian wigeon|ಯುರೇಷಿಯನ್ ವೈಜನ್]], ''ಅನಾಸ್ ಪೆನೆಲೋಪ್'' * [[:en:Indian spot-billed duck|ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪಾಟ್ ಬಿಲ್ ಬಾತುಕೋಳಿ]], ''ಅನಾಸ್ ಪೊಸಿಲೋರಿಂಚಾ'' * [[:en:Northern shoveler|ಉತ್ತರ ಶೊವೆಲರ್]], ''ಅನಾಸ್ ಕ್ಲೈಪೀಟಾ'' * [[:en:Northern pintail|ಉತ್ತರ ಪಿಂಟೈಲ್]], ''ಅನಾಸ್ ಅಕುಟಾ'' * [[ನೀಲಪಕ್ಷ|ಗಾರ್ಗನಿ]], ''ಅನಾಸ್ ಕ್ವೆರ್ಕ್ವೆಡುಲಾ'' * [[:en:Eurasian teal|ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೀಲ್]], ''ಅನಾಸ್ ಕ್ರೆಕ್ಕಾ'' * [[:en:Common pochard|ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೋಚಾರ್ಡ್]], ''ಐಥ್ಯಾ ಫೆರಿನಾ'' == ಪೋಡಿಪೀಡಿಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು == === ಕುಟುಂಬ: ಪೊಡಿಸಿಪೆಡಿಡೈ === * [[ಗುಳುಮುಳುಕ|ಲಿಟಲ್ ಗ್ರೀಬ್]], ''ಟ್ಯಾಚಿಬ್ಯಾಪ್ಟಸ್ ರುಫಿಕೊಲಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಫೀನಿಕೊಪ್ಟೆರಿಡೆ === * [[ರಾಜ ಹಂಸ|ಗ್ರೇಟರ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗೊ]], ''ಫೀನಿಕೊಪ್ಟೆರಸ್ ರಬ್ಬರ್'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[:en:Lesser flamingo|ಲೆಸ್ಸರ್ ರಾಜಹಂಸ]], ''ಫೀನಿಕೊಪ್ಟೆರಸ್ ಮೈನರ್'' (ಅಲೆಮಾರಿ) == ಸಿಕೊನಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಸಿಕೋನಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Painted_Stork.jpg|thumb|ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ]] * [[:en:Painted stork|ಪೈಂಟೆಡ್ ಕೊಕ್ಕರೆ]], ''ಮೈಕ್ಟೀರಿಯಾ ಲ್ಯುಕೋಸೆಫಾಲಾ'' * [[ಬಾಯ್ಕಳಕ ಹಕ್ಕಿ|ಏಷ್ಯನ್ ಓಪನ್ ಬಿಲ್]], ''ಅನಸ್ತೊಮಸ್ ಆಸಿಟಾನ್ಸ್'' * [[:en:Woolly-necked stork|ವುಲ್ಲಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಕೊಕ್ಕರೆ]], ''ಸಿಕೋನಿಯಾ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಸ್'' * [[:en:White stork|ಬಿಳಿ ಕೊಕ್ಕರೆ]], ''ಸಿಕೊನಿಯಾ ಸಿಕೋನಿಯಾ'' * [[:en:Black stork|ಕಪ್ಪು ಕೊಕ್ಕರೆ]], ''ಸಿಕೊನಿಯಾ ನಿಗ್ರ'' * [[:en:Black-necked stork|ಕಪ್ಪು - ಕುತ್ತಿಗೆ ಕೊಕ್ಕರೆ]], ''ಎಫಿಪಿಯೊರ್ಹೈಂಕಸ್ ಏಶಿಯಾಟಿಕಸ್''  == ಪೆಲೆಕಾನಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಥ್ರೆಸ್ಕಿಯೊರ್ನಿಟಿಡೈ === * [[:en:Glossy ibis|ಗ್ಲೊಸ್ಸಿ ಐಬಿಸ್]], ''ಪ್ಲೆಗಡಿಸ್ ಫಾಲ್ಸಿನೆಲಸ್'' * [[ಕಂಚಗಾರ ಕೊಕ್ಕರೆ|ಕಪ್ಪು ತಲೆಯ ಐಬಿಸ್]], ''ಥ್ರೆಸ್ಕಿಯೋರ್ನಿಸ್ ಮೆಲನೋಸೆಫಾಲಸ್'' * [[:en:Red-naped ibis|ರೆಡ್-ನಾಪ್ಡ್ ಐಬಿಸ್]], ''ಸ್ಯೂಡಿಬಿಸ್ ಪ್ಯಾಪಿಲೋಸಾ'' * [[:en:Eurasian spoonbill|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಸ್ಪೂನ್ ಬಿಲ್]], ''ಪ್ಲಾಟೇಲಿಯಾ ಲ್ಯುಕೋರೋಡಿಯಾ'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಕಬ್ಬಾರೆ ಹಕ್ಕಿ|ಆರ್ಡಿಡೆ]] === [[ಚಿತ್ರ:Cattle_Egrets_I3_IMG_1409.jpg|thumb|ದನಕರು ಎಗ್ರೆಟ್ಸ]] * [[ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ|ಲಿಟಲ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], ''ಎಗ್ರೆಟ್ಟಾ ಗರ್ಜೆಟ್ಟಾ'' * [[:en:Western reef egret|ಪಶ್ಚಿಮ ರೀಫ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], ''ಎಗ್ರೆಟ್ಟಾ ಗುಲಾರಿಸ್'' * [[ಬೂದು ಬಕ|ಗ್ರೇ ಹೆರಾನ್]], ''ಆರ್ಡಿಯಾ ಸಿನೇರಿಯಾ'' * [[ನೇರಳೆ ಬಕ|ಪರ್ಪಲ್ ಹೆರಾನ್]], ''ಆರ್ಡಿಯಾ ಪರ್ಪ್ಯೂರಿಯಾ'' * [[:en:Eastern great egret|ಪೂರ್ವ ಗ್ರೇಟ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], ''ಆರ್ಡಿಯಾ ಮಾಡೆಸ್ಟಾ'' * [[:en:Intermediate egret|ಇಂಟರ್ಮಿಡಿಯೆಟ್ ಎಗ್ರೆಟ್]], ''ಮೆಸೊಫಾಯ್ಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯಾ'' * [[:en:Cattle egret|ಜಾನುವಾರು ಎಗ್ರೆಟ್]], ''ಬುಬುಲ್ಕಸ್ ಐಬಿಸ್'' * [[:en:Indian pond heron|ಭಾರತೀಯ ಕೊಳದ ಹೆರಾನ್]], ''ಆರ್ಡಿಯೊಲಾ ಗ್ರೇಯಿ'' * [[:en:Striated heron|ಸ್ಟ್ರೈಟೆಡ್ ಹೆರಾನ್]], ''ಬುಟೊರಿಡ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟಸ್'' <ref>Worth, Brooke C. (1953). "Stray Birds notes from Mysore". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''51''': 510.</ref> * [[ರಾತ್ರಿ ಬಕ|ಕಪ್ಪು-ಕಿರೀಟದ ರಾತ್ರಿಯ ಹೆರಾನ್]], ''ನಿಕ್ಟಿಕೊರಾಕ್ಸ್ ನೈಕ್ಟಿಕೊರಾಕ್ಸ್'' * [[:en:Little bittern|ಲಿಟ್ಟಲ್‌ ಬಿಟ್ಟರ್ನ]], ''ಇಕ್ಸೊಬ್ರಿಕಸ್ ಮಿನುಟಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಬಹುಶಃ ದೋಷದಲ್ಲಿ) * [[:en:Yellow bittern|ಹಳದಿ ಬಿಟ್ಟರ್ನ]], ''ಇಕ್ಸೊಬ್ರಿಕಸ್ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Cinnamon bittern|ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ''ಬಿಟ್ಟರ್ನ'']], ಇಕ್ಸೊಬ್ರಿಕಸ್ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ * [[:en:Black bittern|ಕಪ್ಪು ಬಿಟ್ಟರ್ನ]], ''ಡುಪೆಟರ್ ಫ್ಲಾವಿಕೋಲಿಸ್'' * [[:en:Eurasian bittern|ಯುರೇಶಿಯನ್ ಬಿಟ್ಟರ್ನ]], ''ಬೊಟಾರಸ್ ಸ್ಟೆಲ್ಲರಿಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) [[ಚಿತ್ರ:Spotbilled_pelican.jpg|thumb| [[ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆ|ಸ್ಪಾಟ್-ಬಿಲ್ ಪೆಲಿಕಾನ್]]]] === ಕುಟುಂಬ: ಪೆಲೆಕನಿಡೆ === * [[ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆ|ಸ್ಪಾಟ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಪೆಲಿಕಾನ್]], ''ಪೆಲೆಕಾನಸ್ ಫಿಲಿಪೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Great white pelican|ಗ್ರೇಟ್ ವೈಟ್ ಪೆಲಿಕಾನ್]], ''ಪೆಲೆಕಾನಸ್ ಒನೊಕ್ರೊಟಾಲಸ್'' (ಅಲೆಮಾರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು) == ಸುಲಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಫಲಕ್ರೊಕೊರಾಸಿಡೆ === * [[ನೀರು ಕಾಗೆ|ಲಿಟಲ್ ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್]], ''ಮೈಕ್ರೋಕಾರ್ಬೊ ನೈಜರ್'' * [[:en:Indian cormorant|ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮೋರಂಟ್]], ''ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಕ್ಸ್ ಫ್ಯೂಸಿಕೊಲಿಸ್'' * [[:en:Great cormorant|ಗ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್]], ''ಫಾಲಾಕ್ರೊಕೊರಾಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಬೊ'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಡಾರ್ಟರ್ (ನೀರು ಕಾಗೆ)|ಅನ್ಹಿಂಗಿಡೆ]] === * [[:en:Oriental darter|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಡಾರ್ಟರ್]], ''ಅನ್ಹಿಂಗಾ ಮೆಲನೊಗಾಸ್ಟರ್'' == ಅಕ್ಸಿಪಿಟ್ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ ಪಾಂಡಿಯೋನಿಡೆ === * [[:en:Osprey|ಓಸ್ಪ್ರೇ]], ''ಪಾಂಡಿಯನ್ ಹಲಿಯಾಟಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) === ಕುಟುಂಬ: ಅಕ್ಸಿಪಿಟ್ರಿಡೇ === [[ಚಿತ್ರ:Milvus_migrans_govinda.jpg|thumb|ಕಪ್ಪು ಗಾಳಿಪಟ, ಸ್ಕ್ಯಾವೆಂಜರ್]] [[ಚಿತ್ರ:Shikra-_Immature_at_Kolkata-_I_IMG_0540.jpg|thumb| [[ಡೇಗೆ|ಶಿಕ್ರಾ]]]] * [[:en:Black baza|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಜಾ]], ''ಅವಿಸೀಡಾ ಲ್ಯೂಫೋಟ್ಸ್'' (ವಿರಳದ, ಪ್ರಾಯಶಃ ವಲಸೆಗಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ, ೧೯೮೦ ರ <ref>{{Cite web |url=http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=13071 |title=Photo record (7 April 2007) by Pradyumna Mohan |access-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808101523/http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=13071 |url-status=dead }}</ref> ) * [[:en:Crested honey buzzard|ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಹನಿ ಬಜಾರ್ಡ್]], ''ಪೆರ್ನಿಸ್ ಪಿಟಿಲೋರಿಂಕಸ್'' * [[:en:Black-winged kite|ಕಪ್ಪು ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೈಟ್]], ''ಎಲನಸ್ ಕೆರುಲಿಯಸ್'' * [[:en:Black kite|ಕಪ್ಪು ಕೈಟ್]], ''ಮಿಲ್ವಸ್ ಮೈಗ್ರಾನ್ಸ್'' * [[ಬಿಳಿ ಗರುಡ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕೈಟ್]], ''ಹಳಿಯಾಸ್ತೂರ್ ಇಂಡಸ್'' * [[:en:Lesser fish eagle|ಲೆಸ್ಸರ್ ಫಿಷ್ ಹದ್ದು]], ''ಇಚ್ಥಿಯೊಫಾಗ ಹುಮಿಲಿಸ್'' (ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆ) * [[:en:Grey-headed fish eagle|ಬೂದು ತಲೆಯ ಫಿಷ್ ಹದ್ದು]], ''ಇಚ್ಥಿಯೊಫಾಗಾ ಇಚ್ಥಾಯೆಟಸ್'' (ಕಾವೇರಿ ಡಬ್ಲ್ಯು ಎಲ್‌ ಎಸ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲೆಗಳು <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/checklist/S31000883|title=eBird Checklist - 31 Jul 2016 - Cauvery WLS--Hegeneru State Forest - 60 species (+2 other taxa)|last=Shenoy|first=Srinivasa|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-04-16}}</ref> ) * [[:en:Egyptian vulture|ಈಜಿಪ್ಟಿನ ರಣಹದ್ದು]], ''ನಿಯೋಫ್ರಾನ್ ಪರ್ಕ್ನೋಪ್ಟರಸ್'' * [[:en:White-rumped vulture|ಬಿಳಿ-ರಂಪಡ್ ರಣಹದ್ದು]], ''ಜಿಪ್ಸ್ ಬೆಂಗಲೆನ್ಸಿಸ್'' * [[ರಣ ಹದ್ದು|ಭಾರತೀಯ ರಣಹದ್ದು]], ''ಜಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' * [[:en:Himalayan vulture|ಹಿಮಾಲಯನ್ ರಣಹದ್ದು]], ''ಜಿಪ್ಸ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ಸಿಸ್'' (ವಿರಳದ ಅಲೆಮಾರಿ - ಬಾಲಾಪರಾಧಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ <ref>{{Cite journal|last=Praveen, J., Nameer, P.O., Karuthedathu, D., Ramaiah, C., Balakrishnan, B., Rao, K. M., Shurpali, S., Puttaswamaiah, R., & Tavcar, I.|year=2014|title=On the vagrancy of the Himalayan Vulture Gyps himalayensis to southern India.|journal=Indian Birds|volume=9|issue=1|pages=19–22}}</ref> ) * [[:en:Red-headed vulture|ಕೆಂಪು ತಲೆಯ ರಣಹದ್ದು]], ''ಸರ್ಕೋಗಿಪ್ಸ್ ಕ್ಯಾಲ್ವಸ್'' * [[:en:Short-toed snake eagle|ಸಣ್ಣ ಕಾಲಿನ ಹಾವಿನ ಹದ್ದು]], ''ಸರ್ಕಟಸ್ ಗ್ಯಾಲಿಕಸ್'' * [[ತುರಾಯಿ ಪನ್ನಗಾರಿ|ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಸರ್ಪ ಹದ್ದು]], ''ಸ್ಪಿಲೋರ್ನಿಸ್ ಚೀಲಾ'' * [[:en:Marsh harrier|ಮಾರ್ಷ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್]], ''ಸರ್ಕಸ್ ಏರುಜಿನೋಸಸ್'' * [[:en:Hen harrier|ಹೆನ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್]], ''ಸರ್ಕಸ್ ಸೈನಿಯಸ್''  * [[:en:Pallid harrier|ಪಾಲಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್]], ''ಸರ್ಕಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೊರಸ್'' * [[:en:Pied harrier|ಪೈಡ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್]], ''ಸರ್ಕಸ್ ಮೆಲನೊಲ್ಯೂಕೋಸ್'' * [[:en:Montagu's harrier|ಮೊಂಟಾಗು ಹ್ಯಾರಿಯರ್]], ''ಸರ್ಕಸ್ ಪಿಗಾರ್ಗಸ್'' * [[:en:Crested goshawk|ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಗೋಶಾಕ್]], ''ಅಕ್ಸಿಪಿಟರ್ ತ್ರಿವಿರ್ಗಟಸ್'' * [[ಡೇಗೆ|ಶಿಕ್ರಾ]], ''ಅಕ್ಸಿಪಿಟರ್ ಬ್ಯಾಡಿಯಸ್'' * [[:en:Eurasian sparrowhawk|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ]], ''ಅಕ್ಸಿಪಿಟರ್ ನಿಸಸ್'' * [[:en:Northern goshawk|ಉತ್ತರ ಗೋಶಾಕ್]], ''ಅಕ್ಸಿಪಿಟರ್ ಜೆಂಟಲಿಸ್''  * [[:en:Besra|ಬೆಸ್ರ]], ಎಸ್ಸಿಪಿಟರ್‌ ವೈರಗೆಟಸ್ * [[:en:White-eyed buzzard|ಬಿಳಿ ಕಣ್ಣಿನ ಬಝ್ಝ''ರ್ಡ್'']], ಬುಟಸ್ತೂರ್ ಟೀಸಾ * [[:en:Black eagle|ಕಪ್ಪು ಹದ್ದು]], ''ಇಕ್ಟಿನೇಟಸ್ ಮಲಯೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Indian spotted eagle|ಭಾರತೀಯ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಹದ್ದು]], ''ಕ್ಲಾಂಗ ಹಸ್ತಟ'' (ಕಡಿಮೆ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಹದ್ದಿನ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ''ಅಕ್ವಿಲಾ ಪೊಮರಿನಾ'' ಈ ಜಾತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು) * [[:en:Greater spotted eagle|ದೊಡ್ಡ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಹದ್ದು]], ''ಕ್ಲಾಂಗಾ ಕ್ಲಾಂಗಾ'' * [[:en:Tawny eagle|ಟಾವ್ಣಿ ಹದ್ದು]], ''ಅಕ್ವಿಲಾ ರಾಪಾಕ್ಸ್'' * [[:en:Steppe eagle|ಸ್ಟೆಪ್ಪೆ ಹದ್ದು]], ''ಅಕ್ವಿಲಾ ನಿಪಲೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Eastern imperial eagle|ಪೂರ್ವ ಇಂಪಿರಿಯಲ್ ಹದ್ದು]], ''ಅಕ್ವಿಲಾ ಹೆಲಿಯಾಕಾ''  * [[:en:Bonelli's eagle|ಬೊನೆಲ್ಲಿಯ ಹದ್ದು]], ''ಅಕ್ವಿಲಾ ಫಾಸಿಯಾಟಾ'' * [[:en:Booted eagle|ಬೂಟೆಡ ಹದ್ದು]], ''ಹೈರಾಟಸ್ ಪೆನ್ನಾಟಸ್'' * [[:en:Rufous-bellied eagle|ರೂಫಸ್-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಹಾಕ್-ಹದ್ದು]], ''ಲೋಫೊಟ್ರಿಯೊರ್ಚಿಸ್ ಕಿಯೆನೇರಿ'' (ವಿರಳ) (ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಬಾಲಕನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ದಾಖಲೆ <ref>[http://www.thejunglelook.com/gallery2/main.php?g2_itemId=3267 photo record]</ref> ) * [[:en:Changeable hawk-eagle|ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಹಾಕ್-ಹದ್ದು]], ''ನಿಸಾಟಸ್ ಸಿರ್ಹಟಸ್'' * [[:en:Common buzzard|ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಜಾರ್ಡ್]], ''ಬುಟಿಯೊ ಬುಟಿಯೊ'' (ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಯ ದಾಖಲೆ - ಅರ್ಕಾವತಿ ಲೇಔಟ್ <ref>[http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=11428 Photo record (17 Feb 2007) by Nitin S]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ) == ಫಾಲ್ಕೊನಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಫಾಲ್ಕೊನಿಡೆ === * [[:en:Common kestrel|ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಸ್ಟ್ರೆಲ್]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಟಿನ್ನುನ್ಕುಲಸ್'' * [[:en:Red-necked falcon|ಕೆಂಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಚಿಕ್ವೆರಾ'' * [[ಲಗ್ಗರ್ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಜಗ್ಗರ್'' * [[:en:Eurasian hobby|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಹೊಬ್ಬಿ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಸಬ್ಬುಟಿಯೊ'' (ವಿರಳ) <ref>{{Cite journal|last=Jayant, MS|last2=Aditya, GS|last3=Hemanth, J|year=1992|title=Occurrence of the Hobby in Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=32|issue=7-8|page=14|url=https://archive.org/stream/NLBW32_78#page/n15/mode/1up/}}</ref> * [[:en:Amur falcon|ಅಮುರ್ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಅಮುರೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Peregrine falcon|ಪೆರೆಗ್ರಿನ್ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್'' ** [[:en:Shaheen falcon|ಶಾಹೀನ್ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್ ಪೆರೆಗ್ರಿನೇಟರ್'' ** [[:en:Peregrine falcon|ಪೆರೆಗ್ರಿನ್ ಗಿಡುಗ]], ''ಫಾಲ್ಕೊ ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಡಸ್'' == ಒಟಿಡಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಒಟಿಡಿಡೆ === * [[:en:Great Indian bustard|ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್]], ''ಆರ್ಡಿಯೋಟಿಸ್ ನೈಗ್ರೆಸೆಪ್ಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಪೂರ್ವ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತಿಳಿದಿದೆ-ಹತ್ತಿರದ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳು) * [[:en:Lesser florican|ಲೆಸ್ಸರ್ ಫ್ಲೋರಿಕನ್]], ''ಸೈಫಿಯೋಟೈಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದು, ೨೦೧೧-೧೨ ರಲ್ಲಿ) <ref>[[Allan Octavian Hume|AO Hume]] and [[Charles Henry Tilson Marshall|CHT Marshall]] (1881) The Game Birds of India, Burmah, and Ceylon. (Major McInroy "I think I am within the mark when I say that near Mallur, a station on the Bangalore Madras line of rail and 25 miles from Bangalore, thirty birds were shot in one day by two officers of the Forest department."; "Mr Davidson says:- Florican are found sparingly in Mysore, but I only saw one on two occasions in the Tumkur district, during last year.")</ref><ref>{{Cite journal|last=Anderson, J M|year=1883|title=A Letter|journal=Stray Feathers|volume=10|page=428|quote="numerous in rains and cold weather in Bangalore."|url=https://archive.org/stream/strayfeathersjou101887hume#page/428/mode/1up/search/Florican}}</ref> == ಗ್ರೂಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ರಾಲಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:White_breasted_Waterhen_I4-Bhopal_IMG_0515.jpg|thumb| [[ಹುಂಡು ಕೋಳಿ|ಬಿಳಿ-ಎದೆಯ ವಾಟರ್‌ಹೆನ್]]]] * [[ಹುಂಡು ಕೋಳಿ|ಬಿಳಿ ಎದೆಯ ವಾಟರ್‌ಹೆನ್]], ''ಅಮೌರ್ನಿಸ್ ಫೀನಿಕುರಸ್'' * [[:en:Brown crake|ಕಂದು ಕ್ರೇಕ್]], ''ಅಮೌರ್ನಿಸ್ ಅಕೂಲ್'' * [[:en:Spotted crake|ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಕ್ರೇಕ್]], ''ಪೋರ್ಜಾನಾ ಪೊರ್ಜಾನಾ'' * [[:en:Baillon's crake|ಬೈಲಾನ್ಸ್ ಕ್ರೇಕ್]], ''ಪೊರ್ಜಾನಾ ಪುಸಿಲ್ಲಾ'' * [[:en:Ruddy-breasted crake|ರುಡ್ಡಿ-ಎದೆಯ ಕ್ರೇಕ್]], ''ಪೋರ್ಜಾನಾ ಫಸ್ಕಾ'' * [[:en:Slaty-breasted rail|ಸ್ಲೇಟಿ-ಎದೆಯ ರೈಲ]], ''ಲೆವಿನಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೈಟಾ'' * [[:en:Watercock|ವಾಟರ್ ಕಾಕ್]], ''ಗಲ್ಲಿಕ್ರೆಕ್ಸ್'' ಸಿನೇರಿಯಾ (ಐತಿಹಾಸಿಕ) * [[:en:Grey-headed swamphen|ಬೂದು ತಲೆಯ ಜೌಗುಕೋಳಿ]], ''ಪೊರ್ಫಿರಿಯೊ ಪೋಲಿಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' * [[:en:Common moorhen|ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂರಹೆನ್]], ''ಗಲ್ಲಿನುಲಾ ಕ್ಲೋರೋಪಸ್'' * [[:en:Eurasian coot|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಕೂಟ್]], ''ಫುಲಿಕಾ ಅತ್ರ'' === ಕುಟುಂಬ: ಗ್ರುಯಿಡೆ === * [[:en:Demoiselle crane|ಡೆಮೊಸೆಲ್ಲೆ ಕ್ರೇನ್]], ''ಗ್ರಸ್ ವರ್ಗೊ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) == ಚರಾಡ್ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಟರ್ನಿಸಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:TurnixSuscitatorTaigoor.jpg|thumb|ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಬಟನ್ ಕ್ವಾಲ್]] * [[:en:Yellow-legged buttonquail|ಹಳದಿ ಕಾಲಿನ ಬಟನ್ ಕ್ವಾಲ್]], ''ಟರ್ನಿಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಂಕಿ'' (ವಿರಳದ, ದಾಖಲೆಗಳು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬಂದಿವೆ) * [[:en:Barred buttonquail|ಬಾರ್ಡ ಬಟನ್‌ ಕ್ವೈಲ್]], ''ಟರ್ನಿಕ್ಸ್ ಸಸಿಟೇಟರ್'' (ಅಸಾಮಾನ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕನಕಪುರ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ) === ಕುಟುಂಬ: ಬುರ್ಹಿನಿಡೆ === * [[:en:Indian stone-curlew|ಭಾರತೀಯ ಕಲ್ಲು-ಕರ್ಲೆ]], ''ಬರ್ಹಿನಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' (ವಿರಳ) * [[:en:Great stone-curlew|ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ಟೋನ್-ಕರ್ಲೆ]], ''ಎಸಾಕಸ್ ರಿಕರ್ವಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' (ವಿರಳ) === ಕುಟುಂಬ ರಿಕರ್ವಿರೋಸ್ಟ್ರಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Black_winged_Stilt_(Immature)_I_IMG_9021.jpg|thumb|ಕಪ್ಪು ರೆಕ್ಕೆಯ ಸ್ಟಿಲ್ಟ್]] * ಕಪ್ಪು-ರೆಕ್ಕೆಯ ಸ್ಟಿಲ್ಟ್, ''ಹಿಮಾಂಟೊಪಸ್ ಹಿಮಾಂಟೊಪಸ್'' * ಪೈಡ್ ಅವೊಸೆಟ್, ''ರಿಕರ್ವಿರೋಸ್ಟ್ರಾ ಅವೊಸೆಟ್ಟಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) === ಕುಟುಂಬ: ಚರಾಡ್ರಿಡೇ === [[ಚಿತ್ರ:Red_wattled_Lapwing_I_IMG_0596.jpg|thumb| [[ಕೆಂಪು ಟಿಟ್ಟಿಭ|ಕೆಂಪು ವ್ಯಾಟ್ ಲ್ಯಾಪ್ವಿಂಗ್]]]] * [[:en:Pacific golden plover|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಲೋವರ್]], ''ಪ್ಲುವಿಯಾಲಿಸ್ ಫುಲ್ವಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Grey plover|ಗ್ರೇ ಪ್ಲೋವರ್]], ''ಪ್ಲುವಿಯಾಲಿಸ್ ಸ್ಕ್ವಾಟರೋಲಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Common ringed plover|ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಂಗುರದ ಪ್ಲೋವರ್]], ''ಚರಾಡ್ರಿಯಸ್ ಹಿಯಾಟಿಕ್ಯುಲಾ'' (ವಿರಳ)  * [[:en:Little ringed plover|ಲಿಟಲ್ ರಿಂಗ್ಡ್ ಪ್ಲೋವರ್]], ''ಚರಾಡ್ರಿಯಸ್ ಡುಬಿಯಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Kentish plover|ಕೆಂಟಿಶ್ ಪ್ಲೋವರ್]], ''ಚರಾಡ್ರಿಯಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿನಸ್'' * [[:en:Yellow-wattled lapwing|ಹಳದಿ ವ್ಯಾಟ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ವಿಂಗ್]], ''ವನೆಲ್ಲಸ್ ಮಲಬರಿಕಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) (ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ) * [[:en:Grey-headed lapwing|ಬೂದು ತಲೆಯ ಲ್ಯಾಪ್‌ವಿಂಗ್]], ''ವನೆಲ್ಲಸ್ ಸಿನೆರಿಯಸ್'' (ವಿರಳದ ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ) * [[ಕೆಂಪು ಟಿಟ್ಟಿಭ|ಕೆಂಪು ವ್ಯಾಟ್ ಲ್ಯಾಪ್‌ವಿಂಗ್]], ''ವೆನೆಲಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) === ಕುಟುಂಬ: ರೋಸ್ಟ್ರಾಟುಲಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Greater_Painted-snipe_(Female)_I2_IMG_9477.jpg|thumb|ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ತುಣುಕು]] * [[:en:Greater painted-snipe|ಗ್ರೇಟರ್ ಪೇಂಟ್ ಸ್ನೈಪ್]], ''ರೋಸ್ಟ್ರಾಟುಲಾ ಬೆಂಘಲೆನ್ಸಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಜಕಾನಿಡೆ === * [[ಬಾಲದ ದೇವನಕ್ಕಿ|ಫೆಸೆಂಟ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಜಕಾನಾ]], ''ಹೈಡ್ರೋಫಾಸಿಯಾನಸ್ ಚಿರುರ್ಗಸ್'' * [[:en:Bronze-winged jacana|ಕಂಚಿನ ರೆಕ್ಕೆಯ ಜಕಾನ]], ''ಮೆಟೊಪಿಡಿಯಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' (ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿವಾಸಿ) === ಕುಟುಂಬ: ಸ್ಕೋಲೋಪಸಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Green_Sandpiper_(Tringa_ochropus)-_In_Breeding_plumage_at_Bharatpur_I_IMG_5533.jpg|thumb|ಹಸಿರು ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್, ಚಳಿಗಾಲದ ವಲಸೆಗಾರ]] * [[:en:Eurasian woodcock|ಯುರೇಷಿಯನ್ ವುಡ್ ಕಾಕ್]], ''ಸ್ಕೋಲೋಪಾಕ್ಸ್ ರಸ್ಟಿಕೋಲ'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[:en:Pin-tailed snipe|ಪಿನ್‌ ಟೈಲ್ ಸ್ನೈಪ್]], ''ಗಲ್ಲಿನಾಗೊ ಸ್ಟೆನುರಾ'' * [[:en:Great snipe|ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ನೈಪ್]], ''ಗಲಿನಾಗೋ ಮೀಡಿಯಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) <ref>Baker, E. C. S. (1911). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/30167442 "Occurrence of the Great Snipe (''Gallinago major'') near Bangalore"]. ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''20''': 1155.</ref> * [[:en:Common snipe|ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ನೈಪ್]], ''ಗಲಿನಾಗೋ ಗಲ್ಲಿನಾಗೋ'' * [[:en:Wood snipe|ವುಡ್ ಸ್ನೈಪ್]], ''ಗಲಿನಾಗೋ ನೆಮೊರಿಕೋಲಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) <ref>Betham, R. M. (1912)."Wood Snipe (''Gallinago nemoricola'') occurring near Bangalore". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''21''': 677.</ref> * [[:en:Jack snipe|ಜ್ಯಾಕ್ ಸ್ನೈಪ್]], ''ಲಿಮ್ನೋಕ್ರಿಪ್ಟೆಸ್ ಮಿನಿಮಸ್'' ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳಿಲ್ಲ <ref>Searight, E. E. G. L. (1932). "Comparative frequency of Fantail, Pintail and Jack Snipe near Bangalore". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''35''': 900.</ref> * [[:en:Black-tailed godwit|ಕಪ್ಪು ಬಾಲದ ಗಾಡ್ವಿಟ್]], ''ಲಿಮೋಸಾ ಲಿಮೋಸಾ'' * [[:en:Eurasian curlew|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಕರ್ಲೆ]], ''ನ್ಯೂಮೆನಿಯಸ್ ಅರ್ಕ್ವಾಟಾ'' * [[:en:Eurasian whimbrel|ಯುರೇಷಿಯನ್ ವಿಂಬ್ರೆಲ್]], ''ನ್ಯೂಮೆನಿಯಸ್ ಫಿಯೋಪಸ್'' (ವಿರಳದ ವಲಸೆಗಾರ? <ref>http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=115418{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Photo record</ref> ) * [[:en:Spotted redshank|ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಕೆಂಪುಶ್ಯಾಂಕ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ಎರಿಥ್ರೋಪಸ್'' * [[:en:Common redshank|ಸಾಮಾನ್ಯ ರೆಡ್ಶಾಂಕ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ಟೊಟನಸ್'' * [[:en:Marsh sandpiper|ಮಾರ್ಷ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ಸ್ಟಾಗ್ನಾಟಿಲಿಸ್'' * [[:en:Common greenshank|ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರೀನ್‌ಶಾಂಕ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ನೆಬ್ಯುಲೇರಿಯಾ'' * [[:en:Green sandpiper|ಹಸಿರು ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ಒಕ್ರೋಪಸ್'' * [[:en:Wood sandpiper|ವುಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್]], ''ಟ್ರಿಂಗಾ ಗ್ಲೇರಿಯೊಲಾ'' * [[:en:Terek sandpiper|ಟೆರೆಕ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್]], ''ಕ್ಸೆನಸ್ ಸಿನೆರಿಯಸ್'' * [[:en:Common sandpiper|ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್]], ''ಆಕ್ಟಿಟಿಸ್ ಹೈಪೋಲ್ಯೂಕೋಸ್'' * [[:en:Curlew sandpiper|ಕರ್ಲೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಪೈಪರ್]], ''ಕ್ಯಾಲಿಡ್ರಿಸ್ ಫೆರುಜಿನಿಯಾ'' * [[:en:Little stint|ಲಿಟಲ್‌ ಸ್ಟಿಂಟ್]], ''ಕ್ಯಾಲಿಡ್ರಿಸ್ ಮಿನುಟಾ'' * [[:en:Temminck's stint|ಟೆಮ್ಮಿಂಕ್ಸ್ ''ಸ್ಟಿಂಟ್'']], ಕ್ಯಾಲಿಡ್ರಿಸ್ ಟೆಮ್ಮಿಂಕಿ * [[:en:Long-toed stint|ಉದ್ದನೆಯ ಟೋಡ್‌ ''ಸ್ಟಿಂಟ್'']], ''ಕಾಲಿಡ್ರಿಸ್ ಸಬ್‌ಮಿನುಟಾ''  * [[:en:Ruff (bird)|ರಫ್]], ''ಫಿಲೋಮಾಚಸ್ ಪುಗ್ನಾಕ್ಸ್'' * [[:en:Red-necked phalarope|ಕೆಂಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಫಲರೋಪ್]], ''ಫಲಾರೊಪಸ್ ಲೋಬಟಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾದ ಹಾದಿ ವಲಸಿಗ) <ref>Menon, S. S. (1975). "On the occurrence of the Rednecked Phalarope on inland waters in Bangalore". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''72''': 846-847.</ref> === ಕುಟುಂಬ: ಗ್ಲೇರಿಯೊಲಿಡೆ === * [[ಕೆಂಪು ಚಿಟವ|ಭಾರತೀಯ ಕೌರ್ಸರ್]], ''ಕರ್ಸೋರಿಯಸ್ ಕೊರಮಂಡೆಲಿಕಸ್'' (ಡಾ. ರಾಬರ್ಟ್ ಬಿ. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ‌೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕೌರ್ಸರ ವರ್ನ್ನು ಒಂದು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೫ ಮೇ ೧೯೫೨ ರಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ) <ref>Worth, Brooke C. (1953). "Additional Mysore state Birds". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''51''': 510.</ref><ref>{{Cite journal|last=Paresh, U. K.|year=1989|title=Coursers near Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=29|issue=1 & 2|page=4|url=https://archive.org/stream/NLBW29_12#page/n4/mode/1up/}}</ref> * [[:en:Small pratincole|ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಟಿನ್ಕೋಲ್]], ''ಗ್ಲೇರಿಯೋಲಾ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಯಾ'' <ref>{{Cite journal|last=Prasanna, M|last2=Sandilya, T|last3=Belliappa, KM|last4=Nityananda, Vivek|last5=Gulati, Rohit|last6=Vittal, BS|year=1994|title=Valley School birds|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=34|issue=6|pages=137–138|url=https://archive.org/stream/NLBW34_6#page/n19/mode/1up/}}</ref> * [[:en:Oriental pratincole|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಪ್ರಾಟಿನ್ಕೋಲ್]], ''ಗ್ಲೇರಿಯೋಲಾ ಮಾಲ್ಡಿವಾರಮ್'' <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/checklist/S38617725|title=eBird Checklist - 24 June 2017 - Hennagara Lake - 22 species|last=Rajasekaran|first=Mallika|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> * [[:en:Collared pratincole|ಕಾಲರ್ಡ್ ಪ್ರಾಟಿನ್ಕೋಲ್]], ''ಗ್ಲೇರಿಯೊಲಾ ಪ್ರತಿಕೊಲಾ'' <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/india/checklist/S50609661|title=eBird India Checklist - 12 December 2018 - Hessaraghatta Kere - 74 species (+1 other taxa)|last=Viswanathan|first=Ashwin|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> === ಕುಟುಂಬ: [[ಗಲ್|ಲಾರಿಡೆ]] === * [[:en:Brown-headed gull|ಬ್ರೌನ್-ಹೆಡೆಡ್ ಗಲ್]], ''ಕ್ರೊಕೊಸೆಫಾಲಸ್ ಬ್ರನ್ನಿಸೆಫಾಲಸ್'' * [[:en:Black-headed gull|ಕಪ್ಪು ತಲೆಯ ಗಲ್]], ''ಕ್ರೊಕೊಸೆಫಾಲಸ್ ರಿಡಿಬಂಡಸ್'' * [[:en:Slender-billed gull|ತೆಳು-ಬಿಲ್ಲಡ್ ಗಲ್]], ''ಕ್ರೊಕೊಸೆಫಾಲಸ್ ಜೆನಿ'' (ವಿರಳ. ನವೆಂಬರ್ ‌೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆ - ಮಡಿವಾಳ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ - ೩) === ಸ್ಟರ್ನಿಡೆ ಕುಟುಂಬ === * [[:en:Gull-billed tern|ಗುಲ್-ಬಿಲ್ಡ್ ಟೆರ್ನ್]], ''ಗೆಲೋಚೆಲಿಡಾನ್ ನಿಲೋಟಿಕಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Caspian tern|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಟರ್ನ್]], ''ಹೈಡ್ರೊಪ್ರೊಗ್ನೆ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯಾ'' (ವಿರಳ) <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/checklist/S25851199|title=eBird Checklist - 15 Nov 2015 - Jakkur Kere - 26 species (+3 other taxa)|last=Prabhakar|first=Nitin|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-04-16}}</ref> * [[:en:River tern|ರಿವರ್ ಟರ್ನ್]], ''ಸ್ಟರ್ನಾ ಔರಾಂಟಿಯಾ'' * [[:en:Black-bellied tern|ಕಪ್ಪು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಟರ್ನ್]], ''ಸ್ಟರ್ನಾ ಅಕುಟಿಕೌಡ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Whiskered tern|ವಿಸ್ಕರ್ಡ್ ಟರ್ನ್]], ''ಕ್ಲಿಡೋನಿಯಸ್ ಹೈಬ್ರಿಡಾ'' == ಪ್ಟೆರೊಕ್ಲಿಫೋರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: [[ಕಲ್ಲುಗೌಜಲು ಹಕ್ಕಿ|ಪ್ಟೆರೊಕ್ಲ್ಯಡೆ]] === * [[:en:Painted sandgrouse|ಪೇಂಟೆಡ್ ಮರಳು ಗ್ರೌಸ್]], ''ಟೆರೊಕಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' (ವಿರಳದ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ದಾಖಲೆಗಳು) <ref>Hume, A. O. and Marshall, C.H.T. (1879-81) The Game Birds of India, Burmah, and Ceylon, Calcutta. Mr Tuffnell says "As regards the occurrence of this bird in the Mysore province, I can speak from experience, of its being anything but rare on the wooded islands of the Cauvery, near Seringapatnam. The largest bag I can remember making in that part of the country was thirteen birds, killed near French Rocks on 17th December 1878, by Major St. John and myself. They breed in the same place"</ref> * [[:en:Chestnut-bellied sandgrouse|ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರೌಸ್]], ''ಸ್ಟೆರೋಕಲ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್ಟಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ,<ref>Hume, A. O. and Marshall, C.H.T. (1879-81) The Game Birds of India, Burmah, and Ceylon, Calcutta. Telugu: Jam Polanka, Tamil: Kal kondari, Kannada: Kal gowjal haki: "Mr Davidson says - this species was rather rare in Mysore, though I found a few about the Tumkur district. Another correspondent says. It is exceedingly abundant in Chitaldroog district"</ref> ಮೈದೇನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳು) == ಕೊಲಂಬಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: [[ಕಲಂಬಿಡೈ|ಕೊಲಂಬಿಡೆ]] === [[ಚಿತ್ರ:Spotted_Dove_(Streptopelia_chinensis)_on_a_Kapok_(Ceiba_pentandra)_tree_in_Kolkata_W_IMG_3476.jpg|thumb| [[ಚೋರೆ ಹಕ್ಕಿ|ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಪಾರಿವಾಳ]]]] * [[ನೀಲಿ ಪಾರಿವಾಳ|ರಾಕ್ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಕೊಲಂಬ ಲಿವಿಯಾ'' * [[:en:Nilgiri wood pigeon|ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಕೊಲಂಬಾ ಎಲ್ಫಿನ್ಸ್ಟೋನಿ'' (ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ - ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ) <ref>Subramanya, S. (2005). Nesting of Wood-Pigeon Columba elphinstonii in Nandi hills, Karnataka, India. Indian Birds 1(2): 36-37</ref> * [[:en:Laughing dove|ನಗುತ್ತಿರುವ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಸ್ಪಿಲೋಪೆಲಿಯಾ ಸೆನೆಗಲೆನ್ಸಿಸ್'' * [[ಚೋರೆ ಹಕ್ಕಿ|ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಸ್ಪಿಲೋಪೆಲಿಯಾ ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Oriental turtle dove|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಟರ್ಟಲ್ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೊಪೆಲಿಯಾ ಓರಿಯೆಂಟಾಲಿಸ್'' (ವಿರಳ) * [[:en:Red collared dove|ಕೆಂಪು ಕಾಲರ್ಡ ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೊಪೆಲಿಯಾ ಟ್ರಾನ್ಕ್ಯುಬರಿಕಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Eurasian collared dove|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಕಾಲರ್ ಡವ್]], ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೊಪೆಲಿಯಾ ಡಿಕಾಕ್ಟೊ'' * [[:en:Yellow-footed green pigeon|ಹಳದಿ-ಪಾದದ ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಟ್ರೆರಾನ್ ಫೊನಿಕೊಪ್ಟೆರಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Orange-breasted green pigeon|ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಎದೆಯ ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಟ್ರೆರಾನ್ ಬಿಸಿಂಕ್ಟಾ'' (ವಿರಳ) (ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ]] ೨೦೦೬ ಮತ್ತು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳು) <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/bengaluru/bird-race-day-spent-exotic-species-026|title=Bird race: A day spent with exotic species|date=17 January 2011|work=Deccan Chronicle|access-date=17 January 2011|archive-date=19 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119152033/http://www.deccanchronicle.com/bengaluru/bird-race-day-spent-exotic-species-026|url-status=dead}}</ref> * [[:en:Grey-fronted green pigeon|ಬೂದು-ಮುಂಭಾಗದ ಹಸಿರು ಪಾರಿವಾಳ]], ''ಟ್ರೆರಾನ್ ಅಫಿನಿಸ್'' (ವಿರಳ, ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲೆಗಳು) <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/india/checklist/S39267921|title=eBird India Checklist - 22 Oct 1989 - Bannerghatta National Park - 54 species|last=JN|first=Prasad|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> == ಸಿಟ್ಟಾಸಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಸಿಟ್ಟಾಸಿಡೆ === * [[:en:Alexandrine parakeet|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೈನ್ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್]], ''ಸಿಟ್ಟಾಕುಲಾ ಯುಪಾಟ್ರಿಯಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Rose-ringed parakeet|ಗುಲಾಬಿ ಉಂಗುರದ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್]], ''ಸಿಟ್ಟಾಕುಲಾ ಕ್ರಮೇರಿ'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Plum-headed parakeet|ಪ್ಲಮ್-ಹೆಡೆಡ್ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್]], ''ಸಿಟ್ಟಾಕುಲಾ ಸೈನೊಸೆಫಾಲಾ'' (ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾದರಿ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ) * [[:en:Blue-winged parakeet|ನೀಲಿ ರೆಕ್ಕೆಯ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್]], ''ಸಿಟ್ಟಾಕುಲಾ ಕೊಲಂಬೊಯಿಡ್ಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆದರೆ ಕನಕಪುರ ಮತ್ತು ಥಾಲಿ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು) * [[:en:Red-breasted parakeet|ಕೆಂಪು ಎದೆಯ ಪ್ಯಾರಕೀಟ್]], ''ಸಿಟ್ಟಾಕುಲಾ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿ'' (ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ) * [[ಚಿಟ್ಟು ಗಿಳಿ|ವರ್ನಾಲ್ ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ಗಿಣಿ]], ''ಲೋರಿಕ್ಯುಲಸ್ ವೆರ್ನಾಲಿಸ್'' (ದಾಖಲೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆವರಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ) == ಕ್ಯುಕುಲಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: [[ಕೋಗಿಲೆ|ಕುಕುಲಿಡೆ]] === [[ಚಿತ್ರ:Greater_Coucal_I_IMG_7775.jpg|thumb| [[ಕೆಂಬೂತ-ಘನ|ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಕಲ್]]]] [[ಚಿತ್ರ:Sirkeer_Malkoha_02.JPG|thumb|ಸಿರ್ಕೀರ್ ಮಲ್ಕೋಹಾ]] * [[ಚಾತಕ|ಪೈಡ್ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕ್ಲಾಮೇಟರ್ ಜಾಕೋಬಿನಸ್'' * [[:en:Chestnut-winged cuckoo|ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್-ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕ್ಲಾಮೇಟರ್ ಕೋರಮಂಡಸ್'' * [[:en:Common hawk-cuckoo|ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಕ್-ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಹೈರೊಕೊಕ್ಸಿಕ್ಸ್ ವೇರಿಯಸ್'' * [[:en:Indian cuckoo|ಭಾರತೀಯ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕುಕುಲಸ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ಟೆರಸ್'' * [[:en:Common cuckoo|ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕುಕುಲಸ್ ಕ್ಯಾನರಸ್'' * [[:en:Himalayan cuckoo|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕುಕುಲಸ್ ಸ್ಯಾಚುರೇಟಸ್''  * [[:en:Lesser cuckoo|ಲೆಸ್ಸರ್ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕುಕುಲಸ್ ಪೋಲಿಯೊಸೆಫಾಲಸ್'' (ಹೆಸ್ಸರ್ಘಟ್ಟದಿಂದ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ) * [[:en:Banded bay cuckoo|ಬ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಬೇ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕ್ಯಾಕೊಮಾಂಟಿಸ್ ಸೊನ್ನೆರಟಿ'' * [[:en:Grey-bellied cuckoo|ಬೂದು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಕ್ಯಾಕೊಮಾಂಟಿಸ್ ಪಾಸೆರಿನಸ್'' * [[:en:Fork-tailed drongo-cuckoo|ಫೋರ್ಕ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಡ್ರಾಂಗೊ-ಕೋಗಿಲೆ]], ''ಸುರ್ನಿಕ್ಯುಲಸ್ ಡಿಕ್ರುರಾಯ್ಡ್ಸ್'' <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/india/checklist/S49593923|title=eBird India Checklist - 1 Nov 2018 - GKVK Campus--Botanical Garden, Bangalore (only inside garden) - 13 species|last=Viswanathan|first=Ashwin|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-01-02}}</ref> * [[:en:Asian koel|ಏಷ್ಯನ್ ಕೊಯೆಲ್]], ''ಯೂಡೈನಮಿಸ್ ಸ್ಕೋಲೋಪೇಶಿಯ'' * [[:en:Blue-faced malkoha|ನೀಲಿ ಮುಖದ ಮಾಲ್ಕೋಹಾ]], ''ಫೈನಿಕೊಫೇಯಸ್ ವಿರಿಡಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' * [[:en:Sirkeer malkoha|ಸರ್ಕೀರ್‌ ಮಾಲ್ಕೋಹಾ]], ''ಫೈನಿಕೊಫೇಯಸ್ ಲೆಸ್ಚೆನೌಲ್ಟೀ'' (ವಿರಳ) * [[ಕೆಂಬೂತ-ಘನ|ಗ್ರೇಟರ್‌ ಕೌಕಲ್]], ''ಸೆಂಟ್ರೊಪಸ್ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್'' == ಸ್ಟ್ರಿಜಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಟೈಟೋನಿಡೆ === * [[:en:Barn owl|ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೂಬೆ]], ''ಟೈಟೊ ಆಲ್ಬಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಸ್ಟ್ರಿಗಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Spotted_Owlet_(Athene_brama)_at_Bharatpur_I_IMG_5275.jpg|thumb|ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಗೂಬೆ]] * [[:en:Short-eared owl|ಸಣ್ಣ-ಕಿವಿಯ ಗೂಬೆ]], ''ಏಸಿಯೊ ಫ್ಲಾಮಿಯಸ್'' <ref>[http://indianaturewatch.net/displayimage.php?id=84034 Photo record]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[:en:Oriental scops owl|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸ್ಕಾಪ್ಸ್ ಗೂಬೆ]], ''ಓಟಸ್ ಸುನಿಯಾ'' * [[:en:Indian scops owl|ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕೂಪ್ ಗೂಬೆ]], ''ಓಟಸ್ ಬಕ್ಕಮೋಯೆನಾ'' * [[:en:Indian eagle-owl|ಭಾರತೀಯ ಹದ್ದು-ಗೂಬೆ]], ''ಬುಬೊ ಬೆಂಗಲೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Brown fish owl|ಕಂದು ಮೀನಿನ ಗೂಬೆ]], ''ಕೇತುಪಾ ಝೈಲೋನೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Mottled wood owl|ಮೊಟಲ್ಡ ಮರದ ಗೂಬೆ]], ''ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಒಸೆಲಾಟಾ'' * [[ಕಂದು ಕಾಡು ಗೂಬೆ|ಕಂದು-ಮರದ ಗೂಬೆ]], ''ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಲೆಪ್ಟೋಗ್ರಾಮಿಕಾ'' <ref>{{Cite web|url=https://ebird.org/checklist/S34170912|title=eBird Checklist - 5 Feb 2017 - Valley School - 63 species (+1 other taxa)|last=Badri|first=Yogesh|website=ebird.org|language=en|access-date=2020-01-02}}</ref> * [[:en:Jungle owlet|ಜಂಗಲ್ ಗೂಬೆ]], ''ಗ್ಲೌಸಿಡಿಯಮ್ ರೇಡಿಯಟಮ್'' * ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಗೂಬೆ, ''ಅಥೆನ್ ಬ್ರಾಮಾ'' * ಬ್ರೌನ್ ಹಾಕ್ ಗೂಬೆ, ''ನಿನಾಕ್ಸ್ ಸ್ಕುಟುಲಾಟಾ'' == ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಿಡೆ === * [[:en:Jungle nightjar|ಕಡಿನ ನೈಟ್ ಜಾರ್]], ''ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' * [[:en:Sykes's nightjar|ಸೈಕ್ಸ್ ನೈಟ್‌ಜಾರ್]], ''ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಮಹರಟೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Jerdon's nightjar|ಜೆರ್ಡಾನ್ ''ನೈಟ್ ಜಾರ್'']], ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಅಟ್ರಿಪೆನ್ನಿಸ್ * [[:en:Indian nightjar|ಭಾರತೀಯ ನೈಟ್‌ಜಾರ್]], ''ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕಸ್'' * [[:en:Savanna nightjar|ಸವನ್ನಾ ನೈಟ್ಜಾರ್]], ''ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಅಫಿನಿಸ್'' * [[:en:Grey nightjar|ಗ್ರೇ ನೈಟ್ಜಾರ್]], ''ಕ್ಯಾಪ್ರಿಮುಲ್ಗಸ್ ಜೋಟಕ'' (ಎಸ್‌ಎ ಹುಸೇನ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮಾದರಿ) == ಅಪೋಡಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಹೆಮಿಪ್ರೊಕ್ನಿಡೆ === * [[:en:Crested treeswift|ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಟ್ರೀಸ್ವಿಫ್ಟ್]], ''ಹೆಮಿಪ್ರೊಕ್ನೆ ಕರೋನಾಟಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಅಪೋಡಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:House_Swift_I2_filtered.jpg|thumb|ಹೌಸ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]] * [[:en:Indian swiftlet|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ಲೆಟ್]], ''ಕೊಲೊಕಾಲಿಯಾ ಯೂನಿಕಲರ್'' (ವಿರಳ) * [[:en:White-rumped spinetail|ವೈಟ್-ರಂಪ್ಡ್ ನೀಡ್‌ಟೈಲ್]], ''ಜೂನಾವೆನಾ ಸಿಲ್ವಾಟಿಕಾ'' (ವಿರಳ) * [[:en:Brown-backed needletail|ಬ್ರೌನ್‌ ಬೆಕ್ಡ ನೀಡಲ್‌ ಟೈಲ್]], ''ಹಿರುಂಡಾಪಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಸ್'' (ವಿರಳ) * [[ಏಷ್ಯಾದ ತಾಳೆ ಬಾನಾಡಿ|ಏಷ್ಯನ್ ಪಾಮ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]], ''ಸೈಪ್ಸಿಯರಸ್ ಬಾಲಾಸಿಯೆನ್ಸಿಸ್'' * [[ಪರ್ವತ ಬಾನಾಡಿ|ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]], ''ಟ್ಯಾಚಿಮಾರ್ಪ್ಟಿಸ್ ಮೆಲ್ಬಾ'' * [[:en:House swift|ಹೌಸ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]], ''ಅಪಸ್ ಅಫಿನಿಸ್'' == ಕೊರಸಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಕೊರಾಸಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Indian_Roller_I3m_IMG_8322.jpg|thumb| [[ನೀಲಕಂಠ|ಭಾರತೀಯ ರೋಲರ್]], ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ]] * [[ನೀಲಕಂಠ|ಭಾರತೀಯ ರೋಲರ್]], ''ಕೊರೇಶಿಯಸ್ ಬೆಂಗಲೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:European roller|ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೋಲರ್]], ''ಕೊರೇಶಿಯಸ್ ಗಾರ್ರುಲಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಅಲ್ಸೆಡಿನಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:White-throated_kingfisher_BNC.jpg|thumb|ಬಿಳಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]] * [[:en:Oriental dwarf kingfisher|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಸೆಕ್ಸ್ ಎರಿಥಾಕಾ'' (೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಮಾವುನಿಂದ ಅಲೆಮಾರಿ ವರದಿ) * [[:en:Common kingfisher|ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಅಲ್ಸೆಡೊ ಅತ್ತಿಸ್'' * [[:en:Stork-billed kingfisher|ಕೊಕ್ಕರೆ-ಬಿಲ್ಲಡ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಹಾಲ್ಸಿಯಾನ್ ಕ್ಯಾಪೆನ್ಸಿಸ್'' (ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಲೆಮಾರಿ) * [[:en:White-throated kingfisher|ಬಿಳಿ ಗಂಟಲಿನ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಹಾಲ್ಸಿಯಾನ್ ಸ್ಮಿರ್ನೆನ್ಸಿಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Black-capped kingfisher|ಕಪ್ಪು ಕೆಪ್ಡ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಹಾಲ್ಸಿಯಾನ್ ಪಿಲಿಯಾಟಾ'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[ಕಪ್ಪುಬಿಳಿ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ|ಪೈಡ್ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]], ''ಸೆರಿಲ್ ರೂಡಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಮೆರೊಪಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Green_Bee-eaters_(Merops_orientalis)_at_Sindhrot_near_Vadodara,_Gujrat_Pix_098.jpg|thumb| [[ಕಳ್ಳಿ ಪೀರ|ಸ್ವಲ್ಪ ಹಸಿರು ಜೇನುನೊಣ]]]] * [[ನೀಲಿ ಗಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿಪೀರ]], ''ನಿಕ್ಟೋರ್ನಿಸ್ ಅಥೆರ್ಟೋನಿ'' (ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶ, ಆದರೆ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು) * [[ಹಸಿರು ಕಳ್ಳಿಪೀರ]], ''ಮೆರೋಪ್ಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' * [[:en:Blue-tailed bee-eater|ನೀಲಿ ಬಾಲದ ಕಳ್ಳಿಪೀರ]], ''ಮೆರೋಪ್ಸ್ ಫಿಲಿಪಿನಸ್'' * [[ಹಳದಿಗಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿಪೀರ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬೀ-ಈಟರ್]], ''ಮೆರೋಪ್ಸ್ ಏಪಿಯಾಸ್ಟರ್'' <ref>Lott, E. J. (1985). "European bee-eaters (''Merops apiaster'') in Karnataka". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''82''': 411.</ref> * [[:en:Chestnut-headed bee-eater|ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್-ತಲೆಯ ಕಳ್ಳಿಪೀರ]], ''ಮೆರೊಪ್ಸ್ ಲೆಸ್ಕೆನಾಲ್ಟಿ'' (ಅಲೆಮಾರಿ) == ಬುಸೆರೋಟಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಉಪುಪಿಡೆ === * [[:en:Hoopoe|ಹೂಪೋ]], ''ಉಪುಪಾ ಎಪೋಪ್ಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಮಂಗಟ್ಟೆ|ಬುಸೆರೋಟಿಡೆ]] === * [[ಭಾರತೀಯ ಬೂದು ಮಂಗಟ್ಟೆ]], ''ಒಸಿಸೆರೋಸ್ ಬೈರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' == ಪೈಸಿಫೋರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: [[ಮರಕುಟಿಕ|ಪಿಸಿಡೆ]] === * [[:en:Eurasian wryneck|ಯುರೇಷಿಯನ್ ರೈನೆಕ್]], ''ಜಿಂಕ್ಸ್ ಟಾರ್ಕ್ವಿಲ್ಲಾ'' (ಜಿಕೆವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿರಳ) <ref>Photo record http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=10095 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808101523/http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=10095 |date=2021-08-08 }}</ref> * [[:en:Brown-capped pygmy woodpecker|ಕಂದು ಕೆಪ್ಪ್ಡ ಪಿಗ್ಮಿ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಯುಂಗಿಪಿಕಸ್ ನ್ಯಾನಸ್'' <ref name="woodp">{{Cite journal|last=Karthikeyan, S.|year=1992|title=Pygmy Woodpecker and Rufous Woodpecker in Bangalore, Karnataka|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=32|issue=3 & 4|page=10|url=https://archive.org/stream/NLBW32_34#page/n11/mode/1up/}}</ref> * [[:en:Yellow-crowned woodpecker|ಹಳದಿ-ಕಿರೀಟದ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಲಿಯೋಪಿಕಸ್ ಮಹ್ರಟೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Rufous woodpecker|ರೂಫಸ್ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಸೆಲಿಯಸ್ ಬ್ರಾಚ್ಯುರಸ್'' <ref name="woodp" /> * [[:en:Streak-throated woodpecker|ಸ್ಟ್ರೀಕ್-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಪಿಕಸ್ ಕ್ಸಾಂಥೊಪಿಗಿಯಸ್'' <ref>{{Cite journal|last=Prasad, J. N.|last2=A. Madhusudan|year=1993|title=An instance of mating in Little Scalybellied Green Woodpecker ''Picus myrmecophoneus'' Stresemann from Bangalore|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=90|pages=95–96}}</ref> * [[ಸುವರ್ಣ ಬೆನ್ನಿನ ಮರಕುಟಿಕ]], ''ಡೈನೋಪಿಯಂ ಬೆಂಘಲೆನ್ಸ್'' * [[:en:White-naped woodpecker|ವೈಟ್-ನೇಪ್ಡ್ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಕ್ರೈಸೊಕೊಲಾಪ್ಟೆಸ್ ಹಬ್ಬ'' === ಕುಟುಂಬ: ಮೆಗಾಲೈಮಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:White_cheeked_barbet_10x7.jpg|thumb|ಬಿಳಿ ಕೆನ್ನೆಯ ಬಾರ್ಬೆಟ್]] * [[:en:Brown-headed barbet|ಕಂದು-ತಲೆಯ ಬಾರ್ಬೆಟ್]], ''ಸೈಲೋಪೋಗಾನ್ ಝೈಲಾನಿಕಸ್'' (ವಿರಳ) <ref>{{Cite journal|last=Prasad, J. N.|year=1991|title=On occurrence of Large Green Barbet in Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=31|issue=1 & 2|page=11|url=https://archive.org/stream/NLBW31_12#page/n12/mode/1up/}}</ref><ref>{{Cite journal|year=1994|title=Sighting of Large Green Barbet in Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=34|issue=5|page=116|url=https://archive.org/stream/NLBW34_5#page/n19/mode/1up/}}</ref> * [[:en:White-cheeked barbet|ಬಿಳಿ ಕೆನ್ನೆಯ ಬಾರ್ಬೆಟ್]], ''ಸೈಲೋಪೋಗನ್ ವಿರಿಡಿಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Coppersmith barbet|ಕಾಪರ್‌ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾರ್ಬೆಟ್]], ''ಸೈಲೋಪೋಗನ್ ಹೆಮಾಸೆಫಾಲಸ್'' (ತಳಿ ನಿವಾಸಿ) == ಪಾಸ್ಸಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ == === ಕುಟುಂಬ: ಪಿಟ್ಟಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Pitta_brachyura.jpg|thumb| [[ನವರಂಗ|ಭಾರತೀಯ ಪಿಟ್ಟಾ]], ವರ್ಣರಂಜಿತ ಆದರೆ ರಹಸ್ಯ ವಲಸಿಗ]] * [[ನವರಂಗ]], ''ಪಿಟ್ಟಾ ಬ್ರಚ್ಯೂರ'' === ಕುಟುಂಬ: ಟೆಫ್ರೋಡೋರ್ನಿಥಿಡೆ === * [[:en:Common woodshrike|ಸಾಮಾನ್ಯ ವುಡ್‌ಶ್ರೈಕ್]], ''ಟೆಫ್ರೋಡೋರ್ನಿಸ್ ಪಾಂಡಿಸೇರಿಯಾನಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಅರ್ಟಮಿಡೆ === * [[:en:Ashy woodswallow|ಬೂದಿ ಮರಕುಟಿಗ]], ''ಆರ್ಟಮಸ್ ಫಸ್ಕಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಏಗಿಥಿನಿಡೆ === * [[:en:Common iora|ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಯೋರಾ]], ''ಏಗಿಥಿನಾ ಟಿಫಿಯಾ'' * [[:en:Marshall's iora|ಮಾರ್ಷಲ್‌ನ ಅಯೋರಾ]], ''ಏಗಿಥಿನಾ ನಿಗ್ರೊಲುಟಿಯಾ'' (ಮೈದೇನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯ ಹತ್ತಿರದ ದಾಖಲೆಗಳು) === ಕುಟುಂಬ: ಕ್ಯಾಂಪೆಫಾಗಿಡೆ === * [[:en:Large cuckooshrike|ದೊಡ್ಡ ಕೋಗಿಲೆ-ಶ್ರೈಕ್]], ''ಕೊರಾಸಿನ ಮ್ಯಾಸಿ'' * [[:en:Black-winged cuckooshrike|ಕಪ್ಪು ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೋಗಿಲೆ-ಶ್ರೈಕ್]], ''ಲಾಲೇಜ್ ಮೆಲಸ್ಚಿಸ್ಟೋಸ್'' * [[:en:Black-headed cuckooshrike|ಕಪ್ಪು ತಲೆಯ ಕೋಗಿಲೆ-ಶ್ರೈಕ್]], ''ಲಾಲೇಜ್ ಮೆಲನೊಪ್ಟೆರಾ'' * [[:en:Small minivet|ಸಣ್ಣ ಮಿನಿವೆಟ್]], ''ಪೆರಿಕೊಕೋಟಸ್ ಸಿನ್ನಮೋಮಿಯಸ್'' * [[:en:White-bellied minivet|ಬಿಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮಿನಿವೆಟ್]], ''ಪೆರಿಕ್ರೊಕೋಟಸ್ ಎರಿಥ್ರೊಪಿಜಿಯಸ್'' ? * [[:en:Ashy minivet|ಆಶಿ ಮಿನಿವೆಟ್]], ''ಪೆರಿಕ್ರೊಕೋಟಸ್ ಡಿವರಿಕಟಸ್'' * [[:en:Swinhoe's minivet|ಸ್ವಿನಹೊಸ್‌ ಮಿನಿವೆಟ್‌]], ''ಪೆರಿಕ್ರೊಕೋಟಸ್ ಕೆಂಟೊನೆನ್ಸಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಕಳಿಂಗ ಪಕ್ಷಿ|ಲಾನಿಡೆ]] === * [[:en:Brown shrike|ಕಂದು ಕಳಿಂಗ]], ''ಲಾನಿಯಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಾಟಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೇಟಿ) ** ''ಲಾನಿಯಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಟಸ್ ಲೂಸಿಯೊನೆನ್ಸಿಸ್'' (ವಿರಳ) * [[:en:Isabelline shrike|ಇಸಾಬೆಲಿನ್ ಕಳಿಂಗ]], ''ಲಾನಿಯಸ್ ಇಸಾಬೆಲಿನಸ್'' (ವಿರಳ. ಫೋಟೋ ದಾಖಲೆ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ) * [[ಕಡುಗಂದುಬೆನ್ನಿನ ಕಳಿಂಗ]], ''ಲಾನಿಯಸ್ ವಿಟ್ಟಾಟಸ್'' * [[:en:Long-tailed shrike|ಉದ್ದನೆಯ ಬಾಲದ ಕಳಿಂಗ]], ''ಲಾನಿಯಸ್ ಸ್ಕ್ಯಾಚ್'' * [[:en:Great grey shrike|ಗ್ರೇಟ್ ಬುದು ಕಳಿಂಗ]], ''ಲಾನಿಯಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಯುಬಿಟರ್'' (ವಿರಳ) === ಕುಟುಂಬ: ಓರಿಯೊಲಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Indian_Golden_Oriole_(Oriolus_kundoo),_male_at_Secunderabad_W2_IMG_6715.jpg|thumb| [[ಅರಿಶಿನ-ಬುರುಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಚಿನ್ನದ ಓರಿಯೊಲ್]]]] * [[ಅರಿಶಿನ-ಬುರುಡೆ|ಅರಿಶಿನ-ಬುರುಡೆ ಓರಿಯೋಲ್]], ''ಓರಿಯೊಲಸ್ ಕುಂಡೂ'' [[ಚಿತ್ರ:Black-naped_Oriole_(Oriolus_chinensis)_with_Indian_Golden_Oriole_(Oriolus_kundoo).jpg|thumb|ಭಾರತೀಯ ಚಿನ್ನದ ಓರಿಯೊಲ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಪ್ಪು-ನೇಪ್ಡ್ ಓರಿಯೋಲ್]] * [[:en:Black-naped oriole|ಕಪ್ಪು-ನೇಪ್ಡ್ ಓರಿಯೊಲ್]], ''ಓರಿಯೊಲಸ್ ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'' * [[ಕರಿಮಂಡೆ ಅರಿಶಿನಬುರುಡೆ|ಕರಿಮಂಡೆ ಅರಿಶಿನಬುರುಡೆ ಓರಿಯೊಲ್]], ''ಓರಿಯೊಲಸ್ ಕ್ಸಾಂಥೋರ್ನಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಕಾಜಾಣ|ಡಿಕ್ರುರಿಡೆ]] === * [[:en:Black drongo|ಕಪ್ಪು ಡ್ರೊಂಗೊ]], ''ಡಿಕ್ರುರಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸೆರ್ಕಸ್'' * [[:en:Ashy drongo|ಆಶಿ ಡ್ರೊಂಗೊ]], ''ಡಿಕ್ರುರಸ್ ಲ್ಯುಕೋಫೀಯಸ್'' * [[:en:White-bellied drongo|ಬಿಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಡ್ರೋಂಗೊ]], ''ಡಿಕ್ರುರಸ್ ಕ್ಯಾರುಲೆಸೆನ್ಸ್'' * [[:en:Hair-crested drongo|ಕೂದಲು-ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಡ್ರೊಂಗೊ]], ''ಡಿಕ್ರೂರಸ್ ಹಾಟೆಂಟೊಟಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ರಿಪಿದುರಿಡೆ === * [[:en:White-spotted fantail|ಬಿಳಿ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಫ್ಯಾಂಟೈಲ್]], ''ರಿಪಿದೂರ ಅಲ್ಬೋಗುಲಾರಿಸ್'' * [[ರಾಜ ಹಕ್ಕಿ|ಬಿಳಿ-ಹುಬ್ಬಿನ ಫ್ಯಾಂಟೈಲ್]], ''ರಿಪಿದುರಾ ಔರೆಲಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಮೊನಾರ್ಕಿಡೆ === * [[:en:Black-naped monarch|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್-ನೇಪ್ಡ್ ಮೊನಾರ್ಚ]], ''ಹೈಪೋಥೈಮಿಸ್ ಅಜುರಿಯಾ'' * [[ಬಾಲದಂಡೆ ಹಕ್ಕಿ|ಭಾರತೀಯ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಟೆರ್ಸಿಫೋನ್ ಫೋನ್ ಪ್ಯಾರಡಿಸಿ'' === ಕುಟುಂಬ: ಕೊರ್ವಿಡೆ === * [[ಮಟಪಕ್ಷಿ|ರೂಫಸ್ ಟ್ರೀಪಿ]], ''ಡೆಂಡ್ರೊಸಿಟ್ಟಾ ವಾಗಬುಂಡ'' * [[:en:White-bellied treepie|ವೈಟ್-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಟ್ರೀಪಿ]], ''ಡೆಂಡ್ರೊಸಿಟ್ಟಾ ಲ್ಯುಕೋಗಸ್ಟ್ರಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಬಹುಶಃ ದೋಷದಲ್ಲಿರಬಹುದು) * [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಗೆ|ಮನೆ ಕಾಗೆ]], ''ಕೊರ್ವಸ್ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡೆನ್ಸ್'' * [[:en:Jungle crow|ಜಂಗಲ್ ಕಾಗೆ]], ''ಕೊರ್ವಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೊರಿಂಚೋಸ್'' ** [[:en:Indian jungle crow|ಭಾರತೀಯ ಕಾಡು ಕಾಗೆ]], ''ಕೊರ್ವಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೊರಿಂಚೋಸ್ ಕಲ್ಮಿನಾಟಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಸ್ಟೆನೋಸ್ಟಿರಿಡೆ === * [[:en:Grey-headed canary-flycatcher|ಗ್ರೇ-ಹೆಡೆಡ್ ಕ್ಯಾನರಿ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಕುಲಿಸಿಕಾಪ ಸಿಲೋನೆನ್ಸಿಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಾಖಲೆ) === ಕುಟುಂಬ: ಪರಿಡೆ === * [[:en:Cinereous tit|ಸಿನೆರಿಯಸ್ ಟಿಟ್]], ''ಪಾರುಸ್ ಸಿನೆರಿಯಸ್'' * [[:en:White-naped tit|ಬಿಳಿ ರೆಕ್ಕೆಯ ಟಿಟ್]], ''ಪಾರಸ್ ನುಚಲಿಸ್'' (ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ, ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ) <ref>{{Cite journal|last=Lott, E. J.|last2=Lott, C.|year=1999|title=On the occurrence of White-naped Tit ''Parus nuchalis'' in southern Indian|journal=Forktail|volume=15|pages=93–94}}</ref> * [[:en:Himalayan black-lored tit|ಹಿಮಾಲಯನ್ ಕಪ್ಪು-ಬಣ್ಣದ ಟಿಟ್]], ''ಪಾರುಸ್ ಕ್ಸಾಂಥೊಜೆನಿಸ್'' (= ''ಪ್ಯಾರಸ್ ಅಪ್ಲೋನೋಟಸ್'' ) (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಬಹುಶಃ ದೋಷದಲ್ಲಿ) === ಕುಟುಂಬ: ಅಲೌಡಿಡೆ === * [[:en:Singing bush lark|ಹಾಡುವ ಬುಷ್‌ಲಾರ್ಕ]], ''ಮಿರಾಫ್ರಾ ಕ್ಯಾಂಟಿಲಾನ್ಸ್'' (ಬಹುಶಃ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://orientalbirdimages.org/search.php?Bird_ID=2031&Bird_Image_ID=42240&Bird_Family_ID=&p=5 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-08 |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808101523/http://orientalbirdimages.org/search.php?Bird_ID=2031&Bird_Image_ID=42240&Bird_Family_ID=&p=5 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಜಯಮಂಗಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಕ್ ರಿಸರ್ವ್ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು * [[:en:Indian bush lark|ಭಾರತೀಯ ಬುಷ್‌ಲಾರ್ಕ]] ''ಮಿರಾಫ್ರಾ ಎರಿಥ್ರೋಪ್ಟೆರಾ'' * [[:en:Jerdon's bush lark|ಜೆರ್ಡಾನ್ಸ್ ಬುಷ್‌ಲಾರ್ಕ]], ''ಮಿರಾಫ್ರಾ ಅಫಿನಿಸ್'' * [[:en:Ashy-crowned sparrow-lark|ಬೂದಿ-ಕಿರೀಟಧಾರಿತ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ-ಲಾರ್ಕ್]], ''ಎರೆಮೊಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್ ಗ್ರಿಸಿಯಸ್'' * [[:en:Rufous-tailed lark|ರೂಫಸ್-ಬಾಲದ ಲಾರ್ಕ್]], ''ಅಮ್ಮೋಮನೆಸ್ ಫೀನಿಕ್ಯುರಾ'' * [[:en:Greater short-toed lark|ಗ್ರೇಟರ್ ಶಾರ್ಟ್-ಟೋಡ್ ಲಾರ್ಕ್]], ''ಕ್ಯಾಲಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಚಿಡಾಕ್ಟಿಲಾ'' * [[:en:Sykes's lark|ಸೈಕ್ಸ್ ಲಾರ್ಕ್]], ''ಗಲೇರಿದ ದೇವ'' (ತಿಪ್ಪಗೊಂಡನಹಳ್ಳಿ ಜಲಾಶಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹೆಸರಘಟ್ಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿದೆ) * [[:en:Oriental skylark|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸ್ಕೈಲಾರ್ಕ್]], ''ಅಲೌಡಾ ಗುಲ್ಗುಲಾ'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಪಿಕಳಾರ|Pycnonotidae]] === [[ಚಿತ್ರ:Red_whiskered_Bulbul_I_IMG_7818.jpg|thumb| [[ಕೆಮ್ಮೀಸೆ ಪಿಕಳಾರ|ಕೆಂಪು-ವಿಸ್ಕರ್ಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]]]] * [[ಕೆಮ್ಮೀಸೆ ಪಿಕಳಾರ|ಕೆಂಪು-ವಿಸ್ಕರ್ಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]], ''ಪೈಕ್ನೊನೊಟಸ್ ಜೊಕೊಸಸ್'' (ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಈ ಹಕ್ಕಿಯ ನಾಲ್ಕು ಮಾದರಿಗಳ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕಟಿತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಎಚ್‌ ಜಿ ವಾಲ್ಟನ್ ೧೫ ಜನವರಿ ೨೦ ಮತ್ತು ೧೮೯೯ ರ ನಡುವೆ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>Ali, Salim (1942). "The Birds of Mysore". ''Journal of the Bombay Natural History Society''. '''43''' (3): 325.</ref> ಈ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿರಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>Ghorpade, Kumar D.; Verghese, Abraham & Mallik, B. (1974). "Birds of Nandi Hills: A preliminary Survey". ''Newsletter for Birdwatchers''. '''14''' (5).</ref> * [[:en:White-eared bulbul|ಬಿಳಿ ಇಯರ್ಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]], ''ಪಿಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಲ್ಯುಕೋಟಿಸ್'' (ಸಂಭವನೀಯ ಪಲಾಯನ) * [[:en:Red-vented bulbul|ಕೆಂಪು-ವೆಂಟೆಡ್ ಬುಲ್ಬುಲ್]], ''ಪೈಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಕೆಫೆರ್'' * [[ಹಳದಿ-ಕೊರಳಿನ ಪಿಕಳಾರ|ಹಳದಿ-ಗಂಟಲಿನ ಬುಲ್ಬುಲ್]], ''ಪಿಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಕ್ಸಾಂಥೊಲೆಮಸ್'' <ref>{{Cite journal|last=Subramanya, S., S. Karthikeyan & J. N. Prasad|year=1991|title=Yellowthroated Bulbul at Nandi Hills|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=31|issue=3&4|pages=7–8|url=https://archive.org/stream/NLBW31_34#page/n8/mode/1up/}}</ref> * [[:en:White-browed bulbul|ಬಿಳಿ ಹುಬ್ಬಿನ ಬುಲ್ಬುಲ್]], ''ಪಿಕ್ನೋನೋಟಸ್ ಲೂಟಿಯೊಲಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಕವಲುತೋಕೆ ಹಕ್ಕಿ|ಹಿರುಂಡಿನಿಡೆ]] === * [[:en:Sand martin|ಸ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]] / [[:en:Pale martin|ಪೇಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]], ''ರಿಪರಿಯಾ ರಿಪರಿಯಾ'' / ''ರಿಪರಿಯಾ ಡಿಲುಟಾ'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[:en:Grey-throated martin|ಗ್ರೇ-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]], ''ರಿಪರಿಯಾ ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Dusky crag martin|ಡಸ್ಕಿ ಕ್ರಾಗ್ ಮಾರ್ಟಿನ್]], ''ಪ್ಟ್ಯೋನೊಪ್ರೊಗ್ನೆ ಕೊನೊಲೊರ'' * [[:en:Barn swallow|ಬಾರ್ನ್ ಸ್ವಾಲೋ]], ''ಹಿರುಂಡೋ ರಸ್ಟಿಕಾ'' * [[:en:Pacific swallow|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸ್ವಾಲೋ]], ''ಹಿರುಂಡೊ ಟಹಿಟಿಕಾ''  * [[:en:Wire-tailed swallow|ತಂತಿ ಬಾಲದ ಸ್ವಾಲೋ]], ''ಹಿರುಂಡೋ ಸ್ಮಿಥಿ'' * [[:en:Red-rumped swallow|ಕೆಂಪು-ರಂಪಡ್ ಸ್ವಾಲೋ]], ''ಸೆಕ್ರೊಪಿಸ್ ಡೌರಿಕಾ'' * [[:en:Streak-throated swallow|ಸ್ಟ್ರೀಕ್-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಸ್ವಾಲೋ]], ''ಹಿರುಂಡೋ ಫ್ಲೂವಿಕೋಲಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಿಡೆ === * [[:en:Tickell's leaf warbler|ಟಿಕೆಲ್‌ನ ಎಲೆ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಅಫಿನಿಸ್'' * [[:en:Sulphur-bellied warbler|ಸಲ್ಫರ್-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಗ್ರಿಸಿಯೊಲಸ್'' * [[:en:Yellow-browed warbler|ಹಳದಿ ಹುಬ್ಬುಳ್ಳ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಇನಾರ್ನಾಟಸ್'' * [[:en:Hume's leaf warbler|ಹ್ಯೂಮ್‌ನ ಎಲೆ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಹುಮೇ'' (ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು) * [[:en:Tytler's leaf warbler|ಟೈಟ್ಲರ್‌ ಎಲೆಗಳ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಟೈಟ್ಲೆರಿ'' (ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು) * [[:en:Green warbler|ಹಸಿರು ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ನಿಟಿಡಸ್'' * [[:en:Greenish warbler|ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಟ್ರೊಚಿಲಾಯ್ಡ್ಸ್'' * [[:en:Large-billed leaf warbler|ದೊಡ್ಡ-ಬಿಲ್ ಎಲೆ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' * [[:en:Western crowned warbler|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಫಿಲೋಸ್ಕೋಪಸ್ ಆಕ್ಸಿಪಿಟಾಲಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಅಕ್ರೊಸೆಫಾಲಿಡೆ === * [[:en:Paddyfield warbler|ಪ್ಯಾಡಿಫೀಲ್ಡ್ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಅಕ್ರೋಸೆಫಾಲಸ್ ಅಗ್ರಿಕೋಲಾ'' * [[ಬೂದು ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಅಕ್ರೊಸೆಫಾಲಸ್ ಡ್ಯುಮೆಟೋರಮ್'' * [[:en:Clamorous reed warbler|ಕ್ಲೆಮರಸ್ ರೀಡ್ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಅಕ್ರೊಸೆಫಾಲಸ್ ಸ್ಟೆಂಟೋರಿಯಸ್'' * [[:en:Thick-billed warbler|ದಪ್ಪ-ಬಿಲ್ಡ್ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಅರುಂಡಿನಾಕ್ಸ್ ಏಡಾನ್'' * [[:en:Sykes's warbler|ಸೈಕ್ಸ್‌ನ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಇದುನಾ ರಾಮ'' * [[ಬೂಟುಗಾಲಿನ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ]], ''ಇಡುನಾ ಕ್ಯಾಲಿಗಟಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಸಿಸ್ಟಿಕೊಲಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Ashy_Prinia_(Prinia_socialis)_at_Secunderabad,_AP_W_IMG_6577.jpg|thumb| [[ಸುವ್ವಿ|ಅಶೀ ಪ್ರಿನಿಯಾ]] ಅಥವಾ ಆಶಿ ವ್ರೆನ್-ವಾರ್ಬ್ಲರ್]] * [[:en:Zitting cisticola|ಜಿಟ್ಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಿಕೊಲಾ]], ''ಸಿಸ್ಟೋಲಾ ಜುನ್ಸಿಡಿಸ್'' * [[:en:Grey-breasted prinia|ಬೂದು-ಎದೆಯ ಪ್ರಿನಿಯಾ]], ''ಪ್ರಿನಿಯಾ ಹಾಡ್ಗ್ಸೋನಿ'' * [[:en:Jungle prinia|ಜಂಗಲ್ ಪ್ರಿನಿಯಾ]], ''ಪ್ರಿನಿಯಾ ಸಿಲ್ವಾಟಿಕಾ'' * [[ಸುವ್ವಿ]], ''ಪ್ರಿನಿಯಾ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್'' * [[:en:Plain prinia|ಸರಳ ಪ್ರಿನಿಯಾ]], ''ಪ್ರಿನಿಯಾ ಇನೊರ್ನಾಟಾ'' * [[:en:Rufous-fronted prinia|ರೂಫಸ್-ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಿನಿಯಾ]], ''ಪ್ರಿನಿಯಾ'' ಬುಕಾನನಿ (ಮೈದೇನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ದಾಖಲೆಗಳು) * [[ಸಿಂಪಿಗ]], ಆರ್ಥೋಟೊಮಸ್ ಸೊಟೋರಿಯಸ್ === ಕುಟುಂಬ: ಪೆಲ್ಲೊರ್ನಿಡೆ === * [[:en:Puff-throated babbler|ಪಫ್-ಥ್ರೋಟೆಡ್ ಬಾಬ್ಲರ್]], ''ಪೆಲ್ಲೋರ್ನಿಯಮ್ ರುಫೈಸೆಪ್ಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಟಿಮಾಲಿಡೆ === * [[:en:Indian scimitar babbler|ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕಿಮಿಟಾರ್ ಬಾಬ್ಲರ್]], ''ಪೊಮಾಟೋರ್ಹಿನಸ್ ಹಾರ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್'' * [[:en:Tawny-bellied babbler|ಟಾವ್ನಿ-ಬೆಲ್ಲಿಡ್ ಬಾಬ್ಲರ್]], ''ಡುಮೆಟಿಯಾ ಹೈಪರ್‌ೈಥ್ರಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಲಿಯೋಥ್ರಿಚಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Yellow-billed_Babbler_(Turdoides_affinis)_at_Hyderabad,_AP_W_001.jpg|thumb| [[ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಹರಟೆಮಲ್ಲ|ಹಳದಿ-ಬಿಲ್ ಬಾಬ್ಲರ್]] ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ತಲೆಯ ಬಾಬ್ಲರ್, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಬ್ಲರ್]] * [[:en:Common babbler|ಸಾಮಾನ್ಯ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಅರ್ಗ್ಯಾ ಕೌಡಾಟಾ'' * [[:en:Large grey babbler|ದೊಡ್ಡ ಬೂದು ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಅರ್ಗ್ಯಾ ಮಾಲ್ಕೊಲ್ಮಿ'' * [[:en:Rufous babbler|ರೂಫಸ್ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಅರ್ಗ್ಯಾ ಸಬ್ರುಫಾ'' (ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿ) * [[:en:Jungle babbler|ಜಂಗಲ್ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಅರ್ಗ್ಯಾ ಸ್ಟ್ರೈಟಾ'' * [[ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕಿನ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]] ಬಾಬ್ಲರ್, ''ಅರ್ಗ್ಯಾ ಅಫಿನಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಸಿಲ್ವಿಡೆ === * [[:en:Eastern Orphean warbler|ಪೂರ್ವ ಆರ್ಫಿಯನ್ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಕ್ರಾಸಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' * [[:en:Lesser whitethroat|''ಲೆಸ್ಸರ ವೈಟ್ ಥ್ರೋಟ್'']], ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಕುರುಕಾ (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ) ** [[:en:Hume's whitethroat|ಹ್ಯೂಮ್‌ನ ''ಲೆಸ್ಸರ ವೈಟ್ ಥ್ರೋಟ್'']], ''ಎಸ್. ಸಿ. ಅಲ್ಥಿಯಾ'' (ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ ಅವಲಂಬಿತ) * [[:en:Yellow-eyed babbler|ಹಳದಿ ಕಣ್ಣಿನ ಹರಟೆಮಲ್ಲ]], ''ಕ್ರೈಸೊಮ್ಮ ಸೈನೆನ್ಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಜೊಸ್ಟೊರೊಪಿಡೆ === * [[ಬೆಳ್ಗಣ್ಣ]], ''ಜೋಸ್ಟೆರೋಪ್ಸ್ ಪಾಲ್ಪೆಬ್ರೊಸಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಸ್ಟರ್ನಿಡೆ === [[File:Acridotheres_fuscus_south.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Acridotheres_fuscus_south.jpg|thumb{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] * [[:en:Malabar starling|ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್]], ''ಸ್ಟೂರ್ನಿಯಾ ಬ್ಲೈಥಿ'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[:en:Chestnut-tailed starling|ಬೂದು ತಲೆಯ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್]], ''ಸ್ಟರ್ನಿಯಾ ಮಲಬಾರಿಕಾ'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ) * [[:en:Brahminy starling|ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್]], ''ಸ್ಟೂರ್ನಿಯಾ ಪಗೋಡರಮ್'' (ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Rosy starling|ರೋಸಿ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್]], ''ಪಾಸ್ಟರ್ ರೋಸಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ) * [[:en:Common starling|ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್]], ''ಸ್ಟರ್ನಸ್ ವಲ್ಗ್ಯಾರಿಸ್'' (ಅಲೆಮಾರಿ) * [[ಮೈನಾ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೈನಾ]], ''ಅಕ್ರಿಡೋಥೆರೆಸ್ ಟ್ರಿಸ್ಟಿಸ್'' (ನಿವಾಸಿ) * [[:en:Jungle myna|ಕಾಡಿನ ಮೈನಾ]], ''ಅಕ್ರಿಡೋಥೆರೆಸ್ ಫಸ್ಕಸ್'' (ನಿವಾಸಿ) === ಕುಟುಂಬ: ತುರ್ಡಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Oriental_Magpie_Robin_(Copsychus_saularis)-_Male_calling_in_the_rain_at_Kolkata_I_IMG_3746.jpg|thumb| ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಮಡಿವಾಳ (ಹಕ್ಕಿ)|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ಪಿ ರಾಬಿನ್]]]] * [[:en:Pied thrush|ಪೈಡ್ ಥ್ರಷ್]], ''ಜಿಯೋಕಿಚ್ಲಾ ವಾರ್ಡಿ'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ, ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಯಮಿತ) <ref>{{Cite journal|last=Karthikeyan, S.|year=1992|title=Pied Ground Thrush Zoothera wardii (Blyth) in Bangalore|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=89|page=258}}</ref> * [[:en:Orange-headed thrush|ಬಿಳಿ ಗಂಟಲಿನ ಕಿತ್ತಳೆ ತಲೆಯ ಥ್ರಷ್]], ''ಜಿಯೋಕಿಚ್ಲಾ ಸಿಟ್ರಿನಾ ಸೈನೋಟಾ'' * [[:en:Scaly thrush|ಸ್ಕೇಲಿ ಥ್ರಷ್]], ''ಜೂಥೆರಾ ಡೌಮಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ)  * [[:en:Tickell's thrush|ಟಿಕೆಲ್ಸ್ ಥ್ರಷ್]], ''ಟರ್ಡಸ್ ಯೂನಿಕಲರ್'' (೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ) * [[:en:Indian blackbird|ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪು ಹಕ್ಕಿ]], ''ಟರ್ಡಸ್ ಸಿಮಿಲಿಮಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲ, ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪ್ಪುಹಕ್ಕಿಯ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ''ಟರ್ಡಸ್ ಮೆರುಲಾ'', ಈ ಜಾತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು) * [[:en:Eyebrowed thrush|ಹುಬ್ಬಿನ ಥ್ರಷ್]], ''ಟರ್ಡಸ್'' ಅಬ್ಸ್ಕುರಸ್ (ಅಲೆಮಾರಿ) === ಕುಟುಂಬ: ಮ್ಯೂಸಿಕಾಪಿಡೆ === * [[:en:Blue-capped rock thrush|ನೀಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಡ್ ರಾಕ್ ಥ್ರಷ್]], ''ಮಾಂಟಿಕೊಲಾ ಸಿಂಕ್ಲೋರಿಂಚಾ'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ) * [[:en:Blue rock thrush|ಬ್ಲೂ ರಾಕ್ ಥ್ರಷ್]], ''ಮಾಂಟಿಕೊಲಾ ಸಾಲಿಟೇರಿಯಸ್'' (ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) * [[:en:Common rock thrush|ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಕ್ ಥ್ರಷ್]], ''ಮಾಂಟಿಕೋಲ ಸ್ಯಾಕ್ಸಟಾಲಿಸ್'' (ಅಲೆಮಾರಿ <ref>{{Cite journal|title=The Rufous-tailed Rock-Thrush Monticola saxatilis from Bengaluru, Karnataka|journal=Indian Birds|volume=17|issue=2|year=2021|url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_17_2_KallamETAL_RufoustailedRockThrush.pdf|last=Kallam, Jayanthi|last2=Hameed, Saleem|last3=Balusi, Vishnu|last4=Kallam, Praveen|last5=Chitre, Shailendra|last6=Menzies, Rohan K.}}</ref> ) * [[ಗೋಪೀ ಹಕ್ಕಿ|ಮಲಬಾರ್ ಶಿಳ್ಳೆ ಥ್ರಷ್]], ''ಮೈಯೋಫೋನಸ್ ಹಾರ್ಸ್ಫೀಲಿಡಿ'' (ಯುಎಎಸ್, ಹೆಬ್ಬಾಳದಲ್ಲಿ ಅಲೆಮಾರಿ. ೨೦೦೫ ರಿಂದ [[ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಭಾರತ)|ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದಿದೆ) * [[:en:Bluethroat|ಬ್ಲೂಥ್ರೋಟ್]], ''ಲುಸಿನಿಯಾ ಸ್ವೆಸಿಕಾ'' * [[:en:Indian blue robin|ಭಾರತೀಯ ನೀಲಿ ರಾಬಿನ್]], ''ಲುಸಿನಿಯಾ ಬ್ರೂನಿಯಾ'' (ಚಳಿಗಾಲ, ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ) <ref>{{Cite journal|last=Prasad, J. N.|last2=T. S. Srinivasa|year=1992|title=Indian Blue Chat ''Erithacus brunneus'' (Hodgson) in Bangalore|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=89|page=257}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Prasad, J. N., S. Karthikeyan & S. Subramanya|year=1995|title=Wintering of Indian Blue Chat ''Erithacus brunneus'' (Hodgson) and Pied Ground Thrush ''Zoothera wardii'' (Blyth) at Nandi Hills, South India|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=92|pages=267–269}}</ref> * [[:en:Siberian rubythroat|ಸೈಬೀರಿಯನ್ ರುಬಿಥ್ರೋಟ್]], ''ಕಾಲ್ಲಿಒಪೆ ಕಾಲ್ಲಿಒಪೆ'' ( ಹತ್ತಿರದ ದಾಖಲೆ ಮೈದೆನಹಳ್ಲಿ ನಿಂದ <ref>[http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=68884 Photo record]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಸಾವನದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶ) * [[ಮಡಿವಾಳ (ಹಕ್ಕಿ)|ಓರಿಯಂಟಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ಪಿ ರಾಬಿನ್]], ''ಕಾಪ್ಸಿಕಸ್ ಸೌಲಾರಿಸ್'' (ನಿವಾಸಿ ತಳಿಗಾರ) * [[ಶಾಮ|ವೈಟ್-ರಂಪ್ಡ್ ಶಾಮಾ]], ''ಕಾಪ್ಸಿಕಸ್ ಮಲಬರಿಕಸ್'' (ವಿರಳದ ನಿವಾಸಿ, ಜೆಪಿ ನಗರ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯದಿಂದ (ದೊರೆಸಾನಿಪಾಳ್ಯ) ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿದೆ,<ref>[http://ebird.org/ebird/view/checklist/S28139263 Ebird Checklist from Doresanipalya, 13 Mar 2017]</ref> ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ವ್ಯಾಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರ <ref>{{Cite journal|last=Lott, E J|year=1987|title=The Birds of the Kaveri valley|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=27|issue=1&2|pages=7–10|url=https://archive.org/stream/NLBW27#page/n7/mode/1up/}}</ref> ) * [[ಚಿಟ್ಟು ಮಡಿವಾಳ|ಭಾರತೀಯ ರಾಬಿನ್]], ''ಸ್ಯಾಕ್ಸಿಕೊಲೊಯ್ಡ್ಸ್ ಫುಲಿಕಾಟಸ್'' (ನಿವಾಸಿ, ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಪೊದೆಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ) * [[:en:Black redstart|ಕಪ್ಪು ''ರೆಡ್‌ಸ್ಟಾರ್ಟ್'']]'', ಫೀನಿಕ್ಯುರಸ್ ಒಕ್ರುರೋಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Siberian stonechat|ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಸ್ಟೋನ್‌ಚಾಟ್]], ''ಸ್ಯಾಕ್ಸಿಕೊಲಾ ಮೌರಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Pied bush chat|ಪೈಡ್ ಬುಷ್ ಚಾಟ್]], ''ಸ್ಯಾಕ್ಸಿಕೋಲಾ ಕ್ಯಾಪ್ರಟಾ'' (ನಿವಾಸಿ, ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಪೊದೆಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ) * [[:en:Asian brown flycatcher|ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರೌನ್ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಮ್ಯೂಸಿಕಾಪಾ ಡೌರಿಕಾ'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Brown-breasted flycatcher|ಬ್ರೌನ್-ಎದೆಯ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಮ್ಯೂಸಿಕಾಪ ಮುಟ್ಟುಯಿ'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Yellow-rumped flycatcher|ಹಳದಿ- ರಂಪಡ್ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ಝೆಂಟೊಪೀಜಿಯಾ'' (ಚಳಿಗಾಲ <ref>{{Cite journal|title=The Yellow-rumped Flycatcher Ficedula zanthopygia in Jaipurdoddi, Bengaluru, Karnataka|url=https://indianbirds.in/pdfs/IB_17_2_KallamETAL_RufoustailedRockThrush.pdf|pages=62-63|journal=Indian Birds|volume=17|issue=2|year=2021|last=Rath, Manajit|last2=Nischitha MR}}</ref> ) * [[:en:Rusty-tailed flycatcher|ತುಕ್ಕು ಬಾಲದ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ರುಫಿಕೌಡಾ'' (ಚಳಿಗಾಲ, ವಿರಳ) * [[:en:Red-breasted flycatcher|ಕೆಂಪು ಎದೆಯ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ಪರ್ವ'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Taiga flycatcher|ಕೆಂಪು ಗಂಟಲಿನ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ಅಲ್ಬಿಸಿಲ್ಲಾ'' (ಚಳಿಗಾಲ) * [[:en:Kashmir flycatcher|ಕಾಶ್ಮೀರ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ಸಬ್ರುಬ್ರಾ'' (ವಿರಳ, ಹಾದಿ) * [[:en:Ultramarine flycatcher|ಅಲ್ಟ್ರಾಮರೀನ್ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ಸೂಪರ್ಸಿಲಿಯರಿಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲ, ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ) <ref>{{Cite journal|last=Karthikeyan, S.|last2=J. N. Prasad|year=1993|title=Recent sighting of Whitebrowed Blue Flycatcher in Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=33|issue=1|page=8|url=https://archive.org/stream/NLBW33_1#page/n10/mode/1up/}}</ref> * [[:en:Black-and-orange flycatcher|ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಫಿಸೆಡುಲಾ ನಿಗ್ರೊರುಫಾ'' (ಅಲೆಮಾರಿ-ಎರಡು ದಾಖಲೆಗಳು. ದೃಡೀಕರಣ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ) * [[:en:Verditer flycatcher|ವೆರ್ಡಿಟ‌ರ್ ಫ್ಮೈ ರ್ಕ್ಯಾಚರ್]],ಯುಮ್ಯಾಸ ಥಲಾಸ್ಸಿನಾ (ಚಳಿಗಾಲ, ಪೊದೆಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ) * [[:en:Nilgiri flycatcher|ನೀಲಗಿರಿ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಯುಮಿಯಾಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೌಡಟಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ದೃಡೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ) * [[:en:Blue-throated blue flycatcher|ನೀಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಸೈರ್ನಿಸ್ ರುಬೆಕ್ಲೋಯಿಡ್ಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲ, ಬಹುಶಃ ಅಂಗೀಕಾರದಲ್ಲಿ) <ref>{{Cite journal|last=Gadagkar, Vikram|year=1995|title=Blue-throated Flycatcher, Indian Great Reed Warbler, Common Rosefinch and Lesser Golden-backed Woodpecker - Four new species in the Indian Institute of Science campus, Bangalore|journal=[[Newsletter for Birdwatchers]]|volume=35|issue=4|pages=69–70|url=https://archive.org/stream/NLBW35_4#page/n7/mode/1up/|display-authors=etal}}</ref> * [[:en:Tickell's blue flycatcher|ಟಿಕೆಲ್‌ನ ನೀಲಿ ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್]], ''ಸೈರ್ನಿಸ್ ಟಿಕೆಲಿಯಾ'' (ನಿವಾಸಿ ತಳಿಗಾರ) === ಕುಟುಂಬ: ಕ್ಲೋರೋಪ್ಸೀಡೆ === * [[:en:Jerdon's leafbird|ಜೆರ್ಡಾನ್‌ನ ಎಲೆಹಕ್ಕಿ]], ''ಕ್ಲೋರೋಪ್ಸಿಸ್ ಜೆರ್ಡೋನಿ'' * [[ಎಲೆಹಕ್ಕಿ|ಸುವರ್ಣ-ಮುಂಭಾಗದ ಎಲೆಹಕ್ಕಿ]], ''ಕ್ಲೋರೋಪ್ಸಿಸ್ ಔರಿಫ್ರಾನ್ಸ್'' [[ಚಿತ್ರ:Golden_Fronted_Leafbird_Mukulhinge.jpg|thumb| [[ಎಲೆಹಕ್ಕಿ|ಚಿನ್ನದ ಮುಂಭಾಗದ ಎಲೆಹಕ್ಕಿ]]]] === ಕುಟುಂಬ: ಡಿಕೈಡೆ === * [[:en:Thick-billed flowerpecker|ದಪ್ಪ-ಬಿಲ್ಡ್ ಹೂವಿನಹಕ್ಕಿ]], ''ಡೈಕಿಯಮ್ ಅಗೈಲ್'' (ವಿರಳ) * [[ಬದನಿಕೆ ಹಕ್ಕಿ]], ''ಡಿಕೇಮ್ ಎರಿಥ್ರೊರಿಂಕೋಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಸನ್ ಬರ್ಡ್|ನೆಕ್ಟರಿನಿಡೆ]] === [[ಚಿತ್ರ:Purplerumpedsunbird.JPG|thumb| ಗಂಡು [[ಖಗ ರತ್ನ|ನೇರಳೆ-ರಂಪಡ್ ಸನ್ಬರ್ಡ್]]]] * [[ಖಗ ರತ್ನ]], ''ನೆಕ್ಟರಿನಿಯಾ ಝೆಯಲೊನಿಕಾ'' * [[:en:Purple sunbird|ಪರ್ಪಲ್ ಸನ್ ಬರ್ಡ್]], ''ಸಿನ್ನರಿಸ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕಸ್'' * [[:en:Loten's sunbird|ಲೊಟೆನ್ಸ್ ಸನ್ ಬರ್ಡ್]], ''ಸಿನ್ನರಿಸ್ ಲೊಟೆನಿಯಸ್'' * [[:en:Crimson-backed sunbird|ಕ್ರಿಮ್ಸನ್-ಬೆಂಬಲಿತ ಸನ್ಬರ್ಡ್]], ''ಲೆಪ್ಟೋಕೋಮಾ ಮಿನಿಮಾ'' === ಕುಟುಂಬ: [[ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ|ಪಾಸ್ಸೆರಿಡೆ]] === * [[:en:House sparrow|ಮನೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ]], ''ಪಾಸರ್ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕಸ್'' * [[:en:Yellow-throated sparrow|ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ]], ''ಜಿಮ್ನಾರ್ನಿಸ್ ಕ್ಸಾಂಥೊಕೊಲಿಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಪ್ಲೋಸಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:BayaWeaverPair1.jpg|thumb| [[ಗೀಜಗ|ಬಯಾ ನೇಕಾರರು]] ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ]] * [[:en:Streaked weaver|ಸ್ಟ್ರೀಕ್ಡ ವೆವರ]], ''ಪ್ಲೋಸಿಯಸ್ ಮಾನ್ಯಾರ್'' * [[ಗೀಜಗ]], ''ಪ್ಲೋಸಿಯಸ್ ಫಿಲಿಪಿನಸ್'' === ಕುಟುಂಬ: ಎಸ್ಟ್ರಿಲ್ಡಿಡೆ === * [[ಕೆಂಪು ರಾಟವಾಳ]], ''ಅಮಂಡವ ಅಮಂಡವ'' * [[:en:Indian silverbill|ಭಾರತೀಯ ''ಸಿಲ್ವರ್ ಬಿಲ್'']], ಯೂಡೈಸ್ ಮಲಬಾರಿಕಾ * [[ಬಿಳಿಪೃಷ್ಠದ ರಾಟವಾಳ]], ''ಲೋಂಚುರಾ ಸ್ಟ್ರೈಟಾ'' * [[:en:Scaly-breasted munia|ಚಿಪ್ಪು-ಎದೆಯ ಮುನಿಯಾ]], ''ಲೋಂಚುರಾ ಪಂಕ್ಟುಲಾಟಾ'' * [[ಕಪ್ಪು ತಲೆಯ ಮುನಿಯ|ತ್ರಿವರ್ಣ ಮುನಿಯಾ]], ''ಲೋಚುರಾ ಮಲಕ್ಕಾ'' === ಕುಟುಂಬ: ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಿಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:White-browed_Wagtail_(Motacilla_maderaspatensis)_at_Jayanti,_Duars,_West_Bengal_W_Picture_475.jpg|thumb|ಬಿಳಿ-ಹುಬ್ಬುಗಳ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]] * [[:en:Forest wagtail|ಅರಣ್ಯ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಡೆಂಡ್ರೊನಾಂಥಸ್ ಇಂಡಿಕಸ್'' * [[:en:White wagtail|ಬಿಳಿ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಾ ಆಲ್ಬಾ'' * [[:en:White-browed wagtail|ವೈಟ್-ಹಿಬ್ಬಿನ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಾ ಮಡೆರಾಸ್ಪಟೆನ್ಸಿಸ್'' * [[:en:Citrine wagtail|ಸಿಟ್ರಿನ್ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಾ ಸಿಟ್ರೊಲಾ ಸಿಟ್ರೊಲಾ'' * [[:en:Western yellow wagtail|ಪಶ್ಚಿಮ ಹಳದಿ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಾ ಫ್ಲಾವ'' * [[:en:Grey wagtail|ಗ್ರೇ ವ್ಯಾಗ್ಟೇಲ್]], ''ಮೊಟಾಸಿಲ್ಲಾ ಸಿನೆರಿಯಾ'' * [[:en:Richard's pipit|ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ರಿಚರ್ಡಿ'' * [[:en:Red-throated pipit|ಕೆಂಪು ಗಂಟಲಿನ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ಸೆರ್ವಿನಸ್'' <ref>{{Cite web |url=http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=44136 |title=Photo record |access-date=2021-08-08 |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808101524/http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=44136 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=10219 |title=Photo record |access-date=2021-08-08 |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808101524/http://www.indianaturewatch.net/displayimage.php?id=10219 |url-status=dead }}</ref> * [[:en:Paddyfield pipit|ಪ್ಯಾಡಿಫೀಲ್ಡ್ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ರುಫುಲಸ್'' * [[:en:Blyth's pipit|ಬ್ಲೈಥ್ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ಗಾಡ್ಲೆವ್ಸ್ಕಿ'' * [[:en:Long-billed pipit|ದೀರ್ಘ-ಬಿಲ್ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ಸಿಮಿಲಿಸ್'' * [[:en:Tree pipit|ಮರದ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಆಂಥಸ್ ಟ್ರಿವಿಯಾಲಿಸ್'' * [[:en:Olive-backed pipit|ಆಲಿವ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಪಿಪಿಟ್]], ''ಅಂಥಸ್ ಹಾಡ್ಗ್ಸೋನಿ'' === ಕುಟುಂಬ: ಫ್ರಿಂಗಿಲಿಡೆ === * [[:en:Common rosefinch|ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಸ್ಫಿಂಚ್]], ''ಕಾರ್ಪೊಡಕಸ್ ಎರಿಥ್ರಿನಸ್'' (ಚಳಿಗಾಲದ ಭೇಟಿ) === ಕುಟುಂಬ: ಎಂಬೆರಿಝೈಡೆ === * [[:en:Black-headed bunting|ಕಪ್ಪು ತಲೆಯ ಬಂಟಿಂಗ್]], ''ಎಂಬೆರಿಜಾ ಮೆಲನೋಸೆಫಾಲಾ'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) * [[:en:Red-headed bunting|ಕೆಂಪು ತಲೆಯ ಬಂಟಿಂಗ್]], ''ಎಂಬೆರಿಜಾ ಬ್ರೂನಿಸೆಪ್ಸ್'' (ಐತಿಹಾಸಿಕ) * [[:en:Grey-necked bunting|ಬೂದು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಬಂಟಿಂಗ್]], ''ಎಂಬರಿಜಾ ಬುಕಾನನಿ'' == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[:en:Birdwatchers' Field Club of Bangalore|ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಲಬ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} 03ux2t08yra0qpf67echg0stu5hmcux 0 143659 1371241 1358731 2026-04-03T11:30:58Z VASANTH S.N. 728 ಅಂತರ್ವಿಕಿ ಅಳವಡಿಕೆ 1371241 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮಾಡಬಾಳ | population_demonym = | founder = | named_for = | government_type = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_footnotes = | established_title = <!-- Established --> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = KA 42 | website = | established_date = | subdivision_name4 = ಮಾಡಬಾಳ್ | native_name = | pushpin_map_alt = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | subdivision_type4 = ಹೋಬಳಿ | | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ರಾಮನಗರ | subdivision_type3 = ತಾಲ್ಲೂಕು | subdivision_name3 = ಮಾಗಡಿ | footnotes = }} '''ಮಾಡಬಾಳ್ :''' ಗ್ರಾಮವು [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ. ಮಾಡಬಾಳ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮ {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} lelz5rwb198k2lm5yvbttf222rnviyi 1371242 1371241 2026-04-03T11:31:20Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮಾಡಬಾಳ | population_demonym = | founder = | named_for = | government_type = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_footnotes = | established_title = <!-- Established --> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = KA 42 | website = | established_date = | subdivision_name4 = ಮಾಡಬಾಳ್ | native_name = | pushpin_map_alt = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Bangalore | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | subdivision_type4 = ಹೋಬಳಿ | | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = ರಾಮನಗರ | subdivision_type3 = ತಾಲ್ಲೂಕು | subdivision_name3 = ಮಾಗಡಿ | footnotes = }} '''ಮಾಡಬಾಳ್ :''' ಗ್ರಾಮವು [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ. ಮಾಡಬಾಳ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮ {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] nb063clk9jbpk7sihnvkgujdj68d7sd 0 144303 1371183 1357694 2026-04-03T00:41:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371183 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮಂದಾರ್ ಅಗಾಶೆ | birth_date = | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | parents = ಧ್ಯಾನೇಶ್ವರ್ ಅಗಾಶೆ (ತಂದೆ) ಮತ್ತು ರೇಖಾ ಗೋಕ್ಟೆ (ತಾಯಿ) | spouse = ಜಿಜ಼ಾ ಅಗಾಶೆ | children = ೨ | alma_mater = ಪುಣೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ಼್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಬಿ.ಇ) | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Popular music|Pop]], [[Rock music|rock]] | label = [[Sony BMG]] | years_active = 1996–present | associated_acts = [[Asha Bhosle]], [[Rahul Deshpande]] }} }} '''ಮಂದಾರ್ ಅಗಾಶೆ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಗೀತಗಾರ. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಅವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಆಪಾದಿತ ಹಗರಣ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ೧೯೯೮ ರ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ ''ನಾಜರ್ ನಾಜರ್‌ಗೆ'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ === ಅಗಾಶೆ ಅವರು ಮೇ ೨೪ ೧೯೬೯ ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಮಾಂಗ್ದಾರಿಯ ಅಗಾಶೆ ''ಘರಾನಾದ'' {{Sfn|Ranade|1974}} ಮತ್ತು [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿಯ]] ಗೋಗ್ಟೆ ''ಘರಾನಾದ'' ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ ಅಗಾಶೆ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ರೇಖಾ ಗೋಗ್ಟೆ ಅವರ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲ [[ಚಿತ್ಪಾವನ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವನ ತಂದೆಯ ಮೂಲಕ ಅಗಾಶೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಅಗಾಶೆಯ ಮೊಮ್ಮಗ, ಪಂಡಿತರಾವ್ ಅಗಾಶೆಯ ಸೋದರಳಿಯ, ಅಶುತೋಷ್ ಅಗಾಶೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ, {{Sfn|Karandikar|1992}} ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮರಾಠಾ ಯುದ್ಧದ ಜನರಲ್ ಬಾಪು ಗೋಖಲೆಯ ದೂರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite book|title=Phatak Kulavruttant|last=Ranade|first=Sadashiv|date=1982|location=[[Pune]]|page=56|author-link=Sadashiv Ranade}}</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ದಿನಕರ್ ಜಿ.ಕೇಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪಿ.ಕೆ.ಕೇಲ್ಕರ್ <ref>{{Cite book|title=Kelkar Kulavruttant|last=Kelkar|first=Bhaskar|last2=Kelkar|first2=Govind|last3=Kelkar|first3=Yashwant|date=1993|location=[[Thane]]|pages=82, 89}}</ref> ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬಿಎಂ ಗೋಗ್ಟೆ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ.<ref name="Kamath">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L7QgAAAAIAAJ&q=dnyaneshwar+agashe|title=The Makings of a Millionaire: A Tribute to a Living Legend, Raosaheb B.M. Gogte, Industrialist, Philanthropist & Educationist|last=Kamath|first=M. V.|date=1 January 1991|publisher=Jaico Publishing House|page=10|language=en|quote=|author-link=M. V. Kamath|via=}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKamath1991">[[ಎಮ್. ವಿ. ಕಾಮತ್|Kamath, M. V.]] (January 1, 1991). [https://books.google.com/books?id=L7QgAAAAIAAJ&q=dnyaneshwar+agashe ''The Makings of a Millionaire: A Tribute to a Living Legend, Raosaheb B.M. Gogte, Industrialist, Philanthropist & Educationist'']. Jaico Publishing House. p.&nbsp;10.</cite></ref> ಶ್ರೀಮಂತ ಲೇಟಿ (ಭಾಗವತ್) ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಕೊಕುಯೊ ಕ್ಯಾಮ್ಲಿನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ದಿಲೀಪ್ ದಾಂಡೇಕರ್ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜ್ಯೋತಿ ಗೋಗ್ಟೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://catalog.loc.gov/vwebv/search?searchArg1=2012338796&argType1=phrase&searchCode1=K010&searchType=2&combine2=and&searchArg2=&argType2=all&searchCode2=GKEY&combine3=and&searchArg3=&argType3=all&searchCode3=GKEY&location=all&place=all&type=all&language=all&recCount=10|title=Gogaṭe Kulavr̥ttānta|publisher=Gogaṭe Kulamaṇḍala|year=2006|edition=2006|location=[[Mumbai]]|pages=532|language=mr|lccn=2012338796}}</ref><ref name="Barve">{{Cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/12024875|title=सागरमेघ: बा. म. ऊर्फ रावसाहेब गोगटे यांचा भैतिक व आत्मिक आविष्कार|last=Barve|first=D. K.|date=1982|publisher=Bombay Book Ḍepot|location=[[Mumbai]]|pages=170, 173|language=Marathi|trans-title=Sagarmegh: The Physical and Spiritual Invention of B. M. "Raosaheb" Gogte|oclc=12024875}}</ref> ಅಗಾಶೆ ೧೯೯೦ <ref name="PICT">{{Cite web|url=https://alumni.pict.edu/f/mandar-agashe-alumni-of-1990-batch-an-entrepreneur-music-director-and-singer-3788|title=Mandar Agashe alumni of 1990 batch, an entrepreneur, Music director and Singer|date=January 14, 2020|website=[[Pune Institute of Computer Technology]]|access-date=5 January 2022}}</ref> ಪುಣೆ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಬಿ‌ಇ]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಪಂಢರ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಅವಳು ಜಿಜಾ ಅಗಾಶೆ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|Agashe|Agashe|2006}} === ವ್ಯಾಪಾರ ವೃತ್ತಿ === ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಅಗಾಶೆ ಅವರ ಅಜ್ಜನ ಬೃಹನ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಕ್ಕರೆ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ಸುವರ್ಣ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು.<ref>{{Cite book|title=Company News and Notes|date=July 1999|publisher=Research and Statistics Division, Department of Company Law Administration, Ministry of Commerce & Industry|page=14|language=en}}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ- ಬ್ರಿಹಾನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್, ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧ]] ಕಂಪನಿ;<ref name=":1">{{Cite book|title=Company News and Notes|date=2000|publisher=Research and Statistics Division, Department of Company Law Administration, [[Ministry of Commerce & Industry (India)]]|volume=37|location=[[University of California, Berkeley]]|language=en|quote=Brihans Pharma; Brihans Natural Products Ltd.}}</ref> ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ರೇಡಿಯೊ ಕಂಪನಿ;<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Business_World/1KJaAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=mandar+agashe&dq=mandar+agashe&printsec=frontcover|title=Business World|date=July 2000|publisher=Ananda Bazar Patrika Limited|location=[[Cornell University]]|pages=24, 55–56|language=en}}</ref> ೨೦೦ರಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸರ್ವತ್ರ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಕಂಪನಿ;<ref>{{Cite news|url=https://www.smechannels.com/mandar-agashe-founder-md-and-vice-chairman-sarvatra-technologies/|title=Mandar Agashe, Founder, MD and Vice Chairman, Sarvatra Technologies|date=2 February 2021|work=SMEChannels|access-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221035025/https://www.smechannels.com/mandar-agashe-founder-md-and-vice-chairman-sarvatra-technologies/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/New-software-boon-for-co-op-bank-clients/articleshow/94360.cms|title=New software boon for co-op. bank clients|date=July 25, 2003|work=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> ಹಣಕಾಸು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳು, ಇಬಿಜಡ್ ಆನ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಟೊ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Business_India/qbBIAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=mandar%20agashe|title=Business India|date=2004|publisher=A.H. Advani|pages=69, 70|language=en}}</ref> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅಗಾಶೆ ದೀಪಕ್ ಘೈಸಾಸ್‌ನ ಐ-ಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು, ಕಂಪನಿಯು ಕೊಡಿಟೊ ಜೊತೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಘೈಸಾಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|title=i-flex Solutions targets co-op banksnews|date=11 January 2002|work=[[The Hindu]]}}</ref> === ಸುವರ್ಣ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕರಣ === ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ₹೪.೩ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಪಾದಿತ ವಂಚನೆ ಪ್ರಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಅಗಾಶೆ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಇತರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಆ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಠೇವಣಿದಾರರನ್ನು ವಂಚಿಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/finance/pune-coop-bank-in-rs-436-cr-scam-108112301024_1.html|title=Pune coop bank in Rs 436-cr scam|work=[[Business Standard]]|access-date=2016-08-17|year=2008}}</ref> ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗಾಶೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಂದು<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/fugitive-run-ends-for-economic-fraud-and-dreaded-gangster/|title=Fugitive run ends for economic fraud and dreaded gangster|date=5 February 2009|work=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref> ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಗಾಶೆ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಮೇ <ref>{{Cite news|url=https://cataleg.bnc.cat/iii/cas/login?service=https%3A%2F%2Fexplora.bnc.cat%3A443%2Fiii%2Fencore%2Fj_acegi_cas_security_check&lang=eng&suite=def|title=Mandar Agashe in police custody.|date=2 May 2009|work=[[Daily News & Analysis|DNA]]|via=[[National Library of Catalonia]]|access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2022|archive-date=ಜುಲೈ 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728224717/https://cataleg.bnc.cat/iii/cas/login?service=https%3A%2F%2Fexplora.bnc.cat%3A443%2Fiii%2Fencore%2Fj_acegi_cas_security_check&lang=eng&suite=def|url-status=dead}}</ref> ರವರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಗಾಶೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮಾಜಿ ಠೇವಣಿದಾರರು ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಗಳ ಮರುಪಾವತಿಗಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|title=Pay back time|date=February 5, 2009|work=[[Pune Mirror]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನಿಗಾಗಿ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಸ್ಟಡಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ₹ ೧.೧೩ ಶತಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ನಕಲಿ [[ಸಾಲ|ಸಾಲದ]] ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ ಆರೋಪವನ್ನು ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Mandar-Agashes-bail-plea-rejected/articleshow/4236853.cms|title=Mandar Agashe's bail plea rejected|date=March 7, 2009|work=[[Times of India]]}}</ref> ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/finance/iob-gets-nod-to-acquire-pune-based-co-op-bank-109020300057_1.html|title=IOB gets nod to acquire Pune-based co-op bank|date=February 3, 2009|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[ಇಂಡಿಯನ್ ಓವರಸೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಓವರ್‌ಸೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ ೧೧ ರಂದು ಅವರು ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.<ref>{{Cite news|url=https://punemirror.com/pune/cover-story/mandar-will-stay-with-cops/cid5259604.htm|title=Mandar will stay with cops|date=7 March 2009|work=[[Pune Mirror]]|access-date=19 January 2022|language=en-IN}}</ref> == ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ == ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಂದು ಅವರು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ ಭಟ್ ಅವರ [[ಗಝಲ್|ಗಜಲ್‌ಗಳ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೮೨ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="toi">{{Cite news|title=Asha renders six Suresh Bhat ghazals to western tunes|last=Mathur|first=Barkha|date=April 21, 2016|work=[[Times of India]]}}</ref> ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರ ವಯಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|title=Asha Bhosale sings Suresh Bhat gajhals for her next album "82"|date=12 April 2016|work=Star Marathi}}</ref> == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == === ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ === * ''ಅಚಾನಕ್'' (೧೯೯೭) <ref name="toi"/> * ''ನಾಜರ್ ನಜರ್'' (೧೯೯೮) <ref>{{Cite news|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOIPU/2004/04/30/24/Ar02401.xml&CollName=TOI_PUNE_ARCHIVE&DOCID=86812&Keyword=%28%28%3Cmany%3E%3Cstem%3EMandar%3Cphrase%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3EAgashe%29%29&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|title=Singing a solo tune|last=Kharade|first=Pallavi|work=[[Pune Times]]|access-date=5 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225145012/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Search&Key=TOIPU/2004/04/30/24/Ar02401.xml&CollName=TOI_PUNE_ARCHIVE&DOCID=86812&Keyword=%28%28%3Cmany%3E%3Cstem%3EMandar%3Cphrase%3E%3Cmany%3E%3Cstem%3EAgashe%29%29&skin=pastissues2&AppName=2&ViewMode=GIF|archive-date=25 Dec 2017}}</ref> * ''ಐ ನೀಡ್ ಸಮ್‍ವನ್'' (೨೦೦೩) <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Mandar-to-release-single-in-Germany/articleshow/130147.cms|title=Mandar to release single in Germany|date=August 14, 2003|website=[[Times of India]]}}</ref> * ''ಎಫ್‌ಸಿ ರಸ್ತೆ'' (೨೦೦೫) <ref>{{Cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/1135234390|title=Two of us|date=2005|work=[[WorldCat]]|location=[[Pune]]|oclc=1135234390}}</ref> * ''ಜಾನ್ ಲೆ'' (೨೦೦೫) <ref>{{Cite news|url=https://www.yourtechstory.com/2019/08/19/mandar-agashe-man-brought-revolution-indian-digital-payment-system/|title=Mandar Agashe : The Man Who Brought a Revolution in the Indian Digital Payment System|date=19 August 2019|work=Your Tech Story|quote=Agashe's musical career}}</ref> === ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ === * ೮೨ (೨೦೧೬) [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] <ref>{{Cite news|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|work=Marathi Cineyug}}</ref> ಅವರಿಂದ * ''ಥಿಕ್ ಆಹೆ, ಛನ್ ಆಹೆ, ಮಸ್ತ್ ಆಹೆ'' (೨೦೨೧) ರಾಹುಲ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರಿಂದ <ref>{{Cite news|title=लॉकडाऊनमध्ये साकारला म्युझिक अल्बम|date=5 June 2021|work=[[Kesari (newspaper)|Kesari]]|language=mr}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|url=https://www.bookwire.com/book/USA/Vishwasta-9781532345012-Karandikar-Shakuntala-59957185|title=Viśvasta|last=Karandikar|first=Shakuntala|publisher=Śrī Prakāśana|year=1992|isbn=((9781532345012))|edition=1st|location=[[Pune]]|language=mr|lccn=2017322865|oclc=992168228|author-link=Shakuntala Karandikar|access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2022|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829210023/https://www.bookwire.com/book/USA/Vishwasta-9781532345012-Karandikar-Shakuntala-59957185|url-status=dead}} * {{Cite book|url=https://www.bookwire.com/book/USA/Putra-Vishwastacha-9781532345944--Dnyaneshwar-Agashe-Foundation-60041345|title=Putra viśvastācā : gaurava grantha : Jñāneśvara Āgāśe shashṭyabdipūrti nimitta|publisher=Jñāneśvara Āgāśe Gaurava Samitī|year=2002|isbn=((978-1-5323-4594-4))|editor-last=Barve|editor-first=Ramesh|edition=1st|location=[[Pune]]|language=mr|lccn=2017322864|oclc=992168227|editor-last2=Vartak|editor-first2=Taraprakash|editor-last3=Belvalkar|editor-first3=Sharchandra|access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2022|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123130333/https://www.bookwire.com/book/USA/Putra-Vishwastacha-9781532345944--Dnyaneshwar-Agashe-Foundation-60041345|url-status=dead}} * {{Cite book|title=Agashe [[Kulavruttanta]]|last=Agashe|first=Trupti|last2=Agashe|first2=Gopal|date=2006|publisher=Surbhi Graphics|isbn=978-1-5323-4500-5|editor-last=Wad|editor-first=Mugdha|edition=2nd|location=[[Hyderabad]]|language=mr|trans-title=The [[Agashe]] Family Genealogy|chapter=Mangdari Gharana|trans-chapter=The [[Noble house (term)|House]] of [[Mangdari]]}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * Mandar Agashe at MusicBrainz {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 39qhh4lkff3y6mda3ncgi5ktevl37lw 0 144932 1371177 1356991 2026-04-02T21:17:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371177 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:India_-_Varanasi_green_peas_-_2714.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/India_-_Varanasi_green_peas_-_2714.jpg/220px-India_-_Varanasi_green_peas_-_2714.jpg|thumb| ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ.]] ೨೦೧೩ ರಿಂದ ಜಿಡಿಪಿ ಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೫೦% ಹೆಚ್ಚಳದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, <ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/18485871|title=The Indian exception|date=31 March 2011|work=The Economist|access-date=13 February 2012}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ|ಅಪೌಷ್ಟಿಕ]] ಮಕ್ಕಳು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಮೂರು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. '''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ''' ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ [[ಅಸಮತೆ (ಆರ್ಥಿಕ)|ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ]] . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಕಡಿಮೆ [[ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ]], ಅವರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ಇವೆರಡು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ|ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ]] ಮಹಿಳೆಯರು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ. ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು [[ನ್ಯುಮೋನಿಯ|ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗದಂತಹ]] ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವರನ್ನು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ವಿಷವರ್ತುಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="Turning the tide of malnutrition">{{Cite web|url=http://whqlibdoc.who.int/hq/2000/WHO_NHD_00.7.pdf|title=Turning the tide of malnutrition|publisher=World Health Organization|access-date=14 February 2012}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಆರ್ಥಿಕ]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|title=A call for reform and action|publisher=The World Bank|access-date=14 February 2012|archive-date=13 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯೂ ಕೂಡ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ದರಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೧೪% ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೮%. ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಮಧುಮೇಹ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಸಿರಾಟದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Turning the tide of malnutrition" /> == ಕಾರಣಗಳು == [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ|ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ]] ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ, ಮರಣ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಬ್ ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|title=World Bank Report|website=Source: The World Bank (2009)|access-date=2009-03-13|quote=World Bank Report on Malnutrition in India|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|url-status=dead}}</ref> ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಡ್ ಪಾಲಿಸಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ (ಐಎಫ಼್‌ಪಿಆರ್‌ಐ) ೨೦೧೭ ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ ( ಜಿಎಚ್‌ಐ) ವರದಿಯು ಗಂಭೀರ [[ಹಸಿವು|ಹಸಿವಿನ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ೧೧೮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೧೦೦ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ೨೯.೦ ( "ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ" ) ಜಿಹೆಚ್‌ಐ ಸ್ಕೋರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೧೯ ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ ( ಜಿಎಚ್‌ಐ) ವರದಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ೧೧೭ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೧೦೨ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಐದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಮಗು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೧.೩೬೫ ಶತಕೋಟಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೧.೫%– ೧.೭% ರಷ್ಟು ( ೨೦೦೧ ರಿಂದ ೨೦೦೭ ರವರೆಗೆ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.google.co.in/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_grow&idim=country:IND:CHN:USA&hl=en&dl=en|title=World Development Indicators – Google Public Data Explorer}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://nutritionschool.co.uk|title=World Bank Report|website=Source: The World Bank 2009|archive-url=https://archive.today/20150311110924/http://nutritionschool.co.uk/|archive-date=2015-03-11|access-date=2009-11-25|quote=India Country Overview 2009}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಇನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಡೆಗೆ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಡತನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು, ಎರಡು ವಿಧದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಹ-ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಒಂದು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಣೆ.<ref>{{Cite journal|title=Journal of the American Medical Association|volume=291|issue=21|pages=2616–2622|journal=JAMA|quote=The global burden of chronic diseases|doi=10.1001/jama.291.21.2616|pmid=15173153|year=2004|last=Yach|first=Derek|last2=Hawkes|first2=Corinna|last3=Gould|first3=C. Linn|last4=Hofman|first4=Karen J.}}</ref> ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ೮೦ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವು ೬೭ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಹಸಿವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಸುಡಾನ್|ಸುಡಾನ್‌ನಂತಹ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಕೂಡ ಕಡೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಸಿದವರ ಪೈಕಿ ೨೫% ಜನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೦ ರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿದವರ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ೪೪% ಮಕ್ಕಳು ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೭೨% ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ೫೨% ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು [[ರಕ್ತಹೀನತೆ|ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ|ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ಮಗುವಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ದೈಹಿಕ ಕುಂಠಿತತೆ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೩.೬% ರಷ್ಟು ಜನರು ದಿನಕ್ಕೆ $೧.೨೫ ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬಡತನವು ನೇರವಾಗಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರ ಸಿಗದಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಜನರು ತುಂಬಾ ಬಡವರಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web|url=https://www.downtoearth.org.in/coverage/health/why-india-remains-malnourished-42697|title=Why India remains malnourished|website=downtoearth.org.in|language=en|access-date=2020-11-19}}</ref> ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಮರಣವು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೯ ಆಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಸೇವ್ ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Abhishek|date=2020-03-02|title=Childhood Malnutrition in India|url=https://www.intechopen.com/books/perspective-of-recent-advances-in-acute-diarrhea/childhood-malnutrition-in-india|journal=Perspective of Recent Advances in Acute Diarrhea|language=en|doi=10.5772/intechopen.89701|isbn=978-1-78923-865-5}}</ref> ಮಗುವಿನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಸಾವಿರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪೋಷಣೆಯು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ದುರ್ಬಲವಾದ ಅರಿವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕಡಿಮೆ ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರದಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ೬೮% ಸಾವುಗಳು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://swachhindia.ndtv.com/68-per-cent-of-child-deaths-under-five-years-in-india-caused-by-malnutrition-in-2017-study-39470/|title=68 Per Cent Of Child Deaths Under Five Years In India Caused By Malnutrition In 2017: Study News|date=2019-10-25|website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India|language=en-US|access-date=2021-03-31|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908000604/https://swachhindia.ndtv.com/68-per-cent-of-child-deaths-under-five-years-in-india-caused-by-malnutrition-in-2017-study-39470/|url-status=dead}}</ref> == ವಿವಿಧ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗುಂಪುಗಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು == ಪ್ರದೇಶ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಭಾರತೀಯರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="NFHS-3 adult"/> === ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ === ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡವರು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite journal|last=Kanjilal|first=B|title=Nutritional Status of Children in India: Household Socio-Economic Condition as the Contextual Determinant|journal=International Journal for Equity in Health|year=2010|volume=9|pages=19|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/nutritional-status-of-children-in-india-household-socio-econ.html|doi=10.1186/1475-9276-9-19|pmid=20701758|pmc=2931515|display-authors=etal|access-date=2022-08-28|archive-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403134230/http://www.futurehealthsystems.org/publications/nutritional-status-of-children-in-india-household-socio-econ.html|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಅತಿ-ಪೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ರಕ್ತಹೀನತೆ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="NFHS-3 adult"/> ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಿಡಿಎಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <nowiki>'''ಧರ್ಮವು'''</nowiki> ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೂಡ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಅಂದರೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸೇವಿಸುವುದು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ೫೬% ಬಡ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸೇವಿಸಲು ಏಕದಳವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಏಕದಳದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರವು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ (ಗುಲಾಟಿ, ೨೦೧೨). <ref>Gulati, A., Ganesh-Kumar, A., Shreedhar, G., & Nandakumar, T. (2012). Agriculture and malnutrition in India. Food And Nutrition Bulletin, 33(1), 74–86</ref> ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.hungamaforchange.org/HungamaBKDec11LR.pdf|title=HUNGaMA Survey Report|publisher=Naandi foundation|access-date=1 February 2012|archive-date=31 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131054118/http://hungamaforchange.org/HungamaBKDec11LR.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳು ಉಪ-ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಮಗುವಿನ ಪೋಷಣೆಯು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಾಯಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ , ಮನೆಯ ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆಯೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Kanjilal 2010">{{Cite journal|last=Kanjilal|first=Barun|last2=Mazumdar|last3=Mukherjee|last4=Rahman|title=Nutritional status of children in India: household socio-economic condition as the contextual determinant|journal=International Journal for Equity in Health|date=January 2010|volume=9|pages=19–31|doi=10.1186/1475-9276-9-19|pmid=20701758|pmc=2931515}}</ref> === ಪ್ರದೇಶ === ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ [[ರಕ್ತಹೀನತೆ]] ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೪೦% ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೩೬% ಮಹಿಳೆಯರು ಸೌಮ್ಯ ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref name="NFHS-3 adult">{{Cite web|url=http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Nutritional-Status-of-Adults.ppt|title=NFHS-3 Nutritional Status of Adults|access-date=2009-11-26|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413184332/http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Nutritional-Status-of-Adults.ppt|url-status=dead}}</ref> ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತೂಕದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. <ref name="NFHS-3 adult" /> ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರಗಳು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಿಜೋರಾಂ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಮಣಿಪುರ, ಕೇರಳ, ಪಂಜಾಬ್, ಮತ್ತು ಗೋವಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಕಡಿಮೆ ಶೇಕಡಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಆದರೂ ದರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೭೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹೀನತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ, ಮಣಿಪುರ, ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೫೦% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="NFHS-3 children">{{Cite web|url=http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Nutritional-Status-of-Children.ppt|title=NFHS-3 Nutritional Status of Children|access-date=2009-11-26|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413184339/http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Nutritional-Status-of-Children.ppt|url-status=dead}}</ref> ಪಂಜಾಬ್, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತೂಕ ಮತ್ತು ಬೊಜ್ಜು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. <ref name="NFHS-3 adult"/> === ಧರ್ಮ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಸಿಖ್ ಅಥವಾ ಜೈನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರಿಗಿಂತ ಹಿಂದೂ ಅಥವಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="Nutrition and Anaemia">{{Cite web|url=http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Chapter-10-Nutrition-and-Anaemia.pdf|title=Nutrition and Anaemia|access-date=2009-11-26|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413184344/http://hetv.org/india/nfhs/nfhs3/NFHS-3-Chapter-10-Nutrition-and-Anaemia.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಸ್ತ್ರೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ==== ಉಭಯ ಹೊರೆ ==== ಉಭಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿದೆ. <ref name=":4">{{Cite journal|last=Meenakshi|first=J. V.|date=2016-11-01|title=Trends and patterns in the triple burden of malnutrition in India|journal=Agricultural Economics|language=en|volume=47|issue=S1|pages=115–134|doi=10.1111/agec.12304|issn=1574-0862|url=http://www.cdedse.org/pdf/work256.pdf}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಹೊರೆಯು ಅಧಿಕ ತೂಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":4" /> <ref name=":5">{{Cite journal|last=Thow|first=Anne Marie|last2=Kadiyala|first2=Suneetha|last3=Khandelwal|first3=Shweta|last4=Menon|first4=Purnima|last5=Downs|first5=Shauna|last6=Reddy|first6=K. Srinath|date=June 2016|title=Toward Food Policy for the Dual Burden of Malnutrition: An Exploratory Policy Space Analysis in India|journal=Food and Nutrition Bulletin|volume=37|issue=3|pages=261–274|doi=10.1177/0379572116653863|pmid=27312356|url=http://researchonline.lshtm.ac.uk/2551418/1/Towards%20food%20policy%20for_GREEN%20AAM.pdf}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಭಯ ಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. <ref name=":3">{{Cite journal|last=Kulkarni|first=Vani S.|last2=Kulkarni|first2=Veena S.|last3=Gaiha|first3=Raghav|title=Double Burden of Malnutrition|journal=International Journal of Health Services|volume=47|issue=1|pages=108–133|doi=10.1177/0020731416664666|pmid=27638762|year=2017}}</ref> ಮಹಿಳೆಯು ಬೊಜ್ಜು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾಳೆಯೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಥವಾ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಬೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. <ref name=":3" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಲೋರಿ, ಕಡಿಮೆ-ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಆಹಾರಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":4" /> <ref name=":3" /> ಉಭಯ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಉತ್ತಮ ಪೋಷಣೆಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೀತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ನೀತಿ ತಯಾರಕರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":5" /> ೨೦೧೯-೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಎನ್‌ಎಫ಼್‌ಹೆಚ್‌ಎಸ್- ೫ ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಮಹಿಳೆಯರು ( ಬಿಎಮ್‌ಐ ೧೮.೫ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ೧೮.೭% ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ತೂಕದ ( ಬಿಎಮ್‌ಐ ನಡುವಿನ ೨೫.೦- ೨೯.೯) ಮತ್ತು [[ಬೊಜ್ಜು]] (ಬಿಎಮ್‌ಐ ೩೦.೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಶೇ.೨೪ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://rchiips.org/nfhs/factsheet_NFHS-5.shtml|title=National Family Health Survey (NFHS-5)|website=rchiips.org|access-date=2022-08-19|archive-date=2021-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124231928/http://rchiips.org/nfhs/factsheet_NFHS-5.shtml|url-status=dead}}</ref> ==== ರಕ್ತಹೀನತೆ ==== ಎನ್‌ಎಫ಼್‌ಹೆಚ್‌ಎಸ್- ೫ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ (೧೫- ೪೯ ವಯಸ್ಸಿನ) [[ರಕ್ತಹೀನತೆ|ರಕ್ತಹೀನತೆಯ]] ಪ್ರಭುತ್ವವು ೫೭% ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎನ್‌ಎಫ಼್‌ಹೆಚ್‌ಎಸ್- ೪ ಗಿಂತ ೪% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ೨೫% ರಷ್ಟು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯ ಹೆರಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮನೆಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ೬೧% ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹೀನತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ೫೨% ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ರಕ್ತಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ೧೨ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ೫೨% ರಷ್ಟು ರಕ್ತಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಶಾಲೆಯಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ೫೯% ರಷ್ಟಿದೆ. . ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ೬೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ರಕ್ತಹೀನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==== ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆ ==== ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ನಡುವೆ ಬಲವಾದ ಸಂಪರ್ಕವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ರಕ್ತಹೀನತೆ]] ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. <ref name=":2">{{Cite journal|last=Ackerson|first=L. K.|last2=Subramanian|first2=S. V.|date=2008-05-15|title=Domestic Violence and Chronic Malnutrition among Women and Children in India|journal=American Journal of Epidemiology|language=en|volume=167|issue=10|pages=1188–1196|doi=10.1093/aje/kwn049|pmid=18367471|issn=0002-9262|pmc=2789268}}</ref> ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ದುರುಪಯೋಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|date=2011-05-01|title=Impacts of domestic violence on child growth and nutrition: A conceptual review of the pathways of influence|journal=Social Science & Medicine|language=en|volume=72|issue=9|pages=1534–1554|doi=10.1016/j.socscimed.2011.02.042|pmid=21492979|issn=0277-9536|last=Yount|first=Kathryn M.|last2=Digirolamo|first2=Ann M.|last3=Ramakrishnan|first3=Usha}}</ref> ಈ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಎಂದು. ಇದು ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.hsph.harvard.edu/news/press-releases/domestic-violence-associated-with-chronic-malnutrition-in-women-and-children-in-india/|title=Domestic violence associated with chronic malnutrition in women and children in India|date=2008-04-22|work=News|access-date=2018-04-26|language=en-US}}</ref> ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವು ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಫ಼್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್ಸ್‌ಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ರಕ್ತದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತಹೀನತೆಯು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. <ref name=":2" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ತೂಕವಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶಾರೀರಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒತ್ತಡವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":2" /> <ref>{{Cite journal|last=Ferreira|first=Marcela de Freitas|last2=Moraes|first2=Claudia Leite de|last3=Reichenheim|first3=Michael Eduardo|last4=Verly Junior|first4=Eliseu|last5=Marques|first5=Emanuele Souza|last6=Salles-Costa|first6=Rosana|last7=Ferreira|first7=Marcela de Freitas|last8=Moraes|first8=Claudia Leite de|last9=Reichenheim|first9=Michael Eduardo|date=January 2015|title=Effect of physical intimate partner violence on body mass index in low-income adult women|journal=Cadernos de Saúde Pública|volume=31|issue=1|pages=161–172|doi=10.1590/0102-311X00192113|pmid=25715300|issn=0102-311X}}</ref> === ಮಕ್ಕಳು === ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜಿಡಿಪಿಯ ೪% ಮತ್ತು ೮% ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿಗೆ ೩% ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Citation|last=Singh|first=Abhishek|title=Childhood Malnutrition in India|date=2020-05-06|url=https://www.intechopen.com/books/perspective-of-recent-advances-in-acute-diarrhea/childhood-malnutrition-in-india|journal=Perspective of Recent Advances in Acute Diarrhea|editor-last=K. Bhattacharya|editor-first=Sujit|publisher=IntechOpen|language=en|doi=10.5772/intechopen.89701|isbn=978-1-78923-865-5|access-date=2022-08-19}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.downtoearth.org.in/blog/health/child-malnutrition-in-india-a-systemic-failure-76507|title=Child malnutrition in India: A systemic failure|website=www.downtoearth.org.in|language=en|access-date=2022-08-19}}</ref> == ನಿರ್ವಹಣೆ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವನ್ನು ಒಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೇವೆಗಳು, ಎನ್‌ಸಿಎಫ಼್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್‌ಗಳು ಹೀಗೆ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://icds-wcd.nic.in/|title=ICDS}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nhm.gov.in/|title=National health mission}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಭಾರತವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಜ್ಞರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/961967/beyond-food-rations-six-ways-india-can-ensure-nutrition-security-for-its-most-vulnerable-people|title=Beyond food rations: Six ways India can ensure nutrition security for its most vulnerable people|last=Jayashree|first=R. Gopinath & B.|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2020-07-24}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೇಳೆಕಾಳು ಮತ್ತು ರಾಗಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಹೀಗೆ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. === ಭಾರತೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆ ===   ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೯೫ ರಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಧಿಯಿಂದ ನೆರವು ಪಡೆದು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ-ಊಟವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ, [[ಇಸ್ಕಾನ್|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕೃಷ್ಣಾ ಕಾನ್ಶಿಯಸ್‌ನೆಸ್‌ನ]] (ಇಸ್ಕಾನ್) ಇಸ್ಕಾನ್ ಫುಡ್ ರಿಲೀಫ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ನಲಬೋತು ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡಗಳು ಎನ್‌ಜಿಒ ನಡೆಸುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಊಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್&nbsp; ಮಕ್ಕಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಸರ್ಕಾರದ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಗಮಗಳ ದೇಣಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫುಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಅನ್ನಾಮೃತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಊಟಗಳು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಿದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫುಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಅನ್ನಾಮೃತವು (ಎಫ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌ಎ) ಫುಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಚಿತ ಆಹಾರ ಪರಿಹಾರ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>http://www.ffl.org</ref>  === ಸಮಗ್ರ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ === [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ (ಐಸಿಡಿಎಸ್) ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಪೂರಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶಾಲಾಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ತಾಯಂದಿರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಐಸಿಡಿಎಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಐಸಿಡಿಎಸ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ೧೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ಕೂಡ ತಲುಪಿದೆ. <ref>{{Cite journal|date=2016-07-01|title=Political economy of child nutrition policy: A qualitative study of India's Integrated Child Development Services (ICDS) scheme|journal=Food Policy|language=en|volume=62|pages=88–98|doi=10.1016/j.foodpol.2016.05.001|issn=0306-9192|last=Balarajan|first=Yarlini|last2=Reich|first2=Michael R.}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಯೋಜನೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ( ಪಿಡಿಎಸ್) ಮುಂತಾದವು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷತೆ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದು ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.{{Fact|date=April 2017}} ಬಾಲ್ ಕುಪೋಶನ್ ಮುಕ್ತ ಬಿಹಾರ್ (ಬಿಕೀಮ್‌ಬಿ) ಎಂಬುದು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. '''ಅಭಿಯಾನ :''' * ನಡವಳಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂವಹನ * ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ * ಮೂರ್ತ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರವೇಶ * ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು * ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿಧಾನ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಂತಹ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ವರ್ತನೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂವಹನ (ಬಿಸಿಸಿ) ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಬಹು-ಹಂತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.ideasforindia.in/Article.aspx?article_id=1448|title=A campaign to end malnutrition in Bihar|website=ideasforindia.in|access-date=2015-10-09|archive-date=2016-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127112852/http://www.ideasforindia.in/Article.aspx?article_id=1448|url-status=dead}}</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ನಿಧಿ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ನಿಧಿಯನ್ನು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಫಂಡ್ ಆಕ್ಟ್(೧೮೯೦) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಧಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.{{Fact|date=April 2017}} === ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ === ೧೯೯೦ ರ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವ ಶೃಂಗಸಭೆಯು ರೂಪಿಸಿದ ೨೭ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತವು ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ. ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು/ಇಲಾಖೆಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು/ಯು.ಟಿ. ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ (ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗುರಿಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು/ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Fact|date=April 2017}} ೧೫ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ೧೯೯೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿವೆ.{{Fact|date=April 2017}} === ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ತುರ್ತು ನಿಧಿ === ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯು ಯುನಿಸೆಫ್‌ನ ನೋಡಲ್‌ನ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಯುನಿಸೆಫ್‌ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗ ಹಿಂದುಳಿದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಐದನೇ ದಶಕದ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನಗರ ಮೂಲ ಸೇವೆಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಒಮ್ಮುಖ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪೋಷಣೆ, ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಅಂಗವಿಕಲ ಮಕ್ಕಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳು, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಯುನಿಸೆಫ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರವರೆಗೆ ಯುನಿಸೆಫ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಂಡಳಿಯು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೩ ನಿಯಮಿತ ಅವಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನಿಸೆಫ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಯುನಿಸೆಫ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಭೆಯು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡಲು ಮುಂದಿನ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ ಆಫ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್ ೧೯೯೯- ೨೦೦೨ ಗೆ ಸಹಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://wcd.nic.in/childdet.htm|title=Child Development Website|website=Source: Child Development programs site (2009)|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206003511/http://www.wcd.nic.in/childdet.htm|archive-date=6 December 2008|access-date=2009-03-14|quote=Programs to address malnutrition in India}}</ref> == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಭಿಯಾನ == === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ೨೦೦೫- ೨೦೧೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಜನರಿಂದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ, ಬಡವರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು" ಇದು ಈ ಮಿಷನ್‌ನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. '''ಈ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರಿಗಳ ಉಪವಿಭಾಗ:''' # ಶಿಶು ಮರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣ (ಐಎಮ್‌ಆರ್) ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮರಣಗಳ ಅನುಪಾತ (ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಆರ್), ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು (ಎನ್‌ಎಮ್‌ಎರ್) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. # ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. # ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. # ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. # ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. # ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ [[ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯ|ಆಯುಷ್]] ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು. # ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಮಿಷನ್ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.mohfw.nic.in/NRHM/Documents/Mission_Document.pdf|title=National Rural Health Mission|website=Source: National Rural Health Mission (2005–2012)|access-date=2009-11-26|archive-date=2009-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122195543/http://www.mohfw.nic.in/NRHM/Documents/Mission_Document.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೊಜ್ಜು * [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]] * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/wastingawaycrisi0000meas|title=Wasting away: the crisis of malnutrition in India|last=Measham|first=Anthony R.|last2=Meera Chatterjee|publisher=World Bank Publications|year=1999|isbn=978-0-8213-4435-4|page=[https://archive.org/details/wastingawaycrisi0000meas/page/11 11]|quote=Malnutrition in India.|url-access=registration}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="0"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.teluguaspirant.com/malnutrition-india-shame-humanity/1884/ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ: ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಅವಮಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007233417/http://www.teluguaspirant.com/malnutrition-india-shame-humanity/1884 |date=2017-10-07 }} * [https://archive.today/20150311110924/http://nutritionschool.co.uk/ ಭಾರತ: ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ವರದಿ] [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] * [https://blogs.zoylo.com/child-malnutrition-india-unseen-catastrophe.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706102748/https://blogs.zoylo.com/child-malnutrition-india-unseen-catastrophe.html |date=2019-07-06 }} * [http://www.delhifoodbanking.org ದೆಹಲಿ/ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190928160204/https://delhifoodbanking.org/ |date=2019-09-28 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ: ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] i5pvcueex50ucrq1gimec57678uzv8s 0 145526 1371179 1357354 2026-04-02T23:26:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371179 wikitext text/x-wiki   '''ಭೀಮ್ ಜನ್ಮಭೂಮಿ''' ("ಭೀಮ್ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ") [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಮೊವ್ (ಈಗ [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನಗರ ) ದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅವರು ೧೮೯೧ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ರಂದು ಮೊವ್‍ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/five-must-visit-places-to-rediscover-the-life-of-dr-babasaheb-ambedkar-chaitya-bhoomi-chaityabhoomi/140984|title=Five must visit places to rediscover the life of Dr Babasaheb Ambedkar {{!}} India News|access-date=2018-11-15|language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dgde.gov.in/content/bharat-ratna-dr-b-r-ambedkar-smarak-mhow-cantonment|title=Bharat Ratna Dr. B. R. Ambedkar Smarak, Mhow Cantonment &#124; Directorate General Defence Estates|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527203836/http://www.dgde.gov.in/content/bharat-ratna-dr-b-r-ambedkar-smarak-mhow-cantonment|archive-date=2018-05-27|access-date=2018-11-15}}</ref> ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಭವ್ಯ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ೧೦೦ನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು - ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಅಂದಿನ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಪಟ್ವಾ ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಸ್ಮಾರಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಇಡಿ ನಿಮ್ಗಡೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ೧೧೭ ನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೪.೫೨ ಎಕರೆ ಭೂಮಿ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.forwardpress.in/2015/01/mahu-me-banega-ambedkar-smark/|title=महू में बनेगा आम्बेडकर स्मारक|date=2015-01-01|work=फॉरवर्ड प्रेस|access-date=2018-11-15|language=hi-IN}}</ref> [[File:Dr. Bhimrao Ambedkar Memorial Mhow.jpg|thumb|ಭೀಮ್ ಜನ್ಮಭೂಮಿ, ಡಾ. ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸ್ಮಾರಕ|400px|center]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಲಕ್ಷಾಂತರ [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಬೌದ್ಧರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ರಂದು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ವೈಭವದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/indore/thousands-throng-mhow-to-celebrate-ambedkar-jayanti/articleshow/58186977.cms|title=Thousands throng Mhow to celebrate Ambedkar Jayanti - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-11-15}}</ref> ಮೊವ್ &nbsp;[[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] ನಿಂದ ೨೧೬ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನಿಂದ]] ೨೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಅವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ೧೨೫ ನೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.narendramodi.in/hi/pm-modi-visits-the-birth-place-of-dr-bhimrao-ambedkar-440346|title=प्रधानमंत्री मोदी ने महू में डॉ बाबासाहेब अम्बेडकर के जन्म स्थान का दौरा किया|work=narendramodi.in|access-date=2018-11-15}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/india/mhow-dr-amdedkars-125th-anniversary-pm-narendra-modi-speech-1395476|title=महू : बर्तन साफ करने वाली मां का बेटा पीएम बन पाया, तो उसका श्रेय बाबासाहेब को जाता है...|work=NDTVIndia|access-date=2018-11-15|archive-date=2018-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115195333/https://khabar.ndtv.com/news/india/mhow-dr-amdedkars-125th-anniversary-pm-narendra-modi-speech-1395476|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ೧೨೭ ನೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿಯಂದು, [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]] ಅವರು ಮೊವ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/indore-president-ramnath-kovind-talks-about-bhimrao-ambedkar-at-mhow-1342561.html|title=बाबासाहेब की जन्मस्थली पर राष्ट्रपति के रूप में आना मेरा सौभाग्य: रामनाथ कोविंद– News18 हिंदी|date=2018-04-14|website=News18 India|access-date=2018-11-15|archive-date=2018-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527202618/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/indore-president-ramnath-kovind-talks-about-bhimrao-ambedkar-at-mhow-1342561.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/nation/rich-tributes-paid-to-ambedkar-kovind-visits-dalit-icon-s-birthplace/573866.html|title=Rich tributes paid to Ambedkar, Kovind visits Dalit icon's birthplace|date=2018-04-14}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/president-ram-nath-kovind-other-leaders-pay-rich-tributes-to-dalit-icon-br-ambedkar-1837663|title=President Ram Nath Kovind, Other Leaders Pay Rich Tributes To Dalit Icon BR Ambedkar|work=NDTV.com|access-date=2018-11-15}}</ref> ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ''ಪಂಚತೀರ್ಥ(''ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು) ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/news/india/government-to-develop-five-places-as-panchteerth-in-honour-of-b-r-ambedkar-1048925/|title=Government to develop five places as Panchteerth in honour of B R Ambedkar|date=2016-03-21|work=India.com|access-date=2018-11-15|agency=Press Trust of India|language=en}}</ref> [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿಯಂದು 'ಸಾಮಾಜಿಕ್ ಸಮ್ರಸ್ತಾ ಸಮ್ಮೇಳನ'ವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/hot-news/br-ambedkar-fought-for-equality-and-dignity-pm-modi|title=BR Ambedkar Fought for Equality and Dignity: PM Modi|work=The Quint|access-date=2018-11-15|language=en}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Dr._Bhimrao_Ambedkar.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Dr._Bhimrao_Ambedkar.jpg/220px-Dr._Bhimrao_Ambedkar.jpg|right|thumb| ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ತಂದೆ ರಾಮ್‌ಜಿ ಮಾಲೋಜಿ ಸಕ್ಪಾಲ್ ಅವರು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯ]] ಪಂತೋಜಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ|ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ]] ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ೧೪ ವರ್ಷಗಳ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಕೆಲಸದ ನಂತರ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಬೇದಾರ್-ಮೇಜರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಮೊವ್‌ಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಹೋವ್ ಯುದ್ಧದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ೧೮೯೧ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪ ರಂದು ಮೊವ್‌ನ ಕಾಳಿ ಪಲ್ಟಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೀಮಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ರಾಮ್‌ಜಿ ಸಕ್ಪಾಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮನಾಮ ಭೀಮ್, ಭಿವ ಮತ್ತು ಭೀಮರಾವ್. [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]] ನಿವಾರಣೆ, [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ]] ರಚನೆ ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ]] ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೀನದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವು ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.mahanews.gov.in/Home/HomeDetails.aspx?str=Zc1ZAXs1gyI=|title=पंचतीर्थे : वारसा अभिमानाचा|website=mahanews.gov.in|access-date=2018-11-15}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://m.patrika.com/indore-news/baba-saheb-bhim-rao-ambedkar-jayanti-2017-special-house-story-1552683/|title=आर्मी के पास था बाबा साहेब का घर, कई साल खोजने के बाद मध्यप्रदेश में मिला|work=patrika.com|access-date=2018-11-15|language=hi-IN|archive-date=2018-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115195044/https://m.patrika.com/indore-news/baba-saheb-bhim-rao-ambedkar-jayanti-2017-special-house-story-1552683/|url-status=dead}}</ref> ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ ರಂದು, "ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ" ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಂಘಶೀಲ್ ಅವರು ಸಮಿತಿಯ ಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಸ್ಮಾರಕದ ಶಿಲಾನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಪಟ್ವಾ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಜನ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಇಡಿ ನಿಮ್ಗಡೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. . ಭಂತೇಜಿ ಎ ( ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ) ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿತಾಭಸ್ಮದ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ತರಲು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ಹೋದರು ಮತ್ತು ಅವರು ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಬೂದಿಯ ಚಿತಾಭಸ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಮೋವ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ೧೦೦ನೇ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಪಟ್ವಾ ಅವರು ಸ್ಮಾರಕದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದರು. [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಮತ್ತು ಸಚಿವರು, ಭೇರುಲಾಲ್ ಪಾಟಿದಾರ್ ಮತ್ತು ಭಂತೆ ಧರ್ಮಶೀಲ್ ಈ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/b.r.-ambedkars-memorial-in-mhow-still-under-army-control-158838-2013-04-15|title=B.R. Ambedkar's memorial in Mhow still under Army control|website=India Today|language=en|access-date=2018-11-15}}</ref> ನಂತರ, ಭವ್ಯವಾದ ಭೀಮ್ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ೧೧೭ ನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="patrika">{{Cite news|url=https://m.patrika.com/indore-news/madhya-pradesh-former-chief-minister-sunderlal-patwa-passed-away-1474586/|title=आंबेडकर स्मारक की आधारशीला रखने महू आए थे पूर्व मुख्यमंत्री पटवा|work=patrika.com|access-date=2018-11-15|language=hi-IN|archive-date=2018-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527201928/https://m.patrika.com/indore-news/madhya-pradesh-former-chief-minister-sunderlal-patwa-passed-away-1474586/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://m.patrika.com/indore-news/madhya-pradesh-former-chief-minister-sunderlal-patwa-passed-away-1474586/ "आंबेडकर स्मारक की आधारशीला रखने महू आए थे पूर्व मुख्यमंत्री पटवा"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527201928/https://m.patrika.com/indore-news/madhya-pradesh-former-chief-minister-sunderlal-patwa-passed-away-1474586/ |date=2018-05-27 }}. ''patrika.com'' (in Hindi)<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ರಚನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Prime_Minister_Narendra_Modi_visits_birthplace_of_Dr._Babasaheb_Ambedkar_in_Mhow.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Prime_Minister_Narendra_Modi_visits_birthplace_of_Dr._Babasaheb_Ambedkar_in_Mhow.jpg/220px-Prime_Minister_Narendra_Modi_visits_birthplace_of_Dr._Babasaheb_Ambedkar_in_Mhow.jpg|thumb| ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bhim_Birthplace_Memorial_(Bhim_Janma_Bhoomi),_in_Mhow,_Madhya_Pradesh_on_April_14,_2016._The_Chief_Minister_of_Madhya_Pradesh,_Shri_Shivraj_Singh_Chouhan_is_also_seen_(7).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/The_Prime_Minister%2C_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bhim_Birthplace_Memorial_%28Bhim_Janma_Bhoomi%29%2C_in_Mhow%2C_Madhya_Pradesh_on_April_14%2C_2016._The_Chief_Minister_of_Madhya_Pradesh%2C_Shri_Shivraj_Singh_Chouhan_is_also_seen_%287%29.jpg/220px-thumbnail.jpg|thumb| ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳು.]] ಸ್ಮಾರಕದ ರಚನೆಯು ಬೌದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ [[ಸ್ತೂಪ|ಸ್ತೂಪದಂತಿದೆ]] . ಸ್ಮಾರಕದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ "ಭೀಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ" ಎಂದು [[ಹಿಂದಿ]] ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಮಾರಕದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೌದ್ಧ ಧ್ವಜಗಳಿವೆ. ಸ್ಮಾರಕದ ಒಳಗೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಅನೇಕ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]], ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಮಾಬಾಯಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳೂ ಇವೆ . <ref>{{Cite news|url=https://m.hindustantimes.com/india/modi-govt-s-2-years-in-ambedkar-s-birthplace-a-tale-of-two-crematoriums/story-a35GS66nm4hiJ3iIRNrRcI.html|title=As Modi completes 2 years, a tale of 2 crematoriums at Ambedkar birthplace|date=2016-05-26|work=hindustantimes.com/|access-date=2018-11-15|language=en}}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] 6w3flvjrnlh3my6qplcf11tsv5gw6z3 0 146925 1371184 1357741 2026-04-03T00:52:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371184 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Mecca Masjid - Hyderabad 01.JPG|thumb]] '''ಮಕ್ಕಾ ಮಸ್ಜಿದ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಜನ ಸೇರುವ ಒಂದು ಮಸೀದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 10,000 ಜನರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=":0">{{Cite book|title=Qutb Shahi Architecture in Hyderabad- A Special Study|last=Dayakar|first=G|year=2019|isbn=9788193828243|pages=28}}</ref> ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯ-ರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಸೀದಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref name=":1">{{Cite book|url=https://library.oapen.org/bitstream/id/924b5090-0b5f-4bb3-9486-9b8c0c708e92/1000348.pdf|title=Indian Islamic Architecture: Forms and Typologies, Sites and Monuments|last=Burton-Page|first=John|publisher=Brill|year=2008|isbn=9789047423652|pages=146}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು [[ಚಾರ್ ಮಿನಾರ್|ಚಾರ್ಮಿನಾರ್]], ಚೌಮಹಲ್ಲಾ ಅರಮನೆ ಹಾಗೂ ಲಾಡ್ ಬಜಾರ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶದ ಆರನೇ ದೊರೆ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುತುಬ್ ಷಾ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ]] ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಮೆಕ್ಕಾ|ಮೆಕ್ಕಾದಿಂದ]] ತಂದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಮಾನು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಗೋಲ್ಕೊಂಡ|ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ]] (ಈಗ ಹೈದರಾಬಾದ್) ಆರನೇ ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುತುಬ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1617 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಡಳಿತಗಾರನು ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಇದರ [[ಅಡಿಗಲ್ಲು|ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು]] ಹಾಕಿದನು. ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸುಮಾರು 8,000 ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್]] 1693 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.<ref name=":2">{{Cite book|url=https://archnet.org/authorities/2736/publications/12049|title=A Guide to Architecture in Hyderabad, Deccan, India|last=Khalidi|first=Omar|publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture & MIT Libraries|year=2009|pages=41|access-date=2022-11-13|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522163832/https://archnet.org/authorities/2736/publications/12049|url-status=dead}}</ref><ref name=":0"/> ಮೂರು ಕಮಾನಿನ ಮುಂಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಗ್ರಾನೈಟ್ ತುಂಡಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. === ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ === [[ಚಿತ್ರ:Meccamasjidcharminar.jpg|right|thumb| ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌ನಿಂದ ಮಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿಯ ನೋಟ]] 18 ಮೇ 2007 ರಂದು, ಶುಕ್ರವಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿಯೊಳಗೆ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಕನಿಷ್ಠ ಹದಿಮೂರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಡಜನ್‍ಗಟ್ಟಲೆ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6668695.stm|title=Bomb hits historic India mosque|date=18 May 2007|website=BBC News Online}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-08/india/28303594_1_huji-mecca-mosque-blast-abhinav-bharat|title=HuJI ban takes no note of 'terror' role|date=8 August 2010|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104205622/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-08/india/28303594_1_huji-mecca-mosque-blast-abhinav-bharat|archive-date=4 November 2012}}</ref> == ವಾಸ್ತುಕಲೆ == ಮಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕುತುಬ್ ಶಾಹಿಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":3">{{Cite book|title=Islamic Architecture of the Indian Subcontinent|last=Alfieri|first=Bianca Maria|last2=Borromeo|first2=Federico|publisher=Lawrence King Publishing|year=2000|isbn=9781856691895|pages=162}}</ref> ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವು {{Convert|225|ft|m}} ಉದ್ದ {{Convert|180|ft|m}} ಅಗಲವಿದ್ದು ಚಾವಣಿ {{Convert|75|ft|m}} ಎತ್ತರವಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಮುಂಭಾಗವು ಐದು ತೆರೆದ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಿನಾರುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಿನಾರಿನ ಮೇಲೆ ಗುಮ್ಮಟವಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಿರುವ ಬಾಲ್ಕನಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=":2"/> ಮಸೀದಿಯ ''ಸಾಹ್ನ್'' (ಪ್ರಾಂಗಣ) 108 ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name=":1"/> ಇದು ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ''ಹಮಾಮ್‍''ನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಸೀದಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಿನಾರ್‌ಗಳಿವೆ.<ref name=":0"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತೆಲಂಗಾಣ]] [[ವರ್ಗ:ಮಸೀದಿಗಳು]] sy13cbtrt7fpmt0ajdhx8rrjztxuqk7 0 147272 1371190 1358387 2026-04-03T03:15:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371190 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Masala Chai.JPG|360px|thumb|right|ಮಸಾಲ್ ಚಾಯ್]] '''ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್''' ( /tʃ aɪ /, lit. ' ; [[ಹಿಂದಿ]] : मसाला चाय) ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು ಹಾಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Indian Instant Pot® Cookbook: Traditional Indian Dishes Made Easy and Fast|last=Pitre|first=Urvashi|date=September 19, 2017|publisher=Rockridge Press|isbn=978-1939754547}}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ <ref name="NDTV">{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/history-of-masala-chai-a-quick-dive-into-the-origins-of-indias-favourite-drink-1683279|title=History of Masala Chai: A Quick Dive Into The Origins of India's Favourite Drink|last=Sengupta|first=Sushmita|website=NDTV|publisher=NDTV|access-date=28 August 2020|archive-date=19 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119101326/https://food.ndtv.com/food-drinks/history-of-masala-chai-a-quick-dive-into-the-origins-of-indias-favourite-drink-1683279|url-status=dead}}</ref> <ref name="SeattleWeekly">{{Cite web|url=http://www.seattleweekly.com/home/949624-129/chai-tea-spice-spicy-coffee-india|title=A Brief History of Chai and 5 to Try (or Retry) This Fall|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515143003/http://www.seattleweekly.com/home/949624-129/chai-tea-spice-spicy-coffee-india|archive-date=15 May 2016|access-date=5 September 2016}}</ref> ಪಾನೀಯವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಚಹಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ''ಚಾಯ್'' ಎಂಬ ಪದವು ''ಚಾಯ್'' ಎಂಬ [[ಹಿಂದಿ]] ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಚಹಾದ [[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ|ಚೈನೀಸ್]] ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, cha == ಪದಾರ್ಥಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Chai-Kwon-Do.jpg|thumb| ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್‌ಗೆ ಬಳಸುವ ಮಸಾಲೆಗಳು.]] === ಚಹಾ === ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಯ್ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪು ಚಹಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧವೆಂದರೆ ಅಸ್ಸಾಂ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿವಿಧ ಚಹಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=https://www.foodandwine.com/tea/chai-tea/what-is-chai-how-to-make-chai|title=What Is Chai and How to Make It|website=Food & Wine|language=en|access-date=2022-10-10}}</ref> ಅಸ್ಸಾಂ, ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೂರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧದ ಚಹಾಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.tealeaves.com/pages/indian-masala-chai-tea-traditions|title=Masala Chai Tea - History & How to Make It|website=TEALEAVES|language=en|access-date=2022-10-31}}</ref> === ಮಸಾಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Contents_of_a_bag_of_chai_tea.jpg|left|thumb| ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳು.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಒಂದು ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಕರ್ಹಾ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣವು ನೆಲದ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು [[ಏಲಕ್ಕಿ|ಹಸಿರು ಏಲಕ್ಕಿ]] ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]], ಸ್ಟಾರ್ ಸೋಂಪು, [[ಸೊಂಪು|ಫೆನ್ನೆಲ್]] ಬೀಜಗಳು, [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಜಾಪತ್ರೆ|ಜಾಯಿಕಾಯಿ]], [[ಲವಂಗ]], ಏಲಕ್ಕಿ ಬೀಜಗಳು, [[ಶುಂಠಿ|ಶುಂಠಿ ಬೇರು]], [[ಜೇನು|ಜೇನುತುಪ್ಪ]], [[ವನಿಲಾ|ವೆನಿಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ''ಕರ್ಹಾಕ್ಕೆ'' ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://hanumanchai.blogspot.ca/2011/11/karha-heart-of-chai.html|title=Karha: the Heart of Chai|publisher=Hanumanchai.blogspot.ca|access-date=2018-05-29}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.sparklechai.com/what-is-chai/ |title=What is Chai? |access-date=2022-11-27 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430034327/http://www.sparklechai.com/what-is-chai/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಮತ್ತು ಲವಂಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯು ಪ್ರಬಲವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಾಗಿವೆ, ಲವಂಗ ಅಥವಾ ಕರಿಮೆಣಸಿನಂತಹ ಇತರ ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ; ಎರಡನೆಯದು ಸುವಾಸನೆಗೆ ಒಂದು ಶಾಖವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲವಂಗಗಳ ಬಳಕೆಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[ವಾಯುಗುಣ|ಹವಾಮಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶದಿಂದ]] ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ಕರಿಮೆಣಸನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೆಮೊನ್ಗ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Fact|date=April 2014}} ''ಚಾಯ್‌ನ'' ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಪ್ಪು ಚಹಾದ ಬದಲಿಗೆ ಹಸಿರು ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ: ಬಾದಾಮಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಲವಂಗ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಕೇಸರಿ]] . [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಟಿಕೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಂಭವನೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಾಪತ್ರೆ|ಜಾಯಿಕಾಯಿ]], [[ಜಾಪತ್ರೆ|ಮೆಸ್]], ಕಪ್ಪು ಏಲಕ್ಕಿ, [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಗುಲಾಬಿ]] ಸುವಾಸನೆ (ಗುಲಾಬಿ ದಳಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ-ಎಲೆ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ [[ಅತಿಮಧುರ|ಲೈಕೋರೈಸ್]] ರೂಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಜೀರಿಗೆ]] ಕೂಡ ಕೆಲವು ಜನರು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮಸಾಲೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದರೆ ನಿಂಬೆ ಹುಲ್ಲು, ಇದು ಚಾಯ್ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಹಾಲು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, [[ಎಮ್ಮೆ|ಎಮ್ಮೆಯ]] ಹಾಲನ್ನು ಚಾಯ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-l9GbAemUAEC&pg=PA40|title=The New Tea Book: A Guide to Black, Green, Herbal and Chai Teas|last=Sara Perry|date=1 Aug 2001|publisher=Chronicle Books|isbn=9780811830539|page=40}}</ref> <ref>Outside of India, such as in the United States, Canada, United Kingdom, or other European, countries whole-fat cow's milk is usually used. Generally, the main part of masala chai is the masalas like Tulsi, Mulethi, Aswagandha, Tezpatta and other useful ingredients.</ref> ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಭಾಗ ಹಾಲನ್ನು ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮತ್ತು ದ್ರವವನ್ನು ಕುದಿಯುವ (ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಕುದಿಯುವವರೆಗೆ) ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜನರು ತಮ್ಮ ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯಾದ ಮಂದಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲು ಇಲ್ಲದೆ ಚಾಯ್ ಕುಡಿಯಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವವರಿಗೆ, ಭಾಗವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಿಹಿಕಾರಕ ===   ಸರಳ ಬಿಳಿ [[ಸುಕ್ರೋಸ್|ಸಕ್ಕರೆ]], [[ಕಂದು ಸಕ್ಕರೆ (ಬ್ರೌನ್ ಶುಗರ್)|ಡೆಮೆರಾರಾ ಸಕ್ಕರೆ]], ಇತರ [[ಕಂದು ಸಕ್ಕರೆ (ಬ್ರೌನ್ ಶುಗರ್)|ಕಂದು ಸಕ್ಕರೆಗಳು]], ಪಾಮ್ ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸಕ್ಕರೆಗಳು, ಸಿರಪ್ ಅಥವಾ [[ಜೇನು|ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬೆಲ್ಲ|ಬೆಲ್ಲವನ್ನು]] ಸಿಹಿಕಾರಕವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ. ಕೆಲವರು ಸಿಹಿಗೊಳಿಸದ ''ಚಾಯ್‌ಗೆ'' ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ, ಕೆಲವು ಸಕ್ಕರೆ ಮಸಾಲೆಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು ೩ ೧/೨ಕಪ್ ಚಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಟೇಬಲ್ಸ್ಪೂನ್ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕುಡಿಯುವವರಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ತಯಾರಿ === [[ಚಿತ್ರ:Teamaking.JPG|left|thumb| [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ''ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್'' ತಯಾರಿಸುತ್ತಾನೆ : ಇದನ್ನು ಕಷಾಯದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ, ತಯಾರಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಚಹಾವನ್ನು ಸೋಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.]] ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ತಯಾರಿಸುವ ಸರಳವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕಷಾಯದ ಮೂಲಕ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಡಿಲವಾದ ಚಹಾ, ಸಿಹಿಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕುದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕುದಿಸುವುದು. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ''ಚಾಯ್'' ಮಸಾಲದ ವಿವಿಧ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ, (ಹಿಂದಿ चाय मसाला [ ''chāy masālā'' ], "ಚಹಾ ಮಸಾಲೆ") ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಚಾಯ್ ವಾಲಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಹಾ ಮಾರಾಟಗಾರರು, <ref>{{Cite web|url=http://chaiwallahsofindia.com/2013/04/chai-wallah/|title=What is a chai wallah?|date=2013-04-20|website=Chai Wallahs of India|access-date=30 November 2013|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026212855/http://chaiwallahsofindia.com/2013/04/chai-wallah/|url-status=dead}}</ref> ತಮ್ಮ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಂತ. ಬಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಘನ ಚಹಾ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರುಚಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಧಾನವು ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ಮನೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು, ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕುದಿಸಿ, ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ತಳಿ ಮತ್ತು ಬಡಿಸಬಹುದು; ಇತರರು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಕುದಿಯಲು ಬಿಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕುದಿಯಲು ತರುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಬಹುದು (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ). ಒಂದು ಕಪ್ ಚಾಯ್ ತಯಾರಿಸಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮೊದಲು ಒಂದು ಅರ್ಧ ಕಪ್ ನೀರನ್ನು ಒಂದು ಅರ್ಧ ಕಪ್ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸುವುದು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಂತರ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ನಂತರ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ತುರಿದ ನಂತರ "ಟೀ ಮಸಾಲಾ" ಸೇರಿಸಿ. ಪದಾರ್ಥಗಳು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದಾದರೂ, "ಟೀ ಮಸಾಲಾ" ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಶುಂಠಿ, ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಏಲಕ್ಕಿ, ಲೆಮೊನ್ಗ್ರಾಸ್, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.tealiciousbeverages.com/5spicetea|title=Recipe for 5 Spice Tea {{!}} Tea|website=Tealicious|language=en|access-date=2019-05-18|archive-date=2019-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518125808/https://www.tealiciousbeverages.com/5spicetea|url-status=dead}}</ref> ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕುದಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧ ಟೀಚಮಚ ಸಡಿಲವಾದ ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು <ref>{{Cite web|url=http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/MTE=|title=Masala Tea|website=www.teaboard.gov.in|access-date=2019-05-18}}</ref> ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಚಾಯ್'' ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಖದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು ''ಚಾಯ್‌ಗೆ'' ತುಂಬಲು ಅನುಮತಿಸಲು ಸುಮಾರು ೧೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ''ಚಾಯ್'' ಅನ್ನು ಸೋಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಸೇವನೆ === [[ಚಿತ್ರ:A_Kolkata_voter_-_Flickr_-_Al_Jazeera_English.jpg|right|thumb| [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಮಸಾಲಾ ಇಲ್ಲದೆ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ ''ಚಾ'' -ಪ್ಲೇನ್ ಟೀಯನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ''ಚಡಾನಿಯೊಂದಿಗೆ'' .]] ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ (ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಕೇವಲ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಹಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಚಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಮಾರಾಟಗಾರರು ( [[ಹಿಂದಿ|ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ]] ''ಚಾಯ್ವಾಲ್ಲಾ'' / [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ]] ''ಚಾ-ಓಲಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪ್ರತಿ ಹೆದ್ದಾರಿ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ - ಆಗಾಗ್ಗೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ತೆರೆದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಜನರು ''chaidaan'', ಕಪ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮರದ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಜನರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/style/article/india-design-objects/index.html|title=10 objects that define Indian design|date=2018-07-20}}</ref> [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಬದಿಯ ಟೀ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಪ್ ಚಹಾವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು 'ಕಟಿಂಗ್ ಚಾಯ್' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, 'ಕಟಿಂಗ್' ಎಂಬ ಪದವು ಪೂರ್ಣ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಚಹಾದ ಕಪ್. ಸುಮಾರು ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, 'ಕಟಿಂಗ್' ಕಪ್ ಚಹಾದ ಬೆಲೆ ₹ ೬ ರಿಂದ ₹ ೧೦ ರ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ - ಪೂರ್ಣ ಕಪ್ ₹೧೦ ರಿಂದ ₹ ೨೦ ರವರೆಗೆ. == ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಮೀರಿದ ಬಳಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Soy_Vanilla_Chai_Latte_at_G.S.T._Bean.jpg|right|thumb| ಸೋಯಾ [[ವನಿಲಾ|ವೆನಿಲ್ಲಾ]] ''ಚಾಯ್'' ಲ್ಯಾಟೆ [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಂತೆ, ಅದರ ಸ್ವರೂಪವು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಗತ್ಯ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Africa's oesophageal cancer corridor: Do hot beverages contribute?|journal=Cancer Causes & Control|date=2015-08-06|issn=0957-5243|pages=1477–1486|volume=26|issue=10|doi=10.1007/s10552-015-0646-9|pmid=26245249|first=Michael Oresto|last=Munishi|first2=Rachel|last2=Hanisch|first3=Oscar|last3=Mapunda|first4=Theonest|last4=Ndyetabura|first5=Arnold|last5=Ndaro|first6=Joachim|last6=Schüz|first7=Gibson|last7=Kibiki|first8=Valerie|last8=McCormack|pmc=4838015}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dspRFoxXcDEC|title=Lonely Planet East Africa|last=Planet|first=Lonely|last2=Fitzpatrick|first2=Mary|last3=Ham|first3=Anthony|last4=Holden|first4=Trent|last5=Starnes|first5=Dean|date=2012-06-01|publisher=Lonely Planet|isbn=9781743213124}}</ref> ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|UAE]], [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್]], [[ಕುವೈತ್]] ಮತ್ತು [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ; ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕರಕ್ ಟೀ ಅಥವಾ ''ಚಾಯ್ ಕರಕ್ شاي كرك ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.'' <ref>{{Cite journal|date=2011-09-28|title=Chai Karak: The Popular Drink That's Rapidly Spreading in the Gulf|url=https://khaleejesque.com/2011/09/diwan/chai-karak-the-popular-drink-thats-rapidly-spreading-in-the-gulf/|journal=Khaleejisque|access-date=2022-11-27|archive-date=2022-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127094632/https://khaleejesque.com/2011/09/diwan/chai-karak-the-popular-drink-thats-rapidly-spreading-in-the-gulf/|url-status=dead}}</ref> === ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ === ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳು ಚಾಯ್‌ನ ಟೀಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ನೆಲದ ''ಚಾಯ್'' ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ''ಮುಳುಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ'' . ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಒಣಗಿದ [[ಮೂಲಿಕೆ|ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ|ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ]] "ಚಾಯ್ ಮಸಾಲೆ" ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ( ಕ್ಯಾಸಿಯಾವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸುವಾಸನೆಯಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಕ್ಕರೆ; ಈ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಪ್ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ಘನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೋಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಎಮ್ಮೆಯ ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅನುಕರಿಸಲು, ಒಣ ಅಥವಾ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕಚ್ಚಾ ಅಥವಾ ಟರ್ಬಿನಾಡೋ ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಳೆದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಸೇವನೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಓಟ್ ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿ ಹಾಲಿನಂತಹ ಬದಲಿಗಳು ನೀರಿನ ಎಮ್ಮೆಯ ಹಾಲಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ers.usda.gov/webdocs/publications/45073/37651_err149.pdf?v=0|title=Why Are Americans Consuming Less Fluid Milk? A Look at Generational Differences in Intake Frequency|last=Stewart|first=Hayden|last2=Dong|first2=Diansheng|website=United States Department of Agriculture|publisher=Economic Research Service|access-date=28 March 2022|last3=Carlson|first3=Andrea|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812144204/https://www.ers.usda.gov/webdocs/publications/45073/37651_err149.pdf?v=0|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮ್ಮಿಳನ ಚಾಯ್ ಬಿಸಿಯಾದ ''ಚಾಯ್-ಕೋ-ಲ್ಯಾಟ್'' ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಡಾರ್ಕ್ ಕೋಕೋ ಪೌಡರ್ನ ಸಣ್ಣ ಪಿಂಚ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. === ತಣ್ಣನೆಯ ''ಚಾಯ್'' === ಬಿಸಿ ಚಹಾದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಶೀತ " ''ಚಾಯ್'' " ಪಾನೀಯಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಹಾಲಿನಿಲ್ಲದ ಸರಳವಾದ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ತಂಪಾಗಿಸಿದ ಚಹಾದಿಂದ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಚಹಾ, ಐಸ್ ಮತ್ತು ಹಾಲು (ಅಥವಾ ನಾನ್ಡೈರಿ ಕ್ರೀಮ್) ಒಂದು ಬ್ಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಕೆನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.starbucks.com/menu/drinks/frappuccino-blended-beverages/chai-creme-frappuccino-blended-creme|title=Tazo® Chai Frappuccino® Blended Crème &#124; Starbucks Coffee Company|publisher=Starbucks.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805063842/http://www.starbucks.com/menu/drinks/frappuccino-blended-beverages/chai-creme-frappuccino-blended-creme|archive-date=2012-08-05|access-date=2012-08-13}}</ref> ಇದು ಬಿಸಿ ಪಾನೀಯದ ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. === ಘಟಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Gulab_Ji_Chaiwala_(Jaipur)_-_img_03.jpg|thumb| [[ಜೈಪುರ|ಜೈಪುರದಲ್ಲಿ]] ರಸ್ತೆಬದಿಯ ''ಚಾಯ್ವಾಲೆ'' (ಚಾಯ್ ಅಂಗಡಿ).]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೇರಿಸಲಾದ ಎಸ್ಪ್ರೆಸೊದೊಂದಿಗೆ ಚಾಯ್ ಅನ್ನು ಈಗ "ಜಾವಾ ಚಾಯ್," "ರೆಡ್ ಐ ಚಾಯ್," "ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜರ್," "ಚಾಯ್ ಚಾರ್ಜರ್," "ಟಫ್ ಗೈ ಚಾಯ್," ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆದ್ಯತೆಯ "ಡರ್ಟಿ ಚಾಯ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. . <ref>{{Cite news|url=https://www.thespruce.com/dirty-chai-definition-765697|title=What's a Dirty Chai?|work=The Spruce|access-date=2018-01-31}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite book|title=The complete idiot's guide to coffee and tea|last=Travis.|first=Arndorfer|date=2006|publisher=Alpha Books|others=Hansen, Kristine.|isbn=9781440626012|location=New York|page=120|oclc=489450263}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, "ಲ್ಯಾಟೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು "ಕೆಫೆ ಲ್ಯಾಟೆ" ("ಕೆಫೆ ಲ್ಯಾಟೆ") ನ ಸಂಕ್ಷೇಪಣವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, "ಚಾಯ್ ಲ್ಯಾಟೆ" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮೇಲಿನ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನೋಡಿ (ಅಕ್ಷರಶಃ, ''ಲ್ಯಾಟೆ'' ಇಟಾಲಿಯನ್ "ಹಾಲು"). == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.worldteanews.com/news/global-evolution-chai ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಚೈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180604200541/http://worldteanews.com/news/global-evolution-chai |date=2018-06-04 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾನೀಯಗಳು]] 8v6oofpn4f1ycstfdqjp7g5hhnrpab4 0 148438 1371195 1358640 2026-04-03T04:16:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371195 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=April 2017}} {{Infobox settlement | name = ಮಹೂರ್ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = Renukadevi mahur.JPG | image_alt = | image_caption = ಮಹೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ರೇಣುಕಾ ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿ|ರೇಣುಕಾ]] ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹ | pushpin_map = ಭಾರತ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | subdivision_type2 = [[ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ನಾಂದೇಡ್]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = ಅತ್ರಿ ಋಷಿ | leader_title = | leader_name = ಶೀತಲ್ ಜಾಧವ್ | named_for = ಮಹೂರ್ಗಢ | government_type = ನಾಗರಪಂಚಾಯತ್ | governing_body = | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮರಾಠಿ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 431801 | registration_plate = MH-26 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | blank4_info_sec1 = ''ಮಹೂರ್‌ಗಡ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್'' | website = | footnotes = | official_name = }} '''ಮಹೂರ್''' ಅಥವಾ '''ಮಹೂರ್ಗಡ್''' [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ನಾಂದೇಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.maharashtratourism.gov.in/treasures/temple/mahurgad {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=February 2022}}</ref> ಮಹೂರ್ [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವರಾದ [[ದತ್ತಾತ್ರೇಯ|ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ]] ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.sreedattavaibhavam.org/mahurgud/|title=Mahurgud &#124; Sree Datta Vaibhavam|access-date=2023-01-29|archive-date=2023-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129071854/http://www.sreedattavaibhavam.org/mahurgud/|url-status=dead}}</ref> ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ತಂದೆ [[ಅತ್ರಿ]] ಋಷಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸತಿ [[ಅನಸೂಯ|ಅನಸೂಯಾ]] ಮಾತಾ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ, ವಿಷ್ಣುದೇವ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅನಸೂಯಾ ಮಾತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಅವಳಷ್ಟು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅವರು ಭಿಕ್ಷೆ ಕೇಳುವ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಮಹೂರ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಾಲ್‌ನ ಹಿವಾರಾ ಸಂಗಮ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪೆಂಗಂಗಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಪುಸ್ ನದಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಗಮವಿದೆ. ಮಹಾಗಾಂವ್ ನದಿಯು ವಿದರ್ಭದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪೆಂಗಂಗಾ ನದಿಯು ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ಮರಾಠವಾಡದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಮಾಹುರ್ ನದಿಯು ಮರಾಠವಾಡದ ಒಳಗೆ ಕೇವಲ ೩ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಹೂರ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು [[ಪರಶುರಾಮ]] ದೇವರ ತಾಯಿಯಾದ ರೇಣುಕಾ ಮಹಾರ್ ದೇವಿ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಎರಡನ್ನು ದತ್ತ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಅತ್ರಿ ಅನಸೂಯ ಶಿಖರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದತ್ತ ಶಿಖರನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವುದಾಗಿದೆ. ಮಹೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇಣುಕಾ ಮಾತೆಯ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ, ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮೂರೂವರೆ [[ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು|ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ]] (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ದಸರ|ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು]] ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.{{Fact|date=January 2017}} ಇಂದಿನ [[ತೆಲಂಗಾಣ|ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ,]] ಒಮ್ಮೆ ಸಹಸ್ರಾರ್ಜುನನು ರೇಣುಕಾ ಮಹಾರ್ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಪವಿತ್ರವಾದ [[ಕಾಮಧೇನು]] ಹಸುವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸಿದನು - ಈ ಹಸುವು ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅತಿಥಿ ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆಯ್ಕೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ರೇಣುಕಾ ಮಹಾರ್ ದೇವಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವನು ಅವಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಪರಶುರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನು ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ವೃದ್ಧರು ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಹೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಮಹಾರ್ ದೇವಿ ರೇಣುಕಾ ಮಾತೆ ಮೊದಲನೆಯ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನಿನಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾರ್ ದೇವಿ ರೇಣುಕಾ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯವಾಯಿತು. "ಮಾತೃ ತೀರ್ಥ" ಅಂದರೆ ತಾಯಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಇಂದು ಸರೋವರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು "ಅಂತ್ಯೆಷ್ಟಿ ಸ್ಥಾನ" ಅಂದರೆ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=January 2017}} ಮಹೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹಾರ್ ದೇವಾಲಯ, ಪರಶುರಾಮ ಮಹಾರ್ ದೇವಾಲಯ, ಕಾಳಿಕಾ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ, ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ್ ಲೆನಿ ಎಂಬ ಗುಹೆಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.{{Fact|date=January 2017}} ಮಹೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚಂದ್ರಾಪುರದ ಗೊಂಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೇ ಸಂದರ್ಶಕರು ಒಳಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಹರ್ ಪ್ರಾಚೀನ ''[[ದೇವಿ ಭಾಗವತಪುರಾಣ|ದೇವಿ]]'' ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ''ಮಾತ್ರಿಪುರ'' ಅಥವಾ ''ಮಾತಾಪುರ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/db/bk09ch34.htm ''Devi Bhagawatam'', Ninth Book, chapter XXXIV: On the description of the various hells, p. 939] ''[[Devi Bhagawatam]]'', tr. by Swami Vijnanananda, (1921-22).</ref> ದೇವಿಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯದ ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಶಕ್ತಿ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಶಕ್ತಿ]] ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:<blockquote>[[ದೇವಿ]] ಮಾತನಾಡಿದರು:.. ನಾನು ಈಗ ನನ್ನ [[ಭಕ್ತಿ|ಭಕ್ತರ]] ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ... [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಮಾತ್ರಿಪುರ ಅಥವಾ ಮಾತಾಪುರ ಇಲ್ಲಿ [[ರೇಣುಕ|ದೇವಿ ರೇಣುಕಾ]] ಅಥವಾ ಮಾತಾಪುರ ನಿವಾಸಿನಿ ಜಗದಂಬಾ ದೇವಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ..." <ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/dg/dg08.htm ''Devi Gita'', chapter XXXVIII: The Vow and the Sacred Places of the Devi] ''Devi Gita'' (Song of the Goddess), excerpt from the [[Devi Bhagawatam|Srimad Devi Bhagawatam]], translated by Swami Vijnanananda (Hari Prasanna Chatterji), 1921. "O King of Mountains! Still I am now telling something out of My affection to My [[Bhakta]]s. Hear. There is a great place of pilgrimage named Kolhapura in the southern country. Here the Devi Laksmi always dwells. The second place is Matripura or Matapur in the Sahyadrî mountain; here the Devî Renuka dwells." Verses: 3-10.</ref></blockquote>ಅಪ್ಪಾಸಾಹೇಬ್ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹೂರ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಗೊಂಡ ರಾಜನ ಸರದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತ ರತ್ನ ನಾನಾಜಿ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು. === ಮಹೂರಿನ ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ದೇಶಮುಖ === ವಾಶಿಮ್‌ನ [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥ ಋಗ್ವೇದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ಮಹೂರ್‌ನ [[ಜಹಗೀರು|ಜಹಗೀರುದಾರರಾಗಿದ್ದರು]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gR7jAAAAMAAJ|title=Proceedings - Indian History Congress|publisher=Indian History Congress|year=1945|page=300|quote=This raya baghini was wife of Raja Udajiram the founder of the family of Raja Udaram jagirdar and Deshmukh of Mahur. Raja Udajiram was a Deshastha Rigvedi Brahman of Berar.}}</ref> ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಮಾತಾ ಜಿಜಾವು ಸಾಹೇಬ್ ಅವರ ತಂದೆ ಸರ್ದಾರ್ ಲಖುಜಿ ಜಾಧವರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಜಾಮಶಾಹಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ೧೬೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಲಖುಜಿ ಮತ್ತು ಉದರಮ್ ಇಬ್ಬರೂ ಮೊಘಲರನ್ನು ಸೇರಲು ಮಲಿಕ್ ಅಂಬಾರ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದರು. ಮರಾಠ ಸರ್ದಾರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಲಘು ಪದಾತಿ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಸರ್ದಾರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ಅವರು ಸರ್ದಾರ್ ರಾಜೇ ಲಖುಜಿ ಜಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೬೩೨ ರಲ್ಲಿ ದೌಲತಾಬಾದ್ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ಪಂಡಿತ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಅಥವಾ ರಾಯ್ ಬಗನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮಹೂರ್‌ನ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=Medieval Maratha Country|last=Kulkarni|first=A. R.}}</ref> ಅವಳ ಪರಾಕ್ರಮದ ಕಥೆಯಿದೆ. ಮೊಘಲ್ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವರ್ಹಾದ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಹೂರ್‌ನ ತನ್ನ ಪತಿ ರಾಜೇ ಉದರಮ್-ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರ ಮಗ ಜಗಜೀವನರಾವ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗ ಬಾಬುರಾವ್ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ [[ಜಹಗೀರು|ಜಹಗೀರ್]] ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವಳು ಬೇರಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಹಗೀರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಸರ್ದಾರ್ ಹರಚಂದ್ರರಾಯ್ ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಗಜೇಬನು]] ಈ ಮಹೂರ್-ರಾಣಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸಾವಿತ್ರಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಮಾಹುರ್-ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಚೋಲಿಯನ್ನು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದಳು: <nowiki>''</nowiki>ನಾನು [[ಕಂಚುಕ|ಚೋಲಿಯ]] ಧ್ವಜವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರ ನೀವು ನನಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ನಮ್ಮ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಂದು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು, ನಿಮ್ಮ ಸಹೋದರಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಈ ಕರೆ ಸೈನಿಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪಟ್ಟುಬಿಡದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅವಳು ಕೂಡಾ ಹೋರಾಡಿದಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹರಚಂದ್ರರಾಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ೧೬೫೮ ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅವಳಿಗೆ ರಾಯ್ ಬಗಾನ್ ಎಂಬ ಗೌರವ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ''ರಾಯ್ ಬಗಾನ್'' ಪದದ ಅರ್ಥ ''ರಾಯಲ್ ಟೈಗ್ರೆಸ್ ಎಂದರ್ಥ''.<ref>{{Cite book|title=Raja Shiv Chhatrapati Part 1 & 2|last=Purandare|first=Babasaheb|publisher=Purandare Publications}}</ref> ಅವಳು ಉಂಬರ್ಖಿಂಡ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕರ್ತಲಾಬ್ ಖಾನ್ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದಳು. ಅವಳು [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು]] ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆದಳು ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿಯ ಮುಂದೆ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಕರ್ತಲಾಬ್ ಖಾನ್‍ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದಳು.<ref>{{Cite book|title=श्री शिवभारत|last=परमानंद|first=कवींद्र|publisher=भारत ईतिहास संशोधन मंडळ, पुणे|pages=२९१,२९२}}</ref> [[ಷಹ ಜಹಾನ್]] ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬಿರುದು ನೀಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದಾರಂನ ಎಲ್ಲಾ ವಂಶಸ್ಥರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ಎಂದು ಕರೆದರು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೇಶ್ವೆಗಳು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಂತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೮೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಜಹಗೀರ್ ದಾರಿಯನ್ನು ಆರು ಪುತ್ರರನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತನ್ನನ್ನು ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ದೇಶಮುಖ ಎಂದು ಕರೆದರು. == ರೇಣುಕಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವಾಗಿದೆ == [[ಚಿತ್ರ:Dakshayani.jpg|thumb| [[ಸತಿ]] ದೇವಿಯ ಶವವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿವ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಶಾಕ್ತ ಪಂಥ|ಶಕ್ತಿ ಪಂಥದವರಿಗೆ]] ಪೂಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವು [[ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು|ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವಾಗಿದೆ]]. ರೇಣುಕಾ ಮಾತೆಯನ್ನು (ಜಮದಗ್ನಿ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿ) ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಂದ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ತಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ರೇಣುಕಾ ನಂತರ ತನ್ನ ಮಗ [[ಪರಶುರಾಮ|ಪರಶುರಾಮನಿಗೆ]] ಋಷಿ ಜಮದಗ್ನಿಯಿಂದ ವರವಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ''ದಕ್ಷ ಯಾಗದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಸತಿಯ ಆತ್ಮಾಹುತಿಯಿಂದಾಗಿ'' ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://kottiyoordevaswom.com/|title=Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal|website=kottiyoordevaswom.com/|publisher=Kottiyoor Devaswam|access-date=20 July 2013}}</ref> [[ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳು]] ದುರ್ಗಾ ಅಥವಾ ಆದಿಪರಾಶಕ್ತಿ ದೇಗುಲಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಶಿವ|ಶಿವನು]] ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಅಲೆದಾಡಿದಾಗ [[ಸತಿ|ಸತಿದೇವಿಯ]] ಶವದ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳು ಬಿದ್ದ ಕಾರಣ ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದ ೫೧ ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳಿಗೆ ೫೧ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಿವೆ. ಮಹೂರಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರೇಣುಕಾ ದೇವಿ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠವು [[ಭೈರವ|ಕಾಲಭೈರವ]] ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು &mdash; ರೇಣುಕಾ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ, ಭಗವಾನ್ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅನಸೂಯ ಮಾತಾ ದೇವಾಲಯ &mdash; ಮೂರು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹೂರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ‍ಮರಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು [[ಸಾಗುವಾನಿ|ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಸಾಗವಾನಿ]] ಮರಗಳಿವೆ. [[ನವಿಲು]], [[ಜಿಂಕೆ]], ಕೃಷ್ಣಮೃಗಗಳು, [[ಚಿರತೆ]] ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಹೂರ್ಗಡ್ ಕೋಟೆಯಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಬೇರಾರ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹೂರ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ೧೪೭೮ ರಲ್ಲಿ [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದು [[ಅಕ್ಬರ್|ಅಕ್ಬರ್ ನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರಾರ್ ಸುಬಾಹ್‍ದಲ್ಲಿ ೨೦ ಪರಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಪವಿತ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಮಾಹೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮಾತಾಪುರ್ ನಿವಾಸಿನಿ ಶ್ರೀ ಜಗದಂಬಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ರೇಣುಕಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಭಗವಾನ್ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅನಸೂಯ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಪರಶುರಾಮ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸರ್ವತೀರ್ಥ, ಮಾತೃ-ತೀರ್ಥ, ಭಾನುತೀರ್ಥ, ಹತಿ ದರ್ವಾಜಾ, ಬಾಲ ಸಮುದ್ರ, ಪಾಂಡವ ಲೆನಿ, ಮಹೂರ್ಗಡ್ ಕೋಟೆ, [[ಮಹಾಕಾಳಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮಹೂರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಸೋನಾಪಿರ್ ದರ್ಗಾ, ಶೇಖ್ ಫರೀದ್ ವಾಟರ್ ಫಾಲ್ (ವಜಾರಾ), ರಾಜೇ ಉದರಮ್ ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜೇ ಉದಾರಂ ದೇಶಮುಖ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ ರಾಯ್‍ಬಗನ್ (ರಾಯಲ್ ಟೈಗ್ರೆಸ್) ಮಹೂರ್‌ನ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಹುರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನರು ಬಿಸಿನೀರಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಂಕೇಶ್ವರ ಹಾಟ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ [[ಗಂಧಕ]] ಭರಿತ ನೀರು ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಭಗವಾನ್ ಉಂಕೇಶ್ವರ (ಮಹಾದೇವ ಅಂದರೆ ಶಿವ) ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದಾಗಿ ಉಂಕೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. === ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದೇವದೇವೇಶ್ವರಿ ಮಂದಿರವು ಮಹಾನ್‌ಭಾವ ಪಂಥ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಜಗತ್ ಗುರು ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪ್ರಭುವಿನ ''ನಿದ್ರಾ ಸ್ಥಾನ'' (ಮಲಗುವ ಸ್ಥಳ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹೂರ್ ಪಟ್ಟಣದ ಎತ್ತರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಮಹೂರ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ೨ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪ್ರಭು ಮಾಹೂರಿನ ಮೇರುವಾಡ ತಲಾವ್‍ನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕೊಲ್ಹಾಪುರದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾ ಅಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸನ್ಯಾಸಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಊಟ, ಪಾಂಚಾಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ಮಂದಿರ ಮಹೂರ್ (ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪ್ರಭು ದೇವರ ನಿದ್ರಾ ಸ್ಥಾನ) ನಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ ಗುರು ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ಚಿರಂಜೀವ ಅವತಾರ (ಅಮರ) ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರೀ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಲಗಲು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳು == ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ನಾಗಪುರ, ನಾಂದೇಡ್, ಕಿನ್ವಾಟ್, ಯವತ್ಮಾಲ್, ಅಮರಾವತಿ, ಅಕೋಲಾ ಮತ್ತು ಪುಸಾದ್‌ನಿಂದ ಮಹೂರ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ನಾಂದೇಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. [[ನಾಂದೇಡ್|ನಾಂದೇಡ್‌ನಿಂದ]], ಮಹೂರ್‌ಗಡ್‌ಗೆ ತಲುಪಲು ನೀವು ಖಾಸಗಿ ಕಾರು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ [[ನಾಂದೇಡ್]] ತಲುಪಲು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಸ್, ಖಾಸಗಿ ಕಾರು ಮೂಲಕ ಬರಬಹುದು. ಹಡ್ಗಾಂವ್ ಮಹೂರ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. [[ನಾಂದೇಡ್]], ಯವತ್ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಪುಸಾದ್‌ನಿಂದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯ-ಎಸ್‌ಟಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಮಹೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ವಸತಿಗೃಹಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹಗಳು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ನೀಡುವ ಆಹಾರಗಳು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ನವರಾತ್ರಿ]], ದತ್ತ ಪೌರ್ಣಿಮಾ ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೂಜೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಮಹಾಪ್ರಸಾದ (ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.maharashtra.gov.in/marathi/mahInfo/nanded.php ಮಹೂರ್, ನಾಂದೇಡ್] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ. * [http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/TouristDelight/Forts/MahurFort.html ಮಹೂರ್ ಫೋರ್ಟ್] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್. * [http://www.shaktipeethas.org/mahur-map-t193.html ಮಹೂರ್ ನಕ್ಷೆ]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] s69yqwtcfxks1ydg0v34paerrszj6u5 0 148581 1371169 1356380 2026-04-02T16:37:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371169 wikitext text/x-wiki {{Chembox|Watchedfields=changed|verifiedrevid=476995365|ImageFileL1_Ref={{chemboximage|correct|??}}|Name=Orthoboric acid|ImageFile=|ImageFileL1=Boric-acid-2D.png|ImageNameL1=Structural formula|ImageFileR1=Boric-acid-3D-vdW.png|ImageNameR1=Space-filling model|ImageFile2=Boric acid.jpg|ImageName2=Boric acid crystals|IUPACName=Boric acid<ref name=ncbi/>|SystematicName=Boron hydroxide|OtherNames=Orthoboric acid, Boracic acid, Sassolite, Borofax, Trihydroxyborane, Boranetriol, Hydrogen borate|Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 7346 | PubChem = 7628 | SMILES1 = [OH+]=[B-](O)O | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 42403 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/BH3O3/c2-1(3)4/h2-4H | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = KGBXLFKZBHKPEV-UHFFFAOYSA-N | CASNo = 10043-35-3 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 33118 | SMILES = OB(O)O | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = R57ZHV85D4 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D01089 | InChI=1/BH3O3/c2-1(3)4/h2-4H | InChIKey = KGBXLFKZBHKPEV-UHFFFAOYAI | EINECS = 233-139-2 }}|Section2={{Chembox Properties | H=3 | B=1 | O=3 | Appearance = White crystalline solid | Density = 1.435 g/cm³ | Solubility = 2.52 g/100 mL (0&nbsp;°C) <br /> 4.72 g/100 mL (20&nbsp;°C) <br /> 5.7 g/100 mL (25&nbsp;°C) <br /> 19.10 g/100 mL (80&nbsp;°C) <br /> 27.53 g/100 mL (100&nbsp;°C) | SolubleOther = Soluble in lower [[Alcohol (chemistry)|alcohol]]s <br /> moderately soluble in [[pyridine]] <br /> very slightly soluble in [[acetone]] | Solvent = other solvents | MeltingPtC = 170.9 | BoilingPtC = 300 | ConjugateBase = [[Borate]] | pKa = 9.24, 12.4, 13.3 | MagSus = -34.1·10⁻⁶ cm³/mol | LogP = -0.29<ref name=chemsrc/> }}|Section3={{Chembox Structure | MolShape = Trigonal planar | Dipole = Zero }}|Section4=|Section5=|Section6={{Chembox Pharmacology | ATCCode_prefix = S02 | ATCCode_suffix = AA03 | ATC_Supplemental = {{ATC|D08|AD}} }}|Section7={{Chembox Hazards | GHSPictograms = {{GHS08}} | NFPA-H = 1 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | FlashPt = Non-flammable | LD50 = 2660 mg/kg, oral (rat) }}|Section8={{Chembox Related | OtherCompounds = [[Boron trioxide]]<br />[[Borax]]}}}} '''ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' [[ಬೋರಾನ್]], [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ. ಇದರ ಅಣುಸೂತ್ರ H₃BO₃. [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]] ತಯಾರಿಕಾಗಾರರು ಇದನ್ನು ಬೊರಾಸಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.<ref name="webster">[[mwod:boracic acid|Entry "boracic acid"]] in the online ''Merriamm-Webster Dictionary''. Gives the first use as 1790. Accessed on 2022-06-24.</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣರಹಿತ ಹರಳುಗಳು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಪುಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಸೊಲೈಟ್ ಖನಿಜವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ದುರ್ಬಲ [[ಆಮ್ಲ]]. == ದೊರಕುವಿಕೆ == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೋರಾಕ್ಸ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪೂಗಾ ಕಣಿವೆಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. == ತಯಾರಿಕೆ == ಈ [[ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ೧೭೦೨ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಿಧಾನವೇ ಇಂದೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಬೋರಾಕ್ಸ್ ಲವಣದ ದ್ರಾವಣವೊಂದಕ್ಕೆ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಮಿಶ್ರಿತ ದ್ರಾವಣ ಆಮ್ಲಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಸುವವರೆಗೂ ಹಾಕುವರು. ಅನಂತರ ಫಲಿತ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ತಂಪಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಬಿಳಿಯ ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಹರಳುಗಳು ಹೊರಬೀಳುವುವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಅನಂತರ ಉಳಿದ ತಿಳಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ [[ನೀರು|ನೀರನ್ನು]] ಆವಿಯಾಗಿಸಿದರೆ ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಲವಣವೂ ದೊರೆಯುವುದು. Na₂B₄O₇ + H₂SO₄ + 5H₂O → 4H₃BO₃ + NaSO₄ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಬದಲು [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. == ಉಪಯೋಗಗಳು == '''ಕೈಗಾರಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳು''': ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮುಖ್ಯ ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ ಏಕತಂತು ನಾರುಗಾಜಿನ ತಯಾರಿಕೆ. ಏಕತಂತು ನಾರುಗಾಜನ್ನು [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್]]‍ಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಲಪಡಿಸಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ಗೆ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪೈಪ್‍ಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸರ್ಕಿಟ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಿದೆ.<ref name="kist1994">{{cite book|title=Industrial Minerals and Rocks|last1=Kistler|first1=R. B.|last2=Helvaci|first2=C.|publisher=SME|year=1994|editor-last=Carr|editor-first=D. D.|edition=6th|location=Littleton, CO|pages=171–186|chapter=Boron and Borates}}</ref> ವಿದ್ಯುಲ್ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಬೋರ್‍ಯಾಕ್ಸ್‌ನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tsuy2009">{{cite journal|last1=Tsuyumoto|first1=I.|last2=Oshio|first2=T.|title=Development of fire resistant laminated wood using concentrated sodium polyborate aqueous solution|year=2009|journal=Journal of Wood Chemistry and Technology|volume=29|issue=4|pages=277–285|doi=10.1080/02773810903033721|s2cid=98730912}}</ref> ಬೋರ್‍ಯಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕಮ್ಮಾರರು ಬೆಸುಗೆ ಬೆರಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="demp2010">{{cite web|url=http://www.anvilfire.com/21centbs/material/borax01.htm|title=Borax|last=Dempsey|first=Jock|year=2009|publisher=Dempsey's Forge|orig-year=1998|access-date=2010-07-23|archive-date=2019-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220192133/http://www.anvilfire.com/21centbs/material/borax01.htm|url-status=dead}}</ref> '''ವೈದ್ಯಕೀಯ''': ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳಿಗೆ, ಇತರೆ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ನಂಜುನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮೊಡವೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೂ ಬಳಸಬಹುದು. '''ಕೀಟನಾಶಕ''': ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಜಿರಲೆ, ಗೆದ್ದಲು, ಬೆಳ್ಳಿ ಮೀನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೀಟನಾಶಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ಚಲನ ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥ''': ಕೇರಮ್ ಮತ್ತು ನೋವಸ್ ಹಲಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿಸಲು ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="singh2009">{{cite web|url=http://pscamohali.googlepages.com/standardequipments|title=Standard equipments|last=Singh|first=Harpreet|publisher=Punjab State Carrom Association|access-date=2009-09-24|archive-date=2007-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314085602/http://pscamohali.googlepages.com/standardequipments|url-status=dead}}</ref> '''ಬೈಜಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ತು''': ಕೆಲವು ಬೈಜಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವಿಷವಾಗಿ ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿನ ಬೋರಾನ್ ಕೆಲವು ಥರ್ಮಲ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಹೀರಿ ಉಷ್ಣ ವಿದಳನದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. '''ಕೃಷಿ''': ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೋರಾನ್ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯಂತಹ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="CFS2019">{{Cite web|url=https://www.cfs.gov.hk/english/programme/programme_rafs/programme_rafs_fa_02_06.html|title=Use of Boric Acid and Borax in Food|website=www.cfs.gov.hk|access-date=2019-05-22}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://npic.orst.edu/factsheets/borictech.pdf Boric Acid Technical Fact Sheet - National Pesticide Information Center] * [http://npic.orst.edu/factsheets/boricgen.pdf Boric Acid General Fact Sheet - National Pesticide Information Center] * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0991.htm International Chemical Safety Card 0991] * [https://web.archive.org/web/20080406065032/http://www.epa.gov/oppsrrd1/REDs/factsheets/0024fact.pdf US EPA Pesticide Reregistration Eligibility Decision] * [https://web.archive.org/web/20060209040519/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/15.html National Pollutant Inventory - Boron and compounds] * [https://web.archive.org/web/20021212234630/http://www.chemicalland21.com/arokorhi/industrialchem/inorganic/BORIC%20ACID.htm Boric acid at ChemicalLand21] * [https://web.archive.org/web/20100401084438/http://echa.europa.eu/doc/press/pr_10_03_svhc_consultation_20100308.pdf European Chemicals Agency (ECHA)"New Public Consultation on Eight Potential Substances of Very High Concern" - includes Boric Acid. Closes 22 April 2010] * [http://chemsub.online.fr/name/Boric_acid.html ChemSub Online: Boric acid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721015458/http://chemsub.online.fr/name/Boric_acid.html |date=2011-07-21 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಮ್ಲಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] m1owtefdsr7id58nffrunw87bi263ik 0 153147 1371228 1336804 2026-04-03T11:06:52Z VASANTH S.N. 728 1371228 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಆಮಿ ಶೆಲ್ಟನ್ | birth_name = ಆಮಿ ಲಿನ್‌ ಶೆಲ್ಟನ್ | fields = ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ | workplaces = ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | alma_mater = ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ಯವಿದ್ಯಾಲಯ<br>ವಾಂಡರ್ಬಿಲ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | doctoral_advisor = ತಿಮೋತಿ ಪಿ ಮೆಕ್ನಮಾರಾ }} '''ಆಮಿ ಲಿನ್ ಶೆಲ್ಟನ್''' ಅವರು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿರ್ವಾಹಕರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಿಂದ ''ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟೆಡ್ ಯೂತ್ಸ್''ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಡೀನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನ == ಶೆಲ್ಟನ್ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ [[ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ ಗಳಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite news |last=Hirsch |first=Arthur |date=2012-10-14 |title=Linking the social and spatial |pages=A3 |work=The Baltimore Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-linking-the-social-and/128268316/ |access-date=2023-07-15 |via=Newspapers.com}}</ref> ಅವರು ವಾಂಡರ್‌ಬಿಲ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ (೧೯೯೬) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ (೧೯೯೯) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2022-09-28 |title=Amy Shelton Selected to Lead the Center for Talented Youth at Johns Hopkins University in Baltimore |url=https://www.wiareport.com/2022/09/amy-shelton-selected-to-lead-the-center-for-talented-youth-at-johns-hopkins-university-in-baltimore/ |access-date=2023-07-15 |website=Women In Academia Report}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಬಂಧವು ''ಮಾನವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪಾತ್ರವನ್ನು'' ಹೊಂದಿದೆ. ತಿಮೋತಿ ಪಿ. ಮೆಕ್‌ನಮಾರಾ ಅವರು ಶೆಲ್ಟನ್‌ರ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೨೦೧೩ ರವರೆಗೆ, ಶೆಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref name=":1">{{Cite web |date=2022-09-28 |title=Amy Shelton Selected to Lead the Center for Talented Youth at Johns Hopkins University in Baltimore |url=https://www.wiareport.com/2022/09/amy-shelton-selected-to-lead-the-center-for-talented-youth-at-johns-hopkins-university-in-baltimore/ |access-date=2023-07-15 |website=Women In Academia Report}}</ref> ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರಿವು, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite news |last=Hirsch |first=Arthur |date=2012-10-14 |title=Linking the social and spatial |pages=A3 |work=The Baltimore Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-linking-the-social-and/128268316/ |access-date=2023-07-15 |via=Newspapers.com}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟೆಡ್ ಯೂತ್ (ಸಿಟಿವೈ) ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name=":1" /> ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಎಲೈನ್ ಟಟಲ್ ಹ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಅವರ ನಂತರ ಮಧ್ಯಂತರ ಸಿಟಿವೈ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. <ref name=":1" /> <ref>{{Cite web |date=2018-12-04 |title=Amy Shelton named interim director at Center for Talented Youth |url=https://hub.jhu.edu/2018/12/04/amy-shelton-cty-interim-director/ |access-date=2023-07-15 |website=The Hub |language=en}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿಟಿವೈ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. <ref name=":1" /> ಅವರು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಹಾಯಕ ಡೀನ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> ಶೆಲ್ಟನ್ ಅವರು ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ವಿಲ್ ಕ್ರೀಗರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> ಅವರು ''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರಿವಿನ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್‌ನ'' ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ'' ಹಿಂದಿನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] afqliktbv7xc8f32kk6106gek9xa7h6 1371229 1371228 2026-04-03T11:07:17Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1371229 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಆಮಿ ಶೆಲ್ಟನ್ | birth_name = ಆಮಿ ಲಿನ್‌ ಶೆಲ್ಟನ್ | fields = ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ | workplaces = ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | alma_mater = ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ಯವಿದ್ಯಾಲಯ<br>ವಾಂಡರ್ಬಿಲ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | doctoral_advisor = ತಿಮೋತಿ ಪಿ ಮೆಕ್ನಮಾರಾ }} '''ಆಮಿ ಲಿನ್ ಶೆಲ್ಟನ್''' ಅವರು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿರ್ವಾಹಕರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಿಂದ ''ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟೆಡ್ ಯೂತ್ಸ್''ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಡೀನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನ == ಶೆಲ್ಟನ್ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ [[ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ ಗಳಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite news |last=Hirsch |first=Arthur |date=2012-10-14 |title=Linking the social and spatial |pages=A3 |work=The Baltimore Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-linking-the-social-and/128268316/ |access-date=2023-07-15 |via=Newspapers.com}}</ref> ಅವರು ವಾಂಡರ್‌ಬಿಲ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ (೧೯೯೬) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ (೧೯೯೯) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2022-09-28 |title=Amy Shelton Selected to Lead the Center for Talented Youth at Johns Hopkins University in Baltimore |url=https://www.wiareport.com/2022/09/amy-shelton-selected-to-lead-the-center-for-talented-youth-at-johns-hopkins-university-in-baltimore/ |access-date=2023-07-15 |website=Women In Academia Report}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಬಂಧವು ''ಮಾನವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪಾತ್ರವನ್ನು'' ಹೊಂದಿದೆ. ತಿಮೋತಿ ಪಿ. ಮೆಕ್‌ನಮಾರಾ ಅವರು ಶೆಲ್ಟನ್‌ರ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೨೦೧೩ ರವರೆಗೆ, ಶೆಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref name=":1">{{Cite web |date=2022-09-28 |title=Amy Shelton Selected to Lead the Center for Talented Youth at Johns Hopkins University in Baltimore |url=https://www.wiareport.com/2022/09/amy-shelton-selected-to-lead-the-center-for-talented-youth-at-johns-hopkins-university-in-baltimore/ |access-date=2023-07-15 |website=Women In Academia Report}}</ref> ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರಿವು, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite news |last=Hirsch |first=Arthur |date=2012-10-14 |title=Linking the social and spatial |pages=A3 |work=The Baltimore Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-baltimore-sun-linking-the-social-and/128268316/ |access-date=2023-07-15 |via=Newspapers.com}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟೆಡ್ ಯೂತ್ (ಸಿಟಿವೈ) ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name=":1" /> ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಎಲೈನ್ ಟಟಲ್ ಹ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಅವರ ನಂತರ ಮಧ್ಯಂತರ ಸಿಟಿವೈ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. <ref name=":1" /> <ref>{{Cite web |date=2018-12-04 |title=Amy Shelton named interim director at Center for Talented Youth |url=https://hub.jhu.edu/2018/12/04/amy-shelton-cty-interim-director/ |access-date=2023-07-15 |website=The Hub |language=en}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿಟಿವೈ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. <ref name=":1" /> ಅವರು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಹಾಯಕ ಡೀನ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> ಶೆಲ್ಟನ್ ಅವರು ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ವಿಲ್ ಕ್ರೀಗರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> ಅವರು ''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರಿವಿನ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್‌ನ'' ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ'' ಹಿಂದಿನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] 18lqgc37x2mp4m60cta46yioklena1x 0 153606 1371227 1359859 2026-04-03T11:05:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371227 wikitext text/x-wiki {{Paraphyletic group|image=Blue-and-Yellow-Macaw.jpg|image_caption=ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಮೆಕಾ|auto=yes|parent=Arini|includes=''ಅನೊಡೊರಿಂಕಸ್''<br /> ''ಆರಾ''<br /> ''ಸಯಾನೊಸಿಟಾ''<br /> ''ಪ್ರೈಮೋಲಿಯಸ್''<br /> ''ಆರ್ಥೊಸಿಟಾಕಾ''<br /> ''ಡಯೊಸಿಟಾಕಾ''}}'''ಮೆಕಾ''' [[ಗಿಳಿ|ಸಿಟಾಸಿಫಾರ್ಮಿಸ್]] ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ [[ಪಕ್ಷಿ|ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ]] ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಹೆಸರು.<ref>"Macaw." ''New World Encyclopedia,'' . 9 Mar 2023, 10:43 UTC. 22 Nov 2023, 14:49 <<nowiki>https://www.newworldencyclopedia.org/p/index.php?title=Macaw&oldid=1103713</nowiki>>.</ref><ref>Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "macaw". Encyclopedia Britannica, 29 Sep. 2023, <nowiki>https://www.britannica.com/animal/macaw</nowiki>. Accessed 22 November 2023.</ref> [[ಗಿಳಿ|ಗಿಳಿಗಳಿಗೆ]] ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇವು ಕೇವಲ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು. == ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಉದ್ದವಾದ [[ಬಾಲ]], [[ಮುಖ|ಮುಖದ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗರಿ|ಪುಕ್ಕಗಳಿಲ್ಲದೆ]] ಬೋಳಾಗಿರುವುದು ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಇವು ಸುಂದರ ಪಕ್ಷಿಗಳು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚೆಲುವಾದ ಗರಿಗಳುಂಟು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಗರಿಗಳು ವರ್ಣಮಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವಲ್ಲಿ ಗರಿಗಳು ಹಸುರು. == ಆಹಾರ == ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು]], ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಮರ|ಮರಗಳ]] ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು]] ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ [[ಕೊಕ್ಕು]] ತುಂಬ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ್ದು, ಹಣ್ಣು, ಕಾಯಿ ಅಥವಾ [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳ]] ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಂಡು ಜೊತೆಗೂಡಿ ವಾಸ. ಕೆಲವು ಸಲ 3 ಅಥವಾ 4 ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಕುಟುಂಬವಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಮೆಕಾ 2 ರಿಂದ 4 ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]] ಗುಂಡು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದವು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು ಮರದ [[ಪೊಟರೆ (ಮರ)|ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ]]. ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಹೊರಬರುವ ಮರಿಗಳ ಪಾಲನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2 ರಿಂದ 3 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == ಇವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಾಕುವುದುಂಟು. [[ಮನೆ|ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಮುದ್ದಿಗಾಗಿ ಸಾಕುವುದಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಲಕ್ಷ್ಯವಹಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ ಇವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಒರಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರ ಹೋದರೆ ಪರಚಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುವುವು. ಮರಿಗಳು ಬೇಗ ಹೊಸ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗಿಣಿಗಳು ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬಲ್ಲವು. ಇವನ್ನು ತುಂಬ ಚತುರಪಕ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. == ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು == [[:en:Scarlet_macaw|ಆರಾ ಮೆಕಾ]] ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸುಂದರ ಪಕ್ಷಿ. ಸು. 1 ಮೀ. ಉದ್ದದ ಈ ಪಕ್ಷಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]], [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[:en:Blue-and-yellow_macaw|ಆರಾ ಆರಾರಾನಾ]] ಪ್ರಭೇದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಸುರು ವರ್ಣದ ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸು. 90 ಸೆಂ.ಮೀ. ಇಂಚು ಉದ್ದದ ಪಕ್ಷಿ. ಇದು [[ಪನಾಮಾ|ಪನಾಮಾದಿಂದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[:en:Red-and-green_macaw|ಆರಾ ಕ್ಲೊರೋಪ್ಟೆರ]], [[:en:Spix's_macaw|ಆರಾ ಸ್ಪಿಕ್ಸಿ]], [[:en:Hyacinth_macaw|ಅನಾಡೋರಿಂಕ್ಸ್ ಹೈಯೊಸಿಂಥಿಯೆಸ್]] ಇವು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಭೇದಗಳು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20181010152826/http://www.macaw-facts.com/ Macaw Facts] Indepth Macaw Research * [http://www.aquaticcommunity.com/macaws/ Macaws] Macaw care * {{curlie|Recreation/Pets/Birds/Species/Parrots/Macaws|Macaws}} * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html San Diego Zoo Animal Bytes: Macaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130125711/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html |date=2012-11-30 }} * [https://web.archive.org/web/20120701134019/http://macawproject.org/ Tambopata Macaw Project] * [http://animal-world.com/encyclo/birds/macaws/HybridMacaws.php Information about macaw hybrids in captivity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928002959/http://animal-world.com/encyclo/birds/macaws/HybridMacaws.php |date=2011-09-28 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೆಕಾ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ijzjkmnk9rs40533sd24332wixgh9eq 0 156191 1371216 1359380 2026-04-03T07:30:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371216 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=ಮಿಸ್ ಮೀಟೇ ಚಾನು|image=|image_size=|caption="ಮೀಟೇ ಚಾನು" ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೋ|motto=|type=[[ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ]]|headquarters=[[ಇಂಫಾಲ್]]|location=[[ಮಣಿಪುರಿ]]|formation=2016|language=[[ಮೈತೇಯಿ ಭಾಷೆ|ಮೈತೇಯಿ]] (ಮಣಿಪುರಿ)|key_people=[[ಲೀಶೆಂಬಾ ಸನಜಯೋಬಾ]], ಇಶೋರ್ಜಿತ್ ಚಂದಮ್ (ಸಂಘಟಕರು), ಟಂಪಕ್ ಪುಬಾ (ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ)<ref>{{Cite news |title=Contest on Meitei way of life |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/contest-on-meitei-way-of-life/cid/1425684 |access-date=2022-06-14 |work=The Telegraph}}</ref>|affiliations=|parent_organization=ಲೈನಿಂಗ್ಥೌ ಸನಾಮಹಿ ಸನಾ ಪುಂಗ್(LSSP)|budget=}} '''ಮಿಸ್ ಮೀಟೈ ಚಾನು''' ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಮೀತೈಚಾನು ಎಂಬುದು [[ಮಣಿಪುರ]] ಮೂಲದ ''ಲೈನಿಂಗ್ಥೌ ಸನಮಾಹಿ ಸನಾ ಪಂಗ್'' (ಎಲ್. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಿ.) ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮೈಟೈ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸನಾಮಾಹಿಸಂ (ಮೈಟೈ ಧರ್ಮ) ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಿಸ್ ಮಣಿಪುರ, ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಣಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ಕಾಂಗ್ಲೀಪಾಕ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2018-11-01 |title=Meetei Chanu 2018 |url=https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web |date=2017-12-20 |title='Meetei Chanu' Final Contest on December 23 |url=https://www.pothashang.in/2017/12/20/meetei-chanu-final-contest-december-23/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಮಿಸ್ ಮೀಟೈ ಚಾನು ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2016ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ]] [[ಮಣಿಪುರ]] ಮೂಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ''ಲೈನಿಂಗ್ಥೌ ಸನಮಾಹಿ ಸನಾ ಪಂಗ್'' (ಎಲ್. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಿ.) ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (ಮೀಟೈಃಮಣಿಪುರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಮಮಾತ್ರದ ರಾಜನಾದ ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್. ಮಣಿಪುರ) ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅಡುಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಅಂಗಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[Manipur|<nowiki/>]]{{ನುಡಿಮುತ್ತು|''"ನಮ್ಮ ಈವೆಂಟ್‌ನ ಉದ್ದೇಶವು ಮೈಟೈಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಯುಗವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮೈತೇಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವನ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು." ''ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಕೇವಲ ಸುಂದರ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮೈತೀಯ ಜೀವನ ವಿಧಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೈತೇಯ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವವರನ್ನು ಮೈತೀ ಚಾನು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು."|ತಾಂಪಕ್ ಪುಬಾ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಂಘಟನಾ ಸಮಿತಿ}} ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೈತೇಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು. ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಂಗಣವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸಹ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. {{ನುಡಿಮುತ್ತು|"ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ [[ಸನಾಮಹಿಸಂ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗ]], [[ಮೈತೇಯ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ]] ಮೈತೇಯ್ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ."|ಇಶೋರ್ಜಿತ್ ಚಂದಮ್, ಸಂಘಟಕರು}} == ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಗ್ರ 3 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಇವೆ. {| class="wikitable" !ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು !ಲ್ಯಾಟಿನ್-ರೋಮನ್ ಲಿಪ್ಯಂತರಣಗಳು !ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ/ಸಮಾನ ಪದಗಳು |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ನಿಂಗ್ಥಿಬಿ ಸಾಮ್ಲಾಂಗ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೂದಲು <ref>{{Cite web |date=2017-12-24 |title=Laishram Shilla Chanu wins Meetei Chanu |url=https://www.pothashang.in/2017/12/24/laishram-shilla-chanu-wins-meetei-chanu/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}</ref> |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ನಿಂಗ್ಥಿಬಿ ಮಿನೋಕ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗು |- |ಹೆಣಗಾಟ |ನಿಂಗ್ಥಿಬಿ ಖೋಂಗ್ಥಾಂಗ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಡಿಗೆ |- |ಗೈನ್ |ಥೌಗನಲೋನ್ ಚಾಂಗ್ಖೋನ್ಬಿ/ಥೌಗಲ್ ಲೊಂಚತ್ ಫಜಾಬಿ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆ <ref>{{Cite web |date=2018-11-01 |title=Meetei Chanu 2018 |url=https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ "Meetei Chanu 2018"]. </cite></ref> |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ಮಾಮಿ ದಾ ಮಸಕ್ ಫಜಬಿ |ಮಿಸ್ ಫೋಟೊಜೆನಿಕ್ |- |ಹೆಬ್ಬಾವು ಹೆಬ್ಬಾವು |ಹೆಂಡೊಕ್ನಾ ಮಾಟಿಕ್ ಮಾಯೈ ಚೆನ್ಬಿ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ |} == ಸವಾಲು ಘಟನೆಗಳು == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ವೇಷಭೂಷಣ ರಹಿತ ಮತ್ತು ವೇಷಭೂಷಣ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವೇಷಭೂಷಣ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವೇಷಭೂಷಣ ರಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು === ವೇಷಭೂಷಣ ರಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. {| class="wikitable" !ಈವೆಂಟ್ ಹೆಸರುಗಳು !ಲ್ಯಾಟಿನ್-ರೋಮನ್ ಲಿಪ್ಯಂತರಣಗಳು !ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ/ವಿವರಣೆ |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ನಾಚೋಮ್ ಸೆಂಬಾ |ಹೂವಿನ ಗೊಂಚಲು ಧರಿಸಲು <ref>{{Cite web |date=2018-11-01 |title=Meetei Chanu 2018 |url=https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ "Meetei Chanu 2018"]. </cite></ref> |- | ----ಗಾದಿ |ಚೆಂಗ್ ಖೈಬಾ-ಖಪ್ಪಾ |ಭತ್ತದ ಬೀಜ |- |ಹೆಬ್ಬಾವು ಹೆಬ್ಬಾವು |ಶುಮಾಂಗ್ ವೈ ತೇಯ್ಬ |ಅಂಗಣದ ಒರೆಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ <ref>{{Cite web |date=2017-12-20 |title='Meetei Chanu' Final Contest on December 23 |url=https://www.pothashang.in/2017/12/20/meetei-chanu-final-contest-december-23/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2017/12/20/meetei-chanu-final-contest-december-23/ "'Meetei Chanu' Final Contest on December 23"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=2017-12-16 |title=Meetei Chanu Apirants Compete on Wei Teiba |url=https://www.pothashang.in/2017/12/16/meeetei-chanu-aspirants-compete-wai-teiba/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}</ref> |- |ಅದು |ಫು ಹೌಬಾ/ಮ್ಯಾಥೆಲ್ ಲುಕೋಯಿ ಥೊಂಗ್ಬಾ |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಡುಗೆ ಸೇವೆ <ref>{{Cite web |date=2017-12-15 |title='Meetei Chanu' Crosses 'Phu Houba' |url=https://www.pothashang.in/2017/12/15/meetei-chanu-crosses-phu-houba/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=4th Meetei Chanu : 07th oct19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Snipp3..071019.oct19 |access-date=2022-06-14 |website=e-pao.net}}</ref> |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ಲೈಫಮ್ಡಾ ಊ ತಾಬಾ |ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಟೈ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು |} === ವೇಷಭೂಷಣ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು === ವೇಷಭೂಷಣ ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" !ಈವೆಂಟ್ ಹೆಸರುಗಳು !ಲ್ಯಾಟಿನ್-ರೋಮನ್ ಲಿಪ್ಯಂತರಣಗಳು !ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ/ಸಮಾನ ಪದಗಳು !ವಿವರಣೆ |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ಅಯುಕ್ಕಿ ಯೆಂಡಾ |ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಸುತ್ತು |ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಬೆಳಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆ ಧರಿಸುವ ಮೀಟೈ ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ.<ref>{{Cite web |date=2017-12-24 |title=Laishram Shilla Chanu wins Meetei Chanu |url=https://www.pothashang.in/2017/12/24/laishram-shilla-chanu-wins-meetei-chanu/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2017/12/24/laishram-shilla-chanu-wins-meetei-chanu/ "Laishram Shilla Chanu wins Meetei Chanu"]. </cite></ref> |- |ಹೆಬ್ಬಾವು |ಲೈ ಹರೋಬಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುತ್ತು |ಲೈ ಹರೋಬಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುತ್ತು |ಲೈ ಹರೋಬಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಮೀಟೈ ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ. |- | --- - |ಅಕೇ-ಅಮೌ ರೌಂಡ್ |ಕೊನೆಯ ಸುತ್ತು |ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಮೀಟೈ ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ. |} == ವಿದೇಶಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು == 2019ರಲ್ಲಿ, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ಮಣಿಪುರ]] ನಡೆದ 4ನೇ ಮಿಸ್ ಮೀಟೈ ಚಾನು ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant |language=en |work=The Sangai Express |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/9/22/IMPHAL-Sep-22-With-two-Manipuris-from-Assam-and-Bangladesh-participating-the-audition-for-the-4th-Meetei-Chanu-beauty-pageant-began-today-at-Sangeet-Kala-Sangam-Hall-Khurai-Lamlong-Imphal-.html |access-date=2023-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant : 23rd sep19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=17..230919.sep19 |access-date=2023-04-13 |website=e-pao.net}}</ref> === ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ === '''ಲೆಫ್ರಾಕ್ಪಮ್ ಸುಚೋನ ಚಾನು''' (ಮೀಟೈಃಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಕುಕ್ ಕುಕ್ ಕುಕ್ಕ್ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 50 ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡಿಷನ್ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant |language=en |work=The Sangai Express |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/9/22/IMPHAL-Sep-22-With-two-Manipuris-from-Assam-and-Bangladesh-participating-the-audition-for-the-4th-Meetei-Chanu-beauty-pageant-began-today-at-Sangeet-Kala-Sangam-Hall-Khurai-Lamlong-Imphal-.html |access-date=2023-04-13}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/9/22/IMPHAL-Sep-22-With-two-Manipuris-from-Assam-and-Bangladesh-participating-the-audition-for-the-4th-Meetei-Chanu-beauty-pageant-began-today-at-Sangeet-Kala-Sangam-Hall-Khurai-Lamlong-Imphal-.html "Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant"]. </cite></ref><ref name="ep22Sep2019">{{Cite web |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant : 23rd sep19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=17..230919.sep19 |access-date=2023-04-13 |website=e-pao.net}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://e-pao.net/GP.asp?src=17..230919.sep19 "Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant : 23rd sep19 ~ E-Pao! Headlines"]. </cite></ref> ಎಲ್. ಸುಚೋನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಎಲ್. ಇಬುಂಗೊಹಾಲ್ ಶ್ಯಾಮಲ್ ಮತ್ತು ಎಲ್. ಕುಂಜರಾನಿ ಲೀಮಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮೌಲ್ವೀಬಜಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾನುಘಾಸ್ ತೆತೈ ಗಾಂವ್ ಮೂಲದ ಆಕೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಣಿಪುರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್. ಸುಚೋನ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೇರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೈಟೈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಹೇಳಿದರುಃ {{Interwikineeded}} [[Category:Articles containing Meitei-language text]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ನುಡಿಮುತ್ತು|''"ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಾಸ್ತವ್ಯವು ನನಗೆ ಮೈತೇಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ/ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಮೀತೈಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯಲು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ.” “ಗೆಲುವು ಅಥವಾ ಸೋಲು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ನನ್ನ ಮೈತೇಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ/ಸಂಸ್ಕೃತಿ (ಮೀತೆಯಿ), ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಯುವುದು.}} ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |title=Received |language=en |work=The Sangai Express |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/10/22/IMPHAL-Oct-22-Winner-of-Meetei-Chanu-2019-who-hailed-from-Bangladesh-Leiphrakpam-Suchona-Chanu-was-accorded-a-warm-welcome-at-Agartala-airport-today-She-left-for-her-country-today-evening-.html |access-date=2022-06-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=Received : 23rd oct19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Snipp5..231019.oct19 |access-date=2022-06-14 |website=e-pao.net}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:ভারতের ‘মীতৈ চনু- ২০১৯’ এর বিজয় মুকুট অর্জনকারী কমলগঞ্জের ‘সুচনা চনু’-কে সংবর্ধনা |url=https://www.bojrokontho.com/17446 |access-date=2022-06-14 |website=Bojrokontho |language=bn-bd |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217095727/https://www.bojrokontho.com/17446 |url-status=dead }}</ref><ref name="kn">{{Cite web |date=24 October 2019 |script-title=bn:কমলগঞ্জে মণিপুরি কন্যা সংবর্ধিত |url=https://www.koranginews24.com/news/9005 |access-date=2022-06-14 |website=www.koranginews24.com |language=bn |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130120933/https://www.koranginews24.com/news/9005 |url-status=dead }}</ref><ref name="enaat">{{Cite web |last=ডেস্ক |first=য়েন্নীং |date=2021-04-14 |title=লৈফ্রাকপম সূচনা থামোয়গী ইন্টারভিউ: মীতৈ চনু ২০১৯গী ৱারী |url=https://enaat.net/লৈফ্রাকপম-সূচনা-থামোয়গী/ |access-date=2022-06-14 |website=Enaat |language=mni }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nvb">{{Cite web |last=Chitro |first=Bangladesh |script-title=bn:মীতৈ চনু মুকুট জিতলেন বাংলাদেশের লৈফ্রাকপম সুচনা - News Vision BD |url=https://newsvisionbd.com/%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%88-%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%81-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%9F-%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82/ |access-date=2022-06-14 |language=bn |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217094658/https://newsvisionbd.com/%e0%a6%ae%e0%a7%80%e0%a6%a4%e0%a7%88-%e0%a6%9a%e0%a6%a8%e0%a7%81-%e0%a6%ae%e0%a7%81%e0%a6%95%e0%a7%81%e0%a6%9f-%e0%a6%9c%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a6%b2%e0%a7%87%e0%a6%a8-%e0%a6%ac%e0%a6%be%e0%a6%82/ |url-status=dead }}</ref> === ಅಸ್ಸಾಂನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು === ಅಸ್ಸಾಂನ ಜರೀಬಾನ್‌ನ ಭಟಿಗ್ರಾಮದ '''ಲಾಂಗ್ಜಾಮ್ ರಬೀನಾ ಚಾನು''' (ಮೀತೈ: ವಿಶೇಷ) 2019ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಕೆ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಮುಹಿನಿ ಲೀಮಾರವರ ಪುತ್ರಿ. ಆಕೆ ಕ್ಯಾಚರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಬಿ.ಕಾಮ್|ಬಿಕಾಂ]] ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಣಿಪುರಿ ಜನರು|ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಘಟಕರಾದ ಲೈನಿಂಗ್ಥೌ ಸನ್ನಾ ಮಾಹಿ ಸನ್ನಾ ಪಂಗ್, ಕಾಂಗ್ಲೀಪಾಕ್ (ಎಲ್. ಎಸ್. ಎಸ್. ಪಿ.) ಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. "ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶ" ದೊರೆತಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant |language=en |work=The Sangai Express |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/9/22/IMPHAL-Sep-22-With-two-Manipuris-from-Assam-and-Bangladesh-participating-the-audition-for-the-4th-Meetei-Chanu-beauty-pageant-began-today-at-Sangeet-Kala-Sangam-Hall-Khurai-Lamlong-Imphal-.html |access-date=2023-04-13}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/9/22/IMPHAL-Sep-22-With-two-Manipuris-from-Assam-and-Bangladesh-participating-the-audition-for-the-4th-Meetei-Chanu-beauty-pageant-began-today-at-Sangeet-Kala-Sangam-Hall-Khurai-Lamlong-Imphal-.html "Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant"]. </cite></ref><>{{Cite web |title=Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant : 23rd sep19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=17..230919.sep19 |access-date=2023-04-13 |website=e-pao.net}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://e-pao.net/GP.asp?src=17..230919.sep19 "Two Manipuris from Assam, Bangladesh participating in 4th Meetei Chanu pageant : 23rd sep19 ~ E-Pao! Headlines"]. </cite></ref> == ಇತ್ತೀಚಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆದಾರರು == {| class="wikitable" !ಆವೃತ್ತಿ !ಮೈತೇಯಿ ವರ್ಷ (ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದಂತೆ) !ದೇಶ !ಶೀರ್ಷಿಕೆದಾರರು !ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಳ !ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆ |- |2019 |3417 |{{BGD}} |ಲೀಫ್ರಾಕ್ಪಮ್ ಸುಚೋನ ಚಾನು (ಮೀಟೈಃ ಲೀಫ್ರಾಕ್ಪಂ ಸುಚೋನ ಚಾನು) |[[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್]] |30<ref>{{Cite news |title=Received |language=en |work=The Sangai Express |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/10/22/IMPHAL-Oct-22-Winner-of-Meetei-Chanu-2019-who-hailed-from-Bangladesh-Leiphrakpam-Suchona-Chanu-was-accorded-a-warm-welcome-at-Agartala-airport-today-She-left-for-her-country-today-evening-.html |access-date=2022-06-14}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2019/10/22/IMPHAL-Oct-22-Winner-of-Meetei-Chanu-2019-who-hailed-from-Bangladesh-Leiphrakpam-Suchona-Chanu-was-accorded-a-warm-welcome-at-Agartala-airport-today-She-left-for-her-country-today-evening-.html "Received"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |title=Received : 23rd oct19 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Snipp5..231019.oct19 |access-date=2022-06-14 |website=e-pao.net}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://e-pao.net/GP.asp?src=Snipp5..231019.oct19 "Received : 23rd oct19 ~ E-Pao! Headlines"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:ভারতের ‘মীতৈ চনু- ২০১৯’ এর বিজয় মুকুট অর্জনকারী কমলগঞ্জের ‘সুচনা চনু’-কে সংবর্ধনা |url=https://www.bojrokontho.com/17446 |access-date=2022-06-14 |website=Bojrokontho |language=bn-bd |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217095727/https://www.bojrokontho.com/17446 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.bojrokontho.com/17446 <bdi lang="bn">ভারতের ‘মীতৈ চনু- ২০১৯’ এর বিজয় মুকুট অর্জনকারী কমলগঞ্জের ‘সুচনা চনু’-কে সংবর্ধনা</bdi>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217095727/https://www.bojrokontho.com/17446 |date=2021-12-17 }}. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=24 October 2019 |script-title=bn:কমলগঞ্জে মণিপুরি কন্যা সংবর্ধিত |url=https://www.koranginews24.com/news/9005 |access-date=2022-06-14 |website=www.koranginews24.com |language=bn |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130120933/https://www.koranginews24.com/news/9005 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.koranginews24.com/news/9005 <bdi lang="bn">কমলগঞ্জে মণিপুরি কন্যা সংবর্ধিত</bdi>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130120933/https://www.koranginews24.com/news/9005 |date=2024-11-30 }}. </cite></ref><ref>{{Cite web |last=ডেস্ক |first=য়েন্নীং |date=2021-04-14 |title=লৈফ্রাকপম সূচনা থামোয়গী ইন্টারভিউ: মীতৈ চনু ২০১৯গী ৱারী |url=https://enaat.net/লৈফ্রাকপম-সূচনা-থামোয়গী/ |access-date=2022-06-14 |website=Enaat |language=mni }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source-2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFডেস্ক2021">ডেস্ক, য়েন্নীং (14 April 2021). </cite></ref><ref>{{Cite web |last=Chitro |first=Bangladesh |script-title=bn:মীতৈ চনু মুকুট জিতলেন বাংলাদেশের লৈফ্রাকপম সুচনা - News Vision BD |url=https://newsvisionbd.com/%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%88-%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%81-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%9F-%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82/ |access-date=2022-06-14 |language=bn |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217094658/https://newsvisionbd.com/%e0%a6%ae%e0%a7%80%e0%a6%a4%e0%a7%88-%e0%a6%9a%e0%a6%a8%e0%a7%81-%e0%a6%ae%e0%a7%81%e0%a6%95%e0%a7%81%e0%a6%9f-%e0%a6%9c%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a6%b2%e0%a7%87%e0%a6%a8-%e0%a6%ac%e0%a6%be%e0%a6%82/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChitro">Chitro, Bangladesh. </cite></ref> |- |2018 |3416 |{{IND}} |ಒಯಿನಮ್ ಮೆರೀನಾ ಚಾನು (Meeitii) |[[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್]] |<ref>{{Cite web |date=2018-11-01 |title=Meetei Chanu 2018 |url=https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2018/11/01/meetei-chanu-2018/ "Meetei Chanu 2018"]. </cite></ref> |- |2017 |3415 |{{IND}} |ಲೈಶ್ರಾಮ್ ಶಿಲಾ ಚಾನು (ಮೈತೇಯಿಃ காய்சில் சிலான்) |[[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್]] |35<ref>{{Cite web |date=2017-12-24 |title=Laishram Shilla Chanu wins Meetei Chanu |url=https://www.pothashang.in/2017/12/24/laishram-shilla-chanu-wins-meetei-chanu/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.pothashang.in/2017/12/24/laishram-shilla-chanu-wins-meetei-chanu/ "Laishram Shilla Chanu wins Meetei Chanu"]. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=2017-12-24 |title=Laishram Shilla crowned Meitei Chanu 2017 |url=http://nenow.in/north-east-news/laishram-shilla-crowned-meitei-chanu-2017.html |access-date=2022-06-14 |website=Northeast Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-09-15 |title=Laishram crowned Meitei Chanu |language=en |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/laishram-crowned-meitei-chanu |access-date=2022-06-14}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * {{Cite web |title=Meetei Chanu |url=https://www.pothashang.in/search/Meetei%20Chanu/ |access-date=2022-06-14 |website=Pothashang News |language=en-GB}} * {{Cite web |title=Meetei Chanu — Manipur - E-Pao! :: Site Search |url=http://e-pao.net/epSearchResults.asp?cx=partner-pub-3342616103029311:3788634109&cof=FORID:10&ie=UTF-8&q=Meetei+Chanu&sa.x=0&sa.y=0 |access-date=2022-06-14 |website=e-pao.net}} * {{Cite web |title=মীতৈ চনু |url=https://enaat.net/tag/%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%88-%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%81/ |access-date=2022-06-14 |website=Enaat |language=mni |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217114940/https://enaat.net/tag/%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%88-%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%81/ |url-status=dead }} 5li9ugkz41s0pvh42jjqgjg39faqhm1 3 157479 1371212 1228742 2026-04-03T06:58:43Z ~2026-20630-92 98926 ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿಗಾರ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ – ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವದ ಧ್ವನಿ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿರುವ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭೀತಿಯಾಗಿ ಹೊರತರುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮ... 1371212 wikitext text/x-wiki Guruprasad Mente ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿಗಾರ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ – ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಧ್ವನಿ ✍️ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಜನಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ರೈತರ ಕಷ್ಟಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿಚಾರಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಜನತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಸೇವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ತರುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರ ಆಶಯ. 💐 ✍️ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿಗಾರ ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿಗಾರ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ – ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವದ ಧ್ವನಿ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿರುವ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭೀತಿಯಾಗಿ ಹೊರತರುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರ ಕಷ್ಟಸಂಕಟಗಳು, ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಆಡಳಿತದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅವರ ಸುದ್ದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಕೇವಲ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಜನರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ನೈಜತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಯಂತಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊರತರುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ನೈಜ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸರಳ ಸ್ವಭಾವ, ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಹುಲಸೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುರುಪ್ರಸಾದ ಮೆಂಟೇ ಅವರು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ ಎಂಬುದು ಸಮಾಜದ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. t4y1sld876gitq6wfiw7a0bvvoxv7uh 0 177022 1371218 1359414 2026-04-03T07:47:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371218 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] {{tone}} {{Infobox person | name = ಮೀರಾ | native_name = میرا | native_name_lang = ur | image = Pakistani actress Meera's photo shoot.jpg | alt = | caption = ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೀರಾ | birth_name = ಇರ್ತಿಜಾ ರುಬಾಬ್ | monuments = | other_names = | education = | alma_mater = | occupation = ನಟಿ | years_active = ೧೯೯೫–ಇಂದಿನವರೆಗೆ | employer = | organization = | known_for = | style = | television = | spouse = {{Plainlist| * {{marriage| ಶೇಖ್ ಅಟ್ಟಿಕ್ಯೂರ್ ರೆಹಮಾನ್|2007|| ಕಾರಣ=ವಿಚ್ಛೇದಿತ}} * {{ಮದುವೆ|ನವೀದ್ ಪರ್ವೈಜ್|2013|}} }} | children = | parents = | relatives = | awards = {{Plainlist| * [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * [[ನಿಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] [[ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೆಮ್ಮೆ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ }} }} '''ಇರ್ತಿಜಾ ರುಬಾಬ್''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|ارتضی رباب}}}}),<ref name="Tribune India">{{cite news|last=S.D. Sharma|title=Meera wants liberal visa regime|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050818/cth2.htm#6|access-date=28 March 2013|newspaper=The Tribune|year=2005}}</ref> ಆಕೆಯ ವೇದಿಕೆಯ ಹೆಸರು '''ಮೀರಾ''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|Mیرا}}|links=no}}),<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-42007640|title=Meera: The actress in a legal row to prove she is not married|work=BBC News|date=22 November 2017}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ. ಅವರು [[ಉರ್ದು]], [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Tribune Express">{{cite news |last=Qamar |first=Saadia |date=11 February 2012 |title=Meera: 'I am leaving Lollywood' |newspaper=Tribune Express |url=http://tribune.com.pk/story/335032/meera-i-am-leaving-lollywood/ |access-date=28 March 2013}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== 2004 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಲಾಖೈನ್'' ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="The Indian">{{cite news|title=Premiere of Pakistani celluloid revenge saga 'Salakhain' held in Mumbai|url=http://www.thaindian.com/newsportal/india-news/premiere-of-pakistani-celluloid-revenge-saga-salakhain-held-in-mumbai_10039509.html|access-date=28 March 2013|newspaper=The Indian|date=18 April 2008<!-- 2:22:48 AM-->|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224111526/http://www.thaindian.com/newsportal/india-news/premiere-of-pakistani-celluloid-revenge-saga-salakhain-held-in-mumbai_10039509.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ನಜರ್'' ಎಂಬ ಜಂಟಿ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name=Dailytimes>{{cite news|title=No ban on Meera, other actors: PM|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-2-2005_pg7_3|access-date=28 March 2013|newspaper=Daily Times|location=Pakistan|date=28 February 2005}}</ref>ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂ ನಟ ಅಶ್ಮಿತ್ ಪಟೇಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಚುಂಬನ ದೃಶ್ಯಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಖಂಡನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Masood |first=Salman |date=27 March 2005 |title=Kiss a Hindu? Just Imagine. Islamists did, with outrage. |url=https://www.nytimes.com/2005/03/27/world/asia/kiss-a-hindu-just-imagine-islamists-did-with-outrage.html |access-date=25 September 2024 |website=The New York Times}}</ref> ಪಟೇಲ್ ಅವರ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು,<ref>{{Cite web |title=Ashmit Patel reveals the Pakistan government rejected his visa application due to his intimate scene with Meera: "It was clearly a message that DON'T kiss our lady" |url=https://www.bollywoodhungama.com/mobile/news/bollywood/19-years-nazar-exclusive-ashmit-patel-reveals-paksitan-government-rejected-visa-application-due-intimate-scene-meera-dont-know-whether-india-vs-p/ |access-date=2024-09-24 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ಮೀರಾ ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧ ಹೇರುವ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಇದನ್ನು "ಆಧಾರರಹಿತ ವಿವಾದ" ಎಂದು ಕರೆದರು, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |date=25 April 2005 |title="Personally, I don't like too much boldness" |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/personally-i-don-t-like-too-much-boldness/cid/1272878 |access-date=25 September 2024 |website=[[Telegraph India]]}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟಿವಿ ಒನ್‌ನ "ಹುಸನ್ ಅರಾ ಕೌನ್" ನಲ್ಲಿ ಹುಸನ್ ಅರಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ನಂತರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಎ-ಪ್ಲಸ್ ಟಿವಿ ನ ನಾಟಕ "ಬಿಚ್ಡೇ ತೋ ಅಹ್ಸಾಸ್ ಹುವಾ" ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/58407/meera-proclaims-herself-a-champion-of-womens-rights?|title=ಮೀರಾ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ|website=Express Tribune|date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fashioncentral.pk/celebrity_stories/meera-to-appear-in-drama/|title = ಮೀರಾ "ಬಿಚ್ರೇ ಟೌ ಎಹ್ಸಾಸ್ ಹುವಾ" ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ದೆಹಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ, <nowiki>''ಔಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾಕ್ಸ್''</nowiki> ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''ಹೋಟಲ್'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1146634|title=ಮೀರಾ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಟಲ್|date=30 ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪|work=HIP|access-date=19 ಮೇ ೨೦೧೮|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627165932/https://www.hipinpakistan.com/news/1146634|url-status=dead}} ಗಾಗಿ ಪಡೆದರು</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1155503|title=ಮೀರಾ ಅವರ 'ಹೋಟಲ್' ಚಿತ್ರ ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ|last=Desk|first=Entertainment|date=8 ಜನವರಿ 2015|work=Dawn|location=Pakistan|access-date=19 ಮೇ 2018}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಅದಕ್ಕೆ ''ಆಸ್ಕರ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1056589/meera-turns-director-with-oscar/|title=ಮೀರಾ 'ಆಸ್ಕರ್' ನೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ – ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್|date=29 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016|work=ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್|access-date=19 ಮೇ 2018}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ''ನಸೀಮ್ ದಿಲ್ರುಬಾ'' ನಾಟಕ ಮೇನ್ ಸಿತಾರಾ ನಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಒನ್‌ಗಾಗಿ,<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1074372/mein-sitara-serial-on-lollywoods-golden-era-a-dark-horse-among-pakistani-dramas/|title=ಮೇನ್ ಸಿತಾರಾ: ಲಾಲಿವುಡ್‌ನ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡಾರ್ಕ್ ಹಾರ್ಸ್ ಕುರಿತ ಧಾರಾವಾಹಿ|date=April 2016}}</ref> ಇದು ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/192658-Lux-Style-Awards-2017-nominations-revealed|title = ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2017 ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿವೆ}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ನಾಗಿನ್''. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ ''ಬಾಜಿ'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1926171/4-meera-stuns-first-look-upcoming-film-baaji/|title=ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರ 'ಬಾಜಿ' ಯ ಮೊದಲ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಮೀರಾ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ|date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2019|website=ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/meeras-baaji-is-a-box-office-success-1.65641371|title=ಮೀರಾ ಅವರ 'ಬಾಜಿ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿದೆ|website=gulfnews.com|date=5 ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ |language=en|access-date=2020-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/497689-baaji-continues-to-shine-at-the-local-box-office|title=ಬಾಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-03-22}}</ref> ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತೆಹ್ರೀಕ್-ಇ-ಇನ್ಸಾಫ್ (ಪಿಟಿಐ) ಸೇರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title='ಹೃದಯ ಮುರಿದ' ಮೀರಾ ಸೇರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ PTI|url=https://www.geo.tv/latest/361269-heartbroken-meera-announces-to-join-pti|access-date=2021-07-23|website=www.geo.tv|date=23 July 2021 |language=en}}</ref> === ಬಾಲಿವುಡ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಮೀರಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅದಕ್ಕೆ ''ನಜರ್'' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=ನಿಜರ್ |first=ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ill-welcome-Meera-with-open-arms-Mahesh-Bhatt/articleshow/9661462.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527105555/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-20/news-interviews/29905709_1_meera-mahesh-bhatt-award |url-status=live |archive-date=27 ಮೇ 2013 |title=ನಾನು ಮೀರಾಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತೇನೆ: ಮಹೇಶ್ ಭಟ್ |date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2013}}</ref> ಇದು ಬೇಗಂ ಪಾರಾ ರಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆಯ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ''ನಜರ್'' ಸೋನಿ ರಜ್ದಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಜಂಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ ''ಕಸಕ್''<ref>{{ಸೈಟ್ ವೆಬ್ |last=ಶುಕ್ಲಾ |first=ಪಂಕಜ್ |url=http://ww.smashits.com/meera-s-charisma-lucky-s-musical-notes-fail/movie-review-4885.html |title=ಮೀರಾ ಅವರ ವರ್ಚಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಕಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ |publisher=SmasHits.com |access-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707082250/http://ww.smashits.com/meera-s-charisma-lucky-s-musical-notes-fail/movie-review-4885.html |archive-date=7 ಜುಲೈ 2013 }}</ref> ಲಕ್ಕಿ ಅಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಕಸಕ್'' ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದರೂ, ಮೀರಾ ಇನ್ನೂ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ ''ಪಾಂಚ್ ಘಂಟೆ ಮಿಯೆನ್ ಪಾಂಚ್ ಕೋಟಿ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿತು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಫೈಸಲ್ ಸೈಫ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತೋರಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಸೀಮಿತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು 50% ರಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನ ೨೦೧೨ ರ ಟಾಪ್ ೧೦ ಬೋಲ್ಡ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/Top-10-Bollywood%27s-hottest-scenes-of-2012/videols/17648739.cms |title=೨೦೧೨ ರ ಟಾಪ್ ೧೦ ಬಾಲಿವುಡ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚಕ ದೃಶ್ಯಗಳು |work=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |date=೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ |access-date=೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೩}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಫೈಸಲಾಬಾದ್ ಮೂಲದ ಉದ್ಯಮಿ ಶೇಖ್ ಅತಿಕ್-ಉರ್-ರೆಹಮಾನ್ ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಮತ್ತು ಮೀರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಮೀರಾ ಆ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ 2018 ರಲ್ಲಿ, ಲಾಹೋರ್ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮೀರಾ ಅವರನ್ನು ಅತ್ತಿಕ್-ಉರ್-ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಮದುವೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಮಧುಚಂದ್ರದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |title=ಮೀರಾ ಅತ್ತಿಕ್-ಉರ್-ರೆಹಮಾನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಾರೆ |url=https://tribune.com.pk/story/1721047/meera-married-attiqueur-rehman-judge-rules |website=The Express Tribune |date=28 ಮೇ 2018 |access-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=ಮೀರಾ: ತಾನು ಅವಿವಾಹಿತ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕಾನೂನು ವಿವಾದದಲ್ಲಿರುವ ನಟಿ |work=BBC News |date=22 ನವೆಂಬರ್ 2017 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-42007640 |access-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021}}</ref><ref> name="dawn">{{cite web |title=ಮೀರಾ ಅವರು ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಲಾಹೋರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಘೋಷಿಸಿದೆ |url=https://images.dawn.com/news/1180160 |website=Dawn |date=28 ಮೇ 2018 |access-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ, ಮೀರಾ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಹೇಶ್ ಭಟ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ''ನಜರ್'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಭಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸೋನಿ ರಜ್ದಾನ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಮಾನನಷ್ಟ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ವೆಬ್ |date=2011-05-12 |title=ಮೀರಾ ಭಟ್ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ |url=https://gulfnews.com/entertainment/meera-calls-bhatt-her-lover-1.806832 |access-date=2024-09-24 |website=[[Gulf News]] |language=en}}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರಕಲೆ== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಭಾಷೆ |- | 1996 || ''ಮುಖ್ಯ ಸಾಹಿಬ್'' || rowspan="12" | ಉರ್ದು |- | rowspan="4" | 1999 || ''ಗನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿಗಳು'' |- | ''ಇಂಟೆಹಾ'' |- | ''ಮುಜಯ್ ಜೀನೇ ದೋ'' |- |''ಪಾಲ್ ದೋ ಪಾಲ್'' |- | rowspan="2" |2000 || ''ಘರ್ ಕಬ್ ಆವೋ ಗೇ'' |- | ''ಬಿಲ್ಲಿ'' |- | 2001 || ''ಖೋಯ್ ಹೋ ತುಮ್ ಕಹಾನ್'' |- | rowspan="2" | 2002 || ''ಚಲೋ ಇಷ್ಕ್ ಲರೇನ್'' |- | ''ಫೈರ್'' |- | 2003 || ''ಪ್ಯಾರ್ ಹಿ ಪ್ಯಾರ್ ಮೇ'' |- | 2004 || ''ಸಲಾಖೈನ್'' |- | 2005 || ''ನಾಜರ್''|| rowspan="2" | ಹಿಂದಿ |- | 2005 || ''ಕಸಕ್'' |- | 2007 || ''ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್''|| rowspan="2" | ಉರ್ದು |- | 2008 || ''ಖುಲಾಯ್ ಆಸ್ಮಾನ್ ಕೆ ನೀಚಯ್'' |- | rowspan="3" | 2011 || ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಗ''|| ಪಂಜಾಬಿ |- | ''ಭಾಯ್ ಲಾಗ್''|| rowspan="2" | ಉರ್ದು |- |''ಲವ್ ಮೇ ಘುಮ್'' |- | 2012 || ''ಪಾಂಚ್ ಘಂಟೆಯ ಮಿಯನ್ ಪಾಂಚ್ ಕೋಟಿ'' || ಹಿಂದಿ |- | rowspan="2" | 2013 || ''ಇಷ್ಕ್ ಖುದಾ'' ||ಪಂಜಾಬಿ |- | ''ಭದಾಸ್''<ref name="ಮೀರಾ (ನಟಿ)">{{cite news|last1=Actress|first1=Meera|title=ಮೀರಾ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಭದಾಸ್|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Bhadaasart13s9work. ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|access-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2015}}</ref> || rowspan="2" | ಹಿಂದಿ |- | rowspan="2" |2015 |''ಬಂಪರ್ ಡ್ರಾ'' |- |''Dunno Y2... Life is a Moment'' |ಹಿಂದಿ/ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ |- | rowspan="3" |2016 |''ಸೆಲ್ಯೂಟ್'' | rowspan="3" |ಉರ್ದು |- | ''ಹೋಟಲ್'' |- | ''ಜಬ್ ತಕ್ ಹೈ ಹಮ್''<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1078647/riding-the-wave-of-revival/|title=ರೈಡಿಂಗ್ ದಿ ವೇವ್ ಆಫ್ ರಿವೈವಲ್ – ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್|date=4 April 2016 |ದಿನಾಂಕ=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|access-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |''ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಎಕ್ಸಾರ್ಸಿಸ್ಟ್''<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ವೆಬ್|url=https://www.dreadrentral.com/reviews/260187/islamic-exorcist-review-new-perspective-exorcism-films/|title=ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಎಕ್ಸಾರ್ಸಿಸ್ಟ್ ವಿಮರ್ಶೆ: ಭೂತೋಚ್ಚಾಟನೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ|date=2017-11-13|website=Dread Central|language=en-US|access-date=2020-04-28}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ಇಂಗ್ಲಿಷ್ |- |''ಶೀತಾನ್''<ref>{{cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/raaz-e-sheitaan/|title=Raaz-E-Sheitaan - ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುದ್ದಿ, ವೀಡಿಯೊಗಳು, ಫೋಟೋಗಳು - ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಂಗಾಮ|ಪತ್ರಿಕೆ=[[ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಂಗಾಮ]]|ದಿನಾಂಕ=28 ಜುಲೈ 2017|access-date=28 ಜುಲೈ 2017}}</ref> |ಹಿಂದಿ |- | rowspan="4" |2018 |''Aks''<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/meera-s-look-from-aks-finally-revealed-1.2138669|title='Aks' ಚಿತ್ರದ ಮೀರಾಳ ಲುಕ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗ|last=tabloid!|first=ಉಸ್ಮಾನ್ ಗಫೂರ್, ವಿಶೇಷ ದಿನಾಂಕ=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|work=ಗಲ್ಫ್ ಸುದ್ದಿ|access-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017}}</ref> | rowspan="8" |ಉರ್ದು |- |''ವುಜೂದ್'' |- |''ಶೋರ್ ಶರಬಾ''<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1164666/shor-sharaba-enters-post-production/|title='ಶೋರ್ ಶರಬಾ' ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ – ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್|date=17 August 2016 |ದಿನಾಂಕ=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|access-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016}}</ref> |- |''ಜಾಕ್‌ಪಾಟ್'' |- | rowspan="2" |2019 |''ಬಾಜಿ''<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ|url=https://images.dawn.com/news/1180947|title=ಮೀರಾ ಅವರು ಸಕೀಬ್ ಮಲಿಕ್ ಅವರ ಬಾಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ|last=ಹಕ್|first=ಇರ್ಫಾನ್ ಉಲ್|ದಿನಾಂಕ=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|work=Images|access-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018}}</ref> |- |''ಪ್ಯಾರೆ ಹಟ್ ಲವ್'' |- |2023 |''ಅಲ್ಲಾಹ್ಯಾರ್ ಮತ್ತು ದೇವರ 100 ಹೂವುಗಳು'' |- |TBA |''ಚಾ ಜಾ ರೆ'' |- |TBA |''ಆಸ್ಕರ್''<ref>{{cite news |last1=Lodhi |first1=Adnan |title=Meera turns director with 'Oscar' |url=https://tribune.com.pk/story/1056589/meera-turns-director-with-oscar/ |work=The Express Tribune |date=29 February 2016 |language=en}}</ref> |ಉರ್ದು/ಇಂಗ್ಲಿಷ್ |- |} ==ಟೆಲಿವಿಷನ್== {| class="wikitable" |- ! Year ! Tiltle ! Network |- |2016||''ಮೇ ಸಿತಾರಾ''||ಟಿವಿ ಒನ್ |- |2017||''ನಾಗಿನ್''||ಜಿಯೋ ಕಹಾನಿ - |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ== {| class="wikitable style" ! ಸಮಾರಂಭ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ |- | 1ನೇ ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ | N/A | {{nominated}} |- | 2ನೇ ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ | ''ರಕ್ಕಾಸಾ'' | {{nominated}} |- | 3ನೇ ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ | ''ಕಮಾಂಡೋ'' | {{nominated}} |- | 19ನೇ ಲಕ್ಸ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ | ''ಬಾಜಿ'' | {{nominated}} |- | 1ನೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಾಯಕಿ | N/A | {{won}} |- | 2ನೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಟಿವಿ ನಟಿ | ''ಹುಸಾನ್ ಅರಾ ಕೌನ್'' | {{nominated}} |- | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ | ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೆಮ್ಮೆ | N/A | {{won}} |} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿ * ವೀಣಾ ಮಲಿಕ್ * ಮಥಿರಾ * ರಬಿ ಪಿರ್ಜಾಡಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb name|0576195|Meera}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಲಾಹೋರ್‌ನ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಉರ್ದು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿನ್ನೈರ್ಡ್ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಿಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಲಸಿಗ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ನಟಿಯರು]] 4ftzrrolxoqj03pdgc4wzbly57riylb 0 178539 1371159 1355835 2026-04-02T13:42:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371159 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox economist|name=ಬೀನಾ ಅಗರ್ವಾಲ್|school_tradition=|color=|image=Bina Agarwal, 2012 (cropped).jpg|image_size=|caption=2012ರಲ್ಲಿ ಅಗರ್ವಾಲ್|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|institution=|field=[[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]<ref name="enote">[http://www.enotes.com/topic/Bina_Agarwal "Enotes page on Bina Agarwal"]{{Dead link|date=June 2016}}</ref>|alma_mater={{nowrap|[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಬಿ.ಎ., ಎಂ.ಎ.)<br />[[ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಪಿಎಚ್.ಡಿ.) }}|influences=|influenced=|contributions=|awards=ಆನಂದ ಕೆಂಟಿಶ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ1996 <br />ಎಡ್ಗರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ1996 <br />ಕೆ. ಎಚ್. ಬತೇಜಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1995–96 <br /> ಲಿಯೋಂಟಿಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2010 <br /> ಕೆನ್ನೆತ್ ಬೌಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2023|signature=|repec_prefix=|repec_id=|notes='''ಪ್ರಬಂಧ''' ''[https://www.worldcat.org/oclc/180477015 Mechanization in Indian agriculture: an analytical study based on the Punjab.]'' (1977)}} '''ಬೀನಾ ಅಗರ್ವಾಲ್''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ (development economist) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ. ಅವರು ಜಮೀನು, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು; ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಲಿಂಗಾಧರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆ; [[ಬಡತನ]] ಮತ್ತು [[ಅಸಮತೆ (ಆರ್ಥಿಕ)|ಅಸಮಾನತೆ]]; ಕಾನೂನು ಪರಿವರ್ತನೆ; ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ರೂಪಾಂತರದ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ''"ಎ ಫೀಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಒನ್ಸ್ ಓನ್: ಜೆಂಡರ್ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ"'' (ಸ್ವಂತ ಭೂಮಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಲಿಂಗಾಧರಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರ್ಕಾರಗಳು, [[ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=A field of one's own: gender and land rights in South Asia |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1994 |isbn=9780521429269 |location=Cambridge England New York, NY, USA}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇದು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ಸಹಿತವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. <ref name="Contributors">{{Cite journal|title=Notes on contributors|journal=Feminist Economics|volume=9|issue=2–3|pages=333–335|doi=10.1080/1354570032000114554|date=2003}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರ ತಂದೆ ಸೂರಜ್ ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಶ್ಯಾಮಾ ದೇವಿ ಅಗರ್ವಾಲ್. (ಅವರ ಪೊಷಕರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಗರ್ವಾಲ್‍ರವರು ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.)<ref>{{Cite web |last=Staff writer |date=9 November 2017 |title=SEED's Bina Agarwal launches book prize |url=http://www.humanities.manchester.ac.uk/humnet/news-events/recent-news/headline-603371-en.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123192711/http://www.humanities.manchester.ac.uk/humnet/news-events/recent-news/headline-603371-en.htm |archive-date=23 January 2018 |access-date=23 January 2018}}</ref> ಅವರು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಬಿಎ ಮತ್ತು ಎಂಎ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು, ಅವರ ಪ್ರಬಂಧವು "''Mechanization in Indian Agriculture: An Analytical Study Based on the Punjab''." (ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ: ಪಂಜಾಬ್ ಆಧಾರಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ). == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಅವರು ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್, [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಿನ್ನೇಸೋಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ "''ಡೇನಿಯಲ್ ಇಂಗಲ್ಸ್‌ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ"''ರಾಗಿದ್ದರು <ref name="Bina Agarwal">{{Cite web |title=ಬೀನಾ ಅಗರ್ವಾಲ್ |url=http://www.wrforum.org/profile/prof-bina-agarwal-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007043820/http://www.wrforum.org/profile/prof-bina-agarwal-2/ |archive-date=7 October 2015 |access-date=5 October 2015 |website=World Resources Forum}}</ref> ಅಗರ್ವಾಲ್ "ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ" ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |date=23 January 2012 |title=About |url=http://www.isecoeco.org/about/ |access-date=5 October 2015 |website=International Society for Ecological Economics}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಘದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, <ref name="Bina Agarwal" /> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, <ref>{{Cite web |title=Board Members |url=http://www.iaffe.org/pages/about-iaffe/board-members/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514153104/http://www.iaffe.org/pages/about-iaffe/board-members/ |archive-date=14 May 2019 |access-date=5 October 2015 |website=International Association for Feminist Economics}}</ref> ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜಾಲದ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಿಗ್ಲಿಟ್ಜ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾಪನ ಆಯೋಗದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref>{{Cite web |last=Stiglitz |first=Joseph |last2=Sen |first2=Amartya |last3=Fitoussi |first3=Jean-Paul |title=Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress |url=http://www.economie.gouv.fr/files/finances/presse/dossiers_de_presse/090914mesure_perf_eco_progres_social/synthese_ang.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007095148/http://www.economie.gouv.fr/files/finances/presse/dossiers_de_presse/090914mesure_perf_eco_progres_social/synthese_ang.pdf |archive-date=7 October 2015 |access-date=5 October 2015}}</ref> ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೀತಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಿತಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್) ಮತ್ತು UNRISD (ಜಿನೀವಾ) ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಆಂಟ್ವೆರ್ಪ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Bina Agarwal" /> ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಪರಿಣತರು. ಭೂಮಿ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳು; ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಲಿಂಗದ ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ; ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆ; ಕಾನೂನು; ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅವರು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ( [[ಅರ್ಥಮಾಪನಶಾಸ್ತ್ರ|ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಪನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ]] ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಅಂತರವಿಭಾಗೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ, ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ]]ಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ಬಹುಪಾಲು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯಾದ ''ಎ ಫೀಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಒನ್ಸ್ ಓನ್'' (ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1994) ನಲ್ಲಿ, ಅಗರ್ವಾಲ್ "ಮಹಿಳೆಯರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಲಿಂಗ ಆಧರಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref name="AFOOO">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |url=https://archive.org/details/fieldonesowngend00agar |title=A field of one's own: gender and land rights in South Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1994 |isbn=9780521429269 |location=Cambridge England New York, NY, USA |page=[https://archive.org/details/fieldonesowngend00agar/page/n591 576] |url-access=limited}}</ref> ಅವರು ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ವುಮೆನ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ &amp;amp; ಪಾಲಿಸಿಯ'' ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. <ref name="Ed_board">{{Cite web |title=Journal of Women, Politics & Policy – Editorial board |url=http://www.tandfonline.com/action/journalInformation?show=editorialBoard&journalCode=wwap20 |access-date=3 June 2014 |publisher=Taylor and Francis}}</ref> 2004–2005ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಳುವಳಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ನಿರೂಪಕರು ([[ಶಾಸಕಾಂಗ]]) 2005 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಎಲ್ಲಾ [[ಹಿಂದೂ]] ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ (ವಿವಾಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವಿವಾಹಿತರು) ಆಸ್ತಿಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="Lincei">{{Cite web |date=14 November 2016 |title=Lincei, all'indiana Bina Agarwal il distintivo di accademico |url=http://www.askanews.it/cronaca/lincei-all-indiana-bina-agarwal-il-distintivo-di-accademico_711941051.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220234302/http://www.askanews.it/cronaca/lincei-all-indiana-bina-agarwal-il-distintivo-di-accademico_711941051.htm |archive-date=20 December 2016 |access-date=5 December 2016 |website=Askanews |language=it |type=News article |location=Rome, Italy}}"Nel 2005 - ha raccontato Bina Agarwal - ho guidato una campagna per modificare la legge di successione in modo da consentire in India l'ereditarietà della terra anche alle donne. Dopo 9 mesi di battaglia, la modifica è passata e oggi la legge sull'ereditarietà è completamente paritaria, uomini e donne hanno gli stessi diritti di proprietà. E questo riguarda l'80% delle donne in India.</ref> ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಅಗರ್ವಾಲ್‍ರವರು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬದೊಳಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ "ಚೌಕಾಶಿ ವಿಧಾನ"ದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಏಕೀಕೃತ ಮನೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಢಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಔಪಚಾರಿಕ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚೌಕಾಶಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ, ಸಮುದಾಯ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ "ಚೌಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳು" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧವು ''ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್'' ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅತೀಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ (ಡೌನ್‍ಲೋಡ್) ಏಕೈಕ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Agarwal|first=Bina|title="Bargaining" and gender relations: within and beyond the household|journal=[[Feminist Economics (journal)|Feminist Economics]]|volume=3|issue=1|pages=1–51|doi=10.1080/135457097338799|date=1997}} [http://www.binaagarwal.com/downloads/apapers/bagaining_and_gender_relations.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240526140522/https://binaagarwal.com/downloads/apapers/bagaining_and_gender_relations.pdf |date=26 ಮೇ 2024 }}</ref> "ಚೌಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆ" ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು 1956 ರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು 2005 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ತರಲು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಗರ್ವಾಲ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |url=http://ccc.uchicago.edu/docs/BargainingAndLegalChange.pdf |title=Bargaining and legal change: toward gender equality in India's inheritance laws |date=October 2002 |publisher=[[Institute of Development Studies]] |series=IDS Working Paper 165 |location=Brighton, England}}</ref> ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ "ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯದ ಕಡೆಗೆ" ಎಂಬ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಆನುವಂಶಿಕ ಆಸ್ತಿಹಕ್ಕಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. == '''ಪುಸ್ತಕಗಳು''' == * ''ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆ'' (ಸಹ-ಸಂಪಾದನೆ; ಪಾಲ್ಗ್ರೇವ್, 2005) <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Psychology, rationality, and economic behaviour: challenging standard assumptions |last2=Vercelli |first2=Alessandro |publisher=Palgrave Macmillan in association with International Economic Association |year=2005 |isbn=9781403942531 |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire New York}}</ref> * ''ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ'' (ಸಹ-ಸಂಪಾದನೆ, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ(ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್)|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]], ದೆಹಲಿ, 2006) <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Capabilities, freedom, and equality: Amartya Sen's work from a gender perspective |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2007 |isbn=9780195692372 |location=New Delhi New York}}</ref> * ''ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಪ್ರೇಮಿ ಆಡಳಿತ'' (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ, 2010): ಇದನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ (ಇಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Gender and green governance: the political economy of women's presence within and beyond community forestry |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=9780191614309 |location=Oxford England New York USA}}</ref> == ಹುದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ) * ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ) * ಮಿನ್ನೇಸೋಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ವಿಂಟನ್ ಚೇರ್) * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಡೇನಿಯಲ್ ಇಂಗಾಲ್ಸ್ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ * ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕೆನಡಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಘದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು<ref name="IAFFE">{{Cite web |title=International Association for Feminist Economics (IAFFE) – Board members |url=http://www.iaffe.org/pages/about-iaffe/board-members/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514153104/http://www.iaffe.org/pages/about-iaffe/board-members/ |archive-date=14 May 2019 |access-date=17 April 2014 |publisher=University of Nebraska-Lincoln}}</ref> * ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜಾಲದ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು * ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರು * ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾಪನ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು * [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ|ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದ ಸಲಹೆಗಾರರು <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2025)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> * ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ (GDAE)ಯ 2010 ರ ಲಿಯೊಂಟಿಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2025)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ * ಭಾರತದ 12 ನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ "ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನಾನುಕೂಲಕರ ರೈತರ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪಿನ" ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು * ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು * ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬಡತನದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲುವು (ASAP) ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು * 2017 ರ ಬಲ್ಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=AP |author-link=Associated Press |date=12 September 2017 |title=Indian economist wins prestigious Balzan Prize, US scientists among awardees |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/indian-economist-wins-prestigious-balzan-prize-us-scientists-among-awardees/story-A4gNXPKtwKDbBZTBAXsl1I.html |access-date=13 September 2017 |work=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> == ಇನ್ನಿತರ ಗೌರವಗಳು == * ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ೨೦೦೨ ರ ಮಾಲ್ಕಮ್ ಆದಿಶೇಷಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref name="Contributors"/> * ಆನಂದ ಕೆಂಟಿಶ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1996, ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಏಷ್ಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (ಯುಎಸ್ಎ) (ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದವರು.) <ref name="Contributors" /> * ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ, ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀಡಲಾಗುವ '''ಎಡ್ಗರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' 1996. <ref name="Contributors" /> * ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹವಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಬತೇಜಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀಡುವ 1995–96 ರ '''ಕೆ.ಎಚ್. ಬತೇಜಾ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref name="Contributors" /> * ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳು == * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Monsoon poems |publisher=Ind-U. S. Incorporated |year=1976 |isbn=9780892538089 |location=USA}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Mechanization in Indian agriculture: an analytical study based on the Punjab |publisher=Allied Publishing |year=1986 |isbn=9788170230793 |location=New Delhi u.a}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Cold hearths and barren slopes: the woodfuel crisis in the Third World |publisher=Allied Publishers |year=1986 |isbn=9788170230076 |location=New Delhi}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Women, poverty and ideology in Asia: contradictory pressures, uneasy resolutions |last2=Afshar |first2=Haleh |author-link2=Haleh Afshar, Baroness Afshar |publisher=Macmillan |year=1989 |isbn=9780333444092 |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire England}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=A field of one's own: gender and land rights in South Asia |publisher=Cambridge University Press |year=1994 |isbn=9780521429269 |location=Cambridge England New York, NY, USA}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Structures of patriarchy: state, community, and household in modernising Asia |publisher=Kali for Women |year=1988 |isbn=9788185107066 |location=New Delhi}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Psychology, rationality, and economic behaviour: challenging standard assumptions |last2=Vercelli |first2=Alessandro |publisher=Palgrave Macmillan in association with International Economic Association |year=2005 |isbn=9781403942531 |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire New York}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Capabilities, freedom, and equality: Amartya Sen's work from a gender perspective |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=9780195692372 |location=New Delhi New York}} * {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Agarwal |first=Bina |title=Gender and green governance: the political economy of women's presence within and beyond community forestry |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=9780191614309 |location=Oxford England New York USA}} == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ * ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} # ಅಗರ್ವಾಲ್, ಬಿನಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ ಪ್ರದೀಪ್ (9/7/2003) "ಹೋಮ್ ಅಂಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ರೀವಿಸಿಟಿಂಗ್ ವಯಲೆನ್ಸ್" ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ # ಅಗರ್ವಾಲ್, ಬಿನಾ (25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005) ದಿ ಹಿಂದೂದಲ್ಲಿ "ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಗೆ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಹೆಜ್ಜೆ" == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * http://www.binaagarwal.com {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:೧೯೫೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:All articles with dead external links]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] cywd18vppu8djpgmkbgfkosta4khd5s 0 178559 1371220 1364055 2026-04-03T08:31:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371220 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = ಹಿಂದೂ | image = Muthappan.jpg | caption = ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಅಥವಾ ವಲಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ([[ಶಿವ|ಕಾಲಭೈರವನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ]]) ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೆಳ്ളಾಟೊಮ್ ಅಥವಾ ಚೆರಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ([[ಭೈರವ|ಕಾಲಭೈರವ]]) | name = ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ | god_of = <!--ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ--> | affiliation = | mantra = | weapon = [[ಈಟಿ]]‚ [[ಕತ್ತಿ]]‚ [[ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ]] | consort = <!--ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ--> | children = <!--ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪೌರಾಣಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ--> | abode = | mount = ಕಾಡು ನಾಯಿ (ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳು) }} '''ಮುತ್ತಪ್ಪನ್''' ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರು. ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರನ್ನು ಇಬ್ಬರು ದೇವತೆಗಳ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ - ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಅಥವಾ ವಲಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ([[ಶಿವ|ಕಾಲಭೈರವನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ]]) ಮತ್ತು ವೆಳ್ಳಾಟೊಮ್ ಅಥವಾ ಚೆರಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ([[ಭೈರವ|ಕಾಲಭೈರವ]], [[ವಿಜ್ಞಾನ ಭೈರವ ತಂತ್ರ|ಭೈರವ ತಂತ್ರ]]ದ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪ). ಇವರನ್ನು ಪೂರ್ವಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಭಕ್ತರು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ |url=https://english.manoramaonline.com/news/campus-reporter/2019/01/09/sree-muthappan-theyyam-devotees-festival.html|date=9 ಜನವರಿ 2019 |newspaper=ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ |department=ನಗರ: ತಿರುವನಂತಪುರಂ |agency=ಟಿಎನ್ಎನ್ |access-date=1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020}}</ref> ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]]ನ [[ತಿಯ್ಯರ್]] ಸಮುದಾಯದವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಬಾರ್ನ [[ತಿಯ್ಯರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಕುಲಪೂರ್ವಿಕನೆಂದು (ಕುಲದ ಪೂರ್ವಜ) ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್: ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ತೆಯ್ಯಮ್ |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2019/01/09/sree-muthappan-theyyam-devotees-festival.html |website=ಒನ್ಮನೋರಮ |date=9 ಜನವರಿ 2019 |access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.experiencefestival.com/theyyam_-_sree_muthappan_theyyam |title= ತೆಯ್ಯಮ್ - ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಮ್|website=www.experiencefestival.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108065703/http://www.experiencefestival.com/theyyam_-_sree_muthappan_theyyam |archive-date=ಜನವರಿ 8, 2011}}</ref><ref>{{cite journal | last1=ಪೆರೇರಾ | first1=ಫಿಲಿಪೆ | title=ನಂಬಿಕೆಯು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಪಂಥದ ಅವಲೋಕನಗಳು | journal=ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕಾ | date=2021 | volume=14 | pages=127–138 | doi=10.5325/ECUMENICA.14.1.0127 | url=https://www.academia.edu/48831571 }}</ref> ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಡಪ್ಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮಡಪ್ಪುರ]] ಈ ದೇವರ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಭಕ್ತರು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ |url=https://english.manoramaonline.com/news/campus-reporter/2019/01/09/sree-muthappan-theyyam-devotees-festival.html|date=9 ಜನವರಿ 2019 |newspaper=ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ |department=ನಗರ: ತಿರುವನಂತಪುರಂ |agency=ಟಿಎನ್ಎನ್ |access-date=1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020}}</ref> ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಆಚರಣೆಗಳು ಶಾಕ್ತೇಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಪಂಚಮಕಾರ|ಪಂಚ-ಮ-ಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಕಳ್ಳು" ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮೀನು" ಸೇರಿವೆ. ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರನ್ನು ತೆಯ್ಯಮ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತ ವಿಗ್ರಹ) ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಾದ ಮಡಪ್ಪುರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಗ್ರಹ ರೂಪಗಳು ಅಥವಾ ಕೊಡಿಮರಂ (ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ) ನಂತಹ ರಚನೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=ಪ್ರವಾಸಿಗರು/ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಆಹಾರ (ಪ್ರಸಾದ)ದ ಪಾತ್ರ: ಕೇರಳದ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ |url=https://ihmpusa.net/wp-content/uploads/2023/02/RP-10.pdf |website=ಐಎಚ್ಎಂ ಪೂಸಾ |access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref> ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಲದವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ತಮ್ಮ ಸರ್ವಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಮಡಪ್ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಜಾತ್ಯತೀತತೆ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಕೇರಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಮ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ವೀಡಿಯೊ ವೈರಲ್ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಹಾಯದ ಹರಿವು |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/Feb/24/help-pours-in-for-kerala-muslim-woman-as-her-meet-with-muthappan-theyyam-goes-viral-2423044.html |website=ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ |date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 |access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref><ref>{{cite web |title='ನೀವು ಭಿನ್ನರಲ್ಲ': ತೆಯ್ಯಮ್ ಕಲಾವಿದನ ಮಾತುಗಳು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಗೆ ಹೃದಯ ಗೆಲ್ಲುತ್ತವೆ |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/you-arent-different-theyyam-artistes-words-muslim-woman-wins-hearts-161326 |website=ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ |date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 |access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref> ==ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು== [[File:Rakta Bhairava.jpg|thumb|ನಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ''[[ಭೈರವ]]'' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ.]] [[File:Thiruvappana closeup - 1.JPG|thumb|ತಿರುವಪ್ಪನ ಪ್ರದರ್ಶನ]] [[Image:Muthappan vellaattam.jpg|thumb|right|ವೆಳ್ಳಾಟ್ಟೊಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಇಬ್ಬರು ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅವತಾರವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ: ತಿರುವಪ್ಪನ ಮತ್ತು ವೆಳ್ಳಾಟೊಮ್. ತಿರುವಪ್ಪನ ಮತ್ತು ವೆಳ್ಳಾಟೊಮ್ ಎಂಬ ಈ ದ್ವಂದ್ವ ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉತ್ತರ [[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ತೆಯ್ಯಂಕಲಿಯಾಟ್ಟೆಂ]]ನವರಂತೆ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಇಬ್ಬರು ದೇವತೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಥವಾ ಏಕೀಕೃತ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ: ಕಾಲಭೈರವನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ (ಸ್ಥಿರ) ಮತ್ತು ಕಾಲಭೈರವ (ಚಲನಶೀಲ), ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪ. ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ತೆಯ್ಯಮ್ಗಳನ್ನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ತೆಯ್ಯಮ್ಗಳು ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಇಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.experiencefestival.com/toddy_-_toddy_from_coconut_or_palm_tree |title= ಜ್ಞಾನೋದಯ - ಎಕ್ಸ್ಪಿರಿಯನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್|website=www.experiencefestival.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20091219135418/http://www.experiencefestival.com/toddy_-_toddy_from_coconut_or_palm_tree |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 2009}}</ref> ===ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕಥೆಗಳು=== ====ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್==== ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಪಂಥವು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಎರುವೆಸ್ಸಿ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರುವೆಸ್ಸಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕೊಡಗು (ಕೂರ್ಗ್) ಪರ್ವತಗಳ ದೂರದ ಕಣಿವೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಂಥದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಪಡಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ಸಾಕು ತಾಯಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಎರುವೆಸ್ಸಿಯ ಮುಟ್ಟೆದತ್ತು ಅರಮನ ಮತ್ತು ಎಳಯಿದತ್ತು ಅರಮನ ಅರಮನೆಗಳ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇವು ಅಂಜರಮನಕ್ಕಲ್ (5 ''ಅರಮನೆ''ಗಳು) [[ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜವಂಶ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಕೇರಳದ ಕೊನೆಯ ತಿಯ್ಯ ರಾಜವಂಶ ಇದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಎರುವೆಸ್ಸಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ನ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಪಂಥದ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳು - ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಎರುವೆಸ್ಸಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ |url=https://www.researchgate.net/publication/386883597 |website=ರಿಸರ್ಚ್ಗೇಟ್ |access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref><ref>{{cite web | title=ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಮರೆತುಹೋಗಿದೆ: ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಶೇಷಗಳು ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಿವೆ | date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/Apr/06/neglected-and-forgotten-remains-of-mannanar-dynasty-crumbling-2438459.html }}</ref> ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ದೈವಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಂಕರ ವಳುನವರ್ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತನು ಮಗುವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಡಿಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮ ಭಗವಾನ್ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref>{{cite book | last1=ಜಿಮೆನೆಜ್ ರೂಯಿಜ್ | first1=ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಎಡುರ್ನೆ | last2=ಭಾರತೀಯ | first2=ಶಿವಂ | last3=ಭಟ್ಟ್ | first3=ವೈಭವ್ | title=ಸುಸ್ಥಿರ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊನಮಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು | date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2024 | publisher=ಐಜಿಐ ಗ್ಲೋಬಲ್ | isbn=979-8-3693-1815-7 | url=https://books.google.com/books?id=lcj8EAAAQBAJ&dq=mannanar+muthappan&pg=PA151 }}</ref> ಅಯ್ಯಂಕರ ವಳುನವರ್ ತನಗೆ ಮಗುವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಡಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಅಂತರ್ಜನಮ್ ಭಗವಾನ್ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=lcj8EAAAQBAJ&dq=mannanar&pg=PA151 | title=ಸುಸ್ಥಿರ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊನಮಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು | isbn=979-8-3693-1815-7 | last1=ಜಿಮೆನೆಜ್ ರೂಯಿಜ್ | first1=ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಎಡುರ್ನೆ | last2=ಭಾರತೀಯ | first2=ಶಿವಂ | last3=ಭಟ್ಟ್ | first3=ವೈಭವ್ | date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2024 | publisher=ಐಜಿಐ ಗ್ಲೋಬಲ್ }}</ref><ref name="12rr">{{Cite web|last=ವಿ.ಲಿಸ್ಸಿ ಮಾಥ್ಯೂ| url=https://keralabookstore.com/book/kathivanoor-veeran/12272/|title=ಕತಿವನೂರ್ ವೀರನ್|access-date=2020-11-07|language=en|page=90-91}}</ref> ಆಕೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಆಕೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮರುದಲೇ, ಹತ್ತಿರದ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆ ಸಮೀಪದ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ಮಗುವೊಂದನ್ನು ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು. ಆಕೆ ಆ ಮಗುವನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಳು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಂತ ಮಗನಂತೆ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಹುಡುಗನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಳಿಯ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ನಂತರ ಅವನು ಬಡವರಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜೀವನ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಹುಡುಗನು ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಿವಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯಂಕರ ವಳುನವರನು ಬಹಳ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡನು. ಅಯ್ಯಂಕರ ವಳುನವರನು ವಿಷಯವನ್ನು ತಾನೇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಆಗ ಹುಡುಗನು ತನ್ನ ದೈವಿಕ ರೂಪವನ್ನು (ವಿಶ್ವರೂಪಂ, ಅಥವಾ ವಿಶ್ವರೂಪ, ಅವನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೂಪ) ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಗುವಲ್ಲ, ದೇವರು ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವನ ಮುಂದೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗವೆರಗಿದರು, ತಮ್ಮನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿಸಿದರು. ಅವನು ಮನೆ ತೊರೆದ ಕ್ಷಣ, ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕಂಡ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಯಿತು. ಅವನ ತಾಯಿ ಅವನಿಗೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡನು ಇದರಿಂದ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಿರುವಪ್ಪನನನ್ನು ಕುರುಡನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವನು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. [[ಕುನ್ನತ್ತೂರ್|ಕುನ್ನತ್ತೂರಿನ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವು ಅವನನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು. ತಾಳೆ ಮರಗಳ [[ಕಳ್ಳು|ಕಳ್ಳಿನ]] ಕಡೆಗೂ ಅವನು ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು. ಚಂದನ್ (ಒಬ್ಬ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ [[ಕಳ್ಳು ಕೀಳುವವನು]]) ತನ್ನ ಕಳ್ಳು ತಾಳೆ ಮರಗಳಿಂದ ಕಳುವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ರಾತ್ರಿ ಅವನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ತನ್ನ ತಾಳೆ ಮರಗಳಿಂದ ಕಳ್ಳು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಅವನು ತುಂಬಾ ಕೋಪಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡುವ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದನು. ಚಂದನನ ಪತ್ನಿ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಬಂದಳು. ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ಮನ ಮುರಿದು ಅತ್ತಳು. ತಾಳೆ ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನನ್ನು ಕಂಡ ಅವಳು, ಅವನನ್ನು "ಮುತ್ತಪ್ಪನ್" ಎಂದು ಕರೆದಳು ({{lang|ml|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್}} ಸ್ಥಳೀಯ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಅಜ್ಜ' ಎಂದರ್ಥ). ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಆ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಚಂದನನಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿತು. ಅವಳು ಬೇಯಿಸಿದ ಕಡಲೆ ([[ಕಡಲೆ]]), ತೆಂಗಿನ ಚೂರುಗಳು, ಸುಟ್ಟ [[ಮೀನು]] ಮತ್ತು ಕಳ್ಳುವನ್ನು ಮುತ್ತಪ್ಪನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. (ಇಂದಿಗೂ, ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಕಡಲೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಚೂರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಅವಳು ಅವನಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಚಂದನನ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕುನ್ನತ್ತೂರನ್ನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕುನ್ನತ್ತೂರ್ ಪಡಿ]]. ಕುನ್ನತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತನ್ನ [[ಅವತಾರ]]ದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನಿವಾಸವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಕುನ್ನತ್ತೂರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಆ ಬಾಣವು ಪರಸ್ಸಿನಿ ತಲುಪಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇಂದು ಪರಸ್ಸಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿಯ [[ತೀರ್ಥ]]ದಲ್ಲಿ ([[ಪವಿತ್ರ ಜಲ]]) ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಆ ಬಾಣವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಬಲಿಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ [[ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವಿನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿ, ಸೂರತ್ |title=ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕಥೆ |url=http://www.shreemuthappansurat.com/Story%20of%20Muthappan.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021092342/http://www.shreemuthappansurat.com/Story%20of%20Muthappan.html |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2010 }}</ref> ತಿರುವಪ್ಪನ್-ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನು [[ಪೆರಾವೂರ್]] ಬಳಿಯ ಪುರಳಿಮಲ ತಲುಪಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು; ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಅವನನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ {{lang|ml|ಚೆರುಕ್ಕನ್}} (ಚೆರುಕ್ಕನ್) ಎಂದು ಕರೆದನು, ಅಂದರೆ 'ಯುವ ಹುಡುಗ', ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋದನು. ಈ ಎರಡನೇ ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ''[[ವೆಳ್ಳಾಟ್ಟಮ್]]'' (ಅಥವಾ {{lang|ml|ವೆಳ್ಳಾಟೊಮ್}}) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ತಿರುವಪ್ಪನ್ - ವಲಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ (ವಿಷ್ಣು) - ''ಮುತ್ತಪ್ಪನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್, {{lang|ml|ವೆಳ್ಳಾಟಮ್}} ಅಥವಾ {{lang|ml|ಚೆರಿಯ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್}} (ಶಿವ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.{{citation needed|date=ನವೆಂಬರ್ 2021}} ಈ [[ತೆಯ್ಯಂ]]ಗಾಗಿ ಒಣಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ದುಂಡನೆಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{clarify|date=ನವೆಂಬರ್ 2021|reason=ಇದು ಇಲ್ಲಿಗೆ, ಈ ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫಿಗೆ ಸೇರಿದೆಯೇ?}} ===ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಮತ್ತು ನಾಯಿಗಳು=== ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಯಾವಾಗಲೂ ನಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಯಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೆತ್ತಿದ ಕಂಚಿನ ನಾಯಿಗಳಿವೆ, ಅವು ದೇವರ ಅಂಗರಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರಸಾದ]] ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮೊದಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ನಾಯಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ಗೆ ನಾಯಿಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಥೆ: : ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನದೊಳಗಿನ ನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಿಮರಿಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ ನಡೆಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಸಮಾರಂಭದ ಅವಧಿಗೆ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ಆತ್ಮವು ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ಬಹುಶಃ ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶಕನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದರು. ಆ ದಿನದಿಂದ, ತೆಯ್ಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದವು.<ref>{{cite web |url=http://chayilyam.com/folklore/parassinikadavu-muthappan |title=ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ &#124; ചായില്യം |publisher=ಚಯಿಲ್ಯಂ.ಕಾಮ್ |date=24 ಮೇ 2010 |accessdate=2015-03-17 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314105645/http://chayilyam.com/folklore/parassinikadavu-muthappan |url-status=dead }}</ref> ==ಹಬ್ಬದ ಮೆರವಣಿಗೆ== [[ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವಿನ]] ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವು, [[ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರಿನ]] [[ತಿಯ್ಯ]] ಸಮುದಾಯದ [[ತಯ್ಯಿಲ್]] ಗೋತ್ರದ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಬಲಿಪೀಠದವರೆಗಿನ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ದೇವರಿಗೆ 'ಪೂಜೆ' (ಪ್ರಾರ್ಥನೆ) ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?articleType=travel&contentId=729867&programId=1073751467&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ |title=ಪರಸ್ಸಿನಿ ಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ |publisher=ಮನೋರಮಾಆನ್ಲೈನ್.ಕಾಮ್ |date= |accessdate=2015-03-17}}</ref> ==ಕಣ್ಣೂರು ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು== [[File:Sree Muthappan Kalasam dance.JPG|thumb|ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕಳಶಂ ನೃತ್ಯ]] ಕೇರಳದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹೋದ ಭಕ್ತರು [http://www.muthappan.in ಕೊಯಮತ್ತೂರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517210458/http://muthappan.in/ |date=2014-05-17 }} [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬೈ]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ{{fact|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022}}. ಏಕೆಂದರೆ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]], ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವರು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಡಪ್ಪುರವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದರೆ [[ನೀಲೇಶ್ವರ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಮಡಪ್ಪುರ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ಕೊರೋತ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಈಗ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಧು ([[ತಾಳೆ ಕಳ್ಳು|ಕಳ್ಳು]]) ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ''ಎಳುಥಾಚನ್'' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ''ಮಧು'' ಕುಡಿಯುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಹನಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ [[ಹಲಸು|ಹಲಸಿನ]] ಮರಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಪ್ಪನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮರಣದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷಿಯನ್ನು]] ಕರೆದರು. ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವರಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ''ಮಧು'' ನೀಡುವ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇವರು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಷಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವನಿಗೆ ಇನ್ನು ''ಮಧು'' ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವನು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೊರೋತ್ ಕುಟುಂಬವು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೋಷಕರಾದರು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಜನರು ಪ್ರತಿದಿನ ಇದನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವರು ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಲ್ಲನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವನು ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ''ಪಾಯಕುಟ್ಟಿ'' ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವಿನ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=https://keralatemplevisit.blogspot.com/2010_06_01_archive.html |title=ಕೇರಳ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭೇಟಿ: ಜೂನ್ 2010 |publisher=ಕೇರಳದೇವಸ್ಥಾನಭೇಟಿ.ಬ್ಲಾಗ್ಸ್ಪಾಟ್.ಕಾಮ್ |date=2010-06-21 |accessdate=2015-03-17}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ===ಪುಸ್ತಕಗಳು=== # ''ಮುತ್ತಪ್ಪ ದರ್ಶನಂ'' - ಸೇತುಮಾಧವ ವಾರಿಯರ್ (ಯಮಳಾನಂದನಾಥ) ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Muthappan}} * [http://www.sreemuthappan.net/historypage/history.htm ಶ್ರೀ ಪರಸ್ಸಿನಿ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828063544/http://www.sreemuthappan.net/historypage/history.htm |date=2005-08-28 }} * [http://www.sreemuthappan.org/ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್] * [http://www.thayyilmadappura.in/ ತಯ್ಯಿಲ್ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಮಡಪ್ಪುರ, ಪಿನರಾಯಿ] * [http://www.srimuthappan.org/ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರನ್] * [http://www.muthappan.in/ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಸೇವಾ ಸಂಘಂ & ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೊಯಮತ್ತೂರು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517210458/http://muthappan.in/ |date=2014-05-17 }} * [http://www.valluvankadavusreemuthappan.org/ ವಳ್ಳುವನ್ ಕಡವು ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105120347/http://valluvankadavusreemuthappan.org/ |date=2014-01-05 }} * [https://www.flickr.com/sree_muthappan/ ವಳ್ಳುವನ್ ಕಡವು ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಅವರ ಫೋಟೋಗಳು] * [https://www.youtube.com/watch?v=aatRgPgH-3U/ ವಳ್ಳುವನ್ ಕಡವು ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ] * [http://sreemuthappanmadappura.com]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{authority control}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು]] ekqvfd03ra758h10mjwhrcsnlrrb77h 0 178697 1371170 1356395 2026-04-02T16:40:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371170 wikitext text/x-wiki {{Standard model of particle physics|cTopic=[[Elementary particle]]s}} [[ಚಿತ್ರ:Bosons-Hadrons-Fermions-RGB-png2.png|thumb|Bosons form one of the two fundamental classes of [[ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣ|subatomic particle]], the other being [[ಫರ್ಮಿಯಾನ್|fermions]]. All subatomic particles must be one or the other. A composite particle (hadron) may fall into either class depending on its composition.]] [[ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]], '''ಬೋಸಾನ್''' / / ˈboʊzɒn / [ 1 <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/boson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709191352/https://www.lexico.com/definition/boson|archivedate=9 July 2021|title=boson|encyclopedia=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> / ɒn / [ 2 ] <ref>{{Cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman pronunciation dictionary |publisher=Longman |year=1990 |isbn=978-0582053830 |location=Harlow, England}} entry "Boson"</ref> [[ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣ|ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣವಾಗಿದ್ದು]], ಸ್ಪಿನ್ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (0, 1, 2, . .. ) ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣದ ಎರಡು ಮೂಲಭೂತ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಸ ಅರ್ಧ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಹೊಂದಿರುವ [[ಫರ್ಮಿಯಾನ್|ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು]] ( (1/2, 3/2, 5/2, ...)   ಗಮನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣವೂ ಬೋಸಾನ್ ಅಥವಾ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್ ಆಗಿದೆ.ಈ ಕಣಗಳಿಗೆ [[ಪೌಲ್ ಡಿರಾಕ್|ಪಾಲ್ ಡಿರಾಕ್ ಅವರು]] ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ''ಬೋಸಾನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ [[ಮೂಲಕಣಗಳು|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ]], ಇದು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ (ಫ಼ೆರ್ಮಿಯಾನ್ ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತು" ವಿನ ಘಟಕಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು (ಉದಾ ಗ್ಲುವಾನ್‌ಗಳು ) ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಇತರ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಬಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ( [[ದೇವಕಣ|ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್]] ) [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ]] ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಮೆಸಾನ್|ಮೆಸಾನ್‌ಗಳಂತಹ]] ಇತರ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗೆ, ಬಹು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು [[ಬೋಸ್-ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಸಂಖ್ಯಾಕಲನವಿಜ್ಞಾನ|ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]] ವಿವರಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೀಲಿಯಂ-4 ಪರಮಾಣುಗಳ ಅನಿಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಫ಼್ಲುಯಿಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಅರೆಕಣಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. == ಹೆಸರು == ಭಾರತೀಯ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಸತ್ಯೇಂದ್ರನಾಥ ಬೋಸ್|ಸತ್ಯೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಬೋಸ್]] ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ [[ಪೌಲ್ ಡಿರಾಕ್|ಪಾಲ್ ಡಿರಾಕ್]] <ref>{{Cite book |title=Notes on Dirac's lecture ''Developments in Atomic Theory'' at Le Palais de la Découverte, 6&nbsp;December 1945 |publisher=UKNATARCHI Dirac Papers |id=BW83/2/257889}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Farmelo |first=Graham |url=https://books.google.com/books?id=qsodmIGD0fMC&q=farmelo+graham+the+strangest+man |title=The Strangest Man: The Hidden Life of Paul Dirac, Mystic of the Atom |date=2009-08-25 |publisher=Basic Books |isbn=9780465019922 |pages=331 |language=en}}</ref> ಅವರು ''ಬೋಸಾನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಬೋಸ್ ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿದೆ-]] ) ರೀಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು , <ref name="AP-20120710">{{Cite news |last=Daigle |first=Katy |date=10 July 2012 |title=India: Enough about Higgs, let's discuss the boson |url=http://apnews.excite.com/article/20120710/D9VU1DRG0.html |access-date=10 July 2012 |agency=[[Associated Press]] |archive-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316121948/http://apnews.excite.com/article/20120710/D9VU1DRG0.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="NYT-20120919">{{Cite news |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=19 September 2012 |title=The Bose in the Boson |url=http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/09/19/indians-clamor-for-credit-for-the-bose-in-boson/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922024310/http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/09/19/indians-clamor-for-credit-for-the-bose-in-boson/ |archive-date=22 September 2012 |access-date=21 September 2012 |work=[[The New York Times]] |department=Latitude (blog)}}</ref> ಅವರು ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್ಟೈನ್]] ಅಂತಹ ಕಣಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಈಗ [[ಬೋಸ್-ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಸಂಖ್ಯಾಕಲನವಿಜ್ಞಾನ|ಬೋಸ್-ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಬೋಸ್-ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಕಂಡೆನ್ಸೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Higgs boson: The poetry of subatomic particles |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-18708741 |access-date=6 July 2012 |work=BBC News}}</ref> == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ==   ಗಮನಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ [[ಮೂಲಕಣಗಳು|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳು]] ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು (ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ) ಅಥವಾ [[ಫರ್ಮಿಯಾನ್|ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು]] (ಬೆಸ ಅರ್ಧ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ). <ref name="DarkMatter">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Carroll, Sean |title=Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2007 |isbn=978-1598033502 |series=Dark Matter, Dark Energy: The dark side of the universe |at=Part&nbsp;2, p.&nbsp;43 |quote=...&nbsp;boson: A force-carrying particle, as opposed to a matter particle (fermion). Bosons can be piled on top of each other without limit. Examples are photons, gluons, gravitons, weak bosons, and the Higgs boson. The spin of a boson is always an integer: 0, 1, 2, and so on&nbsp;...}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ( [[ಲೆಪ್ಟಾನ್|ಲೆಪ್ಟಾನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಗಳು ) ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಇತರ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಬಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ]] ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. [[ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಮಾಡೆಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಐದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಿವೆ: * ಒಂದು ''ಸ್ಕೇಲಾರ್ ಬೋಸಾನ್'' (ಸ್ಪಿನ್ = 0) ** H0 [[ದೇವಕಣ|ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸಾನ್]] - [[Higgs mechanism|ಹಿಗ್ಸ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ]] ಮೂಲಕ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ]] ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಕಣ. * ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ''ವೆಕ್ಟರ್ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು'' (ಸ್ಪಿನ್ = 1). ಇವು ಗೇಜ್ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು : ** γ [[ಫೋಟಾನ್]] – [[Electromagnetic field|ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] ಬಲ ವಾಹಕ ** g [[Gluon|ಗ್ಲುವಾನ್‌ಗಳು]] (ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳು) - [[Strong interaction|ಬಲವಾದ ಬಲವನ್ನು]] ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳು ** Z [[W and Z bosons|ತಟಸ್ಥ ದುರ್ಬಲ ಬೋಸಾನ್]] - [[Weak interaction|ದುರ್ಬಲ ಬಲವನ್ನು]] ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕ ** W± [[W and Z bosons|ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ದುರ್ಬಲ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು]] (ಎರಡು ವಿಧಗಳು) - ದುರ್ಬಲ ಬಲವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವ ಬಲ ವಾಹಕಗಳು ಸಹ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಬಲವಾಹಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ''ಎರಡನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಟೆನ್ಸರ್ ಬೋಸಾನ್'' (ಸ್ಪಿನ್ = 2) ಅನ್ನು ಗ್ರಾವಿಟನ್ (G) ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. {{Efn|Despite being the carrier of the gravitational force which interacts with mass, most attempts at [[quantum gravity]] have expected the graviton to have no mass, just like the photon has no electric charge, and the [[W and Z bosons]] have no [[flavour (particle physics)|"flavour"]].}} == ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು == ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣಗಳು ( ಹ್ಯಾಡ್ರಾನ್‌ಗಳು, [[ಬೈಜಿಕ ಕೇಂದ್ರ|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪರಮಾಣು|ಪರಮಾಣುಗಳು]] ) ಅವುಗಳ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಬೋಸಾನ್‌ಗಳು ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಮತ್ತು ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳು ಅರ್ಧ ಬೆಸ-ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಸ್ಪಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ''ಸಮ'' ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫೆರ್ಮಿಯಾನ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಣವು ಬೋಸಾನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗೆ(1/2 + 1/2 + 1/2 + 1/2 = 2). ಸಂಯೋಜಿತ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ [[ಮೆಸಾನ್|ಮೀಸಾನ್‌ಗಳು]] * [[ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್|ಡ್ಯೂಟೇರಿಯಮ್]], ಹೀಲಿಯಂ-4 ( [[ಅಲ್ಫ ಕಣ|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ), <ref> {{Cite journal|last=Qaim|first=Syed M.|last2=Spahn|first2=Ingo|last3=Scholten|first3=Bernhard|last4=Neumaier|first4=Bernd|date=June 8, 2016|title=Uses of alpha particles, especially in nuclear reaction studies and medical radionuclide production|journal=Radiochimica Acta|volume=104|issue=9|page=601|doi=10.1515/ract-2015-2566|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/ract-2015-2566/html|accessdate=May 22, 2021}} </ref> ಕಾರ್ಬನ್-12, ಸೀಸ-208, ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸಮ [[ರಾಶಿಸಂಖ್ಯೆ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಿರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಳು. [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಣಗಳಾಗಿ]], ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗದ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡಿಟಿ]] ಮತ್ತು ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಕಂಡೆನ್ಸೇಟ್‌ಗಳ ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುವ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದೇ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದಾದ ಬೋಸಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೀಲಿಯಂ-4 ಪರಮಾಣುಗಳ ಅನಿಲವನ್ನು [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಶೂನ್ಯ|ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ]] ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ತಂಪಾಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಕಣಗಳ [[ಚಲನಶಕ್ತಿ|ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯು]] ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದಾಗ, ಅದು ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರೆವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸಿಟಾನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಕ್ವಾಸಿಪರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ == ಕೆಲವು ಕ್ವಾಸಿಪಾರ್ಟಿಕಲ್‌ಗಳು ಬೋಸಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೂಪರ್ ಜೋಡಿಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋನಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಬೋಸ್-ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಸಂಖ್ಯಾಕಲನವಿಜ್ಞಾನ|ಬೋಸ್-ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Jr.2004">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Poole, Charles P. Jr. |author-link= |url=https://books.google.com/books?id=CXwrqM2hU0EC |title=Encyclopedic Dictionary of Condensed Matter Physics |date=11 March 2004 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-054523-3}}</ref> {{Reference page|130}} * Anyon – Type of two-dimensional quasiparticle * Bose gas – State of matter of many bosons * Parastatistics – Notion in statistical mechanics {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{particles}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] f0dy6to6vew2wfvnrnhv3ce4ahg8wu0 0 178802 1371182 1370715 2026-04-03T00:32:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371182 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox person | name = ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ | image = Sadhguru, Manju Warrier & Shashi Kumar at KLF 2017 (cropped)2.jpg }} '''ಮಿಸ್ಟ್ ವಾರಿಯರ್''' ( ʋaːɾjər ; ಜನನ 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978/1979) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಏಳು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018 |work=Firstpost}}</ref> ಅವರು ವಾರಿಯರ್ ''ಸಕ್ಷಮ್'' (1995) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ತುವಲ್ ಕೊಟ್ಟಾರಂ'' (1996), ''ಸಲ್ಲಪಂ'' (1996), ''ಈ ಪುಳಯಂ ಕಡನ್ನು'' (1996), ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' (1997) ಮತ್ತು ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (1998) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130651/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-date=20 October 2013 |access-date=19 October 2013 |publisher=Pvv.ntnu.no}}</ref> 1998 ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಾರಿಯರ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರ ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು?'' (2014) ನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vilakudy |first=Rajaneesh |date=20 May 2014 |title=How Old Are You is not Manju Warriers real life |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/How-Old-Are-You-is-not-Manju-Warriers-real-life-story/articleshow/35395851.cms |access-date=12 January 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=5 December 2013 |title=How Old Are You: Unveiling the Male-Female Bond |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece#.UzM3-vl5P_E |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208043700/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece?#.UzM3-vl5P_E |archive-date=8 December 2013 |access-date=12 June 2014 |website=The New Indian Express}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ 1978/1979 ರಂದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref name="Asianet_Jul2018">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=N. M. |first=Lakshmi |date=2 July 2018 |title=Manju Warrier is not a Keralite by birth, 8 unknown facts about the actress |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162519/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |work=[[Asianet News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thank You. But it's not my birthday today:Manju Warrier |url=http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162826/http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=[[Sify]]}}</ref> <ref name="Asianet_Sep2020">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 September 2020 |title=Happy birthday Manju Warrier: We bet you didn't know these facts about your favourite star |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/happy-birthday-manju-warrier-we-bet-you-didn-t-know-these-facts-about-your-favourite-star-snj-qgfnkb#image1 |access-date=1 May 2022 |work=Asianet |language=en}}</ref> ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದವರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/manju-warrier-lesser-known-facts/photostory/48858651.cms |access-date=17 July 2021 |work=The Times of India}}</ref> ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ತಂದೆ ಟಿವಿ ಮಾಧವನ್, ಶಕ್ತಿ ಫೈನಾನ್ಸ್ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಗಿರಿಜಾ ( ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲದವರು) ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮಧು ವಾರಿಯರ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಯೋಧ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನ ಸಿಎಸ್‌ಐ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Asianet_Sep2020" /> ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಚೌವ್ವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 October 2017 |title=Manju Warrier reveals why she supported Dileep starrer Ramaleela |url=http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229232136/http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en |agency=Asianet News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಮೊದಲ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (1995-1999) === 17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಾಕ್ಷ್ಯಂ'' (1995) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=The Times of India}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ''ಸಲ್ಲಾಪಂ'' (1996) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |work=The Times of India}}</ref> ಜುಲೈ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ, ಪ್ರಭು ಗಣೇಶನ್ ಮತ್ತು ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=15 July 2013 |title='˜This is my second birth' |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/this-is-my-second-birth/articleshow/21459180.cms}}</ref> <ref>{{Cite web |title=മഞ്ജു വാര്യര് ക്യാമറക്കുമുന്നില് തിരിച്ചെത്തി |url=http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719200413/http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-date=19 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=The Indian Reader}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 August 2014 |title=After 15 years, Manju Warrier is back on stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/after-15-years-manju-warrier-is-back-on-stage/articleshow/40010177.cms#:~:text=Actress%20Manju%20Warrier%20had%20made,first%20dance%20performance%20to%20Singapore |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=25 September 2013 |title=Aishwarya Rai Bachchan and Manju Warrier teaming up for an ad? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aishwarya-rai-bachchan-and-manju-warrier-teaming-up-for-an-ad/articleshow/23032444.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು "ಅವರ ಜೀವನದ ''ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳ'' ಸರಣಿ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Manju's 'Sallapam' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821214207/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-date=21 August 2016 |access-date=21 August 2016 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 November 2013 |title=Manju Warrier, Shabana Asmi and Kim Ki duk for IFFK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-shabana-asmi-and-kim-ki-duk-for-iffk/articleshow/26573431.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ, ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಪತ್ರಂ'' ಕ್ರಮವಾಗಿ 1996 ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=2 July 2023 |title=Highest Box Office Grossing Malayalam Movies by Year: Don't Miss It! |url=https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |archive-date=18 ಮೇ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518111759/https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |url-status=dead }}</ref> ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಕನ್ನೆಜುಟಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' . <ref name="auto2">{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Happy Birthday lady superstar, best movies of Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206054251/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-date=6 December 2021 |access-date=6 December 2021 |website=Mathrubhumi}}</ref> <ref name="Firstpost">{{Cite web |date=17 March 2019 |title=From Sallapam to Rani Padmini, how Manju Warrier made a successful comeback to regain Malayalam superstar status |url=https://www.firstpost.com/entertainment/from-sallapam-to-rani-padmini-how-manju-warrier-made-a-successful-comeback-to-regain-malayalam-superstar-status-6276421.html |access-date=6 December 2021 |website=First Post}}</ref> <ref name="Awards">{{Cite web |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2020 |title=Happy Birthday Manju Warrier! Here are five popular characters of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-here-are-five-popular-characters-of-the-actress/articleshow/78029968.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ಪೂಜಯುಮ್ ಕಡನ್ನು (1996)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref name="kerala.state.film.awards.1991–99">{{Cite web |title=State Film Awards (1991–99) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 September 2015 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}</ref> ಮಂಜು ಅವರು 1996 ರಲ್ಲಿ ''ಈ ಪೂಜಯುಂ ಕಾಡನ್ನು'', 1997 ರಲ್ಲಿ ''ಅರಮ್ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಕಲಿಯಾಟಂ'', 1998 ರಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಮದಮ್'' ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ''ಪತ್ರಂ'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಮಂಜು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಮೊಹರವಂ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite web |trans-title=Praveena, cinema and business |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118165050/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-date=18 November 2015 |access-date=17 November 2015 |publisher=mangalamvarika.com |language=ml}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ (2012-2014) === ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಮಂಜು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2012 ರಂದು, ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನವರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮಂಜು ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದರು.[e][e] ಮಂಜು ಈಗ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪುಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dileep and Meenakshi visit Manju Warrier's house in Thrissur |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/dileep-and-meenakshi-visit-manju-warrier-s-house-in-thrissur-pa59st |access-date=23 November 2020 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 July 2018 |title=No, Manju Warrier has not quit WCC yet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-manju-warrier-has-not-quit-wcc-yet/articleshow/64842884.cms |access-date=24 May 2022 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ''15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2014 ರಲ್ಲಿ ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರ ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು'' ''.'' . <ref name="auto">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704160816/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-date=4 July 2014 |work=The Hindu}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ವಿಸ್ತರಣೆ (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === ಮಂಜು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಸತ್ಯನ್ ಅಂಟಿಕಾಡ್ ಅವರ ''ಎನ್ನಮ್ ಎಪ್ಪೊಜುಮ್'', ಇದು 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=31 March 2015 |title=After 35 flops this year, two Malayalam films finally show some promise |url=https://www.thenewsminute.com/article/after-35-flops-year-two-malayalam-films-finally-show-some-promise-20906 |website=The News Minute}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ರೀಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಚಿತ್ರದ 'ಅಂಡರ್‌ರೇಟೆಡ್ ರತ್ನ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=12 December 2019 |title=Rani Padmini: An Underwatched Gem – PinkLungi |url=https://pinklungi.com/rani-padmini-an-underwatched-gem/}}</ref> ಅವರು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಜೋ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅನಿಮೇಟರ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ''ವೆಟ್ಟಾ'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Vettah Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vettah/movie-review/51176594.cms |work=The Times of India}}</ref> ''ಕರಿಂಕುನ್ನಂ 6'' ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ, ನಾಟಕ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Nampoothiri |first=Hareesh N. |date=21 July 2016 |title=The eternal charm of Shakuntalam |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221001239/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-date=21 December 2016 |work=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier mezmerizes Ananthapuri as Kavalam's Shakuntala |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/art-and-culture/manju-warrier-mezmerizes-ananthapuri-as-shakuntala.html |website=OnManorama}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 July 2016 |title=When Manju breathed life into Shakuntala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/when-manju-breathed-life-into-shakuntala/articleshow/53285340.cms |work=The Times of India}}</ref> . [[ಚಿತ್ರ:Sadhguru,_Manju_Warrier_&_Shashi_Kumar_at_KLF_2017.jpg|thumb|ಕೆಎಲ್ಎಫ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುರು ಮತ್ತು ಶಶಿ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.]] 2017 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''C/O ಸಾಯಿರಾ ಬಾನು'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=C/O Sairabanu Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/c/o-sairabanu/movie-review/57687567.cms |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 March 2017 |title=C/O Saira Banu movie review: Manju Warrier lends warmth to a relevant but patchy film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/co-saira-banu-movie-review-manju-warrier-lends-warmth-to-a-relevant-but-patchy-film-3342310.html}}</ref> ''ವಿಲನ್'', ಮತ್ತು ಉದಹರಣಂ ಸುಜಾತಾ . <ref>{{Cite web |date=8 October 2017 |title=Udaharanam Sujatha movie review: Manju Warrier is a rockstar of this Nil Battey Sannata remake |url=https://www.firstpost.com/entertainment/udaharanam-sujatha-movie-review-manju-warrier-is-a-rockstar-of-this-nil-battey-sannata-remake-4121491.html}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=15 powerful female characters from Mollywood to Inspire You |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jacob |first=Shalin |date=1 August 2017 |title=15 Powerful Female Characters in Malayalam Films That Are Slowly Breaking Stereotypes |url=https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133532/https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-date=28 May 2018 |website=ScoopWhoop}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 May 2017 |title=5 Unconventional Female Characters in Malayalam Movies |url=http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606230515/http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-date=6 June 2017 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier to Nayanthara: Top 7 highest-paid Malayalam actresses |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/manju-warrier-to-nayanthara-top-7-highest-paid-malayalam-actresses/ar-AA1uYSHs |access-date=21 January 2025 |work=MSN |publisher=Asianet News}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Top 10 highest paid Malayalam actresses and their net worth |url=https://www.thedailyjagran.com/trending/list-of-top-10-highest-paid-malayalam-actresses-and-their-net-worth-nayanthara-anupama-parameswaran-keerthy-suresh-and-others-10219820 |access-date=25 February 2025 |work=[[Jagran]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''ಅಮೃಕಿ ಪಂಡಿತ್'', ಆರ್ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾಧವನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=8 May 2022 |work=The News Minute |language=en}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ ದಿ ''ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು 20 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ನಂತರ ''ಲಲಿತಂ ಸುಂದರಂ'' ಮೂಲಕ ಬಿಜು ಮೆನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 February 2020 |title=Madhu Warrier's directorial debut titled Lalitham Sundaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/06/madhu-warrier-directorial-debut-lalitham-sundaram.html |access-date=8 May 2022 |work=Manorama}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Dileep_manju.jpg|thumb|2010 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ತಮ್ಮ ಪತಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1998 ರಂದು, ಮಂಜು ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಔಲಾ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಹಿಂದಿನ ದಂಪತಿಗೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 July 2017 |title=Manju to move court for custody of daughter Meenakshi |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231527/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=OnManorama |agency=Manorama News Online}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 February 2020 |title=Manju deposes in court, sticks to her statement about Dileep |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-deposes-court-sticks-her-statement-about-dileep-119106 |access-date=20 February 2021 |work=The News Minute |language=en |quote="I divorced Dileep in 2015 and the extramarital relationship between him and Kavya was the reason behind it"}}</ref> ಜನವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿ <ref>{{Cite web |date=21 November 2014 |title=Manju Warrier releases her book Sallapam |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |website=the newsminute.com}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I am living for my daughter: says Dileep |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908011851/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-date=8 September 2016 |access-date=9 February 2016 |work=The Times of India}}</ref> ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಚಿಪುಡಿ ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಗೀತಾ ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=G. S. Paul |date=13 May 2016 |title=For the joy of dance |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407030322/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-date=7 April 2014 |access-date=19 April 2018 |work=[[The Hindu]] |location=Thiruvananthapuram}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ [[ನವರಾತ್ರಿ]] ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವೇದಿಕೆಗೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Shilpa Nair Anand |date=18 January 2013 |title=Queen of HEARTS |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902051158/http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-date=2 September 2013 |access-date=20 April 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 January 2018 |title=Ending speculations, actor Manju Warrier says she has no political ambitions |url=https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕುಚಿಪುಡಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Asha Prakash |date=13 October 2015 |title=Sangeeta Nataka Akademi honours Manju Warrier |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sangeeta-nataka-akademi-honours-manju-warrier/articleshow/49337372.cms |access-date=26 February 2023 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 August 2018 |title=Manju Warrier to become goodwill ambassador of State Literacy Mission |url=https://literacymissionkerala.org/en/manju-warrier-to-become-goodwill-ambassador-of-state-literacy-mission/ |access-date=6 August 2023 |work=Missionkerala.org}}</ref> ಶೀ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 November 2013 |title=Actress Manju Warrier brand ambassador for 'She Taxi' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/actress-manju-warrier-brand-ambassador-for-she-taxi-113111200847_1.html |access-date=6 August 2023 |work=Business Standard |agency=IANS}}</ref> ಕುಟುಂಬಶ್ರೀಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ ( ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ), <ref name="auto1">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 July 2014 |title=Manju Warrier Made Kudumbashree Brand Ambassador |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/jul/05/manju-warrier-made-kudumbashree-brand-ambassador-632149.html |access-date=6 August 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Joseph |first=Salim |date=11 February 2017 |title=Manju Warrier to be face of Horticorp |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/manju-to-be-face-of-horticorp/articleshow/57088559.cms |access-date=6 August 2023 |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 September 2015 |title=Warrier made goodwill ambassador for govts dev projects |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/warrier-made-goodwill-ambassador-for-govts-dev-projects-460397-2015-09-06 |access-date=6 August 2023 |work=India Today |language=en |agency=PTI}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್, <ref>{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Throwback to Kalyan Jewellers' Brand Ambassador Manju Warrier's top 5 iconic avatars |url=https://thedailybrunch.com/2020/09/16/throwback-to-kalyan-jewellers-brand-ambassador-manju-warriers-top-5-iconic-avatars/ |access-date=6 August 2023 |website=The Daily Brunch}}</ref> ಸೋನಿ ಇಂಡಿಯಾ, <ref>{{Cite web |title=Sony Announces Attractive Consumer Promotion Offers for Onam : Product Press Releases : Sony India |url=http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808184317/http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=Sony India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Celebrate this Onam with Sony • FWD Business |url=http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808200115/http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-date=8 August 2017 |website=FWD Business}}</ref> ಲಸಾಗು ಕೋಚಿಂಗ್ ಆಪ್, ಮೈಜಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 December 2021 |title=myG ropes in Manju Warrier as brand ambassador alongside Mohanlal |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/myg-ropes-in-manju-warrier-as-brand-ambassador-alongside-mohanlal/article37951794.ece |access-date=6 August 2023 |work=Business Line}}</ref> ಉಜಾಲಾ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್, <ref>{{Cite web |date=24 May 2022 |title=PRESENTATION Q4FY22 & FY22 |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/Attachhis/34b634a2-cdb3-4b49-aa82-8ae7f304bd84.pdf |access-date=6 August 2023 |website=BSE India |publisher=Jyothi Labs}}</ref> ಕಿಚನ್ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್, ಅಜಿನೋರಾ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 May 2022 |title=ഐഇഎൽടിഎസ് പരിശീലനം നൽകുന്ന രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ ശൃംഖലകളിലൊന്നായ അജിനോറയ്ക്ക് ഇനി മഞ്ജു വാര്യരുടെ മുഖമുദ്ര |url=https://www.twentyfournews.com/2022/05/08/manju-warrier-ajinorah-brand-ambassador.html |access-date=6 August 2023 |work=24 News}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಎಲ್ಎಂ ಆಕ್ಸಿವಾಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲೈಫ್‌ಬಾಯ್, ಮೆರಿಬಾಯ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಧಾತ್ರಿಯಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೀ ಕೇರಳಂ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 September 2021 |title=ZEE Keralam welcomes Manju Warrier as their Brand Ambassador |url=https://orissadiary.com/zee-keralam-welcomes-manju-warrier-as-their-brand-ambassador/ |access-date=5 August 2023 |work=Orissa Diary}}</ref> 018 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ 'ಆಮಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [1] [2] ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ನಟಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು 'ಹುಚ್ಚ ಅಭಿಮಾನಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬುದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. [3] ಅವರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಓಡಿಯನ್' ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ವಾರಿಯರ್ 'ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಆ ಲಿಖಿತ ಪದವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಲು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ' ಪ್ರಭಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. [4] 2019 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್'. "ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರತಿಭೆ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ದುಃಖಿತ ಮಗಳಾಗಿ ನೋಡಲು, ಅವರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ. ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಿ - ಅವರ ಕುಟುಂಬ ರಹಸ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾ - ಸೀಮಿತ ಪರದೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸುತ್ತುಗಳು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿವೆ, ಅವರು ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಇದು ಅವರ ನಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ." [5] [6] ಲೂಸಿಫರ್ ₹200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು, [7] ಮತ್ತು ಈಗ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಧನುಷ್ ಎದುರು ವೆತ್ರಿಮಾರನ್ ಅವರ ಅಸುರನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ತೀವ್ರ' ಎಂದು ಕರೆದರು. "ಧನುಷ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಂಜು, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಅವರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು." [8] ವರ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುನರಾಗಮನ ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್ಕೋಜಿಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. [9] ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್, ".. ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅಸುರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್‌ಕೋಜಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅವರಂತೆ ಯಾರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ." ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಹಚರರು 'ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [10] == ಚಿತ್ರಕಲೆ == === ನಟಿಯಾಗಿ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders." |+List of Manju Warrier film credits ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Language ! class="unsortable" scope="col" |Notes ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- |1995 ! align="left" scope="row" |''Sakshyam'' |Smitha | rowspan="34" |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] | |<ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" |1996 ! align="left" scope="row" |''Sallapam'' |Radha | |<ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thooval Kottaram'' |Devaprabha Varma | |<ref name="MB">{{Cite web |last=അന്തിക്കാട് |first=സത്യന്‍ |date=21 November 2020 |title='അഭിനയമായാലും നൃത്തമായാലും വാശികയറിയാല്‍ മഞ്ജുവിനെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കുമാവില്ല' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/features/sathyan-anthikkad-about-manju-warrier-thoovalkottaram-irattakuttikalude-achan-ennum-eppozhum-movie-1.5223807 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Dilliwala Rajakumaran'' |Maya | |<ref name="KPT">{{Cite web |date=10 September 2019 |title=Happy Birthday, Manju Warrier: 6 Career Defining Moments Of The 'Lady Superstar' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-6-career-defining-moments-of-the-lady-superstar/etphotostory/71063777.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliveedu'' |Mridula | |<ref>{{Cite web |last=Cris |date=21 August 2019 |title=Arrogant wife, please adjust: How Malayalam cinema has portrayed divorce |url=https://www.thenewsminute.com/article/arrogant-wife-please-adjust-how-malayalam-cinema-has-portrayed-divorce-107581 |access-date=25 May 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Ee Puzhayum Kadannu'' |Anjali | |<ref>{{Cite web |date=14 February 2021 |title=Happy Valentine's Day: 5 Malayalam Movie Characters That You Can't Help But Fall In Love With |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-valentines-day-5-malayalam-movie-characters-that-you-cant-help-but-fall-in-love-with/etphotostory/80899613.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="kerala.state.film.awards.1991–99"/> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |date=3 November 1999 |title=Filmfare – South Special |url=http://www.filmfare.com:80/site/october97/south3e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19991103180423/http://www.filmfare.com/site/october97/south3e.htm |archive-date=3 November 1999 |access-date=16 December 2019}}</ref> |- | rowspan="7" |1997 ! align="left" scope="row" |''Kudamattam'' |Gauri | |<ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=HBD Manju Warrier: Promising upcoming movies of the superstar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-manju-warrier-promising-upcoming-movies-of-the-superstar/photostory/86089825.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Irattakuttikalude Achan'' |Anupama | |<ref name="Firstpost"/> |- ! align="left" scope="row" |''Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu'' |Meenakshi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Biju Menon and Manju Warrier Reunites in Lalitham Sundaram after 20 years |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/feb/05/biju-menon-manju-warrier-reunite-for-lalitham-sundaram-16904.html |access-date=6 December 2021 |work=Cinema Express}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliyattam'' |Thaamara | |<ref>{{Cite web |date=17 April 2021 |title=From 'Kaliyattam' to 'Joji': A list of Malayalam adaptations of Shakespeare |url=https://www.thenewsminute.com/article/kaliyattam-joji-list-malayalam-adaptations-shakespeare-147349 |access-date=6 December 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Sammanam'' |Rajalakshmi | |<ref name="TOI">{{Cite web |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Aaraam Thampuran'' |Unnimaya | |<ref>{{Cite web |date=10 January 2020 |title='അന്ന് അമ്പലത്തില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി വരുന്ന സീനെടുക്കുന്ന ദിവസമാണ് എനിക്ക് 18 തികഞ്ഞത്' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-club-fm-interview-aaram-thampuran-movie-mohanlal-1.4432084 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards"/> |- ! align="left" scope="row" |''Innalekalillaathe'' |Beena | |<ref>{{Cite web |date=16 June 2021 |trans-title=Watch this, warriors! Poornima's question to Manju Warrier! Fans asked when they got together in the film! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/poornima-indrajith-shares-a-throwback-pic-with-manju-warrier/articleshow/83568915.cms |access-date=14 July 2021 |website=Malayalam.samayam |publisher=Times of India |language=ml}}</ref> |- | rowspan="5" |1998 ! align="left" scope="row" |''Pranayavarnangal'' |Aarathi Nair | |<ref>{{Cite web |date=24 January 2020 |title=Manju Warrier walks down memory lane, revisits 'hostel' after 22 years |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128060412/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-date=28 January 2022 |access-date=25 May 2021 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Daya'' |Daya / Sumuru / Sameer | |<ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title='മഞ്ജുവിന് വേണ്ടി സ്‌ക്രിപ്റ്റ് എഴുതിയിരുന്ന ഒരു കാലം ഉണ്ടായിരുന്നു' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-venu-on-carbon-movie-fahadh-faasil-fahad-fazil-daya-movie-1.2588201 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kanmadam'' |Bhanumathi | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title='കന്മദ'ത്തിലെ ഭാനുമതിയല്ലേ ഇത് എന്ന് ആരാധകര്‍, അല്ല ഇതാള് വേറെയെന്ന് മഞ്ജു |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/manju-warrier-interview-asuran-dhanush-kanmadam-303221/ |access-date=6 December 2021 |website=Indian Express |language=en-US}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards" /> |- ! align="left" scope="row" |''Summer in Bethlehem'' |Abhirami/Amy | |<ref>{{Cite web |date=16 April 2020 |title=Manju Warrier's photos shared by makeup man get the fans talking |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/manju-warriers-photos-shared-by-makeup-man-get-the-fans-talking/articleshow/75174755.cms |access-date=6 December 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thirakalkkappuram'' |Seetha | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2015 |title=Thirakalkkappuram Malayalam full movie &#124; തിരകൾക്കപ്പുറം &#124; Suresh Gopi &#124; Manju Warrier |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBdUSLi2PfM&themeRefresh=1 |website=YouTube}}</ref> |- | rowspan="2" |1999 ! align="left" scope="row" |''Pathram'' |Devika Shekhar | |<ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |access-date=23 September 2021}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kannezhuthi Pottum Thottu'' |Bhadra | |<ref name="auto2"/> <br /><br /><br /><br /><ref name="46thawardPDF">{{Cite web |title=46th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/71_46thNfacatalogue.pdf |access-date=27 March 2022 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> |- |2014 ! align="left" scope="row" |''How Old Are You?'' |Nirupama Rajeev | |<ref>{{Cite web |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ecel |access-date=6 December 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html |website=Filmfare}}</ref> |- | rowspan="3" |2015 ! align="left" scope="row" |''Ennum Eppozhum'' |Adv. Deepa | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=P. K. Ajith Kumar |date=6 August 2014 |title=Mohanlal, Manju to team up |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Rani Padmini'' |Padmini | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Anjana George |date=16 October 2015 |title=Rani Padmini is a visual treat: Manju |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rani-Padmini-is-a-visual-treat-Manju/articleshow/49411621.cms |access-date=23 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jo and the Boy '' |Jo / Joan Mary John | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 December 2015 |title=Rojin and the movies |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/rojin-thomas-on-his-new-movie-jo-and-the-boy/article8021682.ece |access-date=15 August 2024 |work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 ! align="left" scope="row" |''Paavada'' |Babu's fiancé |Cameo appearance |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Anoop suggested Manju Warrier for Pavada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/anoop-suggested-manju-warrier-for-pavada/articleshow/51513584.cms |access-date=26 May 2021 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Vettah'' |Commissioner Sribala IPS | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rajesh |first=G |date=27 February 2016 |title='Vettah': Redefining crime drama |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/vettah-movie-review-rajesh-pillai-manju-warrier-indrajith.html |access-date=7 October 2024 |work=OnManorama}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Karinkunnam 6's'' |Vandana Aby | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Palicha |first=Paresh C. |date=8 July 2016 |title=Review: Karinkunnam 6s is a decent watch |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-karinkunnam-6s-is-a-decent-watch/20160708.htm |access-date=7 October 2024 |work=Rediff}}</ref> |- | rowspan="3" |2017 ! align="left" scope="row" |''C/O Saira Banu'' |Saira Banu | |<ref name="release">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Digital Native |date=20 February 2017 |title=Amala-Manju Warrier starrer 'C/o Saira Banu' ready for release |url=http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |access-date=5 March 2017 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Udaharanam Sujatha '' |Sujatha Krishnan | |<ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=Manju Warrier has high hopes from 'Udaharanam Sujatha' |url=http://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-has-high-hopes-udaharanam-sujatha-62791}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Villain'' |Dr. Neelima Mathew | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2017 |title=Manju in Villain |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215152104/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-date=15 December 2017 |access-date=23 August 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 ! align="left" scope="row" |''Aami'' |Kamala Surayya | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Ramasubramanian |first=Uma |date=18 February 2017 |title=Manju Warrier a better performer than Vidya Balan: Kamal |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180217/manju-warrier-a-better-performer-than-vidya-balan-kamal.html |access-date=16 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=66th Yamaha Fascino Filmfare Awards South: Complete winners' list (Malayalam) |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-complete-winners-list-malayalam/articleshow/72920655.cms |access-date=22 December 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Mohanlal'' |Meenakshi / Meenukutty | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vijayan |first=Lekshmi |date=30 December 2016 |title=Manju Warrier as a Mohanlal fan in 'Mohanlal' |url=http://english.manoramaonline.com/ACP/entertainment/entertainment-news/manju-warrier-as-mohanlal-fan-in-mohanlal-movie.html |access-date=4 March 2018 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Odiyan'' |Prabha | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 January 2018 |title=Manju Warrier to flaunt three looks in Odiyan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-flaunt-three-looks-in-odiyan/articleshow/62473783.cms |access-date=17 November 2018 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 ! align="left" scope="row" |''Lucifer'' |Priyadharshini Ramdas | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 March 2019 |title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019 |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Asuran'' |Pachaiyammal Sivasaami |[[ತಮಿಳು|Tamil]] | |<ref name="Asuran">{{Cite web |date=22 January 2019 |title=Asuran: Manju Warrier makes her Kollywood debut opposite Dhanush |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/asuran-manju-warrier-makes-her-kollywood-debut-opposite-dhanush-1436305-2019-01-22 |website=[[India Today]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Prathi Poovankozhi'' |Madhuri | rowspan="8" |Malayalam | |<ref>{{Cite web |date=2 December 2019 |title='Prathi Poovankozhi' Trailer: Manju Warrier impresses with her bold avatar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prathi-poovankozhi-trailer-manju-warrier-impresses-with-her-bold-avatar/articleshow/72328160.cms |access-date=9 December 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2020 ! align="left" scope="row" |''Kayattam'' |Maya |Also co-producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 January 2025 |title=Manju Warrier's 'Kayattam' to be released online for free, director Sanalkumar Sasidharan announces |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-kayattam-to-be-released-online-for-free-director-sanalkumar-sasidharan-announces/articleshow/117477797.cms |access-date=2 February 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 ! align="left" scope="row" |''The Priest'' |Susan | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=CE |date=13 January 2020 |title=Mammootty-Manju Warrier film titled The Priest |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/jan/13/mammootty-manju-warrier-film-titled-the-priest-16506.html |access-date=1 March 2020 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Chathur Mukham'' |Thejaswini |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 April 2022 |title=I want to produce good movies: Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/movie-1.5585626 |access-date=22 June 2022 |work=English Mathrubhumi News}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 January 2021 |title=Manju Warrier's first horror thriller 'Chathurmukham' to hit theatres |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124041557/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-date=24 January 2022 |access-date=26 May 2021 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Marakkar: Arabikadalinte Simham'' |Subaida | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=25 January 2019 |title=Manju Warrier's look in Marakkar: Arabikadalinte Simham reminds one of Daya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-look-in-marakkar-arabikadalinte-simham-reminds-one-of-daya/articleshow/67686499.cms |access-date=19 August 2019 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2022 ! align="left" scope="row" |''Lalitham Sundaram'' |Annie Mary Das |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 March 2022 |title=Trailer of Madhu Warrier's directorial debut 'Lalitham Sundaram' is out |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/03/08/trailer-madhu-warrier-directorial-lalitham-sundaram-biju-menon-manju-warrier.html |access-date=22 June 2022 |work=OnManorama}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2020 |title=Producer Manju Warrier graces the puja of 'Lalitham Sundaram' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/producer-manju-warrier-graces-the-puja-of-lalitham-sundharam/articleshow/74210463.cms |access-date=23 June 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Meri Awas Suno'' |Dr. Reshmi Padath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 June 2022 |title=Manju Warrier – Jayasurya starrer 'Meri Awas Suno' gets an OTT release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-jayasurya-starrer-meri-awas-suno-gets-an-ott-release-date/articleshow/92387124.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jack N' Jill'' |Parvathy |Partially reshot in Tamil as ''Centimeter'' |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 May 2022 |title=Manju Warrier starrer Jack N' Jill gets a release date. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-starrer-jack-n-jill-gets-a-release-date/articleshow/91494069.cms |access-date=23 June 2022 |work=[[The Times Of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" |''Thunivu'' |Kanmani |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 June 2022 |title='AK 61' will be a pan-Indian release; Manju Warrier joins the shoot |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ak-61-will-be-a-pan-indian-release-manju-warrier-joins-the-cast/articleshow/92411169.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! scope="row" |''Ayisha'' |Ayisha |Malayalam<br /><br /><br /><br />[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|Arabic]] |Bilingual film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2021 |title=Manju Warrier to star in a Malayalam-Arabic bilingual, 'Ayisha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-star-in-a-malayalam-arabic-bilingual-ayisha/articleshow/86089760.cms |access-date=23 March 2024 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" |''Vellari Pattanam'' |K.P Sunandha | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 November 2021 |title=Manju Warrier and Soubin Shahir 'Vellarikka Pattanam' kickstarted with muhurat puja |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-soubin-shahir-vellarikka-pattanam-kickstarted-with-muhurat-puja/articleshow/87617437.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 ! scope="row" |''Footage'' |The mysterious woman | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 May 2023 |title=Manju Warrier Starts Shooting For Footage, Pics Inside |url=https://www.news18.com/movies/manju-warrier-starts-shooting-for-footage-pics-inside-7886641.html |access-date=30 October 2023 |work=News18}}</ref> |- ! scope="row" |''Vettaiyan'' |Thara Athiyan | rowspan="2" |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 October 2023 |title=Rajinikanth's look in Thalaivar 170 revealed in pooja ceremony photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rajinikanths-look-in-thalaivar-170-revealed-in-pooja-ceremony-photos-8968379/lite/ |access-date=6 October 2023 |work=Indian Express}}</ref> |- ! scope="row" |''Viduthalai Part 2'' |Mahalakshmi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 December 2023 |title=Vetri Maaran reveals why 'Viduthalai Part 2' got delayed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vetri-maaran-reveals-why-viduthalai-part-2-got-delayed/articleshow/106061368.cms |access-date=15 February 2024 |work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 ! scope="row" |''L2: Empuraan'' |Priyadarshini Ramdas | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 October 2023 |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day}}</ref> |- ! scope="row" |''Aaro — Someone'' |Visitor |Short film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 November 2025 |title=Ranjith's short film Aaro – Someone, produced by MammoottyKampany, gets streaming release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Nov/14/ranjiths-short-film-aaro-someone-produced-by-mammoottykampany-gets-streaming-release-date |access-date=16 November 2025 |work=Cinema Express}}</ref> |- | rowspan="3" |TBA !scope="row" ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |Tamil |Post-production |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Praveenkumar |first=K |date=22 June 2023 |title=Here's how Manju Warrier came on board for 'Mr.X', reveals director Manu Anand- Exclusive! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/heres-how-manju-warrier-came-on-board-for-mr-x-reveals-director-manu-anand-exclusive/articleshow/101188100.cms |access-date=28 June 2023 |work=The Times of India}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Manju Warrier and Kunchacko Boban announce new film ‘Nere Chovva’; motion poster revealed - Watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-kunchacko-boban-announce-new-film-nere-chovva-motion-poster-revealed-watch/articleshow/128348583.cms |access-date=16 February 2026 |website=The News Minute}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |Shubha |[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|Hindi]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=10 October 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2016 | ''ಹುಡುಗಿಯರು'' | ನಿರೂಪಕ | ಮಲಯಾಳಂ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> ತಮಿಳು | ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 2023 | ''ಒಂಟಿಯಾಗಿ'' | ಯಮುನಾ | ಮಲಯಾಳಂ | <ref>{{Cite web |date=26 January 2023 |title=Alone Movie Review: A daring experiment that becomes a tiring experience |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2023/jan/26/alone-movie-review-a-daring-experiment-that-becomes-a-tiring-experience-39301.html |access-date=29 January 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ನ ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ಪದ್ಯ ! scope="col" |ಚಿತ್ರ/ಆಲ್ಬಮ್ ! scope="col" |ಭಾಷೆ ! scope="col" |ಸಹ-ಗಾಯಕೆರ್ ! scope="col" |ಸಾಹಿತ್ಯ ! scope="col" |ಸಂಯೋಜಕೆರ್ ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- | rowspan="2" |೧೯೯೮ |"ವೇಜಂಬಲ್ ಮಮಝ" | rowspan="2" |''ಚಿಂಗಾಪೂವು'' (ಆಲ್ಬಮ್) | rowspan="6" |ಮಲಯಾಳ |ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ | rowspan="2" |ಬಿಚ್ಚು ತಿರುಮಲ | rowspan="2" |ಬರ್ನಿ-ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್ | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=12 March 1998 |title=Vezhambal Mamazha (Full Song) – Manju Warrier, Mohanlal – Download or Listen Free |url=https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210912/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2013 |title=Pakal Kinakkal (Full Song) – Manju Warrier – Download or Listen Free – Saavn |url=http://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729014508/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-date=29 July 2017}}</ref> |- |"ಪಾಕಲ್ ಕಿನಕ್ಕಲ್" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |- |೧೯೯೯ |"ಚೆಂಬಾಜುಕ್ಕ". |''ಕನ್ನೆಜುತಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' |ಕಾಲಭವನ ಮಣಿ ಡಾ.ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ |ಕಾವಳಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕೆರ್ |ಎಂ.ಜಿ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 April 2020 |title=Manju Warrier To Priya Prakash Varrier: M-Town Actresses Who Are Also Incredible Playback Singers |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-priya-prakash-varrier-m-town-actresses-who-are-also-incredible-playback-singers/etphotostory/75452833.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೫ |"ದೂ ದೋ ದೋ" |''ಜೋ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಾಲೆ'' |ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್ |<nowiki> ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮ|</nowiki> |ರಾಹುಲ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 November 2015 |title=Manju Warrier sings a 'Manglish' song |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-sings-a-manglish-song/articleshow/49921632.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೬ |''"ಸ್ವಂತಾನ ಗೀತಮ್"'' |''ಕೇರಳ ಕ್ಯಾನ್'' (ತೋಜಾ) ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ |ಕೋರಸ್ |ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ |ರತೀಶ್ ವೇಗಾ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 February 2019 |title=Watch: Manju Warrier sings for Kerala Can, campaign for cancer awareness |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-manju-warrier-sings-kerala-can-campaign-cancer-awareness-96241 |access-date=29 December 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೨೨ | rowspan="2" |"ಕಿಮ್ ಕಿಮ್" |''ಜ್ಯಾಕ್ ಎನ್ ಜಿಲ್'' | rowspan="3" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |ಬಿ ಕೆ ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ | rowspan="2" |ರಾಮ್ ಸುರೇಂದರ್ | rowspan="2" |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 November 2020 |title='Kim Kim' song crooned by Manju Warrier to release today! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kim-kim-song-crooned-by-manju-warrier-to-release-today/articleshow/79443132.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |''ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್'' '''(ಡಿ)''' |ತಮಿಳು |ಲಲಿತಾನಂದ |- |"ಇಸ್ಥಾಕೊ" |''ಕಯ್ಯಟ್ಟಂ'' |ಮಲಯಾಳ |ರತೀಶ್ ಈಟ್ಟಿಲ್ಲಂ, ದೇವನ್ ನಾರಾಯಣನ್, ಆಸ್ತಾ ಗುಪ್ತ, ಸನಾಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಸಿಂದ್ರನ್ |ರತೀಶ್ ಈಟಿಲ್ಲಂ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 August 2021 |title=കിം കിമ്മിന് പിന്നാലെ 'ഇസ്ത്തക്കോ'യുമായി മഞ്ജു വാര്യര്‍; 'കയറ്റ'ത്തിലെ ആദ്യ ഗാനം |url=https://www.asianetnews.com/music/artist-manju-warrier-kayattam-movie-song-out-now-qyk0i3 |access-date=29 December 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- |೨೦೨೩ |"ಕಸೆತನ್ ಕಡವುಳದ" (ವಿಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿ) |''ತುನಿವು'' |ತಮಿಳು |ವೈಸಾಘ್, ಘಿಬ್ರಾನ್ |ವೈಸಾಘ್ |ಘಿಬ್ರಾನ್ |<ref>{{Cite web |date=27 November 2022 |title=Manju Warrier turns playback singer for Ajith's 'Thunivu' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manju-warrier-turns-playback-singer-for-ajith-s-thunivu-1.8083746 |website=English Mathrubhumi}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * IMDb ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] ckcuq9yobe9b63baqosyvuf4qzmbi72 0 178816 1371215 1370727 2026-04-03T07:28:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371215 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Short description|ಜಪಾನ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ (ಜನನ 1990)}} {{Infobox cricketer | name = ಮಿಹೋ ಕನ್ನೋ | female = yes | birth_date = {{birth date and age|1990|04|16}} | birth_place = ಗುನ್ಮಾ, ಜಪಾನ್ | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ ವೇಗದ ಮಧ್ಯಮ | international = yes | country = ಜಪಾನ್ | T20Idebutdate = 6 ಮೇ | T20Idebutyear = 2019 | T20Idebutagainst = ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ | T20Icap = 4 | lastT20Idate = 22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ | lastT20Iyear = 2019 | lastT20Iagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ | columns = 1 | column1 = WT20I | matches1 = 9 | runs1 = 82 | bat avg1 = 10.25 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 21* | deliveries1 = 150 | wickets1 = 6 | bowl avg1 = 22.66 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 2/14 | catches/stumpings1 = 0/– | club1 = ಅಡೋರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ | source = http://espncricinfo.com/ci/content/player/486899.html Cricinfo | date = 6 ಮೇ 2019 | medaltemplates = {{MedalCountry|{{JPN}}}} {{MedalSport|ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್}} {{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ}} {{MedalBronze|2010 ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜೌ|ತಂಡ}} }} '''ಮಿಹೋ ಕನ್ನೋ''' ({{lang|ja|菅野 美保}}, ಜನನ 16 ಏಪ್ರಿಲ್ 1990) [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]]ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ.<ref>{{Cite web|url=http://m.espncricinfo.com/ci/content/player/486899.html|title=Miho Kanno|website=ESPNCricinfo|access-date=2018-01-06|archive-date=2018-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106232057/http://m.espncricinfo.com/ci/content/player/486899.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cricket.or.jp/en/archives/national_team_player/miho-kanno|title=Japan Cricket Association - Miho Kanno|website=cricket.or.jp|language=en-US|access-date=2018-01-06|archive-date=2018-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106232033/https://cricket.or.jp/en/archives/national_team_player/miho-kanno|url-status=dead}}</ref> ಆಕೆ 2010ರ [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕಂಚಿನ ಪದಕ]] ಗೆದ್ದ ಜಪಾನ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನೋ ಅವರು 2013ರ ಮಹಿಳಾ ವರ್ಲ್ಡ್ [[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟ್ವೆಂಟಿ20]] ಅರ್ಹತಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದರು. 2019ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ವನುವಾಟು]]ವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2019 [[ಐಸಿಸಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಐಸಿಸಿ]] ಮಹಿಳಾ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಇಎಪಿ ಟೂರ್ನಿಗೆ ಜಪಾನ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1204489 |title=Just two steps away from World Cup spots for teams in Women's Qualifiers |work=International Cricket Council |accessdate=30 April 2019}}</ref> ಆಕೆ 6 ಮೇ 2019ರಂದು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ಮಹಿಳಾ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (WT20I) ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1182905.html |title=2nd Match, ICC Women's T20 World Cup East Asia-Pacific Region Qualifier at Port Vila, May 6 2019 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=6 May 2019}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cricinfo|id=486899}} * [https://www.crichq.com/players/163248/statistics/career CricHQ ಪ್ರೊಫೈಲ್]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Kanno, Miho}} [[ವರ್ಗ:1990 ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್ ಮಹಿಳಾ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತರು (ಜಪಾನ್)]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:2010ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹೊಸೆಇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗುನ್ಮಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2010ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] pl4psnu5euufvwkir4pbo9r5i8kt71t 3 178935 1371198 2026-04-03T04:36:55Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1371198 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Sihijeevi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೬, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) cscr7xkn3zs4dphets8l7ebozakksdf 3 178936 1371207 2026-04-03T06:11:12Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1371207 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ನಾರಾಯಣ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೧, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) pooms9tuu58b1ujw1bcshjte55q0gss 0 178937 1371219 2026-04-03T08:19:29Z Mouna Changappa 97163 ಹೊಸ ಪುಟ: == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕೂರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣ == "ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗುಪ್ತ ರತ್ನಗಳಲ... 1371219 wikitext text/x-wiki == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕೂರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣ == "ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗುಪ್ತ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಂದು. ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಿಸದೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ಏಕಾಂತತೆ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ನೋಟಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>https://coorgtrip.com/chiklihole-reservoir-coorgs-gem-near-kushalnagar/</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ == 1985 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇದರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣವು ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಾಮರಸ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲ ನೀರು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ನಂತಹ ನೋಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://tourismofkarnataka.com/coorg/chiklihole-reservoir/</ref> ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ರೋಮಾಂಚಕ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಕನಸಿನಂತಹ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿಲಿಪಿಲಿ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಮ್ಯ ಶಬ್ದವು ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಚನೆ == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ (ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ) ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇದು ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬಾಗಿದ ರಚನೆಯಾದ್ಯಂತ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಿಕೆಯು ಅದ್ಭುತವಾದ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ನೊರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಹಾಳೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>https://in.worldorgs.com/catalog/attur-forest/national-park/chiklihole-reservoir</ref> ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನೋಟವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಡಿಮಾಡುವಂತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕಾಶವು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವ == ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕ್ರಮೇಣ ಕೊಡಗಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣವು ಪಿಕ್ನಿಕ್, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರು ಆನಂದಿಸಬಹುದು: * ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಮಣೀಯ ನಡಿಗೆಗಳು * ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ * ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಶಾಂತ ಕ್ಷಣಗಳು == ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮಡಿಕೇರಿ ಮತ್ತು ಕುಶಾಲನಗರದ ನಡುವೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇವು ಕೊಡಗಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 24 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಕುಶಾಲನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾದು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯಾಣವು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ಸ್ಥಳವು ಅದರ ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಜೂನ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ, ಇದು ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ: * ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದೆ. *ಹವಾಮಾನವು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮಳೆಗಾಲವು ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಜಾರುವ ಹಾದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಕರು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು. == ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸಂದರ್ಶಕರು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು: * ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ. * ನಡೆಯಲು ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ. * ಅಂಚಿನ ಬಳಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಗಳಿರುವಾಗ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ ಸೀಮಿತ ಬೆಳಕಿನ ಕಾರಣ ಸಂಜೆ ತಡವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. == ಹತ್ತಿರದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: * ದುಬಾರೆ ಆನೆ ಶಿಬಿರ * ಕಾವೇರಿ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ * ಹಾರಂಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಂದು ದಿನದ ಅಥವಾ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ವಿವರವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು. ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಂತ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಷ್ಟು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಮೋಡಿ ಅದರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಜೀವನದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲು ಸಹ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>https://kodagu.nic.in/en/tourist-place/chiklihole-reservoir/</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == lztg3qh5hiwv8ziql3ebjf3v5g2eiba 1371222 1371219 2026-04-03T08:59:49Z Pavanaja 5 1371222 wikitext text/x-wiki {{ಧಾಟಿ}} == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕೂರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣ == "ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗುಪ್ತ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಂದು. ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಿಸದೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ಏಕಾಂತತೆ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ನೋಟಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>https://coorgtrip.com/chiklihole-reservoir-coorgs-gem-near-kushalnagar/</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ == 1985 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇದರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣವು ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಾಮರಸ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊಂದರೆಗೊಳಿಸದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲ ನೀರು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ನಂತಹ ನೋಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://tourismofkarnataka.com/coorg/chiklihole-reservoir/</ref> ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ರೋಮಾಂಚಕ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಕನಸಿನಂತಹ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿಲಿಪಿಲಿ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಮ್ಯ ಶಬ್ದವು ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಚನೆ == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ (ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ) ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇದು ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬಾಗಿದ ರಚನೆಯಾದ್ಯಂತ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಿಕೆಯು ಅದ್ಭುತವಾದ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ನೊರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಹಾಳೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಶ್ಯವು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>https://in.worldorgs.com/catalog/attur-forest/national-park/chiklihole-reservoir</ref> ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನೋಟವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೋಡಿಮಾಡುವಂತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕಾಶವು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತು ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರ ಅನುಭವ == ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕ್ರಮೇಣ ಕೊಡಗಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣವು ಪಿಕ್ನಿಕ್, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರು ಆನಂದಿಸಬಹುದು: * ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಮಣೀಯ ನಡಿಗೆಗಳು * ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ * ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಶಾಂತ ಕ್ಷಣಗಳು == ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮಡಿಕೇರಿ ಮತ್ತು ಕುಶಾಲನಗರದ ನಡುವೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇವು ಕೊಡಗಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 24 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಕುಶಾಲನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾದು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯಾಣವು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ಸ್ಥಳವು ಅದರ ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಜೂನ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ, ಇದು ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ: * ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದೆ. *ಹವಾಮಾನವು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮಳೆಗಾಲವು ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಜಾರುವ ಹಾದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಕರು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು. == ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸಂದರ್ಶಕರು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು: * ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ. * ನಡೆಯಲು ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ. * ಅಂಚಿನ ಬಳಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಗಳಿರುವಾಗ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ ಸೀಮಿತ ಬೆಳಕಿನ ಕಾರಣ ಸಂಜೆ ತಡವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. == ಹತ್ತಿರದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: * ದುಬಾರೆ ಆನೆ ಶಿಬಿರ * ಕಾವೇರಿ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ * ಹಾರಂಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಂದು ದಿನದ ಅಥವಾ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ವಿವರವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು. ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಂತ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಷ್ಟು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಮೋಡಿ ಅದರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಜೀವನದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ, ಚಿಕ್ಲಿಹೊಳೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಂತಿಯುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲು ಸಹ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>https://kodagu.nic.in/en/tourist-place/chiklihole-reservoir/</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == tp1gfxs25sbakvkcoc5xfrgm6khrepr