ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1133 1371902 1339465 2026-04-23T09:19:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ | image = S.L.Bhyrappa.jpg | imagesize = 200px | caption = ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1931|8|20|df=yes}} | birth_place = [[ಸಂತೇಶಿವರ]], [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | death_date ={{death date and age|2025|9|24|1931|7|20|df=yes}} | death_place =ಬೆಂಗಳೂರು | occupation = ಲೇಖಕ,ವಿಮರ್ಶಕ,ಅಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = | genre = [[ಕಥೆ]], [[ಕಾದಂಬರಿ]], [[ಇತಿಹಾಸ]] | subject = | movement = | debut_works = | influences = [[ಗೊರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]], [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]], [[ಆನಂದ ಕೆ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]], [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]], [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]] | influenced = | signature = |website = http://slbhyrappa.in/kn/ | footnotes = (ಇತರ ವಿಷಯಗಳು) }} '''ಸಂತೇಶಿವರ ಲಿಂಗಣ್ಣಯ್ಯ ಭೈರಪ್ಪ''' ಆಧುನಿಕ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ |ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡು ಭಾರತದ ಸಾಹಿತ್ಯವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹಲವಾರು ಮರುಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೩ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ==ಜೀವನ== *[[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]]ದ ಸಂತೇಶಿವರದಲ್ಲಿ ೨೬-೦೭-೧೯೩೪<ref>{{cite book |title=ಸಾಲುದೀಪಗಳು |date=2001 |publisher=ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ |page=572 |edition=2}}</ref> ರಂದು ಹುಟ್ಟಿದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲೇ ಪಡೆದರು. ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುವ ಬಡತನ, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ತಂದೆ, ಪ್ಲೇಗ್ ಮಾರಿಯಿಂದ ತತ್ತರಗೊಂಡ ಪರಿಸರದಲ್ಲೂ ಅವರ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ ೨೦-೦೮-೧೯೩೧ ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆ ಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. (ಪುತ ೫೦ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ). *ಅವರ ೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ತಾಯಿ ಬಡತನ - ಪ್ಲೇಗ್ ಗಳಿಗೆ ಜೀವವನ್ನು ತೆತ್ತಾಗ ಬದುಕಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಶಾಲತೆಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸಮಯವಾದ ಬದುಕನ್ನು ತಾವೇ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಳ್ಳ ತೊಡಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ೧೩ ವರ್ಷ! *ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ಓದು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಎಂ.ಎ.ನಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು. [[ವಡೋದರಾ|ಬರೋಡಾದ]] ಮಹಾರಾಜ ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ "ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ", ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. *[[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]], ಗುಜರಾತಿನ ಸರದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೆಹಲಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ವೃತ್ತಿ ಕೈಗೊಂಡ ಭೈರಪ್ಪನವರು, ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಶಿಸ್ತಿನ ಓದಿನ ನಡುವೆ ಮಹತ್ವದ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[೧೯೬೧]] ರಲ್ಲಿ `ಧರ್ಮಶ್ರೀ' ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಇದುವರೆವಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ೨೧ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಅನುವಾದ ಗೊಂಡಿವೆ. [[ಗೃಹಭಂಗ]],[[ವಂಶವೃಕ್ಷ]], ನೆಲೆ, ಸಾಕ್ಷಿ, [[ನಾಯಿ ನೆರಳು]], ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ, ದಾಟು, ಧರ್ಮಶ್ರೀ, [[ಪರ್ವ(ಕಾದಂಬರಿ)|ಪರ್ವ]], ಭಿತ್ತಿ ಮುಂತಾದವು ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. *ವಂಶವೃಕ್ಷ, [[ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ]], ಮತದಾನ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿವೆ. ವಂಶವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[೧೯೭೫]] ರಲ್ಲಿ [[ದಾಟು]] ಕಾದಂಬರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ. *`ಪರ್ವ' ಭೈರಪ್ಪನವರು ರಚಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲೇ ಭಾರೀ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದದ್ದು. ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ರೀತಿ ನೀತಿಗಳನ್ನೂ, ಆ ಕಾಲದ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು, ಮೃತ್ಯುವಿನ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ದ್ರೌಪದಿ]], [[ಕುಂತಿ]], [[ಮಾದ್ರಿ]], [[ಗಾಂಧಾರಿ]] ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ `ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕ', `ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತು', `ನಾನೇಕೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಭೈರಪ್ಪ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೈಸೂರಿನ ಕುವೆಂಪು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಕನಕಪುರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭೈರಪ್ಪ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. (ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು : ಭೈರಪ್ಪನವರ ಬಾಲ್ಯ ಕಾಲದ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಬೆಳಗೆರೆ ಕೃಷ್ಣಶಾಸ್ತ್ರಿ |ಬೆಳಗೆರೆ ಕೃಷ್ಣಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ]] "ಮರೆಯಲಾದೀತೇ" ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಓದಿ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಜೀವನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ [[ಭಿತ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ಓದಬಹುದಾಗಿದೆ.) ==ಕೃತಿಗಳು== {{Div col|colwidth=30em}} ===ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== # [[ಭೀಮಕಾಯ]] # ಬೆಳಕು ಮೂಡಿತು # [[ಧರ್ಮಶ್ರೀ]] - (೧೯೬೧) # [[ದೂರ ಸರಿದರು]]- (೧೯೬೨) # [[ಮತದಾನ (ಕಾದಂಬರಿ)|ಮತದಾನ]] - (೧೯೬೫) # [[ವಂಶವೃಕ್ಷ (ಕಾದಂಬರಿ)|ವಂಶವೃಕ್ಷ]]- (೧೯೬೫) # [[ಜಲಪಾತ (ಕಾದಂಬರಿ)]]- (೧೯೬೭) # [[ನಾಯಿ ನೆರಳು]]- (೧೯೬೮) # [[ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ]]-(೧೯೬೮) # [[ಗೃಹಭಂಗ]]-(೧೯೭೦) # [[ನಿರಾಕರಣ]]-(೧೯೭೧) # [[ಗ್ರಹಣ (ಕಾದಂಬರಿ)|ಗ್ರಹಣ]]-(೧೯೭೨) # [[ದಾಟು ]]-(೧೯೭೩) # [[ಅನ್ವೇಷಣ]]-(೧೯೭೬) # [[ಪರ್ವ(ಕಾದಂಬರಿ)|ಪರ್ವ]]-(೧೯೭೯) # [[ನೆಲೆ ]]-(೧೯೮೩) # [[ಸಾಕ್ಷಿ ]]-(೧೯೮೬) # [[ಅಂಚು (ಪುಸ್ತಕ)|ಅಂಚು]]-(೧೯೯೦) # [[ತಂತು ]]-(೧೯೯೩) # [[ಸಾರ್ಥ]]-(೧೯೯೮) # [[ಮಂದ್ರ]]-(೨೦೦೧) # [[ಆವರಣ]]-(೨೦೦೭) # [[ಕವಲು]] - (೨೦೧೦) # [[ಯಾನ (ಪುಸ್ತಕ)|ಯಾನ]] - (೨೦೧೪) # [[ಉತ್ತರಕಾಂಡ]]-(೨೦೧೭) ===ಆತ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ=== * [[ಭಿತ್ತಿ]] ===ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ=== # ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ (೧೯೬೬) - ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪ್ರಬಂಧ # ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕ (೧೯೬೭) # ಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತು (೧೯೬೯) # ಸಂದರ್ಭ:ಸಂವಾದ (೨೦೧೧) ===ಇತರೆ=== * ನಾನೇಕೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ? (೧೯೮೦) ===ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿರುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== # [[ಧರ್ಮಶ್ರೀ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮರಾಠಿ]] # [[ವಂಶವೃಕ್ಷ (ಕಾದಂಬರಿ)|ವಂಶವೃಕ್ಷ]] - [[ತೆಲುಗು]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], ಇಂಗ್ಲೀಷ್ # [[ನಾಯಿ ನೆರಳು]] - [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಹಿಂದಿ]] # [[ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ]] - [[ಹಿಂದಿ]] # [[ಗೃಹಭಂಗ]] - [[ಭಾರತ]]ದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ # [[ನಿರಾಕರಣ]] -[[ಹಿಂದಿ]] # [[ದಾಟು]] - ಇಂಗ್ಲೀಷ್, [[ಭಾರತ]]ದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ # [[ಅನ್ವೇಷಣ]] -[[ಹಿಂದಿ]],[[ಮರಾಠಿ]] # [[ಪರ್ವ(ಕಾದಂಬರಿ)|ಪರ್ವ]] -[[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], ಇಂಗ್ಲೀಷ್, [[ತೆಲುಗು]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]], [[ತಮಿಳು]] # [[ನೆಲೆ]] -[[ಹಿಂದಿ]] # [[ಸಾಕ್ಷಿ]] - [[ಹಿಂದಿ]], ಇಂಗ್ಲೀಷ್ # [[ಅಂಚು (ಪುಸ್ತಕ)|ಅಂಚು]] -[[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] # [[ತಂತು]] -[[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] # [[ಸಾರ್ಥ]] -[[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], ಇಂಗ್ಲೀಷ್, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] # [[ನಾನೇಕೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ]] -[[ಮರಾಠಿ]] # [[ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ]] -ಇಂಗ್ಲೀಷ್ # [[ಭಿತ್ತಿ]] -[[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] === ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳು === # [[ವಂಶವೃಕ್ಷ (ಕಾದಂಬರಿ)|ವಂಶವೃಕ್ಷ]] - ೧೯೭೨ # [[ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ]] - ೧೯೭೭ # [[ಮತದಾನ]] - ೨೦೦೧ # [[ನಾಯಿ ನೆರಳು]] - ೨೦೦೬ === ಟಿ.ವಿ. ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿರುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳು === #[[ಗೃಹಭಂಗ (ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೃಹಭಂಗ]] #[[ದಾಟು]] (ಹಿಂದಿ) {{Div col end}} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಗೌರವಗಳು== * ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>{{Cite web |url=https://kpepaper.asianetnews.com/3651918/Mangaluru/MANGALORE#page/3/2 |title=ಎಸ್ ಎಲ್ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ೨೦೨೩ ಸಾಲಿನ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |access-date=2023-01-26 |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126041524/https://kpepaper.asianetnews.com/3651918/Mangaluru/MANGALORE#page/3/2 |url-status=dead }}</ref> * ಡಾ.ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೧೪<ref>[http://www.kannadaprabha.com/top-news/%E0%B2%AD%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B2%97%E0%B3%87%E0%B2%B0%E0%B2%BF-%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF/233702.html ಭೈರಪ್ಪಗೆ-ಬೆಟಗೇರಿ-ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ-ಪ್ರಶಸ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328190408/http://www.kannadaprabha.com/top-news/%E0%B2%AD%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B2%97%E0%B3%87%E0%B2%B0%E0%B2%BF-%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF/233702.html|date=2016-03-28}}, ಕನ್ನಡಪ್ರಭ, ೨೩ಜುಲೈ೨೦೧೪</ref> * [[ನಾಡೋಜ|ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] - ೨೦೧೧ * [[ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್|ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಮಂದ್ರ ಕಾದಂಬರಿಗೆ)- ೨೦೧೦ * [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] - ೨೦೦೫ <ref>[http://prajavani.net/jan112006/4075920060111.php ಎಸ್ ಎಲ್ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ೨೦೦೫ ಸಾಲಿನ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೧೧ಜವನರಿ೨೦೦೬</ref> * ಎನ್ ಟಿ ಆರ್‍ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ೨೦೦೭ <ref>[http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042111980400.htm ಸಂತೇಶಿವರ ಲಿಂಗಣ್ಣಯ್ಯ ಭೈರಪ್ಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625084919/http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042111980400.htm|date=2012-06-25}}, ದಿ ಹಿಂದೂ, ೨೧ಏಪ್ರಿಲ್೨೦೦೭</ref> * ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟು- ೨೦೦೭ * [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ದಾಟು ಕಾದಂಬರಿಗೆ)- ೧೯೭೫ * ‌ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವಂಶವೃಕ್ಷ ಕಾದಂಬರಿಗೆ) -೧೯೬೬ * ವಾಗ್ವಿಲಾಸಿನಿ ಪುರಸ್ಕಾರ್ (ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಸ್ಮೃತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ)- ೨೦೧೨ (ಗಾನಕೋಗಿಲೆ ಭಾರತರತ್ನ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ಮೃತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಈ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದುವರೆಗೂ 20 ಲೇಖಕರಿಗೆ ಈ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ 18 ಮರಾಠಿ ಲೇಖಕರು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಸಿನಿಮಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಾವೆದ್ ಅಖ್ತರ್ ಮತ್ತು ಮಜರೂರ ಸುಲ್ತಾನಪುರಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾಚೆಗಿನ ಲೇಖಕರೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ಸಂದರ್ಭ ಇದಾಗಿದೆ) * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್)<ref>[http://www.kannadaprabha.com/nation/proposal-to-appoint-bhyrappa-as-national-professor/243726.html ಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಎಸ್.ಎಲ್ ಭೈರಪ್ಪ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216002236/http://www.kannadaprabha.com/nation/proposal-to-appoint-bhyrappa-as-national-professor/243726.html |date=2014-12-16 }}, ಕನ್ನಡಪ್ರಭ, ೧೧ಡಿಸೆಂಬರ್೨೦೧೪</ref> * ಭೈರಪ್ಪಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋ ಗೌರವ,<ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AD%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%85%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%AB%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8B-%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5 'ಭೈರಪ್ಪಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋ ಗೌರವ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304065901/http://www.prajavani.net/article/%e0%b2%ad%e0%b3%88%e0%b2%b0%e0%b2%aa%e0%b3%8d%e0%b2%aa%e0%b2%97%e0%b3%86-%e0%b2%b8%e0%b2%be%e0%b2%b9%e0%b2%bf%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%af-%e0%b2%85%e0%b2%95%e0%b2%be%e0%b2%a1%e0%b3%86%e0%b2%ae%e0%b2%bf-%e0%b2%ab%e0%b3%86%e0%b2%b2%e0%b3%8b-%e0%b2%97%e0%b3%8c%e0%b2%b0%e0%b2%b5 |date=2016-03-04 }}, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, 03/11/2015, ಬೆಂಗಳೂರು,</ref> * [http://www.udayavani.com/kannada/news/%E0%B2%AE%E0%B3%88%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81/56881/%E0%B2%AD%E0%B3%88%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%B9%E0%B2%B3%E0%B3%8D%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಪೊ.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಭೈರಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪ್ರದಾನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಉದಯವಾಣಿ, ೧೮ಏಪ್ರಿಲ್೨೦೧೫ *[https://starofmysore.com/dr-s-l-bhyrappa-cheated-higher-padma-award-preference-sri-ravishankar/Dr. S.L.Bhairappa was cheated of Higher Padma Award, in preference. To Shri. Ravishankar, Star of Mysore, July,19,2017] * 'ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಹುಟ್ಟೂರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ', [https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2020/sep/25/writer-sl-bhyrappa-selected-for-kota-karanta-huttura-award-428914.html 'ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತ ಡಾ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗೌರವ, ಕನ್ನಡಪ್ರಭ,೨೫, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, ೨೦೨೦] * [https://www.prajavani.net/district/mysore/honour-to-sl-bhyrappa-by-common-people-758184.html ಭೈರಪ್ಪಗೆ ಸಹೃದಯ ಓದುಗರ ಸನ್ಮಾನಗಳು] * [https://sway.office.com/ETMEQr7CWLqzeaQm?ref=Link&loc=play ನಮ್ಮ ಭೈರಪ್ಪನವರು-ಓದುಗರ ಮನದಾಳದ ಮಾತುಗಳು] ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Dr.R Ganesh1.JPG File:Dr. N S Lakshmi Narayana Bhatta.JPG File:Dr. S L Bhyrappa1.JPG </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{commons category|S. L. Bhyrappa}} * [http://slbhyrappa.in/kn/ ಎಸ್ ಎಲ್ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.prekshaa.in/dr-s-l-bhyrappa-distorting-indian-history Dr. S.L.Bhyrappa on distorting Indian history, Preksha A journal of culture and philosophy] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರಿನ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] rduta0lb8bwa2x3me4cxfujmxk6qepl 0 1383 1371868 1336320 2026-04-22T22:28:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371868 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = state |state_name = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ |native_name = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ |other_name = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ |abbreviation = IN-AP |capital = [[Hyderabad, Andhra Pradesh|Hyderabad]] |Industrial capital = [[Visakhapatnam, Andhra Pradesh|Visakhapatnam]] |latd = 17.366 |longd = 78.476 |largest_city = [[Hyderabad, Andhra Pradesh|Hyderabad]] |major_cities = [[Vishakhapatnam]], [[Vijayawada]], [[Guntur]], [[Kurnool]], [[Tirumala - Tirupati|Tirupati]] |official_languages = [[ತೆಲುಗು|Telugu]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] |languages speak = [[Telugu language|Telugu]], [[ಆಂಗ್ಲ|English]], [[Hindi language|Hindi]], [[Urdu]] |legislature_type = Bicameral |legislature_strength = 175 |leader_title_1 = [[Governors of Andhra Pradesh|Governor]] |leader_name_1 = [[ಎಕ್ಕಡು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹನ್]] |leader_title_2 = [[Chief Ministers of Andhra Pradesh|Chief Minister]] |leader_name_2 = |established_date = [[ನವೆಂಬರ್ ೧]], [[೧೯೫೬]] |area_total = 160205 |area_rank = 8th |area_magnitude = 11 |climate = Aw, BSh |population_year = 2002 |population_total = 76210007 |population_rank = 5th |population_density = 277 |districts = 23 |website = www.ap.gov.in |seal = Andhraseal.png }} '''ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ''' ({{lang-te|ఆంధ్ర ప్రదేశ్}}) ({{audio|Andhra.ogg|pronunciation}}, [[ಭಾಷಾಂತರ]]: '''ಆಂಧ್ರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯ''', ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ '''ಎ.ಪಿ. ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಇದು[[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌]]. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಅಮರಾವತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ‌. ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿ (೯೭೨ km)ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌‌]] ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿ (೧೬೦೦ km)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/apfactmain.html |title=:: Citizen Help |publisher=APOnline |date=1956-11-01 |accessdate=2009-03-03 |archive-date=2014-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321052152/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/apfactmain.html |url-status=dead }}</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ೧೨°೪೧' ಮತ್ತು ೨೨°N ಅಕ್ಷಾಂಶ ಹಾಗೂ ೭೭° ಮತ್ತು ೮೪°೪೦'E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಛತ್ತಿಸ್‌ಗಡ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ "''ಭಾರತದ ಅನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ'' " ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ೭೭%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ <ref>{{Cite web |url=http://www.irri.org/science/ricestat/data/may2008/WRS2008-Table07.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-16 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326142818/http://www.irri.org/science/ricestat/data/may2008/WRS2008-Table07.pdf |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾದ [[ಗೋದಾವರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ|ಕೃಷ್ಣಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪುದುಚೆರಿ]] (ಪಾಂಡಿಚೆರಿ) ರಾಜ್ಯದ ಯಾಣಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವು (೧೨ sq mi (೩೦ km²)) ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ''ಆಂಧ್ರಾಪಥ'', ''ಆಂಧ್ರದೇಸ'', ''ಆಂಧ್ರಾವನಿ '' ಮತ್ತು ''ಆಂಧ್ರ ವಿಷಯ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>S. S.ರಾಮಚಂದ್ರ ಮೂರ್ತಿಯವರು ಬರೆದಿರುವ ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ತೆಲುಗು ಪ್ಲೇಸ್‌‌-ನೇಮ್ಸ್‌, P. ೧೦</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ೧೯೫೬ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ರಂದು ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. {| class="wikitable sortable " border="1" cellspacing="1" style="float:right;width:260px;margin:0 0 1em 1em;background:#f4f5f6;border:1px #c6c7c8 solid;font-size:90%" |- | colspan="2" bgcolor="#C2D6E5" align="center"|'''ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು''' |- | '''ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆ''' | [[ತೆಲುಗು]] |- | '''ರಾಜ್ಯ ಚಿನ್ಹೆ''' | ಪೂರ್ಣಕುಂಭಂ |- |'''ರಾಜ್ಯ ಗೀತೆ''' | "''ಮಾ ತೆಲುಗುತಲ್ಲಿಕಿ ಮಲ್ಲೆಪೂದಂಡ''" |- | '''ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ''' | ಕೃಷ್ಣ ಮೃಗ |- | '''ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ''' | ಉರುಳು ಹಕ್ಕಿ |- | '''ರಾಜ್ಯ ವೃಕ್ಷ''' | [[ಬೇವು]] |- | '''ರಾಜ್ಯ ಕ್ರೀಡ''' | [[ಕಬಡ್ಡಿ]] |- | '''ರಾಜ್ಯ ನೃತ್ಯ''' | [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ]] |- | '''ರಾಜ್ಯ ಪುಷ್ಪ''' | ಜಲ ನೈದಿಲೆ |} == ಇತಿಹಾಸ == ಐತರೇಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (B.C.೮೦೦) ಹಾಗೂ [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಂತಹ]] ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರ ಸಾಮಾಜ್ಯ|ಆಂಧ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history.html |title=History and Culture-History |publisher=APonline |date= |accessdate=2009-03-03}}</ref>"ಆಂಧ್ರ" ಜನಾಂಗದ ಬಗೆಗೆ ಭರತನ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ (B.C ೧ನೇ ಶತಮಾನ) ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. <ref>Antiquity of Andhra race: http://teluguuniversity.ac.in/Language/prachina_telugu_note.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223014753/http://teluguuniversity.ac.in/Language/prachina_telugu_note.html |date=2010-02-23 }}</ref> ಭಟ್ಟಿಪ್ರೊಲುವಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯ ಮೂಲ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>Antiquity of Telugu: http://www.hindu.com/2007/12/20/stories/2007122054820600.htm {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530044152/http://www.hindu.com/2007/12/20/stories/2007122054820600.htm |date=2012-05-30 }}</ref> ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ(B.C.೩೨೨–೨೯೭)ನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್‌ನು, ಕೋಟೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ೩ ಪಟ್ಟಣಗಳು, ೧೦೦,೦೦೦ ಪದಾತಿ ದಳ, ೨೦೦ ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ೧,೦೦೦ ಆನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರ ದೇಶವು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರರು ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರರು ತನ್ನ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ೧೩ನೇ ಶಿಲಾ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>http://www.aponline.gov.in/quick links/hist-cult/history.html</ref> ಶಾಸನಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಆಂಧ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕುಬೇರಕ<ref>{{Cite web |url=http://www.asiarooms.com/travel-guide/india/hyderabad/excursions-from-hyderabad/bhattiprolu.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-16 |archive-date=2008-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113215940/http://www.asiarooms.com/travel-guide/india/hyderabad/excursions-from-hyderabad/bhattiprolu.html |url-status=dead }}</ref> ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಾಲಪುರವು([[ಭಟ್ಟಿಪ್ರೊಲು]]) ಅವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.indialine.com/travel/andhrapradesh/about-andhrapradesh.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-16 |archive-date=2019-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024817/http://www.indialine.com/travel/andhrapradesh/about-andhrapradesh.html |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಕಟಕಮ್‌/ಧರಣಿಕೋಟ(ಈಗಿನ ಅಮರಾವತಿ) ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರು]] ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಟಿಬೆಟ್‌ ವಿದ್ವಾಂಸ ತಾರಾನಾಥರ ಪ್ರಕಾರ: "ತನಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದ ನಂತರದ ವರ್ಷದ [[ಚೈತ್ರ ಮಾಸ|ಚೈತ್ರ]] ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು, ಧಾನ್ಯಕಟಕದ ಮಹಾನ್‌ ಸ್ತೂಪದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು 'ಭವ್ಯವಾದ ಚಾಂದ್ರ ಸೌಧಗಳ' ([[ಕಾಲಚಕ್ರ]]) [[ಮಂಡಲ|ಮಂಡಲವನ್ನು]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದನು." <ref>ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ಕಾಲರ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, Vol. I. PP. ೧೩೬-೧೪೦ದಲ್ಲಿ ಹೆಲ್ಮಟ್‌ ಹಾಫ್‌ಮನ್‌ ಬರೆದಿರುವ, "ಬುದ್ಧಾಸ್‌‌ ಪ್ರೀಚಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾಲಚಕ್ರ [[ತಂತ್ರ]] ಅಟ್‌ ದಿ ಸ್ತೂಪ ಆಫ್‌ ಧಾನ್ಯಕಟಕ" (ವಾರಣಾಸಿ, ೧೯೭೩)</ref><ref>Taranatha; http://www.kalacakra.org/history/khistor2.htm</ref> [[ಡೇವಿಡ್ ರಿಕಾರ್ಡೋ|thumb|left|ವಾರಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಕತೀಯರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]] BCE ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯರು]] ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಅಂಧ್ರದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನಾನಂತರ ಆಂಧ್ರದ [[ಶಾತವಾಹನ|ಶಾತವಾಹನರು]] BCE ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರರಾದರು. ಶಾತವಾಹನರು CE ೨೨೦ರಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ [[ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮನೆತನ]], [[ಪಲ್ಲವ|ಪಲ್ಲವರು]], [[ಆಂಧ್ರ ಗೋತ್ರಿಕ|ಆನಂದ ಗೋತ್ರಿಕರು]], [[ವಿಷ್ಣುಕುಂದಿನ|ವಿಷ್ಣುಕುಂದಿನರು]], [[ಪೂರ್ವದ ಚಾಲುಕ್ಯರು|ಪೂರ್ವದ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರು ಮತ್ತು [[ಚೋಳ|ಚೋಳರು]] ತೆಲುಗು ನಾಡನ್ನು ಆಳಿದರು. CE ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರೇನಾಟಿ ಚೋಳರು(ಕಡಪ ಪ್ರದೇಶ) ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನಾಧಾರಗಳು <ref>ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಪಿಗ್ರಫಿ, ಆರ್‌.ಸಾಲೋಮನ್‌, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌‌, ೧೯೯೮ ISBN ೦-೧೯-೫೦೯೯೮೪-೨, p. ೧೦೬</ref> ದೊರೆತವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ ಇಂಡಿಕ, ೨೭: ೨೨೦-೨೨೮</ref> ವಿನುಕೊಂಡವನ್ನು [[ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]] ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ವಿಷ್ಣುಕುಂದಿನ ರಾಜರಿಂದ ತೆಲುಗು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ವಿಷ್ಣುಕುಂದಿನರು ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಪೂರ್ವದ ಚಾಲುಕ್ಯರು ವೆಂಗಿಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.ಇವರು CE ೧ನೇ ಶತಮಾನದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಶಾತವಾಹನ|ಶಾತವಾಹನರು]] ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮನೆತನಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]], ಸಾಮಂತರು ಮತ್ತು ಸೇನಾನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆಯಾದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮುಂಡ್ರಿಯನ್ನು CE ೧೦೨೨ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳಿದನು. [[ಪಲ್ನಾಡು]] ಯದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವದ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಶಕ್ತಿಯು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ CE ೧೨ ಮತ್ತು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ವಾರಂಗಲ್‌ ಸಮೀಪದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಗೆ ಕಾಕತೀಯರು ಮೊದಲ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಕತೀಯರಿಂದ ಎಲ್ಲ ತೆಲುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿದವು. CE ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ [[ಸುಲ್ತಾನ್‌|ಸುಲ್ತಾನ]]ನಾದ ಘಿಯಾಜುದ್ದೀನ್‌ [[ತುಘಲಕ್‌|ತುಘಲಕ್‌ನು]] ತೆಲುಗು ದೇಶವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಮತ್ತು ವಾರಂಗಲ್‌‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಲುಘ್‌‌ ಖಾನ್‌ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು.[[ಪ್ರತಾಪರುದ್ರ|ಪ್ರತಾಪರುದ್ರರಾಜನನ್ನು]] ಯುದ್ಧಖೈದಿಯಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. CE ೧೩೨೬ರಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ]]ರಿಂದ ವಾರಂಗಲ್‌ನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕರು|ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕ]]ರು, ಮುಂದಿನ ೫೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು. ಅವರ ಈ ವಿಜಯದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಮಹಾನ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ವಾರಂಗಲ್‌ನ ಕಾಕತೀಯರ ಖಜಾನೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಹರಿಹರ]] ಮತ್ತು [[ಬುಕ್ಕ|ಬುಕ್ಕರು]] ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸೆವೆಲ್‌ರವರ, ಎ ಫರ್ಗಾಟನ್‌ ಎಂಪೈರ್‌ (ವಿಜಯನಗರ‌): ಎ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಚಾಪ್ಟರ್‌ ೨ http://www.gutenberg.org/dirs/etext೦೨/fevch೧೦.txt{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್‌ [[ಹಸನ್‌ ಗಂಗು]] ಎಂಬುವವನು [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ]]ರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯೆದ್ದು, CE ೧೩೪೭ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದನು. [[ಖುತುಬ್‌ ಷಾಹಿ|ಕುತುಬ್‌ ಷಾಹಿ]] ಮನೆತನವು, ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಂಧ್ರ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|thumb|left|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌]] [[ವಸಾಹತು ಭಾರತ|ವಸಾಹತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] [[ಉತ್ತರದ ಸರ್ಕಾರ್‌ಗಳು]] ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ನಂತರ [[ನಿಜಾಮ್‌|ನಿಜಾಮ‌]]ನು ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು. ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೇ [[ರಾಯಲಸೀಮ|ರಾಯಲಸೀಮಾ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಮಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಿಜಾಮರು, [[ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಹೈದರಾಬಾದ್]]‌ನ [[ರಾಜೋಚಿತ ರಾಜ್ಯ|ರಾಜೋಚಿತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ]] ಒಳನಾಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಣಮ್‌ (ಯಾಣೋನ್‌)ನ್ನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ೧೯೫೪ರವರೆಗೂ (ಬ್ರಿಟಷ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಿಂದ ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡಿತು. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಮುಸ್ಲಿಂ ನಿಜಾಮನು ಭಾರತದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ, ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನರು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೫ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ [[ಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ]] [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ರಾಜ್ಯ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಬೇಕಾಯಿತು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್‌ ರಾಜ್ಯದ]] ತೆಲುಗು ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದ ''ಅಮರಜೀವಿ'' [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಉಪವಾಸದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಹುಯಿಲು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಕ್ಷೋಭೆಗೆ ಹೆದರಿದ ಸರ್ಕಾರವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕರಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವುದಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ೧೯೫೩ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧ರಂದು ಆಂಧ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ದಕ್ಕಿ, [[ಕರ್ನೂಲು|ಕರ್ನೂಲ್]] ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ೧೯೫೬ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೧ರಂದು ಆಂಧ್ರರಾಜ್ಯವು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ರಾಜ್ಯದ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ್ನು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚರಿಂದ]] ಯಾಣಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು. ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಪರಾವೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಿ, ಇಂದಿನ [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪುದುಚೆರಿ]] ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. == ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ == ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ನೈರುತ್ಯ ಮಳೆ‌ ಮಾರುತಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಚಳಿಗಾಲವು ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾದರಸದ ಮಟ್ಟವು ತುಂಬಾ ಉನ್ನತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಬೇಸಿಗೆ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೦&nbsp;°C ಮತ್ತು ೪೦&nbsp;°C ನ ನಡುವಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೪೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಜುಲೈನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃಧ್ಧ ಮಳೆಯಾಗುವ ಕಾಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಒಟ್ಟು ಮಳೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಮಳೆ ಮಾರುತಗಳು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, ನವೆಂಬರ್, ಡಿಸೆಂಬರ್‌, ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಳಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಸಾಮಾನ್ಯಾಗಿ ೧೩&nbsp;°Cನಿಂದ ೩೦&nbsp;°Cವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಕ್ಕೆ ನೀವು ಪ್ರವಾಸ ಹೊರಡುವುದಾದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಉಡುಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧರಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳುವಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಉಡುಪುಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಮಾನ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹಿತಕರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. == ವಿಭಾಗಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Andhra Pradesh districts map.svg|thumb|right|200px|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಕ್ಷೆ]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ]], [[ರಾಯಲಸೀಮ|ರಾಯಲಸೀಮಾ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಎಂದು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2007/05/17/stories/2007051704252100.htm |title=ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ AP ಸಂಪುಟವು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ |access-date=2009-12-16 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510040333/http://www.blonnet.com/2007/05/17/stories/2007051704252100.htm |url-status=dead }}</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ೨೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: [[ಅದಿಲಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅದಿಲಾಬಾದ್‌‌]], [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ್‌‌]], [[ಚಿತ್ತೂರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ತೂರ್]]‌, [[ಕಡಪ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಡಪ]], [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ]], [[ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಗುಂಟೂರ್‌‌]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌]], [[ಕರೀಂನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರೀಂನಗರ]], [[ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಖಮ್ಮಮ್‌]], [[ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೃಷ್ಣ]], [[ಕರ್ನೂಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರ್ನೂಲ್‌]], [[ಮಹಬೂಬ್‌ನಗರ‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೆಹಬೂಬ್‌ ನಗರ‌]], [[ಮೇಡಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೇಡಕ್]]‌, [[ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಲ್ಗೊಂಡ]], [[ನೆಲ್ಲೂರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶ್ರೀ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ನೆಲ್ಲೂರ್‌]], [[ನಿಜಾಮಬಾದ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಿಜಾಮಬಾದ್‌‌]], [[ಪ್ರಕಾಶಮ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪ್ರಕಾಶಮ್]]‌, [[ರಂಗಾ ರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ]], [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]], [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]], [[ವಿಜಿಯನಗರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯನಗರಂ]] ಮತ್ತು [[ವಾರಂಗಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಾರಂಗಲ್‌]]. ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೂ ವಿವಿಧ [[ತೆಹ್‌‌ಸಿಲ್‌|ಮಂಡಲ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಮಂಡಲವೂ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ.[[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಅವಳಿ ನಗರವಾದ [[ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌|ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌ನ]] ಒಡಗೂಡಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]]ವು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ಪೂರ್ವ ನೌಕಾದಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ವಿಜಯವಾಡ]] ವು ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಇತರೆ ಮುಖ್ಯ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ: [[ಕಾಕಿನಾಡ]], [[ವರಂಗಲ್|ವಾರಂಗಲ್‌]], [[ಗುಂಟೂರು|ಗುಂಟೂರ್‌]], [[ತಿರುಪತಿ]], [[ರಾಜಮುಂಡ್ರಿ]], [[ನೆಲ್ಲೂರು|ನೆಲ್ಲೂರ್‌]], [[ಒಂಗೊಲ್|ಓಂಗೊಲ್]], [[ಕರ್ನೂಲು|ಕರ್ನೂಲ್‌]], [[ಅನಂತಪುರ|ಅನಂತಪುರ್‌]], [[ಕರೀಂನಗರ‌|ಕರೀಂನಗರ]]‌, [[ನಿಜಾಮಾಬಾದ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಲೂರು|ಏಲೂರು]]. ==ಸೀಮಾಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ== [[Image:Telengana.PNG|thumb|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ]] ೨ Dec, ೨೦೧೬ [[File:Andhra Pradeah Capital Region.jpg|left|thumb|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ '''ಅಮರಾವತಿ''' ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ, ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ-ಬಣ್ಣದಗೆರೆ ಕೃಷ್ಣಾನದಿ]] *ದಿ. ಜೂನ್ ೨, ೨೦೧೪, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಒಡೆದು, ಎರಡು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅವು ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಸೀಮಾಂಧ್ರ (ಆಂಧ್ರ).<ref name="ref2">(ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ದಿ. ಜೂನ್ 2, 2014)</ref> *ಮೂಲ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಆಂಧ್ರ ಎಂದುಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಾದಾಗ ಹೈದರಾಭಾದು ತೆಲಂಗಾಣಾಕ್ಕೆ ರಾಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಆಂಧ್ರವು ಅಮರಾವತಿ ಅಂಬ ಹೊಸನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಅಮರಾವತಿಗೆ 1-12-2016 ಗುರುವಾರ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭಿಸಿತು. *ಅಮರಾವತಿಗೆ ಸಮೀಪದ ವೆಲಗಪುಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಕಚೇರಿಯಿಂದಲೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎನ್‌. ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಭೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಥಮಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="ref1" /> == ಸಾಲಾರ್ ಜಂಗ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ == ಹೈದರಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು [[ಮೂರನೆಯ ಸಾಲಾರ್ ಜಂಗರು]] (ಮೀರ್ ಯೂಸಿಫ್ ಆಲಿಖಾನ್) ಒಬ್ಬರೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ಬದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯಾದ ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು, ಮೊಗಲ್ ಕಾಲದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚಿತ್ರಗಳು,ಚೀನಾದೇಶದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಹೂಜಿಗಳು, ಜಪಾನಿನ ಅರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು, (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರಾದ,'[[ಮುಸುಕಿನ ರೆಬೆಕ್ಕಾ]],'(ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಮತ್ತು, ಮೆಫಿಸ್ಟೋಫೆಲೆಸ್)ಜೆಡ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಠಾರಿಗಳು,(ಜೆಹಾಂಗೀರ್, ಶೆಹಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಔರಂಗ್ ಜೇಬ್ ರ ಕಠಾರಿಗಳು)ಮತ್ತು ಇತರ ಆಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ == {| class="wikitable sortable " border="1" style="float:left" |- | | ತೆಲುಗು | ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳು | ಒಟ್ಟು |- | ಹಿಂದು | align="right"|೮೨% | align="right"| ೨% | align="right"| '''೮೪%''' |- | ಮುಸ್ಲಿಂ | align="right"|೧% | align="right"| ೮%{{fn|1}} | align="right"| '''೯%''' |- | ಕ್ರೈಸ್ತ | align="right"| ೪% | align="right"|೧% | align="right"| '''೫%''' |- | ಇತರೆ ಧರ್ಮೀಯರು | align="right"| ೦.೫% | align="right"| ೦.೫% | align="right"| '''೧%''' |- | '''ಒಟ್ಟು''' | align="right"| '''೮೮.೫%''' | align="right"| '''೧೧.೫%''' | align="right"| '''೧೦೦%''' |- | colspan=೪ | {{fnb|1}} ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉರ್ದು<br /> |} {{IndiaCensusPop | title= Population Trend | 1961= 35983000 | 1971= 43503000 | 1981= 53550000 | 1991= 66508000 | 2001= 75727000 | estimate= | est year= | est ref= | footnote=Source:Census of India<ref name="POPULATION CHARACTERISTICS - ANDHRA PRADESH">{{cite web|url=http://budget.ap.gov.in/tab1_1.htm|title=POPULATION CHARACTERISTICS&nbsp;— ANDHRA PRADESH|work=Census of India|publisher=budget.ap.gov.in|accessdate=2008-06-04|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208103506/http://budget.ap.gov.in/tab1_1.htm|url-status=dead}}</ref> |state= }} [[ತೆಲುಗು]] ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೮೮.೫% ಜನರು ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಭಾಷೆ.<ref>{{cite web |url= http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement6.htm |title= Comparative Ranking of Scheduled Languages in Descending Order of Speakers' Strength - 1971, 1981, 1991 and 2001 |accessdate=10 November 2008 |last= |first= |coauthors= |year= 2001 |work= |publisher= Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] (೮.೬೩%), [[ಹಿಂದಿ]] (೦.೬೩%) ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] (೧.೦೧%) ಮಾತನಾಡುವವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url= http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement3.htm |title= Distribution of 10,000 Persons by Language&nbsp;— India, States and Union Territories - 2001 |accessdate=10 November 2008 |last= |first= |coauthors= |year= 2001 |work= |publisher= Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೮ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ರಂದು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url= http://timesofindia.indiatimes.com/India/Telugu_Kannada_get_classical_tag/articleshow/3660666.cms |title= Telugu, Kannada get classical tag |accessdate=10 November 2008 |last= |first= |coauthors= |date= [[2008-11-01]] |work= [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]] |publisher=}}</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಂದ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುವ ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಕನ್ನಡ]] (೦.೯೪%), [[ಮರಾಠಿ]] (೦.೮೪%), [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯಾ]] (೦.೪೨%), [[ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆ|ಗೊಂಡಿ]] (೦.೨೧%) ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] (೦.೧%). ೦.೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಜ್ಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] (೦.೦೯%), [[ಸಾವರ]] (೦.೦೯%), [[ಕೋಯ ಭಾಷೆ|ಕೋಯ]] (೦.೦೮%), ಜಟಪು (೦.೦೪%), [[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] (೦.೦೪%), [[ಕೊಲಾಮಿ|ಕೊಳಮಿ]] (೦.೦೩%), ಕೊಂಡ (೦.೦೩%), [[ಗಡಬ ಭಾಷೆ|ಗಡಬ]] (೦.೦೨%), [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]] (೦.೦೨%), [[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಗೋರ್ಖಾಲಿ/ನೇಪಾಳಿ]] (೦.೦೧%) ಮತ್ತು [[ಖೊಂಡ್‌]]/ಕೊಂಧ್(೦.೦೧%) ಸೇರಿವೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಜನಾಂಗವೆಂದರೆ [[ತೆಲುಗು ಜನ]]; ಇವರು [[ಆರ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾವಿಡ|ದ್ರಾವಿಡರ]] ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯು]], ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾದ [[ಗೋದಾವರಿ]], [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ|ಕೃಷ್ಣ]], [[ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ|ಪೆನ್ನಾ]] ಮತ್ತು [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃಷಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.[[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]] (ಮೆಣಸಿನ ಹಣ್ಣು), [[ಮಾವು]] ಮತ್ತು [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳೆಗಳು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಗಳು|ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ತೈಲ]]ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಕಡಲೆಕಾಯಿಯಂತಹ]] ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆತಿದೆ.ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಜಲಾಶಯ ಎನಿಸಿರುವ [[ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯ]], [[ಗೋದಾವರಿ ನದೀಮುಖಜಭೂಮಿಯ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು|ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ಅಂತರ‌ರಾಜ್ಯ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://agri.ap.nic.in|title=Agriculture dept. of Andhra Pradesh|access-date=2021-08-09|archive-date=2011-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709142554/http://agri.ap.nic.in/|url-status=dead}}</ref><ref name="dfljos">{{cite web|url=http://www.apind.gov.in/indussectors.html|title=Key Sectors of Andhra Pradesh|access-date=2009-12-16|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221073936/http://apind.gov.in/indussectors.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Hitec city.jpg|thumb|left|ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಹೈದರಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೈಬರ್‌ಗೋಪುರಗಳು]] [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೂ ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ೨೦೦೪–೨೦೦೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ IT ರಫ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ೨೦೦೪-೨೦೦೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ IT ರಫ್ತು ಮೌಲ್ಯವು ೮೨,೭೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳಷ್ಟು ‌(೧,೮೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ‌‌$)ಇತ್ತು.<ref>http://finance.indiainfo.com/news/೨೦೦೫/೦೫/೧೧/೧೧೦೫it-exports.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> IT ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ೫೨.೩% ದರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೬–೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೧೯೦,೦೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳಿಗೆ (೪.೫ ದಶಲಕ್ಷ ‌$) ಮುಟ್ಟಿದ IT ರಫ್ತು, ದೇಶದ ಒಟ್ಟು IT ರಫ್ತಿಗೆ ಶೇ ೧೪ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.pppinindia.com/business-opportunities-andhra-pradesh.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-16 |archive-date=2009-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090830194512/http://www.pppinindia.com/business-opportunities-andhra-pradesh.asp |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಸೇವಾ ವಲಯವು ೪೩%ನಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ(GSDP)ಕ್ಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ೨೦%ರಷ್ಟು ಉದ್ಹೋಗಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="dfljos"/> ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ದೇಶದ ಬೃಹತ್‌ ಮೂಲ ಔಷಧವಸ್ತು ತಯಾರಕ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ೧೦ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ೫೦%ನಷ್ಟು ಕಂಪನಿಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ದೇಶದ [[ಸುಣ್ಣ|ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು]]ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು ೩೦ ಬಿಲಿಯನ್‌ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣ ಗೋದಾವರಿ ಮುಖಜಭೂಮಿ|ಕೃಷ್ಣ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]ವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.<ref name="dfljos"/> [[ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ೧೧%ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌‌ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ GSDPಯು ಪ್ರಚಲಿತ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೬೨ ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ GSDPಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕೋಷ್ಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ''ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಜಾರಿಯ ಸಚಿವಾಲಯ'' ವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದು, ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಟ್ಟಾರೆ GSDPಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://mospi.nic.in/6_gsdp_cur_9394ser.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-16 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231836/http://mospi.nic.in/6_gsdp_cur_9394ser.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು GSDPಯ ತಲಾದಾಯದಲ್ಲೂ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯವು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Comparison_between_Indian_states_and_countries_by_GDP_(PPP)</ref> {| class="wikitable sortable " border="1" |- !ವರ್ಷ ! ರಾಜ್ಯ GDP (Rs.MM) |- | ೧೯೮೦ | align="right"| ೮೧,೯೧೦ |- | ೧೯೮೫ | align="right"| ೧೫೨,೬೬೦ |- | ೧೯೯೦ | align="right"| ೩೩೩,೩೬೦ |- | ೧೯೯೫ | align="right"| ೭೯೮,೫೪೦ |- | ೨೦೦೦ | align="right"| ೧,೪೦೧,೧೯೦ |- | ೨೦೦೭ | align="right"| ೨,೨೯೪,೬೧೦ |} == ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ [[ವಿಧಾನಸಭಾ|ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯು ೨೯೪ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.[[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತದ ಸಂಸತ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ೬೦ ಜನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೮ ಮಂದಿಯಿದ್ದರೆ, ಕೆಳಮನೆಯಾದ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ೪೨ ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.apassemblylive.com/|title=Andhra Pradesh Legislative Assembly|access-date=2009-12-16|archive-date=2005-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20050401032522/http://www.apassemblylive.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://164.100.24.209/newls/membershomepage.aspx|title=Parliament of India|access-date=2009-12-16|archive-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210055350/http://164.100.24.209/newls/membershomepage.aspx|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೨ರವರೆಗೂ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರಸ್‌‌(INC) ನೇತೃತ್ವದ ಸರಣಿ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಕಾಸು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ]] ಯವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು [[N.T.ರಾಮ ರಾವ್‌|ಎನ್‌.ಟಿ.ರಾಮ ‌ರಾವ್‌]]ರವರು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುರಿದರು. [[P.V. ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್‌|ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್‌]]ರವರೂ ಸಹ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ನಂತರ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯೂ ಆದರು. ರಾಜ್ಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ತಂಗುತೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ|ತಂಗುತೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಮ್]]‌, ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (CM) (ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಮಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದ ಇತರರಲ್ಲಿ [[ಕಾಸು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ರೆಡ್ಡಿ]], [[ಮರ್ರಿ ಚೆನ್ನಾ ರೆಡ್ಡಿ]], [[ಜಲಗಂ ವೆಂಗಲ್‌ ರೆಡ್ಡಿ|ಜಲಗಂ ವೆಂಗಲ್‌ ರಾವ್‌]], [[ನೆದುರುಮಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ಧನ ರೆಡ್ಡಿ]], [[ನಾದೇಂಡ್ಲ ಭಾಸ್ಕರ ರಾವ್‌]], [[ಕೋಟ್ಲ ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ ರೆಡ್ಡಿ|ಕೋಟ್ಲ ವಿಜಯ ಭಾಸ್ಕರ ರೆಡ್ಡಿ]], [[N.T. ರಾಮ ರಾವ್‌|ಎನ್‌.ಟಿ.ರಾಮ ರಾವ್]], [[ನಾರಾ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು]] ಮತ್ತು [[Y.S. ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ|ವೈ.ಎಸ್‌.ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ]]ಯವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ಡೇವಿಡ್ ರಿಕಾರ್ಡೋ|thumb|250px|right|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ]] ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ|ತೆಲುಗು ದೇಶಮ್‌ ಪಕ್ಷ]]ವು (TDP) ರಾಜ್ಯದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು [[N.T. ರಾಮ ರಾವ್‌|ಎನ್‌.ಟಿ.ರಾಮ ರಾವ್‌]]ರವರು (NTR) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಎರಡನೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೊಂದರ ಪರಿಚಯವಾದಂತಾಗಿ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕಪಕ್ಷದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, NTRರವರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆಂದು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾದೇಂಡ್ಲ ಭಾಸ್ಕರ್‌ ರಾವ್‌ರವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದ ನಂತರ, ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಆಗಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ NTRರವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾರು. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ TDPಯು ಅತ್ಯಧಿಕ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ೧೯೮೯ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ INC, Dr. ಮರ್ರಿ ಚೆನ್ನಾ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ನೇತ್ಥತ್ವದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ NTRರವರ ೭ ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಮರ್ರಿ ಚೆನ್ನಾ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ನಂತರ ಎನ್‌. ಜನಾರ್ಧನ್‌ ರೆಡ್ಡಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕೋಟ್ಲ ವಿಜಯ ಭಾಸ್ಕರ್‌ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ತಾವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ TDPಗೆ ಜನಾದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು, NTRರವರು ಮತ್ತೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ NTRರವರ ಅಳಿಯನಾಗಿದ್ದ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡುರವರು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷಿಪ್ತಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಚೂರಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡರು. ಈ ನಂಬಿಕೆ ದ್ರೋಹವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ NTRರವರು ಕೆಲವು ಕಾಲದ ನಂತರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ TDPಯು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು. ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ INC ನೇತೃತ್ವದ ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಎದುರು ೨೦೦೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ [[ಚಿರಂಜೀವಿ|ಜಿರಂಜೀವಿ]]ಯವರಿಂದ [[ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಂ|ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಯಂ ಪಕ್ಷ]](PRP) ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಇದು ೨೦೦೯ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಅತಿಯಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಭಾರೀ ಪ್ರಚಾರದ ನಡುವೆಯೂ ಇದು ಆಂಧ್ರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ೧೮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಷ್ಟೆ ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.ಒಂದೇ ಆಶಾಕಿರಣವೆಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ ೩೬ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಶೇ ೨೫ರಷ್ಟು ಗಳಿಸಿದ ತೆಲುಗು ದೇಶಮ್‌ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಇದು ಶೇ ೧೭ರಷ್ಟು ಮತವನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಪ್ರಜಾ ರಾಜ್ಯಂ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು TDP, TRS, CPI ಮತ್ತು CPM ಪಕ್ಷಗಳ ಬೃಹತ್‌ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವೈ.ಎಸ್‌.ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. YSR ರೆಡ್ಡಿಯವರು APಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೫ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಗುಂಟೂರು ನಗರದ ಬಳಿ ಇರುವ [[ಅಮರಾವತಿ|ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿನ]] [http://asi.nic.in/asi_museums_amravati.asp ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ], ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಾಲಾರ್‌ ಜಂಗ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], ಇದು ಶಿಲ್ಪಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿರುವ]] ವಿಶಾಖ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಇದು ನವೀಕರಣಗೊಂಡ ಡಚ್‌‌ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ]]ಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.vizagcityonline.com/visakha_museum/ |title=VizagCityOnline.com&nbsp;— Visakha Museum |publisher=Vizagcityonline.com |date= |accessdate=2008-11-29}}</ref>[[ವಿಜಯವಾಡ|ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿರುವ]] ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಜುಬಿಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಮೊನಚಾದ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಜ್ಯುಬಿಲಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ: http://www.indiatourism.com/andhra-pradesh-museums/victoria-jubilee-museum.html</ref> === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ === {{Main|Andhra cuisine}} [[ಚಿತ್ರ:India food.jpg|thumb|left|ಇತರೆ ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಹೈದರಾಬಾದಿ ಬಿರಿಯಾನಿ]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಅಡಿಗೆ ಪದ್ದತಿಯು [[ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ]]ಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಸಾಲೆಪೂರಿತ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}} ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ಜಾತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಆಂಧ್ರದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. [[ಭಾರತೀಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಪಚ್ಚಡಿ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಚಟ್ನಿ|ಚಟ್ನಿಗಳು]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳು. ಚಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ.[[ಟೊಮೇಟೊ|ಟೊಮ್ಯಾಟೊ]], [[ಬದನೆ|ಬದನೆಕಾಯಿ]](ನೆಲಗುಳ್ಳ), [[ದಾಸವಾಳ ಜಾತಿಯ (ಗಿಡ)|ದಾಸವಾಳ ಜಾತಿಯ]](ಗೊಂಗೂರ) ತರಕಾರಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಚಟ್ನಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.''[[ಆವಕಾಯ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಯು, ಬಹುಶಃ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿಯು]] ಇಲ್ಲಿನ [[ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ|ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಅನ್ನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಯಾವುದಾದರೊಂದು ರೀತಿಯ [[ಮೇಲೋಗರ|ಮೇಲೋಗರದ]] ಜೊತೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲವೇ, [[ಕಲಸಿದ ಹಿಟ್ಟು (ಅಡಿಗೆಯ)|ಕಲಸಿದ ಹಿಟ್ಟು]] ಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ತೆಳುವಾದ ಬಟ್ಟೆ|ತೆಳುವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಂತೆ]] ಕಾಣುವ ಅಟ್ಟು (ಕಲಸಿದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಕಾಳಿನ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ [[ಹೆಸರು ಕಾಳು ದೋಸೆ|ಪೆಸರಟ್ಟು]] ಎಂಬ ತಿಂಡಿ)ಅಥವಾ [[ದೋಸೆ]] ಎಂಬ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. [[ಮಾಂಸ]], [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳು]], [[ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿ|ಸೊಪ್ಪು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ([[ಮಸಾಲೆ]]) ಸೇರಿಸಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರುಚಿಕಟ್ಟಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಆಹಾರ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಮಾಂಸ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ''[[ತುಪ್ಪ]]'' ವನ್ನು (ಶೋಧಿಸಿದ ಬೆಣ್ಣೆ) ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಈ ಆಹಾರಗಳು ರುಚಿಕರ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕುರಿ, ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಮಾಂಸಗಳು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೈದರಾಬಾದಿ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಿರ್ಯಾನಿ|ಬಿರಿಯಾನಿಯು]] ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. === ನೃತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Kuchi pudi dancers.jpg|thumb|right|150px|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾದ ಕೂಚಿಪುಡಿ]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುನ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗೆಗೆ ಬರೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜಯಪ ಸೇನಾನಿ ([[ಜಯಪ ನಾಯುಡು]]).<ref>''ನೃತ್ಯ ರತ್ನಾವಳಿ'' (http://www.telugupeople.com/discussion/article.asp?id=೧೧೧</ref> ದೇಸಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಿ ಪ್ರಕಾರದ ನೃತ್ಯಗಳೆರಡೂ ಇವರ 'ನೃತ್ಯ ರತ್ನಾವಳಿ' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೆರಾನಿ, ಪ್ರೇಂಖನ, ಶುದ್ಧ ನರ್ತನ, ಕಾರ್ಕರಿ, ರಾಸಕ, ದಂಡ ರಾಸಕ, ಶಿವ ಪ್ರಿಯ, ಕಂದುಕ ನರ್ತನ, ಭಂದಿಕಾ ನೃತ್ಯಂ, ಕರಣ ನೃತ್ಯಂ, ಚಿಂದು, ಗೊಂಡಾಲಿ, ಕೋಲಾಟಂ ಮುಂತಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇಸಿ, ತಾಂಡವ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಯ, ನಾಟ್ಯ ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯವೆಂಬ ಪ್ರಕಾರಗಳ ನಡುವಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಂಗಿಕಾಭಿನಯ, ಕಾರಿಗಳು, ಸ್ಥಾನಕಗಳು, ಮತ್ತು ಮಂಡಲಗಳ ಕುರಿತು ೨ ಮತ್ತು ೩ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕರಣಗಳು, ಅಂಗಾಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ರೇಚಕಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ದೇಸಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕುರಿತು ಆತ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯವು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿಯು]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳು|ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ]]ವಾಗಿದೆ.ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ, ಚೆಂಚು ಭಾಗೋತಂ, [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿ]], [[ಭಾಮಕಲಾಪಂ|ಭಾಮಕಲಾಪಮ್]]‌, [[ಬುರ್ರ ಕಥಾ|ಬುರ್ರಕಥಾ]], [[ವೀರನಾಟ್ಯಂ]], [[ಬುಟ್ಟ ಬೊಮ್ಮಲು|ಬುಟ್ಟು ಬೊಮ್ಮಲು]], [[ದಪ್ಪು]], [[ತಪ್ಪೀಟ ಗುಲ್ಲು|ತಪ್ಪೆಟ ಗುಲ್ಲು]], [[ಲಂಬಾಡಿ]], ಬೊನಾಲು, [[ಧಿಂಸ]], [[ಕೋಲಾಟಂ]] ಮತ್ತು ಚಿಂಡು. == ಹಬ್ಬಗಳು == * ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]. * ಫೆಬ್ರವರಿ/ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]]. * ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹೋಳಿ]] * ಮಾರ್ಚ್‌/ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯುಗಾದಿ|ಉಗಾದಿ]] ಅಥವಾ ತೆಲುಗು ಹೊಸವರ್ಷ * ಉಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ೯ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್‌/ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ನವಮಿ|ಶ್ರೀರಾಮನವಮಿ]] ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. * ಆಗಷ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ|ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತಮ್‌‌]] * ಆಗಷ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ|ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮ]] * ಆಗಷ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ|ವಿನಾಯಕ ಚೌತಿ]] * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌/ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯ ದಶಮಿ|ದಸರಾ]] * ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ೩ನೇ ದಿನವಾದ [[ಅಟ್ಲ ತಡ್ಡೆ]] (ಗ್ರಿಗರಿ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್/ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ) * [[ವಿಜಯ ದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಹಬ್ಬದ ೨೦ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್/ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ದೀಪಾವಳಿ]]. * [[ಈದ್-ಉಲ್-ಫಿತರ್|ಈದ್‌-ಉಲ್‌-ಫಿತರ್‌]], [[ಬಕ್ರೀದ್|ಬಕ್ರೀದ್‌]], [[ಮೊಹರ್ರಂ|ಮೊಹರಂ]]. * [[ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ|ಶ್ರಾವಣಂನಲ್ಲಿ]] [[ಬೊನಾಲು|ಬೋನಾಲು]] ([[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.) * [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯ ದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಹಬ್ಬದ [[ನವರಾತ್ರಿ|ದುರ್ಗಾಷ್ಟಮಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ]], ೯ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಬಥುಕಮ್ಮ]] ಹಬ್ಬ. * [[ನವ್ರೂಜ್‌|ನವ್‌ರೂಜ್‌]] * [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌|ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌‌]] == ಸಾಹಿತ್ಯ == [[ನನ್ನಯ್ಯ]], [[ತಿಕ್ಕನ]] ಮತ್ತು [[ಯೆರ್ರಾಪ್ರಗದ|ಯರ್ರಾಪ್ರಗದ]] ಎಂಬ ಕವಿತ್ರಯರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]'' ವನ್ನು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಬಮ್ಮೆರ [[ಪೋತನ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೋರ್ವ ಕವಿಯು ''ಶ್ರೀಮದ್‌ ಆಂಧ್ರ ಮಹಾ ಭಾಗವತಮು'' ಎಂಬ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, ಇದು ವೇದವ್ಯಾಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] ಬರೆದ ''ಶ್ರೀ ಭಾಗವತಮ್'' ‌ನ ತೆಲುಗು ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ನನ್ನಯ್ಯನನ್ನು ''ಆದಿಕವಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ([[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]])ಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನು ಇವನ ಆಶ್ರಯದಾತನಾಗಿದ್ದನು. [[ವಿಜಯನಗರ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]ನು [[ಅಮುಕ್ತಮಾಲ್ಯದ]] ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದನು. [[ಕಡಪ]] ಪ್ರದೇಶದವನಾದ ತೆಲುಗು ಕವಿ [[ವೇಮನ|ವೇಮನಕೂಡಾ]] ತನ್ನ ತಾತ್ವಿಕ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. [[ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಮ್‌|ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಮ್‌ರವರ]] ನಂತರದ ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಗದ್ಯ ಟಿಕ್ಕಣ'' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಸತ್ಯವತಿ ಚರಿತಂರವರು ''ಸತ್ಯವತಿ ಚರಿತಂ'' ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇತರೆ ಆಧುನಿಕ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಷಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತರುಗಳಾದ [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ|ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] ಮತ್ತು [[ಸಿ. ನಾರಾಯಣ ರೆಡ್ಡಿ|ಡಾ.ಸಿ. ನಾರಾಯಣ ರೆಡ್ಡಿ]]ಯವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕವಿ [[ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ರವಿ ಶಂಕರ್|ಶ್ರೀ ಶ್ರೀಯವರು]] ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ನಾರಾಯಣಚಾರ್ಯುಲುರವರು ಕೂಡ ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ನಾರಾಯಣಾಚಾರ್ಯಲುರವರು ದ್ವಿಪದಿ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ''ಶಿವತಾಂಡವಂ'', ''ಪಾಂಡುರಂಗ ಮಹಾತ್ಯಂ'', ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.{{Clarifyme|date=December 2008}} [[ಶ್ರೀರಂಗಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್‌]], [[ಗುರ್ರಂ ಜಾಷುವಾ|ಗುರ್ರಂ ಜಷುವಾ]], [[ಚಿನ್ನಯ ಸೂರಿ]], [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] ಮತ್ತು [[ವಡ್ಡೇರ ಚಂಡಿದಾಸ್‌|ವದ್ದೇರ ಚಂಡಿದಾಸ್‌]] ಮುಂತಾದವರು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{Main|Telugu Cinema}} ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೨೭೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ರಾಜ್ಯವು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦{{Citation needed|date=February 2007}} ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೪೦% (೯೩೦ರ ಪೈಕಿ ೩೩೦)ರಷ್ಟನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dtsonline.com/digitalcinema/find/index.php |title=DTS &#124; Home |publisher=Dtsonline.com |date= |accessdate=2008-11-29}}</ref> ಈಗ ಇದು ಬೃಹತ್ ೩D ಪರದೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಐಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಒಂದನ್ನು ಹಾಗೂ ೩-೫ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಟಾಲಿವುಡ್‌‌ (ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗ) ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. NTR ರವರು ಟಾಲಿವುಡ್‌ನ ದಂತಕತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ೯ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದೊಂದು ವಿಶ್ವದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಈವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. === ಸಂಗೀತ === {{Main|Music of Andhra Pradesh}} ರಾಜ್ಯವು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]] ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ|ತ್ಯಾಗರಾಜರು]], [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರು]], ಕ್ಷೇತ್ರಯ್ಯನವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಭದ್ರಾಚಲ [[ರಾಮದಾಸು|ರಾಮದಾಸುರವರಂತಹ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು ತೆಲುಗು ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಮಹಾನ್‌‌ ಮ್ಯಾಂಡೋಲಿನ್‌ ವಾದಕ [[ಮ್ಯಾಂಡೊಲಿನ್‌ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌|ಮ್ಯಾಂಡೋಲಿನ್‌ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌]] ಕೂಡ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದವರು. ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳೂ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಮಹಾನ್‌ ಗಾಯಕರಾದ ಶ್ರೀ [[ಮಂಗಳಂಪಲ್ಲಿ ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ]] ರವರು ಕೂಡ ತೆಲುಗು ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವರು. === ಧರ್ಮ === ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಗಳ [[ಹಿಂದೂ ಸಂತರು]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತ ಯೋಗಿ [[ಶ್ರೀ ಪೋತುಲೂರಿ ವೀರ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ|ಶ್ರೀ ಪೋತುಲೂರಿ ವೀರ ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಯವರು]] ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ) ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, [[ದಲಿತ#ಹಿಂದು ದಲಿತರು (ಹರಿಜನರು)|ಹರಿಜನ]] ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.mihira.com/wisdommasters/veerabrahmam.htm |title=Sri Potuluri Veera Brahmendra Swami |publisher=Mihira.com |date= |accessdate=2008-11-29 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120050546/http://www.mihira.com/wisdommasters/veerabrahmam.htm |url-status=dead }}</ref> ಬೆಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ರಘು ಕೂಡ ಶೂದ್ರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.telugubhakti.com/telugupages/Monthly/Bhaktas/content1.htm |title=Stories of Bhaktas&nbsp;— Fisherman Raghu |publisher=Telugubhakti.com |date= |accessdate=2008-11-29}}</ref> ಸಂತ ಕಕ್ಕಯ್ಯ ಚೂರ(ಚಮ್ಮಾರ) [[ದಲಿತ#ಹಿಂದು ದಲಿತರು (ಹರಿಜನರು)|ಹರಿಜನ]] ಸಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಸಂತರು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೆಂದರೆ, [[ದ್ವೈತಾದ್ವೈತ]] ತತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ನಿಂಬರ್ಕ]], [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ ತಾಯಿ ಮೀರಾ, ದೈವಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ [[ಶ್ರೀ ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ ಬಾಬ|ಶ್ರೀ ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]], ಸ್ವಾಮಿ ಸುಂದರ ಚೈತನ್ಯಾನಂದಜೀ ಮತ್ತು ಅರಬಿಂದೋ ಮಿಷನ್‌. == ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಡೇವಿಡ್ ರಿಕಾರ್ಡೋ|thumb|right|250px|ತಿರುಮಲ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ]] ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ [[ತಿರುಮಲ-ತಿರುಪತಿ|ತಿರುಪತಿ ಅಥವಾ ತಿರುಮಲ]] ಒಂದು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ (ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬುಗೆಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳ ಪೈಕಿ) ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಯಾತ್ರಾನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು [[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ|ವೆಂಕಟೇಶ್ವರದೇವರಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ತಿರುಪತಿಯು [[ಚಿತ್ತೂರ್‌|ಚಿತ್ತೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣ್ಣಾವರಂನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನ. [[ಸಿಂಹಾಚಲಂ]] ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಸಿಂಹಾಚಲಂ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವು, [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ|ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು]] ಅವನ ದುಷ್ಠ ತಂದೆ [[ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು|ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನಿಂದ]] ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸಂರಕ್ಷಕ ದೇವರಾದ [[ನರಸಿಂಹ|ನರಸಿಂಹನ]] ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಜಯವಾಡ]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕನಕದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕನಕ ದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಪ್ರಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ಶ್ರೀ ಕಾಳಹಸ್ತಿ]] ಯು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, [[ಚಿತ್ತೂರ್‌|ಚಿತ್ತೂರ್‌‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವರ್ಣಮುಖಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಂಹಾಚಲಂ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿರುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ೧೬ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅತಿ ಮನೋಹರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ೧೬ ಕಂಬಗಳ ನಾಟ್ಯ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ೯೬ ಕಂಬಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಕೃಷ್ಠ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ದೈವವಾದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಚಂದನದ ದಪ್ಪ ಲೇಪನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು, [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಅವತಾರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ|ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, [[ಚೋಳ|ಚೋಳರ]] ದೊರೆಯಾದ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಒಡಿಶಾದ ಗಜಪತಿ ದೊರೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯ]]ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಜಯ ಸ್ಢಂಭ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ [[ತೆಲುಗು]] ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು.ಇದು ದ್ರಾವಿಡ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ) ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ನೆರೆಹಾವಳಿ, ಚಂಡಮಾರುತ, ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಸುನಾಮಿಯಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ವೈಜಾಗ್‌ನ್ನು ಈ ಸ್ವಾಮಿಯು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂಬಂತೆ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾವು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯಾಗ ಬಯಸುವ ಜೋಡಿಗಳು ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಒಂದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂದಣಿಯಿರುವ ಕೂಡಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಒಂದು. [[ಚಿತ್ರ:Hussain Sagar lake, Hyderabad.jpg|thumb|250px|right|ಹುಸೇನ್‌ ಸಾಗರ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲಿನ ಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹ]] [[ಶ್ರೀ ಶೈಲಂ]], ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದೂ ಕೂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು [[ಶಿವ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ|ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]]ಗಳಿರುವ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''[[ಸ್ಜಂದ ಪುರಾಣ|ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ]]'' ದಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀ ಶೈಲ ಕಾಂಡಂ' ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯವಿದ್ದು ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕಳೆದ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ತಮಿಳು ಸಂತರು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕುರಿತು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರರು]] ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ "''[[ಶಿವಾನಂದ ಲಹರಿ]]'' "ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಬಸವನಾಗಿರುವ ವೃಷಭನು, ಶಿವ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿಯರು]] ತನ್ನ ಎದುರು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಭ್ರಮರಾಂಬರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ [[ಮಹಾಕಾಳಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ ಎಂಬುದೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ೧೨ ಪವಿತ್ರ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು|ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮ ಸ್ವಾಮಿ]]ಯು ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ; ಜೊತೆಗೆ ಪಾಂಡವರು ಪಂಚಪಾಂಡವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಶೈಲಂ ಕ್ಷೇತ್ರವು [[ಕರ್ನೂಲ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:vb211.jpg|thumb|left|250px|ಸಿಂಹಾಚಲಂ ದೇವಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಮಂಪಟ]] [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಶ್ರೀರಾಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಅವನ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾದ ರಾಮದಾಸು(ಮೂಲದಲ್ಲಿ-[[ಕಂಚೆರ್ಲ ಗೋಪಣ್ಣ|ಕಂಚೇರ್ಲ ಗೋಪಣ್ಣ]]) ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ. [[ತ್ರೇತಾಯುಗ|ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಶ್ರೀರಾಮನು ಇದೇ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಂಗಿದ್ದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಭದ್ರ ಎಂಬ ಒಂದು ಪರ್ವತವು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಚಿರಕಾಲ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಕೋರಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯಿದೆ. [[ರಾಮ ದೇವರು|ಶ್ರೀರಾಮ]] ನು ಪತ್ನಿ [[ಸೀತೆ]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಡಗೂಡಿ]] ಭದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಭದ್ರಾಚಲಂ ಕ್ಷೇತ್ರವು [[ಖಮ್ಮಮ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಾನಿಶನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಪಣ್ಣನು ಜನರಿಂದ ದೇಣಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಮ-ಸೀತಾರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ನವಮಿ|ಶ್ರೀರಾಮ ನವಮಿ]]ಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭದ್ರಾಚಲಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬಸರ್‌-ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಬಸರ್‌-ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು]], ವಿದ್ಯಾದೇವತೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳ. ಬಸರಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು [[ಅದಿಲಾಬಾದ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಯಾಗಂಟಿ ಗುಹೆಗಳು]] ಕೂಡ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮಹಾನಂದಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕರ್ನೂಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] [[ಬಿರ್ಲಾ ಮಂದಿರ್‌, ಹೈದರಾಬಾದ್‌|ಬಿರ್ಲಾ ಮಂದಿರ]], ಮತ್ತು [[ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ]], [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಂರ]] [[ಮೆಕ್ಕ ಮಸೀದಿ|ಮೆಕ್ಕಾ ಮಸೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌]], ಜೊತೆಗೆ [[ಹುಸೇನ್‌ ಸಾಗರ್‌|ಹುಸೇನ್‌ ಸಾಗರ್‌ ಜಲಾಶಯ]]ದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]]ನ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಮನಮೋಹಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Ramappa1.jpg|thumb|right|250px|ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಕನಕದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದ ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಈಗಿನ ವಿಜಯವಾಡ ಹಿಂದೆ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ದಿಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ದಂತಕಥೆಯೊಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಭೂಮಿಯು ವಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕಾಗಲೀ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಆಜ್ಞಾಪನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪರ್ವತಗಳು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಹರಿಯಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. ಅದು ಆದದ್ದೇ ತಡ!ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕೊರೆದ ಸುರಂಗಗಳ ಅಥವಾ "ಬೆಜ್ಜಮ್‌" ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ರಭಸದಿಂದ ಹರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಆ ಸ್ಥಳ ಬೆಜವಾಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. ಹಲವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದು ಈ ಸ್ಥಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ಶಿವನಿಂದ ವರ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜುನ ಶಿವವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಂದ್ರಕೀಲ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಅರ್ಜುನ ಶಿವನಿಂದ ವರ ಪಡೆದು ವಿಜಯಿಯಾದನು. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ "ವಿಜಯವಾಡ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಇದೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಸುರಾಧಿಪತಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ [[ಕನಕದುರ್ಗ]] ದೇವತೆಯ ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ. ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನತೆಗೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಕಾಟವು ಅತಿಯಾಗಿ ಸಹಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಇಂದ್ರಕೀಲ ಋಷಿಯು ಉಗ್ರವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಅದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ದೇವತೆಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಾಗ, ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕೆಯು ನೆಲೆಸಿ ದುರುಳ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಋಷಿಯು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಋಷಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದುರ್ಗಾ ದೇವತೆಯು ಇಂದ್ರಕೀಲದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಳು. ತದನಂತರ, ಅವಳು ರಾಕ್ಷಸದೊರೆ ಮಹಿಷಾಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ವಿಜಯವಾಡದ ಜನರನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರ ದುಷ್ಟ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದಳು. [[ನವರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[ದಸರ|ದಸರಾ]] ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಾದವುಗಳೆಂದರೆ, ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ. ದುರ್ಗಾ ದೇವತೆಗಾಗಿ ದಸರಾ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಈ ವರ್ಣಮಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ನಂತರ [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ|ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಿಂದು ಪುನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ. == ಇತರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಚಾರಗಳು == [[ಬಾಪು (ಕಲಾವಿದ)|ಬಾಪೂರವರ]] ಚಿತ್ರಕಲೆ, [[ನಂದೂರಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್‌]] ಅವರ ''ಯೆಂಕಿ ಪಾಟಲು'',(ಯೆಂಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಗಸಗಿತ್ತಿಯ/ಅವಳ ಕುರಿತಾದ ಹಾಡುಗಳು), ತುಂಟ ಬುಡುಗು,([[ಮುಲ್ಲಪುಡಿ|ಮುಲ್ಲಪುಡಿಯವರಿಂದ]] ರಚನೆಯಾದ ಪಾತ್ರ), [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಅನ್ನಮಯ್ಯನ]] ಹಾಡುಗಳು, [[ಆವಕಾಯ|ಅವಕಾಯ]] (ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಾವಿನ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಓಟೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುತ್ತದೆ), [[ಗೊಂಗೂರ|ಗೊಂಗುರ]] (ದಾಸವಾಳದ ಜಾತಿಯ ಗಿಡದಿಂದ ಮಾಡಲಾದ [[ಚಟ್ನಿ]]), ''ಅಟ್ಲ ತಡ್ಡಿ'' (ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆಂದೇ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಋತುಕಾಲಿಕ ಹಬ್ಬ.) ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳು, ''ದೂಡು ಬಸವಣ್ಣ'' (ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಸವನನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ಆಚರಣೆ) ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬ-ಆಚರಣೆಗಳು ತೆಲುಗು [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿವೆ. ಮೆದು ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ|ವಿಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಕುಶಲತೆಗಾಗಿ [[ದುರ್ಗಿ|ದುರ್ಗಿಯ]] ಹಳ್ಳಿಯು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆದುಕಲ್ಲುಗಳು ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನೆರಳಿನಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 'ಕಲಂಕಾರಿ' ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇತಿಹಾಸ ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗೊಂಬೆ ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಆಂಧ್ರ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಮರ, ಮಣ್ಣು, ಒಣ ಹುಲ್ಲು, ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುಪತಿಯು ಮಂಜತ್ತಿಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈಟಿಕೊಪ್ಪವು ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಮಲ್‌ ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಾ ನಿರೂಪಣಾ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಿದೆ. 'ಯಕ್ಷಗಾನಂ'‌, 'ಬುರ್ರ ಕಥಾ' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಜನರಿಂದ ಮಾಡುವಂಥಾದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ), 'ಜಂಗಮ ಕಥಾಲು', 'ಹರಿ ಕಥಾಲು', 'ಚೆಕ್ಕ ಭಜನ', 'ಉರುಮುಲ ನಾಟ್ಯಂ'(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರೀ ಸಂಗೀತದ ಲಯಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯಗಾರರ ತಂಡವು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ), 'ಘಟ ನಾಟ್ಯಂ'(ಒಬ್ಬರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣಿಯ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕುಣಿಯುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿಶಾಖಾ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪಲುಮಾಂಬ ಜಾತ್ರೆಗೇ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Ind school of business.jpg|thumb|350px|right|ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾ ಕೋರ್ಸುಗಳು, ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌, ಕಾನೂನು, ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೩೩೦ ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು; ೧೦೦೦ [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫರ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಷ್ಟ್ರೇಷನ್‌|MBA]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್|MCA]] ಕಾಲೇಜುಗಳು; ೫೦೦ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ೫೩ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಪಾತ ೧೯:೧ರಷ್ಟು ಇದೆ. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೬೦.೫%ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೭೦.೩%ರಷ್ಟು ಇದ್ದರೆ ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ೫೦.೪%ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದು, ಅದೇ ಕಳವಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಾಪುಗಾಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ (ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[BITS ಪಿಲಾನಿ]] ಆವರಣ) ಮತ್ತು [[IIT ಹೈದರಾಬಾದ್‌|IIT ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಂತಹ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ. [[IIIT ಹೈದರಾಬಾದ್‌|ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್ (IIIT-H)]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]](ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]] (ISB), ಇವು ತಮ್ಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (NIFT) ಮತ್ತು ದಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹೊಟೇಲ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಕೇಟರಿಂಗ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌‌ ಅಪ್ಲೈಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್‌ ಇವೂ ಕೂಡ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಒಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಕೂಡ ಇರುವುದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲೇ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮೊದಲ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಇದು ಹಲವು ಸಮಿತಿಗಳ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೬ರ ಪ್ರಕಾರ "ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ"ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ದಿನಾಂಕ: ೯-೪-೧೯೮೬ರಂದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ದಿವಂಗತ ಎನ್.ಟಿ.ರಾಮ ರಾವ್‌ ಇದನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ: ೦೧-೧೧-೧೯೮೬ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಶ್ರೀ ಎನ್‌.ಟಿ.ರಾಮ ರಾವ್‌ರವರ ನಿಧನಾ ನಂತರ, ೧೯೯೮ರ ಅವಲೋಕಿಸುವ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೪ರ ಅನುಸಾರ, ದಿನಾಂಕ: ೨.೨.೯೮ರಂದು ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ, ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ 'NTR ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ', ಆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು == ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''[[ಈನಾಡು]]'', ''[[ಆಂಧ್ರ ಜ್ಯೋತಿ]]'', ''[[ಸಾಕ್ಷಿ]]'', ''[[ಪ್ರಜಾಶಕ್ತಿ]]'', ''[[ವಾರ್ತಾ]]'', ''[[ಆಂಧ್ರಭೂಮಿ|ಆಂಧ್ರ ಭೂಮಿ]]'', ''[[ವಿಶಾಲಾಂಧ್ರ]]'','' [[ಸೂರ್ಯಾ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರಭ]]'', ಇವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ತೆಲುಗು ಭಾಷಾ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಉರ್ದು ಭಾಷಾ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ''[[ಸಿಯಾಸತ್‌ ಡೈಲಿ]]'', ''[[ಮುನ್ಸಿಫ್‌ ಡೈಲಿ]]'', ''[[ರೆಹ್ನುಮಾ-ಇ-ಡೆಕ್ಕನ್‌]]'', ''[[ಇತಿಮದ್ ಉರ್ದು ಡೈಲಿ]]'', ''[[ಆವಾಂ]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಮಿಲಾಪ್‌ ಡೈಲಿ|ಮಿಲಾಪ್‌ ಡೈಲಿ]]'' ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಷೀಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅವು ಇಂತಿವೆ, ''[[ಡೆಕ್ಕನ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌]], '' ''[[ದಿ ಹಿಂದು]]'', ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪ್ರೆಸ್]]'', ''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ''[[ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಲೈನ್‌|ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಲೈನ್‌]] '' ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ''[[ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾರ್ತಾ]]'', ''[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಜಾಮಾಬಾದ್‌'', ಮತ್ತು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ]] ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಹಿಂದಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ|ಹಿಂದಿ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ''[[ಹಿಂದಿ ಮಿಲಾಪ್‌]]''. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == [[ಚಿತ್ರ:Araku-valley.gif|thumb|right|ಅರಕು ಕಣಿವೆ]] [[ಚಿತ್ರ:vb125.jpg|thumb|right|ಬೊರ್ರ ಗುಹೆಗಳು (ಇಳಿಬಿದ್ದಿರುವ ನೀರ್ಗೋಲುಳು ಮತ್ತು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದಿರುವ ನೀರ್ಗೋಲುಗಳು )]] [[ಚಿತ್ರ:Cave entrance.jpg|thumb|right|ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು "''ಭಾರತದ [[ಕೋಹಿನೂರ್‌|ಕೊಹಿನೂರ್‌]]'' " ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ತವರೂರಾಗಿದೆ. [[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ|ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ]] ನೆಲೆಬೀಡಾದ [[ತಿರುಮಲ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುಪತಿ]]ಯು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಯಾತ್ರಾಕೇಂದ್ರಗಳ ಪೈಕಿ (ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮದ) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ನಲ್ಲಮಲ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನಲ್ಲಮಲ ಬೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ {{Citation needed|date=December 2008}}[[ಶ್ರಿ ಶೈಲಂ|ಶ್ರೀ ಶೈಲಂ]] ಕ್ಷೇತ್ರವು ''ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'' ನ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹನ್ನೆರಡು ''[[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಂ|ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]]'' ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಅವತಾರವಾಗಿರುವ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಅಮರಾವತಿಯ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವು ಪಂಚಾರಾಮಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ) ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾರಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಾಮಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಅಮರಾವತಿ, ನಾಗಾರ್ಜುನ ಕೊಂಡ, ಭಟ್ಟಿಪ್ರೊಲು, ಘಂಟಸಾಲ, ನೆಲಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ, ಧೂಲಿಕಟ್ಟ, ಬಾವಿಕೊಂಡ, [[ಥೊಟ್ಲಕೊಂಡ]], ಶಾಲಿಹುಂಡಂ, ಪವುರಾಲಕೊಂಡ, ಶಂಕರಂ, ಫಣಿಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕೋಲನ್‌ಪಾಕ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬೌದ್ಧ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯ]]ರು ([[ಬಾದಾಮಿ|ಬಾದಾಮಿಯು]] [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದೆ]].) ೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ '''ಆಲಂಪುರ್‌ ಭ್ರಮಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ''' <ref>{{cite web |url=http://www.templenet.com/encandh1.html |title=The Templenet Encyclopedia&nbsp;— Temples of Andhra Pradesh |publisher= |accessdate=2009-02-26 }}</ref>[[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು]] ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, [[ಶ್ರೀಶೈಲಂ]] ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಲೇಪಾಕ್ಷಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿರುವ]] ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬೀಚ್‌, ಬೊರ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು, ಚಿತ್ರಸದೃಶ [[ಅರಕು ಕಣಿವೆ]], ಹಾರ್‌ಸ್ಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗಿರಿಧಾಮಗಳು, ''ಪಾಪಿ ಕೊಂಡಾಲು'' ವಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಕಮರಿಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ, ಕುಂತಲ, ಎಟ್ಟಿಪೊತಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು [[ತಲಕೊಂಡ|ತಲಕೋಣ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವ-ವೈವಿಧ್ಯ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿನ ಸಮದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಸಗಿರಿಯಿದೆ. ಕೈಲಾಸಗಿರಿಯ ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನವಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸೀ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತಾಣಗಳ ತವರು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, INS ಕರಶೂರ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, (ಈ ತೆರನಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಏಕೈಕ), ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕಡಲತೀರದ‌ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯರಾಡ ಬೀಚ್‌, ಅರಕು ಕಣಿವೆ, VUDA ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಮೃಗಾಲಯ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು. [[ಡೇವಿಡ್ ರಿಕಾರ್ಡೋ|thumb|left|ಬೊರ್ರ ಗುಹೆಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:RishikondaBeachmain.jpg|thumb|left|ರಿಷಿಕೊಂಡ ಬೀಚ್]] [[ಬೊರ್ರ ಗುಹೆಗಳು]] ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಸಮೀಪದ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಅನಂತಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೮೦೦ ರಿಂದ ೧೩೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ, ಗುಹೆಯ ಚಾವಣಿಯಿಂದ ಇಳಿಬಿದ್ದಿರುವ ನೀರ್ಗೋಲು ಹಾಗೂ ಗುಹೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿರುವ ನೀರ್ಗೋಲುಗಳ ವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕಿಂಗ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌, ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದನು. ಗುಹೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರಚನೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ಮೆದುಳಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ''ಬುರ್ರ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಚಿತ್ರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದ ಸವಕಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಡುವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲೀಯ ಅಂತರ್ಜಲ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬಾನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. [[ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು]] ಭಾರತದ ಉಪ-ಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಹಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿವೆ. ಗುಹೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಬಿಲಂ '' ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಲೇ ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ''ಬೆಲಂ ಗುಹಾಲು'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು ೩೨೨೯ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಾಗಿವೆ. ಉದ್ದನೆಯ ನಡುವಣಂಕಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋಣೆಗಳು, ಸಿಹಿನೀರಿನ ಓಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೆಲಂ ಗುಹೆಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಹೆಯ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳವು{{convert|120|ft|m}} ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಇದ್ದು, ಅದನ್ನು ''ಪಾತಾಳಗಂಗಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧,೨೬೫ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಹಾರ್‌ಸ್ಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೇಸಿಗೆ ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ತಿರುಪತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೪೪ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.ಇದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಮದನಪಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣವಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರವಾಸೀ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಿಷಿ ವ್ಯಾಲಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಸೇರಿವೆ. ೮೭ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರ ಇರುವ ಕೌಂಡಿನ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾರ್‌ಸ್ಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು ನಿರ್ಗಮನಾ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌]], [[ಗೊಲ್ಕೊಂಡ ಸುಲ್ತಾನರು|ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಕೋಟೆ]], [[ಚಂದ್ರಗಿರಿ|ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಕೋಟೆ]], [[ಚೌಮಹಲ್ಲ ಅರಮನೆ]], ಮತ್ತು [[ಫಲಕ್ನುಮ ಅರಮನೆ]] ಮುಂತಾದವುಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ಮಾರಕಗಳು. [[ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ವಿಜಯವಾಡ|ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿನ]] [[ಕನಕ ದುರ್ಗ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾರಕಾತಿರುಮಲದಲ್ಲಿನ [[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] (ಇದಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನ ತಿರುಪತಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ), ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅರಸವೆಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]]- ಇವು ಕೂಡಾ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳು. ಅಣ್ಣಾವರಂ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:Map AP dist NH roads.png|thumb|left|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:Vizag seaport.jpg|thumb|right|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಕಡಲ ಬಂದರು]] [[ಚಿತ್ರ:Secunderabad Junction railway station in 2007.jpg|thumb|right|ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂದ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]] ರಾಜ್ಯವು ಒಟ್ಟು ೧,೪೬,೯೪೪ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೪೨,೫೧೧ ಕಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ೨,೯೪೯ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ೧,೦೧,೪೮೪ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಾಹನಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೬%ರಷ್ಟಿದ್ದು ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite web |url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/apfactfile/naturaladvantages.html#Airways |title=AP Fact File-Natural Advantages |publisher=APonline |date= |accessdate=2009-03-03 |archive-date=2009-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090403042513/http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/apfactfile/naturaladvantages.html#Airways |url-status=dead }}</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು]] (APSRTC), ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವ/ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ APSRTCಯು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ಖಾಸಗಿ ನಿರ್ವಾಹಕರೂ ಕೂಡ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾರು, ಮೋಟಾರು ಅಳವಡಿತ ಸ್ಕೂಟರ್‌ ಮತ್ತು ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳಂತಹ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು, ನಗರ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಹೈದರಾಬಾದ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] (ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ)(ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ), [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]], [[ವಿಜಯವಾಡ]], [[ರಾಜಮುಂಡ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ತಿರುಮಲ-ತಿರುಪತಿ|ತಿರುಪತಿ]].ಇನ್ನೂ ಆರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ನೆಲ್ಲೂರು|ನೆಲ್ಲೂರ್]], [[ವಾರಂಗಲ್‌]], [[ಕಡಪ]], [[ತಡೇಪಲ್ಲಿಗುಡೆಂ|ತಡೆಪಲ್ಲಿಗುಡೆಂ]] [[ರಾಮಗುಂಡಂ]] ಮತ್ತು [[ಒಂಗೊಲ್|ಒಂಗೊಲ್‌]] ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಕಿನಾಡ|ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಮಚಲೀಪಟ್ಟಣಂ|ಮಚಲೀಪಟ್ಣಂ]], [[ನಿಜಾಮ್‌ಪಟ್ಟಣಂ|ನಿಜಾಮ್‌ಪಟ್ಣಂ]]([[ಗುಂಟೂರ್‌|ಗುಂಟೂರ್‌‌]]) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣಪಟ್ಟಣಂ|ಕೃಷ್ಣಪಟ್ಣಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಬಳಿ ಇರುವ [[ಗಂಗಾವರಂ|ಗಂಗಾವರಂನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತೊಂದು ಖಾಸಗಿ ಬಂದರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಆಳಸಮುದ್ರದ ಬಂದರು ೨೦೦,೦೦೦-೨೫೦,೦೦೦ DWT ವರೆಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಡಗುಗಳು ತಂಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರಿಂದ ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಡಲತೀರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುವಾಗುತ್ತದೆ. == ಆಂಧ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == *೨೦೦೯ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾರಾಜಯಂ ಪಾರ್ಟಿ, ಟಿಡಿಪಿ, ಟಿಆರ್.ಎಸ್. ಸಿಪಿಎಮ್ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಂತರ ೨ ನೇ ಬಾರಿಗೆ ವೈ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಆಂಧ್ರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅವರು ೨-೯-೨೦೦೯ ರಂದು ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪರ್ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಹಾಗೂ ನಣಕಸಿನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೊನಿಜೇತಿ ರೋಸಚಿi ನವರು ೩-೯-೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ವಯಸ್ಸಾದಕಾರಣ ಕೆಲಸದ ವತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಯೆಂದು ೨೪-೧೧-೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಲ್ಲೇರಿ ಕಿರಣ ಕುಮಾರ ರೆಡ್ಡಿ ಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು == ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ== {| style="font-size:95%; border:1px solid black; text-align:left; vertical-align:top; background-color:#F4F9FF" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- bgcolor=#99ccff style="text-align:center" | width="20%" | '''ರಾಜ್ಯ''' /ಲೋಕ ಸಭೆ ಸ್ಥಾನ | width="25%" | '''ಹೆಸರು''' | width="15%" | '''ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ''' | width="28%"| '''ಪಕ್ಷ ವಿವರ''' -ವಿಧಾನ ಸಭೆ | width="2%" | '''FMR''' (ಒಟ್ಟು ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಸದಸ್ಯರು ) |- | bgcolor="#C1E0FF" | ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ<br />(೪೨)ಕಾಂ.೩೩(೩೮.೯೫)/ಬಿಜೆಪಿ ೦/ಟಿಡಿಪಿ ೬(೨೪.೯೩);ಟಿಆರ್.ಎಸ್.೨;ಐಎ.ಎಂ೧ |೧.'''[[ವೈ. ಎಸ್. ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ]]''' ೨.ಕೊನಿಜೇಟಿ ರೋಸಯ್ಯ ; ೩.ಕಿರಣಕುಮಾರ ರೆಡ್ಡಿ; (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್) |೨೦೦೪/ಮೇ-೨೦೦೯; ೩-೯-೦೨೦೦೯ ; ೨೪-೧೧-೨೦೧೦ |ಕಾಂ~೧೫೬/೩೬.೫೬%;(-೨% -೨೯); ತೆ.ದೇ.ಪಾ.(ಟಿಡಿಪಿ) ೯೨/೨೮.೧೨(೪೫); ತೆ.ರಾ.ಸ ೧೦(-೧೬) ; ಪಿಆರ್.ಪಿ..೧೮ (+೧೮);ಇತರೆ:೧೪ | ಒಟ್ಟು ೨೯೪ |- |} ===[[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಉದಯ=== [[ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ೨೦೧೪]][[ಸೀಮಾಂಧ್ರ]] *ದಿ. ಜೂನ್ 2, 2014, ರಂದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಒಡೆದು, ಎರಡು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅವು ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಸೀಮಾಂಧ್ರ (ಆಂಧ್ರ).<ref>ದಿ. ಜೂನ್ 2, 2014, 11.10AM IST (ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ)</ref> ದೇಶದ 29ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಉದಯವಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕಲ್ವಕುಂಟ್ಲ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ರಾವ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. 294 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದ ಆಂಧ್ರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಕನೆಯ ನಂತರ 175 ಶಾಸಕರಿದ್ದಾರೆ. ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ 119 ಶಾಸಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಧ್ರದ 42 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ 17 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ತೆಲಂಗಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಉಳಿದ ೨೫ ಸ್ಥಾನಗಳು ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ===೨೦೧೪ ರ ಜೂನ್ ನಂತರದ ಆಂಧ್ರ ಅಥವಾ ಸೀಮಾಂಧ್ರ=== ====ಸೀಮಾಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ==== [[Image:Telengana.PNG|thumb|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವುದು ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯವಾದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] 2 Dec, 2016 [[File:Andhra Pradeah Capital Region.jpg|left|thumb|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ '''ಅಮರಾವತಿ''' ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ, ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ-ಬಣ್ಣದಗೆರೆ ಕೃಷ್ಣಾನದಿ]] *ದಿ. ಜೂನ್ 2, 2014, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಒಡೆದು, ಎರಡು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅವು ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಸೀಮಾಂಧ್ರ (ಆಂಧ್ರ).<ref name="ref2" /> *ಮೂಲ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಆಂಧ್ರ ಎಂದುಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಾದಾಗ [[ಹೈದರಾಭಾದು]] ತೆಲಂಗಾಣಕ್ಕೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಹೊಸ ಆಂಧ್ರವು '''ಅಮರಾವತಿ''' ಅಂಬ ಹೊಸನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಅಮರಾವತಿಗೆ 1-12-2016 ಗುರುವಾರ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭಿಸಿತು. *ಅಮರಾವತಿಗೆ ಸಮೀಪದ ವೆಲಗಪುಡಿಯಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಕಚೇರಿಯಿಂದಲೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎನ್‌. ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಭೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಥಮಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="ref1">[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/02/456084.html ಅಮರಾವತಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಳಾಂತರ]</ref> ===ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಚುನಾವಣೆ -2014=== *[[೨೦೧೯ರ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಚುನಾವಣೆ]] *[[:en:2019 Andhra Pradesh Legislative Assembly election|2019 Andhra Pradesh Legislative Assembly election]] * ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ (ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ) * ಶ್ರೀ ನಾರಾ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯಿಡು -ಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ {| class="wikitable sortable " |- ! ಪಕ್ಷ !! ಸದಸ್ಯರು |- | ಟಿಡಿಪಿ (ತೆಲಗು ದೇಶಂ ಪಾರ್ಟಿ) || 101 |- |ವೈಎಸ್ಆರ್ ಪಾರ್ಟಿ(ವೈಎಸ್ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ) || 66 |- | ಬಿಜೆಪಿ (ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ) ||4 |- |ಎನ್ ಪಿ.(ನವೋದಯ ಪಾರ್ಟಿ) || 1 |- |ಪಕ್ಷೇತರ ||1 |- |ಖಾಲಿ ||2 |- !ಓಟ್ಟು !!175 |} ===೨೦೧೯ ರ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ=== :[[2019 ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] *2019 ರ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷ ಯಾವುದೇ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡದೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍, ಈ ಮೊದಲು ಐಎನ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ವೈ.ಎಸ್.ಆರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ ಪಾರ್ಟಿ ಎಂದು ವೀಭಜತವಾಗಿತ್ತು ವೈ.ಎಸ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜಗನ್ಮೋಹನ್ ರೆಡ್ಡಿ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಪವನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್ ನೇತೃತ್ವದ ಜೆಎಸ್ಪಿ ಸಹ ಸಿಪಿಐ, ಸಿಪಿಐ (ಎಂ) ಮತ್ತು ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. 2019 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಿಡಿಪಿ ಕೇವಲ 23 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ವೈಎಸ್ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಬಹುಮತ ಪಡೆದು 151 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇದರ ನಾಯಕ ವೈ.ಎಸ್. ಜಗನ್ಮೋಹನ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು 2019 ರ ಮೇ 30 ರಂದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮುಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.loksabhaelections.in/Andhra-Pradesh |title=Andhra Pradesh Legislative Assembly Election 2019 Website |access-date=2019-06-19 |archive-date=2019-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527040708/https://www.loksabhaelections.in/Andhra-Pradesh |url-status=dead }}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == *[[ತೆಲಂಗಾಣ]] *[[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] *[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]] * [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು]] *[[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೀನ]] * [[ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ]] * [[ಬ್ರೂಸ್‌‌ ಎಲಿಯಟ್‌ ಟೇಪರ್‌|ಬ್ರೂಸ್‌‌ ಎಲಿಯಟ್‌ ಟೇಪರ್‌ರವರು]] ಬರೆದಿರುವ [[:ರೈವಲ್ರಿ ಅಂಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್‌: ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್‌ ರಿಚುಯಲ್‌ ಇನ್‌ ಎ ತೆಲುಗು ವಿಲೇಜ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್‌ ರಿಚುಯಲ್‌ ಇನ್‌ ಎ ತೆಲುಗು ವಿಲೇಜ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ರೈವಲ್ರಿ ಅಂಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್‌: ಸೊಸೈಟಿ ಅಂಡ್‌ ರಿಚುಯಲ್‌ ಇನ್‌ ಎ ತೆಲುಗು ವಿಲ್ಲೇಜ್‌ ಇನ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ{/0. * [[ಯಾಣಂ (ಭಾರತ)|ಯಾಣಂ]] * [[ಗುಂಟೂರ್ ವಿಭಾಗ|ಗುಂಟೂರ್‌ ವಿಭಾಗ]] *https://en.wikipedia.org/wiki/State_Assembly_elections_in_India,_2009 *ಚರ್ಚೆಗೆ/ ಸಲೆಹೆ ಕೊಡಲು ಮೇಲೆ ಎಡಗಡೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ -ಗೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಸಲಹೆ ಟೈಪು ಮಾಡಿ; ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ಬಲಗಡೆ ಬರುವ ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಲಿಪಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಿ -ಇಲ್ಲ -ಲಿಪಿಗೆ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಎಮ್ ಒತ್ತಿ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat}} * [http://www.aponline.gov.in/ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ] * [http://www.aptourism.in/ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512192155/http://aptourism.in/ |date=2011-05-12 }} * {{ODP|Regional/Asia/India/Andhra_Pradesh/}} * [http://www.ap.nic.in/ NIC ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪೋರ್ಟಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511100851/http://www.ap.nic.in/ |date=2011-05-11 }} * [http://www.apstatepolice.org/ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ] {{Major Cities of Andhra Pradesh}} {{States and territories of India}} [[:pnb:آندھراپردیش|pnb:آندھراپردیش]] ==ವರ್ಗ== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:1956ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] 7dao3haxujouj558jil30dkox4gp48v 0 2758 1371842 1371754 2026-04-22T12:06:51Z ChiK 40016 Filled in 1 bare reference(s) with reFill 2 1371842 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader |name = ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ |image = Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg |image_size = 230px |caption = ''ಶಿಷ್ಯಂದಿರ ಜೊತೆ ಆದಿ ಶಂಕರ'', [[ರಾಜ ರವಿ ವರ್ಮರವರಿಂದ]] (೧೯೦೪) |birth_date = ೭೮೮ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ{{sfn|Sharma|1962|p=vi}} |birth_place = [[ಕಾಲಡಿ]],[[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]<br/>ಈಗಿನ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ |birth_name = ಶಂಕರ |death_date = ೮೨೦ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ{{sfn|Sharma|1962|p=vi}} (ತೀರಿದಾಗ ವಯಸ್ಸು ೩೨) |nationality = [[Indian people|Indian]] |death_place = [[ಕೇದಾರನಾಥ]], [[ಪಾಲಾ ರಾಜ್ಯ]]<br />ಇಂದಿನ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], ಭಾರತ |guru = [[ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದ]] |philosophy = [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]] |founder = [[ದಶನಾಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ]], [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]], [[ಷಣ್ಮತ]] |ತಂದೆ=ವಿಶ್ವಗುರು|ತಾಯಿ=ಆರ್ಯಾಂಬೆ}} {{ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ}} ಸನಾತನ [[ಭಾರತ]]ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿ ಹೇಳಿದ [[ಆಚಾರ್ಯತ್ರಯರು|ಆಚಾರ್ಯತ್ರಯ]]ರಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮೊದಲಿಗರು (ಆದಿ ಶಂಕರರು). ಕೇವಲ ೩೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು, ಈ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆ ಗಳಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಗೀತಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಾದ "[[ಅದ್ವೈತ]]" ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿ, ಹಲವಾರು ಮತಗಳಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸನಾತನ [[ಹಿಂದೂ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸಿದರು. [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]], [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವ]], [[ಶಾಕ್ತ ಪಂಥ|ಶಾಕ್ತ]], [[ಗಾಣಪತ್ಯ]], [[ಸೌರ]] ಹಾಗೂ ಸ್ಕಂದ ಮತಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಷಣ್ಮತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕರಾದರು. ಆದಿಶಂಕರರು [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]], [[ಉಪನಿಷತ್]] ಹಾಗು ಬ್ರಹ್ಮ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದ ಮೊದಲ ಆಚಾರ್ಯರಾದರು. == ಜನನ == ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿದೆ. ಒಂದು ವಿಧದ ಪ್ರಕಾರ ಇವರು 8 ನೇ(ಕ್ರಿ.ಶ್.೭೮೮) ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಲಟಿ]] ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಬಡ [[ನಂಬೂದರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇವರು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಿವಗುರು, ತಾಯಿ ಆರ್ಯಾಂಬೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ವಿಭವ ಸಂವತ್ಸರದ [[ವೈಶಾಖ ಮಾಸ|ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ]] ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ [[ಪಂಚಮಿ|ಪಂಚಮೀ]] ತಿಥಿಯಂದು. ಇವರು ಆತ್ರೇಯ ಗೋತ್ರದ [[ಯಜುರ್ವೇದ|ಯಜುರ್ ವೇದದ]] ತೈತ್ತ್ರೀಯ ಶಾಖೆಯವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಮಾತೃಸ್ವರೂಪಿಣಿಯರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆ ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.advaita-vedanta.org//avhp/sankara-life.html|title=The Advaita Vedânta Home Page - Sankara's Life|website=www.advaita-vedanta.org}}</ref> == ಬಾಲ್ಯದ ವಿವರಗಳು== *ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿತಳೆದ ಇವರು ಸನ್ಯಾಸತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದರು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಾಗಿದ್ದ ಶಂಕರ ರನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ನೋಡಲು ತಾಯಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ತಾಯಿಯ ಮನವೊಲಿಸಲು ಶಂಕರರು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆಕೆಯ ಎದುರು ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ಶಂಕರರು ಸೂಕ್ತ ಗುರುವಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಪಯಣವನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. *ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆಯ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲಟಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಶಂಕರರು ಆಕೆಯ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. [[ನರ್ಮದಾ]] ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಶಂಕರರು ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುಗಳನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ಯೋಗ, ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್, ವೇದಾಂತಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ನಂತರ [[ಕಾಶಿ|ಕಾಶಿಗೆ]] ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೂ ವೇದಾಂತದ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರು. == ಜೀವನದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು== *ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ಶಂಕರರು ಅನೇಕರನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರರನ್ನು ವಾದದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ಘಟನೆ ಬಹು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರರೇ ನಂತರ ಶ್ರೀ ಸುರೇಶ್ವರಾಚಾಯ೯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಶಿಷ್ಯರಾದರು. *ದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪೀಠ (ಮಠ) ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೀಠಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದರು."ಅದ್ವೈತ" ಸಿದ್ಧಾಂತ ವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಪಂಡಿತರನ್ನೂ ಶಾಸ್ತ್ರವೇತ್ತರನ್ನೂ ಜಯಿಸಿ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಪೀಠವನ್ನೇರಿದರು. ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಾದ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಜಯಿಸುವವರೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೀಗೆಳೆದು ಶಾರದೆಯ ದೇಗುಲದ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸಿದ್ದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಂಡಿತರ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸಿದರು; ====ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಪೀಠಗಳು==== # ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ: [[ಬದರಿನಾಥ|ಬದರಿ]] ಪೀಠ - ಉತ್ತರ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ ಮಠ]] # ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ: [[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಪೀಠ - ದಕ್ಷಿಣ [[ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾಪೀಠ|ಶಾರದಾ ಮಠ]] # ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ: [[ಪುರಿ]] ಪೀಠ - ಪೂರ್ವಾ [[ಗೋವರ್ಧನ ಮಠ]] # ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ದ್ವಾರಕಾ]] ಪೀಠ - ಪಶ್ಚಿಮ ಮಠ [[ಕಾಳಿಕಾ ಪೀಠ]] ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಮಠಗಳು ಇಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮಂದಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಶಂಕರರು ಬಾದರಾಯಣರ "[[ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ]]"([[ವೇದಾಂತಸೂತ್ರ]] / ಶಾರೀರಿಕ ಸೂತ್ರ )ಗಳಿಗೆ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಗೆ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇವರು ರಚಿಸಿದ "ಭಜ ಗೋವಿಂದಮ್" ಸ್ತೋತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ಹಲವಾರು ಇತರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಶಂಕರರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ =="[[ಅದ್ವೈತ]]" ಸಿದ್ಧಾಂತ == *ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ "ದ್ವಿ" ಎಂದರೆ ಎರಡು ಎಂದರ್ಥ. ಹಾಗಾಗಿ "ಅ" + "ದ್ವೈತ" ಅಂದರೆ "'''ಎರಡಲ್ಲದ್ದು'''" ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. [[ಅದ್ವೈತ]] ಸಿಧ್ಧಾಂತದ ಮೂಲ ಸಾರವೇ ಇದು. "ಆತ್ಮ" ಮತ್ತು "ಪರಮಾತ್ಮ" ಎಂಬುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಒಂದೇ. [[ಆತ್ಮ|ಆತ್ಮನೇ]] ಪರಮಾತ್ಮನು. ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆತ್ಮನು. * "ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" (ನನ್ನೊಳಿರುವ ಆತ್ಮವೇ ಪರಂಬ್ರಹ್ಮ), "ತತ್ ತ್ವಮ್ ಅಸಿ" (ನೀನು ಅದೇ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಗಿರುವೆ) ಎಂಬುದು ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದ ಮೂಲ ಮಂತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೇ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ''ಪರಮಾತ್ಮ, ಅಂದರೆ "ಆತ್ಮ", ಅದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ; ಈ ಜಗತ್ತಿ ನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲವೂ ಮಿಥ್ಯ'' ಹಾಗೂ "ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ ಜಗತ್" (ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದರು.1 ==ಮೌನವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== *ಶಂಕರ ಕೃತ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮಾತಿದೆ: :'''ಚಿತ್ರಂ ವಟತರೋರ್ಮೂಲೇ ವೃದ್ಧಾಃ ಶಿಷ್ಯಾ ಗುರೂರ್ಯುವಾ|''' :'''ಗುರೋಸ್ತು ಮೌನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಶಿಷ್ಯಾಸ್ತುಚ್ಛಿನ್ನಸಂಶಯಾಃ||''' *ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ: ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ವೃದ್ಧರಾದ ಶಿಷ್ಯರೂ ಮತ್ತು ಯುವಕನಾದ ಗುರುವೂ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುವಿನ ಮೌನವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಶಿಷ್ಯರ ಸಂಶಯಗಳೆಲ್ಲಾ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2017/09/04/517603.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903220011/http://www.prajavani.net/news/article/2017/09/04/517603.html |date=2017-09-03 }} 4 Sep, 2017</ref> ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/state/-/vk-special-aadi-shankara-jayanthi/articleshow/47018032.cms ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಸಮೈಕ್ಯತೆ ಸಾರಿದ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು], ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ೨೩ಏಪ್ರಿಲ್೨೦೧೫ *[http://vijayavani.net/kannada_news_show.aspx?NEWS_MASTER_ID=5054 ಲೋಕಗುರು ಶಂಕರ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ವಿಜಯವಾಣಿ, ೨೩ಏಪ್ರಿಲ್೨೦೧೫ *[http://www.sallapa.com/2013/08/blog-post_298.html ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ], ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಲ್ಲಾಪ (ಸಲ್ಲಾಪ.ಕಾಂ) *ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಸ್ತೋತ್ರ:[http://www.prajavani.net/news/article/2017/09/04/517603.html ಮೌನವೇ ಗುರುವಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ;4 Sep, 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903220011/http://www.prajavani.net/news/article/2017/09/04/517603.html |date=2017-09-03 }} *[https://www.hindujagruti.org/hinduism-for-kids-kannada/716.html ಶ್ರೀಮದ್ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು] *[https://kn.wikisource.org/s/ao2 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ] ==ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== {| class="wikitable sortable " |- ! colspan=4 | ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ |- |[[ಚಾರ್ವಾಕ|ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನ]] || [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ದರ್ಶನ]] || [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ದರ್ಶನ]] || [[ಸಾಂಖ್ಯ|ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ]] |- | [[ಯೋಗ|ರಾಜಯೋಗ]] || [[ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನ|ನ್ಯಾಯ]] || [[ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನ]] || [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ]] |- | [[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] || [[ಅದ್ವೈತ]]- [[ಜ್ಞಾನ-ಕರ್ಮ ವಿವಾದ]] || [[ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ | ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] || [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] |- |[[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]||[[ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತಮ್ ಮತ್ತು ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] || [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ]] || [[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] |- |[[ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ವೀರಶೈವ| ವೀರಶೈವ ತತ್ತ್ವ]] ||[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರು]] || - [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು]] |- |[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮ]] ||[[ಮೋಕ್ಷ]] ||[[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಗೀತೆ]]||[[ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ]] |- |} * [[ಅದ್ವೈತ]] | [[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] *[[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] *[[ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸಾ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[https://www.britannica.com/biography/Shankara ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] fz3uqecodyq0ehwjtvhyylvjyows1ly 0 4608 1371886 1337906 2026-04-23T04:01:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371886 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಹೀಬ್ರೂ |nativename = {{lang|he|עִבְרִית}}'' {{transl|he|ʿIvrit}}'' |pronunciation = {{IPA|[(ʔ)ivˈʁit]}} - {{IPA|[(ʔ)ivˈɾit]}}{{#tag:ref|Standard Israeli ([[Sephardi Hebrew|Sephardi]]) {{IPA|[ʕivˈɾit]}}; Iraqi {{IPA|[ʕibˈriːθ]}}; [[Yemenite Hebrew|Yemenite]] {{IPA|[ʕivˈriːθ]}}; [[Ashkenazi Hebrew language|Ashkenazi]] {{IPA|[ˈivʀis]}}|group=}} |states = ಇಸ್ರೇಲ್, ಪಶ್ಚಿಮದಂಡೆಯ ಯಹೂದಿ ವಸಾಹತು;<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=&countryCode=&regionCode=o |title=CIA's World Fact Book |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2013-04-25 |archive-date=2014-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708235858/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2098.html?countryName=&countryCode=&regionCode=o |url-status=dead }}</ref> used globally as a [[liturgical language]] for [[Judaism]] |speakers =ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೫೩ ಲಕ್ಷ |date = 1998 |ref=e17 |speakers2 =(not all native) |familycolor = Afro-Asiatic |fam2 = [[Semitic languages|Semitic]] |fam3 = [[Central Semitic languages|Central Semitic]] |fam4 = [[Northwest Semitic languages|Northwest Semitic]] |fam5 = [[Canaanite languages|Canaanite]] |script = [[ಹೀಬ್ರೂ ಅಕ್ಷರ]]<br>[[Hebrew Braille]] |nation = {{flag|Israel}} |minority = {{POL}}<ref name="efnil">{{Cite web |url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-12-08 |archive-date=2019-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214104352/http://www.efnil.org/documents/conference-publications/dublin-2009/16-Dublin-Pisarek-Mother.pdf |url-status=dead }}</ref> |agency = [[ಆಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೀಬ್ರೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್]]<br />{{lang|he|האקדמיה ללשון העברית}} |stand1 =[[Modern Hebrew]] |ancestor =[[Biblical Hebrew]] |ancestor2 =[[Mishnaic Hebrew]] |ancestor3 =[[Medieval Hebrew]] |iso1=he |iso2=heb |lc1=heb |ld1=[[ಹೊಸ ಹೀಬ್ರೂ]] |lc2=hbo |ld2=[[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೀಬ್ರೂ]] }} '''ಇವ್ರಿತ್''' ಭಾಷೆಯು [[ ಇಸ್ರೇಲ್]] ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆ. ಇವ್ರಿತ್ ಮಾತನಾಡದವರು, ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೀಬ್ರೂ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[File:Frank-ruehl.png|thumb|left|ಹೀಬ್ರೂ ಅಕ್ಷರಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ;General *[http://www.adath-shalom.ca/history_of_hebrewtoc.htm History of the Ancient and Modern Hebrew Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121222024722/http://www.adath-shalom.ca/history_of_hebrewtoc.htm |date=2012-12-22 }} by David Steinberg *[http://www.adath-shalom.ca/rabin_he.htm Short History of the Hebrew Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523043939/http://www.adath-shalom.ca/rabin_he.htm |date=2012-05-23 }} by [[Chaim Menachem Rabin]] *[[w:en:Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]], 2020 [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776 *[[w:en:Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]], 2003 [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695 ;Courses, tutorials, dictionaries *[http://www.hebrew.ch Fully Transliterated Modern Hebrew Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210821161005/http://www.hebrew.ch/ |date=2021-08-21 }} (with listing of verb roots and derived verbs) *[http://www.laits.utexas.edu/hebrew/heblang/tutorials/b1tutor/new/index.html Modern Hebrew for Beginners] at the [[University of Texas at Austin College of Liberal Arts]] *[http://www.morfix.co.il Morfix online dictionary] *[http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Hebrew USA Foreign Service Institute (FSI) Hebrew basic course]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.omniglot.com/writing/hebrew.htm Hebrew language, alphabet and pronunciation] ;Miscellaneous *[http://jnul.huji.ac.il/dl/newspapers/eng.html Early Hebrew Newspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518023225/http://jnul.huji.ac.il/dl/newspapers/eng.html |date=2011-05-18 }}, thousands of pages of mid- to late-19th-century and early 20th-century Hebrew newspapers. *[http://www.hebrew-language.com Categorized Hebrew language study resources] *[http://www.houseofdavid.ca/anc_heb.htm Biblical Hebrew Poetry and Word Play – Reconstructing the Original Oral, Aural and Visual Experience] *[http://hirhurim.blogspot.com/2006/10/hebrew-pronunciation_26.html Hebrew Pronunciation], Rabbi [[Gil Student]] about how Hebrew should be pronounced in prayer, in accordance with [[Halakha]] and [[Poskim]] *[http://www.hebrewlanguageguide.com/hebrew-fonts/ Hebrew fonts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906110923/http://www.hebrewlanguageguide.com/hebrew-fonts/ |date=2015-09-06 }} *[http://jewishstorywriting.com/ Jewish Story Writing]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Resource for Jewish writers. *{{dmoz|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Afro-Asiatic/Hebrew}} *[http://www.in-hebrew.co.il Hebrew Phrases with Audio] {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]] tnu7mtim0fwkgerauiieqo7jhkkixiy 0 5463 1371900 1334751 2026-04-23T07:53:43Z NesaraNesara 98708 /* ಕೃತಿಗಳು */ 1371900 wikitext text/x-wiki {{ Infobox Writer |name= ಡಾ.ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ |image= Anupama Niranjana photo.jpg |birth_date = ಮೇ ೧೭, ೧೯೩೪ |birth_place = ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ |birth_name = ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ |subject = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ |occupation = ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿ |death_date = ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೫, ೧೯೯೧ }} '''ಡಾ. ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ''' <ref>[http://www.kamat.com/kalranga/kar/writers/7828.htm Kannada writers, Kamat's potpourri, 'Dr. Mrs. Anupama niranjana']</ref> ([[ಮೇ ೧೭]], [[೧೯೩೪]] - [[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೫]], [[೧೯೯೧]]) ಅವರು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಯಾಗಿ, ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಜನಾನುರಾಗಿಗಳಾಗಿ ಅಪಾರವಾದ ಹೆಸರು, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು ಅನುಪಮ ಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿದವರು. ==ಜೀವನ== ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರು ೧೯೩೪ರ ಮೇ ೧೭ರಂದು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅನುಪಮಾ ಅವರಿಗೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ಹೆಸರು ವೆಂಕಟಲಕ್ಷ್ಮಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅವರು ವೈದ್ಯರು. ಕುಟುಂಬದವರ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ಕನ್ನಡದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿ [[ನಿರಂಜನ]] (ಕುಳಕುಂದ ಶಿವರಾವ್) ಅವರನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು - ತೇಜಸ್ವಿನಿ ನಿರಂಜನ ಮತ್ತು ಸೀಮಂತಿನಿ ನಿರಂಜನ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ಅವರೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖಕಿ. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದವು. ಕಡೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ== *ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರಾದ ಅನುಪಮಾ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತನ್ನ ಆಳ ಅಗಲಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ವೈದ್ಯರಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗಟ್ಟಿ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತರು. ಕುಳಕುಂದ ಶಿವರಾಯ ರೆಂದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ನಿರಂಜನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ವಿವಾಹ, ಅವರಿಗೆ ಲೇಖಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಡಾ.ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರು ಬುದ್ದಿವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕವಾಗಬಲ್ಲ ವಿಚಾರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸಿದರು. *ಪ್ರಗತಿಶೀಲರ ಪ್ರಗತಿಪರ ಧೋರಣೆ, ಬಂಡಾಯ ಮನೋಭಾವ, ನವ್ಯರ ಆತ್ಮಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮನೋಧರ್ಮಗಳು ಡಾ.ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಳೈಸಿವೆ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ನವ್ಯ, ನವ್ಯೋತ್ತರಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ಯದ ಅನುಭವಗಳು, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಸಹಾ ಇವರ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜೃಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಡಾ.ಅನುಪಮಾರವರು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದ ಲೇಖಕರ ನಡುವೆಯೂ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನುಪಮಾ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟತೆ, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಬಂಡಾಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಮಾನವೀಯ ಸಂಭಂಧಗಳ ನಿರೂಪಣೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಾದಂಬರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿವೆ. *ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ.ಅನುಪಮಾ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೇಖಕಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅನುಪಮ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ- ಕಾದಂಬರಿ, ಕಥಾಸಂಕಲನ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೃತಿ, ಪ್ರವಾಸಸಾಹಿತ್ಯ, ಆತ್ಮಕಥೆ, ಅನುವಾದ, ನಾಟಕ, ಶಿಶುಸಾಹಿತ್ಯ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದ ಒಂದು ಲೇಖನ "ಸಾವು ಒಳಗೆ ಬರಬಹುದೇ ? ಎಂದಾಗ ತಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಲಸವಿದೆ ಎಂದೆ!" ಎಂಬುದು ಬಹಳಷ್ಟು ಓದುಗರ ಮನವನ್ನು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿಸಿತು. ==ಕೃತಿಗಳು== ಇವರು ಕಾದಂಬರಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸೇರಿದಂತ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಹಲವಾರು ಕಥೆ ಹಾಗೂ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ಇವರ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಡಿ.ವಿ.ಕೆ. ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== ಡಾ.ಅನುಪಮಾ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮಾಧವಿ’ಯಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಸ್ತುವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. {{colbegin}} # ಅನಂತಗೀತ # ಶ್ವೇತಾಂಬರಿ # ಹಿಮದ ಹೂ # ಆಳ # ದಿಟ್ಟೆ # ಸಂಕೋಲೆಯೊಳಗಿಂದ # ನೂಲು ನೇಯ್ದ ಚಿತ್ರ # ಘೋಷ # ಹೃದಯವಲ್ಲಭ # ಆಕಾಶಗಂಗೆ # ಸಸ್ಯ ಶ್ಯಾಮಲಾ # ರಿಣ # ಮೂಡಣ ಪಡುವಣ # ಚಿತ್ತ ಮೋಹನ # ಕಣಿವೆಗೆ ಬಂತು ಬೇಸಿಗೆ # ಪರೀಕ್ಷೆ # ನಟಿ # ಮಾಧವಿ # ಕೊಳಚೆ ಕೊಂಪೆಯ ದಾನಿಗಳು # ಎಳೆ # ಸೇವೆ # ಮುಕ್ತಿಚಿತ್ರ # ಮೂಲಮುಖಿ # ಸ್ನೇಹ ಪಲ್ಲವಿ # ಋಣಮುಕ್ತಳು (''ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಕಣಗಾಲ್ ಪುಟ್ಟಣ್ಣನವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು.'') ===ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು=== # ಕಣ್ಮಣಿ # ರೂವಾರಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ # ನೀರಿಗೆ ನೈದಿಲೆ ಶೃಂಗಾರ # ಏಳುಸುತ್ತಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆ # ಹೃದಯ ಸಮುದ್ರ # ಗಿರಿಧಾಮ # ಒಡಲು # ಪುಷ್ಪಕ # ಒಂದು ಗಿಣಿಯ ಕಥೆ {{colend}} === ಶಿಶುಸಾಹಿತ್ಯ=== *[[ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆ]] - 12 ಸಂಪುಟಗಳು: ೩೬೫ ಕಥೆಗಳು. ‘ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆ’ ಎಂಬ ಕಥಾಮಾಲಿಕೆ ಶಿಶುಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಪಮಾ ಅವರ ಅನುಪಮ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಇತರ ದೇಶಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲಾದ ಸಂಪುಟಗಳ ಮಾಲಿಕೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆಯಂತೆ ಓದಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಲ್ಲಂತೆ 365 ಕಥೆಗಳಿವೆ. "ಹೇಗೂ ನೂರಾರು ಕಥೆ ಬರೀತೀರಿ. ಮುನ್ನೂರ ಅರವತ್ತೈದೇ ಬರೆದ್ಬಿಡಿ. ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆಯಾಗ್ತದೆ" ಎಂದರು ಪತಿ ಶ್ರೀ [[ನಿರಂಜನ]], ಈ‌ ರೀತಿ 'ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಕಥೆ'ಯ ಉದಯವಾಯಿತು” ಎಂದು ಈ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಅನುಪಮ ನಿರಂಜನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ===ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೃತಿಗಳು=== {{colbegin}} # ದಾಂಪತ್ಯ ದೀಪಿಕೆ # ವಧುವಿಗೆ ಕಿವಿಮಾತು # ಕೇಳು ಕಿಶೋರಿ # ತಾಯಿ-ಮಗು # ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಾಸ್ಠ್ಯ ಸಂಹಿತೆ # ಕೆಂಪಮ್ಮನ ಮಗು # ಆರೋಗ್ಯಭಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಯಾಮ # ಶುಭಕಾಮನೆ # ಆಹಾರದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ # ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜಗತ್ತು # ಆರೋಗ್ಯ ದರ್ಶನ # ಶಿಶುವೈದ್ಯ ದೀಪಿಕೆ # ಒತ್ತಡದ ಬೇನೆಗಳು {{colend}} 'ಕೇಳು ಕಿಶೋರಿ', 'ದಾಂಪತ್ಯ ದೀಪಿಕೆ' ಹಾಗೂ 'ತಾಯಿ ಮಗು' ಕೃತಿಗಳು ಅನೇಕ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ===ಪ್ರವಾಸಸಾಹಿತ್ಯ=== # ಸ್ನೇಹ ಯಾತ್ರೆ # ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಯುರೊ ಅಮೆರಿಕ ===ಆತ್ಮಕತೆ=== # ನೆನಪು : ಸಿಹಿ-ಕಹಿ # ಬರಹಗಾರ್ತಿಯ ಬದುಕು ===ನಾಟಕ=== # ಕಲ್ಲೋಲ ===ಅನುವಾದ=== # ಲೊಲ್ಲ್ಜ್ ಇಝ್ಬ್ ===ಮಹಿಳೆ, ದಾಂಪತ್ಯಕತೆ-ವಿಜ್ಞಾನ=== *ದಾಂಪತ್ಯ ದೀಪಿಕೆ *ವಧುವಿಗೆ ಕಿವಿಮಾತು *ವನಿತಾವಾಣಿ *ಶುಭಕಾಮನೆ *ಮಾನಿನಿ {{colend}} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== # ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರ # ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕಾಸರಗೋಡು ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ # ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ವಿದಾಯ== ಸಾಹಿತ್ಯಕವಾಗಿ, ವೃತ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಡಾ. ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರು ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೫, ೧೯೯೧ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಸಹೃದಯ ಮನೋಭಾವ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನವೀಯಗುಣ, ಹಲವು ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ ರಾದ ಡಾ. ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರ ನೆನಪು ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು. ಸಾವು ಕಣ್ಮುಂದೆ ಇದ್ದರೂ ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಅವರು ಬದುಕಿದ ಪರಿ ಅನನ್ಯ, ಸ್ಮರಣೀಯವಾದುದಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೧ ನಿಧನ]] o9s5jceyn1o0c262xe8j155aodtlqla 0 9187 1371878 1337008 2026-04-23T00:46:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371878 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:PSS@.jpg|thumb|ಆರ್.ಸಿ.ಹಿರೇಮಠ]] ==ಪರಿಚಯ== ಆರ್.ಸಿ. ಹಿರೇಮಠರು ಜನವರಿ ೧೫ ೧೯೨೦ ರಂದು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೋಣ ತಾಲೂಕಿನ ಕುರುಡಗಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಚಂದಯ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ವೀರಮ್ಮ. ಆರ್.ಸಿ.ಹಿರೇಮಠರು ಕಂತೀಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವರು. ರಾಕ್‍ಫೆಲರ್ ಅವಾರ್ಡ ಪಡೆದು ಮೂರು ವರ್ಷ ಅಮೆರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೫೯ನೆಯ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ತಿರುವನಂತಪುರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರ ಕೆಲಸ ಹಲವಾರು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಕಟನೆಗಳು ಸೃಜನಶೀಲ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾಕೃತಿವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಹಿರೇಮಠರವರು ೧೯೯೮ ರ ನವಂಬರ್ ೩ ರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡರು. ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಹಿರೇಮಠರು ಕಡುಬಡತನದ ಜಂಗಮ ಲಿಂಗಾಯುತ ಕುಟುಂಬದವರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಅವನ ತಾಯಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ನಷ್ಟ ಹಾಗು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋತ ನಂತರ, ಹಿರೇಮಠ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲು ಬಲವಂತರಾದರು. ಗದಗ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿ ೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಮುಲ್ಕಿ ಪರೀಕ್ಷೆ, ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದ ಹಿರೇಮಠರು ಸಿ.ಎಚ್.ನಂದೀಮಠರವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿ ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ.ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಎಮ್.ಎ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಬಸವೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ರೀಡರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಇಲಾಖೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಡಾ.ಹಿರೇಮಠ ಎಂದು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತನ್ನ ತಂಡದ ಅಪರೂಪದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲಸ. ಡಾ.ಹಿರೇಮಟ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ,ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಸ್ನಾತಕೋತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಬೇತಿ ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಹಿರಿಯ ಫಲೋಶಿಪ್ ಮೂರು ವರ್ಶಗಳ ಕಾಲ. [[ಚಿತ್ರ:Karnataka-University-Dharwad.jpg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಧಾರವಾಡ]] ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ನಂತರ ನಿಮಿತ್ತವಾದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ತನ್ನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಎಂ.ಎ. ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಷಯವೊಂದೇ ಬೋಧನ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ, ಸ್ಸ್ಂಪಾದನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಾಸನ ಶಾಸ್ತ, ಜನಪದ ಶಾಸ್, ಜಾಗತಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಇವಿಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆದವು. ಡಾ.ಹಿರೇಮಠ ಬಡ್ಡಿ ಹಲವಾರು ಅಕಲ್ಪಿತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟನೆಯನ್ನು ಉಪಕುಲಪತಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ಥಾನಿಕ ಶ್ರೀಮತಿ ತುಂಬಲು ಕರೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ - ಆರ್ಯಭಾಷೆಗಳ ಸಂಬಂದವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅವರ ಮಹಾಪ್ರಭಂಧಕ್ಕೆ[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯೂ ದೊರೆಯಿತು. ಅವರು ನಂತರ ೩೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೮ - ೧೯೭೫ ೧ ಮೇ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ದೃಡಪಡಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಆಧಿಕಾರಾವದಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿ. ಸಂಗೀತ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಅನನ್ಯ ಸಾಧನೆಗಳ ನಡುವೆ ಎದ್ದು ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಕೆಲವು ಸಂಘಟಿತ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷ ಪಂಡಿತ್ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್. ೧-ಸುಮಾಂಜಲಿ (ಕವನ) ೨-ಮಹಾಕವಿ ರಾಘವಾಂಕ (ವಿಮರ್ಶೆ) ೩-ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ನಾಟಕಂ (ನಾಟಕ) ೪-ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸೃಷ್ಟಿ (ವಿಮರ್ಶೆ) ೫-ಕವಿ ಪದ್ಮಣಾಂಕ (ವಿಮರ್ಶೆ) ೬-ಮೌನ ಸ್ಪಂದನ (ಕವನ) ೭-the structure off Kannada (linguistic) ೮-ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಮಹೋನ್ನತಿ ೯-ಸಮರ ದುದುಂಬಿ (ಸಂಪಾದನೆ) ೧೦-ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯದ ಮುನ್ನಡೆ ೧೧-ಷಟಸ್ಥಲ ಪ್ರಭೆ (ಸಂಶೋಧನೆ) ೧೨-sunya sampadane ೧೩-shri basaveshwar (biography) ೧೪-ಬೈರವೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯಾದ ಕಥಾಮಣಿ ಸೂತ್ರರತ್ನಾಕರ ೧೫-ವಿಭೂತಿ ಪುರುಷರು (ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ) ೧೬-sri channabasaweshavara (philosophy) ೧೭-the gene's and growth of dravidien ೧೮-ಕಾವೇರಿ ಗೋದೆಯರ ಆಚೆಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ನಾಡು ೧೯-ಮೃತುಂಜ್ಯಯಪ್ಪಗಳು ೨೦-ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ಸಂಶೋಧನೆ) ೨೧-ಧರ್ಮದಿಪ್ತಿ (ಸಂಪಾದನೆ) ೨೨-ಶರಣ ಸಮಾಜದ ನವ ನಿರ್ಮಾಣ (ವಿವೇಚನೆ) ೨೩-toponym (linguistic) ೨೪-ಶಿವದಿಪ್ತಿ (ಸಂಪಾದನೆ) ೨೫-ಮಹಾಮಾತೆ ೨೬-buddisam in Karnataka (research) ೨೭-ಉರಿ ಬರಲಿ ಸಿರಿ ಬರಲಿ (ಆತ್ಮಕಥೆ) ೨೮-ಮಹಾಯಾತ್ರೆ (ವೀರಶೈವ ದರ್ಶನ) ೨೯-ಶಿವಗಣಪ್ರಸಾದಿ ಮಹಾದೇವಯ್ಯಗಳ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ (ಸಂ) ೩೦-ಗೊಮ್ಮಳಾಪುರದ ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣಚಾರ್ಯರ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ (ಸಂ) ೩೧-ವೀಶೇಷಾನುಭವ ಷಟಸ್ಥಲ ೩೨-ಮುಕ್ತಿಕಂಠಾಭರಣ ೩೩-linguistic investigation of some problems on the relationship of indo Aryan and Dravidian language-phd ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಕೃತಿಯನ್ನು ೮೦ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹುಡುಕಿ ತೆಗೆದು ಷಟಸ್ಥಲ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಯೊಜಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಇಂತಹ ನಿಗರ್ವಿ, ತತ್ತ್ವ ನಿಷ್ಠ, ಸತ್ಯ ನಿಷ್ಠ, ಸಂಶೋದಕರಾದ ಹಿರೇಮಠರವರಿಗೆ ಸಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಹಲವಾರು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫೯ನೆಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಗೌರವ, ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟೇರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷಕತೆ, ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಚಿದಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಇವರಿಗೆ ಅರವತ್ತು ತುಂಬಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (೧೯೮೧) ಅರ್ಪಿಸಿದ ಗೌರವ ಗ್ರಂಥ "ಬೆಳ್ವೊಲ". ==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು== <ref>http://kanaja.in/event/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D-%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%AE%E0%B2%A0{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/topics/%E0%B2%A1%E0%B2%BE.%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D.%E0%B2%B8%E0%B2%BF.%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%AE%E0%B2%A0{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] is9kt7fd6a2p35zndr18voz8glyfeuw 0 10444 1371872 1336554 2026-04-22T23:14:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371872 wikitext text/x-wiki [[File:Baburnama.jpg|thumb|right|"ಬಾಬರ್‍ನಾಮಾ" [[ಬಾಬರ್|ಬಾಬರನ]] ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]] ತಮ್ಮ [[ಜೀವನ|ಜೀವನದ]] ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಾವಾಗಿಯೇ (ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ) ಬರೆದ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕವನ್ನು]] '''ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ''' ಅಥವಾ "ಆತ್ಮಕತೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary</ref> ಆತ್ಮಕಥೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಬರೆದರೆ ಅದನ್ನು ಆತ್ಮಕಥೆ, ಆತ್ಮವೃತ್ತ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬೇರೊಬ್ಬ ಬರೆದಾಗ ಅದನ್ನು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆತ್ಮಕಥೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರ. ಪತ್ರಗಳು (ದಿನಚರಿ, ಜರ್ನಲ್‍ಗಳು, ಬಖೈರುಗಳು), ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮುಂತಾದುವು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮಾನವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. [[File:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಆಫ್ ಹಿಪ್ಪೋ ಅವರು ಕನ್ಫೆಷನ್ಸ್ (ಅಗಸ್ಟೀನ್)ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ,ಸುಮಾರು ೪೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬರೆದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಡಿ ಚಾಂಪೇನ್ ಭಾವಚಿತ್ರ, ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನ.]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥೆಗಳಾಗಲಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳಾಗಲಿ ಬೆಳೆಯದಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಅಲೌಕಿಕ ಜೀವನೋದ್ದೇಶವೇ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಚರಿತ್ರೆ, [[ರಾಜ]]ಮಹಾರಾಜರುಗಳ ಚರಿತ್ರೆ ಅವರಿಗೆ ಗೌಣವೆನಿಸಿತು. ದೇವರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಮತಧರ್ಮ ಸಂಬಂಧದ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅನಂತರ [[ರಾಮಾಯಣ]] [[ಮಹಾಭಾರತ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ನವುರಾದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಚರಿತ್ರೆ ಕಲಸಿಹೋಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ [[ಕವಿ]]ಗಳು ರಾಜಮಹಾರಾಜರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣೆದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ ರಘುವಂಶ ಚರಿತ್ರೆಯಾದರೂ ಕಾವ್ಯವೆಂದೇ ಅದರ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಉಳಿದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ರಚನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ೧೮, ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ; ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದರೋ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>Barbour, Philip L. (1964). The Three Worlds of Captain John Smith, Houghton Mifflin Co., Boston.</ref><ref>https://vijaykarnataka.com/topics/%E0%B2%86%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%9A%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge,_Massachusetts</ref> ==ಆತ್ಮ ಕಥೆಯ ಹುಟ್ಟು== ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಯೂರೋಪ್]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಕ್ರೈಸ್ತಮತದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಪಾಪನಿವೇದನೆ. ಇದರಿಂದ ಆತ್ಮಪರಿಶೋಧನೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಬೆಳೆದು, ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೆ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರಾಂಶವುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ದೊರಕಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೨೧-೮೦ರಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಮಾರ್ಕಸ್ ಆರೀಲಿಯಸ್ ಎಂಬ ರಾಜನ ಮೆಡಿಟೇಷನ್ಸ್ ಎಂಬ ಕೃತಿಯೇ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. ಮುಂದೆ ಸೆಂಟ್ ಆಗಸ್‍ಟೀನ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೪೩-೪೩೦) ಬರೆದ ಕನ್‍ಫೆಷನ್ಸ್ ಎಂಬ ಕೃತಿ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವೆನರಬಲ್ ಬೀಡ್‍ನ ಕೃತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥೆಯಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಯಟಿಕಲ್ ನೆರೆಟಿವ್ ಆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಟಸರ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಬರುವವರೆಗೆ ಆತ್ಮಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹವಾದ ಕೃತಿ ಯಾವುದೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೮, ೧೯ಮತ್ತು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ನೂರಾರು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್, ರೂಸೊ, ಎಡ್ಮಂಡ್ ಗಾಸ್, ಮಿಲ್, ಟ್ರೊಲೋಪ್, ಟಾಲ್‍ಸ್ಟಾಯ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಚ್. ಡೇವಿಸ್ ಆಸ್ಬರ್ಟ್ ಸಿಟ್‍ವೆಲ್, [[ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಮತ್ತು [[ಗಾಂಧೀಜಿ]]<ref>https://www.gandhiheritageportal.org/ghp_booksection_detail/Ny0xMDgtMg==#page/1/mode/2up{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇವರ ಆತ್ಮಕಥೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.https://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%86%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%9A%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86%E2%80%99 ==ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ== ಸುಮಾರು ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಆತ್ಮಕಥೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದೂ ಸೇರಿಹೋಗಿತ್ತು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಬಂದಿತು.<ref>Steve Mason, Flavius Josephus: Translation and Commentary. Life of Josephus : translation and commentary, Volume 9 </ref> ===ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಬಖೈರಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ=== ಆತ್ಮಕಥೆಗೂ ಬಖೈರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೋಲಿಕೆ ಇದ್ದರೂ ಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಭಾಗ ಅದರ ನಾಯಕನನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಖೈರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ [[ನಾಯಕ]]ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಜೀವನಪಥದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕುರಿತು ಇತರರು ಬರೆದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳ ವಿಷಯ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಕಥೆಯಿಂದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವವನಿಗೆ ವಿಷಯ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ವಿಷಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Kempe, Margery 1985">Kempe, Margery, approximately 1373- (1985). The book of Margery Kempe. Harmondsworth, Middlesex, England: Penguin. ISBN 0140432515. OCLC 13462336.</ref> ==ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಉದ್ದೇಶ== ಆತ್ಮಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿರುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಇತರರೊಡನೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ರುಚಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬ [[ಭಾವನೆ]]. ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಾಳಿದ ನಿಲುವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ತನ್ನ ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಓದುಗರ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು [[ಹಣ]]ವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು. ಓದುಗರ ಅನುಕಂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಮೆಚ್ಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಸಿಹಿಯಾದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕಲಾಮಯವಾದ ಜೀವನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದಿಡುವುದು-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಆತ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Peterson, Carla L. (1998). Doers of the Word: African-American Women Speakers and Writers in the North (1830-1880). Rutgers University Press. ISBN 9780813525143.</ref> ===ಆತ್ಮ ಕಥೆಗಾರನ ಚಿತ್ರಣ=== ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆತ್ಮಕಥೆಯಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರ ಜೀವನವೂ ಸ್ವಾರಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಆತ್ಮಕಥೆಗಾರನ ಜೀವನ ಸ್ವಾರಸ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರಬೇಕು, ಅದನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಭಾಷಾಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅವನಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ, ಸಂಯೋಜಿಸುವ, ಗ್ರಹಿಸುವ ಆತ್ಮಶೋಧನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕು. ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ, ವಾಸ್ತವಿಕತಾಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಅಲಿಪ್ತತೆ ಕುತೂಹಲ-ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಜೀವನದ ಸಾವಿರಾರು ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವುಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೂ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅರ್ಥವತ್ತಾದ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಉಳ್ಳವನೂ ಆಗಿರಬೇಕು.<ref name="Kempe, Margery 1985"/> ಆತ್ಮ ಕಥನ ಬರೆಯುವಾಗ ಸತ್ಯ ಮುಚ್ಚಿಡದೆ. ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ನಡವಳಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟು ಅಕ್ಷರ ರೂಪ ನೀಡಿ ಒಂದು ಬದುಕಿನ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮನಗಣಿಸಿ, ಬರೆದವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಾಗ ತಾಕಿದ ಚಾಣಗಳ ಹೊಡೆತ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ರೂಪವಾಗಬಹುದು. ನನ್ನ ಕಥೆ ನನ್ನ ಸ್ತುತಿಯಾಗದೆ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ದೋಷ, ಎಡವಿಬಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಸತ್ಯ, ನಿಷ್ಠೂರತೆಯಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮ ಕಥೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ ಅದೊಂದು ಸತ್ಯಶೋಧನೆಯ ಹಾದಿ. ಅನುಭವ, ನೋವು ಆನಂದ ತಂದ ಘಟನೆ, ಸಂದರ್ಭ ಈ ರೀತಿ ತಾನು ನಡೆದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಕಂಡ ಹಾಗೆ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರೀತಿ ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ತಾನೆಸಗಿದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹುದುಗಿದ ಕೆಲವು ಬೇಡದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪಾಪ ನಿವೇದನೆಯಂತೆ ಜನ ಏನೆಂದುಕೊಂಡರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ==ಆತ್ಮ ಕಥೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಕಾರಣ== ಆತ್ಮಕಥೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾಗಿ ಅಂಥ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಆತ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಗ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದು ದೇಶದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಾಲದ ಚರಿತ್ರೆ ರೂಪಿತವಾಗಲು ಅವನ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂಬುದರ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನು ಮಾಡಿರುವ ಟೀಕೆಗಳು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಒಂದು ದೇಶದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾಲದ ಮನೋವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಕಥೆಗಾರ ನಿಜವಾದದ್ದನ್ನೇ ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಆಧಾರಗ್ರಂಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲಾಗಿ ಆತ್ಮಕಥೆ ಮನುಷ್ಯಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುವ ಒಂದು ದಾಖಲೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮಹಾಪುರುಷರ ಜೀವನ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಆತ್ಮಕಥೆಗಳು ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ಇತಿಹಾಸವಾಗುತ್ತವೆ.<ref><ref>{{cite news |title=Stendhal. |url=Wood, Michael (1971). Stendhal. Ithaca, NY: Cornell University Press. p. 97. ISBN 978-0801491245. |accessdate=11 January 2020 |publisher=Cornell University Press |date=NaN}}</ref></ref> ==ಆತ್ಮಕಥೆಯ ದೋಷ== ಆತ್ಮಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿರಬಹುದು. ಸತ್ಯಸಂಧನಲ್ಲದ ಆತ್ಮಕಥೆಗಾರ ವಿಷಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬಹುದು. ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ವಿರೂಪಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಅತಿಮಾಡಬಹುದು. ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಕಥೆಗಾರರೂ ತಮ್ಮ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ದಂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವದವರಿರುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯವರಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿಷಯಲೋಲುಪರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವವನ ಭಾವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ಅವನ ಕೃತಿ ದೋಷಯುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಜೀವನದ ನೈಜಚಿತ್ರ ಸಿಗದೆ ತನ್ನದು ಹೇಗಿರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಅವನು ಆಶಿಸಿದ್ದನೋ ಅಂಥ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತರ್ಗತದೋಷವೆಂದರೆ ಅದರ ಅಪರಿಪೂರ್ಣತೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಕಥೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗತಕ್ಕ ಮಾತು. ==ಉತ್ತಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಲಕ್ಷಣ== ಆತ್ಮಕಥೆ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನ ಒಂದೇ. ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ [[ನಾಯಕ]] ಪ್ರಮುಖನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇತರರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬರೆದ ತಮ್ಮ ಜೀವನಚಿತ್ರಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೂ ಬಖೈರುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಘಟನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಸಾಮಥ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದವರ ಜೀವನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೂ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನದ ವಿವರಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೈಜವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನಚಿತ್ರವನ್ನು. ಆ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುವಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಗಡ ಇದ್ದೇವೆ, ಅವನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ನಂಬಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಅವನ ಕಷ್ಟಸುಖಗಳನ್ನು ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸೋಲುಗೆಲುವುಗಳನ್ನು ಮಾನಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮಗೆ ಬಂದರೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಸತ್ವ ಸ್ವಾರಸ್ಯ. (ಎಸ್.ಎನ್.ಎಸ್.) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} fqt7k07pqudm1wf0x2i1kstnh531jy9 1 10959 1371911 248063 2026-04-23T10:48:07Z ~2026-24908-51 99158 1371911 wikitext text/x-wiki == ತುಂಬಾ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ತಮ್ಮಗೆ == ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿ‌‌‌‍‌‌ಷಯಗಳು ನಾನು ಓದಿ ತುಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ತಮ್ಮಿಂದ ಒಂದು ಸಹಾಯವಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದೇನೆಂದರೆ ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸಲು ಕೋರುತ್ತೆನೆ. ನನ್ನ ವಿಳಾಸ: M.K.Yamanur. rafiquey8@gmail.com. ರಷ್ಯನ ಕವಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಕವಿತೆ ಆಶಯ f0ok9efyygqcqh80jx6goeow75u7l6j 0 14360 1371909 1362953 2026-04-23T10:34:27Z ~2026-24839-68 99157 -- 1371909 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Snells law.svg|thumb|ವಿವಿಧ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಡುವಿನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ '''ವಕ್ರೀಭವನ''' - ಇಲ್ಲಿ n<sub>2</sub> > n<sub>1</sub>. ಎರಡನೇ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ (v<sub>2</sub> < v<sub>1</sub>), ವಕ್ರೀಭವನ ಕೋನವಾದ θ<sub>2</sub> ಆಪಾತಕೋನ θ<sub>1</sub>ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕದ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಕ್ಷಿತಿಜಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Refraction-with-soda-straw.jpg|thumb|200px|ಬೆಳಕು ನೀರಿನಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಹೊರಬರುವಾಗ ವಕ್ರೀಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟ್ರಾ ಮುರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] '''ವಕ್ರೀಭವನ''' --ಎಂದರೆ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ತರಂಗಗಳು ದಾಟುವಾಗ ಎರಡು ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಸೀಮಾರೇಖೆಗೆ ತರಂಗಮುಖ ಓರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಜರಗುವ ತರಂಗಗಳ ಬಾಗುವಿಕೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ [[ತರಂಗ|ಅಲೆ]]ಯ [[ವೇಗ]]ದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದುಂಟಾಗುವ ದಿಕ್ಕಿನ ಬದಲಾವಣೆ.<ref>{{cite web |author=((The Editors of Encyclopaedia Britannica)) |title=Refraction |url=https://www.britannica.com/science/refraction |access-date=2018-10-16 |website=Encyclopaedia Britannica}}</ref> ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ಬೆಳಕು]] ಒಂದು [[:en:optical medium|ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾಯುವಾಗ ವಕ್ರೀಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಬೇರೆ ಥರದ ಅಲೆಗಳೂ ವಕ್ರೀಭವನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳು ಬೇರೆ ಮಾಧ್ಯಮದೊಳಗೆ ಹಾಯುವಾಗ ವಕ್ರೀಭವಿಸುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸರ್ವ ಪರಿಚಿತ. ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ (ಉದಾ: [[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ|ವಾಯು]]) ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ (ಉದಾ: [[ಗಾಜು]]) ಬೆಳಕು ದಾಟುವಾಗ ಲಂಬದ (ನಾರ್ಮಲ್) ಕಡೆಗೂ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದಾಟುವಾಗ ಲಂಬದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೂ ವಕ್ರೀಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವಕ್ರೀಭವನ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳಿವೆ: # ಆಪಾತ ಕಿರಣ, ವಕ್ರೀಭವಿತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಲಂಬ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. # ಯಾವುದೇ ಎರಡು ಪಾರಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ದಾಟುವಾಗ ಆಪಾತ ಕೋನದ ಸೈನು (sin i) ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನ ಕೋನದ ಸೈನುಗಳ (sin r) ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ (n). (ಸೂತ್ರ ರೂಪ: sin i / sin r = n). ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದವ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಗಣಿತಜ್ಞ ವಿಲೆಬ್ರಾರ್ಡ್ ವಾನ್ ರಾಇಜೆನ್ ಸ್ನೆಲ್ (1580-1626). ಎಂದೇ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಸ್ನೆಲ್‌ನ ನಿಯಮ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಸ್ಥಿರಕ್ಕೆ (n) ಬೆಳಕು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ದಾಟುತ್ತದೋ ಆ ಮಾಧ್ಯಮದ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಗಾಜಿನ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕ (n<sub>GA</sub> ಅಥವಾ n<sub>G</sub>) 1.65 ಎಂಬುದನ್ನು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಗಾಜಿನೊಳಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ಪ್ರಸರಿಸುವಾಗ ಗಾಜಿನ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬೇಕು. ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಪಾತೀಯವಾಗಿ ವಕ್ರೀಭವನದ ಪ್ರಮಾಣವಿರುತ್ತದೆ. ವಕ್ರೀಭವನವನ್ನು [[:en:Snell's law|ಸ್ನೆಲ್ ನಿಯಮ]]ದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು - ಈ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ವಕ್ರೀಭವನ ಕೋನ ಮತ್ತು ಆಪಾತಕೋನಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತವೆ: :<math>\frac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{n_2}{n_1}</math> ಅಥವಾ :<math>n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2\ </math> ಇಲ್ಲಿ <math>v_1</math> and <math>v_2</math> ಆಯಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯ ವೇಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು <math>n_1 </math> ಮತ್ತು<math>n_2</math> ಆಯಾ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕಗಳು. ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗಕ್ಕೂ ಎರಡನೆಯದ್ದರಲ್ಲಿ ಅದರ ವೇಗಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯೇ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಉಂಟು. ವಿಭಿನ್ನ ಅಲೆಯುದ್ದದ (ಅರ್ಥಾತ್ ಬಣ್ಣದ) ಬೆಳಕುಗಳ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="dispersion_ELPT">R. Paschotta, article on [https://www.rp-photonics.com/chromatic_dispersion.html chromatic dispersion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629012047/http://www.rp-photonics.com/chromatic_dispersion.html|date=2015-06-29}} in the [https://www.rp-photonics.com/encyclopedia.html Encyclopedia of Laser Physics and Technology] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813044135/http://www.rp-photonics.com/encyclopedia.html|date=2015-08-13}}, accessed on 2014-09-08</ref> ಹಳದಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರಸಾಮಾನ್ಯ ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವದು ವಾಡಿಕೆ. ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು [[ಮಸೂರ]], [[ಅಶ್ರಕ|ಅಶ್ರಗ]] ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಜರಗುವ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ (ಉದಾ: ನೀರಿನಾಳವನ್ನು ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜಿಸುವುದು) ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಕ್ರೀಭವನದ ತತ್ವಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:List of indices of refraction|ವಕ್ರೀಭವನಾಂಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪ್ರತಿಫಲನ]] * [[:en:Willebrord Snellius|Willebrord Snellius]] * [[:en:Snell's Law|ಸ್ನೆಲ್ ನಿಯಮ]] * [[ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನ]] * [[:en:Total refraction|Total refraction]] * [[:en:Huygens-Fresnel principle|Huygens-Fresnel principle]] * [[:en:Birefringence|Birefringence]] (Double refraction) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> * David W. Ward and Keith A. Nelson: [http://www.iop.org/EJ/abstract/1367-2630/7/1/213 On the Physical Origins of the Negative Index of Refraction]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''New Journal of Physics'', '''7''', 213 (2005). {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದ್ಯುತಿ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] sj8nhtj59nus7r97u5ypz697q8oqbxk 0 15757 1371877 1336820 2026-04-23T00:06:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371877 wikitext text/x-wiki :'''''ಹುಣಿಸೆ''' ಲೇಖನಕ್ಕಾಗಿ [[ಹುಣಸೆ|ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ]].'' [[File:Zn reaction with HCl.JPG|thumb|[[ಸತುವು|ಸತು]], ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೋಹವು, [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]], ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ ]] '''ಆಮ್ಲ''' ಎಂದರೆ [[ಜಲಜನಕ]]ದ [[ಅಯಾನು|ಅಯಾನ]]ನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಯುಕ್ತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಒಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ]] ವಸ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಮ್ಲಗಳು [[ಹುಳಿ ರುಚಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಲ್ಲಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಸುಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಲೋಹ]]ಗಳು ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತವೆ. ನೀಲಿ [[ಲಿಟ್ಮಸ್‌]]ನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಹಗಳು ಮೃತ್‌ಗಳು (ಅರ್ತ್ಸ್, ಅಂದರೆ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು) ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಷಾರ]]ಗಳು ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾಯಿಲ್ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ನೀಡಿದ ವಿವರಣೆ (೧೬೮೦). == ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾದಗಳು == ಮಂದ (ಡೈಲ್ಯೂಟ್) ಆಮ್ಲ ಹುಳಿ.  ಆಮ್ಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಬೊನೇಟುಗಳೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುವು. ಲಿಟ್ಮಸ್ ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳೂ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದುವುವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಿಥೈಲ್ ಆರೆಂಜ್, ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಹೊಂದುವುದು. ಫಿನಾಲ್‌ಫ್ತಲೀನ್ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವರ್ಣವಾಗಿರುವುದು. ಆಮ್ಲಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾದೃಶ್ಯಗಳು ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟಗುಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವ [[ಆಂಟಿನ್ ಲಾರೆಂಟ್ ಲವಾಸಿಯೆ|ಲೆವಾಸಿಯೆ]]. ಎಲ್ಲ ಆಮ್ಲಗಳ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ (ಆಮ್ಲಜನಕ) ಪರಮಾಣುವಿದ್ದು, ಈ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದೆಂದು ಅವನ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅನ್ವರ್ಥಕವಾದ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ ಲೆವಾಸಿಯೆಯೇ ಕೊಟ್ಟ. ಇದರ ಅನಂತರ [[ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ|ಡೇವಿ]] ಮ್ಯೂರಿಯಾಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ (ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕಾಮ್ಲ) ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸಿದ. ಒಂದು ವಸ್ತು ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣ ಹೊಂದಲು ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಆಮ್ಲದ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣು ವಸ್ತುವಿನ ಆಮ್ಲೀಯಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಇವನ ಮತ. ಲೇಬೆಗ್ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಮ್ಲದ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಲೋಹದಿಂದ ಪಲ್ಲಟಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣು ಒಂದಾದರೂ ಇದ್ದು, ಇದು ವಸ್ತುವಿನ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಡೇವಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ. ಪಲ್ಲಟಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಅವುಗಳ ಅಣುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಆಮ್ಲಗಳು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಹುಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಪ್ರಥಮ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈಗಲೂ ನೀಡುವರು. ಆದರೆ  ಈ ವಿವರಣೆ ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರಬಲತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸ್ಟ್ರೆಂತ್), ವೇಗವರ್ಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಇರದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳ ದ್ರಾವಣಗಳು ಆಮ್ಲೀಯಗುಣಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುವೆಂದು ವಿವರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆ. '''ಅರೇನಿಯಸ್‌ನ ವಾದ''': ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದಾಗ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಆಯಾನನ್ನು H<sup>+</sup>, (ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಹೈಡ್ರೋನಿಯಂ ಅಯಾನ್ H<sub>3</sub>O<sup>+</sup> ಅನ್ನು ಏಕೆಂದರೆ H<sup>+</sup> ಆಯಾನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದು) ಕೊಡುವ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಮ್ಲಗಳು.<ref>{{cite book|title=General Chemistry: Principles and Modern Applications|last1=Petrucci|first1=R. H.|last2=Harwood|first2=R. S.|last3=Herring|first3=F. G.|date=2002|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-014329-4|edition=8th|page=146}}</ref><ref name="Oxtoby8th">{{cite book|title=Principles of Modern Chemistry|last1=Otoxby|first1=D. W.|last2=Gillis|first2=H. P.|last3=Butler|first3=L. J.|date=2015|publisher=Brooks Cole|isbn=978-1305079113|edition=8th|page=617}}</ref><ref name="Ebbing">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BnccCgAAQBAJ|title=General Chemistry|last1=Ebbing|first1=Darrell|last2=Gammon|first2=Steven D.|date=2016-01-01|publisher=Cengage Learning|isbn=9781305887299|edition=11th|language=en}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ HCl  ಮತ್ತು CH<sub>3</sub>.COOHಗಳು ಆಮ್ಲಗಳು.  ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇವು ಆಯಾನೀಕರಿಸಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಆಯಾನನ್ನು ಕೊಡುವುವು. HCI → H° + OH’ ಮತ್ತು CH<sub>3</sub>COOH → CH<sub>3</sub>COO’ + H<sup>+</sup> ನೀರು ಆಂಫೊಟರಿಕ್ ಅಂದರೆ ಎರಡು ವರ್ಗಕ್ಕೂ (ಆಮ್ಲ - ಕ್ಷಾರ) ಸೇರಿದ ವಸ್ತು. ಇದು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಿಸಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನನ್ನೂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನನ್ನೂ ಕೊಡುವುದು. H<sub>2</sub>O     →     H<sup>+</sup> + OH<sup>–</sup> ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನಿನ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆಗಳು (ಕಾನ್ಸೆಂಟ್ರೇಷನ್ಸ್)-ಅಂದರೆ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು-ಸಮಾನವಾಗಿರುವುವು. ಆಮ್ಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು; ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು. ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳಾಗುವುದೇ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ (ನ್ಯೂಟ್ರಲೈಸೇಷನ್). ಲವಣದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅನುಷಂಗಿಕ (ಇನ್ಸಿಡೆಂಟಲ್). (H<sup>+</sup> + CI<sup>–</sup>) + (Na<sup>+</sup> + OH<sup>–</sup>) → H<sub>2</sub>O + (Na<sup>+</sup> + CI<sup>–</sup>) ಈ ವಾದದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರಬಲತೆಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ಆಮ್ಲಗಳು ಪ್ರಬಲ ಆಮ್ಲಗಳು. ಉದಾ: HCI, HBr, HNO<sub>3</sub>. ಇತ್ಯಾದಿ, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ಆಮ್ಲಗಳು ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲಗಳು. ಉದಾ: CH<sub>3</sub>.COOH, H<sub>3</sub>BO<sub>4</sub>. ಸಮಾನ ಪ್ರಬಲತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಪ್ರಬಲ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೂ ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಯೂ ಇರುವುದು. ಪ್ರಬಲ ಆಮ್ಲಗಳ ವೇಗವರ್ಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆ. ಅಯಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತ್ವ ಕೀಳ್ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ಜಲವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನೂ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಸಿಸ್) ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ವಾದ ಒಂದು ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಮ್ಲಗಳ ವರ್ತನೆಗಳ  ಕ್ಷೇತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ದ್ರವ ಅವೋನಿಯಾ, ನಿರ್ಜಲ (ಅನ್‌ಹೈಡ್ರಸ್) ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಫ್ಲೊರೈಡ್, ಬೆಂಜೀನ್, ಕ್ಲೋರೋಫಾರಂ ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುವು. ಅರೇನಿಯಸ್ ವಾದದಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾನ್ಸ್‌ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಲೌರಿ ಎಂಬ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೊಸದೊಂದು ವಾದವನ್ನು ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರೊಟಾನಿಕ್ ಭಾವನೆ ಎನ್ನಬಹುದು. '''ಪ್ರೊಟಾನಿಕ್ ಭಾವನೆ''': ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರೊಟಾನನ್ನು (H+) ಕೊಡಲು ಸಮರ್ಥವಾದ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಇರುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಲಿ ಅದು ಅಣುವಾಗಿರಲಿ, ಅಯಾನ್ ಆಗಿರಲಿ ಆಮ್ಲ. ಆಮ್ಲ A ಒಂದು ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಬಲತೆ ಅದರ ಪ್ರೊಟಾನ್‌ದಾಯಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಮೋನಿಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೀರು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿಯೂ, ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೀರು ಆಮ್ಲವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುವುದು. H<sub>2</sub>O+NH<sub>3</sub>            NH<sub>4</sub><sup>+</sup> + OH<sup>–</sup> ;    H<sub>2</sub>O+HCI            H<sub>3</sub>O<sup>+</sup> + CI<sup>–</sup> ಹಾಗೆಯೇ ದ್ರಾವ್ಯವಸ್ತುವೂ ಸೊಲ್ಯುಟ್. ಅದು ವಿಲೀನವಾಗಿರುವ ದ್ರಾವಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಯುರಿಯ CO(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> ದ್ರವ ಅಮೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಜಲ ಫಾರ್ಮಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುವುದು. CO(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> + NH<sub>3</sub>            NH<sub>4</sub>+CO CO(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> + HCOOH             CO + HCOO<sup>-</sup> ಈ ವಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲದ ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇದು ಅರೇನಿಯಸ್‌ನ ವಾದದ ಕೆಲವು ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ವಾದ ಸಹ ಅನ್ಯೂನವೇನಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರೊಟಾನ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷಲಕ್ಷ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟಾನು ಭಾಗವಹಿಸದ ಇತರ ಅನೇಕ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ಪ್ರೊಟಾನು ಭಾಗವಹಿಸದ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ನ್ಯೂನತೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ವಾದವನ್ನು ದ್ರಾವಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಾದ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಸಾಲ್‌ವೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್) ಎನ್ನುವರು. '''ದ್ರಾವಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಾದ''': ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ದ್ರಾವಕ ದ್ರಾವಕೀಯ ಧನ ಅಯಾನ್ (ಸಾಲ್ವೊಪಾಸಿಟಿವ್ ಅಯಾನ್) ಮತ್ತು ದ್ರಾವಕೀಯ ಋಣ ಅಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿ (ಸಾಲ್ವೊನೆಗೆಟಿವ್ ಅಯಾನ್) ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ದ್ರಾವಕ ದ್ರಾವಕೀಯ       ದ್ರಾವಕೀಯ   ಧನಅಯಾನ್     ಋಣಅಯಾನ್ 2H<sub>2</sub>O             H<sub>3</sub>O + OH<sup>–</sup> 2NH3             NH4 + NH2<sup>–</sup> 3SO2           SO2.SO++ SO3<sup>-</sup> 2COCI<sub>2</sub>       COCI2.COCI+    CI<sup>–</sup> ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು ದ್ರಾವಕೀಯ ಧನಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಆ ವಸ್ತು ಆಮ್ಲ. ಇದು ದ್ರಾವಕೀಯ ಋಣಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಆ ವಸ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. ದ್ರವ ಅಮೋನಿಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದ NH<sub>4</sub>CI ದ್ರಾವಕೀಯ ಧನಯಾನ್ ಆದ ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಮ್ಲ. KNH<sub>2</sub> ದ್ರಾವಕೀಯ ಋಣಅಯಾನಾದ NH<sub>2</sub>– ಅಯಾನಿನ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. ದ್ರಾವಕೀಯ ಧನಅಯಾನು ಮತ್ತು ದ್ರಾವಕೀಯ ಋಣಅಯಾನುಗಳು ವರ್ತಿಸಿ ದ್ರಾವಕದ ಅಣು ಉಂಟಾಗುವುದೇ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ. ಉದಾ: (NH4<sup>+</sup> + CI<sup>–</sup>)  +  (K<sup>+</sup> + NH2<sup>–</sup>) → 2NH<sub>3</sub> + (K<sup>+</sup> + CI<sup>–</sup>) ಈ ವಾದ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಪ್ರೊಟಾನಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿರುವುದು. ಆದರೆ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಯಾನಿಕ್ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಮಾಡಿದೆ. ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಯಾನ್ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವರ್ತನೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುವು. ಇಂಥ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನೂ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವರ್ತನೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಾದ ಜಿ.ಎನ್. ಲೂಯಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಲೂಯಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. '''ಲೂಯಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಾದ''': ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಯಾವುದೊ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಿನ ಅಥವಾ ಅಯಾನಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಭಾವನೆ ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ವಿವರಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಇವನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಅದು ಕೆಳಗಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಈ ನಿರ್ಧಾರಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರಕಗಳು (ಫಿನಾಮೆನಲಾಜಿಕಲ್ ಕ್ರೈಟೀರಿಯಾ): ಇವು i ಶೀಘ್ರ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ (ರ‍್ಯಾಪಿಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲೈಸೇಷನ್): ಪ್ರಚೋದಕ ಶಕ್ತಿ (ಆಕ್ಟಿವೇಷನ್ ಎನರ್ಜಿ) ಅನವಶ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಉದಾ: H<sub>3</sub>O<sup>+</sup> + OH<sup>–</sup> → 2H<sub>2</sub>O HCI + NH<sub>3</sub> → NH<sub>4</sub>CI Cu<sup>2+</sup> + 4NH<sub>3</sub> → [Cu(NH<sub>3</sub>)<sub>4</sub>]<sup>2+</sup> BCI<sub>3</sub> + (C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>)<sub>3</sub>N → (C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>)<sub>3</sub>N:BCI<sub>3</sub> ii ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದ ಪಲ್ಲಟನ [Cu(NH<sub>3</sub>)<sub>4</sub>]<sup>2+</sup> ನಿಂದ ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ ಅಯಾನನ್ನು Cu<sup>2+</sup> ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನು H<sup>+</sup> ಪಲ್ಲಟಿಸುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಅಯಾನು ಕ್ಯುಪ್ರಿಕ್ ಅಯಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾದ ಆಮ್ಲ. ಅಸಿಟೇಟ್ ಅಯಾನನ್ನು (CH3COO<sup>-</sup>) ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನು OH<sup>-</sup> ಪಲ್ಲಟಿಸುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನು ಅಸಿಟೇಟ್ ಅಯಾನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. iii ಸೂಚಕಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಅನುಮಾಪನ (ಟೈಟ್ರೇಷನ್ ಯೂಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್): ಮೀಥೈಲ್ ವಯೊಲೆಟಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಆಮ್ಲ HClಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ NH<sub>3</sub>ರೊಡನೆ ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅನುಮಾಪಿಸಬಹುದು. ಆಮ್ಲ BCl<sub>3</sub>ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಫ್ರಾಲಿಕ್ ಅನ್‌ಹೈಡ್ರೈಡಿನೊಡನೆ ಕ್ಲೋರೋ ಬೆಂಜೀನಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅನುಮಾಪಿಸಬಹುದು. ಆಮ್ಲ AICI<sub>3</sub>C<sub>5</sub>H<sub>5</sub>N ನೊಡನೆ ಕ್ಲೋರೋಫಾರಂ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಮಾಪಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸೂಚಕ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ಸೂಚಕ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದು. iv ವೇಗವರ್ಧಕತ್ವ: H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>, HF, BF<sub>3</sub>, AICI<sub>3</sub> ಮುಂತಾದ ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಅಮೀನುಗಳು, ಅಮೈಡುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಇವುಗಳ ಸುವಿದಿತ ವೇಗವರ್ಧಕಗುಣಗಳನ್ನು ಲೂಯಿವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ರಾಚನಿಕ ನಿರ್ಧಾರಕಗಳು (ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರಲ್ ಕ್ರೈಟೀರಿಯ): ರಾಚನಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಜೊತೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು. ಒಂದು ಜೊತೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಆಮ್ಲಗಳು.<ref name="IUPAC_acid">[http://goldbook.iupac.org/A00071.html IUPAC Gold Book - acid]</ref> ಈ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಆಮ್ಲಗಳು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಹ ಸಂಯೋಜಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೋಆರ್ಡಿನೇಟ್ ಕೋವೆಲೆಂಟ್ ಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗುವುದೇ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫಲಿತವಸ್ತು ಅಯಾನ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಯೋಜಿತವಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ, ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಹೊಂದದೆ ಇರಬಹುದು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇದನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸುವುವು. ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ  ಆಮ್ಲ  ತಟಸ್ಥೀಕರಣದಿಂದಾದ ವಸ್ತು H<sub>2</sub>O      SO<sub>3</sub>            H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>(2H<sup>+</sup>+SO<sub>4</sub><sup>– –</sup>) CaO      SO<sub>3</sub>    CaSO<sub>4</sub>(Ca<sup>+</sup>++SO<sub>4</sub><sup>– –</sup>) NH<sub>3</sub>          BCI<sub>3</sub>             H<sub>3</sub>N:BCI<sub>3</sub> 2NH<sub>3</sub>          Ag<sup>+</sup>               [Ag(NH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>]+ ಲೂಯಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಮೂಲವಸ್ತುವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಯಾನನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದ್ರಾವಕವನ್ನಾಗಲಿ ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನವಾದಗಳೆಲ್ಲ ಲೂಯಿವಾದದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳು. '''ಉಸನೊವಿಷ್‌ನವಾದ''': ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಉಸನೊವಿಷ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಈ ವಾದ ಲೂಯಿಯ ವಾದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳದ್ದು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಅನಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಟಯಾನ್‌ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಲಿ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿರುವುದು. ಕ್ಯಾಟಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಅಥವಾ ಅಯಾನ್ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಲಿ ಆಮ್ಲವಾಗಿರುವುದು. ಈ ವಾದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಾದಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಉತ್ಕರ್ಷಣ, ಅಪಕರ್ಷಣ, (ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್, ರಿಡಕ್ಷನ್) ಪರಿವರ್ತನೆಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವಷ್ಟೀಕರಿಸುವ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆಮ್ಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ      ಲವಣ SO<sub>3</sub>            Na<sub>2</sub>O        Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> Fe(CN)<sub>2</sub>      KCN          K<sub>4</sub>Fe(CN)<sub>6</sub> CI<sub>2</sub>              Na           NaCI ಈ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಮರ್ಥನೆ: i Na<sub>2</sub>–Oವು  O<sup>2–2–</sup> ಅಯಾನನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. SO<sub>3</sub> ಯು O<sup>2-</sup> ನೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಮ್ಲ. ii  KCN ಅಯಾನ್ ಆದ CN<sup>–</sup> ಅನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. ಆ್ಯನಯಾನ್ ಆದ CN<sup>–</sup> ನೊಡನೆ ಈ e(CN)<sub>2</sub> ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಮ್ಲ. iii Na ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ. CI ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಮ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳೆಂಬ ಪದಗಳು ನಿರಪೇಕ್ಷ ಪದಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪದಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪದಗಳು ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದು. ಈಗ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ವಾದಗಳಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾದವೂ ಆಯಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ- ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳ ಅನುಮಾಪನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಅರೀನಿಯಸ್ ವಾದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕಾದುದಿಲ್ಲ. ದ್ರವ ಅಮೋನಿಯದಂಥ ಜಲೇತರ (ನಾನಾಏಕ್ವಿಯಸ್) ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಾದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಎಲ್ಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರ್ವಸಮನ್ವಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದು. ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಅವುಗಳ ಸರಳತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾದವು. ಒಂದೊಂದು ವಾದ ಒಂದೊಂದು ಅನ್ವಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಎಲ್ಲ ವಾದಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಜ್ಞಾನ ಆಮ್ಲ-ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆಯನ್ನರಿಯಲು ಅಗತ್ಯ. ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳು ಆಮ್ಲಗಳು, ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದುದಾದರೂ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಆಮ್ಲಗಳೆಂದೂ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳೆಂದೂ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. == ವಿಧಗಳು == ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. [[ಜೈವಿಕ]] ಹಾಗೂ [[ಅಜೈವಿಕ]]. [[ಇಂಗಾಲ]]ದ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಗಳೆಂದೂ, ಇಂಗಾಲದ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಅಮ್ಲಗಳನ್ನು ಅಜೈವಿಕ ಅಮ್ಲಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]], [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]], [[ರಂಜಕಾಮ್ಲ]] ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಜೈವಿಕ ಆಮ್ಲಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ: [[ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]], [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲ]], [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳು. == ಪ್ರಮುಖ ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು == ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಖನಿಜ ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಖನಿಜ ಆಮ್ಲಗಳ ಪೈಕಿ ಔಪಯೋಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಫಲವತ್ಕಾರಿಗಳು (ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್), ರೇಯಾನ್, ನೂಲುಗಳು (ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ಸ್), ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಸ್ಪೋಟಕಗಳು, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕಗಳು (ಸಿಂಥೆಟಿಕ್‌ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್), ಅಯಾನ್ ವಿನಿಮಯಿಗಳು, ವಿವಿಧ ನಿರವಯವ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಲೋಹಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಅದುರುಗಳಿಂದ ಲೋಹಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೀಸ ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ಲೆಡ್‌ ಅಕ್ಯುಮ್ಯುಲೇಟರ್ಸ್) ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಆಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.dummies.com/how-to/content/the-top-10-industrial-chemicals.html|title=The Top 10 Industrial Chemicals - For Dummies|website=dummies.com|access-date=2016-02-05}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (HCl) ಉಪಯುಕ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ.  ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ತವರ ಅಥವಾ ಸತುವಿನ ಲೇಪ ಕೊಡುವ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಇವುಗಳನ್ನು ಎನ್ಯಾಮೆಲ್ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ, ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ, ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಲೋಹಗಳ ಕ್ಲೋರೈಡುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳೂ, ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (HNO<sub>3</sub>) ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು.  ನೈಟ್ರೇಟುಗಳು ಉತ್ತಮವಾದ ಸಸಾರಜನಕ ಫಲವತ್ಕಾರಿಗಳು (ನೈಟೋಜಿನಸ್ ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್). ಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>) ಇನ್ನೊಂದು ಖನಿಜ ಆಮ್ಲ.  ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಟ್ರಿಪಲ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಎಂಬ ಫಾಸ್ಫಾಟಿಕ್ ಫಲವತ್ಕಾರಿಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಕಾರ್ಬಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲ (H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>) ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅನಿಲ ಸಂಸ್ಕಾರಿಕ (ಏರೇಟೆಡ್) ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಆಮ್ಲ ವಿಲೀನವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ<ref>{{Citation|title=Method of and apparatus for making and dispensing a carbonated beverage utilizing propellant carbon dioxide gas for carbonating|url=http://www.google.com/patents/US4304736|date=8 December 1981|access-date=2016-02-06|first1=John R.|last1=McMillin|first2=Gene A.|last2=Tracy|first3=William A.|last3=Harvill|first4=William S. Jr.|last4=Credle}}</ref> ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಾಷಿಂಗ್ ಸೋಡ ಅಥವಾ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟನ Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಬೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ (H<sub>2</sub>BO<sub>3</sub>): ರೋಗಾಣುನಿರೋಧಕ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. '''ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳು''': ಎಲ್ಲ ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಗುಂಪು COOH ಇರುವುದು. ಫಾರ್ಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ H.COOH ಮತ್ತು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ CH<sub>3</sub>COOH ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಎರಡು ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳು. ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಿಗರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಳಿ ರುಚಿ ಕೊಡಲು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುವರು.  ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಫೇಡು (ವೈಟ್‌ಲೆಡ್) ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗಾಲ ಪರಮಾಣುಗಳು ಅಣುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದೇ ಗುಂಪಿನ ಅಮ್ಲಗಳಾದ ಸ್ಟೀರಿಕ್ ಆಮ್ಲ C<sub>17</sub>H<sub>35</sub>.COOH  ಮತ್ತು ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ C<sub>16</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಹಬೆಯ (ಸೂಪರ್‌ಹೀಟೆಡ್ ಸ್ಟೀಂ) ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಜಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣ (ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್) ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸುವರು.  ಈ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಬ್ಯುಟರಿಕ್ ಆಮ್ಲ C<sub>3</sub>H<sub>7</sub>.COOH: ಇದು ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಲಿಸರೀನ್ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದು. ಬಹಳ ಕಾಲವಿಟ್ಟ ಬೆಣ್ಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಬ್ಯುಟರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಈ ಬ್ಯುಟರಿಕ್ ಆಮ್ಲವೇ ಬಹಳ ದಿನವಿಟ್ಟ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಕೊಳಕು ವಾಸನೆಗೆ ಕಾರಣ. ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಸೋಡದ (NaHCO<sub>3</sub>) ದ್ರಾವಣದಿಂದ ತೊಳೆದರೆ ಈ ಆಮ್ಲ ಅದರೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆ ಹೋಗುವುದು. ಡೈಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಟ್ರೈಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳಿರುವುವು.  ಟಾರ್ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ HOOC(CHOH)<sub>2</sub>COOH  ಹುಣಿಸೆಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ C(OH).COOH.CH<sub>2</sub>COOH ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನ ಜಾತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದು. ಈ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಪಾನೀಯ ವಿಶೇಷಗಳಿಗೆ ಹುಳಿರುಚಿಕೊಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಹಣ್ಣುಗಳ ಹುಳಿಗೆ ಒಂದಲ್ಲೊಂದು ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲ ಕಾರಣ. ಸ್ಯಾಲಿಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ HOC<sub>6</sub>H<sub>4</sub>CO<sub>2</sub>H: ಇದೊಂದು ಆರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ ಆಮ್ಲ. ಇದರ ಅನೇಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇಂಥ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಸಿಟೈಲ್ ಸ್ಯಾಲಿಸಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಸುವಿದಿತ ವೇದನಾಹಾರಿಯಾದ ಆಸ್ಪರಿನ್. ಫ್ರ್ಯಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ೧-೨ ಕಾರ್ಬಾಲಿಕ್ ಬೆನ್‌ಜೋಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ HOOC.C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>.COOH: ಇಂಡಿಗೋ ಎಂಬ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವುದು. ಟ್ಯಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಟ್ಯಾನ್ ಮರದ ತೊಗಟೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದು ಚರ್ಮ ಹದಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು. ಫೀನಾಲ್  C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>OH; ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಬಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದೂ ಕರೆಯುವರು.  ಇದು ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡಿನೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ ಸೋಡಿಯಮ ಫೀನೆಟನ್ನು C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>ONa ಕೊಡುವುದು. ಈ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಫಿನೈಲ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಾಂಶದ ಬಹು ಭಾಗ ಇದೇ ಆಗಿರುವುದು. ಬೇಕಲೈಟ್ ಎಂಬ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕು ಫೀನಾಲ್-ಫಾರ್ಮಾಲ್ಡಿಹೈಡುಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಫಲಿತವಸ್ತು. '''ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು''': ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳ ಪೈಕಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪು.  ಇವುಗಳ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಂಪಾದ COOH ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಗುಂಪಾದ - NH<sub>2</sub> ಎರಡೂ ಇದ್ದು; ಇವು ಆಮ್ಲ-ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳೆರಡರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುವು. ಈ ಗುಂಪಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ಪೈಕಿ ಗ್ಲೈಸಿನ್ H<sub>2</sub>N.CH<sub>2</sub>.COOH ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದುದು. ೨೧ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಪ್ರಾಣಿಜ-ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿರುವುವು.<ref>{{Cite book|url=http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114|title=8 - Biological roles of amino acids and peptides - University Publishing Online|last1=Barrett|first1=G. C.|last2=Elmore|first2=D. T.|date=June 2012|isbn=9780521462921|doi=10.1017/CBO9781139163828}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>  ಜೀವಿಯ ಸಮಸ್ತ ಜೈವಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವವು.  ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲದ ಒಂದು ಅಣುವಿನ- NH<sub>2</sub> ಗುಂಪು ಇನ್ನೊಂದು ಅಣುವಿನ-COOH ನೊಡನೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಇವೆರಡು ಅಣುಗಳು ಒಂದಾಗುವುವು. NH<sub>2</sub>.CH<sub>2</sub>.COOH + H<sub>2</sub>N.CH<sub>2</sub>.COOH → NH<sub>2</sub>.CH<sub>2</sub>.CO.NH.CH<sub>2</sub>COOH + H<sub>2</sub>O ಹೀಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆದ ಎರಡು ಅಣುಗಳು ಪುನಃ ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೂಡುವುವು. ಈ ವಿಧವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಆವರ್ತನದಿಂದ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಅಣುಗಳಾಗುವುವು. ಪ್ರೊಟೀನ್ ಅಣುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮೈನೋ ಅಮ್ಲಗಳು ಅವು ಜೋಡಿಸಿರುವ ರೀತಿ, ಇವುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರೊಟೀನುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಶರೀರದ ಸಮಸ್ತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಈ ಪ್ರೊಟೀನುಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆ ತಂದಿವೆ. ಆಮ್ಲಗಳು ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಾಗಿರುವುವು. ನಮ್ಮ [[ಪಚನ|ಜೀರ್ಣಾಂಗ]]ಗಳು [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಅಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. [[ಅಸ್ಕೊರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ವಿಟಮಿನ್-ಸಿ]] ಯಾಗಿ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ೯೪%ತನಕ [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳಿದ್ದಾವೆ. ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳಿಂದ [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮಿನೋ ಅಮ್ಲ]]ಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://scienceaid.co.uk/chemistry/physical/acidbases.html Science Aid: Acids and Bases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227185722/http://scienceaid.co.uk/chemistry/physical/acidbases.html |date=2016-12-27 }} Information for High School students * [http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Curtipot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126143238/http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html |date=2019-01-26 }}: Acid-Base equilibria diagrams, [[pH]] calculation and [[titration]] curves simulation and analysis – [[freeware]] * [http://canadaconnects.ca/chemistry/10081/ A summary of the Properties of Acids for the beginning chemistry student] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208205931/http://canadaconnects.ca/chemistry/10081/ |date=2007-02-08 }} * [http://www.unece.org/env/lrtap/ The UN ECE Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution] * [http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic776365.files/lecture%2017.pdf Chem 106 – Acidity Concepts]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] f2bjnnqnhmb3rvpc3vp6mc7i9n1dy95 0 17461 1371866 1336144 2026-04-22T21:36:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371866 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 477238786 | ImageFile3 = Acetic acid.jpg | ImageSize3 = 244 | ImageName3 = Sample of acetic acid in a reagent bottle | ImageFileL1 = Acetic-acid-2D-skeletal.svg | ImageNameL1 = Skeletal formula of acetic acid | ImageFileR1 = Acetic-acid-CRC-GED-3D-vdW-B.png | ImageNameR1 = Spacefill model of acetic acid | ImageFileL2 =Acetic-acid-2D-flat.png | ImageNameL2 = Skeletal formula of acetic acid with all explicit hydrogens added | ImageFileR2 = Acetic-acid-CRC-GED-3D-balls-B.png | ImageNameR2 = Ball and stick model of acetic acid | IUPACName = Acetic acid<ref>{{cite book | title=A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds (Recommendations 1993) | publisher=Blackwell Scientific publications | author=IUPAC, Commission on Nomenclature of Organic Chemistry | year=1993 | chapter=Table 28(a) Carboxylic acids and related groups. Unsubstituted parent structures | url=http://www.acdlabs.eu/iupac/nomenclature/93/r93_705.htm | isbn=0-632-03488-2 | access-date=2016-08-04 | archive-date=2018-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011608/http://www.acdlabs.eu/iupac/nomenclature/93/r93_705.htm%20 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url = http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=176|title = Acetic Acid – PubChem Public Chemical Database|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information}}</ref> | OtherNames = Vinegar (when dilute); Hydrogen acetate; Methanecarboxylic acid<ref>{{cite book|title=Scientific literature reviews on generally recognised as safe (GRAS) food ingredients|publisher=National Technical Information Service|year=1974|page=1}}</ref><ref>"Chemistry", volume 5, Encyclopedia Britannica, 1961, page 374</ref> |Section1={{Chembox Identifiers }} |Section2={{Chembox Properties | C=2 | H=4 | O=2 | Density = 1.049 g cm<sup>−3</sup> | Solubility = [[Miscible]] | MeltingPtK = 289 - 290 | BoilingPtK = 391 - 392 | LogP = -0.322 | pKa = 4.76<ref>{{cite web|url=http://www2.lsdiv.harvard.edu/pdf/evans_pKa_table.pdf |date=4 November 2005 |title=pKa Table |last1=Ripin |first1=D. H. |last2=Evans |first2=D. A. |accessdate=19 July 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722005239/http://www2.lsdiv.harvard.edu/pdf/evans_pKa_table.pdf |archivedate=22 July 2015 }}</ref> | pKb = 9.24 (basicity of acetate ion) | Viscosity = 1.22 mPa s | RefractIndex = 1.371 | Dipole = 1.74 D }} |Section7={{Chembox Hazards | EUClass = | RPhrases = | SPhrases = | FlashPtC = 40 | AutoignitionPtC = 427 | LD50 = 3.31 g kg<sup>−1</sup>, oral (rat) | LC50 = 5620 ppm (mouse, 1 hr)<br/>16000 ppm (rat, 4 hr)<ref>{{IDLH|64197|Acetic acid}}</ref> | REL = TWA 10 ppm (25 mg/m<sup>3</sup>) ST 15 ppm (37 mg/m<sup>3</sup>)<ref name=PGCH/> | IDLH = 50 ppm<ref name=PGCH/> }} |Section8={{Chembox Related | OtherFunction_label = [[carboxylic acid]]s | OtherFunction = [[Formic acid]]<br />[[Propionic acid]] | OtherCompounds = [[Acetaldehyde]]<br /> [[Acetamide]]<br /> [[Acetic anhydride]]<br /> [[Acetonitrile]]<br /> [[Acetyl chloride]]<br /> [[Ethanol]]<br /> [[Ethyl acetate]]<br /> [[Potassium acetate]]<br /> [[Sodium acetate]]<br /> [[Thioacetic acid]] }} }} [[ಚಿತ್ರ:Acetic-acid-2D-flat.png|right|thumb|ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ರಚನಾಸೂತ್ರ]] '''ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಒಂದು ಕಾರ್ಬನಿಕ್ ರಸಾಯನ. ಇದರ ರಚನಾ ಸೂತ್ರ (Structural Formula) CH<sub>3</sub>COOH. ಇದನ್ನು ಇಥನೊಯಿಕ್ ಆಮ್ಲವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು, ಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಶುದ್ಧ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ [[ದ್ರವ|ದ್ರವವಾಗಿದ್ದು]] ೧೬.೭ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್ [[ಉಷ್ಣಾಂಶ|ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ]] ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ದ್ರಾವಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ವಿನಿಗರ್|ವಿನಗರ್‌]]ನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿನಗರ್‌ಗೆ ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಾಸನೆ ಇದೆ. ಇದು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸೇಬು ಮುಂತಾದ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಸ ಗಾಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಂತೆಲ್ಲ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹುಳಿ ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ವರ್ಧನೆ. ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸದಲ್ಲಿನ ಮದ್ಯಸಾರ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಷಿಜನ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವುಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಏಕಾಣು ಜೀವಿಗಳು ಬಹಳ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಗಳು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಮದ್ಯಸಾರ ಮೊದಲು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಆಗುವುದು. == ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಆಮ್ಲ ಪೂರ್ವಿಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ರೋಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿನೆಗರ್‌ನಲ್ಲಿ (ದುರ್ಬಲ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಿದ್ದಳೆಂದು ಪ್ಲಿನಿ ಬರೆವಣಿಗೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದು. ಕೆಟ್ಟು ಹೋದ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸದ ಉತ್ಕರ್ಷಣದಿಂದ ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸದ ಉತ್ಕರ್ಷಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆಮ್ಲ ದುರ್ಬಲವಾಗಿಯೂ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಕೆಂಪು ದ್ರವವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಅಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲವನ್ನು ವಿನೆಗರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿನೆಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ೬%-೧೦% ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಿರುವುದು. ಈ ಆಮ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ n--ಹೆಕ್ಸೈಲ್ ಮತ್ತು n--ಆಕ್ಟೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲುಗಳು ಎಸ್ಟರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆರಾಕ್ಲಿಯಮ್ ಜೈಗಾಂಟಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಹೆರಾಕ್ಲಿಯಮ್ ಸ್ಟೊಂಡೈಲಿಯಮ್ ಗಿಡಗಳ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬೆವರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಲೇಶ ಇದೆ. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎ. ಎಲ್. ಲೆನಾಯಿಸಿಯರ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿನಿಂದ ವಿನೆಗರ್‌ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ಅತ್ಯವಶ್ಯವೆಂದು ತೋರಿಸಿದ. ಜೆ. ಬಿ. ಎ. ಡ್ಯೂಮಾಸ್ ಎಂಬಾತ ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಅಸಿಟಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಟ್ರೈಕ್ಲೋರೊ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ. ಮೆಲ್‌ಸೆನ್ಸ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಟ್ರೈಕ್ಲೋರೊ ಅಸಿಟಿಕ್‌ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಅಮಾಲ್ಗಮ್‌ನಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಿಸಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪಡೆದ (೧೮೪೨). ಎಚ್. ಕೋಲ್ಬೆ ಎಂಬಾತ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಟ್ರೈಕ್ಲೋರೊ ಅಸಿಟಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಅಣುರಚನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾದ (೧೮೪೩). ವಿಧ್ವಂಸಕ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ಕ್ರಮದಿಂದ (ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್‌ಟಿವ್ ಡಿಸ್‌ಟಿಲ್ಲೇಷನ್) ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದೆಂದು ಹಿಂದಿನವರು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು (೧೬೬೧). ಬಾಯಿಲ್‌ನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದಹ್ಯವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅದಕ್ಕೆ ವುಡ್‌ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ. ಜರ್ಮನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಗ್ಲಾಬರ್, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವಿನೆಗರ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ (೧೬೫೮). ಟೈಲರ್ ವುಡ್‌ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲೆಂದೂ (೧೮೩೪) ಗುರುತಿಸಿದರು. ಕೋಲ್‌ಟಾರ್ ಎಣ್ಣೆಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಬಟ್ಟಿಯಿಂದ ಬರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಮೀಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೋನ್ ಈ ಮೂರು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.<ref name="martin">{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.10857|title=Industrial and Manufacturing Chemistry|last=Martin|first=Geoffrey|publisher=Crosby Lockwood|year=1917|edition=Part 1, Organic|location=London|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.10857/page/n348 330]–331}}</ref> == ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ತಯಾರಿಕೆ == ಹಣ್ಣಿನ ರಸಗಳನ್ನು ಹುದುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಹುಳಿಹಿಡಿಸಿ, ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಮೊದಲಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಧಾನವೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುವ ಆಮ್ಲದ ಪರಮಾಧಿ ಶೇಕಡಾಂಶ ೫. ಕಚ್ಚಾ ಹಣ್ಣಿನ ಬದಲು ದುರ್ಬಲ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಆಮ್ಲದ ಶೇಕಡಾಂಶವನ್ನು ೧೨-೧೪ ರವರೆಗೆ ಏರಿಸಬಹುದು. '''ವಿಧಾನ ೧''': ೨೫೦-೪೦೦ ಸೆಂ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಾಂಡವಾಳದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಬರುವುವು. ೧ ವುಡ್‌ಗ್ಯಾಸ್; ೨ ನೀರು ಮಿಶ್ರದ್ರವ (ಪೈರೋಲಿಗ್ನಿಯಸ್ ಆಮ್ಲ);೩ ವುಡ್‌ಟಾರು; ಮತ್ತು ೪ ವುಡ್‌ಶೇಷ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ನೀರು ಮಿಶ್ರದ್ರವವಾದ ಪೈರೊಲಿಗ್ನಿಯಸ್ ಆಮ್ಲ. ಈ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ೯%-೧೦% ರಷ್ಟು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ೧%-೨% ರಷ್ಟು ಮೀಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲು ಮತ್ತು ೦.೧%-೦.೫% ರಷ್ಟು ಅಸಿಟೋನ್ ಇರುವುವು. ಮೂರು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೈರೊಲಿಗ್ನಿಯಸ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಿಂಬಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ, ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಮೀಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೋನ್ ಇವು ಆವಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆವಿಯನ್ನು ಅರಳಿದ ಸುಣ್ಣ ಇರುವ ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಎರಡು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸುವರು. ಪೈರೊಲಿಗ್ನಿಯಸ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿರುವ ಟಾರು ಕೆಳಗೆ ಉಳಿದು ಕವಾಟದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗುವುದು. ಎರಡು ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಳಿದ ಸುಣ್ಣ ಅಸಿಟಿಕ್‌ಆಮ್ಲ ವರ್ತಿಸಿ ಆವಿಯಾಗದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಉಂಟಾಗುವುದು. ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಈ ಎರಡು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಸಿಟೋನ್ ಮತ್ತು ಮೀಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಆವಿಯಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುವುದು. ಇದನ್ನು ಇನ್ನೆರಡು ಕವಾಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಸಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಬೇಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವರು. ೮೦%ರಷ್ಟು ಪ್ರಬಲ ದ್ರಾವಣ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಗಂಧಕಾಮ್ಲ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು. CH<sub>3</sub>COO Ca + SO<sub>4</sub> H<sub>2</sub>                   2CH<sub>3</sub>COOH + CaSO<sub>4</sub> CH<sub>3</sub>COO ೭೦%-೭೫% ರಷ್ಟು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲ ಬೇಕಾದರೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥೀಕರಿಸಿ, ಸೋಡಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಸೋಡಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಗಂಧಕಾಮ್ಲದೊಡನೆ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದಾಗ ಗ್ಲೇಷಿಯಲ್ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು. '''ವಿಧಾನ ೨''': ೧೨%-೧೫% ರಷ್ಟು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಇರುವ ಹುಳಿ ಹಿಡಿದ ಕಷಾಯ (ಫರ್‌ಮೆಂಟೆಡ್ ಲಿಕ್ಕರ್) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಅಸಿಟೈಜೀವಾಣುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದು. CH<sub>3</sub>.CH<sub>2</sub>.OH + O<sub>2</sub> → CH<sub>3</sub>.COOH + H<sub>2</sub>O. '''ವಿಧಾನ ೩''': ಕ್ವಿಕ್ ವಿನೆಗರ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಫಂಗಸ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ ಅಸಿಟೈ ಜೀವಾಣುಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ಆಲ್ಕೋಹಾಲನ್ನು ತೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟಾಗಿ ಮರದ ಸಿಪ್ಪೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬರುವುದು. ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ಉಷ್ಣತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ೩೫ ಸೆಂ. ಗ್ರೇ. ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವುದು. ಜೀವಾಣುಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಉಷ್ಣತೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವುದು. ದುರ್ಬಲ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ೧೦% ರಷ್ಟು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿ ಆಗಲು ಹತ್ತು ದಿವಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ. '''ವಿಧಾನ ೪''': ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಅಸಿಟಲೀನ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವರು. ಅಸಿಟಲೀನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಪಾದರಸದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಇರುವ ದುರ್ಬಲ ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದರೆ ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಈ ಆಲ್ಡಿಹೈಡಿನ ಆವಿಯನ್ನೂ ಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ೬೦ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಅಸಿಟೇಅಟಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು.<ref>{{cite journal|doi=10.1055/s-2007-966002|title=Catalytic Hydration of Alkynes and Its Application in Synthesis|journal=Synthesis|volume=2007|issue=8|pages=1121|year=2007|last1=Hintermann|first1=Lukas|last2=Labonne|first2=Aurélie}}</ref> CH≡CH<sub>2</sub>O → CH<sub>3</sub>.CHO 2CH<sub>3</sub>.CHO + O<sub>2</sub> → 2CH<sub>3</sub>.COOH '''ವಿಧಾನ ೫''': ಮಿಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಧಾನ. CH<sub>3</sub>OH + CO → CH3.COOH ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್|ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]] ಎಣ್ಣೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡುವಾಗ ಚಿಮ್ಮುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಇತರ ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನೊಡನೆ ಬೆರೆತೇ ದೊರೆಯುವುದು. ನಿಯಂತ್ರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದ ಅನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ್ರಾವಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿತವಾಗುವುದು. ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದರಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಲೀನಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದರಿಂದಾಗಲಿ ಸಾರೀಕರಣ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. == ಗುಣಗಳು == ೧೬.೬<sup>೦</sup> ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗುವ, ೧೧೮<sup>೦</sup> ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಅನ್‌ಹೈಡ್ರಸ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಗ್ಲೇಷಿಯಲ್ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಎನ್ನುವರು. ಪಾಶ್ವಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಮ್ಲ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಂಥ ಹರಳಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಗ್ಲೇಷಿಯಲ್ ಅಸಿಟಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ ಎಂದು ಹೆಸರುಂಟಾಯಿತು.<ref name="Purification of Laboratory Chemicals">{{cite book|title=Purification of Laboratory Chemicals, 6th edition|author=Armarego, W.L.F.|author2=Chai, Christina|publisher=Butterworth-Heinemann|year=2009|isbn=978-1-85617-567-8}}</ref> ಈ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿದ್ದರೆ ಅದರ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಇದು ಜಲಾಕರ್ಷಕ. ಈಥರ್, ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ನೀರು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುವುದು. ಇದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದಾಗ ಉಷ್ಣತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಗ್ಗುವುದು. ಈ ಆಮ್ಲ ಗಂಧಕ, ಅಯೋಡಿನ್ ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ತೀವ್ರ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವ ಗಾಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="IPCS card">{{cite web|url=https://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0363.htm|title=ICSC 0363 – ACETIC ACID|date=June 5, 2010|publisher=International Programme on Chemical Safety}}</ref><ref name="CDC">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/81-123/pdfs/0002-rev.pdf|title=Occupational Safety and Health Guideline for Acetic Acid|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=May 8, 2013}}</ref> ಇದು ಏಕಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಆಮ್ಲ. ಅಯೋಡಿನ್ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋರಿನ್ ಅಸಿಟಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲೋರೋ ಅಸಿಟಿಕ್‌ಆಮ್ಲಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. ಕ್ಷಾರ, ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇವುಗಳೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅಸಿಟೇಟ್ ಲವಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದುರ್ಬಲ ಗಂಧಕಾಮ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಡನೆ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳ ಎಸ್ಟರ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡಿನೊಡನೆ ಇದನ್ನು ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಘಾಟುವಾಸನೆಯುಳ್ಳ ವಿಷ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ಯಾಕೊಡಿಲ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಆವಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಆಕ್ಸೈಡಿನ ಮೇಲೆ ೩೦<sup>೦</sup> ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಅಸಿಟೋನ್ ಉಂಟಾಗುವುದು. == ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಲವಣಗಳು == ಈ [[ಆಮ್ಲ]]ದ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಲವಣಗಳಿವೆ: ೧. ಕರಗುವ ನಾರ್ಮಲ್ ಅಸಿಟೇಟ್‌ಗಳು. ೨ ಕರಗದ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಅಸಿಟೇಟ್‌ಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಸಿಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು ಸೋಡಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್, ಸೀಸದ ಅಸಿಟೇಟ್. ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಅಸಿಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು ತಾಮ್ರದ ಅಸಿಟೇಟ್, ಫೆರಿಕ್ ಅಸಿಟೇಟ್, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್. ತಾಮ್ರದ ಅಸಿಟೇಟನ್ನು ವರ್ಡಿಗ್ರಿಸ್ ಎನ್ನುವರು. ನಾರ್ಮಲ್ ಫೆರಿಕ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಕೆಂಪುವತ್ತರವುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಫೆರಿಕ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಅಸಿಟೇಟುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವಾಗ ಮಾರ್ಡಂಟ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. == ಉಪಯೋಗಗಳು == ಕಾಲಿನ ಆಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಗ್ಲೇಷಿಯಲ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ವಿನೆಗರನ್ನು ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸವರಿದರೆ ತಂಪು ಮಾಡುವುದು. ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಸೇವನೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲವಾದರೂ ೫%ರಷ್ಟು ಆಮ್ಲವನ್ನು ಅಡಿಗಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ದೇಹದ ತೂಕ ತಗ್ಗಿಸುವುದೆಂದು ಹೇಳುವರು.<ref>{{Cite journal|last=Madhusudhan|first=V. L.|date=8 April 2015|title=Efficacy of 1% acetic acid in the treatment of chronic wounds infected with Pseudomonas aeruginosa: prospective randomised controlled clinical trial|journal=International Wound Journal|doi=10.1111/iwj.12428|issn=1742-481X|pmid=25851059|volume=13|issue=6|pages=1129–1136|s2cid=4767974|pmc=7949569}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ryssel|first1=H.|last2=Kloeters|first2=O.|last3=Germann|first3=G.|last4=Schäfer|first4=Th|last5=Wiedemann|first5=G.|last6=Oehlbauer|first6=M.|date=1 August 2009|title=The antimicrobial effect of acetic acid—an alternative to common local antiseptics?|journal=Burns|volume=35|issue=5|pages=695–700|doi=10.1016/j.burns.2008.11.009|issn=1879-1409|pmid=19286325}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.medscape.com/viewarticle/456300_4|title=Antiseptics on Wounds: An Area of Controversy|website=www.medscape.com|access-date=15 August 2016}}</ref> ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟ್ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನೇಟಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರದ ಆಮ್ಲತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಅಸಿಟೇಟನ್ನು ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ಆಹಾರದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬುಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಟ್ಟಾಗ, ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಅಸಿಟೈಲ್ ಕೊ ಎನ್‌ಜೈ಼ಮ್ A ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬುಮಿನ್ ಎಂಬ ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಮಿ. ಲೀ. ಗಳಷ್ಟು ಶೋಧಿಸಿದ ಮೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರನಾಳದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕಾಯಿಸಬೇಕು. ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬುಮಿನ್ ಇದ್ದರೆ ಮಾಸಲು ಬಿಳುಪು ಬರುವುದು. ಈ ಬಣ್ಣ ಮೂತ್ರದ ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳಿಂದಲೂ ಬರುವುದು. ಐದಾರು ತೊಟ್ಟು ೫%-೧೦% ರಷ್ಟು ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮೂತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿದಾಗ ಫಾಸ್ಫೇಟಿದ್ದರೆ ವಿಲೀನವಾಗುವುದು. ಆಲ್ಬುಮಿನ್ ಇದ್ದರೆ ಬಿಳುಪಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮೂತ್ರ ಮೊದಲಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವುದು. ಅತಿ ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಕೆಮ್ಮಿನ ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಬಳಸುವರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಗ್ಗದ ಈ ಆಮ್ಲವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುವರು. [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ದ್ರವವನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ, [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್|ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಕು]], ಔಷಧಿಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು, ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು, ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ರೆಯಾನ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ಅಸಿಟೇಟ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಸಿಟೋನ್, ಅಸಿಟೇಟ್, ಎಸ್ಟರ್ ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *{{ICSC|0363|03}} *[http://www.npi.gov.au/substances/acetic-acid/index.html National Pollutant Inventory – Acetic acid fact sheet] *[http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0002.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] *[http://www.cdc.gov/niosh/docs/2003-154/pdfs/1603.pdf Method for sampling and analysis] *[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=9992 29 CFR 1910.1000, Table Z-1] (US Permissible exposure limits) *[http://chemsub.online.fr/name/Acetic_acid.html ChemSub Online: Acetic acid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721015424/http://chemsub.online.fr/name/Acetic_acid.html |date=2011-07-21 }} *Calculation of [http://ddbonline.ddbst.de/AntoineCalculation/AntoineCalculationCGI.exe?component=Acetic+acid vapor pressure], [http://ddbonline.ddbst.de/DIPPR105DensityCalculation/DIPPR105CalculationCGI.exe?component=Acetic+acid liquid density], [http://ddbonline.ddbst.de/VogelCalculation/VogelCalculationCGI.exe?component=Acetic+acid dynamic liquid viscosity], [http://ddbonline.ddbst.de/DIPPR106SFTCalculation/DIPPR106SFTCalculationCGI.exe?component=Acetic+acid surface tension] of acetic acid * [http://www.ebi.ac.uk/pdbe-srv/PDBeXplore/ligand/?ligand=ACT Acetic acid bound to proteins] in the [[Protein Data Bank|PDB]] *[http://apps.kemi.se/flodessok/floden/kemamne_eng/attiksyra_eng.htm Swedish Chemicals Agency. Information sheet – Acetic Acid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207065434/http://apps.kemi.se/flodessok/floden/kemamne_eng/attiksyra_eng.htm |date=2015-02-07}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] mpxrvpzwn9wdtsqhfrrdlk0q0bj1hw5 0 19643 1371850 1349381 2026-04-22T13:19:19Z Malateshbs 99148 Added its use in particle accelarators 1371850 wikitext text/x-wiki [[File:Hydrogen-2.svg|thumb|right|ಡಿಟಿರಿಯಮ್]] '''ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್''' ಭಾರಜಲಜನಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ [[ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]].ಇದು [[ಜಲಜನಕ ಬಾಂಬ್‌]]ನ ಮುಖ್ಯ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತು.ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕದಲ್ಲಿ ೬೭೦೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಾಗದಂತೆ ಭಾರಜಲಜನಕದ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳಿವೆ. ==ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್‌ನ ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಲಜನಕದ ಎರಡರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]]ಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೆ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್‍ನ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‍ [[ಪ್ರೋಟಾನ್]] ಜತೆಗೂಡಿ ಇರುತ್ತದೆ.ಅದುದರಿಂದ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್‌ನ [[ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಜಲಜನಕದ ಎರಡರಷ್ಟು ಅಂದರೆ ೨.೦೧೪೧೦ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ ಜಲಜನಕದಂತೆಯೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರೂ ಜಲಜನಕಕ್ಕಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದೊಡನೆ ವರ್ತಿಸಿ [[ಭಾರಜಲ]] (ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್}ನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರಜಲ [[ಬೈಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ]] (Heavy water nuclear reactor)ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ [[ಜೈವಿಕ]] ಹಾಗೂ [[ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕಣ ಉತ್ಕರ್ಷಕ]] (particle accelarator)ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್‍ನ ಉಪಯೋಗವಿದೆ.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸೈಕ್ಲೋಟ್ರಾನ್]] ಎಂಬ ಕಣ ಉತ್ಕರ್ಷಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಣ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ|ಕಣ ಉತ್ಕರ್ಷಕ]] (particle accelerator)ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್‍ನ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸೈಕ್ಲೋಟ್ರಾನ್]] ಎಂಬ ಕಣ ಉತ್ಕರ್ಷಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ವಚ್ಛ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ 'ಬೈಜಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನ' (Nuclear fusion) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಟೀರಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಭಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Deuterium Annotated bibliography for Deuterium from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20100505004918/http%3A//alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse%3Dscience/Deuterium |date=2010-05-05 }} *[http://space.com/scienceastronomy/060821_mystery_monday.html Missing Gas Found in Milky Way]. Space.com *<ref>{{cite web |title=Nuclear Fusion Power |url=https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-fusion-power |publisher=World Nuclear Association |access-date=22 April 2026 |quote=Fusion of deuterium with tritium is the most promising of the hydrogen fusion reactions.}}</ref> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] dzmr7gy7imamjdi03pw25wf7xvm46xm 0 19855 1371841 1333972 2026-04-22T12:04:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371841 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ.|ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)]] ನೋಡಿ}} {{Infobox character | info-hdr = ಮಾಹಿತಿ | spouse = [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ]] | children = [[ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ]] | family = '''ಪೋಷಕರು''' {{bulleted list|ಕಶ್ಯ (ತಂದೆ)|ಕೈಸಲ್ಯ (ತಾಯಿ)}} '''ಸಹೋದರಿಯರು''' {{bulleted list|[[ಅಂಬೆ]]|[[ಅಂಬಲಿಕಾ]]}} '''ಸಹೋದರ''' * ಸೇನಬಿಂದು | relatives = [[ಕೌರವರು]] (ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು) }} '''ಅಂಬಿಕಾ''' ಎಂಬುದು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಬರುವ ಪಾತ್ರ. [[ಅಂಬೆ]], ಅಂಬಿಕಾ, [[ಅಂಬಲಿಕಾ|ಅಂಬಾಲಿಕಾ]] ಎಂಬ ಮೂವರು ರಾಜ ಕಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೈಸಲ್ಯೆಯ ರಾಜಕುವರಿಯರು.<ref>{{Cite web |url=https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-16 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216144407/https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪೈಕಿ ಇವಳೂ ಒಬ್ಬಳು. ಇವಳು [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ|ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ]] ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು [[ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ|ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ]] ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref>https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/mahabharata/d/doc118371.html</ref> ==ದಂತಕಥೆ== [[ಚಿತ್ರ:Mahabharata Partial Family Tree.png|350px|thumb|right|ಮಹಾಭಾರತದ ಭಾಗಶಃ ವಂಶವೃಕ್ಷ]] ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿಯರಾದ ಅಂಬಾ ಮತ್ತು [[ಅಂಬಲಿಕಾ|ಅಂಬಾಲಿಕಾ]] ಜೊತೆಗೆ ಅಂಬಿಕಾಳನ್ನು [[ಭೀಷ್ಮ|ಭೀಷ್ಮರು]] ತಮ್ಮ [[ಸ್ವಯಂವರ|ಸ್ವಯಂವರದಿಂದ]] ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-16 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216144407/https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |url-status=dead }}</ref> ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮಲತಾಯಿ [[ಸತ್ಯವತಿ|ಸತ್ಯವತಿಯೆದುರು]] [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ|ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನಿಗೆ]] ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದನು. ಅಂಬಾ ತಾನು ಸಾಳ್ವ ಎಂಬ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗದಿರುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಳು. ಅಂಬಿಕಾ ಮತ್ತು [[ಅಂಬಲಿಕಾ|ಅಂಬಾಲಿಕಾ]] ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗಂಡ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನು [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ]] ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನಂತರ ರೋಗದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.<ref>https://sacred-texts.com/hin/m01/m01103.htm</ref> ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-16 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216143602/https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html |url-status=dead }}</ref> ಅವನ [[ತಾಯಿ]] [[ಸತ್ಯವತಿ|ಸತ್ಯವತಿಯು]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗನಾದ ಋಷಿ ವ್ಯಾಸನನ್ನು ಕರೆಸಿ, ನಿಯೋಗದ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯದ ವಿಧವೆ ರಾಣಿಯರೊಂದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.<ref>https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವ್ಯಾಸರು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ತೀವ್ರ [[ಧ್ಯಾನ|ಧ್ಯಾನದಿಂದ]] ಬಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ಅಪಾರವಾಗಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಅಂಬಿಕಾಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಭಯದಿಂದ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು]] ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರ ಮಿಲನದಿಂದ ಕುರುಡ [[ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ]] ಜನಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-16 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216144407/https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/mahabharata/d/doc118371.html</ref><ref>https://www.litcharts.com/lit/mahabharata/characters/amba-ambika-and-ambilika</ref> ಅವನು ಅಂಬಲಿಕಾಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಅವಳು ಭಯದಿಂದ ಮಸುಕಾದಳು/ಬಿಳಿಚಿದಳು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. ಅವರ ಮಿಲನದಿಂದ ಅವಳ ಮಗ [[ಪಾಂಡು]] ಮಸುಕಾದ ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದನು.<ref>https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/mahabharata/d/doc118371.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-16 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216144407/https://indian-mythology-dictionary.com/a/ambika-amba-ambalika/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://sacred-texts.com/hin/m01/m01106.htm</ref><ref>https://sacred-texts.com/hin/m01/m01107.htm</ref><ref>https://www.litcharts.com/lit/mahabharata/characters/amba-ambika-and-ambilika</ref> ಪಾಂಡುವಿನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅಂಬಿಕಾ ತನ್ನ ಅತ್ತೆ ಸತ್ಯವತಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ಅಂಬಾಲಿಕಾಳೊಂದಿಗೆ [[ಕಾಡು|ಕಾಡಿಗೆ]] ಹೋದಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉಳಿದ [[ದಿನ|ದಿನಗಳನ್ನು]] ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಳು.<ref>https://sacred-texts.com/hin/m01/m01129.htm</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{ಮಹಾಭಾರತ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] pzy65elmrz5xco3al2kiq6rlvu6h3rd 0 21307 1371906 1339651 2026-04-23T10:02:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport |name =Area 51 |nativename = |nativename-a = |nativename-r = |image =Wfm area 51 landsat geocover 2000.jpg |image-width = |caption =This [[satellite image]] of Area 51 shows dry Groom Lake just north of the site. |IATA = |ICAO =KXTA |type =Military |owner = |operator =United States Air Force |city-served = |location =Southern [[Nevada]], {{USA}} |elevation-f =4462 |elevation-m =1360 |coordinates ={{Coord|37|14|06|N|115|48|40|W|type:airport}} |website = |metric-elev = |metric-rwy = |r1-number =14L/32R |r1-length-f =12,000 |r1-length-m =3,658 |r1-surface =Asphalt |r2-number =12/30 |r2-length-f =5,420 |r2-length-m =1,652 |r2-surface =Asphalt |r3-number =09L/27R |r3-length-f =11,440 |r3-length-m =3,489 |r3-surface =Salt |r4-number =09R/27L |r4-length-f =11,440 |r4-length-m =3,489 |r4-surface =Salt |r5-number =03L/21R |r5-length-f =10,030 |r5-length-m =3,057 |r5-surface =Salt |r6-number =03R/21L |r6-length-f =10,030 |r6-length-m =3,057 |r6-surface =Salt |r7-number =14R/32L |r7-length-f =23,270 |r7-length-m =7,093 |r7-surface =Closed |stat-year = |stat1-header = |stat1-data = |stat2-header = |stat2-data = |footnotes = }} '''ಏರಿಯಾ 51''' ಎಂಬುದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿನ [[ನೆವಡಾ]] ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]] ನಗರದ ಉತ್ತರ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 83 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವುದು) ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಸೇನಾ ನೆಲೆ]]ಗೆ ಇಡಲಾಗಿರುವ [[ಅಡ್ಡಹೆಸರು]] ಅಥವಾ ಉಪನಾಮ. [[ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ|ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಈ ನೆಲೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ.<ref>ಪೀಟರ್‌ W. ವರ್ಲಿನ್‌ರವರ ‌[http://www.dreamlandresort.com/area51/dreamland_50years.html ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಫಿಪ್ಟಿ ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ನೆವಡಾ]</ref><ref name="rich_groom_1977">ರಿಚ್‌, ಪು. 57, 1977ರಲ್ಲಿನ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಿಚ್‌ರವರು, "...ಪೌರ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಿರುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೈಮಾನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯ ವಿಶಾಲವಾದ [[ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶ್ರೇಣಿ|ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶ್ರೇಣಿಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲೆಯು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 99ನೇ ವಾಯುನೆಲೆ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಈ ಶ್ರೇಣಿಪ್ರದೇಶದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್‌ ವಾಯುಪಡೆ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಟೆಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ (AFFTC)ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ [6]ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಮೊಜಾವೆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನೆಲೆಯು ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಮಾನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ (ತುಕಡಿ 3) ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [7][8] ಈ ತರಬೇತಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ''ಡ್ರೀಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್'', ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ರಾಂಚ್'',<ref>ರಿಚ್‌, ಪು. 56, ರಿಚ್‌ರವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, "ಯುವ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ, ದೇವರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್‌ ರಾಂಚ್‌ ಎಂದು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಕೆಲ್ಲಿ [ಜಾನ್ಸನ್‌, U2ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ]ಯವರು ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು".</ref><ref name="jacobsen" /> ''ಹೋಮ್ ಬೇಸ್'', ''ವಾಟರ್‌ಟೌನ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್'', ''ಗ್ರೂಮ್ ಲೇಕ್'' <ref name="patton_names">ಪ್ಯಾಟನ್, ಪು. 3, ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ರಾಂಚ್, ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ, ಮತ್ತು ಹೋಮ್‌ ಬೇಸ್‌ನ್ನು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳೆಂಬಂತೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.</ref>. ''ಹೋಮ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌'' <ref>[http://www.dailyaviator.com/?p=1498 ಡೈಲಿ ಎವಿಯೇಟರ್‌ - ಹೋಮಿ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804183748/http://www.dailyaviator.com/?p=1498 |date=2014-08-04 }}, ಜನವರಿ 14, 2008ರಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಎನ್ನುವುದು ಇದರ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೆಸರು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲ್ಲಿಸ್ [[ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು (R-4808N<ref>[http://skyvector.com/#30-17-2-3294-3333 ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ FAA ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ]</ref>) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು "'''ದಿ ಬಾಕ್ಸ್''' ‌" ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ತೀವ್ರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾದರೂ, ಸದರಿ ಗೌಪ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು [[ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿ|ಪಿತೂರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚಾವಸ್ತುವಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ]]ಗಳ (UFO) ಕುರಿತಾದ ಪರಂಪರಾನುಗತ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="jacobsen" /> == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Wfm area51 map en.png|thumb|left|ಏರಿಯಾ 51, NAFR ಮತ್ತು NTSನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಪಟ]][[ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶ|ನೆವಡಾ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಟ್‌]]ನ (NTS) [[ಯಕ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ]] ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಏರಿಯಾ 51 ನೆಲೆಯು ತನ್ನ ಗಡಿಯೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆ]]ಯು NTSನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 928 ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪೈಕಿ 729 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.<ref>[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf USನ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf ನೆವಡಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಲ ಕಚೇರಿ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}[http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf "ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು: ಜುಲೈ 1945ರಿಂದ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1992'' (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2000)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805191907/http://www.nv.doe.gov/library/publications/historical/DOENV_209_REV15.pdf |date=2011-08-05 }}</ref> [[ಯಕ್ಕ ಪರ್ವತದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಉಗ್ರಾಣ]]ವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ {{convert|40|mi|km|abbr=off|lk=off}}ಸರಿಸುಮಾರು ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನೆವಡಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ತಾಣದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಇದೇ "ಏರಿಯಾ ''xx'' " ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="ndepmap">ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗದ [http://ndep.nv.gov/boff/nts-use.jpg ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು NTS ಭೂಪಟ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216102228/http://ndep.nv.gov/boff/nts-use.jpg |date=2008-02-16 }}.</ref><ref>[[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ [http://www.fas.org/nuke/guide/usa/facility/nts_fig1.gif ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಿತದ NTS ಭೂಪಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203145644/https://fas.org/nuke/guide/usa/facility/nts_fig1.gif |date=2016-12-03 }}</ref> ಮೂಲತಃ 60 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನುಳ್ಳ ಆಯತಾಕಾರದ ನೆಲೆಯೀಗ "ಗ್ರೂಮ್ ಬಾಕ್ಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ 586.5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆಂತರಿಕ NTS ರಸ್ತೆಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಸುಸಜ್ಜಿತ ರಸ್ತೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ [[ಮರ್ಕ್ಯರಿ, ನೆವಡಾ|ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]ಗೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಯಕ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಸರೋವರದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ, ಅಗಲವಾದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ರಸ್ತೆಯು ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಣಿವೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ಈ ರಸ್ತೆಯು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರಸ್ತೆಯು ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ತಿರುಗು ಓಟವು ಒಂದು ಭದ್ರತಾ ತನಿಖಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಾಟಿಹೋಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರೆದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ, ಗ್ರೂಮ್ ಲೇಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಟಿಕಾಬೂ ಕಣಿವೆಯ ತಳಪ್ರದೇಶದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿ, [[ರ್ಯಾಚೆಲ್, ನೆವಡಾ|ರ್ಯಾಚೆಲ್‌]]ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ, "[[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೈವೇ|ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಾರ್ಗ 375|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಗ 375]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುಟ್ಟ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳೆಡೆ ಸಾಗುವ ಮಣ್ಣುರಸ್ತೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. == ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು == ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಹೊಸ ವಿಮಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಹಂತಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಮಾನಗಳು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ]] ಅಥವಾ [[CIA]]ಯಂತಹ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಆ ವಿಮಾನದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀತಲ ಸಮರವು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ನ ಗೂಢಾಚಾರ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಈ ವಾಯುಪಡೆ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಅಪೂರ್ಣ ನೆಲೆ, ಉದ್ದವಾದ ವಿಮಾನ-ಹಾದಿ, ವಿಮಾನಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ತೀರಾ ಸಾಧಾರಣವಾದ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತವು. === ರೆಡ್ ಈಗಲ್ಸ್‌ === ಗೇಲ್‌ ಪೆಕ್‌ನ 4477ನೇ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಧಾರಕ ವಿಮಾನ ಪಡೆಯಾದ "ರೆಡ್ ಈಗಲ್ಸ್"‌ಗಳ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಂಟ್ ಪೆಗ್ ಅಭ್ಯಾಸದ ಅಂಗವಾಗಿ, US ಮತ್ತು NATOಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಾರಿಸುವುದರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು (ಪೂರ್ವದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರ ಬಣವು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಪಡೆದವು) ಆತ ಹಾರಿಸಿದ್ದ.[19][20] ಶೀತಲ ಯುದ್ಧವು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, USAF ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಗರಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟ್ಯಾಕ್-ಏರ್, [[ಉಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೈನ್]]<ref name="avweek_migs">[http://www.aviationweek.com/aw/blogs/defense/index.jsp?plckController=Blog&amp;plckScript=blogScript&amp;plckElementId=blogDest&amp;plckBlogPage=BlogViewPost&amp;plckPostId=Blog%3a27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7Post%3a36be72c4-1223-493f-bc10-073b0f15112e&amp;plckCommentSortOrder=TimeStampAscending "ಸುಖೋಯ್ಸ್ ಇನ್‌ ದಿ US (ಅಧಿಕೃತ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100321164415/http://www.aviationweek.com/aw/blogs/defense/index.jsp?plckController=Blog |date=2010-03-21 }}, [[ಸ್ವೀಟ್‌ಮನ್|ಬಿಲ್‌ ಸ್ವೀಟ್‌ಮನ್‌]], ''[[ಎವಿಯೇಷನ್‌ ವೀಕ್‌]]'', 7 ಮೇ 2009</ref> ಮತ್ತು [[ಮಾಲ್ಡೋವಾ|ಮೊಲ್ಡೋವಾ]]ದಿಂದ<ref name="defenselink_mig29s">[http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=1197 "DoD ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸುದ್ದಿ‌: ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಮಾಡುವ ಸಹಕಾರಿ ಕ್ರಮ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002092955/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=1197 |date=2006-10-02 }}, ನವೆಂಬರ್‌ 4, 1997</ref> ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿದ ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ರಹಸ್ಯ ವಿಮಾನಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು, [[ರೈಟ್-ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ|ರೈಟ್‌ ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ]]ಯಿಂದ<ref name="defenselink_mig29s" /> ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿತು. === U-2 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ === [[II ನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮುಂಬರಲಿದ್ದ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ U-2|U-2]] ಗೂಢಚಾರ ವಿಮಾನದ<ref name="shadow">''ಷಾಡೋ ಫ್ಲೈಟ್ಸ್‌: ಅಮೆರಿಕಾಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಏರ್‌ ವಾರ್‌ ಎಗೈನ್ಸ್‌ಟ್‌ ದಿ ಸೊವಿಯೆಟ್ ಯುನಿಯನ್‌'', ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಪೀಬಲ್ಸ್‌, 2000, ಪ್ರೆಸಿಡಿಯೊ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 0-89141-700-1.</ref><ref>ರಿಚ್‌, ಪು. 141-144, U2 ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಾದ [[ಟೋನಿ ಲೆವಿಯರ್|ಟೋನಿ ಲೆವಿಯರ್‌]]ರವರು ಮೃತ್ಯು ಕಣಿವೆಯ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ತಾಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಗ್ರೂಮ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ, "ನಾನು ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [ಅಂಕ] ನೀಡುತ್ತೇನೆ... ಒಣ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ಮೈಲಿಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು U-2 ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[ಕೆಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್|ಕೆಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಹಾಗೂ CIA ಅಧಿಕಾರಿ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಬಿಸ್ಸೆಲ್, ಜೂನಿಯರ್|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಿಸ್ಸೆಲ್‌]]ರವರಿಗೆ ಲೆವಿಯರ್‌‌ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು "ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ" ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಜಾನ್ಸನ್‌ರವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಎಂದು [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್|ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌|ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್]]‌ ತಂಡವು ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ 1955ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸರೋವರದ ಜೌಗುನೆಲವು ಒಂದು ಮಾದರಿ ಭೂ ತುಕಡಿಯಂತೆ ಪರಿಣಮಿಸಿ, ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಹ ವಿಮಾನಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಮಿಗ್ರೆಂಟ್ ಕಣಿವೆಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹಾಗೂ NTS ಪರಿಧಿಯು, ಗೂಢಾಚಾರಿಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನವರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವು. IIನೇ ನೆಲೆ ಅಥವಾ "ದಿ ರಾಂಚ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಒಂದಷ್ಟು ಆಶ್ರಯತಾಣಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಚಾವಣಿಯಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನ್ನುವಂಥಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಅದು ಬಳಸಿತು. ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 5000 ಅಡಿಯಷ್ಟು ಉದ್ದದ, ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref name="shadow" /> ಹಾಗೂ 1955ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ಬಳಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. 1955ರ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[C-124 ಗ್ಲೋಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ II]] ಎಂಬ ಸರಕು ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ತನ್ನ ಮೊದಲ U-2 ಬಟವಾಡೆಯನ್ನು ಸದರಿ ನೆಲೆಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಡೊಗ್ಲಸ್ DC-3|ಡೊಗ್ಲಾಸ್ DC-3]] ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಬಂದಿಳಿದರು.<ref name="shadow" /> 1955ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 4ರಂದು ಮೊದಲ U-2 ವಿಮಾನವು ಗ್ರೂಮ್‌ನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿತು. [[CIA]]ನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ U-2 ವಿಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದು 1956ರ ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್‌]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಸ್ಫೋಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು NTS ಮುಂದುವರೆಸಿತು. 1957ರಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ U-2 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಣುಬಾಂಬ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ಲಮ್ಬ್‌ಬಾಬ್ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಅಡೆತಡೆಗೆ ಒಳಗಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಸರಣಿಯು NTSನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಡಜನ್‌ಗೂ ಮೀರಿದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿದವು. ಜುಲೈ 5ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ಲಮ್ಬ್‌ಬಾಬ್-ಹುಡ್ ಆಸ್ಫೋಟವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿಕಿರಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲಾಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿತು. === ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಯೋಜನೆಗಳು === U-2ವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ, [[CIA]]ನ ''[[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ A-12|OXCART]]'' ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು U-2ವಿನ ಅನುಕ್ರಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. A-12 ಎಂಬ, ಉನ್ನತ ಎತ್ತರಗಳಿಂದ [[ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ|ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ]] ನಡೆಸುವ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಸಂಖ್ಯೆ|ಮ್ಯಾಕ್]]-3 ವಿಮಾನವೊಂದನ್ನು ಈ ಕೆಲಸವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ವಿಮಾನದ ನಂತರದ ರೂಪಾಂತರವೇ USAF [[SR-71 ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌‌ನ ಹಾರಾಟದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿಗಳ ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1962ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ A-12 ವಿಮಾನದ ಮೊದಲ ಮೂಲಮಾದರಿಯು ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಓಡುಹಾದಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು{{convert|8500|ft|m|abbr=on|lk=off}} ಮತ್ತು 1,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಯು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬೀಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಯ ತೊಟ್ಟಿ‌ಗಳು, ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರು ನಿಲ್ಲುವ ತಾಣಗಳ ಒಂದು ಆವರಣ- ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ ಗಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇನಾ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ನ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಕಂಡಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: A-12, ವಿಫಲಗೊಂಡ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ YF-12|YF-12]] ಎಂಬ ನಿರೋಧಕ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಆಧರಿತ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ D-21|D-21]] ಎಂಬ [[ಅನಾಮಿಕ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಹನ|ಚಾಲಕ ರಹಿತ ದೂರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಮಾನ]]. A-12 ವಿಮಾನವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1968ರವರೆಗೂ ಉಳಿಯಿತು. (SR-71 ವಿಮಾನವು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪಾಮ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.) === ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ಲೂ/F-117 ಯೋಜನೆ === 1977ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ಲೂ]] ಮೂಲಮಾದರಿಯ ರಹಸ್ಯ ಕದನ ವಿಮಾನವು ([[F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್‌|F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್]]‌ ವಿಮಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಮಾದರಿಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪುರಾವೆ) ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.<ref name="rich_haveblue">ರಿಚ್‌, ಪುಟಗಳು. 56-60</ref> F-117 ರಹಸ್ಯ ಕದನ ವಿಮಾನಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯವು ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ 1981ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಅತಿ-ರಹಸ್ಯದ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸರಣಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು. ಹಾರಾಟದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ರೆಡಾರ್ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆ, F-117 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ನಡೆಸಿತಲ್ಲದೇ, USAF F-117ನ ಸೇನಾಮುಖಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿನ ತರಬೇತಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿಯೂ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಯುದ್ಧ ಸೇವೆಯ F-117 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹತ್ತಿರದ [[ಟೋನೊಪಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಕ್ಕೆ, ಕೊನೆಗೆ [[ಹೋಲೋಮನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ|ಹೊಲೊಮನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡವು. [[ಚಿತ್ರ:Wfm x51 area51 warningsign.jpg|thumb|right|ಏರಿಯಾ 51ರ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಚಿಹ್ನೆಯು, 1950ರ ಮೆಕ್‌ಕೆರಾನ್‌ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ" ಮತ್ತು "ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಹನವೊಂದನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದೆಡೆಗಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.]] === ನಂತರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು === 1983ರಲ್ಲಿ F-117 ವಿಮಾನಗಳು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಂದಿನಿಂದ, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ.<ref name="fas_a51_overview">"ಏರಿಯಾ 51 ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಒವರ್‌ವ್ಯೂ", ಜಾನ್‌ ಪೈಕ್, [[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]</ref> ಈ ವಾಯುನೆಲೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.<ref name="fas_a51_overview" /><ref name="space_com_expand">[https://web.archive.org/web/20000816004057/http://www.space.com/news/area51_exclusive_00421.html "ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ಟಾಪ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ U.S. ಏರ್ ಬೇಸ್ ಷೋ ಗ್ರೋತ್"], ಮೇರಿ ಮೊಟ್ಟಾ, [[space.com]], 23 ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2000, "ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಈ ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಳದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ."</ref> 1995ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಯುನೆಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಬಹಿಷ್ಕರಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದುವರೆಗೂ ಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹತ್ತಿರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಮುಂಚೆ [[ಭೂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ 3,972 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾದಂತಾಯಿತು.<ref name="fas_a51_overview" /> ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರದಾದ್ಯಂತದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಸ್‌ನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. NTS ಸರಹದ್ದಿನ ಆಚೆಯಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಒಂದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೌಕರರುಗಳಿಗೆ (ಈ ಕೆಲಸಗಾರರು ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಅಥವಾ NTSನಲ್ಲಿನ ಇತರ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಇದು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಬಸ್ಸು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌, [[ಆಷ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌, ನೆವಡಾ|ಆಷ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲಾಮೊ, ನೆವಡಾ|ಅಲಾಮೋ]] ಎಂಬ ನಿಲುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಲ್ಲದೇ, ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಅಲಾಮೋ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡದ ತಂಗುದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. == ವಿಮಾನದ ಓಡುಹಾದಿಗಳು == ವಾಯುನೆಲೆಯು ಏಳು [[ಓಡುಹಾದಿಗಳು|ಓಡುಹಾದಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ ತೋರುವ ಒಂದು ಹಾದಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. 14R/32L ಎಂಬ ಈ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಓಡುಹಾದಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿ ಉದ್ದದ್ದಾಗಿದ್ದು, ನಿಲುಗಡೆದಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೆಯೇ ಅದರ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 7,100 ಮೀಟರ್‌ (23,300 ಅಡಿಗಳು)ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಇತರ ಓಡುಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಡಾಂಬರೀಕೃತ ಓಡುಹಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 14L/32R ಓಡುಹಾದಿಯು 3,650 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (12,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 12/30 ಓಡುಹಾದಿಯು 1,650 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (5,400 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಓಡುಹಾದಿಗಳು ಸಾಲ್ಟ್‌ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಓಡುಹಾದಿಗಳ ಪೈಕಿ 09L/27R ಮತ್ತು 09R/27L ಎಂಬ ಓಡುಹಾದಿಗಳೆರಡೂ ಸರಿಸುಮಾರು 3,500 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (11,450 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವಿದ್ದರೆ, 03L/21R ಮತ್ತು 03R/21L ಎಂಬ ಒಡುಹಾದಿಗಳೆರಡೂ ಸರಿಸುಮಾರು 3,050 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (10,000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು) ಉದ್ದವಿವೆ. ಈ ನೆಲೆಯು ಒಂದು ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್‌ನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 21, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ Google Earth / Digital Globe ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಳತೆಗಳು, ವಿಮಾನಗಳ ಓಡುಹಾದಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಣೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.jeppesen.com/wlcs/index.jsp?section=support&content=technical_flitestar.jsp |title=Jeppesen Flightstar Airport Database |author=[[Jeppesen|Jeppesen-Sanderson, Inc.]] |year=2007 |month=August |accessdate=2007-10-01 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913183046/http://www.jeppesen.com/wlcs/index.jsp?section=support&content=technical_flitestar.jsp |url-status=dead }}</ref> ವಿಮಾನಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ವಿನೂತನ [[ಜೆಪ್ಪೆಸೆನ್]] ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ICAO]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ KXTA ಸಂಕೇತದದೊಂದಿಗೆ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳು 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದು, ಅದನ್ನು "ಹೋಮಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ" ಎಂಬುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="aopa-kxta-20080111">[http://www.aopa.org/aircraft/articles/2008/080110area51.html ಡೋಂಟ್‌ ಆಸ್ಕ್‌, ಡೋಂಟ್‌ ಟೆಲ್‌: ಏರಿಯಾ 51 ಗೆಟ್ಸ್‌ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಐಡೆಂಟಿಫೈಯರ್‌]</ref> ಪ್ರಾಯಶಃ, ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ತಾಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ದತ್ತಾಂಶವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ [[ವಿಮಾನ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ಸಂಘ|ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಓನರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಪೈಲಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]](AOPA)ನಿಂದ ಬುದ್ಧಿಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. KXTA ಕುರಿತಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಯಾನದ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಅದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ ಇದನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗಬಿಂದುವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಮ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅದು ನೀಡಿತು.<ref name="aopa-kxta-20080111" /> == ಏರಿಯಾ 51ರ ಮೇಲಿನ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Usaf on area51.png|left|thumb|140px|ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಆಕ್ಷೇಪವೊಂದಕ್ಕೆ USAFನಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರವೊಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಸರೋವರದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ USAF ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು (ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿವಿಧ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ) ಮೌನವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ಅದನ್ನು ಮೀರಿದ ಮತ್ತಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೆಲ್ಲಿಸ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಹುಪಾಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇನಾ ವಿಮಾನ ದಟ್ಟಣೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಖಾಯಮ್ಮಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ರೆಡಾರ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಅನಧಿಕೃತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಅತಿಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೊರಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ NAFRನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರೂ ಸಹ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ವಾಯುಪ್ರೆದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ "ಬಾಕ್ಸ್" ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ನುಗ್ಗಿದರೆ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ.<ref name="redflag">ಹಾಲ್‌, ಜಾರ್ಜ್‌. ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ಮೈಕಲ್‌. ''ರೆಡ್‌ ಫ್ಲಾಗ್‌,'' ಮೋಟರ್‌ಬುಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, 1993, ISBN 0-87938-759-9, ಪು.49: "ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಹಾರುವುದು ನಿಷೇಧ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಗ್ಗುನುಡಿಯಾಗಿದೆ..."</ref> [[File:Wfm nellis range redactions.jpg|thumb|right|USGS ಉಪಗ್ರಹದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ ನೆವಡಾವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು. NTS ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ; NAFR ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ]] [[EG&amp;G]]ಯ ಉಪ ಭದ್ರತಾ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನಾದ [[ವ್ಯಾಕನ್‌ಹಟ್‌|ವ್ಯಾಕನ್‌ಹಟ್]]‌<ref>ಪ್ಯಾಟನ್‌, ಪು10</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಪರಿಧಿಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಜೀಪ್ ಶೆರೋಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಾಶೀಲತೆಯುಳ್ಳ ಬಹೂಪಯೋಗಿ ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ವಾಹನ|ಹಮ್‌ವೀ]]ಗಳಂತಹ ರೂಪಬದಲಾಯಿಸಿದ ಮರಳುಗಾಡಿನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕಂಡು ಬರುವಂತೆ, ಷಾಂಪೇನ್ ಬಣ್ಣದ ಫೋರ್ಡ್‌ [[ಫೋರ್ಡ್‌ F-ಸರಣಿಗಳು|F-150 ಪಿಕಪ್‌]] ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಷೆವಿ 2500 4X4ಪಿಕಪ್‌ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವಿಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು [[M16 (ಬಂದೂಕು)|M16]]ರಂತಹ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರಾದರೂ, ಏರಿಯಾ 51ರ ವೀಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, [[ಲಿಂಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ನೆವಡಾ|ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿ]] ಷೆರಿಫ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಧಿ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೋದ ಸಮೀಪದವರೆಗೆ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಭದ್ರತಾ ಕಾವಲುಗಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಉಲ್ಲಂಘನಕಾರರು ತಮಗೆ ನೀಡಲಾದ ನಿಲ್ಲುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಗಮನ ಕೊಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕ ಬಲವನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ, ಸುಮಾರು 600 $ಗಳ ವರೆಗಿನ ದಂಡ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು [[FBI]] ಬೇಹುಗಾರರುಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹುದುಗಿಸಿಡಲಾದ ಚಲನಾ ಸಂವೇದಕಗಳು<ref name="poulsen">[http://www.securityfocus.com/news/8768 "ಏರಿಯಾ 51 ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಡಿಗ್‌ ಅಪ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130074024/http://www.securityfocus.com/news/8768 |date=2012-11-30 }} [[ಕೆವಿನ್ ಪೌಲ್ಸ|ಕೆವಿನ್‌ ಪೌಲ್ಸನ್‌]], ''ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋಕಸ್‌'' ಮೇ 25, 2004</ref><ref name="dreamlandsensors">[http://www.dreamlandresort.com/area51/sensors.html "ರಸ್ತೆ ಸಂವೇದಕಗಳು"], ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌</ref><ref name="dreamlandnewsensors">[http://www.dreamlandresort.com/area51/new_sensors.html "ಏರಿಯಾ 51ರ ಹೊಸ ರಸ್ತೆ ಸಂವೇದಕಗಳು‌"], ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌</ref> ಮತ್ತು [[HH-60 ಪೇವ್ ಹಾಕ್|HH-60 ಪೇವ್ ಹಾಕ್‌]] ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕಣ್ಗಾವಲಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭೂಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲೆಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ <ref>UTM 11 605181E 4124095Nಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ (NAD27) ''(ಮ್ಯಾಪ್ ವಯಾ TopoQuest.com) [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.25932&amp;lon=-115.81388&amp;s=100&amp;size=l&amp;u=4&amp;datum=nad27&amp;layer=DRG25 USGS 1:24K/25K ಟೊಪೊ ಭೂಪಟ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''</ref> USGS ಭೂಪಟವು ಕೇವಲ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡದೇ ಇರುವ ಗ್ರೂಮ್‌ ಗಣಿಪ್ರದೇಶವನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>GROOM MINE, NVಭೂಬಿಂದುವಿಗಾಗಿ ''(ಮ್ಯಾಪ್ ವಯಾ TopoQuest.com) [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.34583&amp;lon=-115.76583&amp;datum=nad27&amp;u=4&amp;layer=DRG25&amp;size=l USGS 1:24K/25K ಟೊಪೊ ಭೂಪಟ] ''</ref> [[ನೆವಡಾ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ನೆವಡಾದ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನದ ಭೂಪಟವೊಂದು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರದೇಶವೊಂದನ್ನು<ref>[http://www.nevadadot.com/traveler/maps/StateMaps/pdfs/Airport2002.pdf "ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಇಳಿದಾಣದ ಹಾದಿಗಳು, 2002"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104111646/http://www.nevadadot.com/traveler/maps/StateMaps/pdfs/Airport2002.pdf |date=2011-01-04 }}, [[ನೆವಡಾ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ನೆವಡಾದ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]], cf ವಿಭಾಗ R-4808N</ref> ತೋರಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅದು ನೆಲ್ಲಿಸ್ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಅಂಗ ಎಂದೇ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ವೈಮಾನಿಕ ಯಾನದ ಭೂಪಟಗಳು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅವು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿವೆ.<ref>ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ವಿ ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿ ಕಛೇರಿ, ಫೆಡರಲ್‌ ಎವಿಯೆಷನ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಷ್ಟೇಷನ್‌ (26 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ)</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆವಡಾದಲ್ಲಿನ<ref>[http://nationalatlas.gov/printable/images/pdf/fedlands/nv.pdf "ಫೆಡರಲ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಸರ್ವೆಷನ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017091355/http://nationalatlas.gov/printable/images/pdf/fedlands/NV.pdf |date=2011-10-17 }}, ''ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕ'', [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ]], ದಾಖಲೆಯ ID: pagefed_nv7.pdf INTERIOR-GEOLOGICAL SURVEY, RESTON, VIRGINIA-2003</ref> ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಪಟ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟವು ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರೂ ಸಹ, 1960ರಲ್ಲಿ U.S.ನ [[ಕರೋನಾ (ಉಪಗ್ರಹ)|ಕರೋನಾ]] [[ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ ಉಪಗ್ರಹ|ಗೂಢಚಾರ ಉಪಗ್ರಹ]]ದಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಚಿತ್ರವು ವಿವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಈ ತೆರೆದಿಡಲ್ಪಡುವಿಕೆಗಳು (ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ NAFR ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು) ನಾಶವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.org/irp/overhead/groom_corona_200567.jpg |title=ಕರೋನಾ ಚಿತ್ರಿಕೆ |access-date=2009-10-23 |archive-date=2008-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912154348/http://www.fas.org/irp/overhead/groom_corona_200567.jpg |url-status=dead }}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ [[ಟೆರ್ರಾ(ಉಪಗ್ರಹ)|ಟೆರ್ರಾ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು (ಅವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು) ವೆಬ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಂದ ([[Microsoft|ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]]ನ "ಟೆರ್ರಾಸರ್ವರ್‌" ಸೇರಿದಂತೆ) ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು <ref>[http://terraserver.microsoft.com/GetImageArea.ashx?t=1&amp;s=17&amp;lon=-115.81666666666666&amp;lat=37.233333333333334&amp;w=600&amp;h=400&amp;f=Tahoma,Verdana,Sans-serif&amp;fs=10&amp;fc=ffffffff&amp;logo=1 ಟೆರ್ರಾಸರ್ವರ್‌ ಚಿತ್ರಿಕೆ]</ref> ಮಾನೋಕ್ರೋಮ್ 1 m ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ನಿಂದ USGS ದತ್ತಾಂಶದ ರಾಶಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. NASAದ [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್ 7|ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್]]‌ 7ನ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ಈಗಲೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ (ಇವುಗಳನ್ನು [[NASA ವಲ್ರ್ಡ್‌ ವೈಂಡ್|NASA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ). ಇತರ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ಸರಬರಾಜುದಾರರಿಂದ (ರಷ್ಯಾದ ಸರಬರಾಜುದಾರರು ಮತ್ತು [[IKONOS]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಬಂದ ಉನ್ನತ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಹೊಂದಿರುವ (ಮತ್ತು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ) ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಓಡುಹಾದಿಯ ಗುರುತು, ನೆಲೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪರಂಪರಾನುಗತ ನಂಬಿಕೆಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ನೆವಡಾದ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಮೀಪವಿರುವ [[ನೆವಡಾ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಾರ್ಗ 375|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಗ 375]]ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ "ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿ<ref name="Stephen Regenold">{{cite web |url=http://travel.nytimes.com/2007/04/13/travel/escapes/13extraterrestrial.html |title="Lonesome Highway to Another World?" |accessdate=2007-07-08 |author=Stephen Regenold |date=2007-04-13 |work=[[New York Times]]}}</ref>" ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅದು ಸಾಗುವಷ್ಟು ದೂರದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="Stephen Regenold"/> [[ಚಿತ್ರ:Ueberwachungskamera an der Groom Lake Road 07.2008.jpg|thumb|right|ಏರಿಯಾ 51ರ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಯುವ ಒಂದು ಕ್ಲೋಸ್ಡ್‌-ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ]] ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯಾದರೂ, ಖಾಸಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. 1994ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ ಎಂಬ ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಂಶೋಧಕನು ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ತೆರಿಗೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ 2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಲಿಂಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕರ ನಿರ್ಧಾರಕರಿಗೆ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಕರನಿರ್ಧರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಆ ಕರ ನಿರ್ಧಾರಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ufomind.com/area51/desertrat/1994/rat_05.html |title=Secret Base Cheats Local Tax Rolls |accessdate=2007-07-08 |author=Glenn Campbell |year=1994 |month=March |work=The Groom Lake Desert Rat |quote=In the 93-94 tax year, the Air Force paid taxes of $65,517 on a property assessment (for "Buildings and Improvements" plus "Other Personal Property") of $2,517,781. |archive-date=2017-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130205110/http://www.ufomind.com/area51/desertrat/1994/rat_05.html |url-status=dead }}</ref> === ಪರಿಸರೀಯ ಮೊಕದ್ದಮೆ === [[ಚಿತ್ರ:Area51 Tikaboo Peak 07.2008.jpg|thumb|right|ದೂರದ ಟಿಕಾಬೂ ಶಿಖರದಿಂದ ಕಾಣುವ Area 51 ಪ್ರದೇಶ]] 1994ರಲ್ಲಿ ಐವರು ಅನಾಮಿಕ ನಾಗರಿಕ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ ಕಾಸ್‌ಜಾ ಹಾಗೂ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ವಿಧವೆಯರು, [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|USAF]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿದರು. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕಾನೂನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆದ [[ಜೋನಾಥನ್ ಟರ್ಲಿ]]ಯವರಿಂದ ಅವರ ದಾವೆಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ತೆರೆದ ಗುಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ, ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆ ದಾವೆಯು ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ಆಪಾದಕರುಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ [[ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ|ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು [[ರುಟ್ಜರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ರಟ್ಗರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ [[ಪಾಲಿಕ್ಲೋರಿನೇಟೆಡ್ ಡೈಬೆಂಜೋಡಯಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು|ಡಯಾಕ್ಸಿನ್]], [[ಡೈಬೆನ್ಜೋಫ್ಯೂರಾನ್|ಡೈಬೆನ್ಜೋಫ್ಯುರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೈಕ್ಲೋರೋಎಥಿಲೀನ್]]‌ಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾವು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ತಮಗೆ ಚರ್ಮದ, ಪಿತ್ತಕೋಶದ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಾಯಗಳುಂಟಾಗಿ, ಇದು ಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಸ್‌ಜಾರವರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಆ ಆಪಾದಕರು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದರು. USAF ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು [[ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾಯಿದೆ]]ಯನ್ನು (ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಇದು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ) ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ EPAಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಾವೆದಾರರು ತಮಗೆ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ತಾವು ಯಾವ ವಿಧದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡರೋ ಅವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆಯೂ ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬದುಕುಳಿದಿರುವವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸದನದ ಗುಪ್ತಚರ ಸಮಿತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ [[ಲೀ ಎಚ್. ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], ''[[60 ಮಿನಿಟ್ಸ್|60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರ [[ಲೆಸ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಮೊಕದ್ದಮೆಯೊಂದರಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ವಾಯುಪಡೆಯು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದಿದ್ದರು.<ref>1996ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 17ರಂದು ''60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌'' ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ [http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html "ಏರಿಯಾ 51 / ಕ್ಯಾಚ್‌ 22"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327170103/http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html |date=2017-03-27 }} ಭಾಗ.</ref> [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಹಸ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು]] ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, U.S. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ([[ನೆವಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿಗಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ನೆವಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ) ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಫಿಲಿಪ್ ಪ್ರೊರವರಿಗೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರವು, ಇದು ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿ, ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="lvrj_jun2002">[http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2002/Jun-04-Tue-2002/news/18894771.html ಫೆಡರಲ್‌ ಜಡ್ಜ್‌ಸ್‌ ಟು ಹಿಯರ್ ಕೇಸ್‌ ಇನ್‌ವಾಲ್ವಿಂಗ್‌ ಏರಿಯಾ 51] ಕೀಥ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌, ''ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್'', ಜೂನ್‌ 4, 2002</ref> ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಪ್ರೊರವರು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ, [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್]]‌ರವರು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]]ವೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿ, "ನೆವಡಾದ ಗ್ರೂಮ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯಿರುವ ವಾಯುಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಗೆ ಪರಿಸರೀಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಮರ್ಥ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಪ್ರೊರವರು ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಬಳಿಯಿರುವ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, [[ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ U.S.ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಜೋನಾಥನ್‌ ಟರ್ಲಿಯವರು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಾಯುಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಶೀಲಾ ಇ. ವಿಡ್ನಾಲ್‌ರವರು ಒಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯಿರುವ ವಾಯು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಥವಾ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು "ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಬಹುದು ಅಥವಾ ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಬಹುದು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಟರ್ಲಿಯವರ ಅಹವಾಲನ್ನು<ref>''ಕಸ್ಜಾ V ಬ್ರೌನರ್‌'' ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯ ''ಫ್ರಾಸ್ಟ್ V ಪೆರ್ರಿ, ಲೇಕ್, ವಿಡ್ನಲ್'' ಕುರಿತು [http://www.ca9.uscourts.gov/ca9/newopinions.nsf/0/54eb6df18826949b88256e5a007188b2?OpenDocument USನ 9ನೆಯ ಸಂಚಾರಿ ಪೀಠದ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಣಯ].</ref> ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ, U.S. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅದರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಪಾದಕರ ಅಥವಾ ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆಬಿದ್ದಂತಾಯಿತು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=2001_cfr_3v1&amp;docid=3CFRSep19 2000 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/09/20020918-9.html 2002 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030916-4.html 2003 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಣಯ]</ref> ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ನೆಲ್ಲಿಸ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು ಎಂದು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಎಂದಾದರೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಔಪಚಾರಿಕ ಗುರುತು ಎಂದರೆ ಇದು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಇದೇ ತರಹದ ಮೌನಸಮ್ಮತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ. [[F-117 ನೈಟ್‌ಹಾಕ್]]‌ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಒಂದು ರಹಸ್ಯವಲ್ಲದ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವನ್ನು ವಾಯುಪಡೆಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಪಾದಕರು ಅಥವಾ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರು ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೋರಿದ್ದರೋ (ಸರ್ಕಾರವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿ) ಅದೇ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಈ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದರ ಕುರಿತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2006/May 21-Sun-2006/news/7488359.html "ವಾರ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಫಾರ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಸ್ಪಾಂಡರ್ಸ್‌ ಕೆಪ್ಟ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಏರಿಯಾ 51 ವರ್ಕರ್ಸ್‌"], ಕೀಥ್‌ ರೋಜರ್ಸ್‌, ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ|ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]], ಮೇ 21, 2006''</ref> === 1974ರ ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣ === [[ಡ್ವಾಯ್ನ್ ಎ. ಡೇ|ಡ್ವಾಯ್ನ್‌ ಎ. ಡೇ]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚರಿತ್ರಕಾರ 2006ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ''[[ದಿ ಸ್ಪೇಸ್ ರಿವ್ಯೂ|ದಿ ಸ್ಪೇಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ]]'' ಎಂಬ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ "ಅಸ್ಟ್ರೋನಾಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಏರಿಯಾ 51: ದಿ ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 1974ರಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ|CIA]] ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿಲಿಯಂ ಕಾಲ್ಬಿ]]ಯವರಿಗೆ ಓರ್ವ ಅನಾಮಿಕ CIA ಅಧಿಕಾರಿಯು ಬರೆದ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಈ ಲೇಖನವು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. [[ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ 4|ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್‌ 4]]ನ್ನು ಏರಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಳವೊಂದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಆ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳು ಇಂತಿದ್ದವು: {{quote|There were specific instructions not to do this. <redacted> was the only location which had such an instruction.}} ಆ ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶವೇ ಎಂದು ಡ್ವಾಯ್ನ್‌ ಡೇಯವರು ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಡೇಯವರು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ: {{quote|[I]n other words, the CIA considered no other spot on Earth to be as sensitive as Groom Lake.<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/article/531/1|title=Astronauts and Area 51: the Skylab Incident|author=[[Dwayne A. Day]]|publisher=[[The Space Review]]|date=January 9, 2006| accessdate = 2006-04-02}}</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030916-4.html Presidential Determination No. 2003-39]</ref>}} ಈ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಸದರಿ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ|ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರೆ, [[ನಾಸಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ|ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಾದಿಸಿರುವ ವಿವರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿವೆ. ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಪ್ರತಿವರ್ತನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ DCI ([[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತದಳದ ನಿರ್ದೇಶಕ]]) ಕಾಲ್ಬಿಯವರಿಂದ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/archive/531.pdf|title=CIA memo to DCI Colby|publisher=hosted by The Space Review| accessdate = 2006-04-02|format=PDF}}</ref> ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ: {{quote|He did raise it—said State Dept. people felt strongly. But he inclined leave decision to me (DCI)—I confessed some question over need to protect since: # USSR has it from own sats # What really does it reveal? # If exposed, don't we just say classified USAF work is done there?}} ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರ್ಗೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೊರಗೆಡಹುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಕೈಲ್ಯಾಬ್‌ 4ರ ಉಳಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವೀಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಡೇಯವರು ಗುರುತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದಾಗಿ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/article/1010/1|title=Secret Apollo|author=[[Dwayne A. Day]]|publisher=[[The Space Review]]|date=26 November 2007| accessdate = 2009-02-16}}</ref> == ಏರಿಯಾ 51ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ UFOನ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳು == ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, [[ವಿಮಾನ]] ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇದರ ಗುಪ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನದ ವರದಿಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ|UFO]] ಮತ್ತು [[ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನಲಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: * [[ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವನ|ಅನ್ಯಲೋಕ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಪ್ಪಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ([[ರೋಸ್‌ವೆಲ್ UFO ಘಟನೆ|ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ದಾಸ್ತಾನು, ಪರೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು [[ರಿವರ್ಸ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸಿಗಳ (ಬದುಕಿರುವ ಮತ್ತು ಸತ್ತಿರುವ) ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿಮಾನದ ತಯಾರಿಕೆ. * ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಭೆಗಳು ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ. * ವಿಲಕ್ಷಣ [[ಶಕ್ತಿಯ ಆಯುಧಗಳು|ಶಕ್ತಿಯ ಆಯುಧ]]ಗಳ ([[ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮ|SDI]] ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರಾವುದೇ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗಾಗಿ) ಅಥವಾ [[ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ]] ಸಾಧನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * [[ಕಾಲಯಾನ]] ಮತ್ತು [[ದೂರಸ್ಥಚಾಲನೆ|ದೂರಸ್ಥಚಾಲನಾ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * [[ಅರುಣಶೋಭೆ (ವಿಮಾನ)|ಅರುಣಶೋಭೆಯ ಯೋಜನೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರೇರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. * ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುವ [[ಏಕ ವಿಶ್ವ ಸರ್ಕಾರ]]ವೊಂದರ ಅಥವಾ [[ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ 12|ವೈಭವಪೂರ್ಣ 12]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಅಥವಾ ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 8.5 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ [[ಪೆಪೂಸ್‌ ಸರೋವರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯ ಅಥವಾ ಭೂಗತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಊಹಾಪೋಹಗಳಿದ್ದು, ಒಂದು ಖಂಡಾಂತರ [[ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬದಲಾವಣೆ|ರಹಸ್ಯ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], ಅಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುವ ಮತ್ತು [[ರೂಪಬದಲಾವಣೆ|ಮರೆಮಾಚಲಾಗಿರುವ]] ಅದರ [[ಡಾಂಬರು|ಡಾಂಬರ್]]‌ಗೆ<ref>{{cite web |url=http://www.serve.com/mahood/nellis/area19/cheshire.htm |title=The Cheshire Airstrip |first=Tom |last=Mahood |month=October |year=1996 |accessdate=2006-04-02 |archive-date=2006-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316110233/http://www.serve.com/mahood/nellis/area19/cheshire.htm |url-status=dead }}</ref> ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಿದಾಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ವಿಮಾನ ಹಾದಿ ([[ಲೂಯಿಸ್ ಕೆರೋಲ್|ಲೂಯಿಸ್‌ ಕೆರೋಲ್]]‌ನ [[ಚೆಷೈರ್‌ ಕ್ಯಾಟ್]]‌ ಬಂದ ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ "ಚೆಷೈರ್ ಏರ್‌ಸ್ಟ್ರಿಪ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂತು) ಮತ್ತು ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಗ್ರೂಮ್ ಶುಷ್ಕ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇಳಿದಾಣದ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ಪೆಪೋಸ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿವರವನ್ನಲ್ಲ. ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿನ OXCART ಮತ್ತು [[NERVA]] ದಂತಹ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರಿಣತರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹುಪಾಲು UFOದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯವು (2,850 OXCART ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಮಾನಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಸೇರಿದಂತೆ) ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ತಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name="jacobsen" /> {{quote|The shape of OXCART was unprecedented, with its wide, disk-like fuselage designed to carry vast quantities of fuel. Commercial pilots cruising over Nevada at dusk would look up and see the bottom of OXCART whiz by at 2,000-plus mph. The aircraft's titanium body, moving as fast as a bullet, would reflect the sun's rays in a way that could make anyone think, ''UFO''.<ref name="jacobsen">[[Annie Jacobsen|Jacobsen, Annie]]. "[http://www.latimes.com/la-mag-april052009-backstory,0,786384.story The Road to Area 51]". ''[[Los Angeles Times]]'', 5 April 2009.</ref>}} ಬೃಹತ್ ಭೂಗತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಏರಿಯಾ 51ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ನಡೆದಿದ್ದವು (ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು).<ref name="jacobsen" /> ಏರಿಯಾ 51ರ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಘಟನೆಗಳ ಅರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಜನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ ಲೇಜರ್‌ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬ. ಏರಿಯಾ 51ರ ನಲ್ಲಿನ S-4ನಲ್ಲಿ (ಪೆಪೂಸ್‌ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸೌಲಭ್ಯ) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ತನ್ನನ್ನು, U.S. ಸರ್ಕಾರದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನ್ಯಲೋಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆತ 1989ರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರೂಸ್ ಬರ್ಗೆಸ್]]‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಡ್ರೀಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಎಂಬ 1996ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು 71ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಓರ್ವ ಯಂತ್ರ ಶಿಲ್ಪಿಯೊಂದಿಗಿನ (ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್) ಸಂದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈತ 1950ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. "ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಅನುಕರಣ ಸಾಧನ"ವೊಂದರ ಕುರಿತು ತಾನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾಗಿಯೂ, ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಒಂದು ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ವಿಮಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವ ತಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು ಅದು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, US ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರುಗಳ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ ಆತ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ. "ಜೆ-ರಾಡ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತು "ದೂರಸಂವೇದನದ ಅನುವಾದಕ ಅಥವಾ ಸಂವಹಕ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿಯೊಂದರೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾಗಿಯೂ ಆತ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>''ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌'', ಸ್ಕೈ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಾಗಿರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಡಿಯಾ ಆಂಡ್‌ ಡೆಂಡಲಯನ್‌ ತಯಾರಿಕೆ‌ (1996).</ref> ಡಾನ್ ಬ್ಯೂರಿಷ್ (ಡಾನ್ ಕ್ರೇನ್‌ನ ಗುಪ್ತನಾಮ) ಎಂಬಾತನು ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿ "ಜೆ-ರಾಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನ್ಯಲೋಕಜೀವಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಅನ್ಯಲೋಕದ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಕ್ಲೋನಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 1989ರಲ್ಲಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ ಓರ್ವ ಪೆರೋಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆತ ಬ್ಯೂರಿಷ್‌ [[SUNY]]ಯಲ್ಲಿ [[PhD]] ಪದವಿಯನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.csicop.org/si/2004-11/ |publisher=Committee for Skeptical Inquiry |work=Skeptical Inquirer |volume=28 |issue=6 |month=November/December |year=2004 |first=Robert |last=Sheaffer |title=Tunguska 1, Roswell 0 |access-date=2009-10-23 |archive-date=2009-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313001822/http://www.csicop.org/si/2004-11/ |url-status=dead }}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಣ == ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು [[ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿಗಳು|ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ಜೀವಿ]]ಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಆಗಾಗ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರಸರಣಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳು|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಚಾರವೇ ದೊರೆತಿದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅಂಥಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * [[1996 ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ|1996]]ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಡೇ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌ ಡೇ]]'' ಎಂಬ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, 1947ರ [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್ UFO ಘಟನೆ]]ಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅಪ್ಪಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯ ಹಡಗನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕರುಗಳು ನಂತರ ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ಹಾದಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ದೃಢಪಟ್ಟಿರುವ ವಾಸ್ತವಾಂಶಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿದು ಎಂಬಂತೆ [[ರ್ಯಾಂಡಿ ಕ್ವೇಡ್‌|ರ್ಯಾಂಡಿ ಕ್ವೇಡ್]]‌ ವಹಿಸಿರುವ ರಸ್ಸೆಲ್ ಕೇಸ್‌ ಪಾತ್ರವು, ಈ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ನೆವಡಾದ ಸಂಸ್ಥಾನ ಭೂಪಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸದಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. * ''[[ಸೆವೆನ್ ಡೇಸ್ (TV ಸರಣಿ)|ಸೆವೆನ್ ಡೇಸ್‌]]'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯು ಏರಿಯಾ 51ರ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಹಸ್ಯವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದರ (NSA) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಈ ನೆಲೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1947ರ ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಘಟನೆಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ, ಅನ್ಯಲೋಕದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಿದ [[ಕಾಲಯಾನ]]ದ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''[[ಟೂಮ್ ರೈಡರ್ 3|ಟೂಮ್ ರೈಡರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿ ಲಾರಾ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌, ಏರಿಯಾ 51ರೊಳಗೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾಳೆ. "[[ಎಲಿಮೆಂಟ್ 115|ಎಲಿಮೆಂಟ್‌ 115]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹುಡುಕಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. * ''[[ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಡಾರ್ಕ್|ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಡಾರ್ಕ್‌]]'' ಎಂಬ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜೋನ್ನಾ ಡಾರ್ಕ್]]‌ ಎಂಬುವವಳು ಏರಿಯಾ 51ಕ್ಕೆ ನುಸುಳುತ್ತಾಳೆ. ಓರ್ವ ಸಹಯೋಗಿ ರಹಸ್ಯ ಗೂಢಾಚಾರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು, ಸತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ, "ಎಲ್ವಿಸ್" ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನ್ಯಲೋಕ ಜೀವಿಯ ಸ್ವವೀಕ್ಷಣ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವುದು ಇವಿಷ್ಟು ಆಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ''[[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜೋನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಕಲ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, "ವಿಮಾನಖಾನೆ 51"ನ್ನು [[ಸರ್ಕಾರಿ ಉಗ್ರಾಣ]]ದ ತಾಣವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ''[[ರೈಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಕ್‌|ರೈಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಕ್]]'' ‌ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಯೆಹೂದ್ಯರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ|ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್]] ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಯ ಅಳಿದುಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[KGB]] ಪತ್ತೇದಾರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸ್ತಿಪಂಜರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಂತರ ಆಯಾಮದ ಜೀವಿಯೊಂದು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಏರಿಯಾ 51ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖದಂತೆ 51 ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬರಹಗಾರನಾದ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕೋಪ್|ಡೇವಿಡ್ ಕೋಪ್]] ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite book |last=Rinzler |first=J.W. |coauthors=Laurent Bouzereau |title=The Complete Making of Indiana Jones |publisher=[[Random House]] |year=2008 |pages=249 |isbn=9780091926618}}</ref> * ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ಗೇಟ್‌ SG-1]]'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಮರಳಿ ತಂದ ಭೂಮ್ಯಾತೀತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ದಾಸ್ತಾನು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಒಂದು ಸೌಕರ್ಯವಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. * [[NBC]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪುನರ್‌ಪ್ರದರ್ಶಿತ [[ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ (2008 TV ಸರಣಿ)|ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್‌]] ಸರಣಿಯಾದ ''ನೈಟ್‌ ಟು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಪಾನ್‌'' ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, NSA ಬೇಹುಗಾರರಿಂದ [[KITT]]ನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏರಿಯಾ 51ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದಾಸ್ತಾನು ಸೌಕರ್ಯದೊಳಗೆ ಮೈಕೇಲ್‌ ನೈಟ್‌ ನುಸುಳುತ್ತಾನೆ. * ''[[ಮೆಟಲ್ ಗಿಯರ್ (ಸರಣಿ)|ಮೆಟಲ್ ಗೇರ್]]'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್ (ಮೆಟಲ್ ಗಿಯರ‍್)|ದಿ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್‌]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಗುಂಪೊಂದರ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51 ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವರು ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಬಳಸಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. * ''[[:ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್: ರೆಡ್ ಸನ್|ಸೂಪರ್‌ಮ್ಯಾನ್: ರೆಡ್‌ ಸನ್]]'' ಎಂಬ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[J. ಎಡ್ಗರ್ ಹೂವರ್|ಜೆ. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಹೂವರ್]]‌ನ ಆಜ್ಞಾನುಸಾರವಾಗಿ [[ಅಬಿನ್ ಸುರ‍್|ಅಬಿನ್‌ ಸುರ್‌‌]]‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಏರಿಯಾ 51ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ನಂತರ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ|ಜಾನ್‌ ಎಫ್.ಕೆನಡಿ]]ಯವರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು [[ಲೆಕ್ಸ್ ಲೂಥರ್|ಲೆಕ್ಸ್‌ ಲೂಥರ್]]‌ಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ದೂರದರ್ಶನ [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]]ವಾದ [[UFO ಹಂಟರ್ಸ್‌#ಎರಡನೇ ಅವಧಿ|"UFO ಹಂಟರ್ಸ್" ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಅವಧಿ]]ಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಅಂಕಕ್ಕಾಗಿ ಏರಿಯಾ 51ನ್ನು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಹಿಸ್ಟರಿ (TV ವಾಹಿನಿ)|ಹಿಸ್ಟರಿ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಂದು ಇದರ [[ಹೈ-ಡೆಫನಿಷನ್ ವಿಡಿಯೋ|ಹೈ ಡೆಫನಿಷನ್]] ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಭಾಗವು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. * 2005ರಲ್ಲಿ [[ಏರಿಯಾ 51 (2005 ವಿಡಿಯೋ ಆಟ)|ಏರಿಯಾ 51]] ಎಂಬ ವಿಡಿಯೋ ಆಟವನ್ನು [[ಮಿಡ್‌ವೇ ಗೇಮ್ಸ್‌|ಮಿಡ್‌ವೇ ಗೇಮ್ಸ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು. == ಆಕರಗಳು == ;ಸಾಮಾನ್ಯ {{refbegin}} * [[ಬೆನ್ ರಿಚ್‌|ರಿಚ್‌, ಬೆನ್‌]]; ಜಾನೊಸ್‌, ಲಿಯೊ. (1996) ''ಸ್ಕಂಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌''. ಲಿಟಲ್‌, ಬ್ರೌನ್‌ & ಕಂಪನಿ, ISBN 0-316-74300-3 * ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್‌, ಡೇವಿಡ್‌. (1998) ''ಏರಿಯಾ 51: ದಿ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌''. ಹೆನ್ರಿ ಹಾಲ್ಟ್‌ & ಕಂಪನಿ, ISBN 0-8050-6040-5 * ಪಟ್ಟನ್‌, ಫಿಲ್‌ (1998) ''ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಆಂಡ್‌ ಏರಿಯಾ 51''. ವಿಲ್ಲರ್ಡ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ / ರಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌ ISBN 0-375-75385-0 * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿನ [http://fas.org/irp/overhead/groom.htm ಏರಿಯಾ 51ರ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404014222/http://www.fas.org/irp/overhead/groom.htm |date=2005-04-04 }} * [[ಲೆಸ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲ್|ಲೆಸ್ಲೀ ಸ್ಟಾಲ್]] "ಏರಿಯಾ 51 / ಕ್ಯಾಚ್ 22" ''[[60 ಮಿನಿಟ್ಸ್|60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌]]'' [[CBS ದೂರದರ್ಶನ|CBS ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ಮಾರ್ಚ್‌ 17, 1996, ಇದು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಬಗೆಗಿನ US TV ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಲೇಖನದ ಒಂದು ಭಾಗ [http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html (ನಕಲು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327170103/http://www.ufomind.com/area51/articles/1996/60min_960317.html |date=2017-03-27 }} * ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ ವಿಮರ್ಶೆ-ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ|ಲಾಸ್‌ ವೆಗಾಸ್‌ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]]'' ದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿರುವ [http://www.reviewjournal.com/webextras/area51/ ಏರಿಯಾ 51ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹ ಲೇಖನ] {{refend}} ;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == ;ಸಾಮಾನ್ಯ * [http://www.dreamlandresort.com/ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌] - ಏರಿಯಾ 51ನ ವಿಸ್ಕೃತ ಇತಿಹಾಸ * [http://www.roadrunnersinternationale.com/egg.html ರೋಡ್‌ರನ್ನರ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನೇಲ್], U2 ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌ ಯೋಜನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಯೋಜನೆ * [[ಹೌ ಸ್ಟಫ್ಫ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]ಕುರಿತಂತೆ [http://science.howstuffworks.com/area-51.htm "ಏರಿಯಾ 51 ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ"] ಎಂಬ ವಿವರ. ;ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು {{coord|37.240203|-115.818558|type:city_region:US|display=inline,title}} * [http://www.dreamlandresort.com/area51/area51map.html ಏರಿಯಾ 51ರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಡ್ರಿಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.topoquest.com/map.asp?lat=37.24398783283005&amp;lon=-115.73734486636629&amp;s=250 ಎಮಿಗ್ರಾಂಟ್‌ ಕಣಿವೆ / ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆ] * [http://gmaps.tommangan.us/groom_lake.html ವಿವಿಧ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಮಾನದಿಂದ ತೆಗೆದಿರುವ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಭೂಪಟಗಳ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050721023011/http://gmaps.tommangan.us/groom_lake.html |date=2005-07-21 }} * [http://www.sr-71.org/groomlake/2004/index.php?file=egg-terminal-2004-01.jpg ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾರನ್‌ EG&amp;G ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಮತ್ತು JANET ವಿಮಾನಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] * [http://skyvector.com/perl/code?id=a-51&amp;scale=2 ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಅಧಿಕೃತ FAA ವೈಮಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.alienhub.com/videos-pictures/thumbnails.php?album=3 ಏರಿಯಾ 51 ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://contentdm.library.unr.edu/cdm4/results.php?CISOOP1=all&amp;CISOBOX1=groom&amp;CISOFIELD1=title&amp;CISOOP2=exact&amp;CISOBOX2=&amp;CISOFIELD2=identi&amp;CISOOP3=any&amp;CISOBOX3=&amp;CISOFIELD3=creato&amp;CISOOP4=none&amp;CISOBOX4=&amp;CISOFIELD4=reuses&amp;CISOROOT=/spphotos&amp;t=s "ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು, ಗ್ರೂಮ್‌ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಜಿಲ್ಲೆ" - ರೆನೊದಲ್ಲಿನ ನೆವಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, (2009ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229124001/http://contentdm.library.unr.edu/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=groom&CISOFIELD1=title&CISOOP2=exact&CISOBOX2=&CISOFIELD2=identi&CISOOP3=any&CISOBOX3=&CISOFIELD3=creato&CISOOP4=none&CISOBOX4=&CISOFIELD4=reuses&CISOROOT=%2Fspphotos&t=s |date=2013-12-29 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] p55oydx1h8ebighewn3kt7a4ypd7t89 0 22022 1371852 1334497 2026-04-22T14:05:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371852 wikitext text/x-wiki {{Otheruses4|the US TV series|the UK TV drama of the same name|Supernatural (1977 TV series)|the UK nature show of the same name|Supernatural (1999 TV series)}} {{Infobox Television |show_name =Supernatural |image = |caption = Season 5 title card |genre=[[melodrama|Drama]], [[Paranormal]], [[Horror film|Horror]], [[Action genre|Action]], [[Adventure genre|Adventure]], [[Thriller (genre)|Thriller]] |camera =[[Single-camera setup]] |picture_format =[[1080i]] ([[High-definition television|HDTV]]) |audio_format = |runtime =38-45 minutes (without commercials) |creator =[[Eric Kripke]] |developer = |executive_producer=[[Eric Kripke]]<br />[[McG]]<br />[[David Nutter]]<br />Robert Singer<br />[[Kim Manners]] |starring =[[Jared Padalecki]]<br />[[Jensen Ackles]] |country = United States |language =English |network =[[The WB Television Network|The WB]] (2005–2006)<br />[[The CW Television Network|The CW]] (2006–present) |first_aired =September 13, 2005 |last_aired =present |num_seasons =5 |num_episodes =92 <!--(as of November 19, 2009)--> |list_episodes =List of Supernatural episodes |location = [[British Columbia]] |website =http://www.cwtv.com/shows/supernatural }} ಜೆರಡ್ ಪಡೆಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಜೆನ್ಸನ್ ಅಕ್ಲೆನ್ಸ್, ಸ್ಯಾಮ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ '''''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ '' ''' ಅಮೆರಿಕದ ಒಂದು [[ನಾಟಕ/]][[ಭಯಾನಕ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ]] [[ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ]] ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅತೀತವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. [[ವ್ಯಾಂಕೋವರ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲಾಗಿರುವ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಸಾರ [[ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿ]] ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಇದೀಗ [[ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ]] ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದೆ. [[ವಂಡರಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಂಡ್ ವೀಜನ್]] ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಇದನ್ನು [[ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ]] ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಲೆನ್ರೆರ್ಟಜ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್ ಗ್ರುಸ್ಕಾ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಕಿಮ್ ಮ್ಯಾನರ್ಸ್]] ನಿಧನರಾದ ಸದ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ. [[ಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ]] ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.zap2it.com/celebrities/news/zap-kimmannersobit,0,6396518.story |title='Supernatural,' 'X-Files' Director-Producer Kim Manners Dies |publisher=Zap2it |accessdate=2009-02-28 |date=2009-01-27 |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130093831/http://www.zap2it.com/celebrities/news/zap-kimmannersobit%2C0%2C6396518.story |url-status=dead }}</ref> ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸರಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಥಾವಸ್ತು 22 ಉಪಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.0/} == ನಿರ್ಮಾಣ == === ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Eric Kripke.jpg|thumb|alt= |ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿರ್ಮಾತೃ ಎಂದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="scarierfiction"/>]] ನಗರದ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತರ ಕುರಿತು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗಲೇ ಕುತೂಹಲ ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಚನೆಕಾರ ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ,<ref name="theage2">{{cite web | url=http://www.theage.com.au/news/tv--radio/on-the-road-trip-from-hell/2006/01/03/1136050443994.html?page=2 | title=On the road trip from hell |accessdate=2009-09-30 |publisher=The Age |author=Maria Elena Fernandez |date=January 5, 2006}}</ref> ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಅನ್ನು ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಗೆ ತರುವ ಮುನ್ನಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-08-17-supernatural_x.htm | title='Supernatural' is an eerie natural for WB |accessdate=2009-09-30 |publisher=USA TODAY |author=Bill Keveney |date=August 17, 2005}}</ref> ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಅನ್ನು ಸೀನಿಮಾ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಅವರದಾಗಿತ್ತು <ref name="chills">{{cite web | url=http://www.toledofreepress.com/2005/09/07/kripke-goes-for-supernatural-chills/ | title=Kripke goes for ‘Supernatural’ chills |accessdate=2009-09-30 |publisher=Toledo Free Press |author=Lauri Donahue |date=September 7, 2005}}</ref> ಆದರೂ ಸರಣಿಯನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಳೆದರು.<ref name="children">{{cite web | url=http://www.smh.com.au/news/tv--radio/children-of-the-damned/2006/01/15/1137259939649.html | title=Children of the damned |accessdate=2009-09-30 |publisher=The Sydney Morning Herald |date=January 16, 2006}}</ref> "ಸತ್ಯದ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ" ವಾಹನದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಸಂಚರಿಸುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯಿಡ್ ವರದಿಗಾರನ ಕಥಾಗುಚ್ಛದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಸರಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿತು.<ref name="theage2"/><ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.8</ref> ಅಮೆರಿಕದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಲ್ಲ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಪಯಣದ ಸರಣಿ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಥೆಗಳು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ, ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೊರಬರಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="theage2"/> ಈ ಹಿಂದೆ [[ಡಬ್ಲೂಬಿ]] ಸರಣಿಗೆ ''[[ಟಾರ್ಜನ್]]'' ರಚಿಸಿದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಪ್ಕೆಗೆ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೆಟವರ್ಕ್ ಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಮತ್ತು ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅವರು ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="chills"/> ಆದರೆ, ನೆಟವರ್ಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯಿಡ್ ವರದಿಗಾರನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್,, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.6</ref> ನಗರದ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಸ್ಟಲ್ ಸೆಮಿಟ್ರಿಗೆ]] ಹತ್ತಿರ ಇರುವ [[ಕನ್ಸಾಸ್ ನ ಲಾರೆನ್ಸ್]] ನಿಂದ ಸಹೋದರರು ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-burning-questions-38374.aspx | title=Supernatural: Your Burning Questions Answered! | accessdate=2009-09-30 | publisher=TV Guide | date=October 12, 2006 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930220545/http://www.tvguide.com/news/Supernatural-Burning-Questions-38374.aspx | url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರಿನ ವಿಚಾರ ಬಂದ ನಂತರ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ, [[ಜಾಕ್ ಕುರುವೋಕ್]] ಅವರ ರಸ್ತೆ ಪಯಣದ ಕಾದಂಬರಿ ಆನ್ ''[[ದಿ ರೋಡ್]]'' ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ "ಸ್ಯಾಲ್" ಮತ್ತು "ಡೀನ್" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ "ಸ್ಯಾಲ್" ಹೆಸರು ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಸ್ಯಾಮ್" ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದರು.<ref name="scarierfiction">{{cite web | url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/tv/fact-scarier-than-fiction/story-e6frexlr-1111113119827 | title=Fact scarier than fiction |accessdate=2009-09-30 |publisher=The Daily Telegraph |date=March 8, 2007}}</ref> ನಟ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಫೋರ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಸಹೋದರರ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರನ್ನು "ಹ್ಯಾರಿಸನ್" ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡೀನ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾನ್ ಸೋಲೊದ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಸರಂಜಾಮು ಹೊತ್ತು ಅಲೆಯುವವ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಆಶಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕನ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಎನ್ನುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕಾನೂನಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [[ವಿಂಚೇಸ್ಟರ್ ರಹಸ್ಯ ಗೃಹದತ್ತ]] ಇರುವ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸರಣಿಗೆ "ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭಾವನೆ" ನೀಡುವ ಇಚ್ಛೆಯ ಕಾರಣ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು "ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್" ಎಂದು ಇಡುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದು ಕೂಡ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದಿಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲು ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು "ಜಾಕ್" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಕನ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಕ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರನ್ನು "ಜಾನ್" ಎಂದು ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="lastname">{{cite web |url=http://www.starpulse.com/news/index.php/2008/02/14/a_supernatural_spin_off_death_by_bad_tac |title=A 'Supernatural' Spin-Off? Death By Bad Taco? Series Creator Eric Kripke Explains |accessdate=2009-09-30 |publisher=Starpulse |author=Angie Rentmeester & Noelle Talmon |date=February 14, 2008 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606234935/http://www.starpulse.com/news/index.php/2008/02/14/a_supernatural_spin_off_death_by_bad_tac |url-status=dead }}</ref> {{rquote|left|"''We say it’s a modern American Western - two gunslingers who ride into town, fight the bad guys, kiss the girl and ride out into the sunset again. And we were always talking from the very beginning that if you’re going to have cowboys, they need a trusty horse.''"|—Eric Kripke on the decision to add the Impala.<ref name="impala"/>}}ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ''[[ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಹೆಜಾರ್ಡ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ನೈಟ್ ರೈಡರ್]]'' ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಶೋದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಸೇರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಎದುರಾಯಿತು.<ref name="impala">{{cite web | url=http://www.appeal-democrat.com/articles/car-58823-impala-kripke.html?orderby=TimeStampDescending&oncommentsPage=1&showRecommendedOnly=0 | title=Supernatural Impala | accessdate=2009-09-30 | publisher=Appeal-Democrat | date=January 10, 2008 | archive-date=2010-09-14 | archive-url=https://www.webcitation.org/5skI3l5DK?url=http://www.appeal-democrat.com/articles/car-58823-impala-kripke.html?orderby=TimeStampDescending | url-status=dead }}</ref> ಮೂಲತಃ ಅವರು [[೬೫ ಮಸ್ಟಾಂಗ್]] ಕಾರು ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ನೆರೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ, [[೬೭ ಇಂಪಾಲಾ]] ಆದರೆ ಸೂಕ್ತ ಎಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಅದರ ದೀಪಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೆ ಜನರು ಸ್ಥಬ್ಧರಾಗಿ ಅವರ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ಹಾಕುವಂತಹ ಕಾರು ನಿಮಗೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="scarierfiction"/> ಬದಲಿಗೆ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ರಾಟ್ವಿಲ್ಲಿಯರ್ ಕಾರು ಆದರೆ ಸೂಕ್ತ, ಇದು ಅಟೊಮೋಬೈಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಕ್ರಮಣಕ, ಗಟ್ಟಮುಟ್ಟಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜನರು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಶೋಗೆ ಅದು ಸರಿಯಾದುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು.<ref name="impala"/> ಫಾಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಪೀಟರ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಜಾನ್ಸನ್ [[ವಂಡರಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೌಂಡ ವೀಜನ್]] ಟಿವಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಕ್ರಿಪ್ಕೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-13565220_ITM | title=Chasing new haunts: McG drives spooky road series to the WB.(Brief Article) |accessdate=2009-09-30 |publisher=Daily Variety |author=Michael Schneider |date=September 13, 2004}}</ref> ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾನ್ಸನ್ ಸಹ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಎಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ವಂಡರಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಲೀಕ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಸಹಿ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂಡ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಉಪಕಥೆ ತಯಾರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕಥಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮೂಲತಃ ಸಹೋದರರು ತಂದೆಯ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಡೀನ್ ಆಗಮಿಸಿದ ವೇಳೆ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮನಗಂಡು ಪೀಟರ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪುನಃ ಕಥೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಅವರ ತಂದೆ ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದಂತೆ ಕಥೆ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆ, ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿತು. ಸ್ಯಾಮ್ ಗೆಳತಿ ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಪಿಶಾಚಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಚಾರ ತಿಳಿದ ನಂತರವೇ ಅವನು ಡೀನ್ ಅನ್ನು ರಸ್ತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಂದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸ್ಯಾಮ್ ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಅವಳು ಕೂಡ ಸಾಯಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಯಾಮ್ ನ ಉದ್ದೇಶವಾದರೆ ಸರಿ ಎಂದು ಕ್ರಿಪ್ಕೆಗೆ ಅನಿಸಿತು.ಈ ಮೂಲಕ ಸರಿಯಾದ ಅಂತ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಆತನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.13</ref> ಡೀನ್ ಒಬ್ಬ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರ, ಅವನೇ <ref name="Knight, Nicholas p.14">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.14 </ref> ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು <ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.11</ref> ಇತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಆಗಿದ್ದವು. ಕ್ರಿಪ್ಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ''ಟಾರ್ಜನ್'' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಡೆವಿಡ್ ನಟ್ಟರ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಕಂತಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸುಲಭವಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.10</ref><ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.21</ref> ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಇರುವವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಸರಣಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತಯೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ರಾಬರ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಎಂದು ಕರೆತಂದಿತು. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ''ಎಕ್ಸ್-ಫೈಲ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಸಹಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಜಾನ್ ಶಿಬಾನ್ ಅವರನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.12</ref> ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೂರು ಕಂತು ಆಗಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಇದು ಐದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು.<ref name="threeseason">{{cite web | url=http://www.tvguide.com/news/eric-kripke-fields-35627.aspx | title=Eric Kripke Fields Your Questions About Supernatural | accessdate=2009-09-30 | publisher=TV Guide | date=February 15, 2007 | archive-date=2010-02-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100213182349/http://www.tvguide.com/news/eric-kripke-fields-35627.aspx | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="highnote">{{cite web | url=http://eclipsemagazine.com/hollywood-insider/supernatural-creator-eric-kripke-answers-fan%E2%80%99s-questions-%E2%80%93-part-iii/5639 | title=Supernatural Creator Eric Kripke Answers Fan’s Questions – Part III |accessdate=2008-05-25 |work=Eclipse Magazine}}</ref> === ಬರವಣಿಗೆ === ನಗರದ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸಹಾಯಕರು ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಐವರು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="chills"/> ಕೆಲ ಬಾರಿ ಬರಹಗಾರರು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾಗುತ್ತ, ಬಹುತೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂತಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಒಂದಡೆ ಸೇರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಬ್ ಸಿಂಗರ್ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರವೇ, ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.150</ref> ಮತ್ತು ಸರಣಿಯ ಇತರ ಕಥೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕುಲಂಕೂಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="chills"/> ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಪ್ಕೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರದ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು.<ref name="burningquestions">{{cite web | url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-eric-kripke-38662.aspx | title=As Supernatural Returns, Your Burning Questions Are Answered! |accessdate=2009-09-30 |publisher=TV Guide |author= |date=October 4, 2007}}</ref> ಆದರೆ, ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸರಣಿಯ styleಯ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಪ್ಕೆಗೆ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಲಭ ಎನಿಸಿತು.<ref name="burningquestions"/> ದೂರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸುವಂತಹ ''[[ಪೋಲ್ಟೆರಗಿಸ್ಟ್]]'' ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ'' ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.-ಮತ್ತು ''[[ಎವಿಲ್ ಡೆಡ್ 2]]'' ಮತ್ತು ''[[ಆನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವೇರವೂಲ್ಫ್ ಇನ್ ಲಂಡನ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿದೆ. ಪೊಲ್ಟರಗಿಸ್ಟ್ ಕುರಿತು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ, ನಿಮ್ಮ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲೇ ಭಯಾನಕ ಘಟನೆ ನಡೆಯಬಲ್ಲುದು ಎನ್ನುವುದು ಅದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ. '''' ಗೊಥಿಕ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಕ್ತ ಪಿಶಾಚಿಯ ಕುರಿತು ಎಷ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚಿಂತಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ?<ref name="scarierfiction"/> ಇತರ ಪ್ರಭಾವದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಟು ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾ ಮೂಲದ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ದಿ ಐ]]'' ಮತ್ತು ಜು-ಆನ್ ಮತ್ತು ''[[ರಿಂಗ್]]'' <ref name="ccreport">{{cite web |url=http://www.tvsquad.com/2008/07/29/the-supernatural-panel-comic-con-report/ |title=The Supernatural Panel - Comic-Con Report |date=July 29, 2008 |work=TV Squad |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69ehsFfB3?url=http://www.aoltv.com/2008/07/29/the-supernatural-panel-comic-con-report/ |url-status=dead }}</ref> {{rquote|right|"''It's always been a show about family, much more than it is about anything else. The mythology is only an engine to raise issues about family. A big brother watching out for a little brother, wondering if you have to kill the person you love most, family loyalty versus the greater good, family obligation versus personal happiness...''"|—Eric Kripke<ref name="threeseason"/>}} ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಪ್ರಕಾರ ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ವಿಕಾರ ರೂಪಿಗಳ ಕುರಿತು ಸರಣಿ ನೀಡುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿವಾರ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಸ್ಯಾಮ್ ವ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="funapoc"/> "ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹರಡುವುದೇ" ಮಾತ್ರ ಅವರ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="teamspirit">{{cite web | url=http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/5/27/tvnradio/17780155&sec=tvnradio | title=Team spirit | accessdate=2009-09-30 | publisher=The Star Online | author=Mumtaj Begum | date= | archive-date=2007-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070714172338/http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2007/5/27/tvnradio/17780155&sec=tvnradio | url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಕೆಲ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೆರಡ್ ಪಡೆಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಜೆನ್ಸನ್ ಅಕಿಲ್ಸ್]] ನಡುವೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತೇರನಾದ ಸಂಯೋಜನೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಬಾಬ್ ಸಿಂಗರ್ ಗಮನಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಹಿರಂಗವಾದ ನಂತರ ವಿಕಾರರೂಪಿಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದೇ ಸಹೋದರರತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ವಿಕಾರ ರೂಪಿಗಳನ್ನು ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಪ್ರಕಾರ..."ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ವಿಕಾರರೂಪಿಗಳನ್ನು ವಿರಾಮದವರೆಗೆ ದೊರೆಯಲಾರದಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಒಂದು ಬಾರಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಬಂದ ನಂತರ ಮೊದಲು ನಾಟಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು"<ref name="funapoc">{{cite web | url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/supernatural-season-5-eric-kripke-cw.html | title='It's the fun Apocalypse': Creator Eric Kripke talks 'Supernatural' | accessdate=2009-09-30 | publisher=Chicago Tribune | author=Maureen Ryan | date=August 26, 2009 | archive-date=2009-10-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091008122020/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2009/08/supernatural-season-5-eric-kripke-cw.html | url-status=dead }}</ref> ''[[ಲಾಸ್ಟ್]]'' ನಂತಹ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸರಣಿಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕ'' ವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "'''ಕಂತಿನ ನಂತರ ಕಂತಿಗೆ ರಹಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತೆರಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರ ಸಂಗತಿ, ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಆಗಿತ್ತು"''' "'''''ಸರಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ style ಈ ಮೊದಲಿನ {{1}2}ಎಕ್ಸ್-ಫೈಲ್ಸ್ ಸರಣಿ ''ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು''. ಹಲವಾರು ಸರಣಿಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹರಡಿರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆಧಾರಿತ ''ಸ್ವಸರಣಿಗಳನ್ನು'' ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಸರಣಿಯು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸರಣಿಯ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಮೂರು ಸ್ವಸರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ''' '' '''''ಈ ತೆರನಾದ ಪದ್ಥತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಇರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸರಣಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಆಗಮಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="onfuton">{{cite web | url=http://www.thefutoncritic.com/rant.aspx?id=20071004 | title=On the Futon with... "Supernatural" Creator Eric Kripke |accessdate=2009-09-30 |publisher=The Futon Critic |author= Brian Ford Sullivan |date= October 4, 2007}}</ref>'' === ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಎಂಟಿಟಿ ಎಫ್ಎಕ್ಸ್ ನಂತಹುಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕಾಗಿ<ref>{{cite web|url= http://www.entityfx.com/who.html |title=Who |publisher=EntityFX | accessdate=2009-09-28}}</ref> ಕಂಪನಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಸರಣಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಎಂದು ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಡೆದವು. ಸರಣಿಗಾಗಿ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ವಿಭಾಗ ಈಗ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿದೆ.<ref name="effectsdvd">{{cite video | people=|year=|title=Supernatural season 3 DVD featurette "From Legends to Reality"| medium=DVD|publisher=}}</ref> ವಿಜ್ಯುವಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಎಂದು ಇವಾನ್ ಹೇಡನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೇಡನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಬರಹಗಾರರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಂಟ್ ವಿಭಾಗದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಂತರ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಟರು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಡನ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೇಡನ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು ಸಹಾಯ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಅವರು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="p144">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.144</ref> ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ವಿಭಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಎಂದರೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಆಕಾರ ನೀಡುವುದು,<ref name="p144"/> ಕಥೆಗೆ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವಂತಿದ್ದರೆ ಆಗಾಗ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="effectsdvd"/> === ಸಂಗೀತ === ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ'' ಕೃತ್ರಿಮ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳಾದ ಗೀಟಾರ್ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಲೊಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಕಂತುಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕಂತು " ಪೇಥ್" ನಲ್ಲಿ "ಬ್ಲಸ್ಸಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್" ಅನ್ನು ಮುರಿದ ಪಿಯಾನೋದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಸರಣಿಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಪೋಫರ್ ಲೆನ್ನೆರ್ಟಜ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್ ಗ್ರುಸ್ಕಾ, ಇಬ್ಬರು ಸಂಗೀತ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="music"/> ಸಂಗೀತ ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಚನೆಕಾರು ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಲಾ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸರಣಿಗೆ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಸರಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆ ಆಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಗೀತವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, "ಡೆಡ್ ಇನ್ ವಾಟರ್ ದಿ ವಾಟರ್" ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ ಆಂಗಲ್ ಶಾಟ್ ಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು "ವಾಟರ್" ಮತ್ತು "ಡೈ" ಶಬ್ಗಗಳನ್ನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವಿಕಾರ ಶಬ್ದ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.147</ref> ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯಿರುವ ಸಂದರ್ಬದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಕಂತಿನ ಶೇ.75ರಷ್ಟು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಸತಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="music">{{cite web | title = The Supernatural Music of Christopher Lennertz | work = Mania | publisher = Demand Media | date = July 27, 2006 | url = http://www.mania.com/supernatural-music-christopher-lennertz_article_51827.html | accessdate = 2009-09-27 | archive-date = 2008-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080306183119/http://www.mania.com/supernatural-music-christopher-lennertz_article_51827.html | url-status = dead }}</ref> ಉಪಕಥೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೂಲ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೂ,,ಸರಣಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಎಂದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ, ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ನೆಟವರ್ಕ್ ತೊರೆಯುವ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಹಾಕಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹದ್ದು, ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ [[ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪಲಿನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=http://eclipsemagazine.com/hollywood-insider/5626/ | title=Supernatural Creator Eric Kripke Answers Fan Questions – Part I |accessdate=September 30, 2009 |publisher=Eclipse Magazine |author= |date= April 23, 2008}}</ref> ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲ್ಯೂಆಯಿಸ್ಟರ್ ಕಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಎಸಿ/ಡಿಸಿ]] ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಣಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಕಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಆಯ್ದ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [["ದಿ ರೋಡ್ ಸೊ ಫಾರ್"]] ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಕೆಲ ಬಾರಿ ಲೆನ್ನೆರ್ಟಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ರುಸ್ಕಾ, ಹದಿನೈದರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸೆಕೆಂಡ್ ಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ರಾಕ್ ಮಾದರಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಎಕೆಂದರೆ ಹಾಡಿನ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆಯುವುದು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.148</ref> === ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸ್ಥಳ === [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪರಿಕ್ಷಾರ್ಥ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ [[ವ್ಯಾಂಕೋವರ್,]] [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="Knight, Nicholas p.14"/> ಈ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಬಂಟ್ಜೆನ್ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ "ಡೆಡ್ ಇನ್ ವಾಟರ್" ಅನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.28</ref> ಮತ್ತು "ಸಿಮೋನ್ ಸೇಡ್"ನ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ಕ್ಲೆವಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯಾಂ]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ..40</ref> ಶೋದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಲಾ ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.134</ref> [[ಬರ್ನ್ ಬೆ]]ಯ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪಾರ್ಕ್, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ವನ್ನು "ರೆಡ್ ಸ್ಕೈ ಆಟ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್"ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ "ಬೆಡ್ ಟೈಮ್ ಸ್ಟೋರಿಸ್" ನಲ್ಲಿ ಜಿಂಜರ್ ಬ್ರೆಡ್ ಹೌಸ್ ಕಾಟೆಜ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.44</ref> ಹಾಗೆಯೇ [[ರಿವರ್ ವ್ಯೂ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ "ಅಸಿಲಂ"<ref name="p60">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ..60</ref> ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿ <ref name="p101"/>"ಮೈ ಟೈಮ್ ಆಫ್ ಡೈಯಿಂಗ್"<ref name="p101">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.101</ref> ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿ, ಮತ್ತು "ಫಾಲ್ಸಮ್ ಪ್ರಿಸನ್ ಬ್ಲ್ಯೂಸ್"<ref name="p101"/> ನಲ್ಲಿ ಕಾರಾಗೃಹವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಕೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಕಥೆಗಳು ಎಲ್ಲಿಯೋ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಳೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಕೇವಲ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸೆಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.133</ref> === ಆಂತರ್ಜಾಲ ವಿತರಣೆ === ಉತ್ತೇಜನಾರ್ಥ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ನೆಟವರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರ ಮುಂಚೆ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿ ಪರಿಕ್ಷಾರ್ಥ ಉಪಕಥೆಯನ್ನು [[ಯಾಹೂ!]] ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="promotion">{{cite web|url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2005-09-06-supernatural_x.htm |title=New drama 'Supernatural' gets online jump |date=September 6, 2005 |work=USA Today|accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಇದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂನ ಪರ್ವಕಾಲ ಎಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಿಂದ ಹಿಡಿದು ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯ ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು [[ಆ್ಯಪಲ್|ಆಪಲ್]] [[ಐಟ್ಯೂನ್ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂದ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117955946.html?categoryid=1009&cs=1 |title=CW goes digital with iTunes |date=December 17, 2006 |work=Variety |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ತಿಂಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಸೀಮಿತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಧ್ಯಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಟವರ್ಕ್ ತನ್ನ ವೆಬಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಸಾರದ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20070119cw02 |title=The CW Expands Its Online Offerings by Streaming Several Primetime Series for Free on CWTV.Com |date=January 19, 2007 |work=The Futon Critic |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಆಸ್ಚ್ರೇಲಿಯದ [[ನೆಟವರ್ಕ್ ಟೆನ್]] ಕೂಡ ಜನವರಿ 11, 2007ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಡೀ ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಅದರ ವೆಬಸೈಟ್ ಮುಖಾಂತರ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.zeropaid.com/news/8228/australias_network_ten_offers_supernatural_episodes_for_free_download/ |title=Australia’s Network TEN offers “Supernatural” episodes for free download |date=January 11, 2007 |work=Zero Paid |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091008125601/http://www.zeropaid.com/news/8228/australias_network_ten_offers_supernatural_episodes_for_free_download |url-status=dead }}</ref> ಪೈರಸಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದ್ವಿತೀಯ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಟೆನ್, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಉಚಿತ ಡೌನಲೋಡ್ ಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ನೆಟವರ್ಕ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಶೋ ಎನ್ನುವ ಖ್ಯಾತಿ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಸರಣಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು. ನಂತರದ ಉಪಕಥೆಗಳು ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳ ಆನ್ ಲೈನ್ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/supernatural-is-first-online/story-e6frewz0-1111112810068|title=Supernatural is first online|date=January 10, 2007|work=Daily Telegraph|accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಕಥೆಗಳು ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟನ್ [[ಎಕ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಲೈವ್]] ನಲ್ಲಿ ಡೌನಲೋಡ್ ಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://hamptonroads.com/node/292651 |title=Gamers turn to XBox Live for movies |publisher=The New York Times |author=Joanne Kaufman |accessdate=October 8, 2009 |date=July 9, 2007 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5sTYZhsX0?url=http://hamptonroads.com/node/292651 |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಟಿವಿ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೈಕಿ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆಜಾನ್.ಕಾಮ್]] ಹೊಸತಾದ ಅನ್-ಡಿಮಾಂಡ್ ಟಿವಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.boston.com/ae/tv/articles/2008/09/17/amazoncom_launches_new_tv_store/ |title=Amazon.com launches new TV store |date=September 17, 2008 |work=AP |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಜುಲೈ 25, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725130153/http://www.boston.com/ae/tv/articles/2008/09/17/amazoncom_launches_new_tv_store/ |url-status=dead }}</ref> === ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ರೇ ಡಿಸ್ಕ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆ === ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಾರ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯ ಸಿಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕ್ ರೀಜನ್ 1 ಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 5, 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಎಲ್ಲ 22ಕಂತುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಡಿವಿಡಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ "ಪೈಲಟ್" ಮತ್ತು "ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್" ಕುರಿತು ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಅಳಿಸಲಾಗದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಅವಧಿಯ ಸ್ನೀಕ್ ಪೀಕ್ ಡಿವಿಡಿ ರೋಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/5598 |title=Supernatural - ''Supernatural'' date and extras for season 1 |date=May 4, 2006 |work=TVShowsOnDVD.com |author=Gord Lacey |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229102342/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/5598 |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ''[[ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲ್ಲೆ]]'' ಯನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿ "ಸೀಜನ್ ಒನ್ ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಪ್ಯಾಕ್" ಎಂದು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Smallville-Supernatural-Season-Starter-Pack/dp/B000UX6TC0/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252866630&sr=8-1|title=Smallville/Supernatural: Season One Starter Pack |publisher=Amazon.com|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ರೀಜನ್ 2ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಮೇ <ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Season-Part-Jared-Padalecki/dp/B000BYCJ36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252852422&sr=1-1|title=Supernatural - Season 1 Part 1 (DVD) (2005)|publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> 22, 2006, ಮತ್ತು <ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Season-Part-Jared-Padalecki/dp/B000FKNPXY/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252852422&sr=1-3|title=Supernatural - Season 1 Part 2 (DVD) (2006)|publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಪೂರ್ಣ ಸೆಟ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ <ref name="region2">{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-First-Season-DVD/dp/B000IOMVS2|title=Supernatural - The Complete First Season [DVD]|publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> 2, 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಸರಣಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ವಾರ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಂದರೆ, ಸೆಪ್ಚಂಬರ್ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಕಂತಿನ ಡಿವಿಡಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಸ್-ಡಿಸ್ಕ್ ರೀಜನ್ 1 ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/7367 |title=2nd Season Set For September: Date, Extras, More |date=May 23, 2007 |work=TVShowsOnDVD.com |author=David Lambert |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804120051/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/7367 |url-status=dead }}</ref> ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯ ಎಲ್ಲ 22 ಉಪಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಡಿವಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಕಥೆಯ ಕುರಿತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಅಳಿಸಲಾಗಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಬ್ಲೂಪರ್ಸ್, ಜೇರಡ್ ಪಡೆಲಕ್ಕಿಯ ಮೂಲ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕಂತಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅಂತಿಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/7644 |title=Back of the Box Shows Season 2 Special Features |date=July 11, 2007 |work=TVShowsOnDVD.com |author=David Lambert |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804120348/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural/7644 |url-status=dead }}</ref> ರೀಜನ್ 2ರಲ್ಲಿ ವೇಳೆ ಪುನಃ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಮೇ 14, 2007,<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Season-Part-Jared-Padalecki/dp/B000NDETRE/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252856761&sr=8-3 |title=Supernatural - Season 2 Part 1 (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Season-Part-Jared-Padalecki/dp/B000QUCS2W/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252856761&sr=8-1 |title=Supernatural - Season 2 Part 2 (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಪೂರ್ಣ ಸೆಟ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2007<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-Second-Season-DVD/dp/B000VDA1NC/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252856857&sr=8-1 |title=Supernatural - The Complete Second Season (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ವಾರ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಡಿವಿಡಿ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಫೈವ್ ಡಿಸ್ಕ್ ರೀಜನ್ 1 ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2008<ref name="dvd3"/> ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ಬ್ಲೂ-ರೇ]] ನವಂಬರ್ 11, 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-3-Bluray/10126 |title=Warner Announces 3rd Season Hi-Def Blu-ray Release: Date, Cost, Box Art & More! |date=July 23, 2008 |work=TVShowsOnDVD.com |author=David Lambert |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಮೇ 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529181410/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-3-Bluray/10126 |url-status=dead }}</ref> ಕಂತಿನ ಎಲ್ಲ 16 ಉಪಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೂಪರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಚರೇಟ್ಸ್ ಗಳಂತಹ ಸೀಮಿತ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="dvd3">{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-3-Press-Release/9765 |title=Supernatural - A ''Supernatural'' Press Release for the 3rd Season DVD Package |date=June 3, 2008 |work=TVShowsOnDVD.com |author=David Lambert |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಜೂನ್ 6, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606123036/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-3-Press-Release/9765 |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಕಂತಿನ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿ]]ಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="dvd3"/><ref name="dvd3"/> [[ಗ್ರೀನ್ ಲೈಟ್ ಸಂಗ್ರಹ]] ಬಾಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಖರೀದಿ]] ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದು 26,500ಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಂಚೆಸ್ಚರ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ 1:64 ಅಳತೆಯ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ 1967 ಶೇವರ್ಲಾಟ್ ಇಂಪಾಲಾ ಸೇರಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.greenlightcollectibles.com/supernatural_diecast.html |title=GreenLight Produces Supernatural ’67 Impala for Third Season DVD Box Set |publisher=GreenLight Collectibles |accessdate=September 23, 2009 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930030018/http://www.greenlightcollectibles.com/supernatural_diecast.html |url-status=dead }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 25, 2008ರಂದು ಪೂರ್ಣ ಸೆಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರೀಜನ್ 2 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-Third-Season-DVD/dp/B0016P2E48/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252861083&sr=8-1 |title=Supernatural - The Complete Third Season (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ಮತ್ತು ಇದರ ಬ್ಲ್ಯೂ-ರೇ ನವಂಬರ್ 10, 200ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-Third-Season-Blu-ray/dp/B001CP4VMA/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=dvd&qid=1252861966&sr=8-3 |title=Supernatural - Complete Third Season (Blu-ray) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ಐದನೇ ಕಂತು ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಂದರೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2009ರಂದು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ರೀಜನ್ 1, ಆರು ಡಿಸ್ಕ್ ಡಿವಿಡಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಡಿಸ್ಕ್ ಬ್ಲೂ-ರೇ ಬಾಕ್ಸ್ ಸೆಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಅವಧಿಯ ಎಲ್ಲ 22 ಉಪಕಥೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಬ್ಲೂಪರ್ಸ್, ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಳಿಸಲಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ '''ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ''' '' ಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-4/12026 |title=Supernatural - Official Announcement of ''Season 4'' DVDs & Blu-rays Brings Date, Specs & Bonus Material |date=June 3, 2009 |work=TVShowsOnDVD.com |author=David Lambert |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920215612/http://www.tvshowsondvd.com/news/Supernatural-Season-4/12026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sfuniverse.com/2009/08/31/supernatural-s4-dvd-bonus-and-free-preview/ |title=Supernatural S4 DVD, Bonus and Free Preview |publisher= SF Universe | date=August 31, 2009 |accessdate=September 23, 2009}}</ref>'''''[[ಗುರಿ]] ಕೇಂದ್ರಿತ '''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ''' ಯ ಬೋನಸ್ ಡಿವಿಡಿ''' '' ''ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಕಾಮಿಕ್-ಕಾನ್.'' ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''''ರೀಜನ್ 2ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಕಂತುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತನ್ನು ಕೂಡ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2009<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Fourth-Season-Part-DVD/dp/B001PGWL14/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1253187020&sr=8-1 |title=Supernatural - Fourth Season Part 1 (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21,<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Fourth-Season-Part-DVD/dp/B001SEQKK6/ref=sr_1_2?ie=UTF8&s=dvd&qid=1253187020&sr=8-2 |title=Supernatural - Fourth Season Part 2 (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪೂರ್ಣ ಸೆಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ಲೂ-ರೇ ನವಂಬರ್ 2, 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-Fourth-Season-DVD/dp/B0028BAWUW/ref=sr_1_2?ie=UTF8&s=dvd&qid=1253187038&sr=8-2 |title=Supernatural - Complete Fourth Season (DVD) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/Supernatural-Complete-Fourth-Season-Blu-ray/dp/B0028BAWV6/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=dvd&qid=1255015699&sr=1-1 |title=Supernatural - Complete Fourth Season (Blu-ray) |publisher=Amazon.co.uk|accessdate=September 23, 2009}}</ref>'' ''' == ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು == {{Main|Characters of Supernatural}} {{rquote|right|''When I read the script, Dean just jumped out at me. With that character there was always a bit more comedy, and a bit more recklessness, and it just appealed to me more. So when I asked to read for that, they were like, ‘That’s what we’re looking for.’ So it was great. I found a character that I really enjoy playing.''|—Jensen Ackles on what drew him to the character of Dean Winchester.<ref name="starc"/>}} [[ಜೆರಡ್ ಪಡೆಲಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಜೆನ್ಸನ್ ಅಕೆಲ್ಸ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವ ಸಹೋದರರಾದ [[ಸ್ಯಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್]] ಅವರ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ''[[ಎಕ್ಸ್-ಫೈಲ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''ಟ್ವಿಲ್ಟ್ ಝೋನ್'' ನಂತಹ ಭಯಾನಕ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಜೆರಡ್ ಪಡೆಲಕಿ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರ ''ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರು. ''[[ದಿ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್]] ನ '''[[ನಿಯೋ]]''' ಮತ್ತು '''ಸ್ಟಾರ್ ವಾರ್ಸ್''' ನ ಲ್ಯೂಕ್ ಸ್ಕೈವಾಕರ್ ಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ ನನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತ "ತಟಸ್ಥ ನಾಯಕ"ನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಅವರು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದರು.|ಲ್ಯೂಕ್ ಸ್ಕೈವಾಕರ್ ಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ ನನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತ "ತಟಸ್ಥ ನಾಯಕ"ನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಅವರು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದರು.}'''']] '' '''''ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ]] ಮತ್ತು ಡೆವಿಡ್ ನಟ್ಟರ್ <ref name="newz">{{cite web |url=http://www.newzline.com/2007/02/07/supernatural-interview-with-jared-padalecki-sam-winchester/ |title=Supernatural interview with Jared Padalecki (Sam Winchester) |date=February 7, 2007 |work=Newzline |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214205150/http://www.newzline.com/2007/02/07/supernatural-interview-with-jared-padalecki-sam-winchester/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಇದ್ದ ಪಡೆಲಕಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾತ್ರ ಅಡಿಷನ್ ಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.126</ref> '' ''' '''''ಮೂಲತಃ ಅಕೆಲ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ನಟ್ಟರ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಪಾತ್ರದ ಅಡಿಷನ್ ಗೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.130</ref> ಆದರೆ,ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ಅವರು ಡೀನ್ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="starc">{{cite web |url=http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2008/9/12/tvnradio/1985443&sec=tvnradio |title=Jensen Ackles enjoys doing Supernatural |date=September 12, 2008 |work=The Star Online |author=Mumtaj Begum |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028170727/http://www.star-ecentral.com/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F12%2Ftvnradio%2F1985443&sec=tvnradio |url-status=dead }}</ref> '' ''' ''''''' ಅಡಿಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಡಬ್ಲೂಬಿಯ [[ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.'''' ''' '''''ಡೀನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ'' ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ''ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿತ'' ಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="tvguideackles">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-jensen-ackles-40196.aspx |title=Up Close with Supernatural's Jensen Ackles: Part 1 |date=October 25, 2007 |work=TV Guide |author=Ileane Rudolph |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923235956/http://www.tvguide.com/news/supernatural-jensen-ackles-40196.aspx |url-status=dead }}</ref>''' ಸರಣಿಯು ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ, ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ ತಂದೆ [[ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್]] ಆಗಿ [[ಜೆಫ್ರಿ ಡೀನ್ ಮಾರ್ಗನ್]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಜಾನ್, ಸರಿಸುಮಾರು ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಅರ್ಧಭಾಗ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಆಗಾಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕಂತಿನ ಕೊನೆಯ ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಗನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಆತ್ಮ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕ ಜಾನ್ ಶಿಬಾನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾನ್ ಮೊದಲೇ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು "ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ ದಿ ಶೋ" ತಂದೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಲೇಖಕ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಏನೆ ಇರಲಿ, ಏನೆ ಆಗಲಿ, ತಮ್ಮ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏನೆ ಅಡ್ಡ ಬಂದರೂ ಸರಿ ಮಕ್ಕಳು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾರರೂಪಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಿಬಾನ್ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಂದೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾದರೂ ಏನು? ಎನ್ನುವಂತಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆತ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವೇ ಅಥವಾ ಏನು?<ref name="shiban">{{cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk/cult/a42692/supernatural-writer-john-shiban.html |title='Supernatural' writer John Shiban |date=February 15, 2007 |work=Digital Spy |author=Neil Wilkes |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006191354/http://www.digitalspy.co.uk/cult/a42692/supernatural-writer-john-shiban.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗನ್ ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯ ಎರಡನೇ ಕಂತಿಗೆ ಮರಳುವುದಕ್ಕೆ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಏಕೆಂದರೆ, ''[[ಗ್ರೇಸ್ ಅನಾಟಮಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಪಾತ್ರ ಮರಳುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="morganfate">{{cite web|url=http://www.usatoday.com/life/people/2006-04-20-morgan_x.htm?POE=LIFISVA |title=Jeffrey Dean Morgan awaits his fate |date=April 20, 2006 |work=USA Today | author= William Keck |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಮಾರ್ಗನ್ ತನ್ನ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಆ ಪಾತ್ರ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಅಡೆತಡೆಯಾದಂತಾಯಿತು.<ref name="askaus">{{cite web |url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/08/19/ask-ausiello-spoilers-on-greys-house-ncis-more |title=Ask Ausiello: Spoilers on 'Grey's,' 'House,' 'NCIS,' 'Bones,' 'Gossip Girl,' 'Supernatural,' and more! |date=August 19, 2009 |work=EW.com |author=Michael Ausiello |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826221333/http://ausiellofiles.ew.com/2009/08/19/ask-ausiello-spoilers-on-greys-house-ncis-more/ |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿ [[ಅಜಾಜೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆಸರಿಡದ ಆತನ ಮಗಳನ್ನೂ]] ಕೂಡ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಜೆಜಲ್ ಬರೀ ತನ್ನ ನೆರಳಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೌತಿಕ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತಾನೆ. ಅಜೆಜನ್ ನ ಮಗಳು, [[ನಿಕ್ಕಿ ಲೇನ್ ಐಕೊಕ್ಸ್]] ಬರೆದ ಭಾವಚಿತ್ರದಂತಿದ್ದ [[ಮೆಗ್ ಮಾಸ್ಟರ್]] ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕಿಮ್ ಮ್ಯಾನ್ನರ್ಸ್ ಅವರು ಐಕೊಕ್ಸ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಓರ್ವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.140</ref> ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪಕಥೆಗಾಗಿ [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲೇನೆ]] ಅವರಿಂದ ಅಜೆಜಲ್ ಪಾತ್ರ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಆ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಕರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಕಾರಣ [[ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ]] ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="allhellDVD">{{cite video | people=Eric Kripke, Sera Gamble, and Bob Singer |year=|title=Supernatural season 2 DVD commentary for the episode "All Hell Breaks Loose"| medium=DVD|publisher=}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಬಿ. ಚಿತ್ರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಜೆಜಲ್ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಇನ್ ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್" ಪ್ರವಾಸದ ಉಪಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಕೆಬೆ ಮತ್ತು [[ಮಿಚ್ ಪಿಲೆಗ್ಗಿ]] ಮತ್ತು ಕಂತಿನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[ರಾಬ್ ಲಾಬೆಲ್ಲೆ]] ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೆಗ್ ನಿಂದ ದೆವ್ವ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಜೆಜಲ್ ನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಯಾಮ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪುನಃ [[ರಾಚೆಲ್ ಮೈನರ್]] ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ವಿಂಚೆಸ್ಚರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೋಪಾತ್ಮ ಮೆಗ್ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿರುವಾಗಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಐಕೊಕ್ಸ್ ಪಾತ್ರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jim Beaver 1.jpg|thumb|alt= |ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಟ ಜಿಮ್ ಬೀವರ್ ಅವರು ಖಂಡಿತ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ಜೊತೆಗಾರ 2),ಪುಟ.136</ref>]]ಹೊಸ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಲೇಖಕರು ಬೇಟೆಗಾರರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಇಚ್ಚಿಸಿದ್ದರು.<ref name="hunterflesh">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/supernaturals-creator-shares-38379.aspx |title=Supernatural's Creator Shares More Season 2 Secrets |date=October 19, 2006 |work=TV Guide |author=Angel Cohn |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5sThEPsS5?url=http://www.tvguide.com/news/supernaturals-creator-shares-38379.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದ ವೇಳೆ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಳೇ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಜಿಮ್ ಬೇವರ್]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಬಾಬಿ ಸಿಂಗರ್]] ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-eric-kripke-38662.aspx |title=As Supernatural Returns, Your Burning Questions Are Answered! |date=October 4, 2007 |work=TV Guide | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲ ತಂದೆಯಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಸರಣಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಗಾರರು ಪದೇ ಪದೇ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹರ್ವೆಲಿಯ ರೋಡ್ ಹೌಸ್ ನ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಬೇಟೆಗಾರರು ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ದಿವಂಗತ ಸ್ನೇಹಿತನ ಪತ್ನಿ [[ಎಲೆನ್ ಹಾರ್ವೆಲ್ಲೆ]] ಇದರ ಮಾಲೀಕಳಾಗಿದ್ದು, [[ಸಮಂತಾ ಫೇರಿಸ್]] ಳಿಂದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಜೊ ಹಾರ್ವೆಲ್ಲೆ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆ[[ಲೋನಾ ಟಾಲ್]] ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಾಂಡ್ ಲಿಂಡಬರ್ಗ್]] ನಟಿಸಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತಿ [[ಆಶ್]] ಇದ್ದು, ಅವಳು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆತೀತವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಜಾಡನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ನ "14 ವರ್ಷದ ಸಹೋದರಿ"ಯ ಹಾಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಭಾವಿಸಿದ ಕಾರಣ ಟಾಲ್ ಳನ್ನು ಸರಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://blogs.trb.com/network/cwsource/2007/08/supernatural_wheres_jo_plus_pl.html | title=Supernatural: Where's Jo? Plus, Plot Rumors! |accessdate=2008-01-15 |work=The CW Source}}</ref> ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು ಎಂದು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-1-16234.aspx |title='Supernatural' Creator Talks about Going Up Against 'Lost' |date=January 30, 2008 |work=BuddyTV |author=Don Williams |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211203536/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-1-16234.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ವೇಳೆ ಆಶ್ ಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಎಲೆನ್ ಮರಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ [[ಲೇಖಕರು ಮುಷ್ಕರ]] ಹೂಡಿದ ಕಾರಣ ಆ ಉಪಕಥೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-burning-questions-39261.aspx |title=Supernatural Burning Questions Answered! |date=February 7, 2008 |work=TV Guide |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69egSP0FQ?url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-burning-questions-39261.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮೂರನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಂತಿಮ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು.[173] ಆದರೆ, ಅವಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾದ ಒಪ್ಪಂದ ಸ್ವೀಕಾರ್ಹವಾಗದ ಕಾರಣ ಫೇರಿಸ್ ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಎಕೆಂದರೆ ಅದು. (ಅವಳಿಗೆ) ಹಣ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.[175] ಆದರೆ, ನಂತರ ಜೋ ಮತ್ತು ಎಲೆನ್ ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಮೂರನೇ ಲೇಖಕರು ಪರಿಚಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸವಾಗಿರುವ ಹಳೇ ಮಾಟಗಾರ್ತಿ [[ರೂಬಿ]], ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ಬೇಕು ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ, ಶ್ರೀಮಂತ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನಿಗೂಢ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ತನಗೆ ತಾನೇ ಕಳ್ಳಿ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ [[ಬೆಲಾ ಟಾಲ್ಬೊಟ್]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಉಪಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವಳನ್ನು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-exec-we-8522.aspx |title=Supernatural Exec: "We Won't Be One Tree Hill with Monsters!" |date=July 21, 2007 |work=TV Guide |author=Michael Ausiello |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69efzoeVf?url=http://www.tvguide.com/news/supernatural-exec-we-8522.aspx |url-status=dead }}</ref> [[ಕ್ಯಾಟ್ ಕ್ಯಾಸಿಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಲೌರೆನ್ ಕೋಹನ್]] ಕ್ರಮವಾಗಿ ರೂಬಿ ಮತ್ತು ಬೇಲಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಈ ಮೊದಲು ಅವರು ಬೇರೆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಡಿಷನ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=1&id=42554 |title=''Supernatural'' Welcomes New Girls |date=July 23, 2007 |work=SCI FI Wire |author=Cindy White |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಜನವರಿ 14, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080114073550/http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=1&id=42554 |url-status=bot: unknown }}</ref> ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಆರು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಟಿಯರಿಬ್ಬರನ್ನು ಆ ಉಪಕಥೆಗಳ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣ, ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಲಾಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-convention-brings-18107.aspx|title=Creator Eric Kripke Talks 'Supernatural' Season 4|last=Williams|first=Don|date=September 8, 2008|publisher=BuddyTV|accessdate=2009-04-11|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://www.webcitation.org/69eg9BqaE?url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-convention-brings-18107.aspx|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿಡಿಯನ್ನು ಬಜೆಟ್ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/Supernatural-Lets-Katie-15874.aspx|title=Supernatural Lets Katie Cassidy Go|date=June 23, 2008|work=[[TV Guide]]|accessdate=2009-01-26|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016004232/http://www.tvguide.com/news/supernatural-lets-katie-15874.aspx|url-status=dead}}</ref> ನಾಲ್ಕನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ರೂಬಿ ಪಾತ್ರ ಪುನರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಯಿತು. ಆಡಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ "ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂತಿನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಜಿನಿವಿವ್ ಕಾರ್ಟಿಸ್]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="tvruby">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Genevieve-Cortese-Supernatural-3.aspx|title=Supernatural's Ruby: "I Feel Like, Deep Down, She's In Love with Sam"|last=Mitovich|first=Matt|date=November 19, 2008|publisher=[[TV Guide]]|accessdate=2009-01-26|archive-date=2009-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201054130/http://www.tvguide.com/News/Genevieve-Cortese-Supernatural-3.aspx|url-status=dead}}</ref> ಸರಣಿಗೆ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆ]] ತರಬೇಕಾದ ಕಾರಣ ಲೇಖಕರು ಎಂಜೆಲ್ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2008/11/misha-collins-i.html|title=Misha Collins Is 'Supernatural's' Dark Angel|last=O'Hare|first=Kate|date=November 18, 2008|publisher=[[Zap2it]]|accessdate=2009-04-08|archive-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708041658/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2008/11/misha-collins-i.html|url-status=dead}}</ref> ಎಂಜೆಲ್ಸ್ ಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅಡಿಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="buddy">{{cite web|url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/exclusive-interview-misha-coll-23092.aspx|first=Don|title=Exclusive Interview: Misha Collins of 'Supernatural'|date=September 25, 2008|publisher=[[BuddyTV]]|accessdate=2009-04-08|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129124739/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/exclusive-interview-misha-coll-23092.aspx|url-status=dead}}</ref> ನಟನಾಗಿ [[ಮಿಶಾ ಕಾಲಿನ್ಸ್]] ನಟನಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ನಂತರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಡೀನ್ ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ ಸಚೇತನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಹಯೋಗಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ಆರು ಉಪಕಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://tvblog.ugo.com/tv/three-questions-with-supernaturals-misha-collins |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090816103416/http://tvblog.ugo.com/tv/three-questions-with-supernaturals-misha-collins |url-status=dead }}</ref> ಐದನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬೆಂಬಲದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಕಾಲಿನ್ಸ್ ನಂಬಿಕೆ.<ref name="eagle">{{cite web|url=http://readingeagle.com/article.aspx?id=117537|title='Supernatural' actor Misha Collins is the new angel on the block|last=Spelling|first=Ian|date=December 14, 2008|publisher=ReadingEagle.com|accessdate=2009-04-08|archive-date=2013-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015234205/http://readingeagle.com/article.aspx?id=117537|url-status=dead}}</ref> ಕಾಸ್ಟಿಯಲ್ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಇತರ ದೇವದೂತರ ಪಾತ್ರಗಳು "ದಿ ಮಿಲಿಟಂಟ್ " ಮತ್ತು "ಡೊಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್"<ref name="Ian Spelling">{{cite web |url=http://www.readingeagle.com/article.aspx?id=117537 |title='Supernatural' actor Misha Collins is the new angel on the block |date=December 14, 2008 |work=The New York Times Syndicate |author=Ian Spelling |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318215507/http://www2.readingeagle.com/article.aspx?id=117537 |url-status=dead }}</ref> ನಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಸಡಮ್]] ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ.ಲೂಸಿಫರ್, ಜ್ಯೂಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ನಿವೆನ್ ಅವರಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ [[ಉರಿಯಲ್]], ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ದೇವದೂತೆ <ref name="Ian Spelling"/>[[ಅನ್ನಾ ಮಿಲ್ಟನ್]] ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಅವಳು ಪುನಃ ತನ್ನ ದೇವದೂತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡರೂ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ ಹಿರಿಯ [[ಜಕಾರಿಯಾ]]ನಾಗಿ [[ಕರ್ಟ್ ಫುಲ್ಲರ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ದುಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ವಿಸಡಮ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ ನಿವೆನ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್ಲರ್ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಐದನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದವು. ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಲೂಸಿಫರ್]] ಆಗಿ [[ಮಾರ್ಕ್ ಪೆಲ್ಲೆಗ್ರಿನೊ]] ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ <ref name="Tamara Brooks">{{cite web |url=http://www.hitfix.com/articles/2009-7-26-supernatural-returns-to-haunt-comic-con |title='Supernatural' returns to haunt Comic-Con |date=July 26, 2009 |work=HitFix |author=Tamara Brooks |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908120421/http://www.hitfix.com/articles/2009-7-26-supernatural-returns-to-haunt-comic-con |url-status=dead }}</ref> ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪೆಲ್ಲೆಗ್ರಿನೊ ದ್ವಿತೀಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಅಡಿಷನ್ ಇಲ್ಲದೇ ಲೂಸಿಫೆರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Tamara Brooks"/> ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಹೋದರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಭಾವಿಸಿರುವುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಕೆಲ ಬಾರಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಬಾರಿ ಅವು ಸತ್ತಿರುವಂತೆಯೂ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಉಪಕಥೆಗೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE0DF153FF931A15752C0A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2 |title=TELEVISION; Things That Go Bump in Prime Time |date= January 22, 2006 |work=The New York Times | author= Kate Aurthur |accessdate=September 22, 2009}}</ref> == ಸಾರಾಂಶ == {{Main|List of Supernatural episodes}} === ಪ್ರಥಮ ಕಂತು === {{Main|Supernatural (season 1)}} 22 ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ '''ಪ್ರಥಮ ಕಂತಿನ''' ಪ್ರಸಾರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮೇ 4, 2006ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಹದಿನಾರು ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಮಂಗಳವಾರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಸರಣಿಯನ್ನು ಗುರುವಾರ ಪುನರ್ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://tv.ign.com/objects/828/828507.html |title=Supernatural: Season 1 |date= |work=IGN | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಬೇಟೆಗೆ ಎಂದು ತೆರಳಿ ಕಳೆದುಹೊಗಿದ್ದ ತಂದೆ ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಅವರನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ತಂದೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೇಟೆಗಾರನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಆವನು ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾದ [[ದೆವ್ವ]], [[ಪಿಶಾಚಿ]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ರಾಕ್ಷಸ]]ರನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ಮುಗ್ಧ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೆವ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತು ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಯಣ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಸ್ಯಾಮ್ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ತಂದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಆತನು ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿರುವ ಹಳದಿ ಕಣ್ಣಿನ ರಾಕ್ಷಸನ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಅಲ್ಲದೇ. ಅವನನ್ನು [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕೊಲ್ಟ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ [[ಕಲ್ಪಿತ ಗನ್]] ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. === ಎರಡನೇ ಕಂತು === {{Main|Supernatural (season 2)}} 22 ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ '''ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ''' ಪ್ರಸಾರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 28, 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://tv.ign.com/objects/828/828508.html |title=Supernatural: Season 2 |date= |work=IGN | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ರಾಕ್ಷಸರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಹಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲೆನ್, ಜೊ ಮತ್ತು ಆಶ್ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಬಾಗವಾಗಿ, ರಾಕ್ಷಸರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅವನು ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಅವನಂತಿರುವ ಇತರರನ್ನು ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕೂಡಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. === ಮೂರನೇ ಕಂತು === {{Main|Supernatural (season 3)}} 16 ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ '''ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ''' ಪ್ರಸಾರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮೇ 15, 2008ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://tv.ign.com/objects/906/906738.html |title=Supernatural: Season 3 |date= |work=IGN |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418202328/http://tv.ign.com/objects/906/906738.html |url-status=dead }}</ref> ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ 22 ಉಪಕಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 25ನೇ ಉಪಕಥೆಯ ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2007ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾದ ಕೂಡಲೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೆಲಸವನ್ನು 2007-2008ರಲ್ಲಿ [[ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]] ಮುಷ್ಕರ ಹೂಡಿದ ಕಾರಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ಉಪಕಥೆಗಳ ಪ್ರಸಾರದ ಬಾಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಂತಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹದಿನಾರಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="EW4">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20185232_13,00.html |title=Spring TV preview: Inside 26 shows |publisher=[[Entertainment Weekly]] |accessdate=2008-03-27 |last=Stack |first=Tim |archive-date=2008-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324215931/http://www.ew.com/ew/article/0,,20185232_13,00.html |url-status=dead }}</ref> ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಡೀನ್ ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೇಲೆ ತಂತ್ರ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ವೇಳೆ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು [[ರೂಬಿ]] ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸವನ್ನು ಬೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸ್ಯಾಮ್ ನತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೇ, ಡೀನ್ ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಿಗೂಢ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವವ ಮತ್ತು "ಸಂಗ್ರಾಹಕ" [[ಬೆಲಾ ಟಾಲ್ಬೊಟ್]] ನನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಆವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಡೀನ್ ನ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪತ್ರವನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಲಿಲಿಥ್]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. === ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತು === {{Main|Supernatural (season 4)}} 22 ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ '''ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ''' ಪ್ರಸಾರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2008ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಮೇ 14, 2009ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://tv.ign.com/objects/142/14238677.html |title=Supernatural: Season 4 |date= |work=IGN |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308024045/http://tv.ign.com/objects/142/14238677.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್]] ನ ದೇವದೂತರೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ 66 [[ಮುದ್ರೆ]]ಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಲಿಲಿಥ್ ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹೋದರರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಲೂಸಿಫೆರ್ ಪುನಃ ಮುಕ್ತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರೂಬಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ತೋರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಕಾಣತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಲಿಲಿಥ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ತನ್ನ ರಾಕ್ಷಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. === ಐದನೇ ಕಂತು === {{Main|Supernatural (season 5)}} '''ಐದನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ''' 22 ಉಪಕಥೆಗಳು ಇದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2009ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://tv.ign.com/objects/143/14324918.html |title=Supernatural: Season 5 |date= |work=IGN |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 6, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306071421/http://tv.ign.com/objects/143/14324918.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇವಲ 5 ಕಂತುಗಳಾಗಿದ್ದು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಐದನೇ ಕಂತು ಕೊನೆಯ ಕಂತು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಇದೆ.<ref name="highnote"/> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಪುನಃ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಜೇರಡ್ ಪಡೆಲಕಿ ಮತ್ತು, ಜೆನ್ಸನ್ ಅಕೆಲ್ಸ್ ಆರನೇ ಕಂತಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://blogs.coventrytelegraph.net/thegeekfiles/2009/06/supernatural-stars-sensational.html |title=Supernatural stars sensationally reveal: We WILL be back for Season 6 |date=June 1, 2009 |work=The Coventry Telegraph |author=David Bentley |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಜೂನ್ 19, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619033603/http://blogs.coventrytelegraph.net/thegeekfiles/2009/06/supernatural-stars-sensational.html |url-status=dead }}</ref> ಲೂಸಿಫೆರ್ ನನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಳಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಐದನೇ ಕಂತು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಮರುಕಳಿಸುವ ಸಂಗತಿಗಳು == ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೂ, ಕೆಲ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. === ಕಾಲ್ಟ್ === [[ಚಿತ್ರ:Supernatural TheColt.png|thumb|right|ಬಂದೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ನಿಜವಾದ ಗುಂಡುಗಳಿವೆ]] 1836ರಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ [[ಕಾಲ್ಟ್ ಪ್ಯಾಟೆರ್ಸನ್]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾದಿ "ದಿ ಕಾಲ್ಟ್" ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುವ ಆಯುಧವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆತೀತವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಎಂದು [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕಾಲ್ಟ್]] ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="p137"/> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಅಸಲಿ ಬುಲೆಟ್ ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರಿಂದ ಶೂಟ್ ಮಾಡಿದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆತೀತ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕಾರು ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ನ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸ ಅಜೆಜಲ್ ಗೆ ಈ ಆಯುಧವನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ನೀಡಿರುತ್ತಾನೆ.ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕಾಲ್ಟನಿಂದ ಬೀಗಮುದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ನರಕದ ಮಹಾದ್ವಾರವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಜೆಜಲ್ ಇದನ್ನು ಬೀಗದ ಕೈ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಬುಲೆಟ್ ನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬುಲೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಾಗೆ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದನ್ನು ಲಿಲಿಥ್ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ರಾಕ್ಷಸ ಕ್ರೌಲೆ ಇದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಡಗಿಸಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ನಂತರ ಎರಡು ಪಯಣದ ಉಪಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಲೂಸಿಫೆರ್ ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎಂದು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎಂದು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ನಂತರ ಲೂಸಿಫೆರ್, ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಐದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಗನ್ ಕೊಲ್ಲಲಾರದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಗನ್ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿವ [[ಕಾಲ್ಟ್ ಬಾಲ್]] ಅಚ್ಚುಪಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು [[ಲೋಹದ ಕಾರ್ಟಿಡ್ಜ್]] ಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗನ್ ನ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="p137">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.137</ref> ಗನ್ ನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಮೇಲೆ "ನಾನ್ ಟೈಮ್ ಬೊ ಮಾಲಾ" ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, "ನಾನು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ"<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.110</ref> ಎನ್ನುವುದು ಇದರರ್ಥ. ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಮೇಲೆ ಪೆಂಟಾಗ್ರಾಮ್ ಕೆತ್ತಿ, ನಾಜೂಕುತನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯುವ ಮೂಲಕ ಹಳೆಯದಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="p137"/> [[ಪಿಸ್ಟಲ್ ವ್ಹಿಪ್ಪಿಂಗ್]] ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಬ್ಬರ್ ಮಾದರಿಯ ಕಾಲ್ಟ್, ಪ್ರಾಪ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref name="impaladvd"/> ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕಾಲ್ಟ್ ನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಓಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರರ ಗುಂಪು ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕುರಿತು ಲೇಖಕರು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು.<ref name="lastname"/> === ಇಂಪಾಲಾ === [[ಚಿತ್ರ:Metallicar-Supernatural.jpg|thumb|right|ಡೀನ್ಸ್‌ನ 1967ರ ಶೇವರ್ಲೆಟ್ ಇಂಪಾಲಾ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್‌ನ ಸರಣಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಜಡವಾಗಿದೆ.]] ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಮೆಟಾಲಿಕ್ ಕಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ 1967 [[ಶೆವರ್ಲೆ ಇಂಪಾಲಾ,]] ಮೂರನೇ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಎಂದು ಲೇಖಕರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಡೀನ್ ನ ಹೆಗ್ಗುರುತು.[228] ತಂದೆಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಡೀನ್ ಗೆ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಇದು, ಆತನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಸ್ತು. ನಟ ಜೆನ್ಸನ್ ಆಕೆಲ್ಸ್ ಇದು ಡೀನ್ ನ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="p142"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದೇಶ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ಒಳಭಾಗವು ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮನೆ ಇರುವ ಕನ್ಸಾಸ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗುವಂತೆ, ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕನ್ಸಾಸ್ ಪರವಾನಗಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಎಝಡ್ 2ವೈ5ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಸರಣಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಎಂದು 2005ನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="p142"/> ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾರಿಗೆ ಹೊಸತಾದ [[ಓಹಿಯೋ]]ದ ಪರವಾನಗಿ ಸಂಖ್ಯೆ (ಸಿಎನ್ ಕೆ80ಕ್ಯೂ3)ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರು [[ಎಫ್ ಬಿಐ]]ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.105</ref> ಇಂಪಾಲಾದ ಮೂಲವನ್ನು ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾಮಿಕ್ ನ ಸಣ್ಣ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ'' ದಲ್ಲಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರಿ ಅಂಕಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಈ ಕಾರಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕ ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಅನ್ನು ಇಂಪಾಲಾ ಜೊತೆಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಕಾಮಿಕ್ ಸರಣಿಗೆ ಮುನ್ನ ಅದನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾಮಿಕ್ ಅನ್ನು ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಮಾದರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಪಾಲಾದ,<ref>{{cite web |url=http://tvoftheabsurd.com/2007/12/07/supernatural-revelations-an-exclusive-interview-with-peter-johnson/ |title=Supernatural Revelations: An Exclusive Interview with Peter Johnson |date=December 7th, 2007 |work=TV of the Absurd |author=Cynthia Boris |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202141553/http://tvoftheabsurd.com/2007/12/07/supernatural-revelations-an-exclusive-interview-with-peter-johnson/ |url-status=dead }}</ref> ನಿಜವಾದ ಮೂಲವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವದೂತ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್]] ನಿಂದ 1973ಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡೀನ್, 1964ರ ವಿಡಬ್ಯ್ಲೂ ವ್ಯಾನ್ ಬದಲಾಗಿ ಇಂಪಾಲಾ ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕಾರುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು [[ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಛಾವಣಿಯ]] 1967ರ ಶೆವರ್ಲೆಟ್ ಇಂಪಾಲಾ ಆಗಿದ್ದವು. ಶೆವರ್ಲೆಟ್ ನ ಸಣ್ಣ ಎಂಜಿನ್ ಗಳು, ಮರುಬಣ್ಣ ಮಾಡಿದ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ರೇಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅವುಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಓರಿಜಿನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದ್ದವುಗಳಿಗಿಂತ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಇಂಪಾಲಾಗಳಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಇಂಪಾಲಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂದರೆ, ತೆಗೆದಿಡಬಹುದಾದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ, ಸಮೀಪದ ಶಾಟ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಆಗಿವೆ. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ತೆಗೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇತ್ತು.<ref name="impaladvd">{{cite video | people=Jeff Budnick, John Lange, and Darren Allan |year=|title=Supernatural season 3 DVD featurette on the Impala| medium=DVD|publisher=}}</ref> === ರೂಬಿಯ ಚಾಕು === ರೂಬಿಯ ಬಳಿ ರಹಸ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಈ ಮೊದಲೇ ಊಹಿಸಲಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಚಾಕುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಪ್ಕೆ, ಕಾಲ್ಟ್ ಗೆ ಸಮನಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="p22">ನೈಟ್, ನಿಕೋಲಸ್, (ಸೂಕ್ತ ಜೊತೆಗಾರ 1), ಪುಟ.22</ref> ಇದರ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ಎಲ್ಕ್ ನ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಚಾಕುವಿನ ಎರಡು ಅಲಗಿನ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="p22"/> ಮೂರನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಇರಿದ ನಂತರ ರಾಕ್ಷಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಇತರ ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇದು ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೊ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇವದೂತರ ವಿರುದ್ಧ ಇದು ನಿರುಪಯೋಗಿ. ಇದು ಅಲ್ಲದೆ, [[ಅಲೈಸ್ಟರ್]] ರಾಕ್ಷಸ ಈ ಚಾಕುವಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದ ಚಾಕು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ ಬಹಿರಂಗವಾಗಬೇಕಿದ್ದು, ಮತ್ತು ರಚನೆಕಾರ ಎರಿಕ್ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಇದು ಬಹಿರಂಗವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಶಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಕೆಂದರೆ, "ಕೆಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ, ಇದು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="askaus"/> === 66 ಮುದ್ರೆಗಳು === 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುದ್ರೆಗಳು ಲೂಸಿಫೇರ್ ನನ್ನು ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಇಟ್ಟಿವೆ. ಮುಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಆತ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 66 ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುರಿಯಬೇಕಿದೆ. ಮೊದಲನೇ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು "ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಿಂದ ನರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಚೆಲ್ಲುತ್ತ ಮುರಿಯಬೇಕಿದೆ. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಲಿಲಿಥ್ ಸಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನರಕದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ಡೀನ್ ನ ತೀರ್ಮಾನವು ಮೊದಲನೇ ಮುದ್ರೆ ಮುರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಲಿಲಿಥ್ ನಿಗೆ ಉಳಿದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ದೇವದೂತ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್, ಡೀನ್ ನನ್ನು ನರಕದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಂತಿನ ಉಳಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಇತರ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಲೂಸಿಫೆರ್ ರೈಸಿಂಗ್"ನ ಅಂತಿಮ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಲಿಲಿಥ್ ನನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಯಾಮ್ ನಿಂದ ಕೊನೆಯ ಮುದ್ರೆ ಮುರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. === ಕಾನೂನಿನೊಂದಿಗೆ ತೊಂದರೆ === ಎಕೆಂದರೆ, ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಭಾವನೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು [[ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಮೋಸ, ಪೋಕರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪೂಲ್ ಹಸ್ಲಿಂಗ್ ಮುಖಾಂತರ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ತನಿಖೆಗಳು ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಬದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರಿಂದ ಸ್ಮಶಾನಗಳ ಹಾಳುಗೆಡವಿಕೆ, ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ನಕಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವುದು, [[ಕಾನೂನು ಮುರಿಯುವುದು, ನಿಷೇದ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಶೇರಿಫ್ ಗಳಿಂದ ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರೋಡೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಡೀನ್ ಅತ್ಯಂತ ಬೇಕಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನು ಪಾಲನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಎಫ್ ಬಿಐ ಏಜೆಂಟ್ ವಿಕ್ಟರ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ಸನ್ ಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬೇಕಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹೋದರರು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಹೆಸರು ಇರುವ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ "ಜಸ್ ಇನ್ ಬೆಲೊ" ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲಾರೋಡದ ಮ್ಯಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ ಕೌಂಟಿಯ ಶೇರಿಫ್ ನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ಪಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಎಫ್ ಬಿಐಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು == === ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು === ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿಯ ಜಾಹೀರಾತು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳ ಆಚೆ ಹೋಯಿತು. ಸರಣಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ನೆಟವರ್ಕ್, ಗ್ಸಾಸ್ ಸ್ಟೆಷನ್ ಪಂಪ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಲಾಸ್ ಎಂಜಲಿಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ ಇರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಬ್ರೆಸ್ ಲೆಟ್ ಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="promotion"/> ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರಚಾರದ ಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ,<ref name="promotion2">{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2005/sep/19/business/fi-tvbuzz19 |title= TV Networks Pursue the 'Super Fan' |date= September 19, 2005 |work=Los Angeles Times | author= Meg James |accessdate=September 22, 2009}}</ref> "ಭಯಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ ಸೀಲಿಂಗ್ ಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ" ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕಾಫಿ ಸ್ಲೀವ್ ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="promotion"/> ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯಗಳ ಯುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ೨೦೦ ನೈಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟವರ್ಕ್ ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="promotion2"/> ನೂರಾರು ಬಾರ್ ಗಳನ್ನು ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯ ನ್ಯಾಪ್ ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಕೋಸ್ಟರ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಬಾರ್ ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ಸೆಂಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="promotion"/> ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರಣಿಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಲವಾರು ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಕಂತಿನ "ಹೆಲ್ ಹೌಸ್"ನ ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದ ನಗರದ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತರ ವೆಬಸೈಟ್ [http://www.hellhoundslair.com ''ಹೆಲ್ ಹೌಂಡ್ಸ್ ಲೈಯರ್'' ] ನ್ನು ನಿಜವಾದುದು ಎಂದು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://tveastereggs.com/2009/05/16/supernatural-the-hell-hounds-lair/#more-50 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522053720/http://tveastereggs.com/2009/05/16/supernatural-the-hell-hounds-lair/#more-50 |url-status=dead }}</ref> ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಂತೆ, ನಂತರದ ಉಪಕಥೆ "ಘೋಸ್ಟ್ ಫೆಸರ್ಸ್"ನಲ್ಲಿ ''ಹಲ್ ಹೌಂಡ್ಸ್ ಲೈಯರ್'' ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮದೇ styleಯಲ್ಲಿ ''[[ಭೂತ ಬೇಟೆಗಾರರ]]'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ [http://www.ghostfacers.com/ ಘೋಸ್ಟ್ ಫೆಸರ್ಸ್.ಕಾಮ್] ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernaturals-ghostfacers-get-18759.aspx |title=Supernatural: The Ghostfacers Get Their Own Website |date=April 21, 2008 |work=BuddyTV |author=Don Williams |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202122515/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernaturals-ghostfacers-get-18759.aspx |url-status=dead }}</ref> ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಉಪಕಥೆ "ಇಟ್ಸ್ ಎ ಟೆರ್ರಿಬಲ್ ಲೈಫ್"ನಲ್ಲಿ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗಳು ವೆಬಸೈಟ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಸರಣಿಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಆಚೆಗೂ ಸಾಗಿತು. ಕೆಲ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಉಪಕಥೆ "ಪ್ಯಾಂಟಮ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್"<ref>{{cite web |url= http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/stv-supernatural-phantom-episode,1,4099399.story |title= Phantom Traveler |date= October 4, 2005 |work= Los Angeles Times |author= |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091015150851/http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/stv-supernatural-phantom-episode,1,4099399.story |url-status= dead }}</ref> ನಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ನ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 1866-907-3235 ಆಗಿತ್ತು. [[ಜೆನ್ಸನ್ ಅಕೆಲ್ಸ್]] ಇದು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ತುರ್ತು ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇಡಿ. 11-2-83ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ ಪೇಜ್ ಮಾಡಿ<ref>{{cite web |url=http://www.mania.com/49798.html |title=A Supernatural Number |accessdate=2006-10-10 |last= |first= |date=2005-10-08 |work=Cinescape |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927021513/http://www.mania.com/49798.html |url-status=dead }}</ref> ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ "ಟಾಲ್ ಟೇಲ್ಸ್" ಕುರಿತು ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಟ್ಯಾಬ್ಲೋಯಿಡ್ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ವೀಕ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್]] '' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರರಿ 19 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 19, 2007, ಪತ್ರಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. [[ಪಾಲ್ ಕುಪ್ಪೆರಬರ್ಗ್]] ಅವರಿಂದ ಲೇಖನಗಳು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=0_QDAAAAMBAJ&pg=PA7&lpg=PA7&dq=weekly+world+news+winchesters&source=bl&ots=VCpZHGYPKG&sig=47rl_S6SgCh1oYq3z9oWEweVxjQ&hl=en&ei=rqeuStLdB4fY-QbLtLzYBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3#v=onepage&q=weekly%20world%20news%20winchesters&f=false |title= Supernatural Menace Inspiration in Weekly |date= February 19, 2007 |work= Weekly World News | author= [[Paul Kupperberg]] |accessdate=September 22, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=ZPQDAAAAMBAJ&pg=PA12&lpg=PA12&dq=Weekly+World+News+supernatural+February+19,+2007&source=bl&ots=6Nd4sXBq0q&sig=YjAZ7heVJYfN5XEfBdPL3cS2gyw&hl=en&ei=OqeuStbJLYPb-QbNuKW1Bg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=&f=false |title= Talking with the Winchesters! |date= March 19, 2007 |work= Weekly World News | author= [[Paul Kupperberg]] |accessdate=September 22, 2009}}</ref> === ವ್ಯಾಪಾರಿಕರಣ === ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯು, ಕ್ಯಾಲೇಂಡರ್, ಟಿ-ಶರ್ಟ್ ಗಳು, ಶಾಟ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟರ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ವ್ಯಾಪಾರಿಕರಣವನ್ನು ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯು'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.'''' ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್, "ಸ್ಕೇರ್ ಕ್ರೌ" ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನ ನಾಮಪಾತ್ರ ಖಳನಾಯಕ,ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಉಪಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿ ಹೆಂಗಸಿನ ಪಾತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರಗಳ ರೇಸಿನ್ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮಿನಿ ಬಸ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಸಿನೆಕ್ವೆಸ್ಟ್.ಕಾಮ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು 12 ಇಂಚಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="cine"/> ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಕ್ ವರ್ಕ್ ನ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಬಿಡಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೆಲ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ನಟರ ಅಟೋಗ್ರಾಫ್ ಮತ್ತು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಎತ್ತುಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.inkworks.com/products/supernatural/season1/supernat1newprod1.html |title=Supernatural: Season One Premium Trading Cards |date= |work= |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 2, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802045815/http://www.inkworks.com/products/supernatural/season1/supernat1newprod1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.inkworks.com/products/supernatural/season2/supernat2newprod1.html |title=Supernatural: Season Two Premium Trading Cards |date= |work= |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005160604/http://www.inkworks.com/products/supernatural/season2/supernat2newprod1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.inkworkscards.com/products/supernatural/season3/supernat3prod1.html |title=Supernatural: Season Three Premium Trading Cards |date= |work= |author= |accessdate=September 22, 2009 |archive-date=ಜೂನ್ 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094530/http://www.inkworkscards.com/products/supernatural/season3/supernat3prod1.html |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ'' [[ಪೆನ್ ಮತ್ತು ಪೇಪರ್]], [[ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುವ ಗೇಮ್]] ಗಳನ್ನು [[ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವುಗಳನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.icv2.com/articles/news/10438.html|title='Supernatural RPG' from Margaret Weis Productions|date=April 20, 2007|accessdate=2007-06-26}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ<ref name="WB1">{{cite web|url=http://www.winchesterbros.com/index.php?option=com_content&task=view&id=483&Itemid=2|title=WinchesterBros.com Exclusive - Q&A with RPG Guru & Developer, Jamie Chambers|date=[[June 10]], [[2007]]|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930081557/http://www.winchesterbros.com/index.php?option=com_content&task=view&id=483&Itemid=2|url-status=dead}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರವರೆಗೆ ಅದು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url= http://www.margaretweis.com/wp/2009/08/supernatural-rpg-available-august-19th/comment-page-1/ |title= Supernatural RPG Available August 19th |date= August 1, 2009 |work= Margaret Weis Productions |author= |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091029212443/http://www.margaretweis.com/wp/2009/08/supernatural-rpg-available-august-19th/comment-page-1/ |url-status= dead }}</ref> ಸರಣಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಗೇಮ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ.<ref name="WB1"/> ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುರಿತು ಸವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಚಾರ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಮೂರು ಕಂತಿಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. (ISBN 1-84576-535-4, ISBN 1-84576-657-1, and ISBN 1-84856-103-2), ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ನಿಕೋಲಸ್ ನೈಟ್ ಬರೆದಿದ್ದು, [[ಟೈಟನ್ ಬುಕ್ಸ್]] ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಇರ್ವಿನ್]] ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಕಾರರೂಪಿಗಳು, ಆತ್ಮಗಳು ರಾಕ್ಷಸರು (ISBN 0-06-136703-6) ಮತ್ತು ಶವಭಕ್ಷಕ ಪಿಶಾಚಿಗಳ'' ಮತ್ತು ''ಜಾನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಜರ್ನಲ್ '' ISBN 0-06-170662-0) ಕುರಿತು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಇಟ್ ಬುಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕುಟುಂಬ ಎದುರಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಇರ್ವಿನ್ ರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಒದಗಿಸಿದವು. ''ಇನ್ ದಿ ಹಂಟ್ ಹೆಸರಿನ ಅಧಿಕೃತ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯ ಕುರಿತ ಅನಧಿಕೃತ ನಿಬಂಧಗಳನ್ನು (ISBN 1-933771-63-1) ಕೂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸರಣಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕುರಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನವಂಬರ್ 27, 2007ರಂದು ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ '' ಅಧಿಕೃತ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್,<ref name="supmag">{{cite web |url= http://www.buddytv.com/articles/supernatural/official-supernatural-magazine-14150.aspx |title= Official 'Supernatural' Magazine Now Available |date= November 27, 2007 |work= BuddyTV |author= Lisa Claustro |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090207083732/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/official-supernatural-magazine-14150.aspx |url-status= dead }}</ref> ಟೈಟಾನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಸ್ <ref>{{cite web|url=http://titanmagazines.com/app?service=external/Product&sp=l1079&sp=Sen&sp=SUS |title= Supernatural Magazine |date= |work= Titan Magazines | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಅವರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದು ಸರಣಿಯ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="supmag"/> ಸರಣಿಯನ್ನು ಎಕ್ಸಪ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಯುನಿವರ್ಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜಾನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಅವರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ <ref>{{cite web |url= http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=15485 |title= Lying In The Gutters |date= February 5, 2007 |work= Comic Book Resources |author= Rich Johnston |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಜೂನ್ 16, 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130616213310/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=15485 |url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬೇಟೆಗಾರನಾಗುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಎರಡು [[ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕ]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್]] ಕಂಪನಿಯು [[ಡಿಸಿ ಕಾಮಿಕ್ಸ್]] <ref>{{cite web |url= http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=12458 |title= Previews: "Supernatural: Rising Son," "Supernatural: Origins," "Team Zero" |date= February 6, 2008 |work= Comic Book Resources |author= |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಮೇ 14, 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080514034235/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=12458 |url-status= dead }}</ref>''[[Supernatural: Origins]]'' ಅಂಬ್ರೆಲ್ಲಾದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ: ರೈಸಿಂಗ್ ಸನ್'' ನಲ್ಲಿ "ನಿಷ್ಕ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ"ದ ವಿವರವು ತಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಡೀನ್ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="dysfunc">{{cite web |url= http://www.buddytv.com/articles/supernatural/new-supernatural-comic-book-se-15722.aspx |title= New 'Supernatural' Comic Book Series Starting in April |date= January 16, 2008 |work= BuddyTV |author= Don Williams |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090818005914/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/new-supernatural-comic-book-se-15722.aspx |url-status= dead }}</ref> ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಲೇಖಕರ ಮುಷ್ಕರ, ''ರೈಸಿಂಗ್ ಸನ್'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದೇ ರೀತಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಸರಣಿಯ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಉಪಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಣೆ ಹೊಂದಬಹುದಾದ ಮೂರನೇ ಸಣ್ಣ ಸರಣಿಯ ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ಸದ್ಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref name="dysfunc"/> ಸರಣಿ ಆಧಾರಿತ ಹಲವಾರು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಹಾರ್ಪರ್ ಎಂಟರಟೈನ್ಮೆಂಟ್ [[ಕೇಥ್ ಆರ್. ಡೆಕ್ಯಾಂಡಿಡೊ]] ಅವರ ಸೂಪರ್ ''ನ್ಯಾಚುರಲ್: ನೆವರ್ ಮೋರ್'', (ISBN 0-06-137090-8) ಮತ್ತು ''ಸೂಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್: ಬೋನ್ ಕಿ'' (ISBN 0-06-143503-1) ಅದೇ ರೀತಿ [[ಜೆಫ್ ಮಾರಿಯೋಟ್]] ರ ''ಸೂಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ವಿಚ್'ಸ್ ಕೆನ್ಯಾನ್'' (ISBN 0-06-137091-6) ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಡೆ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೊರ'' ಸೂಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್'' (ISBN 1-84856-600-X) ಅನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2010<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Supernatural-Dragon-Keith-R-DeCandido/dp/184856600X/ref=pd_sim_b_1 |title= Supernatural: Heart of the Dragon (Mass Market Paperback) |date= |work= Amazon.com | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ನಂತರ ''ಸೂಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್: ದಿ ಅನಹೊಲಿ ಕಾಸ್'' (ISBN 1-84856-528-3) ಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2010<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Supernatural-Unholy-Cause-Titan-Books/dp/1848565283/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1253055489&sr=1-1 |title= Supernatural: The Unholy Cause (Mass Market Paperback) |date= |work= Amazon.com | author= |accessdate=September 22, 2009}}</ref> ಮತ್ತು ''ಸೂಪರ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್: ದಿ ವಾರ್ ಆಫ್ ಸನ್ಸ್ (ISBN 1-84856-601-8) ಅನ್ನು ಜೂನ್ 1, 2010.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Supernatural-War-Sons-Rebecca-Dessertine/dp/1848566018 |title= Supernatural: The War of the Sons (Mass Market Paperback) |date= |work= Amazon.com | author= |accessdate=November 10, 2009}}</ref> ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಟೈಟನ್ ಬುಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಪ್ರಭಾವ == === ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಅಂದಾಜು (ರೇಟಿಂಗ್ಸ್‌‌) === [[ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಉಪಕಥೆಯ ಸರಾಸರಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಂತಿನ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. {| class="wikitable sortable " |- ! ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಪಂದ್ಯ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ಲಾಟ್‌! ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ<ref name="premierefinale">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/tvshows/supernatural/episodes-season-5/192272|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಕಂತುಗಳು|ಪ್ರಕಾಶಕ=ಟಿವಿ ಗೈಡ್‌ |accessdate=2009-09-13}}</ref> ! ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ<ref name="premierefinale"/> ! ಟಿವಿ ಸೀಸನ್ ಶ್ರೇಣಿ<ref group="note">ಶ್ರೇಣಿಯು ಟಿಲಿವಿಷನ್‌ ಸರಣಿಯ [[ಶ್ರೇಣಿಯ|ಸಂಬಂಧ]]ವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ,ಫಾಕ್ಸ್‌, ಎನ್‌ಬಿಸಿ, ಸಿಬಿಎಸ್‌ ಮತ್ತು ಎಬಿಸಿಗಳಲ್ಲಿನ ಇತರೆ [[ಮುಖ್ಯ ಸಮಯ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ! ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ವೀಕ್ಷಕರು ! Rating<ref group="note">ಶ್ರೇಣಿಯು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಗವನ್ನು ಕೇಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಶೇಕಡವಾರು ಲೆಕ್ಕವಾಗಿದೆ.</ref> |- ! rowspan‌=2| [[ಅತೀಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಪಟ್ಟಿ#ಭಾಗ 1: 2005-2006|1]] ! rowspan‌=2| ದ ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿ !! style="background:#F9F9F9;font-size:11px;font-weight:normal;text-align:left;line-height:110%" | | Tuesday 9/8c | rowspan‌=2| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2005 | rowspan‌=2| ಮೇ 4, 2006 | rowspan‌=2| 2005–2006 ! rowspan‌=2| #165<ref name="s1ratings">{{cite web|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=050906_04|title=Season program ranking|date=May 9, 2006|publisher=ABC Medianet|accessdate=2009-09-14}}</ref> ! rowspan‌=2| 3.81<ref name="s1ratings"/> ! rowspan‌=2| 1.4<ref name="s1ratings"/><ref group="note">ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೊರತಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2005 ರಿಂದ ಮೇ 7, 2006ರ ವರೆಗಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು.</ref> |- |- ! style="background:#F9F9F9;font-size:11px;font-weight:normal;text-align:left;line-height:110%" | Thursday 9/8c |- ! [[ಎರಡು|2]] ! rowspan‌="4"|ದ ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ | rowspan‌="4"|ಗುರುವಾರ 9/8c ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 2006 ಮೇ 17, 2007 | 2006–2007 ! style="text-align:center" | #216<ref name="s2ratings"/> ! style="text-align:center" | 3.14<ref name="s2ratings">{{cite web|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052207_07|title=Season Program Rankings|date=May 22, 2007|publisher=ABC Medianet|accessdate=2009-09-14}}</ref> ! style="text-align:center" | 1.1<ref name="s2ratings"/> |- ! [[ಮೂರು|3]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 2007 ಮೇ 15, 2008 | 2007–2008 ! style="text-align:center" | #187<ref name="s3ratings"/> ! style="text-align:center | 2.74<ref name="s3ratings">{{cite web|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052008_06|date=May 20, 2008|publisher=ABC Medianet|accessdate=2009-09-13|title=Season rankings}}</ref> ! style="text-align:center" |1<ref name="s3ratings"/> |- ! [[ನಾಲ್ಕು|4]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2008. ಮೇ 14, 2009 | 2008–2009 ! style="text-align:center" | #161<ref>[http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05 2009ರ ಶ್ರೇಣಿಯ ವರದಿ]</ref> ! style="text-align:center"| 3.14<ref name="s4ratings"/> ! style="text-align:center" | 1.1<ref name="s4ratings">{{cite web|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05|date=May 19, 2009|publisher=ABC Medianet|accessdate=2009-09-13|title=Season rankings}}</ref><ref group="note">ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೊರತಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 2008 ರಿಂದ ಮೇ 17, 2009ರ ವರೆಗಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು.</ref> |- ! [[ಐದು|5]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2009 ಮೇ, 2010 | 2009–2010 ! style="text-align:center" | TBD ! style="text-align:center" | TBD ! style="text-align:center" | TBD |} 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ನಾಲ್ಕು ಉಪಕಥೆಗಳಲ ನಂತರ ಡಬ್ಲ್ಯೂಬಿ ಕಂತಿನ ಪೂರ್ಣ 22 ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಆ ಮೊದಲಿನ ಉಪಕಥೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯು 18-34 ಮತ್ತು 12-34ರ ವಯೋಮಾನದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಪಡೆದಿತ್ತು. ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ 18-49 ವಯೋಮಾನದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶೇ.73ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಆದರೂ ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಲಾಭಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಶೇ. 91ರಷ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು [[ಗೀಲಿಮೋರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್]] ನಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20051006wb01|title="Supernatural" given full-season pick-up by the WB (press release) |date=October 6, 2005|publisher=TheFutonCritic.com|accessdate=2009-09-14}}</ref> ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಾಲಕಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ರೇಟಿಂಗ್ ದಾಖಲಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಪುರುಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.post-gazette.com/pg/07074/769489-237.stm|title=TV Preview: 'Supernatural' tries to come out of the shadows Read more: http://www.post-gazette.com/pg/07074/769489-237.stm#ixzz0R7qMUYQz|last=Owen|first=Rob|date=March 15, 2007|publisher=Pittsburgh Post-Gazette|accessdate=2009-09-14|archive-date=2009-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090925022342/http://www.post-gazette.com/pg/07074/769489-237.stm|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಭವಿಷ್ಯ ಸಂಶಯ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.startribune.com/entertainment/tv/11918311.html|title=Supernatural ratings less than super|last=McFarland|first=Melanie|date=November 23, 2007|work=Seattle Post-Intelligencer|accessdate=2009-09-14|archive-date=2008-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308165151/http://www.startribune.com/entertainment/tv/11918311.html|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇದು. ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಮರಳಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.medialifemagazine.com/artman2/publish/Television_44/This_time_the_CW_network_gets_it_right.asp|title=This time, the CW network gets it right|last=Downey|first=Kevin |date=September 28, 2007|publisher=Media Life Magazine|accessdate=2009-09-14}}</ref> ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ರೇಟಿಂಗ್ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ, 18-49 ವಯೋಮಾನದ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ನೆಟವರ್ಕ್ ನಿಂದ ಮರು ಪ್ರಸಾರ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸರಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಎಂಟನೇ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/18/AR2008091803997_pf.html|title=So, America's Going Steady With 'Survivor'|last=de Moraes|first=Lisa|date=September 19, 2008|work=Washington Post|accessdate=2009-09-14}}</ref> ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.eonline.com/uberblog/b57639_CW_Wants_More_Model_Gossip_Chris.html|title=CW Wants More Model, Gossip, Chris|last=Serpe|first=Gina|date=March 3, 200|publisher=E! Online|accessdate=2009-09-14}}</ref> ನಾಲ್ಕನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.readingeagle.com/article.aspx?id=117537|title='Supernatural' actor Misha Collins is the new angel on the block|last=Spelling|first=Ian|date=December 14, 2008|publisher=ReadingEagle.com|accessdate=2009-09-14|archive-date=2015-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318215507/http://www2.readingeagle.com/article.aspx?id=117537|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2008ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ನೆಟವರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 3.96 ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ರೇಟಿಂಗ್ ದಾಖಲಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಎರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಯುವಕರಲ್ಲಿ 1.7/5, 18-49 ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 42ರಷ್ಟು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನವೇ ಎರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://tvbythenumbers.com/2008/09/19/thursday-september-18-flashpoint-nightmares-and-supernatural-score/5193 | title=Flashpoint Shines for CBS, Supernatural’s Strong Debut | accessdate=2008-09-19 | work=TV by the Numbers | archive-date=2008-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080922071218/http://tvbythenumbers.com/2008/09/19/thursday-september-18-flashpoint-nightmares-and-supernatural-score/5193 | url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ, 3.06 ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕಂತಿನ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ 18-34 ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ (1.4/4) 18-49 ವಯೋಮಾನದ ಯುವಕರಲ್ಲಿ (1.5/4) ಮತ್ತು (3.6 ಮಿಲಿಯನ್) ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.com/2008/10/31/smallville-and-supernatural-on-the-rise/7337 |title="Smallville" and "Supernatural" on the Rise... |date=October 31, 2008 |publisher=TV by the Numbers |author=Robert Seidman |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416205948/http://tvbythenumbers.com/2008/10/31/smallville-and-supernatural-on-the-rise/7337 |url-status=dead }}</ref> ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ 18-34 ವಯೋಮಾನದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶೇ. 6ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20090911cw01|title=Chicks Dig the Vampires! Vampire Diaries Sets Record as the CW's Most Watched Series Premiere Ever |date=September 11, 2009|publisher=TheFutonCritic.com|accessdate=2009-09-20}}</ref> ಆದರೆ, ಡಿವಿಆರ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನ್ಯೂ ಲೈವ್ ಪ್ಲಸ್ 7 ಡಾಟಾದೊಂದಿಗೆ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಣೆ ಶೇ.38 ಆಯಿತು. 18-34 ವಯೋಮಾನದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶೇ. 35ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಶೇ. 47ರಷ್ಟು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20091001cw01 |title=DVR Spells OMG Ratings for CW |date=October 1, 2009|publisher=TheFutonCritic.com|accessdate=2009-09-20}}</ref> === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ಬರಹಗಾರ ರೇಲ್‌ ಟುಕರ್‌ ಅಪವಾದದ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು "ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ವಾಟ್‌ ಶುಡ್‌ ನೆವರ್‌ ಬಿ" ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಓವರ್ಆಲ್‌ 2007 ಸೈನ್ಸ್‌ ಫಿಕ್ಷನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆರ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀಪ್ಟ್‌"ಗೆ ಕನ್ಸ್‌ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು,<ref name="emmy1"/>''ಅತೀಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಯು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಸರಣಿ, ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ತಂಡಗಳು ಅನೇಕ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪೈಲಟ್‌ ಕಂತಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 2006ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎಮ್ಮಿ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು, ಸಂಯೋಜಕ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್‌ ಲೆನ್ನೆರ್ಟ್ಜ್‌ "ಔಟ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಸಿರೀಸ್‌ (ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್‌ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಕೋರ್‌)" <ref name="emmy1"/><ref>{{cite web |url=http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/PrimetimeNoms.php |title=58th Primetime Emmy Awards |date= |publisher=Academy of Television Arts & Sciences |author= |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2006-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109045319/http://www.emmys.tv/downloads/images/2006emmys/PrimetimeNoms.php |url-status=dead }}</ref> ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದಕರು<ref group="note">ಮೈಕೆಲ್‌ ಲಾಶಿ (ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಟಿಮೊಥಿ ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್‌ (ಧ್ವನಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಕ), ಪಾಲ್‌ ಡಿಲ್ಲರ್‌ (ಧ್ವನಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಕ), ಮಾರ್ಕ್‍ ಮೇಯರ್‌ (ಧ್ವನಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಕ), ಡೇವಿಡ್‌ ಲಿಂಚ್‌ (ಧ್ವನಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಕ), ಜೆಸ್ಸಿಕ ಡಿಕನ್ಸನ್‌(ಸಂಭಾಷಣ ಸಂಪಾದಕ), ಕರ್ಯಾನ್‌ ಫೊಸ್ಟರ್‌ (ಸಂಭಾಷಣೆ/ ಎಡಿಆರ್‌ ಸಂಪಾದಕ), ಕ್ರೈಸ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೇ(ಸಂಗೀತ ಸಂಪಾದಕ), ಡೇವಿಡ್‌ ಲೀ ಫೈನ್‌ (ಫೊಲೇ ಕಲಾವಿದ), ಮತ್ತು ಜೊಡಿ ಥಾಮಸ್‌ (ಫೊಲೇ ಕಲಾವಿದ) </ref> "ಔಟ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಸೌಂಡ್‌ ಎಡಿಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಸಿರೀಸ್‌" ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=http://cdn.emmys.tv/awards/2006pt/awards/soundedit.php |title=58th Primetime Emmy Awards |date= |publisher=Academy of Television Arts & Sciences |author= |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213025620/http://cdn.emmys.tv/awards/2006pt/awards/soundedit.php |url-status=dead }}</ref> ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದಕರು<ref group="note">ಮೈಕೆಲ್‌ ಇ.ಲಾಶಿ (ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ನಾರ್ವಲ್‌ "ಚಾರ್ಲೀ" ಕ್ರಚರ್‌, III (ಎಡಿಆರ‍್ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಕರ್ಯಾನ್‍ ಫೊಸ್ಟಾರ್‌ (ಸಂಭಾಷಣಾ ಸಂಪಾದಕ), ಮಾರ್ಕ್‌ ಮೇಯರ್‌ (ಧ್ವನಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಟಿಮೊಥಿ ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್‌(ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಪಾಲ್‌ ಡಿಲ್ಲರ್‌ (ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗೊಮೆಜ್‌ (ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ), ಕ್ಯಾಸೇ ಕ್ರಾಬ್‌ಟ್ರೀ (ಫೋಲ್ರ‍್ ಕಲಾವಿದ), ಮೈಕೆಲ್‌ ಕ್ರಾಬ್‌ಟ್ರೀ (ಫೋಲೇ ಕಲಾವಿದ), ಮತ್ತು ಡಿನೊ ಮೊರಿಯಾನ(ಸಂಗೀತ ಸಂಪಾದಕ)</ref> "ಜಸ್‌ ಇನ್‌ ಬೆಲ್ಲೊ"ದ ಮೂರನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತಿಗಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="emmy1">{{cite web |url=http://firefox.org/news/articles/1657/1/Supernatural-News-Round-Up-Premiere-Date-Emmy-Nomination-and-More/Page1.html |title=http://firefox.org/news/articles/1657/1/Supernatural-News-Round-Up-Premiere-Date-Emmy-Nomination-and-More/Page1.html |date=July 18, 2008 |publisher=Firefox News |author=Gillian Carr |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2014-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417051038/http://firefox.org/news/articles/1657/1/Supernatural-News-Round-Up-Premiere-Date-Emmy-Nomination-and-More/Page1.html |url-status=dead }}</ref> ಪೈಲಟ್‌ ಕಂತು "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಸೌಂಡ್‌ ಎಡಿಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌: ಶಾರ್ಟ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌-ಸೌಂಡ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಫೊಲೇ" ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೊಲ್ಡನ್‌ ರೀಲ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೂ ಸಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.mpse.org/goldenreels/2006awards/2006tvnominees.html |title=2006 Golden Reel Award Nominees & Recipients: Television |date= |publisher=Motion Picture Sound Editors |author= |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2012-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223210049/http://www.mpse.org/goldenreels/2006awards/2006tvnominees.html |url-status=dead }}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಸ್ಯಾಲ್ವೇಷನ್‌‍" ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಆಲ್‌ ಹೆಲ್‌ ಬ್ರೆಕ್ಸ್‌ ಲೂಸ್‌, ಪಾರ್ಟ್ 2‌"ನ ಕೆಲಸಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 2007<ref>{{cite web |url=http://www.mpse.org/goldenreels/2007awards/2007tvnominees.html |title=2007 Golden Reel Award Nominees: Television |date= |publisher=Motion Picture Sound Editors |author= |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/5rzOrFdmU?url=http://www.mpse.org/goldenreels/2007awards/2007tvnominees.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008tvnominees.html |title=2008 Golden Reel Award Nominees: Television |date= |publisher=Motion Picture Sound Editors |author= |accessdate=2009-09-20 |archive-date=2013-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607160139/http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008tvnominees.html |url-status=dead }}</ref> ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದವು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಸರಣಿಯು 2006,<ref>{{Cite web |url=http://www.huntingtonnews.net/entertainment/060707-rutheford-mcg.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2007-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070827201401/http://www.huntingtonnews.net/entertainment/060707-rutheford-mcg.html |url-status=dead }}</ref> 2008<ref>http://www.sfuniverse.com/2008/02/21/the-2008-saturn-awards-are-announced/</ref> ಮತ್ತು 2009<ref>{{Cite web |url=http://scifiwire.com/2009/03/the-dark-knight-leads-as.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213150442/http://scifiwire.com/2009/03/the-dark-knight-leads-as.php |url-status=dead }}</ref> ರಲ್ಲಿ "ಬೆಸ್ಟ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಸಿರೀಸ್‌" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ನೇಮಕವಾಯಿತು. ಟೀನ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ನೇಮಕಗಳಾದವು, ಸರಣಿಯು "ಟಿವಿ- ಚಾಯ್ಸ್‌ ಬ್ರೇಕೌಟ್‌ ಶೋ"ಗೆ<ref name="teen2006">{{Cite web |url=http://www.imdb.com/Sections/Awards/Teen_Choice_Awards/2006 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2012-09-15 |archive-url=https://archive.today/20120915/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Teen_Choice_Awards/2006 |url-status=dead }}</ref> ನೇಮಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ "ಟಿವಿ-ಚಾಯ್ಸ್‌ ಬ್ರೇಕೌಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌"ಗಾಗಿ ಜಾನ್ಸೆನ್‌ ಎಕ್ಲಸ್‌ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="teen2006"/> ಜೆರಡ್‌ ಪಡೆಲಕ್ಕಿ 2007ರಲ್ಲಿ "ಚಾಯ್ಸ್‌ ಟಿವಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟರ್‌: ಡ್ರಾಮಾ" ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇಮಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>http://www.duckydoestv.com/2007/08/26/teen-choice-awards-tonight-on-fox/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630002643/http://www.duckydoestv.com/2007/08/26/teen-choice-awards-tonight-on-fox/ |date=2009-06-30 }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, ಸರಣಿಯು "ಫೇವರಿಟ್‌ ಸೈ-ಫಿ/ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಶೋ" ಗಾಗಿ ಪೀಪಲ್‌ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ನೇಮಕವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hollyscoop.com/tv/award-show/2009-peoples-choice-award-nominees-announced_1375.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607205109/http://www.hollyscoop.com/tv/award-show/2009-peoples-choice-award-nominees-announced_1375.aspx |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೆಯೇ, ಅದು ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಗೋಸ್ಟ್‌ಫೇಸರ್ಸ್‌" ಗಾಗಿ "ಔಟ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಇಂಡ್ಯುವಿಷಿಯಲ್‌ ಎಪಿಸೋಡ್‌ (ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ LGBT ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ)" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಡ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೂ ನೇಮಕವಾಯಿತು.<ref>http://www.duckydoestv.com/2009/01/27/20th-annual-glaad-media-awards-nominees-list/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507202046/http://www.duckydoestv.com/2009/01/27/20th-annual-glaad-media-awards-nominees-list/ |date=2010-05-07 }}</ref> ಸರಣಿಯ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವು ಸಹ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೇಮಕವಾಗಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಲ್ಬಿ ಪಾಲ್‌]] "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಟಿವಿ ಸಿರೀಸ್‌ (ಹಾಸ್ಯ ಅಥವಾ ನಾಟಕ)- ಗೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ರಿಂಗ್‌ ಯಂಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟರ್‌" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಂಗ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ನೇಮಕವಾದರು.<ref name="youngart2">http://www.youngartistawards.org/noms28.htm</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ದ ಕಿಡ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಆಲ್‌ರೈಟ್‌" ಗಾಗಿ "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಟಿವಿ ಸಿರೀಸ್‌-ಗೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ರಿಂಗ್‌ ಯಂಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟರ್‌"ಗೆ ನಿಕೊಲಸ್‌ ಎಲಿಯಾ ನೇಮಕವಾದರು. ಕಾಂಚಿಟ ಕ್ಯಾಂಪೆಲ್‌ ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಪ್ಲೇಥಿಂಗ್ಸ್‌" ಗಾಗಿ "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಟಿವಿ ಸಿರೀಸ್-ಗೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ರಿಂಗ್‌ ಯಂಗ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟರ್‌"ಗೆ ನೇಮಕವಾದರು.<ref name="youngart1">http://www.youngartistawards.org/noms29.html</ref> ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಹಾರ್ಮನ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಆಲ್‌ ಹೆಲ್‌ ಬ್ರೇಕ್ಸ್‌ ಲೂಸ್‌, ಪಾರ್ಟ್‌ 1" ಗಾಗಿ "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಗೆಸ್ಟ್‌ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಬೈ ಎ ಫೀಮೇಲ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್‌ ಸೀರೀಸ್‌" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಿಯೊ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.leoawards.com/nominees_2008.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://www.webcitation.org/5rZ7lAKe3?url=http://www.leoawards.com/nominees_2008.html |url-status=dead }}</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಂತು "ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ರಿಮೈನ್ಸ್‌"ನಲ್ಲಿ ಮಾಂಡೇ ಪ್ಲೇಡನ್‌ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.leoawards.com/nominees_2009.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2011-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201214126/http://www.leoawards.com/nominees_2009.html |url-status=dead }}</ref> === ಪುರಸ್ಕಾರ === ''[[ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲೀ]]'' ಯ ಟ್ಯಾನ್ನರ್ ಸ್ಟ್ರಾನ್ಸ್ಕಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್‌ ಬಿಯು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು "ಭಯಾನಕ ಸಿನಿಮಾ ಸರಣಿಗಳುಳ್ಳ ವಾರದ ಕಂತುಗಳಾಗಿ ಬರಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು, ಆದರೆ ಅದು "ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ '67 ಚೆವ್ವಿ ಇಂಪಾಲಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಕಿಕ್‌-ಆ‍ಯ್‌ಸ್‌ ದ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು".<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1531991,00.html|title=Supernatural: The Complete First Season (2006)|last=Stransky|first=Tanner|date=September 6, 2006|work=Entertainment Weekly|accessdate=2009-09-24|archive-date=2009-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090427145744/http://www.ew.com/ew/article/0,,1531991,00.html|url-status=dead}}</ref> ಜೆಫ್‌ ಸ್ವಿನ್‌ಡಾಲ್‌ನ ''[[ಮಾನ್ಸ್‌ಟರ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌]]'' ನ ಮೊದಲ ಭಾಗ "ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ",<ref name="mac2"/> ಅದರಲ್ಲಿರುವ "ಭಯಂಕರ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ನಟರ ನಡುವಿನ ಸಹೋದರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ" ಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಆ ಭಾಗವನ್ನು "ಕ್ಲಿಫ್‌ಹ್ಯಾಂಗರ್‌ನ ಒಂದು ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ" ಮುಗಿಸಿದ ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1198720.php|title=DVD Review: Supernatural - The Complete First Season|last=Swindoll|first=Jeff|date=September 6, 2006|publisher=[[Monsters and Critics]]|accessdate=2009-09-24|archive-date=2010-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101008003414/http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1198720.php|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವಿನ್‌ಡಾಲ್‌ ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹಳ ಆನಂದಿಸಿದರು, ಅದು "ಈಗ ಪಡಲೆಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಎಕ್ಲೆಸ್‌‍ ನಡುವಿನ ಸಹೋದರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="mac2">{{cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1354007.php/DVD_Review_Supernatural_-_The_Complete_Second_Season|title=DVD Review: Supernatural - The Complete Second Season|last=Swindoll|first=Jeff|date=September 10, 2007|publisher=[[Monsters and Critics]]|accessdate=2009-09-24|archive-date=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002142629/http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1354007.php/DVD_Review_Supernatural_-_The_Complete_Second_Season|url-status=dead}}</ref> ವಿಶೇಷ ಪಡೆಯ ಸೈನಿಕ ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ ಕೆವಿನ್‌ ವೈಸ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, 2007ರ ''ಅತೀಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಡಿವಿಡಿಗಳ ಮೊದಲ ಎರಡು ಭಾಗದ ಸರಣಿಗಳು ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಿನಂತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-stars-presented-w-13869.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/5rzOIfmDE?url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-stars-presented-w-13869.aspx |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಚಿನ್‌ಡಾಲ್‌ ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸಹ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು, ಅವರು "ಎರಿಕ್‌ ಕ್ರಿಪ್ಕೆ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ದೆವ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರಿರಲೇಬೇಕು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಬೆಲೆತಗ್ಗುವಿಕೆ ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಬಾಬ್ಬಿ ಸಿಂಗರ್‌ನ ([[ಜಿಮ್‌ ಬೀವರ್]]‌) ವೈಶಿಷ್ಯಗಳಿರುವ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಆನಂದಿಸಿದರು, ''[[ಡ್ಯೂಕ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಹಜಾರ್ಡ್‌]]'' ನ ಕೂಟರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1429895.php/Supernatural_-_The_Complete_Third_Season_%E2%80%93_DVD_Review|title=Supernatural: The Complete Third Season – DVD Review|last=Swindoll|first=Jeff|date=September 10, 2008|publisher=Monsters and Critics|accessdate=2009-09-26|archive-date=2013-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625024646/http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1429895.php/Supernatural_-_The_Complete_Third_Season_%E2%80%93_DVD_Review|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗಾಗಿ,ಅದು ಡೆನ್‌ ಆಫ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಡೆನಿಯಲ್‌ ಬೆಟ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌!'''' ಲೇಖಕರ ಮುಷ್ಕರದ ಕಾರಣ ಕಂತಿಗೆ ಅಡೆತಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ನಂಬಿಕೆ. ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗದೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ರೂಬಿ ಕ್ಯಾಟಿ ಕ್ಯಾಸಿಡಿ ಮತ್ತು ಬೇಲಾ [[ಲೌರೆನ್ ಕೋಹನ್]] ಅವರನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗದ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ವಿಷಾದದ ಭಾವನೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.denofgeek.com/Reviews/105198/supernatural_season_3_dvd_review.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2008-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081118135941/http://www.denofgeek.com/Reviews/105198/supernatural_season_3_dvd_review.html |url-status=dead }}</ref> ''ಐಜಿಎನ್'' ನ ಡಯಾನಾ ಸ್ಟೀಂಗ್ ಬೆರ್ಗೆನ್ ಅವರು ಡೀನ್ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನ ನಡುವಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಕಂತಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಥೆ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲುದು. ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಎನ್ನುವುದು ಅವಳ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿದ ಉಪಕಥೆಗಳಿಂದಾಗಿ "ಮುಗಿಯದ ದಾರಿ, ಹೊಸತಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ" ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಂತಾಗಿತ್ತು.<ref>http://tv.ign.com/articles/876/876511p1.html</ref> ಇನ್ನೋರ್ವ'' ವಿಕಾರ ರೂಪಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ'' ಪರೀಕ್ಷಕ ಜೂನ್ ಎಲ್. ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮನರಂಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವೀಕ್ಷಕರು ಒಳ್ಳೆಯದ್ದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1498683.php/Supernatural-The-Complete-Fourth-Season-%E2%80%93-DVD-Review|title=Supernatural: The Complete Fourth Season – DVD Review|last=L.|first=June|date=September 2, 2009|publisher=Monsters and Critics|accessdate=2009-09-26|archive-date=2010-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108022307/http://www.monstersandcritics.com/dvd/reviews/article_1498683.php/Supernatural-The-Complete-Fourth-Season-%E2%80%93-DVD-Review|url-status=dead}}</ref> ಸರಣಿಯು "ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ"ದಿಂದ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಎಂದು ಸ್ಟೀನ್ ಬೆರ್ಗೆನ್ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದವು ಕಂತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಮತ್ತು ದೇವದೂತ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮಿಶಾ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ರನ್ನು ಸ್ಟೀನ್ ಬೆರ್ಗೆನ್ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.<ref>http://tv.ign.com/articles/985/985366p1.html</ref> ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ''[[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್]] ಸರಣಿಯು ಟಿವಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ 50 ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ರನ್ನು "ಬೋ ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಕ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಡೆಮಾನ್ ಹಂಟಿಂಗ್" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://www.charlotteobserver.com/637/story/934114.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === ನಿಗೂಢ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ತನ್ನದೆ ಆದ ಅಭಿಮಾನಿ ವರ್ಗವನ್ನು ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20270843_3,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218135056/http://www.ew.com/ew/article/0,,20270843_3,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.theinsider.com/news/776792_Jensen_Jared_and_Supernatural_bringing_people_together_since_2005 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091013120323/http://www.theinsider.com/news/776792_Jensen_Jared_and_Supernatural_bringing_people_together_since_2005 |url-status=dead }}</ref> ವಿನ್ಸೆಸ್ಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ, ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೆಲ ಲೇಖಕರ ಜೊತೆಗೆ ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ<ref>http://tv.ign.com/articles/781/781304p2.html</ref> ಹಲವರು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳ ಕುರಿತು [[ಫ್ಯಾನ್ ಫಿಕ್ಷನ್]] ಬರೆದರು. ಲೇಖಕರು ಕೂಡ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-slash-this-is-wro-31170.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210165854/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-slash-this-is-wro-31170.aspx |url-status=dead }}</ref> ''ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ'' ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಅಬಿಮಾನಿ ಸಮ್ಮೇಳನ 2007ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/jensen-ackles-headed-to-firste-6330.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101004052750/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/jensen-ackles-headed-to-firste-6330.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡವು. ಅಮೆರಿಕ, ಯುರೋಪ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಣಿಯ ತಾರೆಗಳು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-stars-to-attend-c-10199.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314191702/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/supernatural-stars-to-attend-c-10199.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.gailoverholt.com/testscifi/2009/03/creation-entertainment-salute-to-supernatural-vancouver-canada/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711063012/http://www.gailoverholt.com/testscifi/2009/03/creation-entertainment-salute-to-supernatural-vancouver-canada/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.gilmoregirlsnews.com/2009/03/30/jared-padalecki-at-supernatural-event/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813194648/http://www.gilmoregirlsnews.com/2009/03/30/jared-padalecki-at-supernatural-event/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rogueevent.co.uk/spn/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831050244/http://www.rogueevent.co.uk/spn/index.html |url-status=dead }}</ref> ಜೈಲಿನಿಂದ ಲೂಸಿಫೆರ್ ಮುಕ್ತವಾಗುವ ಐದನೇ ಕಂತಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ''[[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್]]'' ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು [[hash tag]] "#ಲೂಸಿಫೇರ್ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದರು ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref name="twitter1"/><ref name="twitter2"/> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://blog.twitter.com/2009/04/twitter-search-for-everyone.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2013-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130429171643/http://blog.twitter.com/2009/04/twitter-search-for-everyone.html |url-status=dead }}</ref> ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿಯದ ''ಟ್ವಿಟ್ಟರ್'' ಬಳಕೆದಾರರು "#ದೇವರುಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ " ಎಂದು ಹಲವಾರು ಪೋಸ್ಟ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ದೂರುಗಳು ಬಂದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನಂತರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ ನಟ [[ಮಿಶಾ ಕಾಲಿನ್ಸ್]] ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ "#ಪಿ ಡಿಡ್ಡಿ ತನ್ನ ಟಿವಿಯಿಂದ ಹೆದರಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದವರಲ್ಲಿ [[ಪಿ.ಡಿಡ್ಡಿ]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಎನ್ನುವುದು ಹಲವಾರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಂಬಿಕೆ.<ref name="twitter1">http://www.buddytv.com/articles/supernatural/lucifer-is-coming-how-supernat-31138.aspx</ref><ref name="twitter2">http://www.buddytv.com/articles/supernatural/misha-collins-supernatural-fan-31194.aspx?pollid=600001057&amp;answer=600003597#poll600001057</ref> ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಈ ಸಂದಶಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buddytv.com/articles/supernatural/is-twitter-silencing-supernatu-31275.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-20 |archive-date=2010-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100302163509/http://www.buddytv.com/articles/supernatural/is-twitter-silencing-supernatu-31275.aspx |url-status=dead }}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|group=note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiquote|Supernatural (TV series)}} * [http://www.cwtv.com/shows/supernatural ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.itv.com/supernatural ''Supernatural'' ] at [[itv.com]] * {{imdb title|id=0460681|title=Supernatural}} {{Supernaturalnav}} {{DEFAULTSORT:Supernatural (Tv Series)}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೀತಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ವನ್ಚೌವೆರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನದ ಸರಣಿ ಸಿನಿಮಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2005ರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:WB ಗಣಕಯಂತ್ರ ಜಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:CW ಗಣಕಯಂತ್ರ ಜಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2000s ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ರವರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾರಾನಾರ್ಮಲ್ ದೂರದರ್ಶನ]] [[ವರ್ಗ:ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೌಂಡ್ ಮತ್ತು ವಿಷನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು]] a7arbr8emghgt9lxueoyzs1n91gq4zb 0 22464 1371859 1335363 2026-04-22T18:20:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371859 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} [[ಚಿತ್ರ:Lacanja burn.JPG|thumb|300px|ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಕಾಡನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು.]] [[ಚಿತ್ರ:Deforestation central Europe - Rodungen Mitteleuropa.jpg|thumb|249x249px|ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ]] '''ಅರಣ್ಯನಾಶ''' ಎಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಕ್ಕೊಳಪಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಮರಗಳು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ದೊರಕುವ [[ಇದ್ದಿಲ]]ನ್ನು ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಾನವರಿಂದ ಬಳಕೆಯಾಗಲ್ಪಡುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ತೆರವುಗೊಂಡ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾನವರು ಜಾನುವಾರುಗಳ [[ಮೇವಿ]]ಗಾಗಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಹಾಗೂ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅರಣ್ಯ ಪುನರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ]] ಮಾಡದೇ ಜನರು ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ವಾಸಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಗೆ ಆದ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ [[ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]] ನಾಶವಾಗಿದ್ದು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಶುಷ್ಕತೆ]] ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾತಾವರಣದ [[ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌]]ನ [[ಜೀವಿಗಳ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಏರುಪೇರಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಹತ್ತರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವಾದ [[ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ [[ಬಂಜರು ಭೂಮಿ]]ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೈಜ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಾತ್ಸಾರ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನ, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ, ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಡಿಲ ನೀತಿಗಳು ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶವಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯನಾಶ ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಅಳಿವು]], ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, [[ಮರುಭೂಮೀಕರಣ]]ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. [[GDP]] ತಲಾವಾರು ಆದಾಯ ಕನಿಷ್ಟ US$ 4,600ನಷ್ಟು ಇರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಏರಿಕೆಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://www.pnas.org/content/103/46/17574.short ರಿಟರ್ನಿಂಗ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಅನಲೈಜ್ಡ್ ವಿತ್ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228163213/http://www.pnas.org/content/103/46/17574.short |date=2019-12-28 }}, 2006, ಲೇ: ಪೆಕ್ಕಾ E. ಕೌಪ್ಪಿ (ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಭಾಗ, ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಜೆಸ್ಸಿ H. ಆಸುಬೆಲ್ (ಮಾನವ ಪರಿಸರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ರಾಕ್‌ಫೆಲ್ಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಜಿಂಗ್‌ಯುನ್‌ ಫಾಂಗ್ (ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ, ಪೀಕಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ S. ಮಾಥೆರ್ (ಭೂಗೋಳ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಭಾಗ, ಅಬೆರ್ದೀನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ರೋಜರ್ A. ಸೆಡ್ಜೋ (ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು), ಹಾಗೂ ಪೌಲ್ E. ವಾಗನರ್ (ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ವ್ಯವಸಾಯಿಕ ಪ್ರಯೋಗಕೇಂದ್ರ)</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2009/04/21/science/earth/21tier.html?_r=2 "ಯೂಸ್‌ ಎನರ್ಜಿ, ಗೆಟ್ ರಿಚ್ ಅಂಡ್ ಸೇವ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2009</ref> == ಮಾನವಜನ್ಯ ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು == ಸಮಕಾಲೀನ ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, [[ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡ]] ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,<ref>{{cite web | url=http://www.wrm.or last=Burgonio | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=January 3, 2008 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಸಮಾನತೆ]],<ref>{{cite web | url=http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/deforest/deforest.html | title=Global Deforestation | work=Global Change Curriculum | publisher=University of Michigan Global Change Program | date=January 4, 2006 | access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2010 | archive-date=ಜೂನ್ 15, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110615044847/http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/deforest/deforest.html | url-status=dead }}</ref> [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]<ref name="population1" /> ಹಾಗೂ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ಪೋಟ]],<ref>{{cite web | url=http://www.umich.edu/~gs265/society/deforestation.htm | title=The Choice: Doomsday or Arbor Day | author=Jocelyn Stock, Andy Rochen | accessdate=May 13, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090416161300/http://www.umich.edu/~gs265/society/deforestation.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://rainforests.mongabay.com/0816.htm | title=Impact of Population and Poverty on Rainforests | first=Rhett A | last=Butler | work=Mongabay.com / A Place Out of Time: Tropical Rainforests and the Perils They Face | accessdate=May 13, 2009}}</ref> [[ನಗರೀಕರಣ]]ವೂ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/1/0/7/4/8/p107488_index.html | title=Demographics, Democracy, Development, Disparity and Deforestation: A Crossnational Assessment of the Social Causes of Deforestation | last=Karen | work=Paper presented at the annual meeting of the American Sociological Association, Atlanta Hilton Hotel, Atlanta, GA, Aug 16, 2003 | accessdate=May 13, 2009 | archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081210160729/http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/1/0/7/4/8/p107488_index.html | url-status=dead }}</ref> ಜಾಗತೀಕರಣದ (ಕಾರ್ಮಿಕ, ಬಂಡವಾಳ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಹಾಗೂ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳ ಒಳಹರಿವು) ಪರಿಣಾಮವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ<ref>{{cite web | url=http://www.spa.ucla.edu/cgpr/docs/sdarticle1.pdf | title=Globalization, Forest Resurgence, and Environmental Politics in El Salvador | author=Susanna B. Hecht, Susan Kandel, Ileana Gomes, Nelson Cuellar and Herman Rosa | work=World Development Vol. 34, No. 2 | pages=308–323 | date=2006 | access-date=2010-02-04 | archive-date=2008-10-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081029090622/http://www.spa.ucla.edu/cgpr/docs/sdarticle1.pdf | url-status=dead }}</ref> ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದರೂ [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=9366 | title=The Double Edge of Globalization | publisher=Yale University Press | date=June 2007 | work=YaleGlobal Online | access-date=2010-02-04 | archive-date=2009-04-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090410154645/http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=9366 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://rainforests.mongabay.com/0805.htm | title=Human Threats to Rainforests—Economic Restructuring | first=Rhett A | last=Butler | work=Mongabay.com / A Place Out of Time: Tropical Rainforests and the Perils They Face | accessdate=May 13, 2009}}</ref> 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ [[ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಸಂಘಟನೆ]]ಯು (FAO) "ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕತೆ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇವೆ," ಹಾಗೂ "ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ"ಗಳಿಂದಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ."<ref name="population1">{{cite web | url=http://www.fao.org/sd/WPdirect/WPan0050.htm | title=Population and deforestation | author=Alain Marcoux | date=August 2000 | work=SD Dimensions | publisher=Sustainable Development Department, Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) | access-date=2010-02-04 | archive-date=2011-06-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110628184520/http://www.fao.org/sd/WPdirect/WPan0050.htm | url-status=dead }}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆನ್ ಕ್ಲೈಮೆಟ್ ಚೇಂಜ್ (UNFCCC) ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಯೇ ನೇರ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಜೀವನಾಧಾರದ ಕೃಷಿ 48% ನಷ್ಟು ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ; ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿ 32%ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ; ಮರಮುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು 14%ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಉರುವಲುಗಳಿಗಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು 5% ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/pub_07_financial_flows.pdf | author=UNFCCC | title=Investment and financial flows to address climate change | work=unfccc.int | publisher=UNFCCC | pages=81 |date=2007}}</ref> ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೇರಕಗಳು ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಅರಣ್ಯ ನಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಧಾಯಕ ಎಂದು ತೋರುತ್ತಿರುವುದೂ ಕೂಡ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="economicvalue">{{cite web | url=http://www.cbd.int/doc/external/academic/forest-es-2003-en.pdf | last=Pearce | first=David W | title=The Economic Value of Forest Ecosystems | work=Ecosystem Health, Vol. 7, no. 4 | month=December | year=2001 | pages=284–296}}</ref> ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಮಾಲೀಕರು ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದವರ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅರಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಗಮನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref name="economicvalue" /> ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಾದರೆ ಅರಣ್ಯಗಳು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ರೀತಿಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಂತಹ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಆದರೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಲು ಬಿಡದೆ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿವೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಾವು ಭರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ.<ref name="costarica">{{cite web | url=http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/RPAS/rpv?hm=HInit&afpf=x99-225.pdf&journal=cjfr&volume=30 | author=Erwin H Bulte; Mark Joenje; Hans G P Jansen | title=Is there too much or too little natural forest in the Atlantic Zone of Costa Rica? | work=Canadian Journal of Forest Research; 30:3 | year=2000 | pages=495–506}}</ref> ಪರಿಣಿತರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿರುವುದೇ ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸುವುದಿವುಲ್ಲ.<ref name="causesof">{{cite web | url=http://ideas.repec.org/a/oup/wbrobs/v14y1999i1p73-98.html | author=Arild Angelsen, David Kaimowitz | title=Rethinking the causes of deforestation: Lessons from economic models | work=The World Bank Research Observer, 14:1 | publisher=Oxford University Press | pages=73–98 |date=February 1999}}</ref><ref>{{cite web | url=http://studentresearch.wcp.muohio.edu/BiogeogDiversityDisturbance/ReflectionsDeforestCrisis.pdf | first=William F. | last=Laurance | title=Reflections on the tropical deforestation crisis | work=Biological Conservation, Volume 91, Issues 2-3 | date=December 1999 | pages=109–117 | access-date=2010-02-04 | archive-date=2006-09-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060908032336/http://studentresearch.wcp.muohio.edu/BiogeogDiversityDisturbance/ReflectionsDeforestCrisis.pdf | url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಬಡತನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವರ್ಗ ಬಡ ಜನರಿಗೆ ಇನ್ನಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬದುಕು ತಿಳಿದಿಲ್ಲದೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಹಣ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರಣ ಅವರು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="causesof" /> ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಗಿದೆ;<ref name="causesof" /> ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಕೇವಲ 8%ನಷ್ಟಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣ ಉತ್ತಮವಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.freenetwork.org/resources/documents/2-5Deforestationtropical.pdf | author=Helmut J. Geist And Eric F. Lambin | title=Proximate Causes and Underlying Driving Forces of Tropical Deforestation | date=February 2002 | work=BioScience, Vol. 52, No. 2 | pages=143–150 | access-date=2010-02-04 | archive-date=2011-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110726064720/http://www.freenetwork.org/resources/documents/2-5Deforestationtropical.pdf | url-status=dead }}</ref> ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರೇರಕಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆಯೆಂದು ಕೆಲವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://news.mongabay.com/Butler_and_Laurance-TREE.pdf | author=Butler, Rhett A. and Laurance, William F. | title=New strategies for conserving tropical forests | date=August 2008 | work=Trends in Ecology & Evolution, Vol. 23, No. 9 | pages=469-472}}</ref> 1960ರ ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜೀವನಾಧಾರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ-ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಾದ [[ವಲಸೆ]] (ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ) ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ (ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ) ಅರಣ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು, 1990ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ವಲಯಗಳು, ಹಾಗೂ ಅಪರಿಮಿತ ಕೃಷಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>ರುಡೆಲ್, T.K. 2005 "ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್: ರೀಜನಲ್ ಪಾತ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನರೇಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಲೇಟ್ 20ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ" ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ</ref> == ಪರಿಸರ ತೊಂದರೆಗಳು == === ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ === ಅರಣ್ಯನಾಶ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, [[ಹವಾಮಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಭೂಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತಿದೆ.<ref>{{citvbBJjwe web|url=https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2004/0603amazondry.html|title=NASA - Top Story - NASA DATA SHOWS DEFORESTATION AFFECTS CLIMATE}}</ref><ref name="newsfromafrica.org">{{cite web|url=http://www.newsfromafrica.org/newsfromafrica/articles/art_9607.html|title=Massive deforestation threatens food security|access-date=2010-02-04|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718105636/http://www.newsfromafrica.org/newsfromafrica/articles/art_9607.html|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.sciencedaily.com/articles/d/deforestation.htm ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403022805/http://www.sciencedaily.com/articles/d/deforestation.htm |date=2015-04-03 }}, ಸೈನ್ಸ್‌ಡೈಲಿ</ref><ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070511100918.htm ಕನ್‌ಫರ್ಮಡ್: ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್ ರೋಲ್], ಸೈನ್ಸ್‌ಡೈಲಿ, ಮೇ 11, 2007</ref> [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ]]ಗೆ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು,<ref>[http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000385/index.html ಭೂ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗೆ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಕಾರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805131750/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000385/index.html |date=2009-08-05 }}, [[FAO]]</ref><ref name="Fearnidel">ಫಿಲಿಪ್ M. ಫೆರ್ನಸಿಡೆಲ್ ಹಾಗೂ ವಿಲಿಯಂ F. ಲಾರೆನ್ಸ್, ''TROPICAL DEFORESTATION AND GREENHOUSE-GAS EMISSIONS'', ಎಕಲಾಜಿಕಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ 14, ಸಂಚಿಕೆ 4 (ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2004) pp. 982–986</ref> [[ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವಿಶ್ವದ ಸರಿಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fondationchirac.eu/en/deforestation/|title=Fondation Chirac » Deforestation and desertification}}</ref> [[ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತರ್‌‌-ಸರ್ಕಾರಿ ತಂಡ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯ ವಲಯಗಳ ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಮಾನವಜನ್ಯ]] [[ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌]]ನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="IPCC deforestation">http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315005004/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf |date=2011-03-15 }} IPCC ನಾಲ್ಕನೇ ಪರಿಶೀಲನಾ ವರದಿ, ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪು I ವರದಿ "ದ ಫಿಸಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ ಬೇಸಿಸ್‌‌", ವಿಭಾಗ 7.3.3.1.5 (p. 527)</ref> ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಉರುವಲುಗಳಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯದ ಅವನತಿಯು ([[ಜವುಗುಪ್ರದೇಶ]]ದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಒಟ್ಟಾರೆ 12%ನಷ್ಟು ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, 6ರಿಂದ 17%<ref>G.R.ವಾನ್ ದೆರ್ ವ್ರೆಫ್,D.C.ಮಾರ್ಟನ್,R.S.ಡಿಫ್ರೇಯ್ಸ್,J.G.J.ಆಲಿವಿಯರ್,P.S.ಕಸಿಭಾತ್ಲಾ,R.B.ಜಾಕ್ಸನ್,G.J.ಕೊಲ್ಲೆಟ್ಜ್ ಹಾಗೂ J.T.ರ್ರ್ಯಾಂಡರ್‌ಸನ್, ''CO<sub>2</sub> ಎಮಿಷನ್ ಫ್ರಂ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಲಾಸ್'', ನೇಚರ್ ಜಿಯೋಸೈನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ 2 (ನವೆಂಬರ್‌ 2009) pp. 737-738</ref> ದಷ್ಟು ಮಾನವಜನ್ಯ ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಸಸ್ಯಗಳು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ [[ವಾತಾವರಣ]]ದಿಂದ [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು([[ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌]] ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸಹಜ ಉಸಿರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮರ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಮಾತ್ರ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ವಾತಾವರಣದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಮರಮುಟ್ಟುಗಳ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುವ ಎರಡೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಮರಳಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮರವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟಾವು ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ನೆಡುವುದರಿಂದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>I.C. ಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌‌. "ದಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಸೈಕಲ್ ಅಂಡ್ ಅಟ್ಮಾಸ್ಪಿಯರಿಕ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌" IPCC, http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf |date=2009-08-04 }}</ref> ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡಿರುವ ಇಂಗಾಲವು ಮರಳಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯಗಳು ಇಂಗಾಲದ ಭಂಡಾರವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಸರದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಕರಗುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣದ ([[ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಹೀರುವಿಕೆ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗಾಲ ಚಕ್ರ]]ವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ) ನಡುವಣ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಅವನತಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (REDD) ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿರಂತರವಾದ ಕೆಲವು ಹವಾಗುಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಅವನತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲದ (GHG) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯ ನೀಡುವ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ".<ref>''ಬ್ರಿಂಗಿಂಗ್ ‘REDD’ ಇನ್‌ಟು ಎ ನ್ಯೂ ಡೀಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್'', ವ್ರೆಟ್ಜ್-ಕನೋನಿಕಾಫ್, L. ಗ್ಸಿಮೆನಾ ರೂಬಿಯೊ ಅಲ್ವರಾಡೊ, ಅನಾಲಿಸೀಸ್, n° 2, 2007, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಲೇಷನ್ಸ್.[http://www.iddri.org/Publications/Collections/Analyses/Why-are-we-seeing-REDD ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225042425/http://www.iddri.org/Publications/Collections/Analyses/Why-are-we-seeing-REDD |date=2007-12-25 }}</ref> ವಿಶ್ವದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ,<ref name="timesonline.co.uk">{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article664544.ece|title=How can you save the rain forest. October 8, 2006. Frank Field|access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2010|archive-date=ಮೇ 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517091952/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article664544.ece|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಒಟ್ಟು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರೂ ಅರಣ್ಯನಾಶವು [[ವಾತಾವರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಬ್ರೂಕರ್, ವಾಲೇಸ್ S. (2006). "ಬ್ರೀಥಿಂಗ್ ಈಸಿ: ಎಟ್ ಟು, O<sub>2</sub>." ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-2.1/broecker.htm.</ref><ref>ಮೊರನ್, E.F., "ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ದಿ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಅಮೇಜಾನ್", ಹ್ಯೂಮನ್ ಎಕಾಲಜಿ, Vol 21, No. 1, 1993"</ref> ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ದಹನ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವುದರಿಂದಾಗಿ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು CO<sub>2</sub> ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Fearnidel" /> ಅರಣ್ಯಗಳು [[ಇಂಗಾಲ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌]] ಹಾಗೂ ಇತರೆ [[ಮಲಿನಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜೀವಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ==== ಜಲಮಂಡಲ ==== ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಜಲಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮರಗಳು ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹೀರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಮರಗಳು ನೀರನ್ನು ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಒಣಹವೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wrm.org.uy/deforestation/UNreport.html|title=Underlying Causes of Deforestation: UN Report|access-date=2010-02-04|archive-date=2001-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20010411092448/http://wrm.org.uy/deforestation/UNreport.html|url-status=dead}}</ref> ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮಣ್ಣಿನ ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಣಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, [[ಸವಕಳಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ, ನೆರೆ ಹಾಗೂ [[ಭೂಕುಸಿತ]] ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.uwec.edu/jolhm/EH2/Rogge/index.htm|title=Deforestation and Landslides in Southwestern Washington|access-date=2010-02-04|archive-date=2012-08-05|archive-url=https://archive.is/20120805191140/http://www.uwec.edu/jolhm/EH2/Rogge/index.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/413717.stm ಚೀನಾಸ್ ಫ್ಲಡ್ಸ್: ಇಸ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಟು ಬ್ಲೇಮ್?], BBC ನ್ಯೂಸ್</ref> ಅರಣ್ಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಜಲಕುಹರ]]ಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನವಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ, ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳೇ ಜಲಕುಹರಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.azstarnet.com/sn/byauthor/244797|title=Underlying Causes of Deforestation: UN Report|access-date=2010-02-04|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206103926/http://www.azstarnet.com/sn/byauthor/244797|url-status=dead}}</ref> ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಕ್ಷಮತೆ, ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು [[ಆವಿಯ ರಚನೆ]] ವೇಗವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯನ್ನು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಿಟ್ಟು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಜಿನುಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಬದಲಿಗೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಜಲ ಭೂಮಿಯ ಒಳಪದರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ನೀರಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ನೀರಿಗಿಂತ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಜಲವು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಬಾಷ್ಪ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ]]ಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಗಾಳಿಬೀಸುವ ಕಡೆಗೆ ಇರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಜಲ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. 1950ರ ಹಾಗೂ 1980ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದಾಗಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} ಮರಗಳು ಹಾಗೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳು [[ಜಲಚಕ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ: * ಅವುಗಳ ಛಾವಣಿಯು [[ಆವಿಯ ಅವಕ್ಷೇಪನ]]ದ ಕೆಲ ಭಾಗವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣಗೊಂಡು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ([[ಛಾವಣಿ ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆ]]) ; * ಅವುಗಳ ತರಗೆಲೆಗಳು, ಕಾಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ತೊಗಟೆಗಳು [[ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಹೋಗುವ]] ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ; * ಅವುಗಳ ಬೇರುಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಒಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇಂಗಲು ಸಹಾಯಕವಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋರಂಧ್ರ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ– ದೊಡ್ಡ ಕೊಳವೆ ರೀತಿಯ ರಂಧ್ರಗಳು- ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ನೀರನ್ನು [[ಇಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; * ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ [[ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಆವಿಯಾಗುವ ಮೂಲಕ [[ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ; * ಅವುಗಳ [[ತರಗೆಲೆಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸಾವಯವ ಶೇಷ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. * ಅವುಗಳ ಎಲೆಗಳು [[ಬಾಷ್ಪ ವಿಸರ್ಜನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ [[ತೇವಾಂಶ]] ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಗಳು 99%ನಷ್ಟು ಜಲವನ್ನು ಬೇರುಗಳ ಮೂಲಕ ಸೆಳೆದು ಎಲೆಗಳ [[ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.ag.ndsu.edu/pubs/ageng/irrigate/eb66w.htm "ಸಾಯಿಲ್, ವಾಟರ್ ಅಂಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಟು ಇರಿಗೇಷನ್".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121125074838/http://www.ag.ndsu.edu/pubs/ageng/irrigate/eb66w.htm |date=2012-11-25 }} ನಾರ್ತ್ ಡಕೊಟ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮರಗಳ ಇರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿರುವ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಲ, ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಇರಬಹುದಾದ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಾನವನ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೋರಾಗಿ ಮಳೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದ ಪಾತ್ರವೂ ಇದ್ದು, ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೊಂದುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು ಸಿಹಿನೀರನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="timesonline.co.uk" /> ==== ಮಣ್ಣು ==== [[ಚಿತ್ರ:Hillside_deforestation_in_Rio_de_Janeiro.jpg|thumb|right|500px|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಜಕಾರೆಪಗುವಾದ ಮೊರೊ ಡ ಕೊವಾಂಕದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಣ..]] ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮಣ್ಣಿನ]] ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 6 ಶಾರ್ಟ್ [[ಟನ್ನು]]ಗಳು) ಸರಿಸುಮಾರು 2 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ. {{Citation needed|date=April 2008}} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶವು, ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮರಗಳ ತರಗೆಲೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ [[ವ್ಯರ್ಥಹರಿವಿನ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾಗಿ ಸವಕಳಿಯಾಗುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಅರಣ್ಯದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಉಪಯೋಗವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಕೂಡ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದ [[ಲೋಎಸ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿ]]ಯ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸವರಿಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸವಕಳಿ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಹಠಾತ್‌ ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಳದಿ ನದಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ನದಿಯ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ (ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನದಿಗೆ 'ಚೀನಾದ ಕಣ್ಣೀರ ಹೊಳೆ' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ). ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ನೈಋತ್ಯ USನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ, ಪೊದೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಎತ್ತರವಾದ ಮರಗಳ ಹೊದಿಕೆ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಮರಗಳ ನಡುವಿನ ಹುಲ್ಲಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಗಳ ಹೊದಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸವಕಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ US ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಯು ಬ್ಯಾಂಡೆಲಿಯೆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿ, ಮರಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಮುಂಚಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಸವಕಳಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಹಾಗೇನಾದರೂ ಮಣ್ಣಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅವುಗಳು [[ಆಧಾರಶಿಲೆ]]ಯ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣನ್ನೂ ಕೂಡ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇರುವ ಮಣ್ಣು ಕಂಡುಬರುವ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕುವುದರಿಂದ [[ಭೂಕುಸಿತ]]ಗಳಂತಹ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಬರೀ ಮರಗಳ ತೊಗಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಭೂಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ==== ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ==== ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.actionbioscience.org/environment/nilsson.html ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಡುಗಳು ಇವೆಯಾ? ಲೇ: ಸ್ಟೆನ್ ನಿಲ್‌ಸ್ಸನ್‌</ref> ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೆರವು ಅಥವಾ ನಾಶ ಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಡಿಲ ಪರಿಸರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.umich.edu/~gs265/society/deforestation.htm|title=Deforestation|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416161300/http://www.umich.edu/~gs265/society/deforestation.htm|url-status=dead}}</ref> ಅರಣ್ಯಗಳು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದು, [[ವನ್ಯಮೃಗ]]ಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ;<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2007/08/070808132022.htm ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಷೋಸ್ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್‌], ಸೈನ್ಸ್‌ಡೈಲಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 14, 2007</ref> ಇದೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೀರಿ, ಅರಣ್ಯಗಳು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಸ್ಯೌಷಧಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ತಾಣ]]ವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bmbf.de/en/12484.php|title=BMBF: Medicine from the rainforest|access-date=2010-02-04|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206015033/http://www.bmbf.de/en/12484.php|url-status=dead}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಬಯೊಟೋಪ್‌ಗಳು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಔಷಧಗಳ ಭರಿಸಲಾಗದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ([[ಟ್ಯಾಕ್ಸಾಲ್‌]]ನಂತಹವು), ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ [[ಅನುವಂಶೀಯ]] ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಕೂಡ (ಫಸಲುಗಳ ನಿರೋಧಶಕ್ತಿ) ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದಂತೆ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.bio-medicine.org/biology-news-1/Single-largest-biodiversity-survey-says-primary-rainforest-is-irreplaceable-1218-1/ ಸಿಂಗಲ್-ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಸರ್ವೆ ಸೇಸ್ ಪ್ರೈಮರಿ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಈಸ್ ಇರ್‌ರೀಪ್ಲೇಸೆಬಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814233654/http://www.bio-medicine.org/biology-news-1/Single-largest-biodiversity-survey-says-primary-rainforest-is-irreplaceable-1218-1/ |date=2009-08-14 }}, ಬಯೋ-ಮೆಡಿಸಿನ್, ನವೆಂಬರ್ 14, 2007</ref> ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ <ref>[https://web.archive.org/web/20050606235854/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/ecosystems/ecosystemsrainforestrev1.shtml ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ - ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್], BBC</ref><ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/11353/trforest.htm|title=Tropical Rainforest|access-date=2010-02-04|archive-date=2000-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20000302033338/http://library.thinkquest.org/11353/trforest.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ತಿಳಿದಿರುವ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು [[ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ,<ref>[http://www.reuters.com/article/environmentNews/idUSMAN18800220080620 U.N. ಕಾಲ್ಸ್ ಆನ್ ಏಷಿಯನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಟು ಎಂಡ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್], Reuters</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rain-tree.com/facts.htm|title=Rainforest Facts}}</ref> ಅರಣ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವು ಅಥವಾ ನಾಶಮಾಡಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ<ref>[https://web.archive.org/web/20050607001324/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/ecosystems/ecosystemsrainforestrev4.shtml ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೈನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ - ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ವಾಟರ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್ ಸೈಕಲ್‌], BBC</ref> ಪರಿಸರ [[ಹಾಳಾಗಿ]] ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿದೆ.<ref>[http://news.mongabay.com/2007/0702-gardner.html ಪ್ರೈಮರಿ ರೈನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಚರ್ ಇನ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ದ್ಯಾನ್ ಪ್ಲಾಂಟೋಷನ್ಸ್, ಸೆಕೆಂಡರಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್], ಜುಲೈ 2, 2007</ref> ವಿನಾಶದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಗೆಗಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref name="ReferenceB"/> ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು-ಪ್ರದೇಶಾವಾರು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಣ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಅಳಿವಿನ ಕುರಿತಾದ ಎಷ್ಟೋ ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="ReferenceA">^ ಟಿಮೊಥಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವೈಟ್‌ಮೂರ್, ಜೆಫ್ರಿ ಸೇಯರ್, 1992 "ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಎಕ್ಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ಸ್" ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಕಮಿಷನ್ ಆನ್ ಎಕಾಲಜಿ.</ref> ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ಮಾದರಿಗಳು ತಪ್ಪೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಸ್ಥಳ ನಾಶದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಳಿಗಳ ನಾಶ ಅಗುತ್ತವೆ ಎಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ.<ref name="ReferenceA" /> ಅರಣ್ಯನಾಶವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು-ಪ್ರದೇಶಾವಾರು ಮಾದರಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ಹರಡಿರುವ ತಳಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceB">ಪಿಮ್ಮ್, ಸ್ಟಾರ್ಟ್ L, ರಸ್ಸೆಲ್, ಗಾರೆಥ್ J, ಗಿಟ್ಟಲ್‌ಮನ್ನ್‌, ಜಾನ್ L, ಬ್ರೂಕ್ಸ್, ಥಾಮಸ್‌. 1995 "ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ" ಸೈನ್ಸ್ 269:5222 347-341</ref> ಮಳೆಕಾಡು ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ನಾವು 137 ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ಕೀಟಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 50,000 ತಳಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ.<ref name="rain-tree.com">{{cite web|url=http://www.rain-tree.com/facts.htm|title=www.rain-tree.com/facts.htm<!--INSERT TITLE-->}}</ref> ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡು ಅರಣ್ಯನಾಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾನವನ ನಿರಂತರವಾದ ಕೈವಾಡದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೇ [[ಹಾಲಸೀನ್‌‌ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶ]] ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>ಲೀಕಿ, ರಿಚರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ರಾಜರ್ ಲೆವಿನ್, 1996, ''ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಎಕ್ಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್: ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್‌ಕೈಂಡ್'', ಆಂಕರ್, ISBN 0-385-46809-1</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081206111054/http://www.independent.co.uk/environment/the-great-rainforest-tragedy-542135.html ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಾಜಡಿ], ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್</ref> ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಳಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ತನಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1 ತಳಿಗಳಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ತಳಿಗಳಿಂದ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 23,000 ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ. [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ 40%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಣಿ ಹಾಗೂ [[ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು]] 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/channel/life/endangered-species/dn3973 ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ ವೈಪ್‌ಔಟ್ ಫೇಸಿಂಗ್ ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಾ], ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್, 23 ಜುಲೈ 2003</ref> 1995ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ದತ್ತಾಂಶದ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ರೀತಿಯ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಅರಣ್ಯವು ಸಜಾತೀಯ ನೆಡುತೋಪುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ವಿನಾಶದಂಚಿಗೆ ತಲುಪಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕೆಲವಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಕುಲಗಳು ಪ್ರಬಲಗೊಂಡು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="ReferenceB" /> == ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ == ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಸರ್ಗದ ಇನ್ನಿತರೆ ಅಂಶಗಳು ವಿಶ್ವದ [[ಬಡವ]]ರ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ]]ವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಹಾಗೂ 2050ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ [[GDP]]ಯನ್ನು 7%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಬೊನ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ (CBD) ಪ್ರಮುಖ ವರದಿಯನ್ವಯ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7424535.stm ನೇಚರ್ ಲಾಸ್ 'ಟು ಹರ್ಟ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪೂರ್'], BBC ನ್ಯೂಸ್, ಮೇ 29, 2008</ref> ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳು ಹಾಗೂ ಉರುವಲುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅರಣ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಜಲ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಾನವನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಇಂದು, ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮರದಿಂದ ಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು [[ಕಾಗದ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಜನ ಕಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಮರಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಉರುವಲುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://atlas.aaas.org/pdf/63-66.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724210638/http://atlas.aaas.org/pdf/63-66.pdf |date=2011-07-24 }} ಅರಣ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು</ref> ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಮಾರ್ಪಾಟಾಗಿರುವುದು, ಅಥವಾ ಸಸ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳ ದುರ್ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಫಲವಾದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವುಂಟಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೇವೆಗಳು]] ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ). ಮರಗಳ ಫಸಲು ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]]‌, [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ವರಮಾನದ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿವೆ. ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಮರ ಕಡಿಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗೆ ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಡಾಲರ್‌ಗಳು ನಷ್ಟ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/0905.htm|title=Destruction of Renewable Resources}}</ref> ಮರಮುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಾಡಿರುವ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ನಿಯಮಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ ಹಾಗೂ ಮರಕತ್ತರಿಸುವ ಜನರ ಮೇಲೆ ದುಡ್ಡನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>[http://www.cgiar.org/Newsroom/releases/news.asp?idnews=663 ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ ಎಂದು CGIAR.orgನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609154857/http://www.cgiar.org/Newsroom/releases/news.asp?idnews=663 |date=2012-06-09 }}, ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 2007</ref> ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, "ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರತಿ ಟನ್‌ನ ಬಳಕೆಗೆ US$5ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ US$1ಗೂ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ". ಐರೋಪ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟನ್‌ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು 23 [[ಯೂರೊ]]ಗಳನ್ನು (ಸುಮಾರು US$35) ವ್ಯಯಿಸಬೇಕು.<ref>{{cite web|url=http://www.asb.cgiar.org/News/default.asp?a=%7B580BF3A6-9A50-4162-B059-80CF00046F24%7D|title=New ASB Report finds deforestation offers very little money compared to potential financial benefits at ASB.CGIAR.org}}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳು == {{See|Timeline of environmental events}} === ಪ್ರಾಚೀನತೆ === ನಾಗರೀಕತೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಆಗುವುದಕ್ಕೂ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೇ ಕೆಲವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="FutureEaters">{{Cite book|last=Flannery|first=T|year=1994 |title=The future eaters |publisher=Reed Books |place=Melbourne}}</ref> ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಥಮ ಆಧಾರವು [[ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>{{cite journal|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/119153736/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0|title=Clearances and Clearings: Deforestation in Mesolithic/Neolithic Britain|journal=Oxford Journal of Archaeology}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ಬಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ತೆರೆದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿರಬಹುದು.<ref name="FutureEaters" /> ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ 7000 BCಗೂ ಮುಂಚಿನ ಪುರಾವೆಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗದ [[ಅನ್ವೇಷಕರು]] ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಕೆಂಪು ಜಿಂಕೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾಡು ಹಂದಿ]]ಗಳಿಗೆ ಜಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಕಾರಿಲಸ್ ಕುಲ]]ದ, ರೂಬಸ್ ಕುಲದ, ಹುಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಟುಕು ಕುಲದ ಗಿಡಗಳು ನೆರಳು-ಸಹಿಷ್ಣು ತಳಿಗಳಾದ [[ಓಕ್]] ಹಾಗೂ [[ಆಷ್‌]]ಗಳನ್ನು [[ಪರಾಗಧೂಳಿ]]ನ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಿವೆ. ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ [[ಬಾಷ್ಪ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಳನಾಡುಗಳು [[ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾಗುತ್ತಿವೆ. [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 8400-8300 BC ಹಾಗೂ 7200-7000 BC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ [[ಎಲ್ಮ್‌ ಮರ]]ದ [[ಪರಾಗ]]ಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿದವು ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Néolithique 0001.jpg|thumb|250px|ಕಡಗಗಳು, ಕೊಡಲಿಗಳು, ಚಾಣಗಳು, ಹಾಗೂ ಹೊಳಪು ನೀಡುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಸೇರಿಂತೆ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.]] [[ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಸಮಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ]]ಗಾಗಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/254115/hand-tool/39205/Neolithic-tools|title=hand tool :: Neolithic tools -- Britannica Online Encyclopedia }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.archaeolink.co.uk/Neolithic-Age.html|title=Neolithic Age from 4,000 BC to 2,200 BC or New Stone Age|access-date=2010-02-04|archive-date=2007-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070304122056/http://www.archaeolink.co.uk/Neolithic-Age.html|url-status=dead}}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು 3000 BCಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಫ್ಲಿಂಟ್‌ನಿಂದಲ್ಲದೇ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ ದೊರಕುವ ಗಟ್ಟಿಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಡಲಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಲಾಂಗ್‌ಡೇಲ್‌ ಕೊಡಲಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌]]ನ [[ಪೆನ್ಮೆನ್ಮಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಲವು ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಅವುಗಳ ಅಪರಿಷ್ಕೃತ ರೀತಿಯನ್ನು ಕ್ವಾರಿಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿ, ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ರೂಪ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಿಂದ ಕೇವಲ ಕೊಡಲಿಯ [[ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬಲ]] ಹೆಚ್ಚುವುದಲ್ಲದೆ ಮರಗಳ ಒಳಹೊಕ್ಕುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ [[ಫ್ಲಿಂಟ್ ಕಲ್ಲನ್ನು]] ಅವುಗಳ ಮೂಲವಾದ [[ಗ್ರೈಂ ಗ್ರೇವ್ಸ್‌ನಿಂದ/ಹಾಳಾದ ಸ್ಮಶಾನಗಳಿಂದ]] ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಹಲವು ಗಣಿಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಮಿನೋವನ್]] [[ಕ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅರಣ್ಯನಾಶವಾದ ಆಧಾರ ದೊರಕಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ನಾಸಸ್ಸ್‌ನ ಅರಮನೆ]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು [[ಕಂಚಿನ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>C. ಮೈಕೆಲ್ ಹೊಗನ್. 2007. [http://www.themodernantiquarian.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes "ನಾಸಸ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನೋಟ್ಸ್"], ''ದಿ ಮಾಡ್ರನ್ ಆಂಟಿಕ್ವೇರಿಯನ್''</ref> === ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಇತಿಹಾಸ === ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಮಾನವರು ಗುಂಪು ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿದ್ದು ಅರಣ್ಯಗಳ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೇಟೆಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು. [[ಅಮೇಜಾನ್]], ಉಷ್ಣವಲಯ, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ, ಹಾಗೂ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web|url=http://www.school.eb.com/comptons/article-9310969?query=deforestation&ct=|title=www.school.eb.com/comptons/article-9310969?query=deforestation&ct=<!--INSERT TITLE-->}}</ref> ಮರಮುಟ್ಟುಗಳ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾದ ನಂತರವಷ್ಟೆ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಕಂಚಿನ ಯುಗದ 500-1,000 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸವಕಳಿ ನಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರಕಿದ್ದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸವಕಳಿಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಶೇಖರಣೆ ಆಗಿ ಕೃಷಿ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು [[ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಸ್‌]]ನ, ಜೀರೆಡ್ ವಾನ್ ಅಂದೆಲ್ ಹಾಗೂ ಸಹಲೇಖಕರು<ref>ಟೀರ್ದ್ H. ವಾನ್ ಅಂದೆಲ್, ಎಬರ್ಹಾರ್ಡ್ ಜಂಜೆರ್, ಆನ್ನಾ ಡೆಮಿಟ್ರಾಕ್, "ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಸಾಯಿಲ್ ಎರೋಷನ್ ಇನ್ ಪ್ರೀಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಗ್ರೀಸ್‌' ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ'' 17.4 (ವಿಂಟರ್ 1990), pp. 379-396</ref> ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. BCE ಪ್ರಥಮ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ತೀವ್ರರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ನಿರಂತರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸ್ಪಂದನಗಳಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಏಷ್ಯಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಿರಿಯಾ]]ದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ BCಯ ಅಂತ್ಯದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ (''e.g.'' [[ಕ್ಲಾರಸ್]], ಹಾಗೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾದ [[ಎಫೆಸಸ್]], [[ಪ್ರೈನ್]] ಹಾಗೂ [[ಮಿಲೆಟಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕಾದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು) ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಹೂಳು ತುಂಬುವಂತಹ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ]]ವು ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ]] ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.smithsonianmag.com/people-places/The_Mystery_of_Easter_Island.html "ದಿ ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಈಸ್ಟರ್ ಐಲೆಂಡ್"], ''ಸ್ಮಿತ್ಸೊನಿಯನ್ ಮ್ಯಾಗಜೈನ್'', ಏಪ್ರಿಲ್‌ 01, 2007</ref> [[ಜೇರಡ್ ಡೈಮಂಡ್]] ತನ್ನ ''[[ಕೊಲ್ಯಾಪ್ಸ್‌]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಈಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅವನತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 17ನೇ ಹಾಗೂ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ನಾಗರೀಕತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದುರ್ಬಳಕೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mongabay.com/09easter_island.htm|title=Historical Consequences of Deforestation: Easter Island|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429014142/http://mongabay.com/09easter_island.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/24/042.html|title=Jared Diamond, Easter Island's End}}</ref> [[ಬ್ರೂಗ್ಸ್‌]]ನ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತುಂಬುವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಂದರನ್ನು [[ಆಂಟ್‌ವೆರ್ಪ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿದರು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದ ಜನವಸತಿಗಳು (ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ) ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ರಿಯೇಜ್‌]]ನ ಎತ್ತರದ [[ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]], ಎರಡು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ನದೀಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನಾಗಿಸಿ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರೋಮನ್ನರ ವಸಾಹತನ್ನು ಮೆಕ್ಕಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲದೇ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳತ್ತ ಸಾಗಿತು; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ರಿಯೇಜ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಲತೊರೆಗಳ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ದನಗಳ ಮೇವಿಗಾಗಿ ತೆರವು ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2008}} ಅರಣ್ಯವನ್ನುನಾಶ ಮಾಡಿ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಗತಿಯ ಸುಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡಿತು (e.g. ನಿರ್ಮಾಣ, ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ, ಕುಂಬಾರಿಕೆ). ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡದೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳು ದೊರಕುವುದೇ ಪ್ರಯಾಸದ ಕೆಲಸವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪುರಾತನ [[ಏಷ್ಯಾ ಮೈನರ್‌]]‌ನ ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಆದಂತೆಯೇ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಉರುವಲುಗಳು, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=November 2008}} ಜನರು ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವಂತೆಯೇ (ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವಂತೆ) ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಒತ್ತಡಗಳು ಬೆಳೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಡಿನ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು (ಹಾಗೂ ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, e.g. ಉರುವಲುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಅಥವಾ ಹಂದಿಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು) ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜೀವಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಿಟ್ಟರು. ಶ್ರೀಮಂತರ (ಅಂತಸ್ತಿನ ಮಂದಿ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಪಾದ್ರಿಗಳು) ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ಬೇಟೆಯಂತಹ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Citation needed|date=November 2008}} ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ (ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿ) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ 'ಮೊದಲಿಗ'ರಾದರು (ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಬೆನೆಡಿಕ್ಟೀನ್]] ಹಾಗೂ [[ವಾಣಿಜ್ಯ]] ಬೇಡಿಕೆಗಳು) ಹಾಗೂ ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಹಣದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಕೆಲವು [[ಜಮೀನ್ದಾರರು]] ರೈತರನ್ನು (ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುವಂತೆ) ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಚಿಂತಕರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ ಕೃಷಿವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಪ್ಲೇಗುಮಾರಿ]] ಅಥವಾ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದಾಗಿ (e.g. ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪಿನ ಮಧ್ಯೆ [[ಚೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್‌]]ರ [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] ಪಂಗಡಕ್ಕಾಗಿ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕದನ]]) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಬೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು, ಇದರಿಂದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಬರಿದಾಗತೊಡಗಿದವು. ನಿಸರ್ಗವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ [[ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಅರಣ್ಯ]]ಗಳು ಮೂಲ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 1100ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ 1500 ADಯ ವರೆಗೆ, ನಡೆದ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಅತಿಯಾದ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಐರೋಪ್ಯ (ಕರಾವಳಿ) ನೌಕೆಗಳ ಮಾಲೀಕರು 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮರದ ಹಾಯಿದೋಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪರ್ಯಟನೆ, [[ವಸಾಹತೀಕರಣ]], [[ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ]] – ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಗರದಾಚೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಹಲವಾರು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸ್ಪೇಯ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆದಂತೆಯೇ [[ದರೋಡೆ]]ಗಳೂ ಕೂಡ ಅರಣ್ಯಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ವಸಾಹತುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು (ಲೂಟಿ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಪಶು, ನೆಡುತೋಪುಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ, ಇತರೆ.) ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ಧರಿಂದಾಗಿ ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿತು{{Citation needed|date=December 2009}} ''ಚೇಂಜಸ್‌ ಇನ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌'' (1983) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಕ್ರೊನನ್‌‌]], 17ನೇ-ಶತಮಾನದ ಆಂಗ್ಲ ವಸಾಹತುದಾರರ [[ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಗ ತಾನೆ ನೆಲೆನಿಂತವರು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ನೆರೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ನೆರೆಹಾವಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. [[ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪಿನ ಆರಂಭ]]ದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿ]]ನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು; ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪುರಾತನ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶಕ್ಕೊಳಗಾದವೆಂದರೆ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್]] ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ [[ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಹೊರಸೆಳೆಯದ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಟ್ರಾಫ್ಲಾಗರ್‌ನಲ್ಲಿನ (1805) ನೆಲ್ಸನ್‌ರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ]] ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಲಿತ 6,000 ಓಕ್ ಮರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೌಕಾದಳಕ್ಕೆ ಓಕ್ ಮರಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಕೊಲ್ಬೆರ್ಟ್]] [[ಓಕ್]] ನೆಡುತೋಪುಗಳನ್ನು ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟನು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಲಿತನಂತರ, ಆದರೆ ಹಡಗಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆದುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ [[ನಾರ್ಮನ್ F. ಕ್ಯಾಂಟರ್‌]]ರ ಸಾರಾಂಶ ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಸಮಯಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ:<ref>''ದಿ ಸಿವಿಲೈಜೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಡ್ಲ್ ಏಜಸ್ : ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಸಿವಿಲೈಜೇಷನ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (1993) pp 564f.</ref> {{Quote|Europeans had lived in the midst of vast forests throughout the earlier medieval centuries. After 1250 they became so skilled at deforestation that by 1500 they were running short of wood for heating and cooking. They were faced with a nutritional decline because of the elimination of the generous supply of wild game that had inhabited the now-disappearing forests, which throughout medieval times had provided the staple of their carnivorous high-protein diet. By 1500 Europe was on the edge of a fuel and nutritional disaster [from] which it was saved in the sixteenth century only by the burning of soft coal and the cultivation of potatoes and maize.}} == ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯುಗ == 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಉಗಿದೋಣಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಉಗಿದೋಣಿ/ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ತಟಗಳ ಅರಣ್ಯನಾಶವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ [[ಮಿಸಿಸ್ಸಿಪಿ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಾಗೂ ಅತಿಯಾದ ನೆರೆಹಾವಳಿಯಂತಹ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಉಗಿದೋಣಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ತಮ್ಮ ಉಗಿ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಉರುವಲುಗಳಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನದಿತಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಓಹಿಯೊ ನದಿ]] ಜೊತೆಗೆ ಹಾಗೂ [[St. ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಮಿಸಿಸ್ಸಿಪಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಅದರ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಸಂಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ನ್ಯಾಗ್‌ಪುಲ್ಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನದಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ 100ರಿಂದ 200 ಅಡಿ ದೂರದವರೆಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌ ದೇಶ]]ದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ವಸಾಹತುಗಳಾದ, [[ಕಾಸ್ಕಾಸ್ಕಿಯಾ]], [[ಚಹೋಕಿಯಾ]] ಹಾಗೂ St. ಫಿಲಿಪ್ಪೀಗಳಲ್ಲಿ, 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನೆರೆಹಾವಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಗುಳೇ ಹೊರಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು ನಷ್ಟವಾದಂತಾಗಿದೆ.<ref>F. ಟೆರ್ರಿ ನಾರಿಸ್, "ವೇರ್ ಡಿಡ್ ದಿ ವಿಲೇಜಸ್ ಗೊ? ಸ್ಟೀಮ್‌ಬೋಟ್ಸ್, ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್, ಅಂಡ್ ಆರ್ಕಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಲಾಸ್ ಇನ್ ದಿ ಮಿಸಿಸ್ಸಿಪಿ ವ್ಯಾಲಿ", in ''ಕಾಮನ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ: ಎನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ St. ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌'', ಆಂಡ್ರೂ ಹರ್ಲೆ, ed., St. ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌, MO: ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1997, pp. 73-89</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ-ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾನಾಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:Bolivia-Deforestation-EO.JPG|thumb|250px|ಪೂರ್ವ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಟೈರಸ್ ಬಾಜಸ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವ ಜನ್ಯ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪಥದ ಚಿತ್ರ]] 1852ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Wilson">[[E. O. ವಿಲ್ಸನ್]], 2002, ''ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'', ವಿಂಟೇಜ್ ISBN 0-679-76811-4</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2008/jul/01/forests.conservation ಭೂಪಟವು ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ], guardian.co.uk, ಜುಲೈ 1, 2008</ref> 1947ನೇ ಇಸವಿಯ ತನಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು<ref name="worldbook">ಮೇಕಾಕ್, ಪೌಲ್ F. ''[http://www.worldbookonline.com/wb/article?id=ar704660 ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. ವರ್ಲ್ಡ್‌ಬುಕ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌.</ref> ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ 15 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 16 ದಶಲಕ್ಷ km<sup>2</sup> (5.8 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 6.2 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಮೈಲಿ) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಪರಿಪೂರ್ಣ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯ]]ಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು —7.5 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 8 ದಶಲಕ್ಷ km<sup>2</sup> (2.9 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 3 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಮೈಲಿ)—ಅರಣ್ಯವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Nielsen">ರಾನ್ ನೀಲ್ಸನ್, ''ದಿ ಲಿಟ್ಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್: ಸೆವೆನ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಷೇಪಿಂಗ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಅಫ್ ಅವರ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್'', ಪಿಕಾಡರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ (2006) ISBN 978-0-312-42581-4</ref><ref>[http://www.nature.org/rainforests/explore/facts.html ಮಳೆಕಾಡುಗಳು – ಮಳೆಕಾಡನ್ನು ಕುರಿತಾದ ನೈಜ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ].</ref> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋದರೆ (ಅವುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ),<ref name="worldbook" /> 2030ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ,<ref name="Wilson" /><ref name="Nielsen" /> ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಕಾಡು ಅವನತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Wilson" /> 80%ನಷ್ಟು ಕಾಡು ನಾಶವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Wilson" /> ಮಳೆಕಾಡು ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ಇರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡಿನ ಐದನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗ 1960ರಿಂದ 1990ನೇ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ನಾಶವಾಗಿವೆ, 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಶ್ವದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ 14%ನಷ್ಟು ಮಳೆಕಾಡುಗಳು 6%ಗೆ ಕುಸಿದಿವೆ,<ref name="rain-tree.com" /> ಹಾಗೂ 2090ನೇ ಇಸವಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳೂ ಸಹ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಕೆಲವು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="rain-tree.com" /> ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಲೀಡ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಲಾನ್ ಗ್ರೇಂಗರ್‌, ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ನಾಶವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಆಡಮ್, ಡೇವಿಡ್. [https://www.theguardian.com/environment/2008/jan/08/forests.climatechange ""ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಡ್"]. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ಜನವರಿ 5, 2008</ref> ''[[ದಿ ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲಿಸ್ಟ್]]'' ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕ [[ಬ್ಜೋರ್ ಲಂಬೋರ್ಗ್]], ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯದ ಹೊದಿಕೆ ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.econlib.org/library/Enc/EnvironmentalQuality.html|title=www.econlib.org/library/Enc/EnvironmentalQuality.html<!--INSERT TITLE-->}}</ref><ref>{{cite book | author=[[Bjørn Lomborg]] | title=The Skeptical Environmentalist | year=2001 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆ ಮಳೆ ಕಾಡಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ 50 ಎಕರೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಅರಣ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2009/01/30/science/earth/30forest.html?_r=2&amp;hp=&amp;pagewanted=print ನ್ಯೂ ಜಂಗಲ್ ಪ್ರಾಮ್ಟ್ ಎ ಡಿಬೆಟ್ ಆನ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್], ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 30, 2009.</ref> ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದಂತೆ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ +/- 50%ನಷ್ಟು ತಪ್ಪು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇರಬಹುದು,<ref>ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತಾದ ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರೀ ತಂಡ (2000). ''[https://books.google.com/books?id=9b91zn_txQgC&amp;printsec=frontcover&amp;cad=0#PPP1,M1 ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್, ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್ ಚೇಂಜ್ ಅಂಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ.]'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. {{page number |date=May 2009}}</ref> ಇದರ ನಡುವೆ 2002ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಿದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪ್ರಕಾರ ತೇವಭರಿತ ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 5.8 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ 23%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಅಕಾರ್ಡ್, ಹಗ್ D ಈವಾ, ಹನ್ಸ್-ಜುರ್ಗೆನ್ ಸಿಟ್ಬಿಗ್, ಫಿಲಿಪ್ ಮೇಆಕ್ಸ್ (2002). [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12169731 ""ಡಿಟರ್ಮಿನೇಷನ್ ಆಫ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ರೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಹ್ಯೂಮಿಡ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್."] ''ವಿಜ್ಞಾನ'' 297:5583: pp. 999-1003.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಿದ ಹೊಸ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು [[ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಹಿಂದೆ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜ್ಹಾ, ಅಲೋಕ್. [https://www.theguardian.com/environment/2005/oct/21/brazil.conservationandendangeredspecies ""ಅಮೇಜಾನ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ವ್ಯಾನಿಷಿಂಗ್ ಅಟ್ ಟ್ವೈಸ್ ರೇಟ್ ಆಫ್ ಪ್ವಿಯಸ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್"]. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ‍ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 21, 2002.</ref><ref>[http://www.csmonitor.com/2005/1021/p04s01-sten.html ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಮೇಜಾನ್ ಅರಣ್ಯದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು], csmonitor.com</ref> ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಗಳು [[ಕುನೆಟ್ಜ್‌ ತಿರುವ]]ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದರೆ,<ref>http://www.aseanenvironment.info/Abstract/41014849.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235124/http://aseanenvironment.info/abstract/41014849.pdf |date=2016-03-04 }} ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಕುನೆಟ್ಜ್ ಕರ್ವ್:ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ</ref> ಹಾಗೇನಾದರೂ ಅದೇ ನಿಜವಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಯೂ ಪುನರ್ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಅರಣ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ (e.g., ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿನಾಶ) ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.env-econ.net/2006/11/a_deforestation.html ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್: ಎ ಡೀಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಕುನೆಟ್ಜ್ ಕರ್ವ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206020618/http://www.env-econ.net/2006/11/a_deforestation.html |date=2008-12-06 }}, ನವೆಂಬರ್ 22, 2006</ref><ref>{{cite web|url=http://ideas.repec.org/a/eee/deveco/v58y1999i1p231-244.html|title=Is there an environmental Kuznets curve for deforestation?}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ [[ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್‌]]ನ (FAO) 2005ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ವರದಿಯು ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 13 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref name="pantropical">{{cite web | url=http://www.fao.org/docrep/004/y1997e/y1997e1f.htm | title=Pan-tropical Survey of Forest Cover Changes 1980-2000 | work=Forest Resources Assessment | publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) | location=Rome, Italy}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/DOCREP/MEETING/003/X9591E.HTM|title=www.fao.org/DOCREP/MEETING/003/X9591E.HTM<!--INSERT TITLE-->}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದೂ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ತೀವ್ರ ಗತಿಯ ಪ್ರಮಾಣಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಇತರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.worldwatch.org/node/4521 ವರ್ಲ್ಡ್‌ವಾಚ್: ವುಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಇನ್ಕ್ರೀಸ್ &amp; ರೀಸೆಂಟ್ ಕಂಟೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025184730/http://www.worldwatch.org/node/4521 |date=2008-10-25 }}, [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ವಾಚ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ]]</ref> ಲಂಡನ್‌-ಮೂಲದ [[ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನ]]ವೊಂದು, "UN ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅರಣ್ಯವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 10%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಮರಗಳು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಅರಣ್ಯದ ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆಯಾದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅದು ಸವನ್ನಾದಂತಹ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಳಾದ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ."<ref name="news.mongabay.com">{{cite web|url=http://news.mongabay.com/2005/1115-forests.html|title=World deforestation rates and forest cover statistics, 2000-2005}}</ref> FAO ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ವಿಧಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ,<ref>ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ನೆಲೆಗಳಿರುವ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮಳೆಕಾಡಿನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇರುವ ಶುಷ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಭಯಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಂಠಿತವಾದರೂ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳು (ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವುದು) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ.</ref> ಹಾಗೂ ಆ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಆಯಾ ದೇಶಗಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ನೀಡುವ ವರದಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿವೆ,<ref>{{cite web|url=http://news.mongabay.com/2008/0629-deforestation.html|title=Remote sensing versus self-reporting}}</ref> ಇವುಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವಂತಹ ಅನಧಿಕೃತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದಂತೆ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 80%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿ 42%ನಷ್ಟು ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿವೆ, ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಈ ರೀತಿಯ ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು 80%ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌, 2006. ''ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಲಾ ಎನ್ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್''.) (ದಿ ಪೆರುವಿಯನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಲಾ ಸೊಸೈಟಿ (2003). ''ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಆನ್ ದಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಷನ್ ಆಫ್ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಫ್ ಇಲ್ಲೀಗಲ್ ಲಾಗಿಂಗ್ ವಿತ್ ಎ ವೀವ್ ಟು ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಪೆರು.''.)</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ನಾಶವು ಪರಿಸರದ ಅಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. 1900ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ 90%ನಷ್ಟು ಕರಾವಳಿ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgeographic.com/eye/deforestation/effect.html|title=National Geographic: Eye in the Sky — Deforestation|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422132805/http://www.nationalgeographic.com/eye/deforestation/effect.html|url-status=dead}}</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, 88%ನಷ್ಟು ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.csupomona.edu/~admckettrick/projects/ag101_project/html/size.html|title=Rainforests & Agriculture|access-date=2010-02-04|archive-date=2012-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930064512/http://www.csupomona.edu/~admckettrick/projects/ag101_project/html/size.html|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಉಳಿದಿರುವುದು [[ಅಮೇಜಾನ್ ನದಿತಟ]], [[ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು]] ಸುಮಾರು 4 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A925913 ಅಮೇಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು], BBC</ref> ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 2000ದಿಂದ 2005ನೇ ಇಸವಿಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]]— ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಅರಣ್ಯಗಳ 1.3%ನಷ್ಟು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ— ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣವಲಯ ಏಷ್ಯಾ.<ref name="news.mongabay.com" /> In [[Central America]], two-thirds of lowland tropical forests have been turned into pasture since 1950 and 40% of all the rainforests have been lost in the last 40 years[[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, 1950ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ ಕೆಳನಾಡಿನ ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗವನ್ನು ದನಗಳ ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಕಳೆದ 40 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 40%ನಷ್ಟು ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ನಾಶವಾಗಿದೆ.<ref name="ru.org">{{cite web|url=http://www.ru.org/ecology-and-environment/the-causes-of-tropical-deforestation.html|title=The Causes of Tropical Deforestation|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627031547/http://www.ru.org/ecology-and-environment/the-causes-of-tropical-deforestation.html|url-status=dead}}</ref> [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ತನ್ನ [[ಮಾಟಾ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಾ]] ಅರಣ್ಯದ 90-95%ರಷ್ಟು ಭಾಗದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://kids.mongabay.com/lesson_plans/lisa_algee/deforestation.html|title=What is Deforestation?}}</ref> [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌]] ತನ್ನ ಪೂರ್ವ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.iucn.org/where/global/index.cfm?uNewsID=87 IUCN - ಮೂರು ಹೊಸ ತಾಣಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114052147/http://www.iucn.org/where/global/index.cfm?uNewsID=87 |date=2009-01-14 }}, ಜೂನ್‌ 27, 2007</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newscientist.com/data/images/archive/1717/17173001.jpg|title=Madagascar's rainforest|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327183443/http://www.newscientist.com/data/images/archive/1717/17173001.jpg|url-status=dead}}</ref> 2007ನೇ ಇಸವಿಯಂತೆ, [[ಹೈಟಿ]]ಯ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 1%ಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅರಣ್ಯ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.satglobal.com/cfpap2.htm|title=International Conference on Reforestation and Environmental Regeneration of Haiti}}</ref> [[Mexico]], India, the [[Philippines]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]], [[Thailand]], [[Myanmar]], [[Malaysia]], [[Bangladesh]], China, [[Sri Lanka]], [[Laos]], [[Nigeria]], the [[Democratic Republic of the Congo]], [[Liberia]], [[Guinea]], [[Ghana]] and the [[Côte d'Ivoire]], have lost large areas of their rainforest[[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], ಭಾರತ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]]‌, [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]], [[ಥೈಲೆಂಡ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]], [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಚೀನಾ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಲಾವೊಸ್]]‌, [[ನೈಜೀರಿಯಾ]], [[ಡೆಮಾಕ್ರೆಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕಾಂಗೊ]], [[ಲೈಬೀರಿಯ]], [[ಗಿನಿಯಾ]], [[ಘಾನಾ]] ಹಾಗೂ [[ಕೋಟ್ ಡಿ ಐವಿಯಾರ್‌]]ಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mongabay.com/deforestation_rate_tables.htm|title=Chart - Tropical Deforestation by Country & Region}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rainforestweb.org/Rainforest_Destruction/|title=Rainforest Destruction|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105185603/http://www.rainforestweb.org/Rainforest_Destruction|url-status=dead}}</ref> ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.usatoday.com/news/world/environment/2008-01-24-brazil-amazon_N.htm 2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇಜಾನ್‌ ಕಾಡಿನ ಅರಣ್ಯನಾಶ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ], USATODAY.com, ಜನವರಿ 24, 2008</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/brazil/story/0,,1488468,00.html|title=Rainforest loss shocks Brazil}}</ref> == ಪ್ರದೇಶವಾರು ಅರಣ್ಯನಾಶ == {{Main|Deforestation by region}} ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಸುತ್ತ ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು [[ಪರಿಸರವಾದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. == ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು == === ರೆಡ್ಯೂಸಿಂಗ್ ಎಮಿಷನ್ ಫ್ರಮ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಡೀಗ್ರೆಡೇಷನ್‌ (REDD) === {{Main|Reducing emissions from deforestation and forest degradation}} ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ [[ರೆಡ್ಯೂಸಿಂಗ್ ಎಮಿಷನ್ ಫ್ರಮ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಡೀಗ್ರೆಡೇಷನ್‌]] (REDD) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ನಾಶವಾದ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಹಣದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಣವೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ, ಆದರೂ 2009ನೇ ಇಸವಿಯ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[UN ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆನ್ ಕ್ಲೈಮೆಟ್ ಚೇಂಜ್]] (UNFCCC) ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಾರ್ಟೀಸ್‌-15 (COP-15) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅರಣ್ಯವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರೆ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು 2010–2012ನೇ ಇಸವಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ USD 30 ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last= |first= |title= Copenhagen Accord of 18 December 2009 |pages= |publisher=UNFCC |date= [[2009]] |url= http://unfccc.int/files/meetings/cop_15/application/pdf/cop15_cph_auv.pdf |accessdate= 2009-12-28}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶದ REDDಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಗತಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸಾಧನಗಳು, ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೂರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ]] FORMAದೊಂದಿಗೆ (ಅರಣ್ಯ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ) [http://www.cgdev.org/section/initiatives/_active/forestmonitoringforactionforma ] ಹಾಗೂ [[ಗ್ರೂಪ್‌ ಆನ್‌ ಅರ್ಥ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಷನ್ಸ್‌]] ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಟ್ರಾಕಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌‌ನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟರು[http://portal.geo-fct.org/national-demonstrators/browser ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521201724/http://portal.geo-fct.org/national-demonstrators/browser |date=2010-05-21 }}. COP-15ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ<ref>{{cite news |last= |first= |title= Methodological Guidance |pages= |publisher=UNFCC |date= [[2009]] |url= http://unfccc.int/files/na/application/pdf/cop15_ddc_auv.pdf |accessdate= 2009-12-28}}</ref> === ವ್ಯವಸಾಯ === [[ಮಿಶ್ರ]]ತಳಿಗಳು, [[ಹಸಿರುಮನೆ]], [[ಸ್ವಜನ್ಯ]] ತೋಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ [[ಜಲಕೃಷಿ]]ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬೆಳೆಫಸಲನ್ನು ಪಡೆಯಲು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಿಂಪಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಆವರ್ತ [[ಬೇಸಾಯ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಚೈತನ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಶುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆವರ್ತ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಖನಿಜಗಳು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} === ಅರಣ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ === ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಮಾಜವೂ ಕೂಡ ನಾಶ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಟೊಂಗಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಆಡಳಿತಗಾರರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು,<ref>ಡೈಮಂಡ್, ಜಾರೆಡ್‌ ''ಕೊಲ್ಯಾಪ್ಸ್: ಹೌ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಚೂಸ್ ಟು ಫೇಯ್ಲ್ ಆರ್ ಸಕ್ಸೀಡ್'' ; ವೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್ 2004, ಪುಟಗಳು 301-302</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ ಜಪಾನಿನ [[ಟೊಕುಗಾವ]]ದಲ್ಲಿ, ಹದಿನೇಳು ಹಾಗೂ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ,<ref>ಡೈಮಂಡ್, ಪುಟಗಳು 320-331</ref> ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಇತರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಷೋಗನ್‌ಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಅರಣ್ಯನಾಶದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು [[ವೃಕ್ಷಪಾಲನೆ]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ''ಉತ್ತಮ ಮಳೆ'' ಯಾಗುವುದು, ''ಶುಷ್ಕತೆಯಿಲ್ಲದ'' ಹಾಗೂ ''ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ [[ಮಣ್ಣಿನ]]'' ([[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]] ಅಥವಾ [[ಹಿಮಶಿಲಾರಚನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]) ಪರಿಸರ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಯಮಿತ ಪರಿಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಇದರಿಂದ ವೃಕ್ಷಪಾಲನೆಯ ಬೆಳೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಮಧ್ಯೆ ಅತಿಯಾದ ಶುಷ್ಕ ವಾತಾವರಣ ಇರುವ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮರಬೆಳೆ ಪೂರ್ಣ ಬಲಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ತಗುಲುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. "[[ಕತ್ತರಿಸು-ಹಾಗೂ-ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವ]]" ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, "[[ಕತ್ತರಿಸು-ಹಾಗೂ-ಇದ್ದಿಲು ಮಾಡುವ]]" ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ತ್ವರಿತ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಅದರ ತರುವಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಅವನತಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಉಂಟಾದ [[ಜೈವಿಕ ಇದ್ದಿಲು]], ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಇಂಗಾಲವು ಸೆಕ್ವೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಪುನಃ ಮರಳುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾದ ಮಣ್ಣಿನ [[ಸುಧಾರಣೆ]] ಆಗುತ್ತದೆ. [[ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದ [[ಟೆರ್ರಾ ಪ್ರೇಟಾ]] ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಲಿಷ್ಟ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ದೃಢೀಕರಣ === ಜಾಗತಿಕ ದೃಢೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ [[PEFC]] ಹಾಗೂ [[FSC]]ನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ದೃಢೀಕರಣವು, ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್‌ (FAO) ಪ್ರಕಾರ, "ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಅತಿಯಾದ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ದೃಢೀಕರಣವು ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರುವ ಬದಲು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಚೋದಕಗಳು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾ, ದೃಢೀಕರಣವು ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ."<ref>[http://www.fao.org/docrep/011/i0350e/i0350e00.HTM "ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ 2009"]. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್.</ref> === ಅರಣ್ಯದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ === {{Main|Reforestation}} ವಿಶ್ವದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ [[ಅರಣ್ಯೀಕರಣ]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಪ್ರದೇಶ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>ಜೋನಥನ್‌ A ಫೊಲೆ, ರುಥ್ ಡಿಫ್ರೆಯ್ಸ್, ಗ್ರೆಗರಿ P ಆಸ್ನರ್, ಕಾರೊಲ್ ಬರ್ಫೊರ್ಡ್, et al. 2005 "ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕಾನ್ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್" ಸೈನ್ಸ್‌ 309:5734 570-574</ref> ವಿಶ್ವದ 50 ಅತ್ಯಂತ ಅರಣ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 22ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೇವಲ ಏಷ್ಯಾ ಒಂದರಲ್ಲೇ 2000ರಿಂದ 2005ನೇ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ 1 ದಶಲಕ್ಷ [[ಹೆಕ್ಟೇರು]]ಗಳಷ್ಟು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 1992ರಿಂದ 2001ನೇ ಇಸವಿಯ ನಡುವೆ ಎಲ್ ಸಲ್ವಡೊರ್‌ನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯವು 20%ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಏರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯವು 2050ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ 10%ನಷ್ಟು ಎಂದರೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="news.nationalgeographic.com">ಜೇಮ್ಸ್‌ ಓವೆನ್, 2006, "ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ರಿಬೌಂಡಿಂಗ್, ಸ್ಟಡಿ ಸಜೆಸ್ಟ್ಸ್" ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್ ನ್ಯೂಸ್ http://news.nationalgeographic.com/news/2006/11/061113-forests.html</ref> ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌‌ ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರ, 11 ಹಾಗೂ 60 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಪ್ರಜೆಯೂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೂರಿಂದ ಐದು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು ಎಂದು ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1982ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 1 [[ಶತಕೋಟಿ]] ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಚೀನಾದ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂದು ಇವುಗಳ ಅಗತ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾದರೂ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್‌ 12ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು [[ಸಸಿ ನೆಡುವ ರಜಾದಿನ]]ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಚೀನಾದ ಹಸಿರು ಗೋಡೆ]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಗುರಿಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ನೆಟ್ಟ ಮರಗಳು ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (75%ವರೆಗೆ) ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=October 2008}} 1970ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ 47-ದಶಲಕ್ಷ-ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref name="news.nationalgeographic.com" /> ಮರಗಳು ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು 35 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಚೀನಾದ ಭೂರಾಶಿಯಲ್ಲಿ 4.55%ನಷ್ಟು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೇ 12%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಪದರವು ಈಗ 16.55%ನಷ್ಟಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾನ್ ಗಿಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್, 2001, "ಬ್ಯಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಚೀನಾಸ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟೇಶನ್‌ " ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್‌ https://www.theguardian.com/world/2001/mar/20/worlddispatch.china</ref> ಚೀನಾದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದ [[ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸವಕಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ [[ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಸಹರಾ ಅರಣ್ಯ ಯೋಜನೆ]]ಯು [[ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಹಸಿರುಮನೆ]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕುಯ್ಲು ಮಾಡುವ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳ ಒಡೆಯರು ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಅವಲಂಬಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅರಣ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಮರದ ತೋಪುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. [[ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಷನ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ರೈನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನಾವುದೇ ಬೇರೆ [[ಪೀಠೋಪಕರಣ]] ಕಂಪನಿಗಳು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದತ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಮಳೆಕಾಡು ಇರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಆ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಆಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಪುರಾತನ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಮೇಲೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]], [[ಕೂಲ್ ಅರ್ಥ್]], [[ದಿ ನೇಚರ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ]], [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌ ಫಂಡ್ ಫಾರ್ ನೇಚರ್]], [[ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]], [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]] ಹಾಗೂ [[ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌]]ನಂತಹಾ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ಅರಣ್ಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ ಇನ್ನೂ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ [http://www.intactforests.org/publications/intactforests_poster_preview.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327183443/http://www.intactforests.org/publications/intactforests_poster_preview.pdf |date=2009-03-27 }} ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.intactforests.org|title=World Intact Forests campaign by Greenpeace}}</ref> [[ಹೌ ಸ್ಟಫ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್ ಜಾಲತಾಣ]]ವು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸರಳ ಭೂಪಟ ರಚಿಸಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://maps.howstuffworks.com/world-forest-cover-map.htm |title=ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕವರ್ ಮ್ಯಾಪ್ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614035429/http://maps.howstuffworks.com/world-forest-cover-map.htm |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ (8000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮುಂಚೆ) ಇದ್ದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ (ಕಡಿಮೆಯಾದ) ಇರುವ ಅರಣ್ಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://static.howstuffworks.com/gif/maps/pdf/WOR_THEM_Forests.pdf|title=Alternative thematic map by Howstuffworks; in pdf|format=PDF|access-date=2010-02-04|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711004701/http://static.howstuffworks.com/gif/maps/pdf/WOR_THEM_Forests.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಭೂಪಟಗಳು ಮಾನವನಿಂದ ಆದ ಹಾನಿಯಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃಶ್ಚೇತನ ಆಗಬೇಕಿರುವ ಅರಣ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. === ಅರಣ್ಯ ನೆಡುತೋಪುಗಳು === ಮರಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಲೇಖಕರುಗಳಾದ ಬೊಟ್ಕಿನ್ಸ್ ಹಾಗೂ [[ಸೆಡ್ಜೊ]]ರು ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಅರಣ್ಯ [[ನೆಡುತೋಪುಗಳು]] ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. 5%ನಷ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನೆಡುತೋಪುಗಳಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ 10 ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಅರಣ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ 1-2 ಘನ ಮೀಟರುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು 5ರಿಂದ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಣ್ಯಭೂಮಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಚಾಡ್ ಆಲಿವರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ನೊ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗಾರ್ಡೆನ್ ಡೇನಿಯಲ್ B. ಬೊಟ್ಕಿನ್ p 246-247</ref> FAO ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಹೊಸ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ "ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಾಶವಾದ ಮರಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು" ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಯಾಂಪಲ್, ಇಯಾನ್. [http://environment.guardian.co.uk/conservation/story/0,,1947182,00.html "ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಆರ್ ಪಾಯಿಸ್ಡ್‌ ಟು ಮೇಕ್ ಎ ಕಂಬ್ಯಾಕ್, ಸ್ಟಡಿ ಷೋಸ್"]. ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ನವೆಂಬರ್ 14, 1999</ref> ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗಿ ಮಳೆಯ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ([http://globalis.gvu.unu.edu/ ಗ್ಲೋಬಲಿಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ "2050 ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ"ದ ಭೂಪಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423062703/http://globalis.gvu.unu.edu/ |date=2011-04-23 }} ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಿ) ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ನೈಜರ್, ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್ ಹಾಗೂ ಲೈಬೀರಿಯದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳುಗಾಡು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು (ಸಹರಾ) ಹಾಗೂ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (ಪ್ರಮುಖ [[ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ತಾಣ]]ಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ) ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. == ಸೇನಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Attack on bloody ridge.jpg|thumb|ಓಕಿನಾವದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಶೆರ್ಮನ್ ಯುದ್ಧಟ್ಯಾಂಕುಗಳು ಜಪಾನಿನ ಫಿರಂಗಿದಳವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು.]]ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾನವರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಮಿತಿ ಮೀರಿದ್ದರೂ, ಸೇನಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ನಾಶವಾದ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ IIನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ U.S. [[ವಸತಿ ವಲಯಗಳು]] ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಅರಣ್ಯನಾಶ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ [[ಶೀತಲ ಸಮರ]]ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿದ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಜೊತೆಗಾರ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕುರಿತು, [[ಜರ್ಮನಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ]] ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅರಣ್ಯಗಳು ಆ ಪ್ರಬಲತೆಯ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾದವು. U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ "ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳ ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು." ಈ ರೀತಿಯ ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಅರಣ್ಯನಾಶವು "ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮದ ಮೂಲಕವಷ್ಟೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಅರಣ್ಯವು ನಾಶವಾಗಿತ್ತು."<ref>ನಿಕೋಲಸ್ ಬಾಲಬ್ಕಿನ್ಸ್, "ಜರ್ಮನಿ ಅಂಡರ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಸ್; ಎಕನಾಮಿಕ್ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ನಮೆಂಟ್ 1945-1948, ರುಟ್ಜರ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1964. p. 119. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಎರಡೂ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬಾಲಬ್ಕಿನ್ಸ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ; U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ''ಎ ಯಿಯರ್ ಆಫ್ ಪಾಟ್ಸ್‌ಡಮ್: ದಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಎಕಾನಮಿ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಸರೆಂಡರ್ '' (1946), p.70; ಹಾಗೂ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ''ದಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಸರ್ವೇ'' ದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (1948), p. II. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಗಮನಿಸಿ G.W. ಹಾರ್ಮಸ್ಸೆನ್, ''Reparationen, Sozialproduct, Lebensstandard'' (ಬ್ರೆಮನ್: F. ಟ್ರುಜೆನ್, ವೆರ್ಲಾಗ್, 1948), I, 48</ref> [[ಯುದ್ಧ]]ವೂ ಅರಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದಂತಹಾ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ [[ಏಜೆಂಟ್ ಆರೆಂಜ್‌]]ಅನ್ನು,<ref>"ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡೀಯಾ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ". ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2004. ISBN 978-0-7513-2886-8</ref> ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಬುಲ್ಡೋಜರ್‌ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ 44%ನಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು,<ref>ಪ್ಯಾಟ್ರೀಸಿಯಾ ಮಾರ್ಚಕ್, "[https://books.google.com/books?id=Oi-xLllDK8oC&amp;pg=PA157&amp;dq=deforestation+%22agent+orange%22&amp;sig=CiHOq-9TslQ688z1sWvKYDCcUmc ಲಾಗಿಂಗ್ ದಿ ಗ್ಲೋಬ್]" p. 157</ref> ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದಂತಹಾ 1945ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಓಕಿನಾವ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಸತತ ದಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಉಷ್ಣವಲಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು "ಮಣ್ಣು, ಸೀಸ, ಕೊಳೆವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಹುಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿತ್ತು".<ref>{{cite web|url=http://www.nyc-shorinryu.com/okinawa.html|title=Okinawan History and Karate-do<!-- Bot generated title -->|access-date=2010-02-04|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819073836/http://www.nyc-shorinryu.com/okinawa.html|url-status=dead}}</ref> {{See also|Environmental issues with war}} == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Div col}} * [[ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸವಕಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ಪ್ರತಿಪಾದನೆ]] * [[ಜೈವಿಕ ಇದ್ದಿಲು]] * [[CDM &amp; JI A/R ಯೋಜನೆಗಳು]] * [[ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ]] * [[ಕಾಂಬೊಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ]] * [[ಮರುಭೂಮೀಕರಣ]] * [[ಪರಿಸರ ಅರಣ್ಯಪಾಲನೆ]] * [[ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ]] * [[ಕಾಗದದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳು]] * [[ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ]] * [[ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಮರ ಕತ್ತರಿಸುವುದು]] * [[ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ, ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ತೇವಾಂಶದ ಮರುಬಳಕೆ]] * [[ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಯನ್ನು ಸವರುವುದು]] * [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]] * [[ಅತಿಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] * [[ಮಳೆಕಾಡು]] * [[ರಿಚರ್ಡ್ St. ಬಾರ್ಬಿ ಬೇಕರ್]] * [[ಸತೊಯಾಮಾ]] * [[ತುಂಡರಿಸು ಮತ್ತು ಸುಡು]] * [[ಕತ್ತರಿಸು-ಹಾಗೂ-ಇದ್ದಿಲು ಮಾಡು]] * [[ಟೆರ್ರಾ ಪ್ರೇಟಾ]] * [[ಪಾಳುಭೂಮಿ]] * [[ಅಖಂಡ ಅರಣ್ಯ ಭೂದೃಶ್ಯ]] * [[ವಿಶ್ವ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮಹಾಸಭೆ]] {{Div col end}} == ಆಕರಗಳು == ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{Reflist|3}} ;ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕರಗಳು {{Refbegin}} * ಮಾನವನ ಇತಿಹಾಸ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸ (ಹೆಸರು?) ಕುರಿತಾದ BBC 2005ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ TV ಸರಣಿಗಳು * ''ಎ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್‌'' - 2005ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ BBC ಹಾಗೂ ZDF ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣ * ವಿಟ್ನಿ, ಗೋರ್ಡನ್ G. (1996). ''ಫ್ರಂ ಕೋಸ್ಟಲ್ ವೈಲ್ಡರ್‌ನೆಸ್ ಟು ಫ್ರ್ಯೂಟೆಡ್ ಪ್ಲೈನ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಚೇಂಜ್ ಇನ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಫ್ರಂ 1500 ಟು ದಿ ಪ್ರಸೆಂಟ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ‌. ISBN 0-521-57658-X * ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್. (2003). ''ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಟಿಂಗ್ ದಿ ಅರ್ಥ್''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, ಷಿಕಾಗೊ. ISBN 0-226-89926-8 * ವುಂಡರ್, ಸ್ವೆನ್. (2000). ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್: ದಿ ಎಗ್ಸಾಂಪಲ್ ಅಫ್ ಈಕ್ವಡಾರ್''. [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಪ್ರೆಸ್‌]], ಲಂಡನ್. ISBN 0-333-73146-8 * FAO&amp;CIFOR ವರದಿ: [http://www.fao.org/docrep/008/ae929e/ae929e00.htm ಅರಣ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹಗಳು: ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿರುವುದು ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವುದು?] * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=g6RfkqCUQyQC&pg=PA147&dq=oxygen+percent+algae+plants&sig=4tJv81njIlr7qsWD95pHcuRlffc#PPA147,M1 |title=Plants: the potentials for extracting protein, medicines, and other useful chemicals (workshop proceedings) |year=1983 |month=September |chapter=Marine Plants: A Unique and Unexplored Resource |last=Fenical |first=William |page=147 |isbn=1428923977 |publisher=DIANE Publishing}} {{Refend}} ;ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಕುರಿತಾದ ಆಕರಗಳು {{Refbegin}} * ಪಾರ್ರಿ, J. (2003). ಮರ ಕತ್ತರಿಸುವವರು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, 30(4), 38-39. ABI/INFORM ಜಾಗತಿಕ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ 2006ನೇ ಇಸವಿಯ ನವೆಂಬರ್ 22ರಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. (ದಾಖಲೆಯ ID: 538367341). * ಹಿಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್, K & ಹಿಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್, C. (2003). ಆಫ್ರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ. ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ಖಂಡಾಂತರ ಸಮೀಕ್ಷೆ. ಸಂತಾಬಾರ್ಬರ, CA: ABC CLIO. * • ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, M. (2006). ಭೂಮಿಯ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು: ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಾಗತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ತನಕ: ಒಂದು ಸಾರಾಂಶ. ಷಿಕಾಗೋ: ಷಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * • ಮೆಕ್‌ಕನ್. J.C. (1990). ಮಹತ್ತರ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಚಕ್ರ? 1900ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ 1987ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಇತಿಹಾಸದ ದೈನಂದಿನ ದಾಖಲೆ, xx: 3,389-416. 2006ನೇ ಇಸವಿಯ ನವೆಂಬರ್ 18ರಂದು, JSTOR ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Deforestation}} * [http://amazonrainforestfund.org ಅಮೇಜಾನ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಫಂಡ್ ಅಡಾಪ್ಟ್-ಎನ್-ಏಕರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720003614/http://amazonrainforestfund.org/ |date=2009-07-20 }} * [http://www.fao.org/forestry/site/fra2005/en/ ಜಾಗತಿಕ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವಿಕೆ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008042238/http://www.fao.org/forestry/site/fra2005/en |date=2008-10-08 }} [[FAO]]ನ ಅರಣ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವಿಕೆ. 350 ಪುಟ ವರದಿ ಹಾಗೂ 15 ಪುಟಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಸೇರಿದೆ * [http://earthwatch.unep.net/emergingissues/forests/forestloss.php#WRI/WCMC/WWF.%201997. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಅರ್ಥ್ ವಾಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106001800/http://earthwatch.unep.net/emergingissues/forests/forestloss.php#WRI/WCMC/WWF.%201997. |date=2010-01-06 }} * [http://ec.europa.eu/comm/agriculture/fore/index_en.htm EU ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629173522/http://ec.europa.eu/comm/agriculture/fore/index_en.htm |date=2006-06-29 }}. * [http://www.coolearth.org ತಂಪು ಭೂಮಿ] * [https://www.un.org/esa/forests ಅರಣ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಮಾಡಿರುವ ವೇದಿಕೆಗಳು] * [http://www.rcfa-cfan.org/english/issues.12-3.html CFAN] - [[CIDA]] ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಅಡ್ವೈಸರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ DEFORESTATION: ಉಷ್ಣವಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವುದು * [http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/forests/our-disappearing-forests/ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಅರಣ್ಯಗಳು - ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್ ಚೀನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912044417/http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/forests/our-disappearing-forests/ |date=2010-09-12 }} * [https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/cocaine-rainforests-columbia-santos-calderon ಕೊಕೇನ್ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂಗೆ 4 m2 ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಕಾಡನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ] ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ * [http://www.worldwatch.org/node/6034 “ಅವಾಯ್ಡೆಡ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್” ಪ್ಲಾನ್ ಗೇಯ್ನ್ಸ್ ಸಪೋರ್ಟ್ – ವರ್ಲ್ಡ್‌ವಾಚ್ ಸಂಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728125241/http://www.worldwatch.org/node/6034 |date=2011-07-28 }} * [http://condor.cmich.edu/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=/p1610-01coll1&amp;CISOPTR=162&amp;filename=163.pdf ಪೆರುವಿನ ಚಂಕಮಾಯೊದಲ್ಲಿ ಮುಸುಕಿನ ಅರಣ್ಯದ 3D ಭೂಪಟದ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಕೊಂಡಿ - ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತಜ್ಞರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ. ;ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ * ಮಾರ್ಚ್ 14, 2007, ''[[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಆನ್‌ಲೈನ್]]'' : [http://news.independent.co.uk/environment/article2355962.ece ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ 'ಔಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317044253/http://news.independent.co.uk/environment/article2355962.ece |date=2007-03-17 }} ;ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು * [[ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ [http://www.nfb.ca/film/battle_for_the_trees/ ''ಬ್ಯಾಟಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಟ್ರೀಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130011804/http://nfb.ca/film/battle_for_the_trees/ |date=2009-01-30 }} & [http://www.nfb.ca/film/forest_in_crisis/ ''ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513001023/http://nfb.ca/film/forest_in_crisis/ |date=2009-05-13 }} * [http://www.democracynow.org/2009/12/18/environmental_and_indigenous_activists_criticize_proposed ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಜೀನಿಯಸ್ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ಸ್ ಕ್ರಿಟಿಸೈಸ್ ಪ್ರಪೋಸ್ಡ್ ಡೀಲ್ ಟು ಸೇವ್ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್] - ''[[ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ನೌ!]]'' ನಿಂದ ವಿಡಿಯೋಚಿತ್ರ ವರದಿ {{global warming}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರಣ್ಯನಾಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರೇರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] rletwvov5xeka9dsys2h587tnf1w4vo 0 22946 1371907 1339674 2026-04-23T10:08:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |name = ಏರ್‌ಬಸ್ <small>SAS</small> |logo = [[ಚಿತ್ರ:Airbus Logo.svg|center|175px|Airbus logo]] |type = [[ಉಪಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ]] |genre = |foundation = ೧೯೭೦ (ಏರ್‌ಬಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ) <br /> ೨೦೦೧ (ಏರ್‌ಬಸ್ <small>SAS</small>) |founder = |location_city = [[ಬ್ಲ್ಯಾಗ್ನಾಕ್]] |location_country = [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] |location = |locations = |area_served = |key_people = [[ಥಾಮ್ಸ್ ಎಂಡರ್ಸ್]], [[CEO]] <br /> [[ಹರಾಲ್ಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್]], [[CFO]] <br />[[ಜಾನ್ ಲೀಹಿ]], Chief Commercial Officer <br /> [[Fabrice Brégier]], [[Chief Operating Officer|COO]] |industry = [[ವೈಮಾನಿಕ]] |products = [[ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ|ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳು]] ([[ಏರ್‌ಬಸ್#Civilian products|ಪಟ್ಟಿ]]) |services = |revenue = {{profit}} €27.45 ಶತಕೋಟಿ ([[Fiscal year|FY]] 2008)<ref name="financials">{{cite web |url =http://www.reports.eads.com/2008/en/s/downloads/files/financial_statements_eads_ar08.pdf |format=PDF |title =EADS Annual Review 2008 |accessdate = 2009-02-14 |year = 2008 |publisher = [[EADS]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090913002647/http://www.reports.eads.com/2008/en/s/downloads/files/financial_statements_eads_ar08.pdf|archivedate=2009-09-13}}</ref> |operating_income = |net_income = {{profit}} €1.597 ಶತಕೋಟಿ ([[Fiscal year|FY]] 2008) |assets = |equity = |owner = |num_employees = 57,000 <ref>{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/ethics/diversity/ |title = Airbus - Corporate Information - Ethics & Commitments - Diversity |publisher = Airbus |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2010-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100328014954/http://www.airbus.com/en/corporate/ethics/diversity |url-status = dead }}</ref> |parent = [[EADS]] |divisions = |subsid = [[Airbus Military]] |slogan = "Setting the standards" |homepage = [http://www.airbus.com www.airbus.com] |footnotes = |intl = }} '''ಏರ್‌ಬಸ್ <small>[[SAS]]</small>''' ({{pron-en|ˈɛərbʌs}} [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಚಿತ್ರ:Loudspeaker.svg]] [[File:Airbus2.ogg|{{IPA|/ɛʁbys/}}]] [[ಫ್ರೆಂಚ್]], ಮತ್ತು {{IPA|/ˈɛːɐbʊs/}} [[ಜರ್ಮನ್‌]]ನಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಯೂರೋಪಿನ ವೈಮಾನಿಕ ಕಂಪನಿ, [[EADS]]ನ [[ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಕಾ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ನ [[ಟೊಲೋಸ್]] ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಬ್ಲ್ಯಾಗ್ನಾಕ್]] ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಯೂರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದಿದ ಈ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜೆಟ್ [[ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಏರ್‌ಬಸ್ ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ವೈಮಾನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಏಕೀಕರಣವು [[EADS]] (80%) ಮತ್ತು [[BAE ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]] (20%) ಜಂಟಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ಷೇರು ಕಂಪನಿಯಾಗಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಧೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ, BAE ತನ್ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2006 ರಲ್ಲಿ EADSಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news | title = BAE Systems says completed sale of Airbus stake to EADS | publisher = Forbes | date =2006-10-13 | url = http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2006/10/13/afx3089453.html | accessdate =2006-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070319090922/http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2006/10/13/afx3089453.html|archivedate=2007-03-19}}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ದೇಶಗಳಾದ [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೈನ್‌]]ನ ಹದಿನಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 57,000 ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯು [[ಟೊಲೋಸ್]] (ಫ್ರಾನ್ಸ್), [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]] (ಜರ್ಮನಿ), [[ಸೆವಿಲ್ಲೆ]] (ಸ್ಪೈನ್) ಮತ್ತು 2009 ರಿಂದ, [[ಟಿಯಾಂಜಿನ್]] (ಚೈನಾ) ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news| title = First Airbus final assembly line outside Europe inaugurated in Tianjin, China| date = 28 September 2008| publisher = Airbus| url = http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/pressreleases_items/08_09_28_chinese_FAL_ceremony.html| access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010| archive-date = 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20091211182749/http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/pressreleases_items/08_09_28_chinese_FAL_ceremony.html| url-status = dead}}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ಜಪಾನ್]], [[ಚೈನಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವ [[ಫ್ಲೈ-ಬೈ-ವೈರ್]] ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |title = Air Safety: Is America Ready to `Fly by Wire'? |date = 2 April 1989 |url = http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73868992.html?dids=73868992:73868992&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Apr+02%2C+1989&author=Jim+Beatson&pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&desc=AIR+SAFETY%3A+Is+America+Ready+to+%60Fly+by+Wire'%3F&pqatl=google |publisher = Washington Post |first = Jim |last = Beatson |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 21 ಜುಲೈ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721205924/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/73868992.html?dids=73868992:73868992&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Apr+02%2C+1989&author=Jim+Beatson&pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&desc=AIR+SAFETY%3A+Is+America+Ready+to+%60Fly+by+Wire'%3F&pqatl=google |url-status = dead }}</ref><ref name="airbuscorphis">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/fly-by-wire/ |publisher = Airbus |title = History - Imaginative advances |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2009-12-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091227193815/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/fly-by-wire/ |url-status = dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಮ‌ೂಲಗಳು === ''ಏರ್‌ಬಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ'' ಯು [[ಬೋಯಿಗ್]], [[ಮೆಕ್‌ಡೊನೆಲ್ ಡೊಗ್ಲಾಸ್]], ಮತ್ತು [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್‌]]ನಂತಹ [[ಅಮೇರಿಕನ್]] ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡಲು [[ಯೂರೋಪಿನ]] ವೈಮಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="USAirbushisite">{{cite web |title=Airbus Industrie |url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/Airbus/Aero52.htm |accessdate=2009-10-05 |author=T. A. Heppenheimer |publisher=US Centennial of Flight Commission |archive-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825124308/http://centennialofflight.gov/essay/Aerospace/Airbus/Aero52.htm |url-status=dead }}</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳು ನವೀನ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಲವು ಯಶಸ್ವಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಿರು ಉತ್ಪಾದನೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="airlinerworldspec">{{cite book |last=|first= |editor=Mark Nicholls |title=Airbus Jetliners: The European Solution|format= |accessdate=2007-08-22|series=Classic Aircraft Series No.6 |year=2001 |publisher=Key Publishing |location=Stamford |isbn=0946219532|pages=}}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ CEO ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಜೀನ್ ಪಿಯರ್ಸ‌ನ್‌, ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಉತ್ಪಾದಕರುಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತಹ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ: ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ವೈಮಾನಿಕಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆ; ಯುಎಸ್‌ಗೆ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಉತ್ಪನ್ನದ ಸರಬರಾಜನ್ನು ನಂಬಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ 1942 ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಒಪ್ಪಂದ; ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧವು ಅಮೇರಿಕವನ್ನು "ಲಾಭದಾಯಕ, ಶಕ್ತಿಯುತ, ಬಲವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಏರೋನಾಟಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿಸಿತು".<ref name="airlinerworldspec" /> {{Quote box|align=right|width=20%|quote="For the purpose of strengthening European co-operation in the field of aviation technology and thereby promoting economic and technological progress in Europe, to take appropriate measures for the joint development and production of an airbus."|source=<small>Airbus Mission Statement</small>}}ಮಧ್ಯ-1960ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅನುಸಂಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಮಾತುಕತೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಮಾನ ಕಂಪನಿಗಳು ಆಗಲೇ ;1959ರಲ್ಲಿ [[Hawker Siddeley]]ಯು "ಏರ್‌ಬಸ್"ನ ಅವತರಣಿಕೆಗಳಾದಂತ[[ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ವ್ಹಿಟ್‌ವರ್ತ್ AW.660 ಅರ್ಗೊಸಿ]]ಗಳು,<ref>{{cite web |url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA091FFF3D5A1A7493C5A8178BD95F4D8585F9 |publisher = New York Times |title = British plan big 'Air-Bus' |date = 17 October 1959}}</ref>"ಒಂದು ಮೈಲಿಯ ಪ್ರತಿ ಆಸನಕ್ಕೆ [[2d.]]ನ ನೇರವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 126 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಉತ್ತಮ ಕಿರುದಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವಂತಹ" ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>"Flying Without Frills", Hawker Siddeley Aviation, ''ದ ಟೈಮ್ಸ್'', ಶುಕ್ರವಾರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 1959; ಪು. 5</ref> ಏನಾದರೂ ಆಗಲಿ, ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕರು ಈ ಕುರಿತು ಉಂಟಾಗಹುದಾದ ಗಂಡಾಂತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು US ಉತ್ಪಾದಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಅವರ ಸರಕಾರಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. 100 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಅಂತರದ ಕಿರುಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವಂತಹ ಒಂದು ಹೊಸ "ಏರ್‌ಬಸ್" ಕುರಿತು 1965 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಏರ್‌ ಶೋ]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ವಿಮಾನಯಾನಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದವು.<ref name="flightintairhist">{{cite news|title=Airbus history|work=Flight International |publisher=Reed Business Publishing |date=1997-10-29 |accessdate=2007-08-22}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆಯು (ಯುಕೆ ಸರಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ) [[ಬ್ರೀಗೆಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ನೋರ್ಡ್‌‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆಯಲು ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆ/ಬ್ರೀಗೆಟ್‌/ನೋರ್ಡ್‌ ಗುಂಪುಗಳಾದ HBN 100 ಆಧಾರವಾದವು. 1966 ರಲ್ಲಿ [[ಸುದ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌]] ನಂತರ [[ಏರೊಸ್]] (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌), Arbeitsgemeinschaft ಏರ್‌ಬಸ್‌, ನಂತರ Deutsche ಏರ್‌ಬಸ್‌ (ಜರ್ಮನಿ) ಮತ್ತು ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆ(ಯುಕೆ) ಪಾಲುದಾರರಾದರು.<ref name="flightintairhist" /> 1966ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="flightintairhist" /> 25 ಜುಲೈ 1967ರಂದು ಕೆಲಸದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಈ ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಒಪ್ಪಿದವು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಎರಡೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. [[MoU]]ಯು 31 ಜುಲೈ 1968 ರೊಳಗೆ 75 ಆರ್ಡರ್‌ಗಳು ನಿಗದಿತ ಗುರಿಮುಟ್ಟಲೇಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ A300ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರಕಾರ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆಸರಿಯುವುದಾಗಿ ಹೆದರಿಸಿತು,ಆದರೆ [[ಕಾನ್‌ಕೋರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್‌ ಮರ್ಕ್ಯೂರ್‌]]ಗಳು ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದವು.<ref name="airbus2" /> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1968ರಲ್ಲಿ A300B ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟ ಕುಸಿತವೇನಾದರೂ ಆದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳದ ನಷ್ಟಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಭಯದಿಂದ 10 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1969ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="flightintairhist" /><ref>{{cite web |url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0A10F7355D137A93C3A8178FD85F4D8685F9 |publisher = New York Times |title = Britain abandons the European Airbus project; believes building the plane is a losing proposition |date = 11 April 1969 |first = John |last = Lee}}</ref> ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ.50ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="airbus2" /> ಆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇದರ ವಿಂಗ್‌ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಹಾಗೆ ವಿಶೇಷ ಒಳಕರಾರು ಆಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಂಪನಿ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="airlinerworldspec" /> ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆಯು [[GB£]]35 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ನ್ನು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದನು ಮತ್ತು, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕಾಗಿ GB£35 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಜರ್ಮನ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದನು.<ref name="airbus2" /> === ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ಮಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:Airbus A300 B2 Zero-G.jpg|thumb|ಏರ್‌ಬಸ್ A300, ಏರ್‌ಬಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನದ ಮಾದರಿ.]] 18 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1970ರಂದು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ''Groupement d'Interet Economique'' (ಎಕಾನಮಿಕ್ ಇಂಟೆರೆಸ್ಟ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಅಥವಾ or GIE) ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿತು.<ref name="airbus2" /> 1967ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವದಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಯುಕೆ ನಡುವೆ ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ನಿಗದಿತ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ವಿಮಾನದ ಅನುಸರಣೆಗಾಗಿ ಏರ್‌ಲೈನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಯಿಂದ 1960 ರಲ್ಲಿ "ಏರ್‌ಬಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಲೀಕತ್ವವಿಲ್ಲದ ಪದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು Aerospatiale ಮತ್ತು Deutsche Airbusಗಳು ಪ್ರತಿಶತ ಶೇ.36.5% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಶೇ.20 ರಷ್ಟು ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶೇ.7 ರಷ್ಟು Fokker-VFW 7% ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.<ref name="flightintairhist" /> ಪ್ರತಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಪೂರ್ಣ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ready-to-fly ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1971 ರಲ್ಲಿ Aerospatiale ಮತ್ತು Deutsche ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಶೇ.47.9ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಸ್ಪಾನಿಶ್‌]] ಕಂಪನಿ [[CASA]]ಯು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ ಶೇ.4.2ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತು.<ref name="flightintairhist" /> ಜನವರಿ 1979 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌, 1977ರಲ್ಲಿ ಹಾಕರ್‌ ಸಿಡ್ಡೆಲೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ ಶೇ.20% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url = http://seattletimes.nwsource.com/news/business/757/ |publisher = Seattle Times |title = A special report on the conception, design, manufacture, marketing and delivery of a new jetliner — the Boeing 757 |first = Peter |last = Rinearson |date = 1983-06-19}}</ref> ಬಹುಪಾಲು ಶೇರುದಾರರು ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಶೇ.37.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, CASA ಯು 4.2%ಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="airbus5">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/technology-leaders/ |publisher = Airbus |title = History - Technology leaders |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2010-03-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100326091613/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/technology-leaders/ |url-status = dead }}</ref> === ಏರ್‌ಬಸ್ A300ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === {{Main|ಏರ್‌ಬಸ್ A300}} [[ಚಿತ್ರ:American Airlines Airbus A300-600 inbound to John F. Kennedy International Airport.jpg|thumb|left|ಒಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ A300B4-605R]] ಏರ್‌ಬಸ್‌ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲನೆ ವಿಮಾನ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A300 ಆಗಿದೆ. 1967 ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಉದ್ದೇಶಿತ 320 ಆಸನದ ದ್ವಿ-ಎಂಜಿನ್ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ "[[A300]]" ಗುರುತನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="flightintairhist" /> 1967 ತ್ರಿ-ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ A300 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ [[ರೋಜರ್ ಬೆಟೆಯಿಲ್ಲೆ]] ಅವರನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="airbus1">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/early-days/ |publisher = Airbus |title = History - Early days |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2010-04-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100414010100/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/early-days |url-status = dead }}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗುವಂತೆ ಬೆಟೆಯಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗವನ್ನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕಾಕ್‌ಪೀಟ್, ವಿಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಕ ಮತ್ತು ಫ್ಯೂಸ್‌ಲೇಜ್‌ನ ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವನ್ನು, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ [[ಟ್ರೈಡೆಂಟ್]] ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾಕರ್ ಸಿಡ್ಡೆಲೆಯು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು;<ref>{{cite web |url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30D10F63B55127B93C7AB178BD95F4D8685F9 |publisher = New York Times |title = Hawker-Siddeley starts wing work for Europe Airbus |date = 25 October 1969}}</ref> ಜರ್ಮನಿಯು ಮುಂದಿನ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಫ್ಯೂಸ್‌ಲೇಜ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್-ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವನ್ನು; ಡಚ್ ಕಂಪನಿ ಫ್ಲಾಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಯಿಲರ್‌ಗಳನ್ನು; ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಪೇನ್ (ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಲುದಾರ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ) ಸಮತಲವಾದ ವಿಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="airbus1" /> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 26, 1967 ರಂದು ಜರ್ಮನ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರೀಟಿಷ್‌ ಸರಕಾರಗಳು ನಿರಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡಲು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ Memorandum of Understanding ನಿವೇದನಾ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದವು. ಇದು ಸೂದ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌ "ಲೀಡ್‌ ಕಂಪನಿ" ಎಂದು ತೋರ್ಪಡಿಸಿತು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಯುಕೆಗಳು ತಲಾ ಶೇ. 37.5 ರಷ್ಟು ಷೇರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಜರ್ಮನಿ ಶೇ.25 ರಷ್ಟನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು [[Rolls-Royce]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತು.<ref name="airlinerworldspec" /><ref name="airbus1" /> ಸುಮಾರು 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸನವಿರುವ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A300 ಬಗೆಗಿನ ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಗಿ, ಪಾಲುದಾರರು A250ಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಮುಂದೆ pre-existing ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ 250 ಆಸನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ A300B ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು.<ref name="flightintairhist" /> ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್‌ RB207 ನ್ನು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ A300ರಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. [[ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್‌]]ಕಂಪನಿಯು [[ಲಾಕ್‌ಹೀಡ್ L-1011]]<ref name="airbus2">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/trouble-and-strife/ |title = History - Trouble and strife |publisher = Airbus |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2009-12-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091227193841/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/trouble-and-strife/ |url-status = dead }}</ref> ಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ [[RB211]]ನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, RB207ಯು ಹಲವು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಳಂಬವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು 1971ರಲ್ಲಾದ ದಿವಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ರೋಲ್ಸ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌ ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url = http://news.google.co.uk/newspapers?id=ClIVAAAAIBAJ&sjid=ceUDAAAAIBAJ&pg=2007,9468941&dq=a300+airbus&hl=en |title = German Aircraft-makers eye Aust with new jet |publisher = Sydney Morning Herald |date = 27 April 1971}}</ref><ref>{{cite web|url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B1EFD3D5F107B93C7A91789D85F458785F9 |title = Rolls-Royce Is Bankrupt; Blames Lockheed Project |publisher = New York Times |date = 5 February 1971 |first = John |last = Lee}}</ref> A300B ಸಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೂರು ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅತಿ ಮಿತವ್ಯಯದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="airbus3">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/first-order-first-flight/ |title = History - First order, first flight |publisher = Airbus |accessdate = 2009-09-30 |archive-date = 2009-12-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091227193810/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/first-order-first-flight/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/662134872.html?dids=662134872:662134872&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+19%2C+1971&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=A300B+Airbus+Ahead+of+Its+Time%3F&pqatl=google |title = A300B Airbus ahead of its time? |publisher = Los Angeles Times |date = 19 December 1971 |first = Joe |last = Morris |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110604120300/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/662134872.html?dids=662134872:662134872&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Dec+19,+1971&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=A300B+Airbus+Ahead+of+Its+Time%3F&pqatl=google |url-status = dead }}</ref> {{Quote box|align=right|width=30%|quote="We showed the world we were not sitting on a nine-day wonder, and that we wanted to realise a family of planes…we won over customers we wouldn’t otherwise have won...now we had two planes that had a great deal in common as far as systems and cockpits were concerned."|source=<small>Jean Roeder, chief engineer of Deutsche Airbus, speaking of the A310<ref name="airbus5"/></small>}}1972ರಲ್ಲಿ, A300 ಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು A300ನ ಬಿಡುಗಡೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ [[Concorde]]ದಿಂದ ಹಿನ್ನೆಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ;<ref>{{cite web |url = http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/603072882.html?dids=603072882:603072882&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Aug+26%2C+1974&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=Selling+Airbus+to+U.S.+Carriers+a+Tough+Task&pqatl=google |title = Selling Airbus to U.S. carriers a tough task |publisher = Los Angeles Times |date = 26 August 1974 |first = Harold |last = Watkins |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110604120451/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/603072882.html?dids=603072882:603072882&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Aug+26,+1974&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=Selling+Airbus+to+U.S.+Carriers+a+Tough+Task&pqatl=google |url-status = dead }}</ref> ತನ್ನ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿ A300B2 ನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Beebover">{{cite web|url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/802741.stm |title = The Airbus fight to stay ahead |publisher = BBC News |date = 23 June 2000 | accessdate=2010-01-01}}</ref> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯಶಸ್ಸು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಏರ್‌ಬಸ್ CEO ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಲಾಥಿಯರ್‌, ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾದ ವಿಮಾನ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಗುರುಯಾಗಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ,<ref>{{cite web |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915633,00.html |title = Now, the Poor Man's Jumbo Jet |publisher = TIME Magazine |date = 17 October 1977 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101022164535/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915633,00.html |url-status = dead }}</ref> ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು<ref>{{cite web|url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50B11F93F5513728DDDAE0894DC405B888BF1D3 |title = Eastern accepts $778 million deal to get 23 Airbuses |publisher = New York Times |date = 7 April 1978 |first = Richard |last = Witkin}}</ref><ref>{{cite web |url = http://news.google.co.uk/newspapers?id=DXgQAAAAIBAJ&sjid=7JIDAAAAIBAJ&pg=2954,5223070&dq=a300+airbus&hl=en |title = Airbus funds flow on |publisher = The Age |date = 11 December 1979 |first = Gerry |last = Carman }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<ref name="airbus8">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/champagneand-drought/ |publisher = Airbus |title = History - A market breakthrough |accessdate = 2009-10-21 |archive-date = 2009-12-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091227193755/http://www.airbus.com/en/corporate/people/company-evolution/champagneand-drought/ |url-status = dead }}</ref> 1979 ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಕ್ಕೂಟವು A300ಗಳಿಗೆ 256 ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು,<ref name="Beebover" /> ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಎರ್‌ಬಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಸುಧಾರಿತ ವಿಮಾನ [[A310]]ಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.<ref name="airbus5" /> 1981ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಂಡ [[A320]]ನಿಂದಾಗಿ ವೈಮಾನಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB2941F75DD80C4&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |title = Airbus takes flight with big-jet sales |publisher = Philadelphia Inquirer |date = 22 August 1982 |first = Tom |last = Belden |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 8 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110608191510/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB2941F75DD80C4&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status = dead }}</ref> - ಇದು, 1972ರಲ್ಲಿ A300ನ 15 ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಸುಮಾರು 400 ವಿಮಾನಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. === ಏರ್‌ಬಸ್ <small>SAS</small>ನ ಬದಲಾವಣೆ === ಪಾಲುದಾರರ ಕಂಪನಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಅಸಮರ್ಥತತೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಯನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref name="FTSAS">{{cite news |first=Kevin |last=Done|title=Survey - Europe Reinvented: Airbus has come of age|work=[[Financial Times]]|date=2001-02-02|accessdate=2007-09-08}}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಮರ್ಥತತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಡಿದಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ನಾಲ್ಕು ಜನ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಾಲುದಾರರು ಎದುರಿಸುವಂತಾಯಿತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ GIE ನ ಶೇರುದಾರರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಹ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಕಂಪನಿಗಳು ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಗಿಯಾದವು, ಆದರೆ ಹಣಕಾಸು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಉತ್ಪಾದನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಅವರ ಉಪ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಬೆಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="awst formation">{{cite news|first=Pierre|last=Sparaco|title=Climate Conducive For Airbus Consolidation |work=Aviation Week & Space Technology |date=2001-03-19 |accessdate=2007-09-08}}</ref> ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿವರಣಾ ನೀತಿಯಂತೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮುಂದಿನ ವಿಮಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅದೊಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಗುರುತಾಗುವಂತಾಯಿತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ-ಅಳತೆಯ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A330]] ಮತ್ತು [[ಏರ್‌ಬಸ್‌ A340]]ನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನಾಗಿಸುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಫ್ರಾಲಿ, ಗೆರಾಲ್ಡ್. "Airbus A330-200". "Airbus A330-300". ''The International Directory of Civil Aircraft, 2003/2004''. Aerospace Publications, 2003. ISBN 0-471-69059-7.</ref><ref>{{cite web |title=Airbus faces critical decision in coming months |publisher=Reuters |date=26 December 2001 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB36D3CA3B32C67&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date=8 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608191523/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=CSTB&p_theme=cstb&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB36D3CA3B32C67&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Northwest Airlines A330-323 (N805NW) landing at London Gatwick Airport.jpg|thumb|left|ಏರ್‌ಬಸ್ A330, 1994ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ವಿಮಾನ]] 1990ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ CEO ಜೀನ್ ಪಿಯರ್ಸನ್ GIE ಒಂದು ಸ್ವೇಚ್ಚಾಚಾರದ್ದಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏರ್‌ಬಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಂಪನಿಯಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite press release |title=Airbus Tries to Fly in a New Formation;Consortium's Chief Hopes a Revamping Could Aid Its Challenge to Boeing |publisher=New York Times |date=2 May 1996 |url= https://www.nytimes.com/1996/05/02/business/international-business-airbus-tries-fly-new-formation-consortium-s-chief-hopes.html?pagewanted=all}}</ref> ಅದಾಗ್ಯೂ, ನಾಲ್ಕು ಕಂಪನಿಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣದ ತೊಂದರೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಾಂಶಗಳು ಕೆಲಸದ ಆರಂಭವನ್ನು ತಡವಾಗಿಸಿದವು. 1998 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು DASA ಎರಡು ವಿಲೀನವಾಗಲು ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಬಿತ್ತರಿಸಲಾಯಿತೊ,<ref>{{cite news |last=Spiegel |first =Peter |title=End of an era at BAE: how Sir Richard Evans changed the UK defence industry |publisher=Financial Times |date =2004-07-17}}</ref> ಏರ್‍ಬಸ್‍೬ನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು Aérospatiale ನಿರರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿತು; BAe/DASA ಗಳ ವಿಲೀನವಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಶೇ.57.9 ರಷ್ಟು ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊಂದಬಹುದುದೆಂದು ಹೆದರಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿ, ಕಂಪನಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಭಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು 50/50 ವಿಭಜನೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title=Platform envy |work=[[The Economist]]|date=1998-12-12|accessdate=2007-09-08}}</ref> ಅದರೂ, 1999ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು [[ಬಿಏಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]] ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಕುರಿತಂತೆ [[ಮಾರ್ಕೋನಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]]‍ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದರ ಪರವಾಗಿ BAe ಯು DASAನೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮುರಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/the_company_file/239057.stm |title = GEC spoils DASA / BAe party |publisher = BBC News |date = 20 December 1998 | accessdate=2010-01-01}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.janes.com/articles/Janes-Navy-International-99/BRITISH-AEROSPACE-AND-MARCONI-ELECTRONIC-SYSTEMS-FORM-THE-THIRD-LARGEST-DEFENCE-UNIT-IN-THE-WORLD.html |title = British Aerospace and Marconi Electronic Systems form the third largest defence unit in the world |publisher = Jane's International |date = 19 January 1999}}</ref><ref name="scotsman2000">{{cite news |first=Andrew|last=Turpin| title = BAE eyes US targets after profit rockets |work= The Scotsman| publisher =The Scotsman Publications|page=26| date = 4 March 2000}}</ref> 2000 ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾಲುದಾರ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ([[ಡೇಮ್ಲರ್ ಕ್ರೈಸ್ಲರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌]], Deutsche ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ; [[Aérospatiale-Matra]], ಸಡ್ ಎವಿಯೇಷನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ; ಮತ್ತು CASA) ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಲಿನವಾಗಿ [[EADS]]ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ EADS ಕಂಪನಿಯು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಏರ್‌ಬಸ್‌ Deutschland ಮತ್ತು ಏರ್‌ಬಸ್‌ España ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಉದ್ಯಮದ ಶೇ.80ರಷ್ಟು ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿತು.<ref name="awst formation" /><ref>{{cite web |url = http://www.eads.eu/1024/en/eads/history/chronos/2000.html |title = History of EADS |publisher = EADS |accessdate = 2009-10-07 |archive-date = 2008-06-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080603121737/http://www.eads.eu/1024/en/eads/history/chronos/2000.html |url-status = dead }}</ref> ಆ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ಶೇರುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ BAE Systems ಮತ್ತು EADS ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಕಂಪನಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ <small>SAS</small>ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದವು.<ref name="awst formation"/><ref>{{cite press release |title=EADS and BAE SYSTEMS complete Airbus integration - Airbus SAS formally established |publisher=BAE Systems plc|date=2001-07-12 |url= http://www.baesystems.com/Newsroom/NewsReleases/2001/press_120720011.html |accessdate=2007-10-04}}</ref> === A380ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === {{Main|ಏರ್‌ಬಸ್ A380}} <div class="floatright"> <timeline> ImageSize = width:375 height:310 PlotArea = left:50 right:0 bottom:10 top:10 DateFormat = yyyy Period = from:1991 till:2007 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1991 ScaleMinor = unit:year increment:5 start:1992 PlotData= Color:yellow mark:(line,black) align:left fontsize:S shift:(0,-3) # shift text to right side of bar # there is no automatic collision detection, fontsize:XS # so shift texts up or down manually to avoid overlap shift:(25,-10) at:2007 shift:15,-6 text:ಏರ್‌ಬಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲ A380-800ನ ಕೊಡುಗೆ at:2006 shift:15,-6 text: ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬಗಳು at:2005 shift:15,-6 text: ಮೆಯ್ಡನ್ ಫ್ಲೈಟ್ at:2004 shift:15,-6 text: ಮೊದಲ ಎಂಜಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು at:2002 shift:15,-6 text: ಕಾಂಪೊನೆಂಟ್-ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು at:2001 shift:15,-6 text: ಏರ್‌ಬಸ್ ಕಾನ್ಸೋರ್ಟಿಯಮ್ ವಿಲೀನವಾಗಿದ್ದು at:2000 shift:15,-6 text: A3XX ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ at:1996 shift:15,-6 text: ''ದೊಡ್ಡ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ವಿಭಾಗ'' ಸ್ಥಾಪನೆ at:1993 shift:15,-6 text: ಬೋಯಿಂಗ್ ಅದೇತರಹದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿದ್ದು at:1991 shift:15,-6 text: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆ ಅನ್ವೇಷಣೆ </timeline> </div> 1988ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ರೊಯಿಡರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಎಂಜಿನಿಯರರ ಗುಂಪು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿಮಾನ (UHCA) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅದರದೇ ಆದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಶ್ರೇಣಿ ಎರಡನ್ನೂ ಮುಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು 1970ರ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದ್ದ [[ಬೋಯಿಂಗ್]]ಕಂಪನಿಯ [[747]]ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮುರಿಯುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೊರ್ರಿಸ್, 2005. ಪು. 7.</ref> 1990 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[Farnborough ಏರ್‌ ಶೋ]]ನಲ್ಲಿ 747-400 ಗಿಂತ 15% ರಷ್ಟು ಚಾಲನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯುಳ್ಳ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ನೊರ್ರಿಸ್, 2005. ಪು. 16-17.</ref> ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಏರ್‌ಕ್ರಾಪ್ಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲು [[EADS]]ಪಾಲುದಾರರುಗಳಾದ ಪ್ರತಿ ([[Aérospatiale]], [[DaimlerChrysler ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌]], [[EADS CASA]])ಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಸೇರಿದಂತೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ನಾಲ್ಕು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರ ತಂಡಗಳಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1994 ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಏರ್‌ಲೈನ್‌ನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಆಗ ಅದನ್ನು A3XX ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Beebover" /><ref>{{cite web | title = Airbus will reveal plan for super-jumbo: Aircraft would seat at least 600 people and cost dollars 8bn to develop | publisher = The Independent | date = 4 June 1994 | url = http://www.independent.co.uk/news/business/airbus-will-reveal-plan-for-superjumbo-aircraft-would-seat-at-least-600-people-and-cost-dollars-8bn-to-develop-1420367.html |first = David |last = Bowen}}</ref><ref>{{cite web | title = Airbus unveils plans for 854-passenger airliner | publisher = The Baltimore Sun | date = September 8, 1994 | url = http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/111882477.html?dids=111882477:111882477&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+08%2C+1994&author=&pub=The+Sun&desc=Airbus+unveils+plans+for+854-passenger+airliner&pqatl=google | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 | archive-date = ಜೂನ್ 4, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110604120512/http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/111882477.html?dids=111882477:111882477&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+08,+1994&author=&pub=The+Sun&desc=Airbus+unveils+plans+for+854-passenger+airliner&pqatl=google | url-status = dead }}</ref> [[Airbus A340]]ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸೈಡ್-ಬೈ-ಸೈಡ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಎರಡು ವಿಮಾನದ ಕವಚ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಏರ್ಬಸ್ ಅನೇಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು, ಅದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೆಟ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="norris_wagner_book">{{cite book | last = Norris | first = Guy | coauthors = Mark Wagner | title = Airbus A380: Superjumbo of the 21st Century | publisher = Zenith Press | year = 2005 | url = http://www.zenithpress.com/ProductDetails_32796.ncm | isbn = 978-0-7603-2218-5 | access-date = 2010-03-29 | archive-date = 2009-05-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090507101924/http://www.zenithpress.com/ProductDetails_32796.ncm | url-status = dead }}</ref> ಆಗ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೋಯಿಂಗ್ 747-400ಗಿಂತ ಶೇ.15 ರಿಂದ 20 ನಷ್ಟು ಚಾಲನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಏರ್ಬಸ್ ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸಿತು. ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಸಿಂಗಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ A3XX ನ ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುವತ್ತ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಾಗಿ ಐದು A380ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="flight_test_2005">{{cite news |title = A380 powers on through flight-test |last = Kingsley-Jones |first = Max | url = http://www.flightglobal.com/articles/2005/12/20/203708/a380-powers-on-through-flight-test.html |publisher = [[Flight International]] |date = 20 December 2005 |accessdate = 2007-09-25}}</ref> ಜನವರಿ 18, 2005ರಂದು Toulouseನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆ A380ನ ಯ ಅನಾವರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005ರಂದು ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಹಾರಾಟ ನಡೆಯಿತು. ಮೂರು ಗಂಟೆ 54 ನಿಮಿಷಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಹಾರಾಟದ ನಂತರ A380 ಹಾರಾಟ "ಒಂದು ಬೈಸಿಕಲ್ ಚಲಾಯಿಸಿದಂತೆ" ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಕ ಪೈಲಟ್ [[ಜಾಕಸ್ ರೊಸೇ]] ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿದನು.<ref name="First flight">{{cite web | title = A380 Successfully completes its first flight | publisher = Flug Revue | date = 27 April 2005 | url = http://www.flug-revue.rotor.com/FRtypen/FRErstfl/FR05Erst/PRA380.htm | accessdate = 2008-03-14 | archive-date = 2008-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080417032419/http://www.flug-revue.rotor.com/FRtypen/FRErstfl/FR05Erst/PRA380.htm | url-status = dead }}</ref> 2005 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಂದು, A380ಯು ತನ್ನ ಗರಿಷ್ಠ ವಿನ್ಯಾಸದ 0.96 ಮ್ಯಾಚ್‌ ವೇಗದ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref name="flight_test_2005" /> 2006ರ ಜನವರಿ 10 ರಂದು, A380 ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಾಟ್‌ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಹಾರಾಟವಾದ [[Medellín]]ಗೆ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Cold wethet test">{{cite news | title = Airbus tests A380 jet in extreme cold of Canada | publisher = [[MSNBC]] | date = 8 February 2006 | url = http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/ | accessdate = 2006-09-16 | archive-date = 2011-08-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110829163032/http://www.msnbc.msn.com/id/11236081/ | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Airbus A380.jpg|thumb|ಏರ್‌ಬಸ್ A380, 2007ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೆಟ್.]] 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು, ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380 ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ [[ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಅಸಮರ್ಥ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ]]ಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು CEO [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರೀಫ್]] ಘೋಷಿಸಿದನು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[Toulouse]] ಜೋಡಣಾ ಸ್ಥಾವರವು ಅತ್ಯಂತ ನವೀನ 5ನೇ ಅವತರಣಿಕೆಯ [[CATIA]] ([[Dassault]]ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ)ಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]]ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಂತ್ರ 4ನೇ ಅವತರಣಿಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="matlack2006">{{cite news|url=http://yahoo.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061005_846432.htm|title=Airbus: First, blame the Software|first=Carol|last=Matlack|publisher=Businessweek|date=5 October 2006|accessdate=2007-12-12|archive-date=2008-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019002713/http://yahoo.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061005_846432.htm|url-status=dead}}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾಕಿದ್ದ 530 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲೇಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://manufacturing.cadalyst.com/manufacturing/article/articleDetail.jsp?id=390123|title=What Grounded the Airbus A380?|date=6 December 2006|first=Kenneth|last=Wong|publisher=Cadalyst|accessdate=2007-12-12|archive-date=2009-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090609111539/http://manufacturing.cadalyst.com/manufacturing/article/articleDetail.jsp?id=390123|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ ಯಾವುದೇ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ತಡವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಮಾಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಹಣವನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.<ref name="matlack2006" /> ಮೊದಲನೇ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ್ನು 2007 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15 ರಂದು [[ಸಿಂಗಾಪೂರ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಪೂರೈಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 ರಂದು [[ಸಿಂಗಾಪೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಡ್ನಿ]]ನಡುವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತು.<ref name="1st SIA flight">{{cite news |title=First A380 Flight on 25–26 October |url=http://www.a380.singaporeair.com/content/news/newsrelease/20070816/index.html |publisher=[[Singapore Airlines]] |date=2007-08-16 |accessdate=2007-08-16 |archive-date=2008-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080319141802/http://www.a380.singaporeair.com/content/news/newsrelease/20070816/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title= A380 superjumbo lands in Sydney |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7061164.stm |publisher=BBC |date=2007-10-25 |accessdate=2008-10-22 }}</ref> ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ A380ಯು ಉತ್ತಮವಾದ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನ [[747-400]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇದು ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಶೇ.20 ರಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಇಂಧನ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಆನಂತರ ಸಿಂಗಾಪೂರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್‌ CEO ಚೀವ್‌-ಚೂಂಗ್-ಸೆಂಗ್ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="SIA's Chew: A380 pleases">{{cite news | title = SIA's Chew: A380 pleases, Virgin Atlantic disappoints | publisher = ATW Online | date = 2007-12-13 | url = http://www.atwonline.com/news/story.html?storyID=11132 | accessdate = 2007-12-13 | archive-date = 2007-12-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071215175343/http://www.atwonline.com/news/story.html?storyID=11132 | url-status = dead }}</ref> 28 ಜುಲೈ 2008ರಂದು A380ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ದುಬೈ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]<ref>{{cite news | title = Emirates A380 arrives in New York! | date = 2008-08-03 | accessdate = 2008-08-03 | url = http://www.gadling.com/2008/08/03/emirates-a380-arrives-in-new-york/ | archive-date = 2008-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080904225503/http://www.gadling.com/2008/08/03/emirates-a380-arrives-in-new-york/ | url-status = dead }}</ref> ನಡುವೆ 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಂದು ಹಾರಟ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="1st UAE flight">{{cite news | title = Emirates A380 Lands At New York's JFK | date = 2008-08-01 | accessdate = 2008-08-05 | url = http://news.airwise.com/story/view/1217629915.html | archive-date = 2008-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080806020526/http://news.airwise.com/story/view/1217629915.html | url-status = dead }}</ref> 19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಂದು [[Qantas]]ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರಂದು [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]]ಮತ್ತು[[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲಿಸ್]]ಗಳ ಮಧ್ಯ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.<ref name="1st QFA flight">{{cite news |title= Qantas A380 arrives in LA after maiden flight |url=http://www.theage.com.au/articles/2008/10/21/1224351190665.html |publisher=[[The Age]] |date=2008-10-21 |accessdate=2008-10-22 }}</ref> === BAE ಸ್ಟೇಕ್‌ನ ಮಾರಾಟ === 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 ರಂದು BAE ಸಿಸ್ಟಮ್, ಏರ್ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ 20% ಶೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದಾಗ ಆಗ [[€]]3.5 ಬಿಲಿಯನ್ ([[US$]]4.17 ಬಿಲಿಯನ್)ನಷ್ಟು "ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಿತ ಬೆಲೆ"ಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="bbc_bae_20060406">{{cite web| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4885426.stm |title = BAE Systems to sell Airbus stake |publisher = [[BBC News]] |date = 6 April 2006 | accessdate=2010-01-01}}</ref> U.S ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮವೆಂದು ತಙ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="wsj_bae_20060407">{{cite web |url = http://online.wsj.com/article/SB114439030968919877.html |title = BAE in Talks With EADS to Sell its 20% Airbus Stake; British Firm is Focusing Increasingly on Defense Market, Especially in U.S. |author = Michaels, D. |publisher = ''[[The Wall Street Journal]]'' |date = 7 April 2006}}</ref> ಅಸಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಮೂಲತಃ BAE, EADS ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಬೆಲೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಧೀರ್ಘ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, BAE ತನ್ನ [[ಮುಂದೂಡಿಕೆ ಇಚ್ಚೆ]]ಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ [[Rothschild]] ಗುರುತಿಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:singapore airlines a380 9v-skf takeoff arp.jpg|thumb|left|ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ A380 ಲಂಡನ್ ಹೇತ್ರೊ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಿದೆ]] ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ A380ಯ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಪುನಃ ತಡವಾಗಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಘೋಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತರವಾದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಚಾರದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಬೆಲೆಯು ಶೇ.25 ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ ಅದು ಪುನಃ ವೇಗವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. EADSನ CEO [[Noël Forgeard]] ಪರವಾದ [[ಒಳ ವ್ಯವಹಾರ]]ಗಳು, ತನ್ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಕರ್ಪೋರೇಟ್ ಪೋಷಕರ ಬಗೆಗಿನ ಆರೋಪಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದವು. ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಬೆಲೆಯ ನಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ BAE ಗೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು BAE ಮತ್ತು EADS ಮಧ್ಯ "ಉರಿಯುವ ಪ್ರಪಾತ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದವು, ಇದನ್ನು ನಂಬಿ BAE ತನ್ನ ಶೇರು ಬೆಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="row">{{cite web |url = http://news.independent.co.uk/business/news/article1014055.ece |title = BAE launches attack on EADS over Airbus superjumbo warning |publisher = ''[[The Independent]]'' |accessdate = 15 June 2006 |first = Michael |last = Harrison |archive-date = 22 ನವೆಂಬರ್ 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081122115820/http://news.independent.co.uk/business/news/article1014055.ece |url-status = dead }}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಶೇರುದಾರರ ಸಮುದಾಯವೊಂದು A380 ತಡವಾಗಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಪರಿಹಾರ ಧನ ನೀಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲಿ, ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಾಗ್ಲಿ ತಿಳಿಸದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ EADS ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಸಮರವನ್ನು ಸಾರಿತು.<ref name="FT 20060711 frontpage">{{cite news |last=Hollinger |first=Peggy |coauthors=Done, Kevin |title=Sharp drop in orders at Airbus |pages=1,14 |publisher=Financial Times Daily |date=11 July 2006 }}</ref> ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 2 ಜುಲೈ 2006 ರಂದು EADS ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ನೊಯೆಲ್ ಫಾರ್ಗೇರ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಏರ್ಬಸ್[[ಸಿಇಓ]] [[ಗುಸ್ಟವ್ ಹಂಬರ್ಟ್]]ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = https://www.nytimes.com/2006/07/03/business/worldbusiness/03airbus.html |title = Top Officials of Airbus and EADS Step Down |publisher = New York Times |date = 3 July 2006|first = Carter |last = Dougherty}}</ref> 2 ಜುಲೈ2006 ರಂದು £1.9 ಬಿಲಿಯನ್(€2.75 ಬಿಲಿಯನ್‌)ನಷ್ಟು BAEನ ಶೇರುಗಳಿಗೆ Rothschild ಬೆಲೆಕಟ್ಟಿದನು. ಅದು EADSನವರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು BAEಯ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ ಬೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url = http://business.guardian.co.uk/story/0,,1811589,00.html |title = BAE under pressure to hold Airbus stake |publisher = ''The Guardian'' |date = 3 July 2006 |first = David |last = Gow}}</ref> 5 ಜುಲೈ ರಂದು BAE ತನ್ನ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಶೇರು ಬೆಲೆಗಳು ತನ್ನ ಮೂಲ ಬೆಲೆಯಿಂದ Rothschild ಬೆಲೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು; ಅದಾಗ್ಯೂ 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ BAE ಏರ್‌ಬಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು EADS ಗೆ £1.87 ಬಿಲಿಯನ್ (€2.75 ಬಿಲಿಯನ್, $3.53 ಬಿಲಿಯನ್)ಗೆ, BAE ಶೇರುದಾರರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿತು.<ref>{{cite news |title = BAE agrees to £1.87bn Airbus sale |publisher = BBC News |date = 6 September 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5321626.stm | accessdate=2010-01-01}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರಂದು EADSನಿಂದ ಏರ್ಬಸ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಬರಲು ಮಾರಾಟದ<ref>{{cite news |last = Hotten |first = Russell |title = BAE vote clears sale of Airbus stake |publisher = Daily Telegraph |date = 4 October 2006 |url = http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/2006/10/04/bcnbae04.xml |access-date = 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date = 10 ಜೂನ್ 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080610212158/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2F2006%2F10%2F04%2Fbcnbae04.xml |url-status = dead }}</ref> ಪರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಶೇರುದಾರರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. === 2007 ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ === 2006 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9 ರಂದು ಹಂಬರ್ಟನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರೇಯಿಫ್]], ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಅವರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ಹಣಕಾಸುನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಪೋಷಕ ಕಂಪನಿ EADS ನೊಂದಿಗೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6035357.stm |publisher=BBC News |title=Streiff resigns as CEO of Airbus |date=October 9, 2006 | accessdate=2010-01-01}}</ref> EADS co-CEO [[ಲೂಯಿಸ್ ಗೆಲೊಯಿಸ್]]ನಿಂದ ಏರ್ಬಸ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪೋಷಕ ಕಂಪನಿಯ ನೇರ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. 2007 ಫೆಬ್ರವರಿ 28 ರಂದು ಕಂಪನಿಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆ ಕುರಿತು CEO ಲೂಯಿಸ್ ಗೆಲೋಯಿಸ್ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಅರ್ಹ ಶಕ್ತಿಯಾದ ⁸, ಯೋಜನೆ 10,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿತು.ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ 4,300, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ 3,700, ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ 1,600 ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿ 400 ಮತ್ತು 10,000 ದಲ್ಲಿಯ 5,000 ಗುತ್ತಿಗೆಯವರೂ ಇದ್ದರೆ. [[ಸೇಂಟ್ ನಾಜೈರೆ]], [[ವರೆಲ್]] ಮತ್ತು[[ಲಾವ್ಫೆಯಿಮ್]] ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚುವ ಭೀತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇತ್ತ [[ಮೀಲ್ಟ್]], [[ನಾರ್ಡೆನ್ಹ್ಯಾಮ್]]ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಟನ್]]ಗಳು "ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ತೆರೆದವು".<ref>{{cite news |title= Airbus confirms 10,000 job cuts|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6402859.stm|publisher= BBC News|date= 28 February 2007 | accessdate=2010-01-01}}</ref> 2008 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16 ರಂದು [[ಡಿಯೆಲ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್]]ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಥಾಲೆಸ್-ಡಿಯೆಲ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಲಾವ್ಫೆಯಿಮ್ ಘಟಕವನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಫಿಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಾಲನೆಗಳನ್ನು ಯುಕೆಯ GKNಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title = GKN buys Airbus operation in the U.K. |url = http://defensenews.com/story.php?i=3724705&c=EUR&s=TOP |publisher = Defence News |date = 15 September 2008 |first = Andrew |last = Chuter }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಂದಾಗಿ ಏರ್ಬಸ್ ನೌಕರರ ಸಂಘಗಳು ಜರ್ಮನ್ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ನೌಕರರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url = http://www.signonsandiego.com/news/world/20070302-0438-france-airbus.html |title = Airbus unions call for a strike on Tuesday over job cuts |publisher = SignOnSanDiego |date = March 2, 2007 |first = Laurence |last = Frost}}</ref> == ನಾಗರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:swiss.a320-200.hb-ijq.arp.jpg|thumb|right|ಏರ್‌ಬಸ್ A320, A318, A319, A320 ಮತ್ತು A321 ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಮಾನಗಳ ಮೊದಲ ಮಾದರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:thai airways a340-600 hs-tna takeoff arp.jpg|thumb|right|ಏರ್‌ಬಸ್ A340-600, ಉದ್ದನೆಯ-ಶ್ರೇಣಿ-ನಾಲ್ಕು-ಎಂಜಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಗಲವಾದ ಆಕಾರದ ವಿಮಾನ]] [[A300]]ದೊಂದಿಗೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಉತ್ಪನ್ನ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ [[ಟ್ವಿನ್ ಐಸಲೆ]], [[ಟ್ವಿನ್ ಎಂಜಿನ್]]ಡಿ ಏರ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ಕೂಡಲೇ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ರೀ-ವಿಂಗ್ಡ್‌, ರಿ-ಎಂಜಿನ್ಡ್‌ [[A300]]ನ್ನು [[A310]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಅದರ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ,ಏರ್ಬಸ್ ತನ್ನ ಮಾರ್ಪಾಡಿನೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ಲೈ-ಬೈ-ವೈರ್]]ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳ [[A320]]ಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. A320ವು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ. ''ಬಿಝ್- ಜೆಟ್'' ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ([[ಏರ್ಬಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಜೆಟ್]])ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲವು ಅಲ್ಪಾವಧಿ A318 ಮತ್ತು A319 ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. A321 ಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂದ ಬೋಯಿಂಗ್ 737 ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದು ದೃಡಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url = http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/24380909.html?dids=24380909:24380909&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+21%2C+1993&author=Richard+W.+Stevenson%2C+New+York+Times+News+Service.&pub=Chicago+Tribune+(pre-1997+Fulltext)&desc=A321+set+for+takeoff+at+Airbus+Question+of+subsidies%2C+threat+to+U.S.+companies+rise&pqatl=google |title = A321 set for takeoff at Airbus Question of subsidies, threat to U.S. companies rise |publisher = Chicago Tribune |date = 21 March 1993 |first = Richard |last = Stevenson |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110604120527/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/24380909.html?dids=24380909:24380909&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+21,+1993&author=Richard+W.+Stevenson,+New+York+Times+News+Service.&pub=Chicago+Tribune+(pre-1997+Fulltext)&desc=A321+set+for+takeoff+at+Airbus+Question+of+subsidies,+threat+to+U.S.+companies+rise&pqatl=google |url-status = dead }}</ref> ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ [[ಅಗಲಕವಚ]]ದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಟ್ವಿನ್-ಜೆಟ್[[A330]]ನಾಲ್ಕು ಎಂಜಿನ್[[A340]]ಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, [[ವಿಂಗ್ಲೆಟ್ಸ್]]ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಏರ್ಬಸ್[[A340-500]] 16 700 ಕಿಮೀ ಚಾಲನಾ ಶ್ರೇಣಿ ಹೊಂದಿದ್ದು (9000 nautical miles),[[Boeing 777-200LR]] (17 446&nbsp;km ಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ಅಥವಾ 9420 nautical miles) ನ ತರುವಾಯ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೆಟ್ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/simon-calder-the-man-who-pays-his-way-584025.html |title=Simon Calder: The man who pays his way |publisher= The Independent |date=18 October 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906110441/http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/simon-calder-the-man-who-pays-his-way-584025.html|archivedate=6 September 2011}}</ref> ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಇದರ [[fly-by-wire]]ನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಕ್ಪಿಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಲು ಅದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿರುವುದು ಕಂಪನಿ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಏರ್ಬಸ್ ಈಗ A320 ಶ್ರೇಣಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ, [[NSR]], "New Short-Range aircraft" ಎಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=comm&id=news%2Faw070207p3.xml&headline=Airbus%20May%20Not%20Do%20A320%20Replacement%20Alone |title = Airbus may not do A320 replacement alone |publisher = [[Aviation Week]] |date = 2 July 2007 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 11 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110811060753/http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=comm&id=news%2Faw070207p3.xml&headline=Airbus%20May%20Not%20Do%20A320%20Replacement%20Alone |url-status = dead }}</ref><ref name="fi_737rs_nsr">{{cite web |url = http://www.flightglobal.com/Articles/2006/02/07/Navigation/177/204506/THE+737+STORY+Smoke+and+mirrors+obscure+737+and+Airbus+A320+replacement.html |title = The 737 Story: Smoke and mirrors obscure 737 and Airbus A320 replacement studies |publisher = ''[[Flight International]]'' |date = February 7, 2006 |access-date = ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 |archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060318152043/http://www.flightglobal.com/Articles/2006/02/07/Navigation/177/204506/THE+737+STORY+Smoke+and+mirrors+obscure+737+and+Airbus+A320+replacement.html |url-status = dead }}</ref> NSR ಗೆ 9-10% ಗರಿಷ್ಠ ಇಂಧನ ಕ್ಷಮತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಆ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ A320ರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವಿಂಗ್‌ಲೆಟ್ಸ್‌ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಏರೋಡೈನಾಮಿಕಲ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.flightglobal.com/articles/2006/06/20/207273/pictures-airbus-aims-to-thwart-boeings-narrowbody-plans-with-upgraded-a320.html |title= Airbus aims to thwart Boeing’s narrowbody plans with upgraded 'A320 Enhanced' |publisher = Flight International |date = 2006-06-20}}</ref> ಈ "A320 Enhanced" 4-5% ನಷ್ಟು ಇಂಧನ ಕ್ಷಮತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕಿತ್ತು, A320 ಯ ಉಡಾವಣೆಯನ್ನು 2017-2018 ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದಂತಹ [[C919]]ಯು <ref>{{cite news |title=China names first jumbo jet C919, to take off in 8 years |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/06/content_10959526.htm |newspaper= |publisher=[[Xinhua News Agency]] |date=6 March 2009 |accessdate=8 September 2009}}</ref> 2015-2020 ರೊಳಗೆ ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವುಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಮುಂದಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ€ 800 million ನಿಂದ ಹಿಡಿದು € 1 Bi ಹಣ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು COO ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್‌ ಬ್ರೆಗಿಯರ್‌ನು [[Le Figaro]]ಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url = http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE58N14A20090924 |title = Airbus needs extra cash for new planes |publisher = Reuters |date = September 24, 2009}}</ref> A300/A310ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಂತ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ 2007 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಬಸ್‌ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ A300ವನ್ನು FedExಗೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಿತು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ಗಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ Toulouse A320 ನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಂತಿಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು 0}Power8ನ ಸಂಘಟನೆಯು ಮಾಜಿ CEO [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸ್ಟ್ರೀಫ್]]ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ A350/A380 ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿರುದ್ಧದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref name="forbes_20070115">{{cite web |url = http://www.forbes.com/business/feeds/afx/2007/01/15/afx3328289.html |title = Airbus to base A320 production in Hamburg, 350s and 380s in Toulouse |publisher = ''[[Forbes]]'' |date = January 15, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012005401/http://www.forbes.com/business/feeds/afx/2007/01/15/afx3328289.html|archivedate=October 12, 2007}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿವೃತ್ತಿಯವರೆಗೆ [[ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article874026.ece |title = BA chief blames French for killing off Concorde |publisher = The Times |date = 1 May 2003 |first = Ben |last = Webster |location = London |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110604203501/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article874026.ece |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/end-of-an-era--concorde-is-retired-594039.html |title = End of an era - Concorde is retired |publisher = The Independent |date = 10 April 2003 |first = Peter |last = Woodman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906110453/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/end-of-an-era--concorde-is-retired-594039.html|archivedate=6 September 2011}}</ref> {| class="wikitable sortable " style="margin-left:auto;margin-right:auto" |+ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿವರಗಳು (ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ದಿನಾಂಕಗಳ ಮಾಹಿತಿ) |- ! ಏರ್‍‍ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ! ಚಿತ್ರಣ ! ಆಸನಗಳು ! ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ! ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಾಂಕ ! 1ನೆಯ ವಿಮಾನ ! 1ನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ ! ಉತ್ಪಾದನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದು |- | [[A300]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು | align="center"|228–254 | align="center"|361 | ಮೇ 1969 | 7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 | ಮೇ 1974 <br /> [[ಏರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | 13 ಮಾರ್ಚ್ 2005 |- | [[A310]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು, ಮಾರ್ಪಾಡಾದ A300 | align="center"|187 | align="center"|279 | ಜುಲೈ 2003. | 3 ಎಪ್ರಿಲ್ 2000 | ಡಿಸೆಂಬರ್ 1985 <br /> [[ಏರ್ ಅಲ್ಗೀರಿ]] | 13 ಮಾರ್ಚ್ 2005 |- | [[A318]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಒಂದು ಹಜಾರ, A320ಗಿಂತ 6.17&nbsp;m ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ | align="center"|107 | align="center"|117 | ಏಪ್ರಿಲ್ 1999 | 26 ಜನವರಿ 1998 | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 <br /> [[ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]] | |- | [[A319]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಒಂದು ಹಜಾರ, A320ಗಿಂತ 3.77&nbsp;m ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ | align="center"|124 | align="center"|156 | ಜೂನ್ 1993 | 28 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1999 | ಏಪ್ರಿಲ್ 1996 <br /> [[ಸ್ವಿಸ್‌ಏರ್]] | |- | [[A320]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಒಂದು ಹಜಾರ | align="center"|150 | align="center"|180 | ಮಾರ್ಚ್‌ 2005 | 26 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2002 | ಮಾರ್ಚ್‌ 2005 <br /> [[ಏರ್ ಇಂಟರ್]] | |- | [[A321]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಒಂದು ಹಜಾರ, A320ಗಿಂತ 6.94&nbsp;m ಹಗುರವಾಗಿದೆ | align="center"|185 | align="center"|220 | ನವೆಂಬರ್ 1989 | 13 ಮಾರ್ಚ್ 2005 | ಜನವರಿ 2007 <br /> [[ಲುಥಾನ್ಸ]] | |- | [[A330]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು | align="center"|253–295 | align="center"|406–440 | ಜೂನ್ 1987 | 2 ನವೆಂಬರ್ 1992 | ಡಿಸೆಂಬರ್ 1993 <br /> [[ಏರ್ ಇಂಟರ್]] | |- | [[A340]] | 4 ಎಂಜಿನ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು | align="center"|239–380 | align="center"|420–440 | ಜೂನ್ 1987 | 7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 | ಜನವರಿ 2007 <br /> [[ಏರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್]] | A340-200 & 300: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |- | [[A350]] | 2 ಎಂಜಿನ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು | align="center"|270–350 | |- align="ಸೆಂಟರ್nter" | ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 | 2011 ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ | 2013-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ <br /> [[ಕತಾರ್]] | |- | [[A380]] | 4 ಎಂಜಿನ್, ಡಬಲ್ ಡೆಕ್, ಎರಡು ಹಜಾರಗಳು<ref>{{cite web |url = http://www.aerospace-technology.com/projects/a380/ |title = Airbus A380 'Superjumbo' |publisher = Aerospace Technology |accessdate = 2009-09-30}}</ref> | align="center"|555 | align="center"|853 | 2002 | 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 | 7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2005 <br /> [[ಸಿಂಗಪುರ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]] | |} == ಮಿಲಿಟರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == {{main|Airbus Military}} 1990ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕಾಶಯಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿಸಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೈಮಾನಿಕಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಅವಕಾಶಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಲಯಗಳಾದ: [[ಏರ್‌ಬಸ್ A310 MRTT]] ಮತ್ತು [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330 MRTT]]ಜತೆಗೆ [[ಅಂತರಿಕ್ಷ ಇಂಧನ ಮರುಪೂರಣ]] ಮತ್ತು ಜತೆಗೆ[[A400M]]ನ [[ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್‌ ಏರ್‌ಲಿಫ್ಟ್‌]]ಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Airbus A400M Rollout.JPG|thumb|right|26 ಜೂನ್ 2008ರ ಸೆವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ A400M]] ಟರ್ಬೊಪ್ರಾಪ್-ಪವರ್‌ [[ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ವಿಮಾನ, [[ಏರ್ ಬಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ A400M]] ಯ ಯಂತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏರ್‌ಬಸ್ ಜನವರಿ 1999ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಏರ್‌ಬಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ <small>SAS</small> ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.airforce-technology.com/projects/fla/ |title = A400M (Future Large Aircraft) Tactical Transport Aircraft, Europe |publisher = airforce-technology.com |accessdate = 2009-10-01}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.airbusmilitary.com/commitment.html |title = A400M Programme: A Brief History |publisher = Airbus |accessdate = 2009-10-01 |archive-date = 2009-07-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090708040836/http://www.airbusmilitary.com/commitment.html |url-status = dead }}</ref> ಹಲವಾರು [[NATO]]ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ, [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಲುಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್]], [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ಟರ್ಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಯುಕೆ]]ಗಳು ಉಕ್ರೇನಿನ [[Antonov An-124]]<ref>{{cite news | title=Strategic airlift agreement enters into force |publisher = NATO | date = 3 March 2006 | url=http://www.nato.int/docu/update/2006/03-march/e0323a.htm }}</ref> ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ [[C-130 ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್‌]]ನಂತಹ [[ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ವಿಮಾನ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ವಿಮಾನ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನ ಅವಲಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ A400M ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article5488920.ece |title = RAF transport aircraft delay |publisher = The Times |date = 11 January 2009 |first = Dominic |last = O’Connell |location = London |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 17 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110817100646/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article5488920.ece |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.flightglobal.com/articles/2008/04/28/223293/hercules-support-deal-transforms-raf-operations.html |title = Hercules support deal tranforms RAF operations |publisher = Flight International |date = 28 April 2008 |first = Craig |last = Hoyle}}</ref> A400M ನ ಯೋಜನೆಯು ಹಲವಾರು ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು;<ref>{{cite web |url = http://www.defencemanagement.com/feature_story.asp?id=11798 |title = Why wait for the Airbus? |publisher = Defence Management |date = 5 May 2009 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 9 ಜುಲೈ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110709011137/http://www.defencemanagement.com/feature_story.asp?id=11798 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/10/30/afx4277012.html |title = Airbus A400M delay does not foster confidence |publisher = Forbes |date = 30 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814173209/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/10/30/afx4277012.html|archivedate=14 August 2011}}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸರಕಾರದ ಸಹಾಯಧನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೆದರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.defensenews.com/story.php?i=4204306 |title = A400M Partners to Renegotiate Contract with EADS |publisher = Defense News |date = 27 July 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="FTscrap">{{cite web |coauthors = Hollinger, Peggy. Clark, Pilita. Lemer, Jeremy |url = http://www.ft.com/cms/s/0/dfb12870-f9f1-11de-adb4-00144feab49a.html?catid=4&SID=google |title = Airbus threatens to scrap A400M aircraft |publisher = Financial Times |date = 5 January 2010}}</ref> A310ನ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಏರ್‌ಪ್ರೇಮ್‌ನ ರೂಪಾಂತರವಾಗಬಹುದಾದ [[ಏರ್‌ಬಸ್ A310 MRTT]]ಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ 2008 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url = http://www.defensenews.com/story.php?i=3801474 |title = Pakistan eyes boost in Transport, Lift |publisher = Defense News |first = Usman |last = Ansari |date = 3 November 2008 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 2008ರಲ್ಲಿ A330 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಮೂರು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಇಂಧನ ಮರುಪೂರಣ ಮಲ್ಟಿ-ರೋಲ್ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ (MRTT) ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮೀರೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://uk.reuters.com/article/rbssIndustryMaterialsUtilitiesNews/idUKL2588121120080225 |title = Airbus EAE tanker order |publisher = [[Reuters]] |date = 25 February 2008 |first = Tim |last = Hepher |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 10 ಜೂನ್ 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090610062520/http://uk.reuters.com/article/rbssIndustryMaterialsUtilitiesNews/idUKL2588121120080225 |url-status = dead }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 1, 2008ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಮತ್ತು [[Northrop Grumman]]ನ ಒಕ್ಕೂಟವು MRTTಯ ಯುಎಸ್‌ ನಿರ್ಮಿತ ಮಾದರಿಯಾದ ಹೊಸ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇಂಧನ ಮರುಪೂರಣ ವಿಮಾನಯಂತ್ರ [[KC-45A]]ವನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಎF ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು $35 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7272272.stm |title = Air tanker deal provokes US row |publisher = BBC News |date = 1 March 2008 | accessdate=2010-01-01}}</ref> ಈ ತೀರ್ಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಔಪಚಾರಿಕ ದೂರನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url = http://boeing.com/news/releases/2008/q1/080311b_nr.html |title = Boeing Protests U.S. Air Force Tanker Contract Award |publisher = Boeing |date = 11 March 2008 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 9 ಮೇ 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130509140253/http://www.boeing.com/news/releases/2008/q1/080311b_nr.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://online.wsj.com/public/resources/documents/GAOBoeing20080718.pdf |title = Statement regarding the bid protest decision resolving the Aerial Refueling Tanker protest by the Boeing Company |publisher = United States Government Accountability Office |date = 18 June 2008}}</ref> ಮತ್ತು KC-X ಕರಾರನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಹರಾಜು ಹಿಡಿಯಲಿಕ್ಕಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.af.mil/news/story.asp?id=123168125 |title = SecDEF announces return of KC-X program |publisher = Secretary of the Air Force Public Affairs |date = 16 September 2009 |archiveurl = https://archive.today/20120723011113/http://www.af.mil/news/story.asp?id=123168125 |archivedate = 23 ಜುಲೈ 2012 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.reuters.com/article/politicsNews/idUSTRE58N34E20090924 |title = Pentagon's new tanker rules exclude trade fight |publisher = Reuters |first = Jim |last = Wolf |coauthor = Shalal-Esa, Andrea |date = 24 September 2009}}</ref> == ಬೋಯಿಂಗ್‌ನೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ == {{Main|ಏರ್ಬಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ನಡುವೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ}} ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಪ್ರತಿವರ್ಷವು ಬೋಯಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಾ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೂ ಎರಡೂ ಉತ್ಪಾದಕರೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸಿಂಗಲ್-ಐಸಲ್‌ ನಿಂದ [[ಅಗಲವಾದ-ಮುಖ್ಯಭಾಗ]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂದಿಗೂ ಅವರ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಅಥವಾ ಇದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ದದಾಗಿ ಮಾಡಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, A380ನ್ನು 747ಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. A350 XWBಯು ಬಹುಸುಧಾರಿತ 787 ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ 777ನ ಮಾದರಿಗಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿತು. 737-700ಗಿಂತ A320ವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, 737-800 ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. 737-900 ಗಿಂತ A321ವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲಿನ 757-200ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ತದ್ರೂಪ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, 100 ಆಸನಗಳಿಂದ 500 ಆಸನಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉತ್ಪನ್ನದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:A350XWB-941 ETIHAD AIRWAYS.png|thumb|ಏರ್‌ಬಸ್ A350 XWB ಎತಿಹಾಡ್ ಏರ್‌ವೇಸ್ ಲಿವರಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ನಕಲಾದ [[ಬೋಯಿಂಗ್ 777]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದವು, ಅದು A340 ಪರಿವಾರ ಸೇರಿದಂತೆ A330-300ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಣ್ಣದಾದ A330-200 ವು [[767]]ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು, ಇದು ಬೋಯಿಂಗ್ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಬೃಹತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಲು A380ಗಳು ಬೋಯಿಂಗ್ 747ನ ಮುಂದಿನ ಮಾರಾಟಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿತ್ತು, ಆದರೂ A380 ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪದೇ ಪದೇ ಅಡಚಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಹಕರು[[747-8]]ನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದರು.<ref name="times_delays_20061004">{{cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/article/0,,9077-2387999,00.html|title=Airbus will lose €4.8bn because of A380 delays|first=David|last=Robertson|publisher=The Times|date=October 4, 2006|location=London}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭರದಿಂದ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಬೋಯಿಂಗ್ 787]]ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅತೀವ ಒತ್ತಡ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಕೂಡ [[A350 XWB]]ನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.flightglobal.com/landingpage/airbus%20a350.html |title=Aircraft Profile: Airbus A350 |publisher=Flight International |accessdate=2009-10-01}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf |title=Redesigning the A350: Airbus’ tough choice |publisher=Leeham Company |date=4 April 2006 |first=Scott |last=Hamilton |access-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date=27 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327094646/http://www.leeham.net/filelib/ScottsColumn040406.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಶೇ.50 ನಷ್ಟು ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು 5,102 ಏರ್‌ಬಸ್ [[ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳು]] ಸೇವೆ ತೊಡಗಿವೆ. ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಿಂದ 1 ವಿಮಾನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗಳ 3 ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿವೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ (ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಒಟ್ಟು 4,500ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು 737s ಮಾತ್ರವೇ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದೆ). ಇದು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು-ನವೀನ ಜೆಟ್ ವಿಮಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತ್ತು (1972 vs. 1958 ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ). 2003 ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಪಡೆದ 1029 (1002 ನಿವ್ವಳ) ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2005ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ 1111 (1055 ನಿವ್ವಳ) ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://active.boeing.com/commercial/orders/index.cfm?content=displaystandardreport.cfm&optReportType=AnnOrd&pageid=m15521|accessdate=2009-09-30|title=Orders and Deliveries |publisher=Boeing}}</ref> ಅದರೂ, ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 55 ನಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು; ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ತನ್ನ 35 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಪಡೆದ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಬಸ್ 2006 ರಲ್ಲಿ 824 ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಎರಡೆನೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="airbus2006res">{{cite web|url=http://www.airbus.com/store/mm_repository/pdf/att00008917/media_object_file_Airbus2006AnnualReview.pdf |accessdate= 2009-10-07|title=Airbus Annual Review 2006|publisher=Airbus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070126104924/http://www.airbus.com/store/mm_repository/pdf/att00008917/media_object_file_Airbus2006AnnualReview.pdf|archivedate=2007-01-26}}</ref> === Orders and deliveries === {{:Competition between Airbus and Boeing}} === ಸಹಾಯಧನ ಪಂಕ್ತಿಗಳು === ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಬೋಯಿಂಗ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರ್ಬಸ್‌ಗೆ ನೀಡುವ "ಆರಂಭಿಕ ಅನುದಾನ"ದ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತ್ತಿತ್ತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾದ ಸಹಾಯಧನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಆರೋಪಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title= New European Airbus could affect US jobs |work=Free-lance Star |first = Jack |last = Anderson |date=8 May 1978}}</ref> 2004 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಗಳಿಂದ ಬೃಹತ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ದೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನೆರವಿಗೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದಂತೆ 1992 ರಲ್ಲಿ EU-US ನಡುವೆ ನಡೆದ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಮಾಜಿ CEO [[ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೋನ್ಸೀಫರ್‌]] ಆರೋಪಿಸಿದ್ದನು. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಬಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಗೌರವಧನ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಭರಿಸುವ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ಧೇಶಗಳಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೊಡಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, US ನಿಂದ "ಚಾಲನೆಗೆ ಸಹಾಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ಗೆ ಹಣಹಿಂಪಡೆಯುವ ಬಂಡವಾಳ(RLI)ವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-1631948,00.html |date=May 29, 2005 |title=Trade war threatened over £379m subsidy for Airbus |publisher=The Times |first=Andrew |last=Porter |location=London |access-date=ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 |archive-date=ಜನವರಿ 14, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060114200645/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-1631948,00.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ 1992 ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮತ್ತು [[WTO]]ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಏರ್ಬಸ್ ಆಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಶೇ.33ರಷ್ಟು ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾಲದ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಅವುಗಳು 17 ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಧನವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಾಲಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಸಂಕಲಿಸುವ 0.25%ಗೆ ಸಮವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಏರ್ಬಸ್‌ಗೆ ಸಿಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದರಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3722888.stm |date=7 October 2004 |title=Q&A: Boeing and Airbus |publisher = BBC News | accessdate=2010-01-01}}</ref> 1992ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ EU-U.S. ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಮಾಡಿದಂದಿನಿಂದ, ಇದು ಯೊರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ US $6.7 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾವತಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶೇ.40ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು. USನ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ ಬೋಯಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿ, ತನ್ನ [[KC-767]] ಮಿಲಿಟರಿ ಕರಾರುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಸಹಾಯಧನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ [[ಪೋರ್ಕ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್]]ಮಿಲಿಟರಿ ಗುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತೆಂದು ಏರ್‌ಬಸ್‌ ವಾದಿಸಿತ್ತು. US ಸರಕಾರವು ಮಹತ್ವದ [[ನಾಸಾ]]ದ ಮೂಲಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ಬೋಯಿಂ‍ಗ್‌ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತಲ್ಲದೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಹ ನೀಡಿತು, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಜನರು ಇದು 1992ರ ಒಪ್ಪಂದ ಪಕಾರ ಮತ್ತು [[WTO]] ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ದೂರಿದರು. ಇದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದಂತಹ [[787]]ಕ್ಕೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಬೋಯಿಂಗ್ ನೇರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |title=See you in court; Boeing v Airbus: The Airbus-Boeing subsidy row |work=The Economist |date=25 March 2005 |accessdate=2007-09-06}}</ref> ಜನವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯುನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆದ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾದ [[ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಜೊಯಿಲಿಖ್]] ಇಬ್ಬರೂ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಗುರಿ ಕುರಿತ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news |url = http://www.forbes.com/2005/01/11/cx_ab_0111video2.html |title=U.S., EU To Settle Airbus-Boeing Dispute |work=Forbes |date=11 January 2005 |first = Annalisa |last = Burgos}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-8437712_ITM |title=US, EU meet on Airbus-Boeing dispute |work=Journal of Commerce Online |date=24 February 2005 |archiveurl=https://archive.today/20120718023829/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-6535362_ITM |archivedate=18 ಜುಲೈ 2012 |access-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |url-status=live }}</ref> ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದೆ ಈ ಜಗಳಗಳು ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಅನುಸಂಧಾನದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದರ ಬದಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಠವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url = http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/809617451.html?dids=809617451:809617451&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+19%2C+2005&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=U.S.-EU+Talks+on+Boeing%2C+Airbus+Subsidies+Falter&pqatl=google |title = U.S.-EU Talks on Boeing, Airbus Subsidies Falter |work = Los Angeles Times |date = 19 March 2005 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110604120545/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/809617451.html?dids=809617451:809617451&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+19,+2005&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=U.S.-EU+Talks+on+Boeing,+Airbus+Subsidies+Falter&pqatl=google |url-status = dead }}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ == [[ಚಿತ್ರ:Airbus Toulouse plant entrance DSC02696.jpg|thumb|center|650px|ಪ್ರಮುಖ ಏರ್‌ಬಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಟೋಲೋಸ್ ಹತ್ತಿರದ ಬ್ಲಾಗ್ನಾಕ್‍ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ, ಇವು ಟೋಲೋಸ್-ಬ್ಲಾಗ್ನಾಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Hh-eads1.jpg|thumb|center|650px|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್/ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಏರ್‌ಬಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ]] [[ಏರ್‌ಬಸ್ A400M]]ಗಾಗಿ, ಮತ್ತು ಚೀನಾದ [[ಟಿಯಾನ್ ಜಿನ್]]ನಲ್ಲಿ [[A320]] ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತಿಮ ಸಭೆಯ ಪದಗಳಾದ [[Toulouse]]ನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಹ್ಯಾಮ್ ಬರ್ಗ್]]ನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ, [[ಸೆವಿಲ್ಲೇ]]ಯನ್ನು ಸ್ಪೇನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಏರ್‌ಬಸ್‌, ಅದರೂ ಕೂಡ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಸಂಘವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ತಳಹದಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಏರ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಚಾಲನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ನಿಜವಾದ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಏರ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಕವಚದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಕ್ಷಮತೆಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಘಟಕಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ "[[Beluga]]"ಗವು ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಜೆಟ್‌ನ ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/aircraftfamilies/beluga/specifications.html |title = Airbus aircraft families: Beluga |publisher = Airbus |accessdate = 2009-10-01 |archive-date = 2008-04-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080410201322/http://www.airbus.com/en/aircraftfamilies/beluga/specifications.html |url-status = dead }}</ref> ಈ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೂಡ ಬೋಯಿಂಗ್‌ ನಿಂದ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವರು 787 ಉಪಾಂಗಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು 747 ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 3ನ್ನು ಪುನಾಜೋಡಿಸಿದರು. ಈ ವಿಧಾನವು A380ನ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದರ ಕವಚ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ<ref>{{cite web |url = http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=436 |title = Supersize Wings |publisher = ''Ingenia'' |date = June 2007 |first = Rob |last = Bray |access-date = 2010-03-29 |archive-date = 2012-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120520141547/http://www.ingenia.org.uk/ingenia/articles.aspx?Index=436 |url-status = dead }}</ref> ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿಸಿ [[Beluga]]ದಿಂದ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದಂತಹ A380 ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು [[Bordeaux]]ಗೆ ಹಡಗಿನಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ರಸ್ತೆಯಿಂದ Toulouse ಸಂಸ್ಥೆಯ ಘಟಕಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ವಿಮಾನ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾವು ಅವಧಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಂದಾಜು ಏರ್‌ಬಸ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದ ಒಟ್ಟು 5,300 ಏರ್ಬಸ್ ಜೆಟ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 2,000ಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ಥ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಗ್ರಾಹಕರುಗಳಿಂದ 107-ಆಸನಗಳಿಂದ A318 ನಿಂದ 565-ಪ್ರಯಾಣಿಕರ A380ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿದಿಸುವ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, US ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಸುಮಾರು 120,000 ಉದ್ಯೋಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಂದಾಜು $5.5 ಬಿಲಿಯನ್ (2003) ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, A380ನ ಒಂದು ಅವತರಣಿಕೆಯು ಶೇ.51 ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. KC-45A, A330-200MRTT ಮತ್ತು A330-200F ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ [[ಮೊಬೈಲ್, ಅಲಾಬಾಮ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಟಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,540485-2,00.html |title = The Airbus March on America: Could the Air Force Contract cost European jobs? |publisher = Spiegel |date = 1 July 2009 |first = Dinah |last = Deckstein}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ತನ್ನ A320 ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಮಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ [[People's Republic of China]]ಗಾಗಿ [[ಟಿಯಾನ್ ಜಿನ್]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನಾ ಘಟಕವನ್ನುತೆರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.highbeam.com/doc/1P1-126381148.html |title = Airbus to build A320 jet assembly line in Tianjin in 2006 |publisher = AsiaInfo Services |date = 18 July 2006 |archiveurl = https://archive.today/20120923212839/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=AIRBUS+TO+BUILD+A320+JET+ASSEMBLY+LINE+IN+TIANJIN+IN+2006&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |archivedate = 23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://sify.com/news/international/fullstory.php?a=jgxra8gcbbb&title=Airbus_delivers_first_China-assembled_A320_jet |title = Airbus delivers first China-assembled A320 jet |publisher = Sify News |date = 23 June 2009}}</ref><ref name="eads_20061026_pr">{{cite web |url = http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/pressreleases_items/06_10_26_agreement_A320_FAL_China.html |title = Airbus signs framework agreement with Chinese consortium on A320 Final Assembly Line in China |publisher = Airbus official |date = October 26, 2006 |access-date = ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 |archive-date = ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061214183501/http://www.airbus.com/en/presscentre/pressreleases/pressreleases_items/06_10_26_agreement_A320_FAL_China.html |url-status = dead }}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಜುಲೈ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಚೈನಾ]]ದ [[ಹಾರ್ಬಿನ್]]ನಲ್ಲಿ $350 ಮಿಲಿಯನ್ ಉಪಾಂಗ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅದು 1,000 ಜನರಿಗೆ ನೌಕರಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=conewsstory&refer=conews&tkr=CAICPZ%3ACH&sid=agA3dlq3Jp.o |title = Airbus, Harbin Aircraft form Chinese parts venture |publisher = Bloomberg |date = 16 July 2008 |first = Jiang |last = Jianguo}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.atimes.com/atimes/China_Business/JB05Cb02.html |title = China's commercial aviation in take-off mode |publisher = Asia Times |date = 8 February 2008 |first = Eugene |last = Kogan |access-date = 29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date = 9 ಮೇ 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100509082555/http://www.atimes.com/atimes/China_Business/JB05Cb02.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2007-09/02/content_6073669.htm |title = China needs 630 more regional jets in next 2 decades |publisher = China Daily |date = 2 September 2007}}</ref> A350 XWB, A320 ಪರಿವಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಏರ್ಬಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ 2010 ಮುಗಿಯುವುದರೊಳಗೆ ವಿವರಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, 30,000 ಚ.ಮೀ. ಘಟಕದ ವಿಭಾಗಗಳು ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣದ ಕೆಲಸ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾರ್ಬಿನ್‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌, Hafei Aviation Industry Company Ltd, AviChina Industry & Technology Company ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚೀನಿ ಪಾಲುದಾರರು ಘಟಕದ ಶೇ.80 ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಇನ್ನುಳಿದ ಶೇ.20ರಷ್ಟು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="China Daily">{{cite web |url = http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-07/01/content_8342103.htm |title = Airbus starts $350 million Harbin plant construction |publisher = China Daily |date = 1 July 2009}}</ref> == ಪರಿಸರದ ದಾಖಲೆ == ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತ ಮತ್ತು ತೈಲದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಕ್ಕೆ ಏರ್ಬಸ್ ಕಂಪನಿಯು [[ಹನಿವೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲೂ ಏರ್‌ವೇಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಅನಿಲ ಇಂಧನದ ಅಭಿರುದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದನ್ನು 2030ರ ಸಮೀಪ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಇಂಧನದ ಒಟ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಯೋಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗದಂತಹ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಗೆಯು ಒಂದು ಬದಲೀ ವಸ್ತುವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಹೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಲ್ಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ವೆಜಿಟೇಷನ್ಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಲ್ಗೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.news.com/8301-11128_3-9945505-54.html |title = Biofuel gets lift from Honeywell, Airbus, JetBlue |publisher = CNET |first = Jonathan |last = Skillings |date = May 15, 2008 |access-date = ಮಾರ್ಚ್ 29, 2010 |archive-date = ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080829143351/http://www.news.com/8301-11128_3-9945505-54.html |url-status = dead }}</ref> ಏರ್‌ಬಸ್‌ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬದಲೀ ಇಂಧನದ ವಿಮಾನವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಶೇ.60 ರಷ್ಟು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಇದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೇ.40ರಷ್ಟು[[ಗ್ಯಾಸ್‍ ಟು ಲಿಕ್ವಿಡ್ಸ್‌]] (GTL)ಇಂಧನವು ಇದರ ಒಂದೇ ಎಂಜೀನ್‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಸಲ್ಫರ್‌ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url = http://www.usatoday.com/travel/flights/2008-02-01-a380-biofuel_N.htm |title = Airbus tests new fuel on A380 |publisher = USA Today |date = 1 February 2008}}</ref> ಬದಲೀ ಇಂಧನವು ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಎಂಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬದಲೀ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಎಂಜೀನ್‌ಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಏರೋಪ್ಲೇನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕಲು ಈ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳತ್ತ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು.<ref name="autogenerated1" /> == ಉದ್ಯೋಗದ ದತ್ತಾಂಶ == === ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರ ತಂಡ === {| class="wikitable sortable " |- ! ಏರ್‌ಬಸ್ ಪ್ರದೇಶ ¹ ! ದೇಶ ! ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರ ತಂಡ |- | [[ಟೋಲೊಸ್]]<br />([[ಟೋಲೊಸ್]], [[ಕೋಲೊಮಿರ್ಸ್]], [[ಬ್ಲಾಗ್ನಾಕ್]]) | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] | align="right"|16,992 |- | [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]]<br />([[ಫಿಂಕೆನ್‌ವರ್ಡರ್]], [[ಸ್ಟೇಡ್]], [[ಬುಕ್ಸ್ಟೆಹುಡೆ]]) | [[ಜರ್ಮನಿ]] | align="right"|13,420 |- | [[ಬ್ರಾಟನ್]], [[ಫ್ಲಿಂಟ್‌ಶೈರ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] | [[ಯುಕೆ]] | align="right"|5,031 |- | [[ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್]] ([[ಫಿಲ್ಟನ್]]), [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] | [[ಯುಕೆ]] | align="right"|4,642 |- | [[ಬ್ರೆಮೆನ್]] | [[ಜರ್ಮನಿ]] | align="right"|3,330 |- | [[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]] ([[ಗೆಟಾಫ್]], [[ಇಲ್ಲೆಸ್ಕಾಸ್]]) | [[ಸ್ಪೇನ್‌]] | align="right"|2,484 |- | [[ಸೇಂಟ್-ನಝಾಯ್ರೆ]] | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] | align="right"|2,387 |- | [[ನಾರ್ಡನ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] | [[ಜರ್ಮನಿ]] | align="right"|2,086 |- | [[ನಂಟೆಸ್]] | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] | align="right"|1,996 |- | [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್]] ([[ಮಿಯಾಲ್ಟೆ]]) | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] | align="right"|1,288 |- | [[ವಾರೆಲ್]] | [[ಜರ್ಮನಿ]] | align="right"|1,191 |- | [[ಲಾಫೆಮ್]] | [[ಜರ್ಮನಿ]] | align="right"|1,116 |- | [[ಕ್ಯಾಡಿಝ್]] ([[ಪುಯೆರ್ಟೊ ರಿಯಲ್]]) | [[ಸ್ಪೇನ್‌]] | align="right"|448 |- | ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.[[ಹೆರ್ನ್‌ಡನ್]], [[ಆಶ್‌ಬರ್ನ್]]) | [[ಯುಎಸ್‌ಎ]] | align="right"|422 |- | [[ಬೀಜಿಂಗ್‌]] | [[PRC]] | align="right"|150 |- | [[ವಿಚಿತ]] | [[ಯುಎಸ್‌ಎ]] | align="right"|200 |- | [[ಮೊಬೈಲ್, ಅಲಬಮ]] | [[ಯುಎಸ್‌ಎ]] | align="right"|150 |- | [[ಮಿಯಾಮಿ]] ([[ಮಿಯಾಮಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]) | [[ಯುಎಸ್‌ಎ]] | align="right"|? |- | [[ಸೆವಿಲ್ಲಾ]] | [[ಸ್ಪೇನ್‌]] | align="right"|? |- | [[ಮಾಸ್ಕೋ]] | [[ರಷ್ಯಾ]] | align="right"|? |- | [[ಟಿಯಾಜಿನ್]] | [[PRC]] | align="right"|ಯೋಜನೆ: |- | [[ಹರ್ಬಿನ್]] | [[PRC]] | align="right"|1,000 (2010ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ) |- | [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | [[ಭಾರತ]] | align="right"|120 |- | '''ಒಟ್ಟು''' | | align="right"|56,966+ |} <small>''(ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2006ರಂತೆ ದತ್ತಾಂಶ)'' </small> <small>¹ ಮೊದಲಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರುಗಳು ನಗರದ/ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಇರುವ ಖಚಿತವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ</small> == ಏರ್ಬಸ್ ವಿಮಾನಯಂತ್ರದ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿ == ಏರ್‌ಬಸ್‌ನ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಒಂದು ಆಲ್ಫಾ ನ್ಯುಮೆರಿಕ್‌ ಮಾದರಿಯು ಒಂದು ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಂಕಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.aerospaceweb.org/question/planes/q0276a.shtml |title = Airbus Numbering System |publisher = aerospaceweb.org |accessdate = 2009-10-01}}</ref> ಈ ಮಾದರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು "A" ಅಕ್ಷರದ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ '3' ರಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಅಂಕಿ ನಂತರ '0'ಯಿಂದ (A318, A319, A321 ಮತ್ತು A400M ನಲ್ಲಿನ ಇಂತಹದರ ಹೊರತಾಗಿ), ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ''ಉದಾಹರಣೆ'' ಗೆ A320. ಮೂರು ಅಂಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಂಜಿನ್ ತಯಾರಕರ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್ ಅವತರಣಿಕೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರೋ ಎಂಜಿನ್‌ (IAE) V2500-A1 ಎಂಜಿನ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ A320-200ನ ಬಳಕೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ; 200 ಸಿರೀಸ್‌ಗಾಗಿ ಕೋಡ್ 2 ಆಗಿದೆ, IAE ಗೆ 3 ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್ ಅವತರಣಿಕೆಯ1,ಈ ರೀತಿ ವಿಮಾನಯಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು A320-231ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಕಾಂಬಿ ಅವತರಣಿಕೆಗೆ 'C' (ಪ್ರಯಾಣಿಕ/ಸರಕಿನ ಹಡಗು), ಸರಕಿನ ಮಾದರಿಗೆ 'F', ದೀರ್ಘ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಾದರಿಗೆ 'R', ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಮಾದರಿಗೆ 'X'ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. === ಎಂಜಿನ್ codes === {| class="wikitable sortable " |- ! ಕೋಡ್‌ ! ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಂಪನಿ |- | 0 | [[ಜನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]] (GE) |- | 1 | [[CFM ಇಂಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್]] (GE/SNECMA) |- | 2 | [[ಪ್ರ್ಯಾಟ್ &amp; ವ್ಹಿಟ್ನೆ]] (P&amp;W) |- | 3 | [[ಇಂಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರೋ ಎಂಜಿನ್ಸ್]] (R-R, P&amp;W, ಕವಾಸಕಿ, ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ, ಮತ್ತು ಇಶಿಕವಜಿಮ-ಹರಿಮ) |- | 4 | [[ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್]] (R-R) |- | 6 | [[ಎಂಜಿನ್ ಅಲಯನ್ಸ್]] (GE ಮತ್ತು P&amp;W) |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಬೋಯಿಂಗ್]] * [[ಏರ್‌ಬಸ್ ಅಫೈರ್]] – [[ಏರ್ ಕೆನಡಾ]] ಜೊತೆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಾದವಿವಾದಗಳು * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳು]] * [[ಬಂಬಾರ್ಡಿಯರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್]] * [[ಏರ್‌ಬಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] * [[ಎಂಬ್ರೇಯರ್]] {{-}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=35em}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|title=Airbus Industrie: An Economic and Trade Perspective|author=Congressional Research Service|year=1992|publisher=U.S. Library of Congress}} * {{cite book|last=Heppenheimer|first=T.A.|title=Turbulent Skies: The History of Commercial Aviation |publisher=John Wiley|year=1995|isbn=0471196940}} * {{cite book|last=Lynn|first=Matthew|title=Birds of Prey: Boeing vs. Airbus, a Battle for the Skies|publisher=Four Walls Eight Windows |year=1997|isbn=1568581076}} * {{cite book|last=McGuire|first=Steven|title=Airbus Industrie: Conflict and Cooperation in U.S.E.C. Trade Relations|publisher=St. Martin's Press|year=1997}} * {{cite book|last=McIntyre|first=Ian|title=Dogfight: The Transatlantic Battle Over Airbus|publisher=Praeger Publishers|year=1982|isbn=0275942783}} * {{cite book|last=Thornton|first=David Weldon|title=Airbus Industrie: The Politics of an International Industrial Collaboration |publisher=St. Martin's Press|year=1995|isbn=0312124414}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Airbus}} * [http://www.airbus.com/en/ Official Airbus website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220172624/http://www.airbus.com/en/ |date=2008-02-20 }} * [http://www.airbusnorthamerica.com/ Airbus North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061130054137/http://www.airbusnorthamerica.com/ |date=2006-11-30 }} * [https://biz.yahoo.com/ic/40/40566.html Yahoo! - Airbus SAS company profile] === ಕೀ ಏರ್‌ಬಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು === * [https://web.archive.org/web/20070126104924/http://www.airbus.com/store/mm_repository/pdf/att00008917/media_object_file_Airbus2006AnnualReview.pdf Airbus 2006 Annual Review (PDF)] * [https://web.archive.org/web/20070207171322/http://www.airbus.com/store/mm_repository/pdf/att00009022/media_object_file_Airbus_1989-2006results.xls Airbus Results 1989 - 2006 (xls)] * [http://www.airbus.com/odxml/orders_and_deliveries.xls Airbus Orders & Deliveries 1974 - February 2008 (xls)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208031528/http://www.airbus.com/odxml/orders_and_deliveries.xls |date=2012-02-08 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಏರ್‌ಬಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] 78jgnuol2j2c38v2vonqbqxczff4mr8 0 23260 1371861 1335750 2026-04-22T19:36:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371861 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ | image = Alexander Graham Bell.jpg | caption = 'ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌' ನ ಚಿತ್ರ c.&nbsp;೧೯೧೪-೧೯೧೯ | birth_date = ಮಾರ್ಚ್ ೨,೧೮೪೭ | birth_place = [[ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್]], ಸ್ಕಾಟ್ಲಂಡ್,ಯು.ಕೆ | death_date = {{death date and age|೧೯೨೨|೮|೨|೧೮೪೭|೩|೩|mf=y}} | death_place = [[ಬೇನ್ ಭ್ರೇಗ್]], [[ನೊವಾ ಸ್ಕೋಟಿಯ]], ಕೆನಡಾ | death_cause = [[ಮಧುಮೇಹ]] | education = [[ಎಡಿನ್‍ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]<br>[[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು,ಲಂಡನ್]] | occupation = ಆವಿಷ್ಕಾರಕ,ವಿಜ್ಞಾನಿ,ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕ (ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಕಿವುಡರ ಶಿಕ್ಷಕ | known_for = ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ<!-- This is an accurate fact based on several reliable reference works –please discuss on the Talk page prior to making any further changes --> | spouse = [[ಮೇಬಲ್ ಹಬ್ಬರ್ಡ್]] <br>(ವಿವಾಹ ೧೮೭೭–೧೯೨೨) | parents = [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆಲ್ವಿಲ್ಲೆ ಬೆಲ್]]<br>ಎಲಿಜಾ ಗ್ರೇಸ್ ಸೈಮಂಡ್ಸ್ ಬೆಲ್ | signature = Alexander Graham Bell (signature).svg | children = (೪) Two sons who died in infancy and two daughters | relatives = [[Gardiner Greene Hubbard]] (father-in-law)<br>[[Gilbert Hovey Grosvenor]] (son-in-law)<br>[[Melville Bell Grosvenor]] (grandson)}}{{Commons|Alexander_Graham_Bell|Alexander Graham Bell}} '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''' (ಮಾರ್ಚ್‌ ೩, ೧೮೪೭&nbsp;– ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೨, ೧೯೨೨) ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]], [[ಆವಿಷ್ಕಾರಕ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೊಸತನದ ಪ್ರವರ್ತಕ]]ನಾಗಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ [[ದೂರವಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ. ಬೆಲ್‌ನ ತಂದೆ, ತಾತ, ಮತ್ತು ಸೋದರ ಇವರೆಲ್ಲರೂ [[ವಾಗ್ವೈಖರಿ]] ಮತ್ತು [[ವಾಕ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಹೆಂಡತಿ ಕಿವುಡರಾಗಿದ್ದುದು ಬೆಲ್‌ನ ಜೀವಮಾನದ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೪೧೯.</ref> ಕೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಕ್‌ ಶಕ್ತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೇಳುವಿಕೆಯ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದವು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ [[U.S. ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ]]ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೮. ಉದ್ಧರಣ: "ಹೀ ಥಾಟ್‌ ಹೀ ಕುಡ್‌ ಹಾರ್ನೆಸ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] ಬೈ ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್‌ ಎ ಮಷೀನ್‌ ವಿತ್‌ ಎ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌ ಅಂಡ್ ರಿಸೀವರ್‌ ದಟ್‌ ಕುಡ್‌ ಸೆಂಡ್‌ ಸೌಂಡ್ಸ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಫಿಕಲಿ ಟು ಹೆಲ್ಪ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಹಿಯರ್‌."</ref> ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿದರೆ, ತನ್ನ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಓರ್ವ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವ ತನ್ನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಕೆಲಸದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಹೇರುವಿಕೆ ಎಂದು ಬೆಲ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಲು ಆತ ನಿರಾಕರಿಸಿದ.<ref name="multiref1">ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟ ೧೯.</ref> [[ದ್ಯುತಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳು]], [[ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಬೆಲ್‌ನ ನಂತರದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಂಕಿತಹಾಕಿದವು. ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ.<ref>[http://www.nationalgeographic.com/mission/ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌]</ref> {{TOClimit|limit=2}} == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು == ೧೮೪೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೩ರಂದು [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref>ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೪.</ref> ೧೬ ಸೌತ್‌ ಚಾರ್ಲೋಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಿತ್ತು. ಈಗ ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗುರುತಿನ ತಾಣವಿದ್ದು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರಿದ್ದರು. ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬೆಲ್‌ (೧೮೪೫–೧೮೭೦) ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಬೆಲ್‌ (೧೮೪೮–೧೮೬೭) ಎಂಬುದು ಅವರ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಈ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರೂ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ದಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.<ref>[http://memory.loc.gov/ammem/bellhtml/belltime.html ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌]</ref> ಅವನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಬೆಲ್‌]], ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಎಲಿಜಾ ಗ್ರೇಸ್‌ (ವಿವಾಹಪೂರ್ವ, ಕನ್ಯಾನಾಮ: ಸಿಮಂಡ್ಸ್‌).<ref>"ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ M. ಬೆಲ್‌ ಡೆಡ್‌. ಫಾದರ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ A.G. ಬೆಲ್‌ ಡೆವಲಪ್ಡ್‌ [[ಸೈನ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]] ಫಾರ್‌ ಮ್ಯೂಟ್ಸ್‌." ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ಮಂಗಳವಾರ, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೮, ೧೯೦೫.</ref> "ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌" ಎಂಬುದು ಅವನ ಜನ್ಮನಾಮವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ತಾನು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುವಾಗ ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಮನವಿಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಆತ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರಂತೆಯೇ ತಾನೂ ಒಂದು [[ಮಧ್ಯನಾಮ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ.<ref>[http://www.fi.edu/case_files/bell/agb.html ಕಾಲ್‌ ಮಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106121237/http://www.fi.edu/case_files/bell/agb.html |date=2009-01-06 }} ಟಿಪ್ಪಣಿ: ತನ್ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಫೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಹಿಹಾಕಿದ.</ref> ಅವನ ೧೧ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನವಿಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ ಅವನ ತಂದೆಯು "ಗ್ರಹಾಂ" ಎಂಬ ಮಧ್ಯನಾಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಎಂಬ ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯಿತು. ಕೆನಡಾದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೆಲ್‌ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದು, ಹಣತೆತ್ತು ಓರ್ವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟಮಾಡಿಕೊಂಡು (ಬೋರ್ಡರ್‌) ಇರುವವನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆತ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಓರ್ವ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದ.<ref>ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೨೩.</ref> ಸನಿಹದ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಅವನು "ಅಲೆಕ್‌" ಆಗಿಯೇ ಉಳಿದ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೧೭–೧೯.</ref> === ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರ === ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪುಟ್ಟ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಪಂಚದ ಕುರಿತಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಸಸ್ಯಗಳ]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ತೀರಾ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ [[ಪ್ರಯೋಗ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದೂ ಸಹ ಅವನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಓರ್ವ ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿದ್ದ ಬೆನ್‌ ಹೆರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಎಂಬಾತ ಅವನ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ]]ನಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಒಂದು ಹಿಟ್ಟಿನ [[ಗಿರಣಿ]]ಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಅನೇಕ ಸಾಹಸಗಳ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುವುದಿದೆ ಎಂದು ಚಿಕ್ಕಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ಅಲೆಕ್‌ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಒಂದು ಪ್ರಯಾಸಕರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಗೋಧಿಯ ಹೊಟ್ಟುತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ೧೨ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಗೃಹನಿರ್ಮಿತ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ತಿರುಗುವ ಹುಟ್ಟಿನಾಕಾರದ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉಗುರುಕುಂಚದ ಜೋಡಿಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಹೊಟ್ಟುತೆಗೆಯುವ ಒಂದು ಸರಳವಾದ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಅವನು ಈ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ. ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತೊಡಗಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref name="Bruce p. 16.">ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೧೬.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಜಾನ್‌ ಹೆರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವೊಂದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅದರೊಳಗೇ "ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲು" ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref name="Bruce p. 16." /> ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೇ, ಒಂದು ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ತೋರಿಸಿದ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಲೆ, ಕವಿತೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಅವನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಇಲ್ಲದೆಯೇ, ಅವನು [[ಪಿಯಾನೊ]] ವಾದನವನ್ನು ಕೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಪಿಯಾನೊ ವಾದಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ.<ref name="Gray p. 8">ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೮.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಶೋಧಕ ಸ್ವಭಾವದವನಾಗಿದ್ದುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, [[ಧ್ವನಿಗಾರುಡಿ]]ಗೆ ಸಮಾನ ಸದೃಶವಾಗಿರುವ "ಧ್ವನಿ ಚಮತ್ಕಾರಗಳು" ಹಾಗೂ ಅನುಕರಣ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ತೀವ್ರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಈ ಕಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕುಟುಂಬದ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮನರಂಜನೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Gray p. 8" /> ಅವನ ತಾಯಿಯು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕಿವುಡುತನಕ್ಕೆ ಜಾರುತ್ತಿರುವುದು ಬೆಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು (ಅವನು ೧೨ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುವಾಗ ಅವಳ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯು ಹರಣವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಯಿತು). ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಬೆರಳ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಭಾಷೆಯೊಂದನ್ನು ಕಲಿತ ಆತ, ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಕುಟುಂಬದ ನಡುಮನೆಯ ಸುತ್ತಾ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಅವಳ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="Gray p. 9">ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೯.</ref> ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಏರಿಳಿತವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸ್ಥಾಯಿಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಒಂದು ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನೂ ಸಹ ಅವನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹಣೆಯ ಬಳಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು.<ref name="Mackay p.25">ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೨೫.</ref> ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಿವುಡುತನದೊಂದಿಗಿನ ಬೆಲ್‌ನ ಮುನ್ನೊಲವು ಅಥವಾ ಅವಳ ಕಿವುಡುತನಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ತನ್ನ ಆದ್ಯಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬ ಅವನ ಭಾವನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಆತ [[ಶ್ರವಣವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. {{Commons|Alexander_Graham_Bell#Earlier_photos_of_Bell.27s_ancestral_family|a young Bell with his parents}} [[ವಾಗ್ವೈಖರಿ]]ಯ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು: ಅವನ ತಾತನಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌ ಲಂಡನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ; ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ [[ಡಬ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ; ಹಾಗೂ ಅವನ ತಂದೆ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ- ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ವಾಕ್ಚತುರರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಅವನ ತಂದೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ಇಲಕ್ಯೂಷನಿಸ್ಟ್‌'' (೧೮೬೦)<ref name="Gray p. 8" /> ಎಂಬ ಅವನ ಪುಸ್ತಕವು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ''ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ಇಲಕ್ಯೂಷನಿಸ್ಟ್‌'' ಪುಸ್ತಕವು ೧೬೮ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲೇ ಎರಡೂವರೆ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ಪದಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಇತರ ಜನರ ತುಟಿಚಲನೆಗಳನ್ನು ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಕಿವುಡಮೂಕ]]ರಿಗೆ (ಅವರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಬೋಧಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆಯು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲೆಕ್‌ನ ತಂದೆಯು ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೋದರರಿಗೆ [[ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾತನ್ನು]] ಬರೆಯುವುದನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಯಾವುದೇ ಸಂಕೇತ ಹಾಗೂ ಅದರ ಜತೆಗೂಡಿದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದ.<ref name="Petrie p. 7">ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೭.</ref> ಅಲೆಕ್‌ ಎಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನೆಂದರೆ, ಆತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿಹೋದ ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]], [[ಗೇಲಿಕ್‌]] ಭಾಷೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂಕೇತಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ದಂಗುಗೊಳಿಸಿದ.<ref name="Petrie p. 7" /> === ಶಿಕ್ಷಣ === ಓರ್ವ ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವಾಗಿರುವಾಗ, ತನ್ನ ಸೋದರರಂತೆಯೇ ಬೆಲ್ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ರಾಯಲ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌‌]]ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ತರಗತಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಮುಗಿಸಿದ ಆತ ತನ್ನ ೧೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟ.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೩೧.</ref> ಅವನ ಶಾಲಾ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಂಥಾ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯನ್ನೇನೂ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, [[ಗೈರುಹಾಜರಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನೀರಸವಾದ ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಭಯಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಶಾಲೆಯ ಇತರ ಪಠ್ಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ.<ref>ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೧೧.</ref> ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟನಂತರ, ತನ್ನ ತಾತನಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಬೆಲ್‌ ಲಂಡನ್‌‌‌‌‌ಗೆ ತೆರಳಿದ. ತನ್ನ ತಾತನೊಂದಿಗೆ ಆತ ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಲಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರೀತಿಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಚರ್ಚೆ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತಾತನೊಂದಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಾಢನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಯುವಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾತ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದ.<ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟ ೭.</ref> ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ೧೬ನೇ ವಯಸ್ಸಿಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಮೋರೆಯ ಎಲ್ಜಿನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟನ್‌ ಹೌಸ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ [[ವಾಗ್ವೈಖರಿ]] ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ವಿಷಯಗಳ ಓರ್ವ "ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಶಿಕ್ಷಕ"ನ ಸ್ಥಾನವೊಂದನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅವನು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನಾದರೂ, ಆತ ಸ್ವತಃ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ತರಗತಿಗೆ ೧೦ £ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಗೌರವಕ್ಕೂ ಅವನು ಪಾತ್ರನಾದ.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೩೭.</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ‌]]ವನ್ನು ದಾಖಲಾದ ಆತ, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಿದ್ದ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸೋದರನಾದ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡ. === ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳು === ವಾಕ್‌ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್‌ಗೆ ಇದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ತಂದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ [[ಯಂತ್ರಮಾನವ]]ನನ್ನು ತೋರಿಸಲು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆತ ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋದ. [[ಬ್ಯಾರನ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ವಾನ್‌ ಕೆಂಪೆಲೀನ್‌‌‌]] ಮುಂಚೆಯೇ ರೂಪಿಸಿದ್ದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸರ್‌ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ವೀಟ್‌‌ಸ್ಟೋನ್‌]] ಈ [[ಯಂತ್ರಮಾನವ]]ನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದ.<ref name="Groundwater p. 25">ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೨೫.</ref> ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿನ "ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮನುಷ್ಯ" [[ಮಾನವ ಧ್ವನಿ]]ಯೊಂದನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ. ಸದರಿ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಅಲೆಕ್‌ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ವಾನ್‌ ಕೆಂಪೆಲೀನ್‌ನ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿರಿಯ ಸೋದರ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತದ ಯಂತ್ರಮಾನವನ ತಲೆಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದ ಅವರ ತಂದೆಯು, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಪೂರೈಕೆಗಳಿಗೆ ಹಣಪಾವತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಒಂದು "ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ"ವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಲೋಭನೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ.<ref name="Groundwater p. 25" /> ಅವನ ಸೋದರನು [[ಗಂಟಲು]] ಹಾಗೂ [[ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ನಿಜವಾದ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲೆಕ್‌ ನಿಭಾಯಿಸಿದ. ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಂತಿರುವ ಒಂದು ತಲೆಯು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಪದಗಳನ್ನಾದರೂ "ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ" ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="Groundwater p. 25" /> "ತುಟಿಗಳನ್ನು" ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆ ಹುಡುಗರು ಹೊಂದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು [[ತಿದಿ]]ಯು [[ಶ್ವಾಸನಾಳ]]ದ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ "ಮಾಮಾ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಬೆಲ್‌ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರಲ್ಲಿ ಅದು ಹರ್ಷೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="Petrie pp. 7–9">ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟಗಳು ೭–೯.</ref> ಯಂತ್ರಮಾನವನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ಬೆಲ್‌, ಕುಟುಂಬದ [[ಸ್ಕೈ ತಳಿಯ ನಾಯಿ]]ಯಾದ "ಟ್ರೌವೆ"ಯನ್ನು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಪ್ರಯೋಗಪಶುವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ.<ref>ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೯.</ref> ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗುರ್ರೆನ್ನುತ್ತಿರುವಂತೆ ನಾಯಿಗೆ ಅವನು ಕಲಿಸಿದ ನಂತರ, ನಾಯಿಯ ಬಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದ ಅಲೆಕ್‌ ಅದರ ತುಟಿಗಳು ಹಾಗೂ [[ಧ್ವನಿ ತಂತುಗಳನ್ನು]] ಕೈನಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, "ಔ ಆಹ್‌ ಊ ಗಾ ಮಾ ಮಾ" ಎಂಬಂಥ ಒಂದು ಒರಟಾದ-ಧ್ವನಿಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವನ ನಾಯಿಯು "ಹೌ ಆರ್‌ ಯೂ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾ?" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು. ಅವನ ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವಭಾವದ ಅತೀವ ಸೂಚಕವಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ತಾವೊಂದು "ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾಯಿ"ಯನ್ನು ಕಂಡೆವೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಮಾಡಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು."<ref name= "Groundwater p. 30. ">Groundwater ೨೦೦೫, p. ೩೦.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆ ಇಳಿದ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಹಸಗಳು, [[ಅನುರಣನ]]ವನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ವಿಚಾರಮಾಡಲು [[ಶ್ರುತಿ ಕವೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ [[ಧ್ವನಿ]]ಯ ಪ್ರಸರಣದ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಲ್‌ಗೆ ದಾರಿತೋರಿಸಿದವು. ತನ್ನ ೧೯ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ತಾನು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯದ ಕುರಿತಾಗಿ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಬರೆದ ಆತ, ಅದನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಎಲ್ಲಿಸ್‌]] ಎಂಬ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ (ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈತ ''[[ಪಿಗ್ಮಾಲಿಯನ್‌‌‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್‌‌ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ).<ref name="Groundwater p. 30. ">Groundwater ೨೦೦೫, p. ೩೦.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಿಸ್‌, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೃತಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ. ಇದೇ ಥರದ ಶ್ರುತಿ ಕವೆಯಂಥ ಒಂದು "[[ವಿಚಿತ್ರ-ಸಾಧನ]]"ದ ನೆರವಿನಿಂದ ಸ್ವರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಿದ್ದ [[ಹರ್ಮನ್‌ ವಾನ್‌ ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಟ್ಜ್‌‌]]ನಿಂದ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಕೆಲಸವು ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಉತ್ಸಾಹಗೆಡಿಸಿಕೊಂಡ ಆತ, ಜರ್ಮನ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ''ಸೆನ್ಸೇಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಟೋನ್‌'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಮಗ್ನನಾದ. ಮೂಲ ಜರ್ಮನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಹಾದಿತಪ್ಪಿದ ತಪ್ಪುಅನುವಾದದ ನೆರವಿನಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲೆಕ್‌, ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌‌ ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯ ಸಂವಹನೆಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕಾರಣಪೂರ್ವಕ ಊಹನವೊಂದನ್ನು ಆಗ ಮಾಡಿದ. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಹೀಗಿತ್ತು: ''"ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚೇನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ನನಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ [[ಸ್ವರ]] ಧ್ವನಿಗಳು [[ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ]] ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಬಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೆ, [[ವ್ಯಂಜನ]] ಧ್ವನಿಗಳೂ ಸಹ ಹುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, [[ಮಾತನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲೂ]] ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ"'', ಮತ್ತು ಆತ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಟೀಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ: ''"ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಟ್ಜ್‌‌ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ... ಮತ್ತು ಕೇವಲ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿಯ ಕುರಿತಾದ ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನವೇ ನನ್ನ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. '' ''ಇದೊಂದು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಪ್ರಮಾದವಾಗಿತ್ತು... '' ''ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಓದಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸದೆಯೇ ಇರಬಹುದಾಗಿತ್ತು!"'' <ref name="MacKenzie2008">ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆಂಝೀ ೨೦೦೩, ಪುಟ ೪೧.</ref><ref>ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೩೧.</ref> ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. === ಕುಟುಂಬದ ದುರಂತ === ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಲಂಡನ್‌‌‌‌ಗೆ<ref>ಮಿಕ್ಲೋಸ್‌ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೮.</ref> ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಾಗ, ಓರ್ವ ಸಹಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ವೆಸ್ಟನ್‌ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಬೆಲ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮತ್ತು, ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಉಪಕರಣ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವುದರ ಕುರಿತು ಬೆಲ್‌ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಓರ್ವ ಸ್ನೇಹಿತನ ಕೋಣೆಗೆ [[ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೪೫.</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಲಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೮೬೭ರ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅವನ ಆರೋಗ್ಯಸ್ಥಿತಿಯು ತತ್ತರಿಸಿತು. ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸೋದರನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ "ಟೆಡ್‌" ಕೂಡಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದ. ಆತ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ (ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಕುರಿತಾಗಿ "A.G. ಬೆಲ್‌" ಎಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದ) ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನ [[ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್‌‌]]ನ [[ಬಾಥ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಓರ್ವ ಬೋಧಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅವನ ಸೋದರನ ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಮತ್ತೆಂದೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸೋದರನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಬೆಲ್‌ ೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ ತವರು ನೆಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ. ಅವನ ಹಿರಿಯ ಸೋದರನಾದ "ಮೆಲ್ಲಿ" ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮದುವೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತೆರಳಿದ್ದ. [[ಲಂಡನ್‌‌‌ನಿನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹೆಬ್ಬಯಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ವಷಗಳನ್ನು ಪದವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಅವಧಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಬೆಲ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು, ಸುಸಾನ್ನಾ E. ಹಲ್‌ ಎಂಬುವವರು ಕಿವುಡರಿಗಾಗಿ ಲಂಡನ್‌‌‌‌‌ನ [[ಸೌತ್‌ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ]]ಯವರೆಗೂ ಅವನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಿತು. ಅವನ ಮೊದಲ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು "ಕಿವುಡ ಮೂಗ" ಹುಡುಗಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಬೋಧನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವನ ಹಿರಿಯ ಸೋದರನು, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಾಗ್ವೈಖರಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು, ಆವಿಷ್ಕಾರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವೊಂದನ್ನು ಶುರುಮಾಡುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವನಂತೆ ಕಂಡರೆ, ಬೆಲ್‌ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮೭೦ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಇದು ಒಂದು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಅವನ ತಂದೆಯೂ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿತ್ರಾಣಗೊಳಿಸುವ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದರಿಂದ ನರಳಿದ್ದ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚೇತರಿಕೆಯ ಧಾಮದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಗಳಿಸಿದ್ದ. ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಮಗನೂ ಸಹ ರೋಗಪ್ರಕೃತಿಯವನಾಗಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಬೆಲ್‌ನ ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಅರಿವಾದಾಗ, ಒಂದು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಬೆಲ್‌, ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನೂ<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೬೭–೬೮. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಕುಟುಂಬದ ಮುದ್ದಿನ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಅವನ ಸೋದರನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.</ref> ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಬೆಲ್‌ಗೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನ ಸೋದರನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನೂ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲು (ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ತೊದಲುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಬೆಲ್‌ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ)<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೬೮.</ref> ಮತ್ತು "[[ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಗೋಳ]]ದೆಡೆಗೆ (ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದೆಡೆಗೆ) ತೆರಳಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ತನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಸೇರಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಂತೆಯೂ ತಿಳಿಸಿದ.<ref name="multiref2">ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೩೩.</ref> ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ, ಬೆಲ್‌ ಕೂಡಾ ಮೇರಿ ಎಕಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ಸಂಶಯದಿಂದ ಊಹಿಸಿದಂತೆಯೇ, ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನ್ನು ತೊರೆದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಅವಳು ಸಿದ್ಧಳಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="multiref2" /> == ಕೆನಡಾ == ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ೨೩ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌, ಅವನ ಸೋದರನ ವಿಧವೆ, ಕ್ಯಾರಲೀನ್‌ (ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಒಟ್ಟಾವೆ),<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೫೦.</ref> ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ''SS ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್‌'' ಹಡಗನ್ನೇರಿಕೊಂಡು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ.<ref>ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೧೦.</ref> [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ, ಬೆಲ್ ಕುಟುಂಬಿಕರು [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌]] ಕಡೆಗಿನ ರೈಲನ್ನು ಹತ್ತಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌‌]]ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ರೆವರೆಂಡ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಕಾಲ ಇದ್ದ ನಂತರ, [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದ [[ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]] ಸಮೀಪವಿರುವ ಟ್ಯುಟಿಲೊ ಹೈಟ್ಸ್‌ (ಈಗ ಇದನ್ನು ಟ್ಯುಟಿಲಾ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹತ್ತೂವರೆ ಎಕರೆಯಷ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ತೋಟವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಖರೀದಿಸಿತು. ಒಂದು ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟ, ದೊಡ್ಡದಾದ ತೋಟದಮನೆ, ಕುದುರೆಲಾಯ, ಹಂದಿಯ ರೊಪ್ಪ, ಕುಕ್ಕುಟಗೃಹ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಗಣೆಯ ಮನೆ ಇಷ್ಟನ್ನು ಸದರಿ ಆಸ್ತಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು [[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ನದಿ]]ಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೬೧. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಸದರಿ ತೋಟವು ಈಗ "ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌" ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ವಸತಿ ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ [[ಸಾಗಣೆಯ ಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ<ref name="Wing p. 10" /> ಬೆಲ್‌ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ. ನದಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದ್ದ ಸ್ವತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಕಟ್ಟಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ, ತನ್ನ "ಕನಸು ಕಾಣುವ ಜಾಗ" ಎಂದು ಅವನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಪೊಟರೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೩೪.</ref> ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಅಲ್ಪಾರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವು ತನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆಯೇ ಇರುವುದನ್ನು, ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಕಂಡುಕೊಂಡ.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೬೨. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಬೆಲ್‌ ವುಡ್‌ ಲೇಟರ್‌ ರೈಟ್‌ ದಟ್‌ ಹಿ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಕಮ್‌ ಟು ಕೆನಡಾ ಎ ಡೈಯಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌".</ref> ಮಾನವ ಧ್ವನಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಒನೊಂಡಾಗಾ]]ದಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೀಸಲನ್ನು]] ಅವನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಆತ [[ಮೊಹಾವ್ಕ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಲಿಖಿತ ಶಬ್ದಭಂಡಾರವನ್ನು ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ. ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಬೆಲ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು [[ಮೊಹಾವ್ಕ್‌]] ಶೈಲಿಯ ತಲೆಯುಡುಗೆಯೊಂದನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ.<ref>ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೩೫. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಬೆಲ್‌ ವಾಸ್‌ ಥ್ರಿಲ್ಡ್‌ ಅಟ್‌ ಹಿಸ್‌ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್‌ ಬೈ ದಿ ಸಿಕ್ಸ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಅಂಡ್‌ ಥ್ರೂಔಟ್‌ ಹಿಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ವುಡ್‌ ಲಾಂಚ್‌ ಇನ್‌ಟು ಎ ಮೊಹಾವ್ಕ್‌ ವಾರ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ವೆನ್‌ ಹಿ ವಾಸ್‌ ಎಗ್ಸೈಟೆಡ್‌‌.</ref> ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಟ್ಜ್‌‌ನ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಮುಂದುವರಿಸಿದ.<ref name="Wing p. 10">ವಿಂಗ್‌ ೧೯೮೦, ಪುಟ ೧೦.</ref> ಅವನು ಒಂದು [[ಪಿಯಾನೊ]]ವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಇದು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಹಳ ದೂರದವರೆಗೆ ರವಾನಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆಗೆ ಕುಟುಂಬವು ನೆಲೆಗೊಂಡ ನಂತರ, ಒಂದು ಬೋಧನಾ ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ. ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾತಿನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಒಡ್ಡಲಾಗಿತ್ತು. == ಕಿವುಡರೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸ == {{Commons|Alexander_Graham_Bell#Alexander_Graham_Bell_-General_photos_with_other_people_or_groups|the '''Scott Circle School for Deaf Children'''}} ತರುವಾಯ ಅವನ ತಂದೆಯು [[ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೆಫ್‌ ಮ್ಯೂಟ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ (ಈಗ ಈ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿರುವ [[ಹೊರೇಸ್‌ ಮಾನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ)<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೭೪.</ref> ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆಯಾದ ಸಾರಾ ಫುಲ್ಲರ್‌ಳಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌]]ನ [[ಬಾಸ್ಟನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಫುಲ್ಲರ್‌ಳ ಬೋಧಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಗೋಚರಿಸುವ ಮಾತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಈ ಆಹ್ವಾನ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಪರವಾಗಿ ಆತ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ೧೮೭೧ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ ಬೆಲ್‌, ಶಾಲೆಯ ಬೋಧಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಮಾಡಿದ.<ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟ ೧೨.</ref> [[ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌‌]]ನ [[ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಸೈಲಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೆಫ್‌-ಮ್ಯೂಟ್ಸ್‌‌‌‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌‌ನ ನಾರ್ಥಾಂಪ್ಟನ್‌‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಷಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಅವನನ್ನು ತರುವಾಯ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿದ ಬೆಲ್‌, "ಸಂಗತ ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ.<ref>''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'' ೧೯೭೯, ಪುಟ ೮. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಇನ್‌ ಲೇಟರ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌, ಬೆಲ್‌ ಡಿಸ್‌ಕ್ರೈಬ್ಡ್‌ ದಿ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಿಂಕ್ಡ್‌ ಇಟ್‌ ಟು ಹಿಸ್‌ "ಡ್ರೀಮಿಂಗ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌".</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದೇಶವೂ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಥಾಯಿ ಅಥವಾ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂವಹನಗೊಂಡಿದ್ದೇ ಆದರೆ, ಒಂದು ಏಕ ತಂತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವನ ಉಪಕರಣದ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಕೈಗೂಡಲು ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕಭಾಗ ಈ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Groundwater p. 39" /> ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಖಾತ್ರಿಯಿಲ್ಲದ ಅವನು, ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಅವನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.<ref>ಪೆಟ್ರಿನಾ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೧೪.</ref> ತನ್ನ ಮಗನು ಅವನದೇ ಆದ ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ನೆರವಾದ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ [[ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ಅವನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ, ೧೮೭೨ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ "ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ವೋಕಲ್‌ ಫಿಸಿಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೀಚ್‌" ಎಂಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇದು ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಿವುಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಅವನ ಮೊದಲನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲೇ ೩೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜಮಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು.<ref>ಪೆಟ್ರೆಲ್‌ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೧೫.</ref><ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟಗಳು ೧೨–೧೩.</ref> ಓರ್ವ ಖಾಸಗಿ ಬೋಧಕನಾಗಿ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, [[ಹೆಲೆನ್‌ ಕೆಲ್ಲರ್‌]] ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿದ್ದಳು. ನೋಡಲು, ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಮಾತಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥಳಾದ ಓರ್ವ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಅವಳು ಬಂದುಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಆ ಒಂದು "ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಮುಖಗೊಳಿಸುವ ಅಮಾನವೀಯ ಮೌನದ" ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವಿಕೆಗೆ ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂದು ಅವಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಳು.<ref>ಪೆಟ್ರೀ ೧೯೭೫, ಪುಟ ೧೭.</ref> ಬೆಲ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭಾವೀ ಜನರು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಿವುಡುತನವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯತ್ನದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಕಿವುಡರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಲು ತಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಿವುಡುತನದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕಬಾರಿ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ವಿಶಾಲವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸಮಾಜದೊಳಗೆ ಅವರ ಏಕೀಕರಣ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಸಹ ಅವರೆಲ್ಲರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Miller-Branson">ಮಿಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾನ್ಸನ್‌ ೨೦೦೨, ಪುಟಗಳು ೩೦–೩೧, ೧೫೨–೧೫೩.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಲವಾರು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಬೆರಳಿನ ಸಂಕೇತಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಆ ಕಿವುಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಸಹ, ಅವರು ಆ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನೆ ನಡೆಸಲು ಆಗದಂಥ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೈಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಂವಹನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ == ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಾಕ್‌ ಶಕ್ತಿ ಕಲೆಯ [[ಬಾಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಾಂಬೆಲ್‌ ಧ್ವನಿ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಗ್ವೈಖರಿ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಈ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾ, ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ ನಡುವೆ ಅವನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಬಾಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಭ್ರಮ-ಉತ್ತೇಜನದಿಂದ ಬೆಲ್‌ "ರಭಸವಾಗಿ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ". ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಅವನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು]] ರವಾನಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾತನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಇರುವ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಹೆಣಗಾಡಿದ. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲೇ ಅವನು ಮುಳುಗಿದ್ದನಾದರೂ ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ದಿನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಜೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಬೋಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ತರಗತಿಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಬಹಳಹೊತ್ತಿನವರೆಗೂ ಎಚ್ಚರವಿರುವುದನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿಕೊಂಡ ಬೆಲ್‌, ತನ್ನ [[ಭೋಜನಗೃಹ]]ದಲ್ಲಿನ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಹೋದ. ಹೀಗೆ "[[ರಾತ್ರಿಯ ಗೂಬೆ]]"ಯಂತೆ ತಡರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆತ, ತನ್ನ ಕೆಲಸವು ಯಾರದ್ದಾದರೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಕಳವಳಗೊಂಡಿದ್ದ. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬೀಗಹಾಕಿ ಭದ್ರಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಆತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬೆಲ್‌, ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ಭದ್ರಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಹೊದಿಕೆಯೊಳಗೆ ಇರಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟ ೧೫.</ref> ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡಿಸುವಂತೆ, ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ತಲೆನೋವುಗಳಿಂದ ಅವನ ಆರೋಗ್ಯವು ಹದಗೆಟ್ಟಿತು.<ref name="Groundwater p. 39">ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೩೯.</ref> ೧೮೭೩ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಬೆಲ್‌, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಳೆದ. [[File:Actor_portraying_Alexander_Graham_Bell_in_an_AT&T_promotional_film_(1926).jpg|thumb|left|ದೂರವಾಣಿಯ ಮೂಲಮಾದರಿಯೊಳಗೆ ಬೆಲ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು]] ಸಾಕಷ್ಟು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದ, ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಬೆಲ್‌ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಕಿವುಡನಾಗಿದ್ದ ಆರು-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ "ಜಾರ್ಜೀ" ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ೧೫-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಾಬೆಲ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್ ಇವರೇ ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಜಾರ್ಜ್‌ನ ತಂದೆ ಥಾಮಸ್‌ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌, ಓರ್ವ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ. [[ಸಲೇಮ್‌‌]]ಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜೀಯ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ತಂಗುವಂತೆ ಅವನು ಬೆಲ್‌ನ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನಿಟ್ಟ. "ಪ್ರಯೋಗ"ವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಬಹುದಾದ ಕೋಣೆಯೂ ಸಹ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವು ಜಾರ್ಜ್‌ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮುಂದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತಾದರೂ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್‌ನ ಭೋಜನಗೃಹದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ವಸತಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಅವಳ ಮಗ ಹಾಗೂ ಅವನ ದಾದಿಯು ತೆರಳಿದ ನಂತರ ೧೮೭೨ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಂತರ ಇದು ಬಂದಿತಾದರೂ, ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಉಚಿತವಾದ ಕೋಣೆ ಹಾಗೂ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟ ೧೬.</ref> ಮಾಬೆಲ್‌ ಓರ್ವ ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯ, ಆಕರ್ಷಕ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವನಿಗಿಂತ ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಿರಿಯಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವಳು ಬೆಲ್‌ನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಳು. ತಾನು ಐದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವಳಾಗಿರುವಾಗ [[ಕೆಂಪುಗುಳ್ಳೆಗಳುಳ್ಳ ತೀವ್ರ ಸೋಂಕುಜ್ವರ]]ದ ಒಂದು ಸರದಿಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವಳು, ತುಟಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಅವಳ ತಂದೆಯಾದ ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್, ಬೆಲ್‌ನ [[ಪೋಷಕ]] ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವಳು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕನೊಂದಿಗೇ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಡನ್‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೨೦.</ref> == ದೂರವಾಣಿ == {{main|Invention of the telephone}} ೧೮೭೪ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸಂಗತ ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾದ ಬೆಲ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವು, ಹೊಸ ಬಾಸ್ಟನ್‌ "ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ"ದಲ್ಲಿ (ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಸೌಕರ್ಯ) ಮಾಡಿದ ಪ್ರಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೆನಡಾದ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತ್ತು.<ref>''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'' ೧೯೭೯, ಪುಟ ೮. ಉದ್ಧರಣ: "ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಈಸ್‌ ಜಸ್ಟಿಫೈಡ್‌ ಇನ್‌ ಕಾಲಿಂಗ್‌ ಹರ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ 'ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಸಿಟಿ' ಬಿಕಾಸ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಆರಿಜಿನೇಟೆಡ್‌ ದೇರ್‌. ಇಟ್‌ ವಾಸ್‌ ಇನ್ವೆಂಟೆಡ್‌ ಇನ್‌ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅಟ್‌ ಟ್ಯುಟಿಲಾ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸಮ್ಮರ್‌ ಆಫ್‌ ೧೮೭೪."</ref> ಆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಒಂದು "ಧ್ವನಿಲೇಖಿ"ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿದ. ಇದೊಂದು ಲೇಖನಿಯಂಥ-ಯಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಧ್ವನಿಯ ತರಂಗಗಳ ಕಂಪನಗಳ ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಹೊಗೆ ಗಾಜಿನ]] ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಹೋಲುವಂತಿರುವ ತರಂಗ ಮೂಡಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಬೆಲ್‌ ಆಲೋಚಿಸಿದ.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟಗಳು ೧೯–೨೧.</ref> ಹಾರ್ಪ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ತಂತಿವಾದ್ಯದಂತೆ ಭಿನ್ನಭಿನ್ನವಾದ ಆವರ್ತನದರಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾದ ಲೋಹದ ಅನೇಕ ಸ್ಪಂದಕಗಳು ತರಂಗ ರೂಪದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂದೂ ಸಹ ಬೆಲ್‌ ಆಲೋಚಿಸಿದ. ಆದರೆ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿ ತೋರಿಸುವಂಥ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟ ೨೧.</ref> ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ, ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂದೇಶ ದಟ್ಟಣೆಯು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ವಿಲಿಯಂ ಆರ್ಟನ್‌ನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅದು "ವಾಣಿಜ್ಯವಲಯದ ನರಮಂಡಲವೇ" ಆಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಆಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌-ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ]]ದ ಅನೇಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು, ಆವಿಷ್ಕಾರಕರಾದ [[ಥಾಮಸ್‌ ಎಡಿಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಟನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>[http://ieee.cincinnati.fuse.net/reiman/03_2005.htm "ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌."] ''ieee.cincinnati.fuse.net''. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಒಂದು ಬಹು-ಸ್ಪಂದಕ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ತಂತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ದನಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಕುರಿತು ತಾನು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ ಥಾಮಸ್‌ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ರಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದಾಗ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೀಮಂತ ಪೋಷಕರೂ ಬೆಲ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು.<ref>ಟೌನ್‌ ೧೯೮೮, ಪುಟ ೧೭.</ref> ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಬಾರ್ಡ್‌ನ [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ನ್ಯಾಯವಾದಿ]]ಯಾದ [[ಆಂಟನಿ ಪೊಲಾಕ್‌]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ.<ref>ಎವೆನ್‌ಸನ್‌ ೨೦೦೦, ಪುಟಗಳು ೧೮–೨೫.</ref> ೧೮೭೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆಗ [[ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌]]ನ ನಿದೇರ್ಶಕನಾಗಿದ್ದ [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಹೆನ್ರಿ]] ಎಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಪೊಲಾಕ್‌ ಭೇಟಿಯಾದರು. ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಬೆಲ್‌ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬಹು-ಸ್ಪಂದಕ ಉಪಕರಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವಂತೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಹೆನ್ರಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು. "ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಅಂಕುರವನ್ನು" ಬೆಲ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆನ್ರಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಬೆಲ್‌ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, "ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೋ!" ಎಂದು ಹೆನ್ರಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉಪಕರಣವನ್ನಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ತನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಒಂದು ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವ್ನಾಗಲೀ ಅವನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡೇ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆ ಹೇಳಿಕೆಯು ಅಗಾಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು [[ಥಾಮಸ್‌ A. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌]] ನಡುವೆ ನಡೆದ ಒಂದು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಭೇಟಿಯು ಈ ಎಲ್ಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನೂ ಬದಲಿಸಿತು. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌‌]]ನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಂಬಂಧಿತ ಯಂತ್ರಗಳ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್‌ A. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಹಬಾರ್ಡ್ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಥಾಮಸ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ಸಹಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೆಲ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಶ್ರವಣಾತ್ಮಕ ದೂರಲೇಖನ]]ದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ೧೮೭೫ರ ಜೂನ್‌ ೨ರಂದು, ಸ್ಪಂದಕಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ತಂತಿಯ ಸ್ವೀಕಾರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆಲ್‌, ಸದರಿ ಸ್ಪಂದಕದ ಅಧಿಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಸ್ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ; ಈ ಉಚ್ಚಸ್ವರಗಳು ಮಾತನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸ್ವರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಪಂದಕ ಅಥವಾ ತೋಳೊತ್ತು (ಆರ್ಮೇಚರ್‌‌) ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಬಹು-ಸ್ಪಂದಕಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ನಿದರ್ಶನವು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿತು. ಇದು "[[ಗಲ್ಲುಮರದಂಥ ರಚನೆಯುಳ್ಳ]]", [[ಧ್ವನಿಯಿಂದ-ಶಕ್ತಿಪಡೆದ ದೂರವಾಣಿ]]ಯ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಮಾತಿನ-ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾತನ್ನಲ್ಲ. === ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಕಚೇರಿಯೆಡೆಗಿನ ಓಟ === {{main|Elisha Gray and Alexander Bell telephone controversy}} ೧೮೭೫ರಲ್ಲಿ, [[ಶ್ರವಣಾತ್ಮಕ ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಲ್‌, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ಅರ್ಜಿ]]ಯನ್ನು ಕಾಯಿದೆಬದ್ಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದ. U.S. ಲಾಭಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾದ ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ ಥಾಮಸ್‌ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಒಂಟಾರಿಯೊದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] ಎಂಬ ತನ್ನ ಓರ್ವ ಸಹವರ್ತಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಕೇಳಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಈ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತನ್ನ ವಕೀಲರು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಿಂದ (ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು) ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅವರು U.S.ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೧೫೮-೧೫೯</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಶ್ರವಣಾತ್ಮಕ ದೂರಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ ಕೂಡಾ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಜಲ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾತನ್ನು ರವಾನಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೊಂದರ ಕುರಿತು ಅವಳು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಜಲ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ದೂರವಾಣಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ೧೮೭೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೪ರಂದು U.S. ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇ ಒಂದು [[ತಡೆಯರ್ಜಿ]]ಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಅಂದೇ ಮುಂಜಾನೆ, ಬೆಲ್‌ನ ವಕೀಲ [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಕಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಯಾರು ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಎಂಬ ಬಗೆಗಿನ ಪರಿಗಣನೀಯವಾದ ಚರ್ಚೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಗ್ರೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು. ೧೮೭೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೪ರಂದು ಬೆಲ್‌ ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ. ೧೮೭೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೭ರಂದು [[U.S. ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಕಚೇರಿ]]ಯಿಂದ ಬೆಲ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವಾದ ೧೭೪,೪೬೫ನ್ನು ಬೆಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೆಲ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, "ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೀತಿ, ಅಂದರೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರವಾನೆ ಮಾಡುವುದರ ವಿಧಾನ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಸೇರಿತ್ತು. ಸದರಿ ಧ್ವನಿಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಧ್ವನಿಯ ಜೊತೆಗಿರುವ ಗಾಳಿಯ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ತರಂಗ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು"<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟಗಳು ೧೨–೧೩. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಎ ಕಾಪಿ ಆಫ್‌ ಎ ಡ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ ಈಸ್‌ ಷೋನ್‌, ಡಿಸ್ಕ್ರೈಬ್ಡ್‌ ಆಸ್‌ "ಪ್ರಾಬಬ್ಲಿ ದಿ ಮೋಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯುಯಬಲ್‌ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಎವರ್‌."</ref> ಅದೇ ದಿನದಂದು ಬೆಲ್‌ ಬಾಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮತ್ತು ಮರುದಿನ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ತಡೆಯರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ತನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆತ ಬರೆದುಕೊಂಡ. ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವು ನೀಡಿಕೆಯಾದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ೧೮೭೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೦ರಂದು, ಗ್ರೇಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವ ಒಂದು ದ್ರವ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ದೂರವಾಣಿಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಕಂಪನಫಲಕದ ಕಂಪನವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೂಜಿಯೊಂದರ ಕಂಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಅದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ [[ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ನಿರೋಧಕತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ದ್ರವ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರದೊಳಗೆ<ref>[http://www.loc.gov/exhibits/treasures/trr002.html ಬೆಲ್‌'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಬ್‌ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ I, ಪುಟಗಳು 40–41 (ಚಿತ್ರ 22).]</ref> "ಮಿಸ್ಟರ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌—ಇಲ್ಲಿ ಬಾ—ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಬೇಕಿದೆ" ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಉಸುರಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ-ಸ್ವೀಕಾರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌, ಸದರಿ ಪದಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟ ೧೨.</ref> ಗ್ರೇಯ<ref>ಷುಲ್ಮನ್‌ ೨೦೦೮, ಪುಟ ೨೧೧.</ref> ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನಾದರೂ, ಕೇವಲ ಬೆಲ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವು ಮಂಜೂರಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಗ್ರೇಯ ಜಲ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ "ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಮಾತನ್ನು" (ಬೆಲ್‌ನ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು) ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಸಂದೇಹ ಪರಿಹಾರವನ್ನು (ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು) ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ಇರುವ ಒಂದು [[ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪುರಾವೆ]]ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ<ref>ಎವೆನ್‌ಸನ್‌ ೨೦೦೦, ಪುಟ ೯೯.</ref> ವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ಅವನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ.<ref>ಎವೆನ್‌ಸನ್‌ ೨೦೦೦, ಪುಟ ೯೮.</ref> ೧೮೭೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ನಂತರ, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಬೆಲ್‌ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ ಗ್ರೇಯ ಜಲ ಸಂವಾಹಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಎವೆನ್‌ಸನ್‌ ೨೦೦೦, ಪುಟ ೧೦೦.</ref> [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ಪರೀಕ್ಷಕ]]ನಾದ ಝೆನಾಸ್‌ ಫೀಸ್ಕ್‌ ವಿಲ್ಬರ್‌‌ ಎಂಬಾತ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ (ಅಫಿಡವಿಟ್‌){{Citation needed|date=December 2009}} ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ತಾನೊಬ್ಬ ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದವನೆಂದೂ, ಬೆಲ್‌ನ ವಕೀಲನಾದ [[ಮಾರ್ಸೆಲಸ್‌ ಬೇಯ್ಲಿ]]ಯ ಬಳಿ ತಾನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಮಾಡಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ತಾನು ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದುದಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಸಿದ. ಗ್ರೇಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ತಡೆಯರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೇಯ್ಲಿಗೆ ತಾನು ತೋರಿಸಿದುದಾಗಿ ಅವನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ. ವಿಲ್ಬರ್‌‌ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ (ಬೆಲ್‌ ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ D.C.ಗೆ ಬಂದಿಳಿದ ನಂತರ‌), ತಾನು ಗ್ರೇಯ ತಡೆಯರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ಗೆ ತೋರಿಸಿದುದಾಗಿಯೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ತನಗೆ ೧೦೦ $ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದುದಾಗಿಯೂ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ಗ್ರೇಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅವಳ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಾನು ಕಲಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನಾದರೂ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾವು ಚರ್ಚಿಸಿದುದಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ವಿಲ್ಬರ್‌‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಲ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದ. === ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಬೆಲ್‌, ತನ್ನ ದೂರವಾಣಿಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದ. ೧೮೭೬ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೩ರಂದು, ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಐದು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (೮ ಕಿಮೀ) ದೂರವಿದ್ದ [[ಮೌಂಟ್‌ ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ಕಚೇರಿಯಿಂದ, ತಾನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಂತಿ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು (ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌) ಬೆಲ್‌ ಕಳಿಸಿದ. ಕುತೂಹಲಗೊಂಡ ವೀಕ್ಷಕರು ಇದರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಸದರಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಧ್ವನಿಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿದವು. ಮಾರನೆಯ ರಾತ್ರಿ, ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಸಂದೇಶವೊಂದು ಬೆಲ್‌ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ತನ್ನ ಅತಿಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆತ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (ಆರು ಕಿಮೀ) ದೂರದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಒಂದು ಸುರಂಗದೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇಲಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಸುತ್ತಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ತಂತಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಸಂದೇಶವು ಬಂದಿತ್ತು. ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜನರು ಓದುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿಥಿಗಳು ಈ ಬಾರಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಅಂತರಗಳಾದ್ಯಂತ ದೂರವಾಣಿಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಮಾಡಿದವು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟ ೧೪.</ref> ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾಲುದಾರರಾದ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌, ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ೧೦೦,೦೦೦ $ನಷ್ಟು ಹಣಕ್ಕೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌‌ಗೆ ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ದೂರವಾಣಿಯು ಒಂದು ಆಟಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಎದುರೇಟು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷನು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ತನ್ನ ಆ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ೨೫ ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ತನಗೆ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವು ದೊರೆಯುವುದಾದರೆ, ಅದನ್ನೊಂದು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ತಾನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗೆಗಾಗಲೇ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ಮಾರದಿರಲು ಬೆಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಿತ್ತು.<ref>ಫೆನ್‌ಸ್ಟರ್‌‌, ಜೂಲೀ M. [http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060307-alexander-graham-bell-telephone-patent-telegraph-elisha-gray-thomas-watson-gardiner-hubbard-western-union-thomas-edison.shtml "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060311000120/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060307-alexander-graham-bell-telephone-patent-telegraph-elisha-gray-thomas-watson-gardiner-hubbard-western-union-thomas-edison.shtml |date=2006-03-11 }}[http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060307-alexander-graham-bell-telephone-patent-telegraph-elisha-gray-thomas-watson-gardiner-hubbard-western-union-thomas-edison.shtml ಇನ್ವೆಂಟಿಂಗ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌—ಅಂಡ್‌ ಟ್ರಿಗರಿಂಗ್‌ ಆಲ್‌-ಔಟ್‌ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ವಾರ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060311000120/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20060307-alexander-graham-bell-telephone-patent-telegraph-elisha-gray-thomas-watson-gardiner-hubbard-western-union-thomas-edison.shtml |date=2006-03-11 }} ''AmericanHeritage.com, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌'', ೨೦೦೬.</ref> ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕದ ಉಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೇ ಆತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಬೆಲ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಂತೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ೧೯೮೭, ಪುಟ ೨೧.</ref> [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ]]ಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಈ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಬೆಲ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ. ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ, [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ೧೮೭೬ರ [[ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಅವನು ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಮುಂಚಿನ ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವು ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಂದು ಶಿರೋನಾಮೆಯ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref>ವೆಬ್‌‌ ೧೯೯೧, ಪುಟ ೧೫.</ref> ಸದರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ ಪ್ರಭಾವೀ ಸಂದರ್ಶಕರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ IIನೇ ಪೆದ್ರೊ ಸಾಮ್ರಾಟ]] ಸೇರಿದ್ದ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಂದೆ ಖುದ್ದಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸದವಕಾಶವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಪಡೆದ. ಓರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಥಾಮ್ಸನ್‌]] ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿ]] ಕೂಡಾ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಳು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಯಂತೂ ತನ್ನ [[ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಯ್ಟ್‌]] ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ [[ಓಸ್ಬೋರ್ನ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಆಹ್ವಾನಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕುರಿತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಕೋರಿದ್ದಳು; ಸದರಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಅವಳು "ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಧಾರಣವಾದುದು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದಳು. ಬೆಲ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹ-ಉನ್ಮಾದವು, ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಉಪಕರಣದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು.<ref>ರಾಸ್‌ ೧೯೯೫, ಪುಟಗಳು ೨೧–೨೨.</ref> ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿ]]ಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ೧೮೮೬ರ ವೇಳೆಗೆ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ೧೫೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬೆಲ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ದೂರವಾಣಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೂರವಾಣಿಯು ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಲ್ಲದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗಾಲದ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಡಿಸನ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳನ್ನು ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿಯನ್ನಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತೆಂದೂ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೧೫ರ ಜನವರಿ ೨೫ರಂದು, ಬೆಲ್‌ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಖಂಡಾಂತರದ [[ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ ೧೫ ಡೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಬೆಲ್‌ ಮಾಡಿದ ಕರೆಯನ್ನು, [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]]ದಲ್ಲಿನ ೩೩೩ ಗ್ರಾಂಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂನಲ್ಲಿದ್ದ [[ಥಾಮಸ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಕುರಿತು [[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]] ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು: {{quote|<tt>''On October 9, 1876, Alexander Graham Bell and Thomas A. Watson talked by telephone to each other over a two-mile wire stretched between Cambridge and Boston. It was the first wire conversation ever held. Yesterday afternoon [on January 25, 1915] the same two men talked by telephone to each other over a 3,400-mile wire between New York and San Francisco. Dr. Bell, the veteran inventor of the telephone, was in New York, and Mr. Watson, his former associate, was on the other side of the continent. They heard each other much more distinctly than they did in their first talk thirty-eight years ago.''</tt><ref>[https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0125.html "Phone to Pacific From the Atlantic"]. ''[[New York Times]]'', January 26, 1915. Retrieved: July 21, 2007.</ref>}} === ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು === {{seealso|Canadian Parliamentary Motion on Alexander Graham Bell}} ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವಂತೆ, ಏಕಕಾಲಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ದೂರವಾಣಿಯ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="multiref1" /> ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಯು, ದೂರವಾಣಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿದ ೬೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾನೂನು ದಾವೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಮೂಲ ಬೆಲ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಕ್ಕೆ<ref name="Groundwater p.95" /><ref>ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೯.</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೊದಲಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ದಾವೆಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯ ಹಂತದವರೆಗೂ ಸಾಗಿದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Groundwater p.95" /> ಬೆಲ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು, ದೂರವಾಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೆಲ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Groundwater p.95">ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌ ೨೦೦೫, ಪುಟ ೯೫.</ref> ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ ಹಾಗೂ [[ಅಮೋಸ್‌ ಡಾಲ್‌ಬಿಯರ್‌]] ಒಡ್ಡಿದ ಸವಾಲುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾನೂನು ದಾವೆಗಳನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಕಂಪನಿಯ ವಕೀಲರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಹೋರಾಡಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ಬೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇ ಹಾಗೂ ಡಾಲ್‌ಬಿಯರ್‌‌ ಇಬ್ಬರೂ ಅವನ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅವರ ಹಕ್ಕಿನ-ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೭೯.</ref> ಬೆಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರವನ್ನು ಮೋಸಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮಿಥ್ಯಾನಿರೂಪಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರದ್ದುಮಾಡಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸರ್ಕಾರವು ೧೮೮೭ರ ಜನವರಿ ೧೩ರಂದು ಮುಂದಾಯಿತು. ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಒಂದೆರಡು ಮೂಲ ಪ್ರಕರಣಗಳು ತೀರ್ಮಾನವಾಗದೆಯೇ ಉಳಿದವಾದರೂ, ಒಂದು ಸರಣಿ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ರದ್ದಿಯಾತಿಗಳ ನಂತರ, ಬೆಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref>[http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=us&amp;vol=167&amp;invol=224 "U.S. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌: U S v. AMERICAN ಬೆಲ್‌ TEL CO, 167 U.S. 224 (1897)]</ref><ref>[http://supreme.justia.com/us/128/315/case.html ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು V. ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೆಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಕಂ., 128 U. S. 315 (1888)]</ref> ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾನೂನು ಸಮರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಚಾರಣೆಯು ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, U.S. ಅಭಿಯೋಜಕ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯು ಮರಣಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಬೆಲ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳು (ಸಂ. ೧೭೪,೪೬೫ ಮತ್ತು ೧೮೭೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೭ರ ದಿನಾಂಕದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಂ. ೧೮೬,೭೮೭ ೧೮೭೭ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ದಿನಾಂಕದ್ದು) ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಹ, ಒಂದು [["ಪೂರ್ವನಿರ್ಣಯವಾಗಿ"]] ಸದರಿ ಪ್ರಕರಣವು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಡೆವಳಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕಲಾಪವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ವಿಚಾರಣೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರುವ [[ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಘರ್ಷಣೆ]]ಯ (ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ) ಆರೋಪಗಳೊಂದಿಗೆ, [[U.S. ಪ್ರಧಾನ ವಕೀಲ]]ನು ೧೮೯೭ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೩೦ರಂದು ಸದರಿ ಕಾನೂನು ದಾವೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಹಲವಾರು ವಿವಾದಾಂಶಗಳನ್ನು [[ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ]] ತೀರ್ಮಾನಗೊಳಿಸದೆಯೇ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿದ.<ref>[http://bst.sagepub.com/cgi/reprint/22/6/426.pdf ಬೆಸಿಲಿಯೊ ಕೆಟಾನಿಯಾ 2002 "ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್‌ vs. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌. ][http://bst.sagepub.com/cgi/reprint/22/6/426.pdf ಆನ್‌ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್‌ ಅಕ್‌ನಾಲೆಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿ."] ''ಬುಲೆಟಿನ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸೊಸೈಟಿ'', ೨೦೦೨; ೨೨: ಪುಟಗಳು ೪೨೬–೪೪೨. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ೧೮೮೭ರ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ವಾಙ್ಮೂಲ ಕೈಫಿಯತ್ತಿನ ಸಲ್ಲಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇಟಲಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿ]] ಕೂಡಾ ತಾನು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿಯೊಂದರ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರ ಕುರಿತು ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿಯ ಮೊದಲ ಮೂರರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಭರವಸೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆಯುಸ್ಸಿಯು ಓರ್ವ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ಅವನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರಕೃತವಾದ ಪುರಾವೆಯ ಕೊರತೆಯಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿನ ಮೆಯುಸ್ಸಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಚರ್ಚೆಗೀಡಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನ ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌‌‌]]ನ (ADT) ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದು, ಇದೇ ನಂತರ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌‌ನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Catania">ಕೆಟಾನಿಯಾ, ಬೆಸಿಲಿಯೊ [http://www.chezbasilio.it/meucci_faq.htm#25 "ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿ – ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆನ್ಸರ್ಸ್‌: ವಾಟ್‌ ಡಿಡ್‌ ಮೆಯುಸ್ಸಿ ಟು ಬ್ರಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್‌ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಟು ದಿ ಪಬ್ಲಿಕ್‌?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722030539/http://www.chezbasilio.it/meucci_faq.htm#25 |date=2011-07-22 }} ''Chezbasilio.it'' ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="ADT">[http://www.adt.com/about_adt/company_history#1901 "ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ADT ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730164825/http://www.adt.com/about_adt/company_history#1901 |date=2010-07-30 }} ''ADT.com'' ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಆ ಕಾಲದ ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರ ಕೆಲಸದಂತೆಯೇ ಮೆಯುಸ್ಸಿಯ ಕೆಲಸವೂ ಮುಂಚಿನ ಶ್ರವಣಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೆಯುಸ್ಸಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮೆಯುಸ್ಸಿಯ ಸಾವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೨೭೧–೨೭೨.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ವಿಟೊ ಫಾಸೆಲ್ಲಾ]] ಎಂಬ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸದಸ್ಯನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[U.S. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ]]ಯು ೨೦೦೨ರ ಜೂನ್‌ ೧೧ರಂದು ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಮೆಯುಸ್ಸಿಯ "ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ, ಇದು ಈಗಲೂ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿರುವ ವಿವಾದಾಂಶವೊಂದಕ್ಕೆ ಇದು ಕೊನೆಹಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:H.RES.269: |title=ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ 269 |access-date=2010-05-06 |archive-date=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229022648/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:H.RES.269: |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.esanet.it/chez_basilio/us_congr_rec.htm "ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಮೆಯುಸ್ಸಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717032953/http://www.chezbasilio.it/us_congr_rec.htm |date=2011-07-17 }} ''esanet.it''. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಯುಸ್ಸಿ ಸೇರಿರಲಿಲ್ಲ.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.italianhistorical.org/MeucciStory.htm |title=ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ |access-date=2010-05-06 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422094614/http://www.italianhistorical.org/MeucciStory.htm |url-status=dead }}</ref> ದೂರವಾಣಿಯ ಕುರಿತಾದ ಬೆಲ್‌ನ ಕೆಲಸವು ಮೆಯುಸ್ಸಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Antonio_Meucci.htm "ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528235654/https://www.thoughtco.com/antonio-meucci-4071768 |date=2020-05-28 }} ''inventors.about.com''. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಟೋಮಸ್‌ ಫಾರ್ಲೆ ಆಲ್ಸೋ ರೈಟ್ಸ್‌ ದಟ್‌, "ನಿಯರ್‌ಲಿ ಎವೆರಿ ಸ್ಕಾಲರ್‌ ಅಗ್ರೂಸ್‌ ದಟ್‌ ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌ ವರ್‌ ದಿ ಫಸ್ಟ್‌‌ ಟು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜಬಲ್‌ ಸ್ಪೀಚ್‌ ಬೈ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಮೀನ್ಸ್‌. ಅದರ್ಸ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟೆಡ್‌ ಎ ಸೌಂಡ್‌ ಆರ್‌ ಎ ಬಜ್‌ ಬಟ್‌ ಅವರ್‌ ಬಾಯ್ಸ್‌ [ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌] ವರ್‌ ದಿ ಫಸ್ಟ್‌ ಟು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟ್‌ ಸ್ಪೀಚ್‌ ಒನ್‌ ಕುಡ್‌ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌."</ref> ಬೆಲ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಮೌಲ್ಯವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸೀಮೆನ್ಸ್‌ &amp; ಹಾಲ್ಸ್ಕೆ (S&amp;H)]] ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿಗಳ ಒಂದು ಎದುರಾಳಿ ತಯಾರಕ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ರಾಯಧನಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ-ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಸೀಮೆನ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸಿತು.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೭೮.</ref> ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯು ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ದೂರವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿತು. ಕಾನೂನು ಸಮರಗಳಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ಒತ್ತಡವು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಅವನು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>ಪಾರ್ಕರ್‌ ೧೯೯೫, ಪುಟ ೨೩. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಮೆನಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಲಾಸೂಟ್ಸ್‌ ಬಿಕೇಮ್‌ ರ್ಯಾಂಕೋರಸ್‌ ವಿತ್‌ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ ಬಿಕಮಿಂಗ್‌ ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲರ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟರ್‌ ಓವರ್‌ ಬೆಲ್‌‌'ಸ್‌ ಅಸೆಂಡೆನ್ಸಿ ಇನ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಡಿಬೇಟ್‌ ಬಟ್‌ ಅಲೆಕ್‌ ರೆಫ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಟು ಲಾಂಚ್‌ ಕೌಂಟರ್‌ ಆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಲಿಬೆಲ್‌.</ref> == ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ == [[File:Alexander Graham Bell and family.jpg|right|thumb|275px|alt = A distinguished bearded man, his young elegant wife next to him and their two young daughters poise for a formal portrait|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಮಾಬೆಲ್‌ ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌, ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಾದ ಎಲ್ಸೀ (ಎಡಭಾಗ) ಮತ್ತು ಮಾರಿಯನ್‌ ಸುಮಾರು 1885[104]]] [[ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿ]]ಯು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ೧೮೭೭ರ ಜುಲೈ ೧೧ರಂದು, [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಮಾಬೆಲ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್]] (೧೮೫೭–೧೯೨೩) ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಮದುವೆಯಾದ. ತಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೆಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ೧,೪೯೭ ಷೇರುಗಳ ಪೈಕಿ ೧,೪೮೭ ಷೇರುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಧುವಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದು ಅವಳಿಗೆ ಆತ ನೀಡಿದ ಮದುವೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಎಬರ್‌ ೧೯೮೨, ಪುಟ ೪೪.</ref> ಅದಾದ ಕೆಲದಿನಗಳ ನಂತರ, ನವವಿವಾಹಿತರು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಮಧುಚಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಆ ವಿಹಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ದೂರವಾಣಿಯ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ಅಲೆಕ್‌ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನೊಂದು "ಕಾರ್ಯನಿರತ ರಜಾದಿನ"ವನ್ನಾಗಿಸಿದ. ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಷ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಪ್ರೇಮಯಾಚನೆಯು ಶುರುವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸದೃಢವಾಗುವವರೆಗೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕಾದಿದ್ದ. ದೂರವಾಣಿಯು ಒಂದು "ದಿಢೀರ್‌" ಯಶಸ್ಸಿನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತಾದರೂ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ೧೮೯೭ರ ನಂತರದವರೆಗಿನ ಬೆಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯಗಳು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಡನ್‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೨೮.</ref> ಆತನ ಮುಂಚಿನ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹೆಸರಾದ "ಅಲೆಕ್‌" ಎಂಬುದರ ಬದಲು "ಅಲೆಸ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಒಂದು ರೂಢಿಯಲ್ಲದ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ಕೋರಿಕೆಯು ಅವನ ಭಾವೀಪತ್ನಿಯಿಂದ ಬಂತು. ೧೮೭೬ರಿಂದ ಆತ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಸಹಿಯನ್ನು, "ಅಲೆಸ್‌ ಬೆಲ್‌" ಎಂದೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಮೆಕೆ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೨೦.</ref><ref>"ಮಿಸೆಸ್‌. A.G. ಬೆಲ್‌ ಡೈಸ್‌. ಇನ್‌ಸ್ಪೈರ್ಡ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌. ಡೆಫ್‌ ಗರ್ಲ್‌‌'ಸ್‌ ರೊಮಾನ್ಸ್‌ ವಿತ್‌ ಡಿಸ್ಟಿಗ್ವಿಷ್ಡ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ವಾಸ್‌ ಡ್ಯೂ ಟು ಹರ್‌ ಅಫಿಲಿಯೇಷನ್‌." ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'', ಜನವರಿ ೪, ೧೯೨೩.</ref> ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಾದವು. ಎಲ್ಸೀ ಮೇ ಬೆಲ್‌ (೧೮೭೮–೧೯೬೪) ಎಂಬ ಮಗಳು [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌]] ಖ್ಯಾತಿಯ<ref>"ಡಾ. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ H. ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌ ಡೈಸ್‌; ಹೆಡ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌, ೯೦; ಎಡಿಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌ ೫೫ ಇಯರ್ಸ್‌ ಇಂಟ್ರಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಫೋಟೋಸ್‌, ಇನ್‌ಕ್ರೀಸ್ಡ್‌ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಟು ೪.೫ ಮಿಲಿಯನ್‌." ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'', ಫೆಬ್ರುವರಿ ೫, ೧೯೬೬. ಉದ್ಧರಣ: [[ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌]], [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]], ಫೆಬ್ರುವರಿ ೪, ೧೯೬೪ ([[ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]]): ಡಾ. [[ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ H. ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌]], [[ಚೇರ್‌ಮನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌]] ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್ಮರ್‌ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] ಅಂಡ್‌ ಎಡಿಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]] ಫ್ರಂ ೧೮೯೯ ಟು ೧೯೫೪, ಡೈಡ್‌ ಆನ್‌ ದಿ [[ಕೇಪ್‌ ಬ್ರೆಟನ್‌ ಐಲಂಡ್‌]] ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ಒನ್ಸ್‌ ಓನ್ಡ್‌ ಬೈ ಹಿಸ್‌ ಫಾದರ್‌-ಇನ್‌-ಲಾ, ದಿ ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌. ಆತ ೯೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದ.</ref><ref>"ಮಿಸೆಸ್‌. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌ ಡೆಡ್‌; ಜಾಯಿನ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌'ಸ್‌ ಟ್ರೆಕ್ಸ್‌; ಮ್ಯಾರೀಡ್‌ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌'ಸ್‌ ಸನ್." ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'', ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ೨೭, ೧೯೬೪. ಉದ್ಧರಣ: [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, DC]], ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ೧೯೬೪. ಮಿಸೆಸ್‌ ಎಲ್ಸೀ ಮೇ ಬೆಲ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌, ವೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾ. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌, ಚೇರ್‌ಮನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]], ಡೈಡ್‌ ದಿಸ್‌ ಈವ್ನಿಂಗ್‌ ಅಟ್‌ ಹರ್‌ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ [[ಬೆಥೆಸ್ಡಾ, ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]. ಷೀ ವಾಸ್‌ ೮೬ ಇಯರ್ಸ್‌ ಓಲ್ಡ್‌. ಡೆತ್‌ ವಾಸ್‌ ಆಟ್ರಿಬ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಟು ಹಾರ್ಟ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ ಏಜ್‌.</ref> [[ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು. ಮಾರಿಯನ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಬೆಲ್‌ (೧೮೮೦–೧೯೬೨) ಎಂಬುವವಳು ಎರಡನೆಯ ಮಗಳಾಗಿದ್ದು, "ಡೈಸಿ"<ref>"ಮಿಸೆಸ್‌. [[ಡೇವಿಡ್‌ ಫೇರ್‌ಚೈಲ್ಡ್‌]], ೮೨, ಡೆಡ್‌; ಡಾಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬೆಲ್‌, ಫೋನ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್‌‌." [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೫, ೧೯೬೨. ಉದ್ಧರಣ: [[ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌]], [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೪, ೧೯೬೨ ([[ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]]) ಶ್ರೀಮತಿ ಮೇರಿಯನ್‌ ಬೆಲ್‌ ಫೇರ್‌ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿಯಾಮಿ, ವಿಡೋ ಆಫ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಫೇರ್‌ಚೈಲ್ಡ್‌, ನೋಟೆಡ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌, ಅಂಡ್‌ ಡಾಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಪಯನೀರ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಡೈಡ್‌ ಟುನೈಟ್‌ ಅಟ್‌ ಹರ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌ ಹೋಮ್‌. ಷೀ ವಾಸ್‌ ೮೨ ಇಯರ್ಸ್‌ ಓಲ್ಡ್‌."</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಬೆಲ್‌ನ ಮಾವನು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯು [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೮೮೨ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ಅದೇ ನಗರದಲ್ಲಿನ [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brodhead-Bell-Morton_Mansion.jpg ಬ್ರೋಹೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್‌] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ವಿವಾದಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟಗಳು ೨೦೨–೨೦೫.</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೮೮೨ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಓರ್ವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯನನ್ನಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ]]ನಾಗುವ ತನಕ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ, ಬೆಲ್‌ ಓರ್ವ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಶ್ರಿತ]]ನಾಗಿದ್ದ. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆತ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ: ''"ನಾನು ಎರಡು ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಾಜನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮಿಶ್ರಜನಾಂಗದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನಲ್ಲ."'' <ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೯೦.</ref> ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ಕೆನಡಾ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಓರ್ವ "ಸ್ಥಳೀಯ ಮಗ" ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ೪೭೧–೪೭೨.</ref> ೧೮೮೫ರ ವೇಳೆಗೆ, ಒಂದು ಹೊಸ ಬೇಸಿಗೆ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳವು (ಆಶ್ರಯಧಾಮ) ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು‌. ಆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಕೇಪ್‌ ಬ್ರೆಟನ್‌ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ರಜಾಕಾಲದ ವಿಹಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, [[ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದ.<ref name="Bethune">ಬೆಥೂನ್‌, ಜೋಸ್‌ಲಿನ್‌. [http://books.google.ca/books?id=YmtoPgAACAAJ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌: ಇಮೇಜಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅವರ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌], ನಿಂಬಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌, ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌, N.S., ೨೦೦೯, ISBN ೧೫೫೧೦೯೭೦೬೦, ISBN ೯೭೮೧೫೫೧೦೯೭೦೬೦.</ref> ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌ನಿಂದ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಭೂಶಿರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತೋಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೆಲ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇದು [[ಬ್ರಾಸ್‌ ಡಿ'ಓರ್‌ ಸರೋವರ]]ವನ್ನು ಮೇಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ನೋಡುವಂತಿತ್ತು.<ref>ಬೆಥೂನ್‌ ೨೦೦೯, ಪುಟ ೯೨</ref> ೧೮೮೯ರ ವೇಳೆಗೆ, ''ದಿ ಲಾಡ್ಜ್‌'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು<ref name="Bethune" /> ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲ್‌ [[ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌]] (ಗೇಲಿಕ್‌: ''ಸುಂದರ ಪರ್ವತ'' ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ. ಇದು ಅಲೆಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನವರ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆಗಳ]] ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.<ref>ಟಲ್ಲೊಚ್‌ ೨೦೦೬, ಪುಟಗಳು ೨೫–೨೭. ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಅಂಡರ್‌ ದಿ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌, ಕ್ಯಾಬಾಟ್‌, ಎವೆರೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೀಡ್‌, ಎ ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ ಕಂಪನಿ, ರೋಡ್ಸ್‌, ಕರಿ ಅಂಡ್‌ ಕಂಪನಿ, ಕ್ಯಾರೀಡ್‌ ಔಟ್‌ ದಿ ಆಕ್ಚುಯಲ್‌ ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್‌.</ref> ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ವರ್ಷಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C. ಹಾಗೂ ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್ ಈ ಎರಡೂ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಕಳೆದ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.ಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬಹುಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದ್ದ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ ೧೯೯೯, ಪುಟ ೨೨.</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ, ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಎರಡೂ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ''ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌'' ಮನೆಯು ಒಂದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಮನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದೇ ಆಗಿಹೋಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಬೆಲ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅವನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೀರ್ಘಯುತವಾಗಿಸಿದ್ದವು. ಮಾಬೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ಅಲೆಕ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗರು ಅವರನ್ನು "ತಮ್ಮವರೆಂದೇ" ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Bethune" /> ೧೯೧೭ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೬ರಂದು [[ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಸ್ಫೋಟ]]ವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಇನ್ನೂ ''ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸ್ಫೋಟದ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮಾಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸನ್ನದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಟಲ್ಲೊಚ್‌ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೨.</ref> {{further|[[Beinn Bhreagh, Nova Scotia]]}} == ನಂತರದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == {{Commons|Alexander_Graham_Bell#Inventions|Bell's many inventions}} ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಅವನ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಅತೀವವೆನ್ನುವಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಚಾರ್ಲೋಟ್‌ ಗ್ರೇ]] ಎಂಬಾತ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲ್‌ನ ಕೆಲಸವು ''"ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುವ"'' ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕಬಾರಿ ''ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ'' ವನ್ನು ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಓದುತ್ತಾ, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಾಡುತ್ತಾ ಆತ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೨೧೯.</ref> ಕೇವಲ ಅವನೊಬ್ಬನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ೧೮ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಹಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ೧೨ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ, ಬೆಲ್ಲಿಯ ಸೃಜನಶೀಲವಾದ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ೧೪, [[ದ್ಯುತಿವಾಣಿ]]ಗಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು, [[ಧ್ವನಿಲೇಖ]]ಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಒಂದು, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ವಾಹನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಐದು, "ಜಲವಿಮಾನಗಳಿಗೆ" ಮೀಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಗೂ [[ಸೆಲೆನಿಯಂ]] ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬೆಲ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಒಂದು ಲೋಹದ ಕವಚ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶ್ರವಣದೋಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸುವ [[ಶ್ರವಣಮಾಪಕ]], ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ಉಪಕರಣ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಹಾಗೂ [[ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲಸ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದ್ದವು. [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಕಿವುಡರಿಗೆ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅವನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. [[ವೋಲ್ಟಾ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಅಥವಾ ಸಾಧನವಾಗಿ, ಗ್ರಾಮಫೋನ್‌ ತಟ್ಟೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವೊಂದನ್ನು ಅಚ್ಚೊತ್ತುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಮೂವರು ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರಾದರೂ, ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಮೂಲಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅವರು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ದಿನ [[ಟೇಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌]], [[ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾಪಿ ಡಿಸ್ಕ್‌]] ಡ್ರೈವ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಕಾಂತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನ್ವಯಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿರುವ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಾವು ಕ್ಷಣದರ್ಶನ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅರಿಯದ ಅವರು, ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. [[ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ]]ದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬೆಲ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮಂಜುಗೆಡ್ಡೆಯ ದೊಡ್ಡ ತುಂಡಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವುಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂಧನದ ಕೊರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಳವಳಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅವನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ. ಅವನು ನೀಡಿದ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ತೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ [[ಮೀಥೇನ್‌]] ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ ಒದಗಿಸುವ ಶೌಚಾಲಯ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಉಪಕರಣಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಆತ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಆತನ ಸಾವಿಗೆ ಕೆಲವೇ ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಒಂದು ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆತ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಮನೆಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ಸೌರಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ಆತ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದ. === ಲೋಹ ಪತ್ತೆಕಾರಿ === ೧೮೮೧ರಲ್ಲಿ [[ಲೋಹ ಪತ್ತೆಕಾರಿ]]ಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕಾರಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಬೆಲ್‌ಗೆ ದಕ್ಕಿದೆ. [[U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌‌]]ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಿದ್ದ ಬಂದೂಕಿನ ಗುಂಡನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಕರಣವು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಹ ಪತ್ತೆಕಾರಿಯು ಲೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತಾದರೂ, ಕೊಲೆಗಡುಕನ ಬುಲೆಟ್‌ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅದರಿಂದಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡೆತಡೆಯುಂಟಾಗಿ ಅದು ಸ್ಥಾಯೀ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು.<ref name="Grosvenor and Wesson, p. 107">ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಸನ್‌ ೧೯೯೭, ಪುಟ ೧೦೭.</ref> ಈ ಉಪಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯರು, ಲೋಹದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗುಗಳಿರದ ಹಾಸಿಗೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬೆಲ್‌ನ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣದನಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದನಾದರೂ, ಸದರಿ ಕಚ್ಚಾ ಉಪಕರಣದಿಂದ ಪತ್ತೆಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿ ಆ ಗುಂಡು ಶರೀರದೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Grosvenor and Wesson, p. 107" /> [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ (AAAS) ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ೧೮೮೨ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓದಲಾದ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ಬೆಲ್‌ ನೀಡಿದ್ದ. === ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ಗಳು === {{main|Hydrofoil}} [[File:Bell HD-4.jpg|thumb|ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಓಟದ ಮೇಲಿನ ಬೆಲ್‌ HD-4 ಸುಮಾರು. 1919]] [[ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌]] ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಕನಾದ ವಿಲಿಯಂ E. ಮೀಕ್‌ಹ್ಯಾಂ ಎಂಬಾತ ೧೯೦೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನ ''[[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ [[ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌‌‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಲ ವಿಮಾನ]]ಗಳ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. ಜಲ ವಿಮಾನದ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧನೆಯೆಂಬಂತೆ ಬೆಲ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಆ ಲೇಖನದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಈಗ ಒಂದು ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ದೋಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವನು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಬೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ಅವನ ಸಹಾಯಕನಾದ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ W. "]][[ಕೇಸಿ" ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌]], ವಿಮಾನವು ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಸಾಧನವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ೧೯೦೮ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು. [[ಎನ್ರಿಕೋ ಫೋರ್ಲಾನಿನಿ]] ಎಂಬ ಇಟಲಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌, ಮಾದರಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ಜಲವಿಮಾನವೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಅವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್‌ಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. ೧೯೧೦–೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ವಿಶ್ವಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಫೋರ್ಲಾನಿನಿಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಫೋರ್ಲಾನಿನಿಯ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ದೋಣಿಯನ್ನೇರಿ [[ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್‌ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸವಾರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸವಾರಿಯು ಹಾರುವಿಕೆಯಷ್ಟೇ ನವಿರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ವರ್ಣಿಸಿದ. ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ಹಲವಾರು ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸ್ವಯಂ-ಮುಂಚಾಲಿತ ಬೆಲ್‌-ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ ವಿಮಾನವಾದ ''ಧೊನ್ನಾಸ್‌ ಬೀಗ್‌'' ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು‌‌‌‌.<ref>ಬಾಯ್ಲಿಯು ೨೦೦೪, ಪುಟ ೧೮.</ref> ಈ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ದೋಣಿಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳ-ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದ್ದು, [[ರೆನಾಲ್ಟ್‌]] ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಸಾರಭೂತವಾದ HD-೪ಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಮಾಪ್ತಗೊಂಡವು. ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ವೇಗವರ್ಧನೆ, ಉತ್ತಮವಾದ ಸ್ಥಿರತೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿಕೊಂಡು, ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಚಾಲನ ನಿರ್ದೇಶನ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌‌‌‌ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ೫೪ [[ಮೈಲುಗಳಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ]] (ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ೮೭ ಕಿಮೀ) ಕ್ರಮಿಸುವ ಒಂದು ಉನ್ನತ ವೇಗವು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಬಾಯ್ಲಿಯು ೨೦೦೪, ಪುಟಗಳು ೨೮–೩೦.</ref> ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ, ಸಿಡ್ನಿಯ ಓರ್ವ ಓಡುದೋಣಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾತೃವಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ವೆಸ್ಟ್‌ಮೌಂಟ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಪಿನೌಡ್‌'ಸ್‌ ಯಾಟ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನ (ಪಿನೌಡ್‌ನ ಓಡುದೋಣಿ ಪ್ರಾಂಗಣದ) ಮಾಲೀಕನಾಗಿದ್ದ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಪಿನೌಡ್‌ನನ್ನು HD-೪ನ ಚಪ್ಪಟೆ ತಳದ ದೋಣಿಯ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ. [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌‌]]ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್‌ನ ತೋಟವಾದ ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್‌ಯಲ್ಲಿನ ದೋಣಿ ಅಂಗಳವನ್ನು ಪಿನೌಡ್‌ ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ದೋಣಿಯನ್ನು-ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪಿನೌಡ್‌ನ ಅನುಭವವು HD-೪ಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. [[ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರ, HD-೪ಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕೆಲಸವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶುರುವಾಯಿತು. [[U.S. ನೌಕಾದಳ]]ಕ್ಕೆ ಬೆಲ್‌ ನೀಡಿದ ವರದಿಯು, ೧೯೧೯ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ೩೫೦ [[ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ]]ಯ (೨೬೦ [[kW]]) ಎರಡು ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೯೧೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೯ರಂದು, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ೭೦.೮೬ ಮೈಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶ್ವ ಸಾಗರಯಾನದ ವೇಗವನ್ನು HD-೪ಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆಯು ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಚಲವಾಗಿತ್ತು. === ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ === {{main|Aerial Experiment Association|AEA Silver Dart}} [[File:AEA Silver Dart.jpg|thumb|AEA ಸಿಲ್ವರ್‌ ಡಾರ್ಟ್‌ ಸುಮಾರು.&nbsp;1909]] ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ, ಮೋಟಾರಿನಿಂದ-ಶಕ್ತಿಪಡೆಯುವ [[ಗಾಳಿಗಿಂತ-ಭಾರವಾಗಿರುವ ವಿಮಾನ]]ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ತನ್ನ ೬೦ನೇ ಆಕರ್ಷಕ ವಯೋಮಾನದವನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು "ಯುವಕರ" ನೆರವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, AEAಯು ಮೊದಲಿಗೆ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ, [[ನಾಲ್ಕು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳುಳ್ಳ]] [[ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ರೇಷ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬಹು ಸಂಯುಕ್ತದ [[ನಾಲ್ಕು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳುಳ್ಳ ಪಟ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೆಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ. ನಾಲ್ಕು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳುಳ್ಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ''ಸಿಗ್ನೆಟ್‌'' I, II ಮತ್ತು III ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೦೭–೧೯೧೨ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲಕನಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಚಾಲಕನಿರುವ (ವಿಮಾನವೊಂದು ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಜ್‌ನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''ಸಿಗ್ನೆಟ್‌ I'' ಅಪ್ಪಳಿಸಿತ್ತು) ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಲ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಪಟಗಳನ್ನು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://ns1763.ca/victco/bellmusbbm.html "ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ'ಸ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಸ್ಕ್ರಾಪ್‌ಬುಕ್‌."] ''ns೧೭೬೩.ca''. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> [[ಏರಿಯಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (AEA) ಮುಖಾಂತರ [[ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಬೆಲ್‌ ಬೆಲ್‌ಳ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ೧೯೦೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರಿಯಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. AEAಗೆ ಬೆಲ್‌ನ ನೇತೃತ್ವವಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ವರು ಯುವಕರನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರೆಂದರೆ: ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಗ್ಲೆನ್‌ H. ಕರ್ಟಿಸ್‌]], ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ [[ಥಾಮಸ್‌ ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಜ್‌]], [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ W. ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌]] ಹಾಗೂ [[J.A.D. ಮೆಕ್‌ಕರ್ಡಿ]]. ಗ್ಲೆನ್‌ H. ಕರ್ಟಿಸ್ ಓರ್ವ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ ತಯಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಮಿತ ಮೋಟಾರ್‌ ಬೈಸಿಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತುಹಾಕಿದ ಸಾಹಸದಿಂದಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಒಂದು-ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವನು ಓರ್ವ ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ; ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಜ್‌ [[U.S. ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಓರ್ವ ಅಧಿಕೃತ ವೀಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ; ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ W. ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಮಾನದ ಚಾಲಕನಾಗುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಜೆ ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು J.A.D. ಮೆಕ್‌ಕರ್ಡಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ W. ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಹಾಗೂ J.A.D. ಮೆಕ್‌ಕರ್ಡಿ ಇಬ್ಬರೂ ಟೊರೊಂಟೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಪಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗ್ಲೈಡರ್‌ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಗಾಳಿಗಿಂತ-ಭಾರವಾದ ಯಂತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದೆಡೆಗಿನ AEAದ ಕಾರ್ಯವು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಆ ಗುಂಪು, ಆಮೇಲೆ ''[[ರೆಡ್‌ ವಿಂಗ್‌‌‌]]''ನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಬಿದಿರಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು ಕೆಂಪು ರೇಷ್ಮೆಯ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಇದು [[ಗಾಳಿಯಿಂದ-ತಂಪುಮಾಡಿದ]] ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಎಂಜಿನ್‌ನಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ೧೯೭೭, ಪುಟ ೯೫.</ref> ೧೯೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೨ರಂದು, [[ಕ್ಯೂಕಾ ಸರೋವರ‌]]ದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಜೊತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ವಿಮಾನವು ಮೇಲೇರಿತು.<ref>"ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಜ್‌ ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ ಸೈಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟೆಡಿಲಿ ಫಾರ್‌ {{convert|319|ft|m}}." ''[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'' ಮೇ ೧೩, ೧೯೦೮. ಉದ್ಧರಣ: ಅಟ್‌ ೨೫ ಟು ೩೦ ಮೈಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಅವರ್‌. ಫಸ್ಟ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಟ್ರಿಪ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆವಿಯರ್‌-ದ್ಯಾನ್‌-ಏರ್‌ ಕಾರ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ. ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'ಸ್‌ ನ್ಯೂ ಮೆಷೀನ್‌, ಬಿಲ್ಟ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಬೈ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಜ್‌, ಷೋನ್‌ ಟು ಬಿ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಬಲ್‌ ಬೈ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಓವರ್‌ [[ಕ್ಯೂಕಾ ಲೇಕ್‌‌]]. ಪೋರ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಟೇಲ್‌ ಗಿವ್ಸ್‌ ವೇ, ಬ್ರಿಂಗಿಂಗ್‌ ದಿ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಟು ಆನ್‌ ಎಂಡ್‌. ವ್ಯೂಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್‌. [[ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೨, ೧೯೦೮.</ref> ಈ ವಿನ್ಯಾಸದೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನ ಜಾಗದ ಒಂದು ಆವರಣ ಹಾಗೂ [[ಬಾಲದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಫಲಕ]] ಇವುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು (ನಿಯಂತ್ರಣದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಮಡಿಚುರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು). AEA ಯೋಜನೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮಡಿಚುರೆಕ್ಕೆ]]ಯು, ವರ್ತಮಾನದ ವಿಮಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. (ಮಡಿಚುರೆಕ್ಕೆಯನ್ನು [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎಸ್ನಾಲ್ಟ್‌-ಪೆಲ್ಟೇರಿ]] ಎಂಬಾತ ಕೂಡಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದ.) ''ವೈಟ್‌ ವಿಂಗ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಜೂನ್‌ ಬಗ್‌‌‌‌‌'' ಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು ಮತ್ತು ೧೯೦೮ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಯಾವುದೇ ದುರ್ಘಟನೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ೧೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾರಾಟಗಳು ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, AEA ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಮೀಸಲುಗಳನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಬೆಲ್‌ಳಿಂದ ಬಂದ ಕೇವಲ ೧೦,೦೦೦ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ದಾನವು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.<ref>ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ೧೯೭೭, ಪುಟ ೯೬.</ref> ಅವರ ಅಂತಿಮ ವಿಮಾನ ವಿನ್ಯಾಸವಾದ ''[[ಸಿಲ್ವರ್‌ ಡಾರ್ಟ್‌‌]]''ನಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಗತಿಗಳೂ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ೧೯೦೯ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೩ರಂದು, ಬ್ರಾಸ್‌ ಡಿ'ಓರ್‌‌ನ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಹಿಮದಿಂದ J.A.D. ಮೆಕ್‌ಕರ್ಡಿಯಿಂದ ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಸಿಲ್ವರ್‌ ಡಾರ್ಟ್‌'' ವಿಮಾನವು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಿದ್ದ. ಆ ಹಾರಾಟವು ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದುದು ಎಂದು ಕಳವಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಬೆಲ್‌, ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಗೆಂದು ಓರ್ವ ವೈದ್ಯನನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ಯಶಸ್ವೀ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, AEA ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್‌ಕರ್ಡಿಗೆ ''ಸಿಲ್ವರ್‌ ಡಾರ್ಟ್‌'' ನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಈ ವಿಮಾನವು ಕೆನಡಾದ ಸೇನೆಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ೧೯೭೭, ಪುಟಗಳು ೯೬–೯೭.</ref> == ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರ == ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತನಾಪರರು ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ [[ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಆಂದೋಲನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಲ್‌ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ೧೮೮೩ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೧೩ರಂದು [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌‌]]ಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ''ಮೆಮ್‌ವಾರ್‌‌ ಅಪಾನ್‌ ದಿ ಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಡೆಫ್‌ ವೆರೈಟಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೇಸ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಕಿವುಡರಾಗಿರುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ಕಿವುಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಡುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಬ್ಬರೂ ಕಿವುಡರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಒಂದು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ.<ref>ಬೆಲ್‌, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ. [http://blog.deafread.com/pote/2008/05/30/bells-upon-the-formation-of-a-deaf-variety-of-the-human-race-paper/ "ಮೆಮ್‌ವಾರ್‌ ಅಪಾನ್‌ ದಿ ಫಾರ್ಮೇಷನ್‌ ಆಫ್ ಎ ಡೆಫ್ ವೆರೈಟಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೇಸ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112071734/http://blog.deafread.com/pote/2008/05/30/bells-upon-the-formation-of-a-deaf-variety-of-the-human-race-paper/ |date=2009-01-12 }} ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌'', ೧೮೮೩.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ತಳಿಸೃಷ್ಟಿಯು ಅವನ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಜೋರ್ಡಾನ್‌‌]]ನ ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ನೇಮಕಗೊಳ್ಳಲೂ ಈ ಹವ್ಯಾಸವು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಸಮಿತಿಯು [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬ್ರೀಡರ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌]]ನ ಆಶ್ರಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಸಮಿತಿಯು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟಗಳು ೪೧೦–೪೧೭.</ref> ೧೯೧೨ರಿಂದ ೧೯೧೮ರವರೆಗೆ ಆತ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಕೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರ ದಾಖಲಾತಿ ಕಚೇರಿ]]ಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸದೇ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ]]ಯ ಆಶ್ರಯಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ [[ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರದ ಎರಡನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶ]]ದ ಗೌರವ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿಯೂ ಆತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ‌. ಬೆಲ್‌ನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, "ಮಾನವ ಜನಾಂಗದ ಒಂದು ದೋಷಯುಕ್ತ ಪ್ರಭೇದ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜನರ [[ಕಡ್ಡಾಯ ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಹರಣ]]ವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಕಾನೂನುಗಳು (ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ) ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸಿದವು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಮತ್ತು [[ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. == ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮನ್ನಣೆಗಳು == {{main|Volta Laboratory and Bureau|Alexander Graham Bell honors and tributes}} [[File:Bell Statue in front of the Brantford Bell Telephone Building 0.98.jpg|300px|thumb|right|A.E. ಕ್ಲೀವ್‌ ಹಾರ್ನೆಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಲಿಂಕನ್‌ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವ ಬೆಲ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ. ಇದು ದೂರವಾಣಿ ನಗರ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಕೃಪೆ: ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರಿ, ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ನಗರ, ಒಂಟಾರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ)]] ಬೆಲ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಮನ್ನಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು. ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬೆಲ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಕೋರಿಕೆಗಳೇ ಹೊರೆಯಾಗುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಮುಟ್ಟಿತೆನ್ನಬಹುದು.<ref>ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ – ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ ಪತ್ರಗಳು</ref> ಅವನ ಜೀವಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಪಾರಿತೋಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅವನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ದೂರವಾಣಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸಂಹವನದ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ- ಹೀಗೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ರೂಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ [[ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌‌‌]]ನ ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಅವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಬೆಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌<ref>http://www.telephonetribute.com/pdf/bell_memorial_booklet.pdf</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದಾಗಿದೆ.<ref name="NAS">ಓಸ್ಬೋರ್ನ್‌, ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ S. [http://www.google.com/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=1&amp;url=http%3A%2F%2Fbooks.nap.edu%2Fhtml%2Fbiomems%2Fabell.pdf&amp;ei=vF_aSbWVAoq-MpbSjeUO&amp;usg=AFQjCNGf0mBL0Ha7UG8ZlbPbNENHWlVasg&amp;sig2=NESsrPXyz3kkyMg2dYx78w "][http://www.google.com/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=1&amp;url=http%3A%2F%2Fbooks.nap.edu%2Fhtml%2Fbiomems%2Fabell.pdf&amp;ei=vF_aSbWVAoq-MpbSjeUO&amp;usg=AFQjCNGf0mBL0Ha7UG8ZlbPbNENHWlVasg&amp;sig2=NESsrPXyz3kkyMg2dYx78w ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಮೆಮ್‌ವಾರ್‌ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌."] ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌'' : ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಮೆಮ್‌ವಾರ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ XXIII, ೧೮೪೭–೧೯೨೨, ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಅದರ ೧೯೪೩ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದದ್ದು.</ref> ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್‌ನ [http://memory.loc.gov/ammem/bellhtml/bellhome.html ಬರಹಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪತ್ರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ [[ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗ]] (''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು'' ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ), ಹಾಗೂ [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]]ದ [[ಕೇಪ್‌ ಬ್ರೆಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [http://www.cbu.ca/cbu/_main/default_main.asp?topic=major_centres&amp;id=bell_institute ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102200550/http://www.cbu.ca/cbu/_main/default_main.asp?topic=major_centres&id=bell_institute |date=2009-01-02 }} ಈ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಶೇಖರಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗವು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮೊದಲ [[ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕುರುಹುಗಳು ಬೆಲ್‌ನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ: * [[ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌‌ ಕೆನಡಾದ]] [http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ns/grahambell/index_e.asp ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011122233/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ns/grahambell/index_e.asp |date=2007-10-11 }}; ಇದು [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಬೆಲ್‌ನ [[ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌]] ತೋಟಕ್ಕೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; * [http://www.bellhomestead.ca/ ದಿ ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌], ಇದು ''ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಹೌಸ್‌'' ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, [[ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ್ನು ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ನದಿ]]ಯನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡುವಂತೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು; * ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಾಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕೆನಡಾದ ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿ]]ಯ, ಕೆನಡಾದ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿ ಕಟ್ಟಡವಾದ ''[http://www.brantford.ca/content/publishing.nsf/Content/BHS-H-HendersonHome ದಿ ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಹೋಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305051929/http://www.brantford.ca/content/publishing.nsf/Content/BHS-H-HendersonHome |date=2009-03-05 }}''. ಇದರ ಜಾಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ''ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ''‌ದಿ ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್'' ಮತ್ತು ''ಬೆಲ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿ ಕಟ್ಟಡ'' ಗಳೆರಡರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನೂ [[ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [http://www.bellhomestead.ca/index.htm ‌ದಿ ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಸೊಸೈಟಿ] ಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ; * [http://maps.google.com/maps?f=q&amp;source=s_q&amp;hl=en&amp;geocode=&amp;q=%22Alexander+Graham+Bell+%22,+Cambridge,+Ontario&amp;vps=34&amp;jsv=153e&amp;sll=40.657722,-74.098663&amp;sspn=0.674038,1.30188&amp;ie=UTF8&amp;ei=X6bfSYCgN4yENpaR3PED&amp;cd=1&amp;cid=43141094,-80268023,15275653568269528224&amp;li=lmd&amp;z=14&amp;t=m ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]: ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯಿಂದ ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ನವ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; [[ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಹಬ್ಬಬಲ್ಲ ಮಾನವಕುಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಈ ಸ್ಮಾರಕವು ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; * [http://www.pc.gc.ca/eng/lhn-nhs/ns/grahambell/visit.aspx ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] (೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು): ಇದು ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌‌‌'' ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಬಹುಪಾಲು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕೃತಿಗಳು ಬೆಲ್‌ನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು; ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌‌]]ನಿಂದ ೫೦,೦೦೦ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಗಳಷ್ಟು (ವರ್ತಮಾನದ ಡಾಲರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ{{Inflation-fn|US}} ಸರಿಸುಮಾರು....{{formatnum:{{Inflation|US|10000|1879|r=-4}}}} US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ) ನಗದು ಹಣದ ಜೊತೆಗಿನ [[ವೋಲ್ಟಾ ಬಹುಮಾನ]]ವನ್ನು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಸದರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟರ್‌ ಹ್ಯೂಗೊ]] ಹಾಗೂ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೆ ಡುಮಾಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದರು. ವೋಲ್ಟಾ ಬಹುಮಾನವನ್ನು [[ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಬೋನಪಾರ್ಟೆ]]ಯು ೧೮೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ, ಮತ್ತು [[ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ವೋಲ್ಟಾ]] ಎಂಬಾತನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಮೂರನೆಯ ಮಹೋನ್ನತ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref>ಕ್ರಾಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಮೌರೀಸ್‌ P. ''"'' ''ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡರ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌: ದಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌, ೧೭೯೫–೧೯೧೪"'', ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೨. [http://www.keionline.org/content/view/170/1 KEI ಇಷ್ಯೂಸ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್‌ ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಇನ್ನೊವೇಷನ್‌ ಪ್ರೈಜಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವಾರ್ಡ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಸ್‌: ದಿ ವೋಲ್ಟಾ ಪ್ರೈಜ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ] ಇದರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲವ್‌ನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦, ೨೦೦೮, ಪುಟ ೧೬. ೨೦೧೦ರ ಜನವರಿ ೫ರಂದು ನಾಲೆಜ್‌ ಇಕಾಲಜಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>ಜಾನ್‌ L. ಡೇವಿಸ್‌. [http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a756511478 ಆರ್ಟಿಸಾನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೇವೆಂಟ್ಸ್‌: ದಿ ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪ್ರೋಸೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಇನ್ನೊವೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, 1850–1880], ಆನ್ನಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ೫೫, ಸಂಚಿಕೆ ೩, ಜುಲೈ ೧೯೯೮, ಪುಟ ೩೦೧. InformaWorld.comನಿಂದ ೨೦೧೦ರ ಜನವರಿ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="NYTimes" /><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/P?magbell:19:./temp/~ammem_JqTx:: "ಆನರ್ಸ್‌ ಟು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಬೆಲ್‌."], ''ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಡೇಲಿ ಈವ್ನಿಂಗ್‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್‌‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧, ೧೮೮೦, ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/P?magbell:19:./temp/~ammem_JqTx:: "ವೋಲ್ಟಾ ಪ್ರೈಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡೆಡ್‌ ಟು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1, 1880."] ''ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/P?magbell:18:./temp/~ammem_JqTx:: "ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಫ್ರಂ ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌ ಟು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2, 1880."] ''ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/P?magbell:6:./temp/~ammem_JqTx:: "ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಫ್ರಂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಟು ಕೌಂಟ್‌ ಡ್ಯು ಮಾನ್ಸೆಲ್‌, 1880."] ''ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/ampage "ಲೆಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ T. ಫ್ರೆಲಿಂಘ್ಯೂಸೆನ್‌ ಟು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಜನವರಿ 7, 1882."] ''ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಬಹುಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಲ್‌ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ದತ್ತಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ('ವೋಲ್ಟಾ ನಿಧಿ') ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.]] ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಯೋಜನದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತನ್ನ [[ಬಹುಮಾನದ ಹಣ]]ವನ್ನು ಅವನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ. ''[[ವೋಲ್ಟಾ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ]]'' ಮತ್ತು '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ'' ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಿವುಡುತನದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ [[ವೋಲ್ಟಾ ಬ್ಯೂರೋ]]ದ (೧೮೮೭) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''ವೋಲ್ಟಾ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌'' ' ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ವೋಲ್ಟಾ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸೌಕರ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮರು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮೇಣದ [[ಧ್ವನಿಲೇಖ]]ದ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಥಾಮಸ್‌ ಎಡಿಸನ್‌ನಿಂದ<ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/P?magbell:13:./temp/~ammem_JqTx:: "ಲೆಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಮಾಬೆಲ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌ ಬೆಲ್‌, ಫೆಬ್ರುವರಿ 27, 1880."] ''ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳು. ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಗಮನಿಸಿ: ಬೆರಳಚ್ಚಿಸಲಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಿಧಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಏರ್ಪಾಟಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ:'' "... ಅಂಡ್‌ ದಸ್‌ ದಿ ಮ್ಯಾಟರ್‌ ಲೇ ಟಿಲ್‌ ದಿ ಪೇಪರ್‌ ಟರ್ನ್‌ಡ್‌ ಅಪ್‌. '' ''ಹೀ ಇಂಟೆಂಡ್ಸ್‌ ಪುಟಿಂಗ್‌ ದಿ ಫುಲ್‌ ಅಮೌಂಟ್‌ ಇನ್‌ಟು ಹಿಸ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ";''</ref> ಬಳಸಲ್ಪಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು, ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅವನ '''ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಾಧನೆ''' ಯಾದ [[ದ್ಯುತಿವಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ತಾಣವೂ ಆಗಿತ್ತು. ದ್ಯುತಿವಾಣಿಯು ಒಂದು ''ದ್ಯುತಿ ದೂರವಾಣಿ'' ಯಾಗಿದ್ದು [[ತಂತುರಚನೆಯ ದ್ಯುತಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ]] ಅದು ಪೂರ್ವಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು. ವೋಲ್ಟಾ ಬ್ಯೂರೋ ವಿಭಾಗವು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಯರಿಂಗ್‌]] (AG ಬೆಲ್‌) ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಕಿವುಡುತನದ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ [[ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಗಾರ್ಡಿನರ್‌ ಹಬಾರ್ಡ್‌]] ಜೊತೆಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ೧೮೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಸೈನ್ಸ್‌‌]] ಪ್ರಕಟಣೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ನೆರವಾದ. ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆದ (೧೮೯೭–೧೯೦೪), ಮತ್ತು [[ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌]]ನ (೧೮೯೮–೧೯೨೨) ಓರ್ವ ರೀಜೆಂಟ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಅವನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅವನಿಗೆ [[ಲೆಜಿಯನ್‌ ಡಿ'ಹಾನಿಯುರ್‌]] (ಲೆಜಿಯನ್‌ ಆಫ್‌ ಆನರ್‌‌) ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿತು; ಲಂಡನ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ [[ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]] ಅವನಿಗೆ ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು; ಮತ್ತು [[ಬವೇರಿಯಾ]]ದ [[ವುರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಅವನಿಗೆ ಒಂದು Ph.D ಪದವಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿತು. "ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ" ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ [[AIEE]]ಯ [[ಎಡಿಸನ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ]]ವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ''ಬೆಲ್‌'' (B) ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ''[[ಡೆಸಿಬೆಲ್‌]]'' (dB) ಇವುಗಳು [[ಧ್ವನಿಯ ತೀವ್ರತೆ]]ಯ [[ಅಳತೆಯ ಮಾನಗಳಾಗಿದ್ದು]], [[ಬೆಲ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://www.sfu.ca/sonic-studio/handbook/Decibel.html ಡೆಸಿಬೆಲ್‌] ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಡೆಸಿಬೆಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬೆಲ್‌ನ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.thefreedictionary.com/bel "Definition: 'ಬೆಲ್‌'."] ''freedictionary.com'', [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರಂಪರೆಯ ಶಬ್ದಕೋಶ]] of the ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ Language by [[ಹೂಫ್ಟನ್‌ ಮಿಫ್ಲಿನ್‌]] ಕಂಪನಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ೨೦೦೦. ೨೦೦೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ೧೯೭೬ರಿಂದಲೂ [[IEEE]]ಯ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕ]]ವನ್ನು ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಹೋನ್ನತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[File:Alexander_Grahm_Bell2_1940_Issue-10c.jpg|thumb|right|210px|~ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ~1940ರ ಸಂಚಿಕೆ]] ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ [[US ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ]]ಯು ತನ್ನ [['ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸರಣಿ']]ಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದು [[ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಬೆಲ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದ ಮತ್ತು ಕಿವುಡರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾ, ಅವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ದಿನಗಳೆದ ನಗರವಾದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೮ರಂದು [[ಮೊದಲ ವಿತರಣೆಯ ದಿನ]]ದ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್‌ನ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯು ಅದೆಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಅದು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಆ ಸರಣಿಯ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳ ಪೈಕಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ಎಂದು ಅನಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ಅದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>ಸ್ಕಾಟ್‌ನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸ್ಟಾಂಪ್‌ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ</ref> ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೆಲ್‌ನ ಜನ್ಮದಿನದ ೧೫೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವು, [[ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಜಾರಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿರುವ £೧ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟು]]ಗಳ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಿತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ನ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವಚಿತ್ರ, ಅವನ ಸಹಿ, ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ನ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ: ಸಾಕಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ದೂರವಾಣಿಯ ಬಳಕೆದಾರರು; ಒಂದು ಶ್ರವ್ಯ [[ತರಂಗ ಸಂಕೇತ]]; ದೂರವಾಣಿ ಗ್ರಾಹಕನೊಬ್ಬನ ರೇಖಾಚಿತ್ರ; ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರಗಳು; [[ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು [[ಉಚ್ಚಾರಣಾನುರೂಪವಾಗಿರುವ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಣಗಳು; [[ಹಾರಾಟ]]ವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾದ [[ಹೆಬ್ಬಾತು]]; ಮತ್ತು [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ [[ಕುರಿ]] ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸದರಿ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="commemorative">[http://www.rampantscotland.com/SCM/royalcomm.htm "ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಕಾಮ್ಮೆಮರೆಟೀವ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525031728/http://www.rampantscotland.com/SCM/royalcomm.htm |date=2017-05-25 }} ''ರಾಂಪ್ಯಾಂಟ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌''. ೨೦೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೪ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆನಡಾದ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಜನ್ಮದ<ref>[[ರಾಯಲ್‌ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಮಿಂಟ್‌ ನ್ಯೂಮಿಸ್ಮಾಟಿಕ್‌ ಕಾಯಿನ್ಸ್‌ (20ನೇ ಶತಮಾನ)]]</ref> ೧೫೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಒಂದು ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ಒಂದು $೧೦೦[[CAD]] [[ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಹಾರಾಟದ ೧೦೦^ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ]]ದ ನಾಣ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಆ ಮೊದಲನೇ ಹಾರಾಟವು [[ಸಿಲ್ವರ್‌ ಡಾರ್ಟ್‌]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mint.ca/store/coin/proof-set-100th-anniversary-of-flight-in-canada-2009-prod530013 |title=ರಾಯಲ್‌ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಮಿಂಟ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ |access-date=2010-05-06 |archive-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909044935/http://www.mint.ca/store/coin/proof-set-100th-anniversary-of-flight-in-canada-2009-prod530013 |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಡಾ. ಬೆಲ್‌ನ ಬೋಧನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಒಂದು ವಿಮಾನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಲ್‌ನ ಚಿತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನೇಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಪೈಕಿಯ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಲವು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಗದದ ಹಣ, ಬಗೆಬಗೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌'ನಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ೧೦ ಮಹಾನ್‌ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಅವನು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.<ref>[http://www.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html "ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ (1847-1922)."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101011165704/http://digital.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html |date=2010-10-11 }} ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌''. ೨೦೧೦ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಬೆಲ್‌ನ ಹೆಸರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಮಾನನಾಮಕಗಳು, ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಈಗಲೂ ಅದು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. [[BBC]]ಯ ಅಧಿಕೃತ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದರಲ್ಲಿನ [[100 ಮಹೋನ್ನತ ಬ್ರಿಟನ್ನರು]] (೨೦೦೨) ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ೫೭ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದ, ಮತ್ತು [[ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಹತ್ತು ಮಹೋನ್ನತ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು]] (೨೦೦೪), ಹಾಗೂ [[100 ಮಹೋನ್ನತ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]] (೨೦೦೫) ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm http://null "100 ಮಹಾನ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಧೀರೋದಾತ್ತರು."] ''BBC ನ್ಯೂಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಎಡಿಷನ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೨೧, ೨೦೦೨. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೫, ೨೦೧೦ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೫ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>[http://www.beatlelinks.net/forums/showthread.php?t=8552 "ಬೀಟಲ್‌ಲಿಂಕ್ಸ್‌: ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಬ್ರೈಟನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌."] ''news.bbc.co.uk''. ೨೦೦೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==== ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಪದವಿಗಳು ==== ತನ್ನ ಯೌವನದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದ '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''', ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು [[ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಪದವಿಗಳನ್ನು]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಆ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.]]ಯಲ್ಲಿನ ‌[[ಗ್ಯಾಲ್ಲೌಡೆಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್]] ([[ಪಿಎಚ್]][[D]]) ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ [http://provost.gallaudet.edu/Academic_Affairs/Honorary_Degrees/Honorary_Degree_Recipients.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618060032/http://provost.gallaudet.edu/Academic_Affairs/Honorary_Degrees/Honorary_Degree_Recipients.html |date=2010-06-18 }} * [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[LL.D]]) ೧೮೯೬ರಲ್ಲಿ * [[ಬವೇರಿಯಾ]]ದ [[ವುರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ವುರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (Ph.D) ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ * ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ‌]] (LL.D) ೧೯೦೬ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.registry.ed.ac.uk/Graduations/Honorary_Grads/Honorary_Graduates.cfm ] * [[ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಕ್ವೀನ್‌‌'ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ * [[ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಷೈರ್‌‌ನ ಹ್ಯಾನೋವರ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] (LL.D) ೧೯೧೩ರ ಜೂನ್‌ ೨೫ರಂದು <ref>[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=2&amp;res=9903E3D6103CE633A25755C2A9609C946296D6CF "ಡಾರ್ಟ್‌ಮೌತ್‌ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ಸ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317204626/http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=2&res=9903E3D6103CE633A25755C2A9609C946296D6CF |date=2017-03-17 }} ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೩೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> {{Expand list|date=June 2009}} == ಮರಣ == ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ತೋಟವಾದ ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೯೨೨ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೨ರಂದು, ತನ್ನ ೭೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]]ದಿಂದಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದ.<ref>ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೯.</ref> [[ಮಾರಕ ರಕ್ತಹೀನತೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಸಹ ಬೆಲ್‌ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮.</ref> ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಕಾಯಿಲೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಉಪಚರಿಸುವಾಗ ಮಾಬೆಲ್‌ ಅವನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ "ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಬೇಡ" ಎಂದು ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ, ''ಇಲ್ಲ'' ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರೇಖಿಸಿದ ಬೆಲ್‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ.<ref name="NYTimes">[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9807E7DF1339EF3ABC4B53DFBE668389639EDE "ಅಬಿಟ್ಯುಯರಿ: ಡಾ. ಬೆಲ್‌, ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌, ಡೈಸ್‌: ಸಡನ್‌ ಎಂಡ್‌, ಡ್ಯೂ ಟು ಅನಿಮಿಯಾ, ಕಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೆವೆಂಟಿ-ಸಿಕ್ಸ್ತ್‌ ಇಯರ್‌ ಅಟ್‌ ಹಿಸ್‌ ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ ಹೋಮ್‌: ನೋಟಬಲ್ಸ್‌ ಪೇ ಹಿಮ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317195631/http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9807E7DF1339EF3ABC4B53DFBE668389639EDE |date=2017-03-17 }} ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌'', ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೩, ೧೯೨೨. ೨೦೦೯ರ ಮಾರ್ಚ್ ೩ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>ಬ್ರೂಸ್‌‌ ೧೯೯೦, ಪುಟ ೪೯೧.</ref> ಬೆಲ್‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ''"ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೂ ನೇರ ಸಂಹವನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೂರವಾಣಿಯನ್ನೂ ಮೌನವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು"''.<ref>ಓಸ್ಬೋರ್ನ್‌, ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ S. [http://www.google.com/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=2&amp;url=http%3A%2F%2Fbooks.nap.edu%2Fhtml%2Fbiomems%2Fabell.pdf&amp;ei=l562SazSFJiqMvbczdkK&amp;usg=AFQjCNGf0mBL0Ha7UG8ZlbPbNENHWlVasg&amp;sig2=qt9PsmFxrQrdxa3Xa5By6g "][http://www.google.com/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=2&amp;url=http%3A%2F%2Fbooks.nap.edu%2Fhtml%2Fbiomems%2Fabell.pdf&amp;ei=l562SazSFJiqMvbczdkK&amp;usg=AFQjCNGf0mBL0Ha7UG8ZlbPbNENHWlVasg&amp;sig2=qt9PsmFxrQrdxa3Xa5By6g ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಮೆಮ್‌ವಾರ್‌‌ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, 1847–1922."] ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, ಬೈಬ್ಲಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್‌ ಮೆಮ್‌ವಾರ್ಸ್‌, ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ XXIII, ಫಸ್ಟ್‌ ಮೆಮ್‌ವಾರ್‌‌.'' ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ೧೯೪೩, ಪುಟಗಳು ೧೮–೧೯.</ref> ಬೆಲ್‌ನ ಮರಣದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದ [[ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆಂಝೀ ಕಿಂಗ್‌]] ಶ್ರೀಮತಿ ಬೆಲ್‌ಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಕೇಬಲ್‌ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಿದ: <blockquote><tt>''ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತಿಯ ಸಾವಿನಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ನಮ್ಮ ಅರಿವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. '' </tt><tt>''ಅವನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಮರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '' </tt><tt>''ಕೆನಡಾದ ನಾಗರಿಕರ ಪರವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹಾಗೂ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.'' </tt><ref name="NYTimes" /></blockquote> ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ, ಬ್ರಾಸ್‌ ಡಿ'ಓರ್‌ ಸರೋವರವನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡುವಂತಿರುವ ಅವನ ತೋಟದಲ್ಲಿ, ಬೀನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌ ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="NYTimes" /> ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ [[ಮಾಬೆಲ್‌]] ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಾದ ಎಲಿಸಾ ಮೇ ಮತ್ತು ಮಾರಿಯನ್‌ರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೆಲ್‌ ಅಗಲಿಹೋದ.<ref name="NYTimes" /><ref>[https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0303.html "ಡಾ. ಬೆಲ್‌, ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌, ಡೈಸ್‌."] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'', ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೩, ೧೯೨೨. ೨೦೦೭ರ ಜುಲೈ ೨೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ಧರಣ: ಡಾ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌, ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌, ಡೈಡ್‌ ಅಟ್‌ ೨ ಒ'ಕ್ಲಾಕ್‌ ದಿಸ್‌ ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಟ್‌ ಬೆನಿನ್‌ ಬ್ರೀಗ್‌, ಹಿಸ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ನಿಯರ್‌ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌.</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == <div> *[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಡೆಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಯರಿಂಗ್‌‌]] *[[ಬರ್ಲಿನರ್‌, ಎಮಿಲಿ]] *[[ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ಮೋಷನ್‌ ಆನ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌]] *[[ಬೌರ್ಸಿಯುಲ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌]] *[[ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ದ್ವೀಪ]] *[[ಮಾನ್‌ಜೆಟ್ಟಿ, ಇನೊಸೆಂಜೊ]] *[[ಮೆಯುಸ್ಸಿ, ಆಂಟೋನಿಯೊ]] *[[ಓರಿಯೆಂಟಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಕಂಪನಿ]] *[[ರೆಯಿಸ್‌, ಫಿಲಿಪ್‌]] *[[ದೂರವಾಣಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು]] *[[ವೋಲ್ಟಾ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಯೂರೋ]] </div> == ಆಕರಗಳು == ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{reflist|colwidth=30em}} ;ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ {{refbegin}} * ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'' (ಕಿರುಪುಸ್ತಿಕೆ). ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌, ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ: ಮೆರಿಟೈಮ್‌ ತಂತಿ ಸಮಾಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ & ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೭೯. * ಬ್ರೂಸ್‌‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ V. ''ಬೆಲ್‌: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಾನ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸಾಲಿಟ್ಯೂಡ್‌''. ಇಥಾಕಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: [[ಕಾರ್ನೆಲ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌]], ೧೯೯೦. ISBN ೦-೮೦೧೪೯೬೯೧-೮. * ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌, ಹ್ಯಾರಿ. ''ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್ಸ್‌: ಬಯಾಗ್ರಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಹೂ ಮೇಡ್‌ ಎ ಡಿಫರೆನ್ಸ್‌‌''. ಮಾರ್ಕ್‌ಹ್ಯಾಂ, ಒಂಟಾರಿಯೊ: ಪೆಮ್‌ಬ್ರೋಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೯೭. ISBN ೧-೫೫೧೩೮-೦೮೧-೧. * ಬಾಯ್ಲಿಯು, ಜಾನ್‌. ''ಫಾಸ್ಟೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ದಿ ಸಾಗಾ ಆಫ್‌ ಕೆನಡಾ'ಸ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ಸ್‌''. ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌, ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ: ಫಾರ್ಮ್ಯಾಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೨೦೦೪. ISBN ೦-೮೮೭೮೦-೬೨೧-X. * ಡನ್‌, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'' (ಪಯನೀರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಸಿರೀಸ್‌). [[ಈಸ್ಟ್‌ ಸಸೆಕ್ಸ್‌]], UK: ವೇಲ್ಯಾಂಡ್‌ (ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌) ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೯೦. ISBN ೧-೮೫೨೧೦-೯೫೮-೦. * ಎಬರ್‌, ಡೊರೊಥಿ ಹಾರ್ಲೆ. ''ಜೀನಿಯಸ್‌ ಅಟ್‌ ವರ್ಕ್‌: ಇಮೇಜಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''. ಟೊರೊಂಟೋ: [[ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]], ೧೯೮೨. ISBN ೦-೭೭೧೦-೩೦೩೬-೩. * ಎವೆನ್‌ಸನ್‌, A. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌. ''ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಪೇಟೆಂಟ್‌ ಕಾನ್ಸ್‌ಪಿರಸಿ ಆಫ್‌ ೧೮೭೬: ದಿ ಎಲಿಶಾ ಗ್ರೇ&nbsp;— ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌ ಕಾಂಟ್ರವರ್ಸಿ''. ಜೆಪರ್‌ಸನ್‌, ನಾರ್ತ್‌ ಕರೊಲಿನಾ: ಮೆಕ್‌ಫಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌‌, ೨೦೦೦. ISBN ೦-೭೮೬೪-೦೧೩೮-೯. * ಗ್ರೇ, ಚಾರ್ಲೋಟ್‌. ''ರಿಲಕ್ಟಂಟ್‌ ಜೀನಿಯಸ್‌: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪ್ಯಾಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: [[ಆರ್ಕೇಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌‌]], ೨೦೦೬. ISBN ೧-೫೫೯೭೦-೮೦೯-೩. * ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್‌‌, ಎಡ್ವಿನ್‌ S. ಮತ್ತು ಮೋರ್ಗಾನ್‌ ವೆಸ್ಸನ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: ದಿ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಹೂ ಇನ್ವೆಂಟೆಡ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಹ್ಯಾರಿ N. ಅಬ್ರಹಾಮ್ಸ್‌, ಇಂಕ್‌., ೧೯೯೭. ISBN ೦-೮೧೦೯-೪೦೦೫-೧. * ಗ್ರೌಂಡ್‌ವಾಟರ್‌, ಜೆನ್ನಿಫರ್‌‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: ದಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ವೆನ್ಷನ್‌''. ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ: ಆಲ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌, ೨೦೦೫. ISBN ೧-೫೫೪೩೯-೦೦೬-೦. * ಮೆಕೆ, ಜೇಮ್ಸ್‌. ''ಸೌಂಡ್ಸ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಲೆನ್ಸ್‌: ಎ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''. ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌: ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿ, ೧೯೯೭. ISBN ೧-೮೫೧೫೮-೮೩೩-೭. * ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆಂಝೀ, ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌. [http://books.google.ca/books?id=iFOcw4lN_ZYC ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''.] ವೈಟ್‌ಫಿಶ್‌, ಮೊಂಟಾನಾ: ಕೆಸಿಂಜರ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌, ೨೦೦೩. ISBN ೯೭೮-೦೭೬೬೧೪೩೮೫೨. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೨೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. * ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌, ಎಲಿಜಬೆತ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: ಆನ್‌ ಇನ್ವೆಂಟಿವ್‌ ಲೈಫ್‌''. ಟೊರೊಂಟೋ: ಕಿಡ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೯. ISBN ೧-೫೫೦೭೪-೪೫೬-೯. * ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌, ಟಾಮ್‌ L. ''ಆಲ್ವೇಸ್‌ ಇನ್ವೆಂಟಿಂಗ್‌: ಎ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, DC: ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ೧೯೯೯. ISBN ೦-೭೯೨೨-೭೩೯೧-೫. * ಮಿಕ್ಲೋಸ್‌, ಜಾನ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: [[ಹಾರ್ಪರ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌‌]] ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೨೦೦೬. ISBN ೯೭೮-೦೦೬೦೫೭೬೧೮೯. * ಮಿಲ್ಲರ್‌, ಡಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾನ್‌ ಬ್ರಾನ್ಸನ್‌. [http://books.google.ca/books?id=j1opaWDzsWwC ''ಡ್ಯಾಮ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ದೆರ್‌ ಡಿಫರೆನ್ಸ್‌: ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆಫ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಆಸ್‌ ಡಿಸೇಬಲ್ಡ್‌: ಎ ಸೋಷಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ''.] ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, DC: ಗ್ಯಾಲೌಡೆಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೨. ISBN ೯೭೮-೧೫೬೩೬೮೧೨೧೯. * ಮುಲ್ಲೆಟ್‌, ಮೇರಿ B. ''[https://books.google.com/books?id=MaFXAAAAMAAJ&amp;pg=RA4-PA10 ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಎ ಫೇಮಸ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್‌]''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೋಜರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫೌಲೆ, ೧೯೨೧. * ಪಾರ್ಕರ್‌, ಸ್ಟೀವ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌'' (ಸೈನ್ಸ್‌ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್‌ ಸಿರೀಸ್‌). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಹೌಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, ೧೯೯೫. ISBN ೦-೭೯೧೦-೩೦೦೪-೦. * ಪೆಟ್ರೀ, A. ರಾಯ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''. ಡಾನ್‌‌ ಮಿಲ್ಸ್‌, ಒಂಟಾರಿಯೊ: ಫಿಟ್ಜೆನ್ರಿ & ವೈಟ್‌ಸೈಡ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೭೫. ISBN ೦-೮೮೯೦೨-೨೦೯-೭. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌, ಅಲನ್‌. ''ಇನ್‌ಟು ದಿ ೨೦ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ: ೧೯೦೦/೧೯೧೦'' (ಕೆನಡಾದ ಸಚಿತ್ರ ಪರಂಪರೆ). ಟೊರೊಂಟೋ: ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆನಡಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೭೭. ISBN ೦-೯೧೯೬-೪೪೨೨-೮. * ರಾಸ್‌, ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'' (ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಹೂ ಮೇಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸಿರೀಸ್‌). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರೇನ್‌ಟ್ರೀ ಸ್ಟೆಕ್‌-ವಾಘ್ನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೭೩೯೮೪-೪೧೫-೬. * ಷುಲ್ಮನ್‌, ಸೇಥ್‌. ''[[ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಗ್ಯಾಂಬಿಟ್‌]]: ಚೇಸಿಂಗ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೆಲ್‌‌'ಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ನಾರ್ಟನ್‌ & ಕಂಪನಿ, ೨೦೦೮. ISBN ೯೭೮-೦೩೯೩೦೬೨೦೬೯. * ಟೌನ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌''. ಟೊರೊಂಟೋ: ಗ್ರೋಲಿಯೆರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೮೮. ISBN ೦-೭೧೭೨-೧೯೫೦-X. * ಟಲ್ಲೊಚ್‌, ಜೂಡಿತ್‌. ''ದಿ ಬೆಲ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಇನ್‌ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾಬೆಲ್‌ ಬೆಲ್‌ ಇನ್‌ ಕೇಪ್‌ ಬ್ರೆಟನ್‌''. ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌: ಫಾರ್ಮ್ಯಾಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೨೦೦೬. ISBN ೯೭೮-೦-೮೮೭೮೦-೭೧೩-೮. * ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌, ಎರಿಕ್‌. ''ದಿ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ''. ಟೊರೊಂಟೋ: [[ಪಫಿನ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌]], ೧೯೯೯. ISBN ೦-೧೪-೧೩೦೨೨೦-೮. * ವೆಬ್‌‌, ಮೈಕೇಲ್‌‌, ಸಂಪಾದಿತ. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಟೆಲಿಫೋನ್‌''. [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸೌಗಾ, ಒಂಟಾರಿಯೊ]], ಕೆನಡಾ: ಕಾಪ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಪಿಟ್‌ಮನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ೧೯೯೧. ISBN ೦-೭೭೩೦-೫೦೪೯-೩. * ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌. ''ನೆವರ್‌ ದಿ ಟ್ವೈನ್‌ ಶಲ್‌ ಮೀಟ್‌: ಬೆಲ್‌, ಗ್ಯಾಲೌಡೆಟ್‌, ಅಂಡ್‌ ದಿ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಡಿಬೇಟ್‌''. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, DC: ಗ್ಯಾಲೌಡೆಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೮೭. ISBN ೦-೯೧೩೫೮೦-೯೯-೬. * ವಿಂಗ್‌, ಕ್ರಿಸ್‌. ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಅಟ್‌ ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌''. ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌, ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ: ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌, ೧೯೮೦. {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiquote}}{{commons}}{{Wikisource1911Enc|Bell, Alexander Graham}} * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&amp;id_nbr=7894 ''ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ ಆಫ್‌ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌'' ನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ] * [http://bell.uccb.ns.ca/ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125022529/http://bell.uccb.ns.ca/ |date=2010-11-25 }} * [http://www.aei.it/ita/museo/mam_graf.html (ಇಟಾಲಿಯನ್‌) ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705120623/http://www.aei.it/ita/museo/mam_graf.html |date=2010-07-05 }} * [http://www.bellhomestead.ca/ ಬೆಲ್‌ ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ] * [[ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಒಂಟಾರಿಯೊದ]] ''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಬೆಲ್‌ ಮತ್ತು [[ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ]] ಈ ಎರಡರ ಮನ್ನಣೆಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ [http://www.telephonetribute.com/pdf/bell_memorial_booklet.pdf ಬೆಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌] * [http://www.telecomhall.ca ''ಕೆನಡಾದ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌‌‌'' ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807223526/http://www.telecomhall.ca/video/bell.wmv |date=2007-08-07 }} ನಲ್ಲಿರುವ [http://www.telecomhall.ca/tour/inventors/bell/index.htm ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.telecomhall.ca ''ಕೆನಡಾದ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌‌‌'' ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] ನಲ್ಲಿರುವ [https://web.archive.org/web/20070807223526/http://www.telecomhall.ca/video/bell.wmv ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರಣಗಳು] * [http://virtualology.com/ALEXANDERGRAHAMBELL.ORG/ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ L. ಕ್ಲಾಸ್‌‌ನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆಪ್ಲಿಟನ್‌ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215172415/http://virtualology.com/ALEXANDERGRAHAMBELL.ORG/ |date=2008-02-15 }} * [http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ns/grahambell‌/index_e.asp [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ]]ದ [[ಬ್ಯಾಡೆಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. ಇದು ಬೆಲ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119132832/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ns/grahambell%E2%80%8C/index_e.asp |date=2012-01-19 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/bellhtml/bellhome.html ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಕಾಗದ-ಪತ್ರಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆವೃತ್ತಿ‌] ಯು ೪,೬೯೫ ವಸ್ತುಗಳ (ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೫೧,೫೦೦ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು) ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಪುಸ್ತಕಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು, ನೀಲನಕಾಶೆಗಳು, ಲೇಖನಗಳು, ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ನ ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅವನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅವನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ, ಕಿವುಡರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವನ ಕೆಲಸಗಳು ಇವಿಷ್ಟನ್ನೂ ಕುರಿತಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಗ್ರಹವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * [http://www3.iath.virginia.edu/albell/homepage.html ದೂರವಾಣಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದೆಡೆಗಿನ ಬೆಲ್‌ನ ಹಾದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100606201415/http://www2.iath.virginia.edu/albell/homepage.html |date=2010-06-06 }} * [http://histv2.free.fr/ಬೆಲ್‌/ಬೆಲ್‌1.htm [[ಬಾಸ್ಟನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿವಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾ ೧೮೮೦ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ೨೭ರಂದು ಬೆಲ್‌ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ, ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿವರಣೆ; ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌‌'' ನಲ್ಲಿ "ಆನ್‌ ದಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೀಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌಂಡ್‌ ಬೈ ಲೈಟ್‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿತ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಿವರ: ಮೂರನೇ ಸರಣಿ, ಸಂಪುಟ. '''XX''', #೧೧೮, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೮೮೦, ಪುಟಗಳು&nbsp;೩೦೫–೩೨೪ ಮತ್ತು ೧೮೮೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ''[[ನೇಚರ್‌‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಸೆಲಿನಿಯಂ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಫೋಟೋಫೋನ್‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿತ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * * [http://www.alexanderbell.com/ AlexanderBell.com – ಟೆಲಿಕಾಂ ಪಯನೀರ್‌] * [http://fi.edu/case_files/bell/ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌, ಸೈನ್ಸ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಆನ್‌ 1912 ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌ 'ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೀಚ್‌' ಅಟ್‌ ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಕೇಸ್‌ ಫೈಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಎಗ್ಸಿಬಿಟ್‌] * [https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GScid=639385&amp;GRid=2125&amp; ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಗ್ರೇವ್‌ಸೈಟ್‌] * [http://www.answers.com/topic/alexander-graham-bell ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌: Answers.comನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ನ ಜೀವನದ ಅದ್ಭುತ ಸಾರಾಂಶ, ಅವನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ] * [http://www.esanet.it/chez_basilio/us_bell.htm ಬೆಸಿಲಿಯೊ ಕೆಟಾನಿಯಾ, 2003 ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸರ್ಕಾರ vs. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609005132/http://www.esanet.it/chez_basilio/us_bell.htm |date=2007-06-09 }}[http://www.esanet.it/chez_basilio/us_bell.htm ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮೆಯುಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾನ್ಯತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609005132/http://www.esanet.it/chez_basilio/us_bell.htm |date=2007-06-09 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/bellhtml/agbtree.html ಬೆಲ್‌ ವಂಶವೃಕ್ಷ] * [http://www.loc.gov/exhibits/treasures/trr002.html ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌'', ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ - ಲ್ಯಾಬ್‌ ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ I, ಪುಟಗಳು 40–41 (ಚಿತ್ರಿಕೆ 22)] * [http://www.science.ca/scientists/scientistprofile.php?pID=120 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣ: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌] * {{Cite Appletons'|Bell, Alexander Graham|year=1900|notaref=x}} === ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳು === *ಬೆಲ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರಗಳ [http://www.mall-usa.com/uspat/bell/ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419055957/http://www.mall-usa.com/uspat/bell/ |date=2008-04-19 }} ''[[TIFF]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ U.S. ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು'' *{{US patent|161739}} ''ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸೀವರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ಸ್‌'', ೧೮೭೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ೧೮೭೫ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು (ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಸಿಂಗಲ್‌ ವೈರ್‌) *{{US patent|174465}} ''ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಫಿ'', ೧೮೭೬ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೪ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೮೭೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೭ರಂದು ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು (ಬೆಲ್‌ನ ದೂರವಾಣಿಯ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ) *{{US patent|178399}} ''ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಟೆಲಿಫೋನಿಕ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ರಿಸೀವರ್ಸ್‌'', ೧೮೭೬ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೮೭೬ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು *{{US patent|181553}} ''ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ಜೆನರೇಟಿಂಗ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕರೆಂಟ್ಸ್‌'' (ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಯಮ್ಮಾದ ಆಯಸ್ಕಾಂತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು), ೧೮೭೬ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೮೭೬ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು *{{US patent|186787}} ''ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಟೆಲಿಗ್ರಫಿ'' (ಕಾಯಮ್ಮಾದ ಆಯಸ್ಕಾಂತ ಗ್ರಾಹಕ), ೧೮೭೭ರ ಜನವರಿ ೧೫ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೮೭೭ರ ಜನವರಿ ೩೦ರಂದು ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು *{{US patent|235199}} ''ಆಪರೇಟಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟಿಂಗ್‌, ಕಾಲ್ಡ್‌ ಫೋಟೋಫೋನ್‌'', ೧೮೮೦ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೮೮೦ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು *{{US patent|757012}} ''ಏರಿಯಲ್‌ ವೆಹಿಕಲ್‌'', ೧೯೦೩ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೯೦೪ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಯಿತು === ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು === * {{imdb title|id=0956089|title=Animated Hero Classics: Alexander Graham Bell (1995)}} * ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'', ೧೯೩೯ರ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು VCR ಟೇಪ್‌ಗಾಗಿ ಹೊಸರೂಪ ಕೊಡಲಾಯಿತು, ಬೆಲ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಾನ್‌‌ ಅಮಿಚಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ, (೧೯೬೬) ISBN ೦-೭೯೩೯-೧೨೫೧-೨ * ''ಬಯಾಗ್ರಫಿ&nbsp;— ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌'', ಬೆಲ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಚ್ಚಾಚಿತ್ರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ A&amp;E DVD ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ‌, (೨೦೦೫) * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾಚ್‌]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದಿ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸೈಲೆನ್ಸ್‌ (೧೯೯೨) (TV); ಕೆನಡಾ / ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ / ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [http://www.imdb.com/title/tt0106241/ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸೈಲೆನ್ಸ್‌] {{ASIN|B0009K7RUW}} {{IEEE Edison Medal Laureates 1909-1925}} {{start box}} {{succession box | before=[[Gardiner Greene Hubbard]] | title=President of the [[National Geographic Society]] | years= 1897–1904 | after= [[William John McGee]]}} . {{end box}} {{National Geographic}} {{Scientists whose names are used as non SI units}} {{Normdaten|PND=119408643|LCCN=n/79/113947|VIAF=59263727}} {{Persondata |NAME=Bell, Alexander Graham |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=[[Telephone]] inventor |DATE OF BIRTH=3 March 1847 |PLACE OF BIRTH=[[Edinburgh]], Scotland |DATE OF DEATH=2 August 1922 |PLACE OF DEATH=[[Baddeck, Nova Scotia|Baddeck]], [[Nova Scotia]] }} {{DEFAULTSORT:Bell, Alexander Graham}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೮೪೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1922ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:19ನೇ-ಶತಮಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ-ಶತಮಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಲಂಡನ್‌‌‌‌‌ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಸುಜನನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಏವಿಯೇಷನ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಕೆನಡಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:IEEE ಎಡಿಸನ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೀಜನ್ ಡಿ'ಆನರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರನ್ನಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಾಂತದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಲಸೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಲಸೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] oys7i5emp5nrc0y6i1ysvw5u5o9h5ec 0 23326 1371912 1339967 2026-04-23T11:23:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371912 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Oklahoma | Fullname = State of Oklahoma | Flag = Flag of Oklahoma.svg | Flaglink = [[Flag of Oklahoma|Flag]] | Seal = Seal of Oklahoma.svg | Former = Oklahoma Territory | Map = Map of USA OK.svg | Nickname = Sooner State | Motto = [[Labor omnia vincit]] ([[Latin language|Latin]]) | MottoEnglish = Labor conquers all things | Capital = [[Oklahoma City]] | OfficialLang = None | Demonym = Oklahoman; Okie (colloq.) | LargestCity = [[Oklahoma City]] | Governor = [[Brad Henry|C. Brad Henry]] (D) | Lieutenant Governor = [[Jari Askins]] (D) | Senators = [[James M. Inhofe]] (R)<br />[[Thomas A. Coburn]] (R) |Representative=4 Republicans, 1 Democrat | PostalAbbreviation = OK | AreaRank = 20th | TotalAreaUS = 69,898 | TotalArea = 181,195 | LandAreaUS = 68,735 | LandArea = 178,023 | WaterAreaUS = 1,231 | WaterArea = 3,173 | PCWater = 1.8 | Total GDP = $134,651,100 | Total GDP Rank = 29th | Per capita GDP = $34,243 | Per Capita GDP Rank = 42nd | PopRank = 28th | 2000Pop = 3,687,050 (2009 est.) | DensityRank = 36th | 2000DensityUS = 52.7 | 2000Density = 20.34 | AdmittanceOrder = 46th | AdmittanceDate = November 16, 1907 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | TZ1Where = all of the state (legally) | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]] | TZ2Where = [[Kenton, Oklahoma|Kenton]] (informally) | Latitude = 33°37' N to 37° N | Longitude = 94° 26' W to 103° W | WidthUS = 230 | Width = 370 | LengthUS = 298 | Length = 480 | HighestPoint = [[Black Mesa (Oklahoma)|Black Mesa]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =2006-11-07| archive-date =2008-06-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 4,973 | HighestElev = 1,515 | MeanElevUS = 1,296 | MeanElev = 395 | LowestPoint = [[Little River (Red River)|Little River]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 289 | LowestElev = 88 | ISOCode = US-OK | TradAbbreviation = Okla. | Website = www.ok.gov }} '''ಒಕ್ಲಹೋಮ''' ({{IPAc-en|en-us-Oklahoma.ogg|ˌ|oʊ|k|l|ə|ˈ|h|oʊ|m|ə}})<ref>{{cite web |publisher=Dictionary.com | accessdate=2007-08-10 | url=http://dictionary.reference.com/browse/Oklahoma| title=Oklahoma - Definitions from Dictionary.com}}</ref> ವು ಒಂದು [[ರಾಜ್ಯ]], ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾದ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶ|ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]]. 2009 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 3,687,050 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದು, ಮತ್ತು 68,667 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳು (177,847 km2) ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು,<ref name="Oklahoma QuickFacts">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | title=Oklahoma QuickFacts from the US Census Bureau | work=State & County QuickFacts | publisher=U.S. Census Bureau | accessdate=2008-07-10 | archive-date=2008-05-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | url-status=dead }}</ref> [[28ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ|28ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ]] ಮತ್ತು [[20ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ|20ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ]]. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು [[ಚೋಕ್ಟಾ]] ಪದಗಳಿಂದ ಆಯ್ದು ಕೊಂಡಿದ್ದು, ''ಓಕ್ಲ'' ಮತ್ತು ''ಹುಮ್ಮಾ'' ಎಂದರೆ "ಕೆಂಪು ಜನ"<ref name="Oklahoma's Name" /> ಎಂದರ್ಥ ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಸಂಪ್ರಾದಾಯಿಕವಾಗಿ ''ದಿ [[ಸೂನರ್]] ರಾಜ್ಯ'' ವೆಂದು ಉಪನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 16,1907 ರಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಟೆರಿಟರಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸೇರಿಕೊಂಡು, 46 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಂಸ್ಧಾನವನ್ನು ಸೇರಿ ಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ''ಓಕ್ಲಹಾಮನ್ಸ್'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಓಕ್ಲಹಾಮ ನಗರ|ಓಕ್ಲಹಾಮ ನಗರವು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ]], [[ತೈಲ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಏವಿಯೇಶನ್, ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು]] ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1" /> ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದರ [[ವಾರ್ಷಿಕ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ]] ಮೊತ್ತ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಆಗ್ರಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pci" /><ref name="GDP" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ]] ನಗರಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ 60ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜನರು [[ಬೃಹತ್ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="metros">{{cite web | url= http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv | title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2006 | work=[[United States Census Bureau]] | format=csv | accessdate=2007-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070914155415/http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv|archivedate=2007-09-14}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[NCAA]] ಮತ್ತು [[NAIA]] ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಶಿಸಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ಎರಡು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗಗಳು ಅಮೇರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="top sports" /><ref name="OK Education 6" /> ಚಿಕ್ಕ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವುಳ್ಳ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಸಮ ತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ|ಸಮ ತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ]] ಮತ್ತು [[U.S.ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶ|U.S.ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]]. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ[[ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ|ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ]].<ref name="Oklahoma Terrain" /> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯವರು]], [[ಐರಿಶ್‌|ಐರಿಶ್‌ನವರು]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್]] ಪೂರ್ವಜರು ಇದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ, 25ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages" /> ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕಂಡುಬರುವುದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದೇಶ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ [[ರಾಸು|ರಾಸುಗಳನ್ನು]] ಸಾಕಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದವರು ಇಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಈ [[ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಭಾಗವು [[ಬೈಬಲ್ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ|ಬೈಬಲ್ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ]] ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದು, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್]] ಇದರ ಭೋದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇದೊಂದು [[ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧವಾದ]] ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತದಾರರು ಬೇರೆಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಿಗಿಂತ [[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]] ನೊಂದಾಯಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="voters" /> == ಪದಮೂಲ == ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ಹೆಸರು [[ಚಾಕ್ಟೇವ್]] ಎಂಬ ಪದ ಸಮುಚ್ಚಯದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ''ಓಕ್ಲ'', ''ಹೋಮ'' ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ''ಕೆಂಪು ಜನ'' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಕ್ಟೇವ್ ಚೀಫ್ ಅಲೆನ್ ರೈಟ್ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, 1866 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೆಡೆದ ಪೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದಾನ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಡೀ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶ|ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದ. ''ಇಂಡಿಯನ್'', ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ''ಓಕ್ಲ ಹೋಮ'' ಚಾಕ್ಟೇವ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಆಮೇರಿಕನ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪದ ಸಮುಚ್ಚಯ. ನಂತರ ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ ಆಗಿದ್ದು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರದೇಶ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಬಂದಿತು. 1890 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತು, ಇದಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಳಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="Oklahoma's Name">{{cite web| title = Chronicles of Oklahoma| first= Muriel | last=Wright | publisher = Oklahoma State University| month = June | year = 1936 | url = http://digital.library.okstate.edu/Chronicles/v014/v014p156.html | accessdate = 2007-07-31}}</ref><ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | title=Oklahoma State History and Information | work=A Look at Oklahoma | publisher=Oklahoma Department of Tourism and Recreation | accessdate=2006-06-07 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716115959/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=Merserve | first=John | year=1941 | url=http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | title=Chief Allen Wright | work=Chronicles of Oklahoma | accessdate=2006-06-07 | archive-date=2013-10-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023025422/http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | url-status=dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma.JPG|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಅಭಿನಂದನಾ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಅಮೇರಿಕಾದ 20ನೆಯ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 69,898 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳು (181,035&nbsp;km²), ಇದರಲ್ಲಿ 68,667 ಚದುರ ಮೈಲಿ (177847&nbsp;km²) ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು 1,231 ಚದರ ಮೈಲಿ (3,188&nbsp;km²) ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title = Land and Water Area of States, 2000| publisher = Information Please| year = 2000| url = http://www.infoplease.com/ipa/A0108355.html | accessdate = 2006-11-22}}</ref> ಇದು ಆರು [[ಸರಹದ್ದು ರಾಜ್ಯಗಳ|ಸರಹದ್ದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಬಾಗಶಃ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶ|ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]] 48 [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯ|ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಬೌಗೋಳಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸಾಸ್]], ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೊರಾಡೊ]], ದೂರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇದ ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. === ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ === ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮೈದಾನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ನೀರಿನಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ <ref name="Geography Map">{{cite web | date=2003-04-17 | publisher=[[USGS]] | accessdate=2007-07-31 | url=http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | title=A Tapestry of Time and Terrain | archive-date=2006-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060515044037/http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | url-status=dead }}</ref>[[ಒಜಾರಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ಒಜಾರಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ]] ಮಧ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಯಿಂದ ಎತ್ತರದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಜಾರುತ್ತ ಆಗ್ನೇಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೇವವಾದ ಭೂಮಿಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="The Geography of Oklahoma">{{cite web | date=2007-07-31 | publisher=Netstate | accessdate=2007-07-31 | url=http://www.netstate.com/states/geography/ok_geography.htm| title=The Geography of Oklahoma}}</ref><ref name="Topography of Oklahoma">{{cite web | year=2006 | publisher=geology.com | accessdate=2007-08-01 | url=http://geology.com/state-map/oklahoma.shtml | title=Oklahoma State Map Collection}}</ref> ಇದರ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಶಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಒಲಾನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೆಸ]] ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 4,973 ಅಡಿ (1,516&nbsp;m)ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಇದು ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಭಾಗದ ಮೂಲೆ|ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಭಾಗದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ( ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ) ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಧಾನವೆಂದರೆ, ಸಣ್ಣ ನದಿಯ (Little river) ಹತ್ತಿರ ಅದರೆ ದೂರ ಅಗ್ನೇಯ ಗಡಿ [[ಇಡಾಬೆಲ್, OK]] ಪಟ್ಟಣಗಳ ಬಳಿ ಇದು 289 ಅಡಿ (88 ಮೀ)ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma">{{cite web | date=2003-01-01 | first=Derek |last=Arndt| publisher=Oklahoma Climatological Survey| accessdate=2007-07-31 | url=http://cig.mesonet.org/climateatlas/doc60.html | title=The Climate of Oklahoma}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Wichita Canyon.jpg|thumb|left|ವಿಚಿತಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಕಾರ್ವೆಸ್.]] ಬಹುಮುಖಿ ಭೌಗೋಳಿಕ 4 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಒಂದನೆಯದಾಗಿದೆ. ಇದು 10 ಜೀವಿ [[ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅದರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ ಇದರ ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref name="Oklahoma Terrain">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://www.travelok.com/atv/index.asp | title=Oklahoma, All Terrain Vacation | work=TravelOK | publisher=TravelOK.com | accessdate=2006-07-15 | archive-date=2006-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060709205916/http://travelok.com/atv/index.asp | url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬಹುಮುಖೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಪೂರ್ವ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಎಂಟು ಜೀವಿ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಮೂರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Oklahoma Terrain" /> [[ಚಿತ್ರ:Talimenavista1.jpg|thumb|ಔಚಿತಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಆಗ್ನೇಯಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು]], [[ಅರ್ಬುಕಲ್ ಪರ್ವತಗಳು]], [[ವಿಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಓಜಾರ್ಕ್ ಪರ್ವತಗಳು]].<ref name="The Geography of Oklahoma" /> [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಳ ಮಲನಾಡು ಪ್ರದೇಶ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಳ ಮಲನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳೊಳಗಿರುವ]], ಓಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ರಾಕಿ ಪರ್ವತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಪಲಾಚಿಯನ್]] ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | date=2007-03-07 | url=http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | title=Managing Upland Forests of the Midsouth | publisher=USD Forest Service | accessdate=2007-07-31 | archive-date=2008-06-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080622180232/http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಫ್ಲಿಂಟ್ ಗುಡ್ಡಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವು, ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಇಲಾಖೆಯು [[ಕಾವನಲ್ ಗುಡ್ಡ|ಕಾವನಲ್ ಗುಡ್ಡವನ್ನು]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಇದು 1999(609&nbsp;m) ಎತ್ತರ ಇದ್ದು ಅಂತಹ ಗುಡ್ಡದ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅಡಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="TravelOK">{{cite web | year=2007 | url=http://www.travelok.com/about/index.asp | title=About Oklahoma | publisher=TravelOK.com | accessdate=2006-07-10 | archive-date=2006-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060707070748/http://www.travelok.com/about/index.asp | url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ|ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಅರೆ ಆರ್ದ್ರ]], [[ಎತ್ತರವಾದ ಮೈದಾನ|ಎತ್ತರವಾದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರು ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಪಾತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರ|ಕ್ಷುದ್ರವಾದ]] ಗುಡ್ಡದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ ಉದಾ: ಗ್ಲಾಸ್ ಪರ್ವತಗಳು [[ನೈರುತ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ|ನೈರುತ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗಶಃ ಮೈದಾನಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ [[ಆಂಟೆಲೋಪ್ ಗುಡ್ಡಗಳು]] ಮತ್ತು [[ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತ|ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತಗಳಂತರ]] ಸಣ್ಣಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ [[ಮಧ್ಯಭಾಗ|ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಮಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದೆ. ಓಜಾರಕ್ ಮತ್ತು ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಎತ್ತರವನ್ನು ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Topography of Oklahoma" /><ref name="forests 1" /> 500 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾನಾ ಹೆಸರುಗಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಜಲಮಾರ್ಗ ಹೊಂದಿದೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ 200 ಸರೋವರಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="TravelOK" /> ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೆಂಪು]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ನದಿಗಳದ್ದು, ಲೀ ಮತ್ತು ಕಿರುನದಿಗಳು ಸಹ ಗಮನೀಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="forests 1" /> === ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Tallgrass Prairie Nature Preserve in Osage County.jpg|thumb|right|ರಾಜ್ಯದ ಮರಗಳಿಲ್ಲದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ 24% ನಷ್ಟು ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯರಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲು, ಮಿಶ್ರಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಯರಿ|ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಯರಿಗಳಿಂದಾಗಿವೆ]], ವಿಶಾಲವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು [[ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸ್ಧಾನ ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref name="ecology" /> ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯರಿ ಮತ್ತು [[ಪೊದೆಗಳ ಪ್ರದೇಶ|ಪೊದೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮುಖ್ಯವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೂರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೀರು ಹಾಗೂ ನದಿಗಳ ಬಳಿ [[ಪಿನ್ಯಾನ್ ಪೈನ್]], ಕೆಂಪು ಸಿಡಾರ್, [[ಜ್ಯೂನಿಪರ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡಿರೋಸ ಪೈನ್]] ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="ecology" /> ರಾಜ್ಯದ ಅಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಜೌಗುಪ್ರದೇಶಗಳು]], [[ಸೈಪ್ರೆಸ್]] ಅಡವಿಗಳು, [[ಗಿಡ್ಡಎಲೆಯ ಪೈನ್]], [[ಲೋಬಾಲಿ ಪೈನ್]],ಮತ್ತು ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. [[ಈಶಾನ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಭಾಗ|ಈಶಾನ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ]] [[ಪೋಸ್ಟ್ ಓಕ್]], [[ಎಲ್ಮ್]], ಬಿಳಿಯಸಿಡಾರ್, ತುಜಾ ಮತ್ತು [[ಪೈನ್]] ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.<ref name="forests 1">{{cite web | year=2003|url=http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/3-inbrief.pdf| title=Oklahoma in Brief | publisher=State of Oklahoma | format=pdf|accessdate=2007-08-04 }}</ref><ref name="ecology" /><ref name="OK forests">{{cite web | url=http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | title=Oklahoma Ecoregional Maps | publisher=Oklahoma Department of Agriculture | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2007-08-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಬಿಳಿಬಾಲದ ಜಿಂಕೆಗಳು]], [[ಕಯೋಟಿ]] ಚಿಕ್ಕತೋಳಗಳು, [[ಕಾಡುಬೆಕ್ಕುಗಳು]], [[ಎಲ್ಕ್]] ಸಾರಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಾದ [[ಗವಜಿಗ]], [[ಪಾರಿವಾಳ]], [[ಹಾಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು]], [[ಬೋಳು ಹದ್ದುಗಳು]], [[ಕೆಂಪು ಬಾಲದ ಗಿಡುಗಗಳು]] ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ [[ಜೀವಂಜೀವ]] ಹಕ್ಕಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯರಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯಲ್ಲಿ[[ಅಮೇರಿಕೆಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ|ಅಮೇರಿಕೆಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು]], [[ಪ್ರಯರಿ ಕೋಳಿಗಳು]], [[ಬಿಲಕರಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪುಗವಚಿಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡರ್ ನ ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲುನ ಪ್ರಯರಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರಯರಿ ನಾಯಿಗಳು]] ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದ, ಪ್ರಯರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿನಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗುವ [[ಕ್ರಾಸ್ ಟಿಂಬರ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 351 [[ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇಧಗಳು]] ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು, [[ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ]], [[ಕೆಂಪು ನರಿ]], [[ಬೂದು ನರಿ]], [[ನೀರು ನಾಯಿ|ನೀರು ನಾಯಿಯ]] ಹಿಂಡುಗಳು ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು ಇವು 328 ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇಧಗಳೊಡನೆ ಆಗ್ನೇಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನೇಯಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಲಿಗೇಟರ್]] ಮೊಸಳೆಗಳೂ ಸಹ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="ecology">{{cite web | year=2005|url=http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf| title=A Look at Oklahoma: A Student's Guide | publisher=State of Oklahoma | format=pdf|accessdate=2007-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040610224443/http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf|archivedate=2004-06-10}}</ref> === ರಕ್ಷಿತ ನೆಲಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Gloss Mountains.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಾರ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಇದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ 50 [[ರಾಜ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]],<ref>{{cite web |year=2004|publisher=Oklahoma Parks Department | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.oklahomaparks.com/index.asp| title=Oklahoma State Parks}}</ref> ಆರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]] ಅಥಮ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯಗಳು]] ಅಥವಾ ವಿಶಾಲ [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು]],<ref name="Oklahoma national parks">{{cite web |year=2007|publisher=National Park Service | accessdate=2007-08-02 | url=http://home.nps.gov/applications/parksearch/state.cfm?st=ok| title=Oklahoma National Park Guide}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಲಯಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2005-05-01|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]] | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/recreation/map/state_list.shtml#Oklahoma| title=National Forests}}</ref> ರಾಜ್ಯದ 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆಗಳ ( 40000&nbsp;km²) ಅರಣ್ಯದ ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ<ref name="OK forests" /> ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಪುರಾತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯವಾದ [[ಔಚಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ|ಔಚಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 6% ಪ್ರದೇಶ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2005-05-10|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]]| accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r8/ouachita/about/| title=Ouachita National Forest}}</ref> 39000 ಎಕರೆಗಳ ( 150&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ [[ಟಾಲ್ ಗ್ರಾಸ್ ಪ್ರಯರಿ ಪ್ರಿಸರ್ವ್]] ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯೆ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಉದ್ದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರಯರಿ]] ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ 14 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಈ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆ|ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯ]] ಶೇ 10 ರಷ್ಟಿನ ಮಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| title=Tallgrass Prairie Preserve| publisher=The Nature Conservatory| accessdate=2007-07-31| archive-date=2011-02-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20110223051941/http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| url-status=dead}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕೆಟಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] 31,300 ಎಕರೆ (127&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2007-07-24|publisher=USDA Forest Service| accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r3/cibola/districts/black.shtml| title=Black Kettle National Grassland}}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ]] ದೇಶದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| accessdate=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| title=Refuge Locator Map - Oklahoma| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZSX5pr2?url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| url-status=dead}}</ref> ಇದು 59,020 ಎಕರೆ (238.8&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು 1901 ರಂದು ಸ್ಧಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| accessdate=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| title=Wichita Mountains Wildlife Refuge| archive-date=2013-03-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20130329072638/http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| url-status=dead}}</ref> ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಉದ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಚಿಕಿಸಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು 9898.63 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ( 18&nbsp;km²) ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಿತ ಧಾಮಗಳು: [[ಸಾಂಟಾಫೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೀರ ಹಾದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾದಿಗಳು, [[ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್]], [[ವಿಸಿತ ರಣರಂಗ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ]].<ref name="Oklahoma national parks" /> === ವಾಯುಗುಣ === [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ]] ಮತ್ತು ಅಗಾಗ ಅತಿ [[ಉಷ್ಣತೆ]] ಮತ್ತು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಇದು ಯೂರೋಪಿನ ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Climate of OK" /> ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವು [[ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಓಣಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಅಗಾಗ ಶೀತ ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಮಾರುತಗಳ ಸಮಾಗಮದಿಂದ ಅತಿ [[ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ|ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ]].<ref name="The Climate of Oklahoma" /> ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದರೆ 54 [[ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು]] ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Annual average number of tornadoes">{{cite web | publisher=NOAA National Climatic Data Center | accessdate=2006-10-24 | url=http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/severeweather/tornadoes.html | title=Tornado Climatology}}</ref> ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾರುತಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಹವಾಮಾನದ ಮಾದರಿ. ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> [[ಚಿತ್ರ:Lightning over Tulsa cropped.jpg|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಹವಾಮಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ತೇವ ಪೂರಿತ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ]] (ಕೊಪ್ಪನ್ ''Cfa'' ) [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ]] ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ [[ಅರೆ ಆರ್ದ್ರ]] ಹವಾಮಾನವಾಗಿ (ಕೊಪ್ಪನ್ ''BSk'' ) ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗದ [[ಲಾಟನ್]] ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Climate of OK" /> ಮೋಡವಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನ 62 [[°F]]17&nbsp;[[°C]]) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ ೫೬ ಇಂಚು ಆದರೆ ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 58&nbsp;°F (14&nbsp;°C) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ೧೭ ಇಂಚು ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಗಾಗ 100&nbsp;°F (38&nbsp;°C)ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನ ಅಥವಾ 0&nbsp;°F (180 oC) ಹಿಮಪಾತವು ಸರಾಸರಿ ೪ ಇಂಚು ಕಡಿಮೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೨೦ ಇಂಚಿನ ಮೇಲೆ [[ಕೋಲರೇಡೂ]] ಗಡಿಯ ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಕೇಂದ್ರ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಕೇಂದ್ರವು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಮನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | first=Chris|last=Novy|publisher=[[NOAA]] | accessdate=2007-08-01 | url=http://www.spc.noaa.gov/misc/about.html| title=SPC and its Products}}</ref> {| class="wikitable sortable " style="margin: 1em auto 1em auto" "text-align:center;font-size:90%;" | | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E5AFAA;"|'''ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ತಾಪಮಾನಗಳು''' |- style="background: #E5AFAA;text-align:center;" ! ನಗರ ! ಜನ ! ಫೆಬ್ರ. ! ಮಾ ! ಏಪ್ರಿ. ! ಮೇ ! ಜೂನ್. ! ಜುಲೈ. ! ಆಗ. ! ಸೆಪ್ಟ್. ! ಅಕ್ಟೋ. ! ನವೆಂ. ! ಡಿಸೆಂ. |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | Oklahoma City | 47/26 | 54/31 | 62/39 | 71/48 | 79/58 | 87/66 | 93/71 | 92/70 | 84/62 | 73/51 | 60/38 | 50/29 |- style="background: #C5DFE1;text-align:center;" ! style="background: #C5DFE1; color:#000000;" | Tulsa | 46/26 | 53/31 | 62/40 | 72/50 | 80/59 | 88/68 | 94/73 | 93/71 | 84/63 | 74/51 | 60/39 | 50/30 |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | Lawton | 50/26 | 56/31 | 65/40 | 73/49 | 82/59 | 90/68 | 96/73 | 95/71 | 86/63 | 76/51 | 62/39 | 52/30 |- | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA | ''Average high/low temperatures in '' °F''<ref>{{cite web |year=2007|publisher=UStravelweather.com | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.ustravelweather.com/weather-oklahoma| title=Oklahoma Weather And Climate}}</ref><ref>{{cite web| publisher=MSN Weather| accessdate=2007-08-13| url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:USOK0307| title=Weather Averages: Lawton, Oklahoma| archive-date=2013-06-18| archive-url=https://www.webcitation.org/6HTcoBDZo?url=http://local.msn.com/weather.aspx?eid=18237| url-status=dead}}</ref>'' |} == ಇತಿಹಾಸ == ಕಳೆದ [[ಹಿಮ ಯುಗ|ಹಿಮ ಯುಗದಷ್ಟು]]<ref>{{cite web | url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1980/2/80.02.07.x.html| first=Valerie|last=Palino|title= Early Man in North America: The Known to the Unknown| publisher= Yale-New Haven Teachers Institute | accessdate=2007-08-01}}</ref> ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗರು 850-1450 AD ಮಧ್ಯ, ಅರಕಾನ್ಸಸ್ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ [[ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯಂತಹ ರಚನೆ|ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯಂತಹ ರಚನೆಗಳಿರುವ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನೆಲಸಿದರು.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| title=The Historic Spiro Mounds| publisher=Spiro Area Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/PreHIn.htm|title= Prehistory of Oklahoma| publisher= rootsweb| accessdate=2007-08-01}}</ref> 1541 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇಯಿನ್ ದೇಶದ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ವಾಸ್ಕ್ವೆಜ್ ದಿ ಕೋರೆನಾಡೋ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದನು,<ref name="OK History">{{cite web| url=http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| title=Oklahoma's History| publisher=Government of Oklahoma| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070726075125/http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅನ್ವೇಷಕರು 1700ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರು<ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/FrSPEX.htm|title= French and Spanish Explorations| publisher= rootsweb| accessdate=2007-08-01}}</ref> ಮತ್ತು 1803 ರ ವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಫ್ರೆಂಚರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿತ್ತು ಆನಂತರ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಲೂಸಿಯಾನಾ ಖರೀದಿ|ಲೂಸಿಯಾನಾ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನವು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.<ref name="OK History" /> [[ಚಿತ್ರ:Cowboy 1872.jpg|thumb|right|160px|19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದನಗಾಹಿಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ದನಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋದರು.]] 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಆಮೇರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕರನ್ನು ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ಈಗಿನ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜನಾಂಗ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯನ್ನು ಲೆಸ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾರ್ಡ್ ಸಂಘಟಿಸಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.sightseeingreview.com/sightseeingwesternoklahoma.php|title=Oklahoma's History|publisher=Government of Oklahoma|accessdate=2007-11-01|archive-date=2009-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212140553/http://www.sightseeingreview.com/sightseeingwesternoklahoma.php|url-status=dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣದ "[[ಐದು ನಾಗರೀಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ]]" ಗಳು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು ಅಮೇರಿಕದ ಉಚ್ಛಾಟನಾ ನೀತಿಯಂತೆ ಹೊರ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ದುರಾಚಾರವನ್ನು [[ಕಣ್ಣೀರ ಹಾದಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು 1831 ರಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಟೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಓಸೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಪಾ]] ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಆಗಲೇ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು [[ಚಾಕ್ಟಾ ರಾಜ್ಯ|ಚಾಕ್ಟಾ ರಾಜ್ಯವೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದ ನೀತಿ ಬದಲಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇತರ ಆಮೇರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರಲ್ಲೇ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1890 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 30 ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಈ ನೆಲದ ಮೇಲೆ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref> {{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~cherokee/1890map.html | title= 1890 Indian Territory Map | publisher= RootsWeb | accessdate=2009-05-06 }} </ref> 1866 ಮತ್ತು 1899ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ,<ref name="OK History" /> ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ದನಗಾವಲುಗಳು ಪೂರ್ವದ ನಗರಗಳ ಆಹಾರದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹೆಣಗಿದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಕನ್ಸಾಸ್ ನ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಾಗಣಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. [[ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು ದನಗಾವಲುಗಳು, [[ದನಗಾಹಿಗಳು]] ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದ ಸಾಗಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ದನಗಾವಲುಗಳು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದವು.<ref name="OK History" /> 1881ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಮೂಲಕ ಪಯಣಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web| url=http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| title=Map of Cattle Drives in 1881| publisher=Lectricbooks| accessdate=2007-08-01| archive-date=2010-08-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20100815014844/http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| url-status=dead}}</ref> ಬಿಳಿಯ ವಲಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಸರ್ಕಾರವು 1887 ರಲ್ಲಿ [[ಡಾವೆಸ್ ಕಾಯ್ದೆ]] ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅವರ ಸಂಸಾರಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಂದ ಕಸಿದು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ವಶಪಡಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಒಡೆತನದ ಅವರ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರಿಗೂ ಮತ್ತು ರೈಲ್ ರೋಡ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಲಾಯ್ತು.<ref>{{cite web | first=Robert|last=Hamilton|url=http://itech.fgcu.edu/&/issues/vol3/issue1/united.htm|title= United States and Native American Relations | publisher= Florida Gulf Coast University| accessdate=2007-08-01}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Farmer walking in dust storm Cimarron County Oklahoma2.jpg|thumb|upright|left|ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌ನಿಂದಾಗಿ 1930ರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಬಡತನಕ್ಕೊಳಗಾದರು.]] ವಲಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಭೂ ಕಬಳಿಕೆ|ಭೂ ಕಬಳಿಕೆಗಳು]], [[1889 ರ ಭೂ ಕಬಳಿಕೆ|1889 ರ ಭೂ ಕಬಳಿಕೆಯನ್ನೂ]] ಸೇರಿ ನೆಡೆದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಬಂದವರಿಗೆ ಮೊದ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೆಲಸಿಗರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|year=1999|url=http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|title=Factors Influencing Enrollment in Agricultural Education Classes of Native American Students in Oklahoma|publisher=Oklahoma State University|format=DOC|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|url-status=dead}}</ref> ತಮಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭೂಮಿ ನೀಡುವ ಮುಂಚಯೇ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ''ಸೂನರ್'' ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನೆಲಸುವವರನ್ನು ''[[ಸೂನರ್ಸ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಪದದ ಬಳಕೆಯಾಯ್ತು. ಕಡೆಗೆ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಅಣಕು ಹೆಸರಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಟಿಸ್ ಕಾಯ್ದೆ]] ಇಂಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕದಿಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆದಾಗ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿಯೋಗಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಎಲ್ಲಾ ಇಂಡಿಯನ್‌ರ ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ರಾಜ್ಯ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ತದ ನಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಡಿಯನ್ ರಾಜ್ಯ ''[[ಸಿಕೊಯಾಹ್]]'' ರಾಜ್ಯ ಸೃಷ್ಠಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಆದರೆ 1905 ಸಿಕ್ಟೋಯಾ ರಾಜ್ಯಸ್ಧಾಪನೆ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ ನೆಡೆದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಧಾಪನೆ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾರ್ಯ ನೆಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|title=Clem Rogers|publisher=Will Rogers Museum Association|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520025331/http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 16,1907 ರಂದು ಆಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ 46 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಧಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Murrah Building - Aerial.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರದ ಅಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಪಿ.ಮುರ್ರಾಹ್ ಫೆಡರಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಾದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಭೀಕರವಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು.]] ಹೊಸದಾದ ರಾಜ್ಯವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ [[ತೈಲ ಉದ್ಯಮ|ತೈಲ ಉದ್ಯಮದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾದವು. ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಭರದಿಂದ ಸಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ತುಲ್ಸಾ "[[ವಿಶ್ವದ ತೈಲ ರಾಜಧಾನಿ]]" ಎಂದು 20 ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಕಾಲ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| url= http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| title= Tulsa Area History| publisher= Tulsa County Library| accessdate= 2007-04-25| archive-date= 2007-01-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070108010448/http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| url-status= dead}}</ref> "ಮಾರ್ಗ-66ರ ಪಿತ" ನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವ [[ಸೈರಸ್ ಆವರಿ]] ಎನ್ನುವ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ವ್ಯಾಪಾರಿ 1927 ರಲ್ಲಿ [[U.S.ಮಾರ್ಗ-66|U.S.ಮಾರ್ಗ-66ರ]] ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆರಂಭ ಮಾಡಿದನು. [[ಆಮಾರಿಲೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌|ಆಮಾರಿಲೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಿಂದ]] ತುಲ್ಸಾಗೆ ಹರಡಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆದ್ದಾರಿ-66 ಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿ [[U.S. ಹೆದ್ದಾರಿ-66 ಸಮಿತಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರಿ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದನು. ಸಮಿತಿಯ್ ದಾರಿ-66 ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವನ ತವರುನಗರ ತುಲ್ಸಾದಿಂದ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{cite web | url=http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | title=The Father of Route 66 | publisher=[[University of Virginia]] | accessdate=2007-04-20 | archive-date=2013-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130623050651/http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | url-status=dead }}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. 1900ರಲ್ಲಿ, ಸನಿಹದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕನ್ಸಾಸ್ ನಿಂದ ಆಫ್ರಿಕರು ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಹಲವಾರು ಕರಿಯರ ನಗರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು. ರಾಜಕಾರಿಣಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪಿ ಮೆಕ್ ಕ್ಯಾಬೆ ಅಂದಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಗಡಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕರಿಯ ವಲಸಿಗರು ನೆಲಸಲು ಕಾರಣನಾದನು. ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪಿ ಮೆಕ್ ಕ್ಯಾಬೆಯು ಒಕ್ಲಹೋಮವನ್ನು ಕರಿಯರ ಬಾಹುಳ್ಯ ಉಳ್ಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಧಿಯೋಡರ್ ರೊಸ್ವೆಲ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಕರಿಯರ ನಗರಗಳು ಈಗ ದೆವ್ವದ ನಗರಗಳಾಗಿವೆ; [[ಬೊಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್]] (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತವರು) [[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಈಗಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ. 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, [[ಜಿಮ್ ಕ್ರೋನ ನಿಯಮ|ಜಿಮ್ ಕ್ರೋನ ನಿಯಮಗಳಿದ್ದರೂ]], ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ [[ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್]] ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದ್ದರೂ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಫ್ರಿಕನ್ ಆಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ<ref name="variety.com">{{cite web | url=http://www.variety.com/review/VE1117786589.html?categoryid=32&cs=1| title= The Tulsa Lynching of 1921: A Hidden Story|publisher=[[Variety (magazine)|Variety Magazine]] | accessdate=2008-06-26}}</ref> [[ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತುಲ್ಸಾ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ 1921ರ <ref name="variety.com"/> ತುಲ್ಸಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಲಹಕ್ಕೂ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಲಹ ಆಮೇರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ ಹದಿನಾರು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 35 ನಗರ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಂಗೆ ನಾಶ ಮಾಡಿತು. 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.ok-history.mus.ok.us/trrc/file1.pdf| title= Tulsa Race Riot, A Report by the Oklahoma Commission to Study the Tulsa Race Riot of 1921, February 28, 2001 |publisher= Oklahoma Historical Society | accessdate=2008-06-10|format=PDF}}</ref> 1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಕರಿಯ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘಟನೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಅಳಿದು ಹೋಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| first=Larry| last=O'Dell| url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| title=KU KLUX KLAN| publisher=Oklahoma Historical Society| accessdate=2008-06-26| archive-date=2008-10-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20081009193345/https://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| url-status=dead}}</ref> 1930 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಕಳಪೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬರ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಗಾಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿದವು. [[ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಕನ್ಸಾಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್, ಹೊಸಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಮತ್ತು [[ವಾಯುವ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಾಯುವ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಬಹು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಪ ಮಳೆಗಾಲ, ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅರಿದ ತಾಪಮಾನಗಳಿಂದ ಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದರು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಬಡತನಕ್ಕೀಡಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| date=2005-08-05| url=http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| title=1930s Dust Bowl| publisher=Cimarron County Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-07-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20070707060033/http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| url-status=dead}}</ref> 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆಮೇರಿಕವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದ ಏಕೈಕ 6.9% ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಇಳಿತ ಕಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ನೀರಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಳು]] ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಧೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು [[ಜಲಶೇಖರಣಾ ಅಂಕಣಗಳು]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಸರೋವರಗಳ ರಚನೆಯಂತಹ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದವು. 1960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾದ 200 ಸರೋವರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯ್ತು. <ref name="Oklahoma Terrain" /><ref>{{cite web | year=2007|url=http://www.history.com/states.do?action=detail&state=OK&contentType=State_Generic&contentId=54146|title= History of the States: Oklahoma, The Sooner State | publisher= [[The History Channel]]| accessdate=2007-08-09}}</ref> 1995 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರವು ಅಮೇರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಎಂದೂ ನೆಡೆದಿರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 19,1995 ರಂದು [[ತಿಮೋತಿ ಮೆಕ್‌ವೆಯ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆರಿ ನೈಕೋಲ್ಸ್]] ಎಂಬುವವರು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಬಾಂಬ್]] ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಪ್ರೆಡ್ ಪಿ ಮುರಾಫೆಡರ್]] ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಗೆ ಸ್ಪೋಟಕವೊಂದನ್ನು ಸ್ಟೋರಿ 19 ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸೇರಿ 168 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದರು. ತಿಮೋತಿ ಮೆಕ್ ವೆಯ್ ಗೆ ನಂತರ ಮರಣ ದಂಡನೆಯಾಗಿ ವಿಷದ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ನೀಡಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯ್ತು, ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ಟೆರಿ ನೈಕೋಲ್ಸ್‌ಗೆ 161 ಜನರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧ ಹೊರಿಸಿ ಪೆರೋಲ್ ರಹಿತ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | year=1996|url=http://www.cnn.com/US/OKC/bombing.html|title= Oklahoma City Tragedy | publisher= [[CNN]]| accessdate=2007-08-01}}</ref> == ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಧೆ == [[ಚಿತ್ರ:The BOK Building.jpg|thumb|right|upright|ತುಲ್ಸಾದ BOK ಗೋಪುರವು, ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[ಏವಿಯೇಷನ್]], ಸಾರಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, [[ಆಹಾರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ]], [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಭಾಗ|ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] [[ವಿಮಾನ]] ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರದ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1" /> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಧಾನ,<ref>{{cite web | year=2007|url=http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf| title= Oklahoma Rising| publisher=Chesapeake Energy|format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ 27 ನೆ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="agriculture">{{cite web| date=2007-07-03| url=http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| title=State Fact Sheets: Oklahoma| publisher=[[United States Department of Agriculture]]| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| url-status=dead}}</ref> ನಾಲ್ಕು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 500]] ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ,<ref name="Fortune 500">{{cite web | year=2007|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/states/O.html| title= Fortune 500: 2006 States| publisher=[[CNN]]| accessdate=2007-08-01}}</ref> ಮೂರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 1000]] ಕಂಪನಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Pro-Business">{{cite web |url=http://www.okcommerce.gov/index.php?Itemid=383&id=302&option=content&task=view| title= An Overview Of Oklahoma's Target Industries | publisher=Oklahoma Department of Commerce|accessdate=2007-08-01}}</ref> ಮತ್ತು ನಗರವು ಕನಿಷ್ಟ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ 7 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ನೇಹಿ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|year=2007| first=David | last=Ellis| url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html| title=Tax Friendly Places 2007| publisher=[[CNN|CNN Money]]|accessdate=2007-08-08}}</ref> 2000 ದಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ]] ಮೊತ್ತ 50% ಹೆಚ್ಚಿ ದೇಶದ 5ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದ ಜಿಡಿಪಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಮೊತ್ತ $122.5 ರಿಂದ $134.6 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಇದು ಸುಮಾರು 10.8% ನಷ್ಟು ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಇದರ ತಲಾ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ 5.9% ನಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಅದರ ಮೌಲ್ಯ 2006 ರಲ್ಲಿ $36,364 ಇದ್ದು 2007 ರಲ್ಲಿ ಇದು $38,516ನಷ್ಟು ಆಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೆ ಮೂರನೇ ಅತಿವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ತಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ GDP ದೇಶದ 41 ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web|date=2007-06-12|url=http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|title=Per Capita Gross Domestic Product by State|publisher=[[University of New Mexico]]|accessdate=2007-08-01|archive-date=2009-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112165749/http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೈಲವು ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಥಿಕ ಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ, 1980ರ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀವ್ರ ಇಳಿತದಿಂದ 90,000 [[ಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ]] 1980-2000 ದ ಮಧ್ಯ ಉಂಟಾಗಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಅರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗೆ ಅಘಾತ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Mark|last=Snead|year=2006|url=http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf| title= Outlook Update – OKC GM Plant Closing| publisher=[[Oklahoma State University]]|format=pdf|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060430120433/http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf|archivedate=2006-04-30}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಧಿತಿಗೆ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರವು 17% ಪರಿಣಾಮವನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ ಬೀರಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದ ನೇಮಕಾತಿ ಇತರ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ 5% ಮುಂದಿತ್ತು. ಜನವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 6.7% ಇತ್ತು.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು</ref> === ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ === 2007ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು 1.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನಾಗರೀಕರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1.6ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ನಾನ್-ಫಾರ್ಮ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="employment" /> ಸರ್ಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ 326,000 ಇದರ ನಂತರ ಸಾಗಾಣಿಕ, [[ಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] 285000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ,ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪಾದನೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಕ್ರಮವಾಗಿ 191,000, 178,000 ಮತ್ತು 151,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref name="employment">{{cite web |date=2007-08-01|url=http://www.bls.gov/eag/eag.ok.htm| title= Oklahoma Economy at a Glance| publisher=United States Department of Labor, Bureau of Labor Statistics| accessdate=2007-08-01}}</ref> ದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವು 11 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pro-Business" /> [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]], ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಧೆಯ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಧಾನವಾಗಿರುವ ತುಲ್ಸಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ವಾಯುಯಾನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.aa.com/content/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jhtml| title=American's TUL Maintenance & Engineering Base Sets Goal to Achieve $500 Million in Revenue, Cost Savings By End of 2006| publisher=American Airlines| accessdate=2007-07-14| archive-date=2012-12-03| archive-url=https://archive.today/20121203075637/http://www.aa.com/i18n/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jsp&locale=es_ES| url-status=dead}}</ref> Iವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಆದಾಯವು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಶೇಖಡಾ 10ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಇದು ವಾಯುಯಾನ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಆಮೇರಿಕದ ಮೊದಲ 10 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1">{{cite web |url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf| title= Oklahoma at a Glance | publisher=Oklahoma Department of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074214/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಒಕ್ಲಹೋಮವು ವಸ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ನಗರವು ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೂ ಸಹಾ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಪಾಲು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Pro-Business" /> ಈ ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತರ ಆಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟೈರು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Pro-Business" /> 2005ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಫ್ತು ಪ್ರಯಾಣವು $4.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ 3.6 ರಷ್ಟು ತನ್ನ ಪಾಲು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |year=2005|url=http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf| title= Impact of Trade in Oklahoma| publisher=United States Chamber of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಟೈರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾಂಸದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಕಚ್ಛಾತೈಲ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |year=2005|url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf| title= Manufacturing Cluster Analysis| publisher=Oklahoma Chamber of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074218/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:oil well.jpg|thumb|ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OK Energy"/>]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ, ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಚ್ಛಾತೈಲದ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದ್ದು,<ref name="OK Energy">{{cite web|date=2002-07-15|url=http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|title=Fueling Oklahoma's Economy|publisher=Oklahoma Wind Power Initiative|format=pdf|accessdate=2007-08-01|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618174004/http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|url-status=dead}}</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಳವೆ ಕೊರೆಯುವ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ರಿಗ್ ಯಂತ್ರ]] ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಐದನೆ ಕಚ್ಛಾತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OK Energy 2">{{cite web |year=2003|url=http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf| title= Oklahoma Factoids| publisher=Oklahoma Energy Resource Board| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060311154810/http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf|archivedate=2006-03-11}}</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[ಪವನ ಶಕ್ತಿ]] ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref>{{cite news|date=2006-03-15|url=http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|title=Annual Industry Rankings Demonstrate Continues Growth of Wind Industry in the United States|publisher=American Wind Energy Association|accessdate=2007-08-08|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423052240/http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|url-status=dead}}</ref> [[ಪುನರ್ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ]] ಬಳಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು. 2002 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖಡಾ 96 ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 64% [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿ|ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನಿಂದ]] ಮತ್ತು 32% ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |date=2007-06-18|url=http://www.eere.energy.gov/states/state_specific_statistics.cfm/state=OK| title= Oklahoma Energy Statistics| publisher=[[United States Department of Energy]]| accessdate=2007-08-08}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ತಲಾ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ 11 ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಅತಿಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ದೇಶದ ಹತ್ತನೆ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ತೈಲ ಶಕ್ತಿ ಉದ್ಯಮವು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಒಟ್ಟು ಗೃಹೋತ್ಪಾದನೆಗೆ 23$ ಬಿಲಿಯನ್ ಪಾಲು ನೀಡಿತು<ref name="OK Energy 3">{{cite web|year=2005|url=http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|title=Oklahoma's Energy history|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928075201/http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ತೈಲ ಸಂಬಂಧಿ ಕಂಪನಿಗಳ ನೌಕರರು ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು ರಾಜ್ಯದ ಮಾದರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಎರಡರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.oerb.com/industry/impact.asp|title=Impact of Oklahoma's Oil industry|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216210717/http://www.oerb.com/industry/impact.asp|url-status=dead}}</ref> 2004 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ತೈಲ ಭಾವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 83,750 ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ತೈಲ <ref name="OK Energy 2" /><ref name="OK Energy 3" /> ಭಾವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 750,000 ಇದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ 178 ಸಾವಿರ [[ಬ್ಯಾರಲ್‌ಗಳಷ್ಟು]] ಕಚ್ಛಾತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು.<ref name="OK Energy 2" /> 1.662 ಘನ ಅಡಿ ದೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹತ್ತು ಪ್ರತಿಶತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಆಯಿತು.<ref name="OK Energy 2" /> [[ಫೋರ್ಬ್ ಪತ್ರಿಕೆ|ಫೋರ್ಬ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಾನುಸಾರ]], ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಆಧಾರಿತ [[ಡೇವೋನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]],<ref name="OK Energy 5">{{cite web |date=2005-12-02|url=http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=657&Itemid=286| title= Three Of America’s Largest Private Companies Call Oklahoma Home| publisher=Oklahoma Department of Commerce| accessdate=2007-08-01}}</ref>[[ಚೀಸಪೇಕ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ರಿಡ್ಜ ಎನರ್ಜಿ ಕಾಪೋರೇಶನ್‌|ಸ್ಯಾಂಡ್ ರಿಡ್ಜ ಎನರ್ಜಿ ಕಾಪೋರೇಶನ್‌ಗಳು]] ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ತೈಲ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪನ್ನ-500 ಕಂಪೆನಿಗಳು ಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Fortune 500" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾ-ಆಧಾರಿತ [[ಸೆಮ್ ಗ್ರೂ|ಸೆಮ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಕಂಪನಿಯು, ಫೋರ್ ಬ್ಸನ್ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 5 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು: ತುಲ್ಸಾದ [[ಕ್ವಿಕ್ ಟ್ರಿಪ್]] ಕಂಪನಿ 46ನೆಯ, ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಲವ್ಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್ &amp; ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟೋರ್ಸ್]] 2008 ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ 25ನೆ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="OK Energy 5" /> [[ಫಾರ್ಚೂನ್ ಪತ್ರಿಕೆ|ಫಾರ್ಚೂನ್ ಪತ್ರಿಕೆಯನುಸಾರ]] ತುಲ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಿತ [[ONEOK]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಅತಿದೊಡ್ದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ಇಡೀ ದೇಶದ ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="Devon" /> ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಡೇವೋನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಚ್ಛಾತೈಲ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಚೀಸಪೇಕ್ ಎನರ್ಜಿಯು ಅದೇ ವಿಭಾಗದ ಏಳನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಗ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]] ಕಂಪನಿಗೆ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಭೋಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref name="Devon">{{cite web |year=2007|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/snapshots/1866.html| title= Three Fortune's Snapshot: Devon energy| publisher=[[CNN]]| accessdate=2007-08-01}}</ref> === ಕೃಷಿ === ದೇಶದ 27 ನೆಯ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯದಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜಾನುವಾರು ಹಾಗೂ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಐದನೆ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="agriculture" /><ref name="ag">{{cite web| url=http://www.state.ok.us/~okag/| title=A Welcome From The Commissioner| publisher=Oklahoma Department of Agriculture, Food and Forestry| accessdate=2007-08-07| archive-date=2007-05-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070530220430/http://www.state.ok.us/~okag/| url-status=dead}}</ref> ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಆಮೇರಿಕಾದ 5.5 ಶೇಖಡಾ ಗೋಮಾಂಸ, ಶೇಖಡಾ 6.5ರಷ್ಟು ಆಮೇರಿಕೆಯ ಗೋಧಿ, 4.2 ರಷ್ಟು ಆಮೇರಿಕಾದ ಹಂದಿ ಮಾಂಸೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮತ್ತು 2.2 ರಷ್ಟು ಕ್ಷೀರೋತ್ಪನ್ನಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="agriculture" /> 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು 83,500 ಕೃಷಿ ಫಾರಮ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡಿ $4.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ $6,5 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="agriculture" /> ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಹಂದಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ದ ವ್ಯವಸಾಯದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="ag" /> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Pioneer Woman Statue.jpg|thumb|right|upright|ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮುಂಚೂಣಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ಪೂಂಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಂಚೂಣಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶಿಲ್ಪ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] ಪ್ರಕಾರ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf| title= Census Regions and Divisions of the United States| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011104032413/http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf|archivedate=2001-11-04}}</ref> ಆದರೆ ಬಹುಮುಖಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ]], [[ನೈರುತ್ಯ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದೆ. ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಆಮೂರ್ತಬಗ್ಗೆಗಳು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಲೆಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಮೈದಾನ]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web| first=Allen| last=Lew| url=http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| title=What is geography?| publisher=[[Northern Arizona University]]| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-05-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20070510041836/http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ದಟ್ಟವಾದ [[ಜರ್ಮನ್]] [[ಸ್ಕಾಟ್-ಐರಿಶ್]] ಮತ್ತು ಮೂಲ ಆಮೇರಿಕ ನಿವಾಸಿ ವಂಶಪರಂಪರೆ,<ref>{{cite web| first=Wayne| last=Greene| url=http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| title=Largest Ancestry| publisher=[[Valparaiso University]]| accessdate=2007-08-04| archive-date=2010-03-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20100305214454/http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು 25 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಆಡು ಭಾಷೆಗಳಿಂದ, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಭಾಷೆಗಳು ಆಮೇರಿಕದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ<ref name="languages">{{cite web|first=Stephen|last=Greymorning|url=http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|title=Profiles of Native American Education Programs|publisher=Southwest Educational Development Laboratory|accessdate=2007-08-04|archive-date=2007-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|url-status=dead}}</ref>. ಒಕ್ಲಾಹಾಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆರು ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹಕ್ಕು<ref>{{cite web| url=http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| title=Flags over Oklahoma| publisher=Oklahoma History Center| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20071121230654/http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ ಮತ್ತು 67 ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ<ref name="OK History" />. ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 39 ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ದೇಶೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು <ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| title=Oklahoma Quick Facts| publisher=Oklahoma Department of Tourism| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-05-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20070517085232/http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗರು, ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು. ದಕ್ಷಿಣದ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ತೈಲ-ಶ್ರೀಮಂತರು-ಇವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರಗಳು ಆಮೇರಿಕದ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಲ್ಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?.name=si/020228_si_fc_tulsa.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070405151813/http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?name=si%2F020228_si_fc_tulsa.cfm|archivedate=2007-04-05|title=Fodor's Choice: Top Overlooked Destinations|publisher=Fodor's Magazine|accessdate=2007-08-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| title=Oklahoma Travel Industry Association Information| publisher=Oklahoma Travel Industry Association| accessdate=2007-08-04| archive-date=2012-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20120317155819/http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಿವಾಸಿಗಳು ರೂಢಿಗತ "[[ದಕ್ಷಿಣದ ಆದರಾಥಿತ್ಯ]]" ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಉದಾರವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುವವರ ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|year= 2003|url= http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|title= Generosity Index 2003 (2001 data)|publisher= Catalogue for Philanthropy|accessdate= 2007-08-16|archive-date= 2012-04-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20120426013441/http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|url-status= dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ [[ರೂಢಿಗತ ಪ್ರವೃತ್ತಿ]] ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು [[ಜಾನ್ ಸ್ಟೀನ್ ಬೆಕ್‌|ಜಾನ್ ಸ್ಟೀನ್ ಬೆಕ್‌ನು]] [[ಗ್ರೇಪ್ಸ್ ಆಫ್ ವ್ರಾತ್]] ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯಾ ಗೊಳಿಸಿದನು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಅನಕ್ಷರಸ್ಧ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಂದ ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್ ಅವಧಿಯು [[ಓಕೀ|ಓಕೀಗಳ]] ರೈತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|date=1999-05-10|url=http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|title=The Essence of the Midwest|publisher=Clarke College|accessdate=2007-08-04|archive-date=2007-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070822225602/http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="okies">{{cite web|url=http://www.csus.edu/news/022503film.htm|title=Filmmaker to share documentary chronicling local poet’s life|publisher=[[Sacramento State University]]|date=2003-02-25|accessdate=2008-04-04|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918161023/http://www.csus.edu/news/022503film.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|first=Wayne|last=Greene|url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=070715_1_CE2_NEWor84848|title=Oklahoma centennial quiz|publisher=[[Tulsa World]]|accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://archive.today/20120913101944/http://www.tulsaworld.com/specialprojects/?ID=070715_1_CE2_NEWor84848|archivedate=2012-09-13|url-status=live}}</ref> ಆದರೂ ಸಹ ಈ ಪದವನ್ನು ಸಹಜ ಜನ್ಯ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="okies" /> === ಕಲೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === [[ಚಿತ್ರ:Philbrook Museum of Art, and gardens.jpg|thumb|left|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 ಲಲಿತಕಲಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕೂಡಾ ಒಂದು.<ref name="philbrook"/>]] ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ "[[ಜಾಸ್]]" ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದೆ [[ಮೂಲ ಆಮೇರಿಕನ್]],<ref name="ok arts" /> [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಏಶಿಯಾಜನರ]] ಜನವಸತಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=335&Itemid=415| title= Oklahoma's Diversity| publisher= Oklahoma Department of Commerce| accessdate=2007-08-04}}</ref> [[ಬಾರ್ಟವಿಲೆ|ಬಾರ್ಟವಿಲೆಯಲ್ಲಿ]] ನೆಡೆಯುವ "ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮೊಜಾರ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು" ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year= 2007 | url= http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | title= Oklahoma Mozart Festival | publisher= OK Mozart Festival | accessdate= 2007-08-04 | archive-date= 2007-08-16 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ "[[ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವ|ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವವು]]" ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾಗಿದೆ.<ref name="ok arts" /> ರಾಜ್ಯವು ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯದ ಸಂಪನ್ನ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ: ಐದು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯಾಂಗನೆಯರು ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಈ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; [[ಯೊನ್ನೆ ಚಟ್ಯೂ]] ಸಹೋದರಿಯರು [[ಮರ್ಜೋರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮರಿಯಾ ಟಾಲ್ ಚೀಫ್]],[[ರೋಸೆಲಾ ಹೈಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಕಿಲೀನ್ ಲಾರ್ಕಿನ್]] ಈ ಐದು ಜನ ನೃತ್ಯಾಂಗನೆಯರು ಒಗ್ಗೂಡಿ [[ಫೈವ್ ಮೂನ್ಸ್]] ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದ [[ತುಲ್ಸಾ ಬ್ಯಾಲೆ|ತುಲ್ಸಾ ಬ್ಯಾಲೆಯನ್ನು]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref name="ok arts" /> ದಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನೃತ್ಯಾಂಗನೆ ಯವನಿ ಚಿಟ್ಯೂ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ [[ಮಿಗಿವಲ್ ಟೆರೆಕೋವ್‌|ಮಿಗಿವಲ್ ಟೆರೆಕೋವ್‌ರಿಂದ]] ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 1962ರಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅದು ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕೃತ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | date=2007-12-13 | url=http://www.journalrecord.com/| title=OKC Events| first=Joan| last=Gilmore| publisher=The Oklahoma City Journal Record | accessdate=2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web | title =Ballet Russes| publisher = Geller/Goldfine Productions|year = 2008 | url = http://www.gellergoldfine.com/russes_dancers.html| accessdate = 2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web | title =Capri Films| publisher = Geller/Goldfine Productions|year = 2008 | url = http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf| accessdate = 2008-06-17|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825124900/http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf|archivedate=2006-08-25}}</ref> [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವ್ರಿಂಗ್ಸ್‌|ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] " ಡಿಸ್ಕವರಿಲ್ಯಾಂಡ್" ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಬಯಲು ವರ್ತುಲ ರಂಗಮಂದಿರವು ''[[ಒಕ್ಲಹೋಮ!]]'' <ref>{{cite web | url= http://discoverylandusa.com/awards.shtml| title= Honors and Awards| publisher=Discoveryland!| accessdate=2007-04-26}}</ref> ಸಂಗೀತ, ನಾಟಕಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯವು ಸಂಗೀತ-ನಾಟಕಗಳ ಶೈಲಿಯಾದ [[ದ ತುಲ್ಸಾ ಸೌಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್‌|ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು]] ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿನ [[ಕೇನ್ಸ್ ಬಾಲ್ ರೂಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1930ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಾಬ್ ವಿಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಬಾಯ್ಸ್]] ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಧಳವಾಗಿ "ಕಾರ್ನಗಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್" ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | date=2006-07-15 | url=http://www.tulsaworld.com/business/article.aspx?articleID=060715_Bu_E1_Tulsa51913 | title= Selling Tulsa: Branded | first=John | last=Stancavage | publisher=[[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/business/article.aspx?articleID=060715_Bu_E1_Tulsa51913|archivedate=2007-08-11}}</ref> ಸ್ಟಿಲ್ ವಾಟರ್ ಕಟ್ಟಡವು ದಿವಂಗತ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಬಾಬ್ ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಅವರ [[ರೆಡ್ ಡರ್ಟ್]] ಸಂಗೀತದ ಅಧಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿತು. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಲೆಗಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮದ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ 17 ನೆಯ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿದೆ.<ref name="ok arts">{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=332&Itemid=413| title=Oklahoma - A Great Place to Play|publisher=Oklahoma Department of Commerce|accessdate=2007-08-04}}</ref> ತುಲ್ಸಾದ [[ಫಿಲ್ ಬ್ರೂಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 [[ಲಲಿತಕಲೆ|ಲಲಿತಕಲೆಗಳ]] ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="philbrook">{{cite web | url= http://ase.tufts.edu/arted/MuseumsOklahoma.htm| title= Museums of Oklahoma| publisher= Tufts University | accessdate=2007-08-05}}</ref> ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮ್ ನೋಬಲ್ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ನಾರ್ಮನ್ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಧಾರಿತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ok arts" /> [[ಥಾಮಸ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್‌|ಥಾಮಸ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್‌ನ]] ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು [[ಗ್ರಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಆಫ್ ತುಲ್ಸಾ ದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಗಮನೀಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಮೇರಿಕಾದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇದೆ. ಗಾಜಿನ ಶಿಲ್ಪಿಯಾದ [[ಡೇಲ್ ಚಿಹುಲಿ|ಡೇಲ್ ಚಿಹುಲಿಯ]] ಪ್ರಪಂಚದ ಗಮನೀಯ ಗಾಜಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಮೇರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಭಾಗದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌಬಾಯ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪರಂಪರೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]<ref>{{cite web| url= http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| title= About the Museum| publisher= Oklahoma City Museum of Art| accessdate= 2007-08-04| archive-date= 2007-08-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| url-status= dead}}</ref> ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ok arts" /> ಯಹೂದಿಗಳ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ|ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ]] ಅವಶೇಷಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೆರ್ವಿನ್ ಮಿಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್]] ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ತುಲ್ಸಾ ದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನ|ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ]] ಯಹೂದಿ ಕಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂಡಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.jewishmuseum.net/ | title= Sherwin Miller Museum of Judaism | publisher= Sherwin Miller Museum of Jewish Art | accessdate=2006-04-20}}</ref> === ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Grand Entry Omaha.jpg|thumb|right|ಆಮೇರಿಕಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ "ಮಂತ್ರವೈದ್ಯ" ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆ.]] ಆಮೇರಿಕನ್ ಬಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್<ref>{{cite news | date=2006-09-07 | url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=060907_Ne_A13_State52295 | title=100 and 1: State's centennial is named top-ranked bus-tour destination | first=Brian | last=Barber | publisher=[[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-04 | archiveurl=https://archive.today/20120526202104/http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=060907_Ne_A13_State52295 | archivedate=2012-05-26 | url-status=live }}</ref> 2007 ರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮದ [[ಶತಮಾನ ಉತ್ಸವ|ಶತಮಾನ ಉತ್ಸವವನ್ನು]] ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದು ನವೆಂಬರ್ 16, 2007 ರಂದು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದ 100 ನೇ ವರ್ಷದ ದಿನಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಉತ್ಸವಗಳೂ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ ಮಂತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, [[ಸ್ಕಾಟಿಶ್]] ಜನರ, [[ಐರಿಶ್]], [[ಇಟಾಲಿಯನ್ನ|ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ]].[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿಯನ್ನ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿಯನ್ನರ]], [[ಚೀನಿಯರ]], [[ಜೆಕ್‌|ಜೆಕ್‌ರ]], [[ಯಹೂದ್ಯ|ಯಹೂದ್ಯರ]], [[ಅರಬ್ಬ|ಅರಬ್ಬರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ನ|ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ನರ]], ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ; ಇವು ಸಮುದಾಯಗಳ ಪರಂಪರೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. 10-ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರದಲ್ಲಿ, ನಡೆಯುವ [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಜಾತ್ರೆ]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite news | date=2006-09-11 | url=http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf | title= Oklahoma State Fair Opens September 14| publisher=Oklahoma State Fair | accessdate=2007-08-04|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629222126/http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf|archivedate=2007-06-29}}</ref> ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ [[ಪಾವ್-ವಾವ್‌|ಪಾವ್-ವಾವ್‌ಗಳು]], [[ಏಷಿಯನ್]] ಹಬ್ಬಗಳು, ಮತ್ತು [[ಜೂನ್‍ಂಟೀಂತ್]] ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುವ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಸೋತ್ಸವ]] ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | title=Tulsa State Fair - General Information | publisher=Tulsa State Fair | accessdate=2007-08-25 | archive-date=2007-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070828181706/http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮೇ ಫೆಸ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು 3,75,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಂಜಿಸಿತು.<ref>{{cite news | date=2007-05-21 | first=Leigh | last=Bell | title=Mayfest: Celebrating Downtown: Festival closes after big year | publisher=Tulsa World | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070521_238_A1_hMore10041| accessdate = 2007-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070521_238_A1_hMore10041|archivedate=2007-08-11}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಉತ್ಸವವು ''[[USA ಟುಡೆ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಹತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ''[[ಬಾನ್ ಅಪೆಟಿವ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡಜೆರ್ಮನ್ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | first=Daniel | last=Harrison | title=Top 10: American Oktoberfest Destinations | publisher=Ask Men | url =http://www.askmen.com/fashion/travel_top_ten_100/112c_travel_top_ten.html | accessdate = 2007-05-05}}</ref> ತುಲ್ಸಾ ವಾರ್ಷಿಕ [[Dfest]] ಸಂಗೀತತೋತ್ಸವವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರ್ಮನ್ ನಗರವು ನಾರ್ಮನ್ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರ್ಮನ್ ನಗರವು ಮಿಡೀವಲ್ ಫೇರ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಮನ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 1976 ರಿಂದ ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ನೆಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇದು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮೊದಲ ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅವರಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಓವಲ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷ ಡಕ್ ಪಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದು ಜನ ದಟ್ಟಣೆ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾದ್ದರಿಂದ 2003 ರಲ್ಲಿ ರೀವ್ಸ್ ಪಾರ್ಕಿಗೆ ವರ್ಗವಾಯಿತು. ಮಿಡೀವಲ್ ಫೇರ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಮನ್ ಉತ್ಸವವು "ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾರಾಂತ್ಯ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ದ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಈವೆಂಟ್ಸ್ ಮೀಡಿಯ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನಿಂದ ದೇಶದ 100 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ".<ref>{{cite web | year=2010 | url=http://www.medievalfair.org/index.html | title=Medieval Fair of Norman | publisher=Medieval Fair of Norman | accessdate=2010-02-14 | archive-date=2011-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110727075023/http://www.medievalfair.org/index.html | url-status=dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Seminary Hall.jpg|thumb|left|ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯು ತಹಲೇಖಾದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.]] ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು]], ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಧೆ|ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಿಂದಾಗಿದೆ]]. ಒಕ್ಲಹೋಮದ 631337 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 1849 ಸಾರ್ವಜನಿಕ, [[ಪ್ರೈಮರಿ]], [[ಸೆಕೆಂಡರಿ]] ಹಾಗೂ [[ವೃತ್ತಿಪರ]] ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷ 2006ರಲ್ಲಿ 540 [[ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು.<ref name="OK Education">{{cite web | title = A Look at Education | publisher = Oklahoma State Department of Education | year = 2006 | url = http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | url-status = dead }}</ref> ಶಾಲಾ ವರ್ಷ 2005-06ರಲ್ಲಿ 1,20,122 ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲನಿವಾಸಿ]] ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="NCES">{{Cite web |url=http://nces.ed.gov/pubs2007/2007352.pdf |format=pdf |publisher=IES, National Center for Education Statistics |title=Public Elementary and Secondary School Student Enrollment, High School Completions and Staff from the Common Core of Data, School Year 2005-06}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯವು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಹಣ ದೇಶದಲ್ಲೇ ತಳಭಾಗದ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ 6614 ಡಾಲರ್ ಖರ್ಚುನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿನ 47 ನೇ ಸ್ಧಾನ,<ref name="OK Education" /> ಆದರೆ 1992 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ವೆಚ್ಚ ಬೆಳೆದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 22 ನೇ ಸ್ಧಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Growth in Oklahoma's State Governments 1992-2002 | publisher = University of Central Oklahoma | date = 2006-02-01 | url = http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | format = pdf | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | url-status = dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್‌ಗಾರ್ಟನ್]] ಶಿಕ್ಷಣ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಾದರಿ [[ಮೊದಲ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾಠಶಾಲೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅರ್ಲಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಪ್ರಮಾಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Superintendent Garrett announces Oklahoma #1 in Pre-Kindergarten | publisher = Oklahoma State Department of Education | date = 2004-11-19 | url = http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | url-status = dead }}</ref> [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 29% ಗೆ 2005 ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ಇಳಿದರೂ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಫ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿತ್ತು,<ref>{{cite news| title = Oklahoma's "Kids Count" Ranking Falls Again| publisher = [[KOTV-TV|KOTV]]| date = 2007-07-25| url = http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927214145/http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| url-status = dead}}</ref> ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 3.2% ಇತ್ತು.<ref name="OK Education" /> 2004 ರಲ್ಲಿ [[ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ]] ಪಡೆದ ವಯಸ್ಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು 36 ನೆಯ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದಂತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 85.2% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = High school diploma or higher, by percentage by state | publisher = Statemaster.com | year = 2004 | url = http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | accessdate = 2007-08-20 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927223755/http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| title = Missouri and the Nation| publisher = [[University of Missouri]]| date = 2007-02-09| url = http://www.oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012160129/http://oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| url-status = dead}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಂಸ್ಧೆಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿವೆ. ಇವೆರದೂ ತಲಾ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಶಾಖಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಈ ಎರಡು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ತುಲ್ಸಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ದೇಶದ ಸ್ನಾತಕ ಪೂರ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web| title = America's Best Colleges - 2007| publisher = Oklahoma Education Information System| year = 2007| url = http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮಾತ್ರ ABA ದರ್ಜೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಾಗಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="OK Education 6">{{cite web| title = Princeton review raves TU| publisher = The Collegian| date = 2002-09-24| url = http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| format = pdf| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 11 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web| title =Student Center Financial Aid| publisher =Oklahoma State Regents for Higher Education| year =2008| url =http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| accessdate =2008-04-06| archive-date =2008-03-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20080323062821/http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| url-status =dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಿದೆ]]. ಇದು [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ]]<ref name="NSU demographics" /> ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಧೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ [[ದೃಷ್ಟಿಮಾಪನ]] ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Rare Eye Condition Takes Center Stage At NSUOCO| publisher =Northeastern State University| year =2008| url =http://www.nsuba.edu/news/story.php?1960| accessdate =2008-04-06| archive-date =2019-09-13| archive-url =https://web.archive.org/web/20190913024841/https://www.nsuok.edu/| url-status =dead}}</ref> ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NSU demographics">{{cite web | title =NSU Demographics| publisher = Northeastern State University |year = 2006| url = http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf | format=pdf|accessdate = 2008-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060912105141/http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf|archivedate=2006-09-12}}</ref><ref>{{cite web| title = INBRE Participants| publisher = Oklahoma Idea Network of Biomedical Research Excellence| url = http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| accessdate = 2008-04-06| archive-date = 2008-04-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20080410193841/http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| url-status = dead}}</ref> 2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ರಿವ್ಯೂ]] ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ 122 ಅತಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಆರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು<ref>{{cite web| title = OBU Named to The Princeton Review “Best in the West” list| publisher = [[Oklahoma Baptist University]]| date = 2005-08-26| url = http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808024101/http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| url-status = dead}}</ref> ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾನಗಳಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web| title = Best Value Colleges| publisher = [[Princeton Review]]| date = 2006-03-28| url = http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012153043/http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| url-status = dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು 54 ಪೋಸ್ಟ್-ಸೆಕೆಂಡರಿ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಂತಹ [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕೆರಿಯರ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕೆರಿಯರ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ]] ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="OK Education" /> 2007-2008 ಶಾಲಾ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ 1,81,973 ಸ್ವಾತಕ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, 20,014 ಪದವೀಧರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 4395 ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ 18,892 ಜನ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಯನ್ನು, 5386 ಜನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಮತ್ತು 462 ಜನ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿ ಪರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂದರೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣೆಕ ವರ್ಷದ (1 ಜುಲೈ 2007- 30 ಜೂನ್ 2008) ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 38,278 ಪದವೀಧರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ 68,322 ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|title=Oklahoma Colleges: A Profile of College Degree Programs & Post-Secondary Education in Oklahoma|access-date=2010-05-13|archive-date=2010-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310111128/http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|url-status=dead}}</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಚಿತ್ರ:Memorial Stadium, Smith Football Performance Center and State Farm Center, University of Illinois.jpg|thumb|right|ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು NCAA ವಿಭಾಗ 1 ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ನೆಡೆಸುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜನಪ್ರಿಯಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ; ಇವು [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಅರೆನಾ ಫುಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]], [[ಸಾಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಕಿ]]. ಈ ತಂಡಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ, ತುಲ್ಸಾ, ಎನಿಡ್, ನಾರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ]] [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಥಂಡರ್]] ತಂಡ, ಮತ್ತು [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ]] [[ತುಲ್ಸಾ ಶಾಕ್‌|ತುಲ್ಸಾ ಶಾಕ್‌ಗಳು]] ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದ [[ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕೃತ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ|ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕೃತ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ]]; ಆದರೆ [[ಕಿರು ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ|ಕಿರು ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು]] ಕೆಳಕಂಡತಿವೆ.[[AAA ಮತ್ತು AA ಮಟ್ಟ|AAA ಮತ್ತು AA ಮಟ್ಟದ]] ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದ ಮ್ಯಾನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ಕೇಂದ್ರ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]], ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ, ಆರಿನಾ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ [[AFI]] ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ; ಇವುಗಳನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಯಾರ್ಡ್ ಡಾಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ಟಲನ್ಸ್ ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ಗೆ]] ಆಡುವ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಲೈಟನಿಂಗ್]] ತಂಡವನ್ನು ಸಹಾ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. [[NBA ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲೀಗ್]] ನಡೆಸುವ [[ತುಲ್ಸಾ 66ರ್ಸ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ತುಲ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಸ್ಧಳವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಇನ್ ಡೋರ್ ಡಾಕರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ [[ತುಲ್ಸಾ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್]] ತಂಡಕ್ಕೋ ನಗರದ ಪೋಷಣೆ ಇದೆ.<ref>{{cite news | date=2007-07-29 | url=http://www.tulsaworld.com/sports/article.aspx?articleID=070729_2_B2_hTheT26273| title= Pro soccer: Soccer comes to Tulsa| first = Glenn | last = Hibdon| publisher= [[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/sports/article.aspx?articleID=070729_2_B2_hTheT26273|archivedate=2007-08-11}}</ref> ಎನಿಡ್ ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ನಗರಗಳು [[USBL]] ಮತ್ತು [[CBA]] ಲೀಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಡುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ದಾತರಾಗಿವೆ. 2005 ರಲ್ಲಿ [[ಕೆಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತ|ಕೆಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ]] ಎರಡು ಸ್ಪರ್ಧಾ ಋತುಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಫೋರ್ಡ ಸೆಂಟರ್]] ತಮ್ಮ ತಂಡ ಪುನರ್ ಸ್ಧಾಪನೆಯಾದಾಗ NBA ಯ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹೋರ್ನೆಟ್ಸ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯ ಲೀಗ್ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡವಾಯಿತು.<ref name="Forbes NOK">{{cite web | date=2007-01-25 | url=http://www.forbes.com/lists/2006/32/biz_06nba_New-Orleans-Hornets_328959.html| title= BA Team Valuations - #29 New Orleans Hornets| publisher=PGA | accessdate=2007-08-05}}</ref> ಜುಲೈ 2008 ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದರ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಪಡೆದ [[ದಿ ಸಿಯಾಟಲ್ ಸೂಪರ್ ಸಾನಿಕ್]] ತಂಡವು [[ಕ್ಲೇಟನ್ ಬೆನೆಟ್]] ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರಗೊಂಡ]] ಆಟಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಫೋರ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವವು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಥಂಡರ್]] ತಂಡವು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖ್ಯ ತಂಡವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2008030229_sonitrial02.html | title=Sonics, city reach settlement | work=The Seattle Times | date=2008-07-02 | accessdate=2008-07-02}}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಲೇಜುಗಳ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸೂನರ್‌ ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕೌಬಾಯ್ಸ್]] ತಂಡಗಳ 60,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಮೇರಿಕೆಯ ಫುಟ್ ಬಾಲ್]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸರಾಸರಿ 84,541 ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪೈಕಿ13 ನೇ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web| title = Oklahoma Sets New Attendance Record| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| accessdate = 2007-11-04| archive-date = 2010-07-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20100701082051/http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| url-status = dead}}</ref> ಈ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಲವಾರು ಸಲ [[ಬೆಡ್‌ಲಾಮ್ ಸರಣಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತವೆ; ಇವು ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. "ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು [[NCAA]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಸಂಸ್ಧೆಯ ಅತಿ ಉಚ್ಛಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ವಿಭಾಗ I]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ತುಲ್ಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web| title = NCAA Members by State| publisher = [[NCAA]]| url = http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| accessdate = 2007-08-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20051125223302/http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| archivedate = 2005-11-25| url-status = live}}</ref> ''[[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒಕ್ಲಹಾಮಾ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹಾಮ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳನ್ನು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref name="top sports">{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 1-10| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20070822222732/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 11-100| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2008-10-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20081017150320/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| url-status = dead}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯ ರಾಜ್ಯದ 12 ಸಣ್ಣ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಅಥವಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೂನರ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ NAIA ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| year = 2005| title = Member Institutions| publisher = [[National Association of Intercollegiate Athletics|NAIA]]| url = http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2011-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722042452/http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| url-status = dead}}</ref> ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ [[LPGA]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತುಲ್ಸಾದ ಸಿಡಾರ್ ರಿಡ್ಜ ಕೌಂಟಿಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನೆಡೆಯುವ [[PGA]] ಅಥವಾ [[LPGA]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತುಲ್ಸಾದ [[ಸದರನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಓಕ್ ಟ್ರೀ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾದ ಸಿಡಾರ್ ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web| title = Oklahoma's Top 10 Private Golf Courses| publisher = Tulsaweb| url = http://www.tulsaweb.com/Golf/Private.htm| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20070806060137/http://tulsaweb.com/Golf/Private.htm| url-status = dead}}</ref> ದೇಶದ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಗಾಲ್ಫ ಅಂಗಳ ಹೊಂದಿರುವದೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಸದರನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಧೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಗಾಲ್ಫ [[PGA ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|PGA ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು]] ಆಯೋಚಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 2007 ರ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವೂ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಎಂದರೆ 2001 ರ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮೂರು U.S.ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.pga.com/pgachampionship/2007/news/20060228_history.html| title= Southern Hills Country Club is rich in History | publisher=[[Professional Golfers' Association of America|PGA]] | accessdate=2007-08-05}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಡಿಯೋ|ರೋಡಿಯೋಗಳು]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ಯಾನಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ [[ಗಯಮೋನ್]] ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೋಡಿಯೋವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | publisher=Guymon Rodeo Foundation | title=Rodeo History | accessdate=2007-05-02 | archive-date=2007-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070516235959/http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | url-status=dead }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:tulsacancertreatmentcenter.jpg|thumb|left|ಆಮೇರಿಕಾದ ನೈರುತ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಕರ್ಯವು ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿದೆ.]] 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುದಾನ ಪಡೆದ 21ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯದಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಾದ ವೆಚ್ಚ $75,801,364 ರೋಗ [[ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆ|ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆಗಳು]], [[ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾನೆ|ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾನೆಗೆ]] ಸನ್ನದಾಗಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣಗಳ ಅನುದಾನ ಪಡೆದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಾಬುಗಳು.<ref name="oklahoma health 2">{{cite web| title = Health Report: Oklahoma| publisher = Trust for America's Health| url = http://healthyamericans.org/state/index.php?StateID=OK| accessdate = 2007-08-02}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಯಿಲೆಗಳ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಸಮನಾಗಿದ್ದು [[ಆಸ್ತಮಾ]], [[ಡಯಾಬೆಟಿಕ್ಸ್]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ|ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಗಳಿಂದ]] ನರಳುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲೆ ಇದೆ.<ref name="oklahoma health 2" /> ವರ್ಷ 2000 ದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿನ ರೋಗ ನಿಧಾನಿಕ ವೈದ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 45ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಗೆ, ನರ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ, ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಾಸಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 12 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಿತು.<ref>{{cite web| title = State health workforce profiles:Oklahoma| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = ftp://ftp.hrsa.gov/bhpr/workforce/summaries/Oklahoma03.pdf| format = pdf| accessdate = 2007-08-02}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತುಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25% ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ 18 ರಿಂದ 64 ವಯೋಮಾನದ ನಾಗರೀಕರು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 5ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದರ.<ref>{{cite web| title = Health insurance, lack of coverage among adults: State, 2002-2005| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| accessdate = 2007-09-08| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012213905/http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮಗರ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು [[ಸ್ಧೂಲತೆ]] ಹೊಂದಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಧೂಲದೇಹಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಐದನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರೆ 30.3% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಧೂಲತೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಅಥವಾ ಸ್ಧೂಲವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Oklahoma Health">{{cite web| title = U.S. Obesity Trends| publisher = Centers for Disease Control and Prevention| url = http://www.cdc.gov/obesity/data/trends.html | accessdate = 2009-09-12}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜು ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಧೆಯಿಂದ [[Iನೇ ಮಟ್ಟದ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಕೇಂದ್ರ|Iನೇ ಮಟ್ಟದ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು]] ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರ]] ಮೈದಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ.<ref>{{cite web| title = OU Medical Center Employment Opportunities| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| title = Trauma One Center| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| url-status = dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ ದಿ ರೀಜನಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ದಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಮೇರಿಕ]] ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ 4 ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ತಿ ನೈರುತ್ಯ ಆಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| title=Southwestern Regional Medical Center| publisher=[[Cancer Treatment Centers of America]]| accessdate=2007-05-07| archive-date=2007-10-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20071010160608/http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| url-status=dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮೂಳೆ ಸಂಬಂಧಿ]] ಬೋಧನಾ ಸೌಕರ್ಯ ಹೊಂದಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಾಗಿದ್ದು; ಇದು [[ನರವಿಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌಕರ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| title=Tulsa Regional Medical Center Changes its name to OSU Medical Center| publisher=[[Oklahoma State University]]| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071013231828/http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| title=Basic Biomedical Research in the OSU College of Osteopathic Medicine| publisher=[[Oklahoma State University]]| accessdate=2007-08-02| archive-date=2006-09-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20060901125105/http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| url-status=dead}}</ref> == ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|List of radio stations in Oklahoma|List of television stations in Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:TulsaWorld.jpg|thumb|right|upright|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ, ದಿ ತುಲ್ಸಾ ವರ್ಲ್ಡ್ 189,789ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಸರಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="world"/>]] [[ನೀಲ್ಸನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಧೆ|ನೀಲ್ಸನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಧೆಯು]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ, ಕ್ರಮವಾಗಿ 45ನೆಯ ಮತ್ತು 61ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾದ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ಲಾಟನ್ [[ವಿಚಿಟಾ ಫಾಲ್ಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ಅನ್ನು ದೇಶದ 144ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url= http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title= 210 Designated Market Areas - 03-04 |publisher= Nielsen Media |accessdate= 2007-08-06 |archive-date= 2006-05-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status= bot: unknown }}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಪ್ರಸಾರವು 1949ರಲ್ಲಿ K ಫಾರ್ TV (ಅಂದಿನ WKY-TV)ಯಿಂದ ಮತ್ತು [[KOTV-TV|KOTV-TVಯಿಂದ]] ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url= http://www.tulsatvmemories.com/tvthesi2.html|title= Historical Highlights of Television in Tulsa, Oklahoma | publisher = Tulsa TV History| accessdate=2007-08-06}}</ref> ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಮೇರಿಕನ್ ಟಿವಿ [[ಪ್ರಸಾರಣ ಜಾಲಗಳು]] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| title=U.S. Television Stations in Oklahoma| publisher=Global Computing| accessdate=2007-08-06| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927064302/http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ಈಗ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ [[ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ|ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ''[[ದಿ ಒಕ್ಲಹೋಮನ್‌]]'' ‍ವು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ 215,102 ಓದುಗರನ್ನೂ, ಭಾನುವಾರದಂದು 138,262 ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ 48 ನೆಯ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ''[[ತುಲ್ಸಾ ವರ್ಲ್ಡ್]]'' ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ 138,262 ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರದಂದು 189,789 ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದ ಪರಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿ 77 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="world">{{cite web | title=2006 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation | publisher=BurrellesLuce | url=http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | format=pdf | accessdate=2007-08-06 | year=2006 | archive-date=2015-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150722124337/http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | url-status=dead }}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆ ''ಚಿರೋಕಿ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್'' 1844 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, [[ಚಿರೋಕಿ]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ok newspapers" /> 2006ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ 220 ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿದ್ದು, 177 ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು 48 ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="ok newspapers">{{cite web | title=History of Newspapers in Oklahoma| publisher=Oklahoma Historical Society | url=http://www.okhistory.org/research/collections/news_history.html | accessdate=2007-08-06 }}</ref> ಎರಡು ದೊಡ್ಡ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ]] ಜಾಲಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವೆಂದರೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]]. 1955 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = About OPR | publisher = Oklahoma Public Radio | url = http://www.kosu.org/aboutus.html | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.kosu.org/aboutus.html | url-status = dead }}</ref> ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ 14 ಸ್ಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಸರಣ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡಿ 400 ಗಂಟೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = PRI factsheet | url = http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | publisher = Public Radio International | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070813085828/http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | url-status = dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ WKY, ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ 1920 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ KRFW [[ಬ್ರಿಸ್ಟೊ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ನಂತರ ತುಲ್ಸಾಗೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರಗೊಂಡು 1927 ರಲ್ಲಿ [[KVOO]] ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = Oklahoma Fun Facts | url = http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | publisher = Legends of America | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2006-11-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061107223915/http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | url-status = dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಧಾನೀಯ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಜಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಿಂದ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web | year = 2006 | title = Complete List of Radio Stations in the State of OK | url = http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | publisher = On the Radio.net | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824110916/http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]], [[ಏಶಿಯನ್]] ಭಾಷೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಜಾಲವಾದ [[TBN]] ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ತಿ TBN ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಶಾಖೆಯನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ 1980 ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿತು. {{Citation needed|date=July 2009}} == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:Will Rogers Turnpike.jpg|thumb|left|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ತುಲ್ಸಾದ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಸಾಗುವ ವಿಲ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್.]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸಾರಿಗೆಯು ಆಧಾರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗಳಾದ [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]], ಅಂತರ ನಗರ ರೈಲುಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ಸರಣಿಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಸರಕು ವರ್ಗಾವಣೆ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮೂರು [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ|ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಉಪ ಹೆದ್ದಾರಿ|ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಉಪ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ, [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 35]] ಯು, [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 44]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 40|ಅಂತರರಾಜ್ಯ 40ನ್ನು]] ಅಡ್ಡ ಹಾಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಂಧಿ ಸ್ಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="roads okla" /> 12,000 ಸಾವಿರ ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾದ (19,000 ಕಿ.ಮೀ ) ರಸ್ತೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ [[ಸಂಚಾಲಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳು]], ಹತ್ತು ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಗಳು,<ref name="roads okla">{{cite web| title = Transportation in Oklahoma City| publisher = Oklahoma City Chamber of Commerce| year = 2007| url = http://www.okcchamber.com/page.asp?atomid=128| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012202546/http://okcchamber.com/page.asp?atomid=128| url-status = dead}}</ref> ಮಹುದೂರ ವಾಹನ ಚಾಲಿಸಬಹುದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಬಹು ಉದ್ದವಾದ ಮಾರ್ಗ- 66 ಸಹಾ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | title=Route 66 - Facts and Trivia | publisher=Legends of America | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2007-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070809135444/http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | url-status=dead }}</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ, ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ 44 ಯು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಜನನಿಬಿಡ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ 131,800 ಕಾರುಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | year=2005 | url=http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf| title=2005 Annual Average Daily Traffic | format=PDF | publisher=Oklahoma Department of Transportation | accessdate=2007-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614044129/http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf|archivedate=2007-06-14}}</ref> 2007 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖೆಯ ಅಸಕ್ಷಮ -ರಚನೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸುಮಾರು 6300 ಸೇತುವೆಗಳು ರಿಪೇರಿ ರಹಿತವಾಗಿದ್ದವು, 127 ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗೆ ಗುಂಟ ಇದ್ದ ಸೇತುವೆಗಳೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite news| first=Randy|last=Ellis|date=2007-08-03|url= http://newsok.com/article/3097777| title= In Oklahoma: We are worst in the nation| publisher=The Daily Oklahoman| accessdate=2007-09-01}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-oklahoma.PNG|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಭೂಪಟವು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ದರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ವಿಲ್ ರೋಜರ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ, ವಾರ್ಷಿಕ 3.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| year=2005| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| title=Passenger Trends| publisher=Oklahoma City Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2010-10-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101006181854/http://flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| url-status=dead}}</ref> [[ತುಲ್ಸಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಾಯುನಿಲ್ದಾಣ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯೋಗದ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| title=Tulsa International Airport - Airline Information| publisher=Tulsa Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811213829/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| title=Will Rogers World Airports - Airline Information| publisher=Oklahoma City Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801001520/http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| url-status=dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ ರಿವರ್ ಸೈಡ್-ಜೋನ್ಸ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು 235,039 ಉಡ್ಡಯನ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| title=Riverside Jones Airport| publisher=Tulsa Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2011-08-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20110822190220/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯೋಗದ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.okairports.com/airports.html| title=Airports of Oklahoma| publisher=Oklahoma Airport Operators Association| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okairports.com/airports.html| url-status=dead}}</ref> [[ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌|ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನ]] [[ಹಾರ್ವಲ್ಯಾಂಡ್ ಫ್ಲೈಯರ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರೈಲ್ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಿಂದ]] [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಫೋರ್ಟವರ್ಥ|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಫೋರ್ಟವರ್ಥವರೆಗೆ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ಟಲ್ಯಾಂಡ್ ಫೈಯರ್ ನಿಂದ [[ತುಲ್ಸಾ|ತುಲ್ಸಾಕ್ಕೆ]] ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ಶಾಸಕರು 2007ರಲ್ಲಿ ಯಾಚಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| first=Brian|last=Barber|url= http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577| title= Federal matching funds may help bring Amtrak to Tulsa | publisher=Tulsa World| accessdate=2007-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927002646/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577|archivedate=2007-09-27}}</ref> [[ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಸೋಗಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾ|ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾಗಳು]] ನದಿಗಳ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆರುವ ಎರಡು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಒಳನಾಡು ಬಂದರುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದಿ ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಏಕೈಕ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಡಗು-ಸಾಮಾಗ್ರಿ ಸಾಗಿಸುವ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗರ ಮುಖಾಂತರ ಮಾಲು ಸಾಗಿಸುವ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು ಇದು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಸರಕನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year= 2005 | url= http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | title= Live in Tulsa | publisher= Tulsa Chamber of Commerce | accessdate= 2007-07-14 | archive-date= 2007-05-25 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070525155014/http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | url-status= dead }}</ref><ref name="Tulsa Port News" /> ಎರಡೂ ಬಂದರುಗಳು [[ಮೆಕ್ ಕ್ಲಿನಾರ್-ಕೇರ್]] [[ಅರ್ಕಾನ್ಸಸ್]] ನದಿ ಜಲಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಲ್ಸಾ ಮತ್ತು ಮಸ್ಕೋಗೀ ಮತ್ತು [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]] ನಡುವಿನ ನೌಕಸಾರಿಗೆಯನ್ನು [[ವರ್ಡಿಗ್ರಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅರೆಕಾನ್ಸಸ್]] ನದಿಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref name="Tulsa Port News">{{cite web | url= http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | title= What's new at the port? | publisher= Tulsa Port Authority | accessdate= 2007-07-30 | archive-date= 2007-07-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070714184501/http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | url-status= dead }}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {{Main|Government of Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma State Capitol.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರವು, ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ.]] [[ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ|ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ]] ಮಾದರಿಯಂತೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು [[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ]] ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2006 | publisher=GoveEngine.com | accessdate=2007-07-31 | url=http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | title=State Government - Oklahoma | archive-date=2007-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070814011012/http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ, ಸ್ಧಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ [[77 ಕೌಂಟಿಗಳ|77 ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="Topography of Oklahoma" /> [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಹುಮತವಿರುವ ಮತದಾರವಾಗಿರುವ [[ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ|ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ]].<ref name="voters" /> ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು, [[ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಧಿಕಾರ|ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಧಿಕಾರವಿರುವ]] ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ === {{See also|Governor of Oklahoma||Oklahoma Legislature|Oklahoma Supreme Court}} [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಶಾಸನಸಭೆ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಶಾಸನಸಭೆಯ]] [[ಸೆನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ|ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಿಂದ]] ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಹಣ ಎತ್ತುವ ಹಾಗೂ ವಿತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಾವಧಿ ಇರುವ 48 ಸದಸ್ಯರು, ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 2 ವರ್ಷ ಕಾರ್ಯಾವಧಿ ಇರುವ 101ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಒಟ್ಟು ಸೇವಾಧಿಗೆ ಮಿತಿ ಹಾಕಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref name="Oklahoma Government 2" /><ref>{{cite web| publisher=U. S. Term Limits| accessdate=2007-08-09| url=http://www.ustl.org/leglong.html| title=Legislative Longevity Limits| archive-date=2007-09-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20070920054851/http://www.ustl.org/leglong.html| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯು, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟು]], [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಅಪರಾಧ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಅಪರಾಧಗಳ]] ಮೇಲ್ಮನವಿ ಕೋರ್ಟು ಹಾಗೂ 1 ಕೌಂಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇವೆಗಾಗಿ 77 ಜಿಲ್ಲೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕೋರ್ಟ್ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಹಂತದ ಎರಡು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲವು ನಾಗರೀಕ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಅಪರಾಧಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲವು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಕೋರ್ಟುಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಕೋರ್ಟುನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಾಮಕರಣ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಿಸಿನಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನಿಯುಕ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ಇವರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪುನಃ ಆಯೋಗದ ಮತದಾನವಾಗಬೇಕು.<ref name="Oklahoma Government 2">{{cite web | date=2007-06-07 | publisher=Netstate| accessdate=2007-08-01 | url=http://www.netstate.com/states/government/ok_government.htm| title=Oklahoma State Government}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Senate chamber of the Oklahoma Senate, Oklahoma City, Oklahoma.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಸೆನೇಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಸೆನೇಟ್ ಚೇಂಬರ್ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.]] ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], ಅವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಮುಖ್ಯಸ್ಧರಾದ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಶಾಖೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರೇ [[ಎಕ್ಸ್ ಅಫಿಷಿಯೊ]], [[ಫೆಡರಲ್]] ಸರ್ಕಾರವು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕ್ಷಕ ದಳ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕ್ಷಕ ದಳಕ್ಕೆ]] [[ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ|ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ]]. ಇವರು ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಾದ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ [[ವೀಟೋ]] ಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯ-ವ್ಯಯ ಪತ್ರವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು. ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನುಗಳು ಜಾರಿಯಾಗುವ ಹಾಗೆ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| date=1995-12-01| publisher=Governor's Commission| accessdate=2007-08-06| url=http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| title=Report of the Governor's Commission on Government Performance| archive-date=2007-08-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| url-status=dead}}</ref> === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ === ರಾಜ್ಯವನ್ನು 77 [[ಕೌಂಟಿಗಳ|ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನಾಗಿ]] ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೌಂಟಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೂರು ಚುನಾಯಿತ ಕಮೀಶನತುಗಳ ಸಮಿತಿ, ಒಬ್ಬ ತೆರಿಗೆ ಅಂದಾಜುದಾರ ಗುಮಾಸ್ತ, [[ಕೋರ್ಟು ಗುಮಾಸ್ತ]], [[ಖಜಾಂಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಶರೀಫ|ಶರೀಫರಿರುತ್ತಾರೆ]].<ref>{{cite web| date=2006-01-06| publisher=Government of Oklahoma| accessdate=2007-08-01| url=http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| title=List of County Officers| archive-date=2007-05-31| archive-url=https://web.archive.org/web/20070531193042/http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ|ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯು]] ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಕಾರಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೌಂತಿ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ನಗರಗಳ ಅಥ ಅನಧಿಕೃತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಶಾಸಕೀಯ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೌಂಟಿ ಹಾಗೂ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರಗಳೆರಡೂ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೋಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಧೆ ನೇಮಿಸುವ ಚುನವಣೆ ಏರ್ಪಡಿದುವ ಮತ್ತು ಅಪತ್ ಕಾಲ ಎದುರಿಸುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="citygov" /><ref>{{cite news| first=Don| last=Diehl| url=http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| date=2007-07-24| title=Metro About Jenks population figures... doubled in size since 2000 census| publisher=Neighbor Newspapers| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-09-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015351/http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| url-status=dead}}</ref> ಇತರೆ ಸ್ಧಾನೀಯ ಸರಕಾರದ ಘಟ್ಟಗಳೆಂದರೆ [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]], ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜಲವಿಭಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಶೇಷ ಉಪಯೋಗಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತು ಆಮೇರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲನಿವಾಸಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾವಲು ಪ್ರದೇಶ]], ಆಮೇರಿಕೆಯ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರುವಂತೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಾದ ಪುರಸಭೆ ಕೌಂಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅರೆ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘಟಕಗಳೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡಿದೆ ಇವುಗಳು ಕಾರ್ಯಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹಾಗೂ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನದವರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳ ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅದು ಅವುಗಳ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಅಥವಾ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. <ref>{{cite news |first=Robert|last=Henry| url=http://www.oscn.net/applications/oscn/DeliverDocument.asp?CiteID=61934| date=1989-03-22|title= Oklahoma Attorney General's Opinions: Question Submitted by: The Honorable Enoch Kelly Haney, Oklahoma State Senate| publisher= The Oklahoma State Courts Network | accessdate=2007-08-21}}</ref><ref>{{cite news|first=Lindsay|last=Robertson|url=http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|year=2001|title=Native Americans and the Law: Native Americans Under Current United States Law|publisher=[[University of Oklahoma]]|accessdate=2007-08-21|archive-date=2012-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416012037/http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:OK-districts-108.JPG|thumb|right|ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದಲ್ಲಿ ಇವೆ.]] === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ === {{Main|Politics of Oklahoma}} {| class="wikitable sortable " border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=40&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Oklahoma|publisher=US Election Atlas|accessdate=December 29, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !ವರ್ಷ ![[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ![[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.65%''' ''960,165'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.35% ''502,496'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.57%''' ''959,792'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.43% ''503,966'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.31%''' ''744,337'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|38.43% ''474,276'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''48.26%''' ''582,315'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.45% ''488,105'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''42.65%''' ''592,929'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.02% ''473,066'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''57.93%''' ''678,367'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|41.28% ''483,423'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''68.61%''' ''861,530'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|30.67% ''385,080'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.50%''' ''695,570'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.97% ''402,026'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''49.96%''' ''545,708'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|48.75% ''532,442'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''73.70%''' ''759,025'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|24.00% ''247,147'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''47.68%''' ''449,697'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|31.99% ''301,658'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.25% ''412,665'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.75%''' ''519,834'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''59.02%''' ''533,039'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.98% ''533,039'' |} ಬಹು ಮತಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತದಾರರು [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಜ್ಯವು ಕಟ್ಟಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಂದಾಯಿತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತರಾದರೂ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 1968ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಅದ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದೆ. 2004-2008 ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್ W ಬುಷ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕೈನ್]] ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ರಾಜ್ಯದ 65% ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. 2008ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಕೈನ್‌ಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮಾತ್ರ.<ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| title=Presidential Election of 2004 in Oklahoma| work=Oklahoma State Election Board| publisher=Oklahoma State Election Board| format=pdf| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-09-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070926005521/http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| url-status=dead}}</ref> [[2000ದ ಜನ ಗಣತಿ|2000ದ ಜನ ಗಣತಿಯ]] ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆರರಿಂದ ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರತಿ [[ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ|ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವನು. [[110ನೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]](2007-2009) ಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಆಗದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ ರಿಪಬ್ಲಕನ್ನರೂ ಒಬ್ಬ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ U.S. ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು [[ಜಿಮ್ ಇನ್‌ಹೋಫ್]] ಮತ್ತು [[ಟಾಮ್ ಕಬರ್ನ್]], ಮತ್ತು ಇದರ U.S. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು [[ಹಾನ್ ಸುಲ್ಲಿವನ್]] (R-OK-1), [[ಡ್ಯಾನ್ ಬೋರೆನ್]] (D-OK-2), [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಡಿ. ಲುಕಾಸ್]] (R-OK-3), [[ಟಾಮ್ ಕೋಲ್]] (R-OK-4), ಮತ್ತು [[ಮೇರಿ ಫಾಲಿನ್]] (R-OK-5). {{Further|[[Political party strength in Oklahoma]]}} == ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == {{See also|List of cities in Oklahoma|List of towns in Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma City Skyline from I-35 (cropped).jpg|left|225px|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.]] 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 549 ನಗರ ಮತ್ತು ಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಗರಗಳು 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 40 ಪುರಗಳು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು. [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ]] ನಗರಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ [[ಐವತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ|ಐವತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ಆಗಿವೆ. 58% ರಷ್ಟು ಒಕ್ಲಹೋಮನರು [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಅಥವಾ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಅರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರದೇಶ]] ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ನೀಡಿದೆ.<ref name="metros" /><ref>{{cite web| url=http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| title=State and County Quickfacts - Metropolitan Statistical Area| publisher=[[United States Census Bureau]]| accessdate=2007-07-15| archive-date=2007-07-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070711042345/http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರವು 2007ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]] 1,269,907 ಜನರಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ತುಲ್ಸಾ|ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ತುಲ್ಸಾವು]] 905,755 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="metropop08">{{cite news | date=2008-03-27 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115 | title= Stillwater's growth tops in Oklahoma| first = Rhett | last = Morgan| publisher= Tulsa World | accessdate=2008-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919181031/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115|archivedate=2008-09-19}}</ref> 2005 ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯೆ, ತುಲ್ಸಾದ [[ಹೊರವಲಯ|ಹೊರವಲಯಗಳಾದ]] [[ಜೆಂಕ್ಸ್]], [[ಬಿಕ್ಸ್‌ಬಿ]], ಮತ್ತು [[ಓವಾಸ್ಸೊ|ಓವಾಸ್ಸೊಗಳು]] ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ 47.9, 44.56, ಮತ್ತು 34.31, ಶೇಕಡಾವಾರು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Ok cities" /> [[ಚಿತ್ರ:Tulsa Skyline.jpg|right|thumb|ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾವು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು 2007ರಂತೆ ಹೀಗಿವೆ: [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರ]] (547,274), [[ತುಲ್ಸಾ]] (384,037), [[ನಾರ್ಮನ್]] (106,707), [[ಲಾಟನ್]] (91,568), [[ಬ್ರೋಕನ್ ಆರೋ]] (90,714), [[ಎಡ್ಮಂಡ್]] (78,226), [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ ನಗರ]] (55,935), [[ಮೂರೆ]] (51,106), [[ಎನಿಡ್]] (47,008), ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಿಲ್‌ವಾಟರ್]] (46,976). ರಾಜ್ಯದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ನಗರ ಮಾತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೆನ್ಸನ್ ಬ್ಯೂರೊ ದೃಢೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅಂಕಿಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ[[ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌|ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌ನ]] ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜ್ಯದೆಡೆ ಹರಡಿದೆ.<ref name="Ok cities">{{cite web| title = Oklahoma Census Data Center News| publisher = Oklahoma Department of Commerce| month = July | year = 2007 | url = http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf|format=pdf| accessdate = 2007-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074217/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪುರಸಭೆಗಳ ನಿಯಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ: ನಗರಗಳು ಇವು 1000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿವೆ.ಪಟ್ಟಣಗಳು 1000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಸಂಸ್ಧೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶದಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಶಾಸನಾತ್ಮಕ]], [[ನ್ಯಾಯಾಂಗಿಕ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಗರಗಳು [[ಮೇಯರ್-ಸಮಿತಿ]], [[ಕೌನ್ಸಿಲ್- ಮ್ಯಾನೇಜರ್]] ಅಥವಾ [[ಮಹಾಮೇಯರ್]] ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಬಹುದು ಆದರೆ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಒಬ್ಬ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಧೆ ಮುಖಾಂತರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.<ref name="citygov">{{cite web |year=2005| url= http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/12-muni.pdf | title=Oklahoma Municipal Government | publisher=Oklahoma Department of Libraries | format=pdf| accessdate=2007-08-07}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == <!-- {{USCensusPop |1890 = 258657 |1900 = 790391 |1910 = 1657155 |1920 = 2028283 |1930 = 2396040 |1940 = 2336434 |1950 = 2233351 |1960 = 2328284 |1970 = 2559229 |1980 = 3025290 |1990 = 3145585 |2000 = 3450654 |estyear = 2009 |estimate = 3687050 }} --> {{Main|Demographics of Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma population map.png|thumb|left|ಡೆನ್ಸಿಟಿ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] 2005ರ ಪೂರ್ವಿಕರ ರಚನೆಯಂತೆ 14.5% [[ಜರ್ಮನ್]], 13.1% [[ಅಮೆರಿಕನ್]], 11.8% [[ಐರಿಶ್]], 9.6% [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], 8.1% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]], ಮತ್ತು 11.4% [[ನೇಟೀವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]], 7.9% [[ಚೆರೋಕಿ|ಚೆರೋಕಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು 3,642,361ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref name="2008pop">{{cite web|date=2009-12-09|url=http://www.ers.usda.gov/statefacts/ok.htm|title=State Fact Sheets: Oklahoma|work=Economic Research Service|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=2010-03-28|archive-date=2007-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM|url-status=dead}}</ref>,<ref>{{cite web| year=2005| url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| title=Oklahoma - Selected Social Characteristics| publisher=[[United States Census Bureau]]| accessdate=2007-08-19| archive-date=2020-02-11| archive-url=https://archive.today/20200211182230/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| url-status=dead}}</ref><ref name="demo" /> ಅಲ್ಲದೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು 8.1%ಗಳಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="Oklahoma QuickFacts" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 2002 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಅಂದಾಜು 395,219 ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ದೇಶದ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶೇಕಡವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="demo">{{cite web | year=2002 | url=http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf | title= The American Indian and Alaska Native Population: 2000| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|accessdate=2007-08-05}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ 4.7% ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಾಗರೀಕರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು,<ref>{{cite web | url=http://www.fairus.org/site/PageServer?pagename=research_researchd66d| title=Immigration Impact:Oklahoma | publisher = Federation for American Immigration Reform | accessdate = 2007-11-17}}</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶೇಕಡವಾರು ಸಂಖ್ಯೆ 12.4% ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| title = National Selected Social Characteristics| publisher = U.S. Census Bureau| year = 2005| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2020-02-12| archive-url = https://archive.today/20200212212315/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಸ್]] ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದ [[ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿ|ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ]].<ref>{{cite web| title = statecenters | publisher = U.S. Census Bureau | year = 2000 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | accessdate = 2007-08-05}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನರ ತಲಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ 37 ನೆಯದಾಗಿದ್ದು $32,210, ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶದ ಮೂರನೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಲಾ ಆದಾಯವಾದರೂ,<ref name="pci">{{cite web| date=2007-03-27| url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| title=State Personal Income 2006| publisher=[[United States Department of Commerce]]| accessdate=2007-08-05| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZXizJqv?url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| url-status=dead}}</ref> ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಸೂಚಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.okcommerce.gov/index.php?ption=content&task=view&id=330&Itemid=411 | title= More or Less | work=Oklahoma Chamber of Commerce| publisher= Oklahoma Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-05}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾದ]] [[ನೈಕೋಲ್ಸ್ ಹಿಲ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಆದಾಯ $73,661, [[ತುಲ್ಸಾ ಕೌಂಟಿ]] ಗರಿಷ್ಠ ತಲಾ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Ok cities" /> 2006ರಲ್ಲಿ 6.9% ನಷ್ಟು ಒಕ್ಲಹೋಮನ್ನರು 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದು 25.9%, 18ರ ಒಳಗೆ 13.2% ನಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 50.6%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಇದೆ. ರಾಜ್ಯದ ತೆರಿಗೆ ಅಂತರಜಾಲ http://www.tax.ok.gov/mla/mla-index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527195131/http://www.tax.ok.gov/mla/mla-index.html |date=2010-05-27 }} ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಯಾವ ನಗರ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು "U","X" ಅಥವಾ "Z" ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಧರ್ಮ === ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು "[[ಬೈಬಲ್ ಬೆಲ್ಟ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾಕ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬೈಬಲ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]], [[ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್]], ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟೆಂಟ|ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟೆಂಟರಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಈ [[ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ|ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ]] [[ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶವು]] ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ತುಲ್ಸಾ, ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ, ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ಓರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಓರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು]] ಇಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತುಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು "[[ಬಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೈಬಲ್ ಬೆಲ್ಟ್]]"ಗಳಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070121104922/http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archivedate=2007-01-21 | title=Jewish Life in the Bible Belt| first=Thursday | last=Bram | publisher=New Voices Magazine| accessdate=2007-08-05}}</ref><ref>{{cite news | date=2007-04-29 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion | title=Minister’s book plunges into cultural issues| first=Bill | last=Sherman | publisher=Tulsa World| accessdate=2007-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008043908/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion|archivedate=2007-10-08}}</ref> [[ಪೆವ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ|ಪೆವ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಕಡಾ 80ರಷ್ಟು ಜನರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು -ಶೇಕಡಾ 85ರಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒಕ್ಲೊಹೋಮನ್ಸ್ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಂ‌|ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಂ‌ಗೆ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌‌‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion2">{{cite web | url=http://religions.pewforum.org/maps | title=U.S. Religious Landscapes Survey| publisher=The Pew Forum on Religion and Life| accessdate=2008-04-22}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:BostonAvenueMethodist.jpg|thumb|right|ತುಲ್ಸಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ]] ಅನುಯಾಯಿಗಳ 73 ಮುಖ್ಯ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಧೆಗಳ 5,854 ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಂಡಗಳು 1578 ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 967,223 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್|ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನಿಂದ]] 1 ಚರ್ಚ್ 6 ಸದಸ್ಯರಿರುವ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೋಲಿ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೋಲಿ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ]] ವರೆಗೂ ಹರಡಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್‌ವೆನ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೆಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೆಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚಿಗೆ]] 322,794 ಸದಸ್ಯರು, [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿ|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ]] 168,625 ಸದಸ್ಯರು, [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್]] 88,301 ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು [[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಟಿಸ್ಟ್‌|ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ಗೆ]] 83,047 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion">{{cite web| url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| title=State Membership Report - Oklahoma| publisher=Association of Religion Data Archives| accessdate=2007-08-05| archive-date=2010-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101206121442/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| url-status=dead}}</ref> ವರ್ಷ 2000ದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5000 [[ಯಹೂದಿಗಳು]], 6000 [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]], ಇದ್ದು ಇವರು ತಲಾ 10 ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="religion" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಚನೆ:<ref name="religion" />{{ref label|note01|A|^}} * [[ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್]] [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] – 53% * [[ಮೆಯಿನ್ಲೈನ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] – 16% * [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] – 13% * ಇತರರು: 6.4% * ಗಣನೆಗೆ ಸೇರದೆ ಇರುವವರು – 12% == ರಾಜ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:American bison k5680-1.jpg|thumb|ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಸಸ್ತ್ರನಿ]] [[ಚಿತ್ರ:2008 OK Proof.png|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ತ್ರೈಮಾಸವು, 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಕ್ಷಿಯು ಅದರ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಡು ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಹಾರಾಡುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[480]</ref>]] {{See also|list of Oklahoma state symbols}} ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸ್ಧಾನಗಳು ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸೆನೇಟ್ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯು;<ref>{{cite web | url=http://www.oscn.net/applications/oscn/index.asp?ftdb=STOKST&level=1 | title=OCIS Document Index | publisher=The Oklahoma Supreme Court Network | accessdate=2007-05-11 }}</ref> ವಿಶೇಷ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲು ಇತರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಗೊತ್ತುವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ರಾಜ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು:<ref>{{cite web | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | title=Oklahoma State Icons | publisher=Oklahoma Department of Libraries | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2014-01-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140115182454/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | url-status=dead }}</ref> * ರಾಜ್ಯದ ಪಕ್ಷಿ: [[ಸಿಸ್ಸೊರ್‌ಟೈಲ್ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಮರ: [[ಪೂರ್ವದ ರೆಡ್‌ಬಡ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಸಸ್ತನಿ: [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ]] * ರಾಜ್ಯದ ತರಕಾರಿ: [[ಕಲ್ಲಂಗಡಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಪಾನೀಯ: [[ಹಾಲು]] * ರಾಜ್ಯದ ಹಣ್ಣು: [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಆಟದ ಪಕ್ಷಿ: [[ಕಾಡು ಟರ್ಕಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು: [[ಸ್ಯಾಂಡ್ಬಾಸ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಫ್ಲೋರಲ್ ಲಾಂಛನ: [[ಮಿಸ್ಟ್ಲೆಟೊ]] * ರಾಜ್ಯದ ಹೂವು: [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಗುಲಾಬಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಕಾಡುಹೂವು: [[ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆಟ್]] (ಗಯಲ್ಲಾರ್ಡಿಯಾ ಪುಲ್ಚೆಲಮ್) * ರಾಜ್ಯದ ಹುಲ್ಲು: [[ಇಂಡಿಯನ್‌ಗ್ರಾಸ್]] (ಸೊರ್ಗಾಸ್ ನುಟನ್ಸ್) * ರಾಜ್ಯದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ: [[ಸೌರೊಫಾಗನಾಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಸ್]]<ref>{{cite web |url=http://www.statefossils.com/ok/ok.html |title=Oklahoma State Fossil |accessdate=2007-01-20 |work=State fossils}}</ref> * ರಾಜ್ಯದ ಬಂಡೆ: [[ರೋಸ್ ರಾಕ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಕೀಟ: [[ಹನಿಬೀ]] * ರಾಜ್ಯದ ಮಣ್ಣು: [[ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಲ್ಟ್ ಲೋಮ್]] * ರಾಜ್ಯದ ರೆಪ್ಟೈಲ್: [[ಕೊಲ್ಲೇರ್ಡ್ ಲಿಜರ್ಡ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಉಭಯವಾಸಿ: [[ಬುಲ್‌ಫ್ರಾಗ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಊಟ: ಕರಿದ [[ಓಕ್ರಾ]], [[ಸ್ಕ್ವಾಶ್]], [[ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್]], [[ಬಾರ್ಬಿಕ್ಯು]] [[ಪೋರ್ಕ್]], [[ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌|ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌ಗಳು]], [[ಸಾಸೇಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿ]], [[ಗ್ರಿಟ್ಸ್]], [[ಕಾರ್ನ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು]], [[ಚಿಕನ್ ಫ್ರೈಡ್ ಸ್ಟೀಕ್]], [[ಪೆಕನ್ ಪೈ]], ಮತ್ತು [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್-ಐಡ್ ಪೀಸ್]]. * ರಾಜ್ಯದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ: [[ಸ್ವೇರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಪರ್ಕ್ಯುಸಿವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್: [[ಡ್ರಮ್]] * ರಾಜ್ಯದ ವಾಲ್ಟ್ಜ್: ''ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಂಡ್'' * ರಾಜ್ಯದ ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ: [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸ್ವ್ಯಾಲೋಟೈಲ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಹಾಡು: "[[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ!]]" * ರಾಜ್ಯದ ರಾಕ್ ಹಾಡು: "[[ಡು ಯು ರಿಯಲೈಸ್??]]" [[ದಿ ಫ್ಲೇಮಿಂಗ್ ಟಿಪ್ಸ್]] ಅವರಿಂದ<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |title=Flaming Lips prepare for Oklahoma honor |author=John Benson, |publisher=Reuters |date=April 28, 2009 |access-date=ಮೇ 13, 2010 |archive-date=ಮೇ 1, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501154801/http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |url-status=dead }}</ref> {{clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == :ಆ{{note label|note01|A|^}} 2008ರಲ್ಲಿ ಪೆವ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ನಡೆಸಿದ ಸರ್ವೇಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು. ಶೇಕಡಾವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ±5ರಷ್ಟು ದೋಷಗಳಿರಬಹುದು.<ref name="religion2" /> :'''B.''' {{note label|note02|B|^}}{{note label|note02|B|^}} [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]], [[ಇಸ್ಲಾಂ]], [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]], [[ಜುದಾಯಿಸಂ]], ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರು ಶೇಕಡಾ 1 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಜಿಹೊವಾ‌ನ ಸಾಕ್ಷಿ]], [[ಮರ್ಮೊನ್ಸ್]], [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು 5% ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ. 1% ಜನರು ಪೆವ್ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸರ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="religion2" /> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite book|last=Baird|first=W. David|coauthors=and Danney Goble|title=The Story of Oklahoma|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2650-7}} * {{cite book|last=Dale|first=Edward Everett|coauthors=and Morris L. Wardell|title=History of Oklahoma|year=1948|publisher=Prentice-Hall|location=New York|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9570550}} * {{cite book|last=Gibson|first=Arrell Morgan|title=Oklahoma: A History of Five Centuries|year=1981|edition=2nd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1758-3}} * {{cite book|last=Goble|first=Danney|title=Progressive Oklahoma: The Making of a New Kind of State|year=1980|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1510-6}} * {{cite book|last=Jones|first=Stephen|title=Oklahoma Politics in State and Nation|year=1974|edition=vol. 1 (1907-62)|publisher=Haymaker Press|location=Enid, Okla.}} * {{cite book|last=Joyce|first=Davis D. (ed.)|title=An Oklahoma I Had Never Seen Before: Alternative Views of Oklahoma History|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2599-3}} * {{cite book|last=Morgan|first=Anne Hodges|coauthors=and H. Wayne Morgan (eds.)|title=Oklahoma: New Views of the Forty-sixth State|year=1982|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1651-X}} * {{cite book|last=Morgan|first=David R.|coauthors=Robert E. England, and George G. Humphreys|title=Oklahoma Politics and Policies: Governing the Sooner State|year=1991|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-3106-7}} * {{cite book|last=Morris|first=John W.|coauthors=Charles R. Goins, and Edwin C. McReynolds|title=Historical Atlas of Oklahoma|year=1986|edition=3rd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1991-8}} * {{cite book|last=Wishart|first=David J. (ed.)|title=Encyclopedia of the Great Plains|year=2004|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-4787-7}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Oklahoma}} '''ಸಾಮಾನ್ಯ''' * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Oklahoma}} '''ಸರಕಾರ''' * [http://www.ok.gov/ Oklahoma's official web site] * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ Oklahoma Legislative Branch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516191737/http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ |date=2008-05-16 }} * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3174/ Oklahoma Judicial Branch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109141403/http://www.ok.gov/3167/3512//3168//3174/ |date=2009-01-09 }} * [http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206031206/http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html |date=2007-02-06 }} * [http://www.okcommerce.gov Oklahoma Department of Commerce] * [http://www.okdhs.org Oklahoma Department of Human Services] * [http://www.okladot.state.ok.us Oklahoma Department of Transportation] '''ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆಟಪಾಟಗಳು''' * [http://www.oklatourism.gov/ Oklahoma Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020043033/http://www.oklatourism.gov/ |date=2007-10-20 }} * [http://www.travelok.com Official Oklahoma Tourism Info] * [http://www.touroklahoma.com/ Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Parks] * [http://www.visitokc.com/ Oklahoma City Convention and Visitors Bureau] * [http://www.visittulsa.com Tulsa Convention and Visitors Bureau] * {{wikivoyage|Tulsa}} '''ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ''' * [http://www.okhistory.org/ Oklahoma Historical Society] * [http://www.okhistorycenter.org Oklahoma History Center] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/oklahoma/ Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Guide from the Library of Congress] * [http://www.arts.ok.gov Oklahoma Arts Council] * [http://www.oktheatre.org/ Oklahoma Theatre Association] * [http://www.okc.gov/about_okc/index.html Oklahoma City History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501005508/http://www.okc.gov/about_okc/index.html |date=2012-05-01 }} * [http://www.tulsahistory.org Tulsa Historical Society] '''ಭೂಪಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾವಿವರಗಳು''' * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html Oklahoma QuickFacts Geographic and Demographic information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html |date=2008-05-14 }} * [http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=309&amp;Itemid=390 2000 Census Oklahoma Demographics Information] * [http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/2005state/index.htm ರಾಜ್ಯದ highway maps] * [http://www.okgensoc.org Oklahoma Genealogical Society] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK Realtime USGS geographic, weather, and geologic information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501104714/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK |date=2012-05-01 }} {{-}} {{Geographic Location |Centre = Oklahoma |North = [[Kansas]] |Northeast = [[Missouri]] |East = [[Arkansas]] |Southeast = |South = [[Texas]] |Southwest = |West = [[New Mexico]] |Northwest = [[Colorado]] }} {{United States}} {{succession | preceded = [[Utah]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on November 16, 1907 (46th) | succeeded = [[New Mexico]] }} {{coord|display=title|35.5|N|98|W|region:US-OK_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ofaivkksl625wduwclso0zz9ei43hqk 0 23329 1371901 1339116 2026-04-23T08:07:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371901 wikitext text/x-wiki [[File:PAL-NTSC-SECAM.svg|thumb|right|300px|ದೇಶವಾರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಂಕೇತಕರಣ ಪದ್ಧತಿ ; ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ..]] '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಮಿತಿ''' ಅಥವಾ '''NTSC''' ಯು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಜಪಾನ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ತೈವಾನ್]], [[ಬರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶಾಂತಿಸಾಗರದ ದ್ವೀಪರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಭೂಪಟ ನೋಡಿ) ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ರಮಾವಳಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ. [http://www.ntsc-tv.com/ntsc-index-01.htm NTSC] ಎಂಬುದು ಪ್ರಸರಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಯು.ಎಸ್.ನ ಮಾನದಂಡ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರೂ ಹೌದು.<ref name="name">ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಮಿತಿ (1951–1953), [ವರದಿ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯ ವರದಿಗಳು No. 11, 11-A, 12-19, ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕೆಲವು ಉಪ ಆಕರಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಆಯೋಗದ ಮುಂದಿರಿಸಿದ [[ವರ್ಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಗೆ ಪ್ರಸರಣಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಹೂಡಿದ ದಾವೆ n.p., 1953], 17 v. ಇಲ್ಲಸ್., ಡಯಾಗ್ರ್ಸ್., ಕೋಷ್ಠಕಗಳು. 28 cm. LC ನಿಯಂತ್ರಣ No.:54021386 [http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;PAGE=First ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಗ್ರೆಸ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್]</ref> ಮೊದಲ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ನೆಲೆಗಟ್ಟು 1941ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಆಗ ಬಣ್ಣದ ಟಿವಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಏರ್ಪಾಡು ಇರಲಿಲ್ಲ. 1953ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿಯ ಸ್ತರಗಳು ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ಮೂಲಕ ಅಂದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ವರ್ಣಮಯ ಪ್ರಸರಣಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಹುವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವರ್ಣ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ವಾಯು-ಸವಾರಿಯ ಮೂಲಕ ರವಾಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಬಹುಪಾಲು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಗಳನ್ನು ಜೂನ್ 12, 2009ರಂದು [[ಎಟಿಎಸ್ ಸಿ]]ಗೆ [[ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು]] ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸಹ ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದು. ==ಇತಿಹಾಸ== {{See also|History of television}} 1940ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕ್ರಮಾವಳಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದುದುರ ಕಾರಣ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಿರಸವುಂಟಾದುದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ [[ಫೆಡೆರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಆಯೋಗ]](FCC)ದವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1936ರಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ತಯಾರಕರ ಸಂಘ(ರೇಡಿಯೋ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್)(RMA)ದವರು ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು 1941ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಿತಿಯು [[ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು]] ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಟ್ಟವು ಇಂತಿರಬೇಕಂದು ಸುತ್ತೋಲೆ ಕಳಿಸಿತು. [[ವೆಸ್ಟೀಜಿಯಲ್ ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]](ಕುರುಹಿನ ಪಾರ್ಶ್ವಪಟ್ಟಿ)ಯ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಉಂಟಾದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತ ಚಿತ್ರದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯು 525 ಸೂಕ್ಷ್ಮಶೋಧಕ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಇದು [[ಆರ್ ಸಿ ಎ]] ದವರ 441-[[ಸೂಕ್ಷ್ಮಶೋಧಕ ಸಾಲು]]ಗಳ ಹಂತ(ಆರ್ ಸಿ ಎ ನವರು ಆಗಲೇ [[ಎನ್ ಬಿ ಸಿ]] ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ತರವು ಆಗಲೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟಡುತ್ತಿತ್ತು) ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಕೋ]]ರವರ ಮತ್ತು [[ಡ್ಯುಮಾಂಟ್]] ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶೋಧಕ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 605 ಮತ್ತು 800ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯ ಮಧ್ಯೆ ರಾಜಿಯಾಗುವ ಹಂತದ ಸಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 30 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು(ಚಿತ್ರಗಳು/ಬಿಂಬಗಳು)ಬಿಂಬಿತವಾಗುವಂತಹ [[ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗ]]ವು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಬಿಂಬಗಳು [[ಪರಸ್ಪರ ತೆಕ್ಕೆಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ]] ಎರಡು ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂಹವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ [[ವಿಸ್ತಾರ]]ದಲ್ಲಿ 262.5 ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಅಂತಹ 60 ವಿಸ್ತಾರಗಳು ಇರಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಡೆಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ನಿರ್ದೇಶಗಳು [[ಸ್ವರೂಪ ಪರಿಮಾಣ]] 4:3 ರಷ್ಟಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಸೂಚಕಕ್ಕೆ [[ಆವರ್ತನ ಉಪಘಟಕ]](FM)ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಿಕೆ(ಆಗ ಅದು ನವೀನವಾದುದಾಗಿತ್ತು) ಜನವರಿ 1950ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಿತಿಯು ಪುನಾರಚನೆಯಾಗಿ [[ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಗಳನ್ನು ಸಮಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿಸಲಾಯಿತು. 1953ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಿತಿಯು ಈಗ ''ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ'' ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನ ಸ್ತರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು(ನಂತರ ಇದನ್ನು RS-170a ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು). ಈ "ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವಂತಹ ವರ್ಣ"ದ ಮಟ್ಟವು ಅಂದಿನ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ ಗಳಿಗೂ ಹಿಂಭಾಗದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಸಿತು. ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಿಗೆ 4.5 × 455/572 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ (ಸುಮಾರು 3.58 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್)ಗಳ [[ಸಹವಾಹಕ]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ವರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೋಮಿನೆನ್ಸ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಮತ್ತು FM ಧ್ವನಿವಾಹಕಗಳ ನಡುವಣ ಗೋಚರತೆಯ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು [[ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗ]]ವನ್ನು ಕೊಂಚ ತಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು, ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 30 ಚೌಕಟ್ಟಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಬದಲು 29.97 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಸಾಲುಗಳ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು 15,750 ಹರ್ಟ್ಝ್ ನಿಂದ 15,734.26 ಹರ್ಟ್ಝ್ಗೂ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1950ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಕೊಂಚ ಕಾಲ, [[CBS]]ನವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದಂತಹ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು FCCಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತ್ತು.<ref>ಮೂರನೆಯ "ರೇಖಾ ಕ್ರಮಾನುಗತ" ಪದ್ಧತಿಯು [[ವರ್ಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇಂಕ್]] ರವರದು. (CTI) ಅನ್ನು ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. CBS ಮತ್ತು ಕಡೆಯ NTSC ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು "ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ರಮಾನುಗತ" ಮತ್ತು "ಬಿಂದು ಕ್ರಮಾನುಗತ" ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು, ಅನ್ವಯಿಕವಾಗಿ, ಕರೆಯಲಾಯಿತು. </ref> ಆದರೆ ಈ ಮಾದರಿಯು ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನ ಪ್ರಸರಣದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ತಿರುಗುವ ಬಣ್ಣದ ಚಕ್ರವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ, [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಶೋಧಕ ಸಾಲು]]ಗಳನ್ನು 525ರಿಂದ 405ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತಿಯ ವೇಗವನ್ನು 60ರಿಂದ 144ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿತು(ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ [[ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗ]]ವಾದ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 24 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿತ್ತು). ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ RCA ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯಪರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರದಿಂದಜೂನ್ 1951ರವರೆಗೂ ಹೊರದಬ್ಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯತವಾದ ಪ್ರಸಾರಗಳು ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳು ನಡೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು [[ಅಫೀಸ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಮೊಬಿಲೈಝೇಷನ್]] (ODM) ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, ತಿಳಿದಂತೆಯೇ, [[ಕೊರಿಯಾ ಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾರಣ, ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"ಭದ್ರತಾ ವಿಧಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ವರ್ಣ ಟಿವಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1951, ಪುಟ 1. "ಭದ್ರತಾ ಚಾಲನೆಗೈಯುವವರ ವರ್ಣ ಟಿವಿ ಮುಂದೂಡಿಕೆ ಕ್ರಮವು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿದೆ", ''ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 1951, ಪುಟ 23. "TV ಸಂಶೋಧನೆಯ ವರ್ಣದ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿಕೆ ನಿವಾರಿಸಲಾಯಿತು", ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 1951. ಎಡ್ ರೀಟನ್, [http://novia.net/~ereitan/Color_Sys_CBS.html ಸಿಬಿಎಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ರಮಾನುಗತ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105183213/http://novia.net/~ereitan/Color_Sys_CBS.html |date=2010-01-05 }}, 1997. CBS ಕ್ರಮದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ನಂತರ [[ನಾಸಾ]]ದವರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಂತರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿದರು.</ref> CBS ತನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 1953ರಲ್ಲಿ<ref>"ಬಣ್ಣದ ಟಿವಿ ಈಗ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಕಾರಣ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ CBS" ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'', ಮಾರ್ಚ್ 26, 1953, ಪುಟ 39.</ref> ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು FCC ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 1953ರಂದು, ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ(RCA ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಕೋ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಬಣ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿತು.<ref>"ಕಲರ್ ಟಿವಿ ಕೂಡಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ ಎಫ್.ಸಿ.ಸಿ." ''ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 1953. ಪುಟ 1.</ref> ಕೇವಲ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾದಂತಿದ್ದರೂ, NBC ಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ 30, 1953ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ''[[ಕುಕ್ಲಾ, ಫ್ರಾನ್ ಎಂಡ್ ಓಲೀ]]'' ಯ ಸಂಚಿಕೆಯೇ NTSC "ವರ್ಣ ಸಹವರ್ತಿಗುಣ" ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref>"NBC ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ-ಘೋಷಿತವಾದ ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು", ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್'',ಆಗಸ್ಟ್ 31, 1953, ಪುಟ 4.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಮೊದಲ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣ ದರ್ಶನವು ನಂತರದ ಜನವರಿ ಒಂದರಂದು [[ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರೋಸಸ್ ಪೆರೇಡ್]] ನ ತೀರದಿಂದ ತೀರದವರೆಗಿನ ಪ್ರಸಾರದ ಮೂಲಕ ದೊರೆತಿತು, ಇದನ್ನು ಮಾದರಿ ವರ್ಣಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ವರ್ಣ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ [[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕ್ಯಾಮರಾ]] [[RCA TK-40]] ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಸಾರಗಳಿಗಾಗಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇದರ ಉತ್ತಮಗೊಂಡ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ, 1954ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, TK-40A, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯಪರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಕಲರ್ ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮರಾ ಆಗಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ, ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮಿತ TK-41 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾದರಿ ಕ್ಯಾಮರಾ ಆಯಿತು. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮಟ್ಟವನ್ನು, [[ಅಮೆರಿಕದ]] ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಇತರ ದೇಶಗಳೂ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡವು. [[ಅಂಕೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಸಾದೃಶ್ಯಕ ಪ್ರಸಾರಗಳು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಯು.ಎಸ್.ನ ಬಹುಪಾಲು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸಾರಕರು ಎಫ್ ಸಿ ಸಿ ಯ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾದೃಶ್ಯಕ ಪ್ರೇಷಕಗಳನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಿತ್ತು. [[ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು]], [[ಶ್ರೇಣಿ A ಕೇಂದ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅನುವಾದಕಗಳು]] ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾದೃಶ್ಯಕ ಕಡಿತದ ಅಂತಿಮ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ==ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು== ===ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪನ ವೇಗ=== ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣ ಸಂಕೇತಕಾರಕವನ್ನು [[ವ್ಯವಸ್ಥೆ M]] ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೂಚಕ(ಸಿಗ್ನಲ್)ನೊಡನೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು; ಈ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ [[ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ]] [[ವಿಡಿಯೋ]]ದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರತಿ [[ಸೆಕೆಂಡ್]] ಗೆ 29.97 ಇರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸರಿಸುಮಾರು ಜಪಾನ್ ನ [[ವ್ಯವಸ್ಥೆJ]] ಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೂ 525 ಪರಿಶೀಲನರೇಖೆಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 486 ಗೋಚರಿಸುವ [[ರಾಸ್ಟರ್]] ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ [[ಲಂಬ ತೆರವಾಗಿಸುವ ಅಂತರ]]ಗಳನ್ನು [[ಸಮಕಾಲಿಕಗೊಳಿಸಲು]] ಮತ್ತು ಲಂಬ ಮರುಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರವಾಗಿಸುವ ಅಂತರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸರಳವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕದ CRT ತೆರವಾಗಿಸಿ, ಸರಳ ಸಾದೃಶ್ಯಕ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಮೊದಲ ಟಿವಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮಂದ ಲಂಬ ಮರುಪತ್ತೆಗೆ ಅನುವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೇರೆಯ ಮಾಹಿತಿಗಳಾದ [[ಆವೃತವಾದ ಶಿರೋನಾಮೆ-ಕರಣ(ಕ್ಯಾಪ್ಷನಿಂಗ್)]] ಮತ್ತು [[ಲಂಬ ಅಂತರ ಸಮಯಸಂಕೇತ]] (VITC) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ(ಅರ್ಧ-ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಅವಗಣಿಸಿ) ಸಮ-ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಥವಾ 'ಕೆಳಗಿನ' ಪರಿಶೀಲನರೇಖೆಗಳು(ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿ ಇತರ ರೇಖೆಯೂ ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ (2,4,6,...,524))ಮೊದಲ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೆಸ-ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಥವಾ "ಮೇಲಿನ" (ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರತಿ ಇತರ ರೇಖೆಯೂ ಬೆಸವೇ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ (1,3,5,...,525)) ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಹೀಗೆ [[ಮಿಣುಕು-ರಹಿ]]ತ ಬಿಂಬವನ್ನು ವರ್ಗ ಪುನಶ್ಚೇತನ [[ಆವರ್ತನೆ]]ಯಾದ ಸುಮಾರು 9.94 [[ಹರ್ಟ್ಝ್]] (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್/1.001)ನಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ, [[576i ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಾದ [[PAL-B/G]] ಮತ್ತು [[SECAM]]ಗಳಂತಹವು 625 ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ (576 ಗೋಚರವಾಗುವಂತಹವು) ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಂಬ ನಿಖರತೆ ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ತಗ್ಗಿದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಖರತೆಯಾದ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೆ 25 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಅಥವಾ 50 ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಗ ಪುಶ್ಚೇತನ ಅವರ್ತನೆಯು ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ [[ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿಂಗ್ ವಿದ್ಯುತ್]] ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್ [[ಆವರ್ತನೆ]]ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಿಸಮನಾಗಿತ್ತು. ವರ್ಗದ [[ಪುಶ್ಚೇತನ ವೇಗ]]ವನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದರೆ [[ಆಂತರಿಕಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]](ಇದನ್ನು ''ಬೀಟಿಂಗ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಉರುಳುರುಳುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಹೊಮ್ಮುವುದು ನಿಂತಿತು. ವರ್ಣವನ್ನು ನಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ, ಶಬ್ದದ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ವಾಹಕಗಳ ಅವರ್ತನೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗುವ ಸ್ಥಿರವಾದ ಚುಕ್ಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ 59.94 ಹರ್ಟ್ಝ್ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ವಿವರಣೆಯು ಕೆಳಗಿನ "[[ವರ್ಣ ಸಂಕೇತಕರಣ]]"ದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪುನಶ್ಚೇತನದ ವೇಗವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮಸಾಮಯಿಕವಾಗಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ, ಅದು [[ಕೈನೆಸ್ಕೋಪ್]] ಕ್ಯಾಮರಾಗಳು ಮೊದಮೊದಲ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೇರಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು; ಸಮಸಾಮಯಿಕ AC ಮೋಟಾರ್-ಚಾಲಿತ ಕ್ಯಾಮರಾದ ವೇಗವನ್ನು ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿಂಗ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರತಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋದ ಚೌಕಟ್ಟು ಬರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಕ್ಯಾಮರಾವನ್ನು ಸಮಸಾಮಯಿಕಗೊಳಿಸುವುದು ಬಹಳ ಸರಳವಾದುದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವರ್ಣಕ್ಕೆಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗವು 29.97 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಗೆ ಬದಲಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಿಂದಲೇ ಕ್ಯಾಮರಾ ಶಟರ್ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಷ್ಟೇ ಸುಲಭವಾಯಿತು. 625 ಎಂಬ ರೇಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಶೂನ್ಯ-ಕೊಳವೆ-ಆಧಾರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೀಮಿತತೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿನ ಟಿವಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ. ಒಂದು ಮಾಸ್ಟರರ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೊಯ್ದಾಡುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಮರೇಖೆಯ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಆವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೇಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು(ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್) ಈ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಂತರ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳ ಆವರ್ತನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಮಾಸ್ಟರ್ ಹೊಯ್ದಾಡಕದ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ, ಅದರಿಂದ ಬೆಸ ಮತ್ತು ಸಮ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಲಂಬ ಮರುಪತ್ತೆ ದೂರವನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಸ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೇಖೆಗಳು ಬೇಕಾಗಿತ್ತು;ಒಂದು ರೇಖೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಕೊನೆಯ ಬೆಸ ರೇಖೆಯಿಂದ ಮೊದಲ ಸರಿ ರೇಖೆಗೂ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಸರಿರೇಖೆಯಿಂದ ಮೊದಲ ಬೆಸ ರೇಖೆಗೂ ಒಂದೇ ಮರುಜಾಡಿನ ದೂರವಿದ್ದು, ಮರುಜಾಡಿನ ವರ್ತುಲತೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 500ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಾದ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯು 3 × 5 × 5 × 7 = 525 ಆಗಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೇ, 625-ರೇಖೆಗಳ PAL-B/G ಮತ್ತು SECAM ಬಳಸುವುದು 5 × 5 × 5 × 5. ಬ್ರಟಿಷ್ 405-ರೇಖೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಳಸಿದ್ದು 3 × 3 × 3 × 3 × 5, ಫ್ರೆಂಚ್ 819-line ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಳಸಿದ್ದು 3 × 3 × 7 × 13. ===ವರ್ಣಮಾಪನವಿಧ=== 1953ರ ಮೂಲ ವರ್ಣ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸೂಚಕಗಳು, ಇಂದಿಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ [[ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಫೆಡೆರಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್]] ನ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, [[ವರ್ಣಮಾಪನವಿಧದ]] ಮೌಲ್ಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ:<ref>47 CFR § 73.682 (20) (iv)</ref> {| class="wikitable sortable " border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" width="100%" ! ಮೂಲ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣಮಾಪನ (1953) ! [[ಸಿಐಇ 1931]] x ! [[ಸಿಐಇ 1931]] y |- | | ಪ್ರಧಾನ ಕೆಂಪು | 0.67 | 0.33 |- | | ಪ್ರಧಾನ ಹಸಿರು | 0.21 | 0.71 |- | | ಪ್ರಧಾನ ನೀಲಿ | 0.14 | 0.08 |- | | ಶ್ವೇತ ಬಿಂದು [[ಸಿಐಇ ಪ್ರಕಾಶಕಾರಕ]] C) | 0.310 | 0.316 |- |} ಮೊದಲ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳಾದ RCA [[CT-100]]ನಂತಹವು ಈ ನಮೂದನೆಗಳಿಗೆ ವಿಧೇಯವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಬಹುಪಾಲು ಮಾನೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ನೆಚ್ಚು ಪೂರ್ಣವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕೆಳಮಟ್ಟದ-ಕ್ಷಮತೆಯ ರಂಜಕಗಳು ಕಪ್ಪಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದು, ಸರಿದಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಹಿಂದೆ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1950ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಚಿತ್ರಕೊಳವೆ ರಂಜಕಗಳು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆಂದು ಬಲಿಗೊಟ್ಟವು; ಗ್ರಾಹಕತುದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಷಕತುದಿಗಳ ಈ ಮೂಲಸ್ತರದಿಂದ ವಿಕರ್ಷಿತವಾಗುವಿಕೆಯಿಂದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="DeMarsh, Leroy 1098">ಡೆಮಾರ್ಷ್ ಲೆರಾಯ್ (1993): ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶಕ ರಂಜಕಗಳು/ಪ್ರಧಾನವಾದವು — ಕೊಂಚ ಇತಿಹಾಸ. SMPTE ಜರ್ನಲ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 1993: 1095–1098.</ref> ====ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ನೇರ್ಪಾಟು==== ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮವಿಧದ ವರ್ಣೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು, ಗ್ರಾಹಕ(ರಿಸೀವರ್)ಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ನೇರ್ಪಾಡು ವರ್ತುಲಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು; ಇವು ಗ್ರಹಿತ ಸಿಗ್ನಲ್ --- ಮೇಲ್ಕಂಡ ವರ್ಣಮಾಪನವಿಧಿಗೆ ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸಿದಂತಹವನ್ನು --- ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ರಂಜಕಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದವು.<ref name="DeMarsh, Leroy 1098" /> ಇಂತಹ ವರ್ಣನೇರ್ಪಾಡುಗಳು ವಿರೇಖಿತ(ಗಾಮಾ-ನೇರ್ಪಾಡಾದ) ಪ್ರಸರಣ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಲಾರದು, ಹೊಂದಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಷ್ಟೆ,<ref name="ParkerBTR">ಪಾರ್ಕರ್, N.W. (1966): ಎನ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ದ ಕರೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಕಲರ್ ರಿಸೀವರ್ ಆಪರೇಷನ್ ವಿತ್ ನಾನ್-ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪ್ರೈಮರೀಸ್. IEEE ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರಿಸೀವರ್ಸ್, ಸಂಪುಟ. BTR-12, ಸಂಖ್ಯೆ. 1, ಪುಟಗಳು 23—32.</ref> ಬಹಳ ಸಾಂದ್ರವಾದ ವರ್ಣಗಳ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು. ಅಂತೆಯೇ, ಪ್ರಸರಣಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ, 1968-69ರಲ್ಲಿ ಕೊನ್ರಾಕ್ ಕಾರ್ಪ್, RCAಯೊಡನೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಾ, ಪ್ರಸರಣ ವರ್ಣ ಚಿತ್ರ ಮಾನೀಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಒಂದು ಜೊತೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ರಂಜಕಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು.<ref name="DeMarsh, Leroy 1098" /> ಈ ನಮೂದನೆಯು ಇಂದು SMPTE "C" ರಂಜಕ ನಮೂದನೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಿದೆ: {| class="wikitable sortable " border="1" cellpadding="2" cellspacing="2" width="100%" ! SMPTE "C" ವರ್ಣಮಾಪನ ! [[ಸಿಐಇ 1931]] x ! [[ಸಿಐಇ 1931]] y |- | | ಪ್ರಧಾನ ಕೆಂಪು | 0.630 | 0.340 |- | | ಪ್ರಧಾನ ಹಸಿರು | 0.310 | 0.595 |- | | ಪ್ರಧಾನ ನೀಲಿ | 0.155 | 0.070 |- | | ಶ್ವೇತ ಬಿಂದು [[ಸಿಐಇ ಪ್ರಕಾಶಕಾರಕ]] [[D65]] | 0.3127 | 0.3290 |- |} ಗೃಹ ಗ್ರಾಹಕಗಳಂತೆಯೇ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ ಗಳೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವರ್ಣ ನೇರ್ಪಾಡಿನ ವರ್ತುಲಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು<ref name="ITU470">ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿಸಂಪರ್ಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ITU-R 470-6 (1970-1998): ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವಿಧಿಗಳು, ಸೇರ್ಪಡೆ 2.</ref> ಮಾಡಲಾಯಿತು; ತನ್ಮೂಲಕ ಪ್ರಸರಣಕಾರರು1953ರ ಮೂಲ ವರ್ಣಮಾಪನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸಿದಂತಹ, ಎಫ್ ಸಿಸಿ ಸೂಚಿತ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದೆಂದಾಯಿತು. 1987ರಲ್ಲಿ, ''ದ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ (SMPTE) ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ ವರ್ಣಮಾಪನನಿರತ ತಂಡ'' ವು SMPTE C (ಕಾನ್ರಾಕ್) ರಂಜಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ 145<ref name="SMPTE_RP145">ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳ ಸೊಸೈಟಿ (1987-2004): ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಮ RP 145-2004. ಬಣ್ಣದ ಮಾನೀಟರ್ ವರ್ಣಮಾಪನವಿಧಿ.</ref> ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ ಆಳವಡಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ತಯಾರಕರು ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ SMPTE "C" ಗೆ ಸಂಕೇತಕರಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ವರ್ಣನೇರ್ಪಾಡುರಹಿತ<ref name="SMPTE_EG27">ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳ ಸೊಸೈಟಿ (1994, 2004): ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ EG 27-2004. SMPTE 170M ಗಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಗೊಳಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪುಟ 9. </ref> ವರ್ಣಮಾಪನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಿಸಿತು; ಈ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು SMPTE ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ 170M, "ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಕ್ರಮಾವಳಿ ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ --- ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗಾಗಿ " ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ (1994) ಸ್ವೀಕೃತ ಮಾದರಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ, [[480i]] ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಿಗೆ ವರ್ಣಮಾಪನ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿರದ ಎಲ್ಲಾ ರವಾನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ SMPTE "C" ವರ್ಣಮಾಪನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೇ ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಎ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ]] ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಮಿಟಿ (2003):ಎಟಿಎಸ್ ಸಿ ನೇರ-ದಿಂದ-ಮನೆಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸರಣ ಗುಣಮಟ್ಟ ದಸ್ತಾವೇಜು. A/81, ಪುಟ 18</ref> ====ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು==== ಜಪಾನ್ ನ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯು ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಗಳಿಗೆ ಇದೇ ವರ್ಣಮಾಪನಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ CIE ಪ್ರಕಾಶಕದ ಶ್ವೇತ ಬಿಂದುವಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ D93 (x=0.285, y=0.293)ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name="ITU470" /> PAL ಮತ್ತು SECAM ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆರಡೂ 1070ರವರೆಗೂ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯ 1953ರ ವರ್ಣಮಾಪನಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೂಲರೂಪವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು;<ref name="ITU470" /> ಆದರೆ, 1970ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಯೂನಿಯನ್ "EBU" ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೇರ್ಪಾಡನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಬದಲಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನೂ "EBU" ವರ್ಣಮಾಪನ ಮೌಲ್ಯ<ref name="EBU1975">ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರಸರಣಾ ಸಂಘಟನೆ (1975) Tech. 3213-E.: E.B.U. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಕ್ರೋಮಾಟಿಸಿಟಿ ಟಾಲರೆನ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ಸ್.</ref> ಗಳಿಗೇ ಸಂಕೇತಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವರ್ಣನಿಷ್ಠೆಉನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು. ===ವರ್ಣ ಸಂಕೇತಕರಣ=== ಕಪ್ಪು-ಬಿಲುಪು ಟೆಲಿವಿಸನ್ ಗಳ ಹಿನ್ನೆಲ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯು 1938ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜೆಸ್ ವೇಲೆನ್ಸಿ]]ಯವರು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ [[ಉಜ್ವಲಕರಣ]]-[[ವರ್ಣಕರಣ]] ಸಂಕೇತಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಉಜ್ವಲಕರಣವು (ಮಿಶ್ರ ವರ್ಣ ಸೂಚಕಗಳಿಂದ ಗಣಿತದ ರೀತ್ಯಾ ಹೊಂದಿದುದು) ಮೂಲ ಮಾನೋಕ್ರೋಮ್ ಸೂಚಕದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಕರಣವು ವರ್ಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಗ್ರಾಹಕಗಳು, ಸರಳವಾಗಿ ವರ್ಣಕರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಕರಣವನ್ನು ಎರಡು 90 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಘಟ್ಟದಿಂದ ವಾಲಿರುವ 3.579545 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂಕೇತಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ I ಎಂದೂ, ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ Q (ಕ್ವಾಡ್ರೇಚರ್) [[QAM]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ವರ್ಣವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಹದಗೊಳಿಸಿ ನಂತರ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಹಕವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಿತರೀತ್ಯಾ, ಒಂದು ಆಕರ ಮತ್ತು ಚರವಾದ ವರ್ಧಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಸೈನ್ ತರಂಗವು ಬದಲಾಗುವಂತಹ ವಿಧಿಯಂತೆ ಈ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಂತವು ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮರಾವು ತಕ್ಷಣ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ವರ್ಣದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣವರ್ಧಕವು ಹಠಾತ್ ವರ್ಣಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. I/Q ಹಂತದಿಂದ ಒಂದು ಟಿವಿಗೆ ವರ್ಣಛಾಯೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯಲು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಹಂತವೆಂಬ ಮೂಲ ಹಂತವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ವಾಹಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯಲು ವರ್ಣವರ್ಧಕಕ್ಕೂ ಒಂದು ಆಧಾರಬಿಂದುವಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಈ ಆಧಾರ ಸಿಗ್ನಲ್ ನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಲರ್ ಬರ್ಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇದು ಪ್ರತಿ ಸಮರೇಖೆಯ 'ಹಿಂದಿನ ಕೈಸಾಲೆ'ಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಸಮರೇಖೆಯ ಸಮಸಾಮಯಿಕ ಸ್ಪಂದನದ ವೇಳೆಯಿಂದ ಶೂನ್ಯಕಾರಕ ಸ್ಪಂದನದ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟ.) ಈ ಕಲರ್ ಬರ್ಸ್ಟ್ (ವರ್ಣಸ್ಫೋಟ)ವು ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಟು ಹದಗೊಳಿಸಲ್ಪಡದ ವರ್ಣ ಉಪವಾಹಕಗಳ (ನಿಗದಿತ ಹಂತ ಮತ್ತು ವರ್ಧನೆ)ಆವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಟಿವಿ ಗ್ರಾಹಕವು ಒಂದು "ಸ್ಥಾನಿಕ ಹೊಯ್ಡಾಡಕ"ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ವರ್ಣಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮೇಳಯಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ವರ್ಣಕರಣ ವಿಸಂಕೇತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಸ್ಫೋಟದಿಂದ ದೊರೆತ ಆಧಾರ ಸಿಗ್ನಲ್ ವರ್ಣಕರಣ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗೆನ ವರ್ಧನೆಗೆ ಮತ್ತು ಹಂತಕ್ಕೆ ರಾಸ್ಟರ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಆ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ (ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ) ಯಾವ ವರ್ಣಕರಣ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಆ ಉಪಕರಣವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಉಜ್ವಲಕರಣ ಸಿಗ್ನಲ್ ನ ವರ್ಧಕದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಗ್ರಾಹಕವು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಗಣಿಸುತ್ತದೆ; ಎಂದರೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿತವಾಗುವ ಕಿರಣಪುಂಜದ ಆ ತತ್ ಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ. ಕ್ರಮಾವಳಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಬ ಆಯಾಮಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ(ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗೆರೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ) ಆದರೆ ಸಮ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರತೆ ಇರುತ್ತದೆ(ಪ್ರತಿ ಬಿಂದುವೂ ಮುಂದಿನ ಬಿಂದುವಿನೊಡನೆ ಸೀಮಾತೀತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ), ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಮಾವಳಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]] ಗಳು ಗೋಚರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. (ಡಿಜಿಟಲ್(ಆಂಕಿತ) ಟಿವಿ ಸೆಟ್ ಗಳು ಸಂದ ಕ್ರಮಾವಳಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಸಮವೀಕ್ಷಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ [[ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಕಾರ್ಯವು ಚಿತ್ರಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಳತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಗಳಿದ್ದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೆಟ್ ಗಳು ಎಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಉಪಕರಣದ ಒಳಗೇ ಎಲ್ ಸಿ ಡಿ, [[ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]], ಮತ್ತು [[ಡಿ ಎಲ್ ಪಿ]]ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಗಳಂತಹ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಗಳ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಂತಹ, ಎಲ್ಲಾ ಸೆಟ್ ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿ ಆರ್ ಟಿ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಅಥವಾ ಡಿ ಎಲ್ ಪಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೆರೆಯಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಬಿಂಬಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದಾದ ಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಬಹುದು.) ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೇಷಕವು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ಈಗತಾನೇ ವಿವರಿಸಿದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ನ ಒಂದು ರೇಡಿಯೋ-ಆವರ್ತನ ವಾಹಕವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ-ಮೇಳೈಸುತ್ತದೆ; ತತ್ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಸಿಗ್ನಲ್ 4.5 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ಅನ್ನು ಆವರ್ತನೆ-ಮೇಳೈಸುತ್ತದೆ. ಸರಳರೇಖೆಯಲ್ಲದಂತಹ ವಿರೂಪವು ಪ್ರಸರಣಾ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದಲ್ಲಿ, 3.579545 ಹರ್ಟ್ಝ್ ವರ್ಣವಾಹಕವು ಶಬ್ದ ವಾಹಕದೊಂದಿಗೆ [[ಸ್ಪಂದಿಸಿ]] ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲಿತ ಮಾದರಿಯು ಕಡಿಮೆ ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತಾಗಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಮೂಲ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಕ್ಷೇತ್ರವೇಗವನ್ನು 1.001 (0.1%)ಪಟ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿ ಸುಮಾಗು ೫೯.೯೪ ಕ್ರೇತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ನಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹೊಂದಾವಣೆಯು ಶಬ್ದವಾಹಕದ, ವರ್ಣ ಉಪವಾಹಕಗಳ ಮೊತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗುಣಲಬ್ಧಗಳು (ಎಂದರೆ ಎರಡು ವಾಹಕಳ [[ಅಂತರ್ಧೃವೀಕರಣ]] ಗುಣಲಬ್ಧಗಳು) ನಿಖರವಾಗಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗದ ಗುಣಾಂಶಗಳಲ್ಲವೆಂದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಅಂಶವೇ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಬೇಕಾದವು; ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳವೇ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. 59.94 ರ ವೇಗವನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ: ವಿನ್ಯಾಸಕರು ವರ್ಣಕರಣ ಉಪವಾಹಕಗಳ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯ ''n'' + 0.5 ಗುಣಾಂಶವಾಗಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಉಜ್ವಲಕರಣ ಸೂಚಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣಕರಣ ಸೂಚಕಗಳ ನಡುವಣ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಯಸಿದರು. (ಇದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ವರ್ಣ ಉಪವಾಹಕ ಆವರ್ತನೆಯು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯ ಅರ್ಧವನ್ನು ಬೆಸ ಗುಣಾಂಕದಿಂದ ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಗುಣಲಬ್ಧ.) ನಂತರ ಅವರು ಶ್ರಾವ್ಯ ಉಪವಾಹಕದ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಒಂದು ಸರಿ ಅಂಕಿಯಿಂದ ಗುಣಿಸಿ ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ಮತ್ತು ವರ್ಣಕರಣ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳ ಗೋಚರವಾದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು (ಅಂತರ್ಧೃವೀಕರಣ) ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮೂಲ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು, ತಮ್ಮ 15750 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಆವರ್ತನೆ ಮತ್ತು 4.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಶ್ರಾವ್ಯ ಉಪವಾಹಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದ ಕಾರಣ ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಶ್ರಾವ್ಯ ಉಪವಾಹಕಗಳ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಏರಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಅಥವಾ ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಶ್ರಾವ್ಯ ಉಪವಾಹಕಗಳ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಏರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಶಬ್ದ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೇಳಯಿಸುವುದು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಲಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸಮ ಹಾಗೂ ಲಂಬ ರೇಖೆಗಳ ಸಮಸಾಮಯಿಕ ಮಾಹಿತಿಯು ಗ್ರಾಹಕವು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳನ್ನು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತಡೆಯಲು ಅನುವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನೇ ವರ್ಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾವ್ಯ ಉಪವಾಹಕ ಮತ್ತು ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಗಳ ಪರಿಮಾಣವು 4.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ / 15,750 = 285.71 ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಣ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು 286 ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎಂದರೆ, ವರ್ಣ ಮಾದರಿಯ ರೇಖಾ ವೇಗವು 4.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ / 286 = ಅಂದಾಜು 15,734 ರೇಖೆಗಳು ಪ್ರತಿr ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ (ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ) ಇಂತಿಷ್ಟು ವೀಕ್ಷಣ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಬರಬೇಕಿದ್ದು, ರೇಖೆಗಳ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಾದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೇಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. (4,500,000 / 286) ಅನ್ನು 262.5 ರೇಖೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 59.94 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರಸರಣ ಹದಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ=== [[File:Ntsc channel.svg|thumb|400px|right|ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ M ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನಲ್ ನ ಒಂದು ವರ್ಣರಂಜಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.]] ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ [[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನಲ್]] ಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳಲು ಒಟ್ಟು 6 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ವರ್ಧಿತ-ಹದಗೊಳಿಸಿದ]] ಮೂಲ ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ 500 ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ಮತ್ತು 5.45 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಾನಲ್ ನ ಕೆಳ ಮೇರೆಗಿಂತಲೂ ಎತ್ತರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಡಿಯೋ ವಾಹಕವು ಕೆಳ ಮೇರೆಗಿಂತಲೂ 1.25 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳಷ್ಟು ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು AM ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಂತೆ, ವಿಡಿಯೋ ವಾಹಕವು ಎರಡು ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳನ್ನು, ಒಂದು ವಾಹಕದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೆಳಗೆ, ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳೂ 4.2 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ಮೇಲಿನ ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಸರಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಳಗಿನ ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ, [[ವೆಸ್ಟೀಜಿಯಲ್ ಸೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಕೇವಲ 1.25 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ, ವರ್ಣ ಉಪವಾಹಕವು ವಿಡಿಯೋ ವಾಹಕಕ್ಕಿಂತಲೂ 3.579545 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕ್ವಾಡ್ರಾಪ್ಚರ್-ವರ್ಧಕ-ಹದಗೊಳಿತ]]ವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ವಾಹಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದ ಸೂಚಕವು ಆವರ್ತನ-ಹದಗೊಳಿತವಾಗಿದ್ದು, FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು 88–108 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಶಬ್ದ ಸೂಚಕಗಳಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, +/- 25&nbsp;ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಆವರ್ತನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; FM ಬ್ಯಾಡ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು 75&nbsp;ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಿಡಿಯೋ ವಾಹಕದ ಮೇಲೆ 4.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಶ್ರಾವ್ಯ ವಾಹಕವು making it ವಾನಲ್ ನ ಮೇಲುಸ್ತರಕ್ಕಿಮತಲೂ 250ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ಕೆಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಾನಲ್ [[MTS]] ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಉಪವಾಹಕಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಿಗ್ನಲಗ ರೇಖಾ ಆವರ್ತನೆಯ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟುಗಳಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮಸಾಮಯಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಶ್ರವಣ]] ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಎರಡನೆಯ ಶ್ರಾವ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧವು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು [[ಎ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ]] ಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಾಹಕವು ಚಾನಲ್ ನ ಕೆಳಸ್ತರಕ್ಕಿಮತಲೂ 1.31 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ''Cvbs'' (ಕಾಂಪೊಸೈಟ್ ವರ್ಟಿಕಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಿಗ್ನಲ್) (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸೆಟಪ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಒಂದು "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್" ಮತ್ತು "ಬ್ಲ್ಯಾಂಕಿಂಗ್" ಮಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ. Cvbs ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದಾಗಿದೆ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸಮಸಾಮಯಿಕ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯವು Cvbsಗೆ ಇದೆ. ===ಚೌಕಟ್ಟುವೇಗದ ಪರಿವರ್ತನೆ=== {{See also|Telecine}} ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 24.0 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಂತೆ ಚಲಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವೇಗಕ್ಕೂ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮಟ್ಟವಾದ ಸುಮಾರು 29.97 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೂ [[ಚೌಕಟ್ಟುವೇಗ]]ದಲ್ಲಿ ಬಹಳವೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. 576i [[ವಿಡಿಯೋ ಕ್ರಮ]]ದಂತಲ್ಲದೆ, ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರಳವಾದ [[ಸ್ಪೀಡ್-ಅಪ್ ]](ವೇಗಗೊಳಿಸು)ನಿಂದ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ [[3:2 ಪುಲ್ ಡೌನ್]] ಎಂಬ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ವಿಡಿಯೋ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟು ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ(1½ ವಿಡಿಯೋ ಚೌಕಟ್ಟು ಕಾಲಗಳು)ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಚೌಕಟ್ಟು ಎರಡು ವಿಡಿಯೋ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ(ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಚೌಕಟ್ಟು ಕಾಲ). ಎರಡು 24 ಚೌಕಟ್ಟು/ಗಳು ಚಿತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಹೀಗಾಗಿ ಐದು 60 ಹರ್ಟ್ಝ್ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸರಾಸರಿ 2½ ವಿಡಿಯೋ ವರ್ಗಗಳು. ಹೀಗೆ ಸರಾಸರಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗವು 60 / 2.5 = 24 ಚೌಕಟ್ಟು/ಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಚಿತ್ರದ ವೇಗವು ಸರಿಯಾಗಿ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕೋ ಅಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಅಡಚಣೆಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಬ್ಧ-ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಚಿತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನಡುವಣ ಯಾವುದೇ ಚಲನೆಯೂ ತೀವ್ರವಾದ ಹಿಂದು-ಮುಂದು ಚಲಿಸುವ ಮಿಣುಕಿನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂದವಾದ ಕ್ಯಾಮರಾ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಸ್ಥಿರತೆ/"ಉಗ್ಗು" ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು([[ಟೆಲಿಸೈನ್ ಜಡರ್]]) 3:2 ಜಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಲು, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೆಗೆದಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು 30 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದವಾಗಿರುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} 576i ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು(ಯೂರೋಪಿಯನ್ [[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಧಾರವಾಹಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಂತಹವನ್ನು) ಒಂದು ಮಾದರಿ ಬದಲಾವಣೆಯು ಜರುಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಎರಡು ಮೂಲ ವಿಧಿಗಳಿವೆ: *ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗವನ್ನು 25ರಿಂದ 23.976 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೆ ಇಳಿಸಬಹುದು(ಸುಮಾರು 4% ಮಂದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ), ನಂತರ [[3:2 ಜಗ್ಗುವಿಕೆ]]ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. *ಪಕ್ಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವುವನ್ನು [[ಅಂತರ್ಧೃವೀಕರಣ]]ಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಅಂತರಿತ (ಮಧ್ಯಮ) [[ಚೌಕಟ್ಟು]]ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು;ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾದ ಚಚಿತ್ರ-ಗ್ರಹಿಸುವ ಗಣಕ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಕೃತಿ]]ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಹ ಕ್ರಮಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಯಿಮಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಕ್ರಮಾವಳಿ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ರೂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆ=== ಉಪಗ್ರಹ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಕುಂಠಿತವಾದುದರಿಂದ, ಉಪತ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ರಮಾವಳಿ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ರಸರಣವು ಭೂವಲಯದ ಟಿವಿ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[AM]] ಒಂದು ಸರಳರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಹದಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ದತ್ತ ಹದಗೆಡಿಸಿದಂತಹ [[ಸಿಗ್ನಲ್-ಹಾಗೂ-ಶಬ್ದ ಪರಿಮಾಣ]]ವು (SNR) ಅಷ್ಟೇ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಹಿತ RF SNR ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಗುಣಮಟ್ಟದ SNR ವಿಡಿಯೋ 50 dBಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂ ಬಹಳ ದುಬಾರಿ ಮಟ್ಟದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಆಂಟೆನಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ವೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ FM ಅನ್ನು RF ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಸ್ತಾರದ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾನೆಲ್ ನ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು 6ರಿಂದ 36 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ 10 dBಯ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ dBಯ ಒಂದು RF SNR ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡ ಶಬ್ದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಸ್ತಾರವು ಈ 40&nbsp;dB ಶಕ್ತಿ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು 36 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ / 6 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ = 8&nbsp;dB ಗೆ ಇಳಿಸಿ ನಿವ್ವಳ 32 dBಯಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದವು ಭೂವಲಯದ ಪ್ರಸರಣಾಗಿಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು FM ಉಪವಾಹಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 4.5 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವರ್ತನೆಯು ಶ್ಯಾವ್ಯ/ದೃಶ್ಯ ವ್ಯತಿಕರಣ ಇಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 6.8, 5.8 ಮತ್ತು 6.2&nbsp;ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸದ ಶ್ರಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪವಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ 60 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಶಕ್ತಿ ವಿಕೀರ್ಣಕ ತರಂಗರೂಪಗಳನ್ನು ಕಾಂಪೊಸೈಟ್ ಬೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗೆ ಹದಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು(ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಾವ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ಉಪವಾಹಕಗಳು). ಇದು ಉಪಗ್ರಹದ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯಾದ [[ಪವರ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಲ್ ಡೆನ್ಸಿಟಿ]]ಯನ್ನು, ವಿಡಿಯೋ ಸಿಗ್ನಲ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಪಗ್ರಹವು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದೇ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸಬಹುದು, ಇದು ಭೂವಲಯದ ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಕೊಂಡಿಗಳೊಡನೆ ಇದೇ ಆವರ್ತನೆಯ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪಾಂಡರ್ ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಪೊಸೈಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆವರ್ತನ ವ್ಯತಿತತೆಯು 18 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗುವುದು; ತನ್ಮೂಲಕ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 36 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪಾಂಡರ್ ಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದು. ಇದು FM ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಕೊಂಚ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರು ಗಳಿಸಿದ SNRಗಳು ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಸಿಗ್ನಲ್ ಶಕ್ತಿಯು "ಬ್ಯಾಕ್ಡ್ ಆಫ್' (ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು) ಆಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಧೃಕರಣವು ಉಪಗ್ರಹ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪಾಂಡರ್ ನಿಂದ ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳದಿರಲು ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿ FM ಸಿಗ್ನಲ್ ಸ್ಥಿರ ವೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪಾಂಡರ್ ಅನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸದೆಯೇ ಸಾಂದ್ರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ===ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಧಿ=== <ref>CCIR ವರದಿ 308-2 ಭಾಗ 2 ಅಧ್ಯಾಯ XII — ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾನೋಕ್ರೋಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (1970ರ ಆವೃತ್ತಿ).</ref> ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಚೌಕಟ್ಟು ಒಂದು 'ಸಮ' ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಒಂದು 'ಬೆಸ' ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮಾವಳಿಯ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲ. ಅದು ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತಹ ಮುರಿದ ರೇಖೆಗಳಂತೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದು ರೇಖೆ/ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳ/ರೇಖೆ ಜೋಡಿಯೇ ಎಂಬುದು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ, ಚಾಲಕನಿಗೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಟಿವಿ ಮಾದರಿಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯ [[ಡಿವಿಡಿ]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮೂಲದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಸಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿರುವ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ(ಡಿವಿಡಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಜರುಗಿತು). ಆದರೆ ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಕ್ರಮಾನುಗತವು PAL ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ (ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೋಷಯುಕ್ತ ವಿವರಣೆ) ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು,ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ(ಯೂರೋಪಿಯನ್ 625 ಸಾಲುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ''ಬೆಸ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೊದಲು'' ಎಂದೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಈಗೇನೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲವೇಕೆಂದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಡಿಯೋದ ಚೌಕಟ್ಟು ದಾಖಲಿತ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಸ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯೇತರ ಮೂಲದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಾಗ (ಡಿವಿಡಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ)ಕ್ರೇತ್ರಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಚಲಿಸುವ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಹಾರುವುದರಿಂದ, ಚಲಿಸುವ ಬಿಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಅಲುಗಾಡುವ 'ಕೂಂಬ್' ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯೇತರ ಕ್ರಮಗತ ವಿಡಿಯೋವು ಪರಸ್ಪರಹೆಣೆತಕ್ಕೆ ವರಗಿತಸಂಕೇತವಾಗುವುದರಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಇದರ ವೈಪರೀತ್ಯವೂ ನಿಜವಾದುದರಿಂದಲೂ ಇಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅಪಾಯಕರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಂದುವರೆದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೋಡ್ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 'ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ರಮ'ವು ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಪಡೆದಂತಹ ಚೌಕಟ್ಟು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರಹೆಣೆತ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ 'ಕೂಂಬ್' ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಪರಸ್ಪರಹೆಣೆತ-ತಪ್ಪಿಸುವ ಕ್ರಮಾವಳಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಿಸಿ ಆಧಾರಿತ ಕ್ರೀಡಾ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಇದ ಪದೇ ಪದೇ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಾದೃಶ ಗುಣಮಟ್ಟ== ಗ್ರಹಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ವರ್ಣ ಸಂಕೇತದ [[ಹಂತ]]ವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ (ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗಿನ ಹಂತ ಕಲಕುವಿಕೆ) ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ಚಿತ್ರವೊಂದರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಮಾಡದ ಹೊರತು ಚಿತ್ರದ ವರ್ಣ ಸಮತೋಲನವು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ಸೆಟ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[ವರ್ಣೊ್ರಬೇಧ ನಿಯಂತ್ರಣ]]ದ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಇದು [[PAL]] ಅಥವಾ [[SECAM]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ PALಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯ ವರ್ಣ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಸಮತ್ವವು ಪರಿಗಣನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ವೃತ್ತಿಶೀಲರು ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಅಭಿಯಂತರರು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯನ್ನು ''Never The Same Color'', ''Never Twice the Same Color'' ಅಥವಾ ''No True Skin Colors'' ಎಂದೆಲ್ಲ ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>ಜೇಯ್ನ್, ಅನಲ್ ಕೆ., ''ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಮೇಜ್ ಪ್ರೋಸೆಸಿಂಗ್'', ಅಪ್ಪರ್ ಸ್ಯಾಡಲ್ ರಿವರ್ NJ: ಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಸಭಾಂಗಣ, 1989, ಪುಟ 82.</ref> ಈ ವರ್ಣ ಹಂತ, ವರ್ಣಪ್ರಬೇಧ ಅಥವಾ "ವರ್ಣಛಾಯೆ" ನಿಯಂತ್ರಣವು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಯಾರೇ ಒಬ್ಬರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಂದು ಮಾನಿಟರ್ ಅನ್ನು [[SMPTE ವರ್ಣ ಕಂಬಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೇಳೈಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ತನ್ನ ವರ್ಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೋಷಪೂರಿತಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸೆಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ, ತನ್ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ವರ್ಣಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ಎಸ್-ವೀಡಿಯೋ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ಸಂಕೇತವುಳ್ಳ ವರ್ಣದ ಬಳಕೆಯು ಹಂತ ಕಲಕುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣ ಸಂಕೇತಕರಣದ ಬಳಕೆಯು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಚಿತ್ರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಸಮ ಅಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟವೇಗದ ಮೇಲೆ) (ಉದ್ದದ ಲಂಬ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಯುರೋಪೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, 625 ರೇಖೆಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 525 ರೇಖೆಗಳು) ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 30 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ 24 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಅಪಹೊಂದಿಕೆಯು ಮಧ್ಯೆ ಹೆಣೆದ ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ಸಂಕೇತದ ವಲಯ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸರಿದೂಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹೀಗೇ 576ಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 25 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಂತೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವೇಗವರ್ಧಕವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.(ಇದು ಜೊತೆಯಾದ ಶ್ರಾವ್ಯದ ಶೃತಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು [[ಲಯ ಬದಲಾಯಿಸುವ]]ನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸರಿಹೋಗುತ್ತದೆ). ಆದರೆ, [[ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಅಲುಗಾಡಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯಾಗಿ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ [[ಚೌಕಟ್ಟುವೇಗ ಪರಿವರ್ತನಾ]] ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿರಿ. ==ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು== ===ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಎಂ=== ಪಾಲ್ ಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ತನ್ನ ಹಲವು ವಿಧದ ಅಂತಸ್ತವಾದ [[ಪ್ರಸರಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ಜಗದಾದ್ಯಂತ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವರ್ಣ ಸಂಕೇತರೂಪಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ '''M''' ನೊಡನೆ ತಪ್ಪದೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ -M ದತ್ತವಾಯಿತು. ===ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಜೆ=== ಕೇವಲ [[ಜಪಾನಿ]]ನ ಮಾರ್ಪಾಟು [["ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ-ಜೆ"]]ಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ: ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಕೇತದ ಕಪ್ಪು ಹಂತ ಮತ್ತು ಖಾಲಿಮಾಡುವ ಹಂತ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿವೆ(PAL ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ 0 [[ಐಆರ್ಈ]]ನಲ್ಲಿ. ಅದೇ ಅಮೇರಿಕದ ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮಟ್ಟವು(7.5 [[IRE]]) ಖಾಲಿಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿಯ "ಇತರ" ಮಾರ್ಪಾಟನ್ನು ಅದು ಇರಬೇಕಾದಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಕಾಶದ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಸಾಕು; ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ವೀಕ್ಷಕರು ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ===ಪಾಲ್-ಎಂ=== [[ಪಾಲ್-ಎಂ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎನ್ ಟಿಎಸ್ ಸಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಸಾರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಡ್ತ್, ಚೌಕಟ್ಟು ವೇಗ, ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ PAL ನ ವರ್ಣ ಸಂಕೇತಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಡು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕೊಂಚ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಗೆ ಹೊಂದುವಂಥದ್ದಾಗಿದೆ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ-ಎಂ ಟಿವಿ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಪಾಲ್-ಎಂ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವಿಸಿಆರ್ ಗಳು ಪಾಲ್-ಎಂನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ದೃಶ್ಯಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನುಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಅದೇ ಉಲ್ಟ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ವರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಡೀಕೋಡ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳುಪುನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ===ಪಾಲ್ - ಎನ್=== {{Main|PAL#PAL-N}} ಇದನ್ನು [[ಪೆರಗ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಉರುಗ್ವೆ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು [[ಪಾಲ್-ಎಂ]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ([[ಬ್ರೆಝಿಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಪಾಲ್-ಎನ್ ಸಿ ಗೂ ಸಹ ಇದು ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧ(ಹೋಲಿಕೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ([[ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ). ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಎಂ ಮತ್ತು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಎನ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ [[ITU ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಷನ್ ಸ್ಕೀಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು: {|ಶ್ರೇಣಿ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" ಅಂಚು="1" ಸೆಲ್ ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್="2" ಸೆಲ್ ಅಂತರ="2" ಅಗಲ="100%" |+ {0}ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ |----- ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಬಣ್ಣ: rgb (170, 160, 150);" ! ವ್ಯವಸ್ಥೆ ! ಸಾಲುಗಳು&nbsp; ! ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವೇಗ ! ವಾಹಿನಿ ಕಪ್ಪು/ಬಿಳುಪು ! ದೃಶ್ಯ ಕಪ್ಪು/ಬಿಳುಪು ! ಶಬ್ದ ವ್ಯತ್ಯಯಪೂರೈಕೆ ! ಕುರುಹಿನ ಪಾರ್ಶ್ವಪಟ್ಟಿ ! ದೃಶ್ಯ ಅಳತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ! ಶಬ್ದ ಅಳತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- ಧೃವೀಕರಣ="ಕೇಂದ್ರ" | ಧೃವೀಕರಣ="ಕೇಂದ್ರ" | M || 525 || 29.97 || 6 || 4.2 || +4.5 || 0.75 || Neg. || FM | [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಮತ್ತು [[ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ನ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ತೈವಾನ್]],(ಇಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಎಂ) ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಝಿಲ್]], [[ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್]] (ಪಾಲ್-ಎಂ) |- ಧೃವೀಕರಣ="ಕೇಂದ್ರ" | ಧೃವೀಕರಣ="ಕೇಂದ್ರ" | ಎನ್ || 625 || 25 || 6 || 4.2 || +4.5 || 0.75 || Neg. || FM | [[ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ]], [[ಪೆರಗ್ವೆ]], [[ಉರುಗ್ವೆ]] (ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪಾಲ್-ಎನ್) ಸಾಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. |} ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆಯೇ, ಸಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದೇ ತರಹದ್ದಾಗಿವೆ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ -N/PAL-N/PAL-Nc ಗಳು ಆಕರಗಳಾದ [[ಗೇಮ್ ಕನ್ಸೋಲ್]] ಗಳು,[[ವಿ ಹೆಚ್ ಎಸ್]], [[ಬೀಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್]],[[ವಿಸಿಆರ್]] ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಡಿವಿಡಿ]] ಪ್ಲೇಯರ್ ಗಳೊಸನೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.. ಆದರೆ [[ಬೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ಪ್ರಸರಣ([[ಆಂಟೆನಾ]] ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹವು)ಗಳೊಡನೆ ಇವು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಸೆಟ್ ಗಳು ಬೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ 3.58 ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ(ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ 3.58 ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಆವರ್ತನೆ: 3.58 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್) ===NTSC 4.43=== [[PAL-60]]ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ 4.43 ಒಂದು ಅಪ್ರಾಕೃತ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಂಕೇತಕರಣವನ್ನು 3.58 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ಬದಲು 4.43 ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್ ನ ವರ್ಣ ಉಪವಾಹಕದ ಮೂಲಕ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಂಕೇತಕರಣ (525/29.97)ವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಫಲಿತವನ್ನು ಅಪ್ರಾಕೃತ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ-ಸ್ತರವಿರುವ ಟಿವಿಗಳಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಳೀಯ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಟಿವಿ ಸಂಕೇತಭಿನ್ನಕವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಯಾವ ಬಣ್ಣವೂ ಮೂಡದು, PAL ಟಿವಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂಕೇತಭಿನ್ನವಾಗಿಸಿದರೆ ಕ್ರಮರಹಿತ ವರ್ಣಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ(ಕೆಂಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಮಿಣಕುಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ). ಈ ಮಾದರಿಯು ಕಂಡಂತೆಯೇ ಮೊದಲ ಲೇಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಿಯವಾಗುವ PAL ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಕ್ರೀಡಾ ಕನ್ಸೋಲ್ ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ 4.43 ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಪ್ರಸರಣ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, PAL ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ವಿಸಿಆರ್ ಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಾರ್ಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸೋನಿ 3/4" ಯು-ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಇದು ನಂತರ ಬೀಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿ ಹೆಚ್ ಎಸ್ ಮಾದರಿ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿತವಾಯಿತು. ಜಗದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆಲ್ಲಾ ವಿಸಿಆರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು (ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಧಾರವಾಹಿಗಳು) ನೀಡಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಗೆ ಇರುವುದರಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಆ ''ಎಲ್ಲಾ'' ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು PAL ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಸಾಧನವು ಬಹಳ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವಿವಿಧ-ಸ್ತರವುಳ್ಳ ವಿಡಿಯೋ ಮಾನೀಟರ್ ಗಳು ಯೂರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು PAL, SECAM, ಮತ್ತು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವಿಡಿಯೋ ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು. [[ಹೆಟೆರೋಡೈನ್]]ಯು-ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ನ ವರ್ಣ-ಕೆಳಸ್ತರ ಸಂಸ್ಕರಣವು, ಬೀಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿ ಹೆಚ್ ಎಸ್ ಸಂಸ್ಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮಾದರಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಸಣ್ಣ ನೇರ್ಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ವಿ ಹೆಚ್ ಎಸ್ ನ ವರ್ಣ-ಕೆಳಸ್ತರ ಮಾದರಿಯು ೬೨೯ ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ನ ಉಪವಾಹಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಯು-ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಬೀಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 688 ಕಿಲೋಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳ ಉಪವಾಹಕವನ್ನು ''ವರ್ಧಕ ಹದಗೊಳಿಸಿದ'' ವರ್ಣದ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಹಾಗೂ PAL ಮಾದರಿಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಒಯ್ಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಸಿಆರ್ PAL ವರ್ಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಿದ್ಧವಿದ್ದುದರಿಂದ, PAL ಸೂಕ್ಷ್ಮವೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಸ್ ಟನ್ ಗಳ ವೇಗವನ್ನು PALನ ೫೦ ಹರ್ಟ್ಝ್ ವೇಗದಿಂದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯ 59.94ರ ಕ್ಷೇತ್ರವೇಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಳರೇಖಾ ಟೇಪ್ ವೇಗವನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ VCR ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯ ಕಾರಣ PAL VCR ಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟನ್ನು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ 4.43 ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಡಿದಾಗ ವಿಸಿಆರ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೫೨೫ ಸಾಲುಗಳು ಅಥವಾ 29.97 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗೆ ಇದ್ದು, PAL ಗೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ಹೆಟೆತೋಡೈನ್ಡ್ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ-ಸ್ತರ ಗ್ರಾಹಕವು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಹೆಚ್ ಮತ್ತು ವಿ ಆವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; PAL ವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ತಿಸಬೇಕಷ್ಟೆ. ಆ ವಿವಿಧ-ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಹಕಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಡಿವಿಡಿಗಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಂಕೇತಕರಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಲು ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ವರ್ಣ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಪ್ರದರ್ಶಿತ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲೂ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರದರ್ಶನವು ಚೌಕಟ್ಟು-ವೇಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಿದ್ದರೆ, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ (525/29.97) ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು PAL ಡಿವಿಡಿ ಪ್ಲೇಯರ್ ಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ===ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ-ಚಿತ್ರ=== 23.976 ಚೌಕಟ್ಟು/ಗಳ ಚೌಕಟ್ಟುವೇಗವುಳ್ಳ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯನ್ನು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ-ಚಿತ್ರ ಮಾದರಿಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} {{Expand section|date=June 2008}} ===ಕೆನಡಾ/ಯು.ಎಸ್. ವಿಡಿಯೋ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರದೇಶ=== ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ-ಯುಎಸ್'' ಅಥವಾ ''ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ-ಯು/ಸಿ'' ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ವಿಡಿಯೋ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಯು/ಸಿ ಎಂದರೆ ಯು.ಎಸ್.+ಕೆನಡಾ); [[ಪ್ರಾಂತೀಯ ಬಂಧಿಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಅದೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪರಿಯು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಲಂಬ ಅಂತರ ಅನ್ವಯ== ಮಾದರಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವಿಡಿಯೋ ಬಿಂಬವು ಕೆಲವು ಅಗೋಚರ ಸಾಲುಗಳನ್ನು (ಪ್ರತಿ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿನ 1ರಿಂದ 21ರವರೆಗಿನ ಸಾಲುಗಳು) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (ಆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು [[ಲಂಬ ತೆರವುಕಾರಕ ಅಂತರಗಳು]] ಅಥವಾ VBI ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗೋಚರಗವಾಗುವ ಬಿಂಬಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ 1ರಿಂದ 9ರ ವರೆಗಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಲಂಬ-ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸಮಗೊಳಿಸುವ ಸ್ಪಂದನಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಖಾಲಿ(ತೆರವು)ಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು; CRT-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಕ್ರೀನ್(ಪರದೆ)ಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಿರಣಪುಂಜ(ಬೀಮ್)ಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ(ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರದೆಯ) ಮೇಲು ಸ್ತರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಮಯ ಒದಗಿಸಲು ಈ ವಿಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಾಗಿತ್ತು. 19ನೆಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿನ ಲ್ಯೂಮಿನೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿನೆನ್ಸ್ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋ-ಗಿಡುಕಿದಂತಹ ಅನ್ವಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವಿಡಿಯೋದ ಕೆಲವು ವರ್ಣ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ,VIR (ಅಥವಾ [[ಲಂಬ ಅಂತರ ಅನ್ವಯ]])ಅನ್ನು 1980ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://sipi.usc.edu/~weber/ee459/datasheets/LM1881.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-13 |archive-date=2006-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313071659/http://ee.usc.edu/library/ee459/datasheets/LM1881.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ ಗಳು ಆಗ ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಬಹಳ ಹೋಲುವಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ VIR ಸಿಗ್ನಲ್ ಮೂರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮೊದಲನೆಯುದು ೭೦ ಪ್ರತಿಶತ ುಜ್ವಲತೆ [[ವರ್ಣಸ್ಫೋಟ]] ಸಿಗ್ನಲ್ ನಷ್ಟೇ ವರ್ಣಕರಣದ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು 50 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು 7.5 ಉಜ್ವಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>http://danalee.ca/ttt/waveform_monitors_and_vectorscopes.htm</ref> VIRನ ನಂತರ ಬಂದ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[GCR]]ಗಳು ಬೂತ (ಅನೇಕಪಥ ತೊಡರು) ಬಿಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ [[ಲಂಬ ಶೂನ್ಯಕಾರಕ ಅಂತರ ರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು [[ಮಾಹಿತಿ ಸಂಚಯನ]]ಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ ಸಂಪಾದಕ ಟೈಮ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಗಳಂತಹವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ([[ಲಂಬ ಅಂತರ ಕಾಲಸಂಕೇತ]] ಅಥವಾ [[SMPTE]] ಕಾಲಸಂಕೇತಗಳು 12-14 ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ), 17–18 ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ [[ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾಹಿತಿ]]ಗಾಗಿ, ಸಾಲು 20ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಾಲಸಂಕೇತ ಮತ್ತು [[ಮುಚ್ಚಿದಂತಹ ತಲೆಬರಹ]]ಗಳು, [[ಎಕ್ಸ್ ಡಿ ಎಸ್]], ಮತ್ತು [[ವಿ-ಚಿಪ್]] ಮಾಹಿತಿಗಳು [[ಸಾಲು 21]]ರಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref>http://www.philrees.co.uk/articles/timecode.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://poynton.com/notes/video/Timecode/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-13 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710133402/http://www.poynton.com/notes/video/Timecode/ |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಮೊದಲ [[ಟೆಲಿಪ್ರಸರಣ]] ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಲಂಬ ಶೂನ್ಯಕಾರಕ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಸಾಲುಗಳು 14-18 ಮತ್ತು 20ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಮೂಲಕ ಟೆಲಿಪ್ರಸರಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರು ಎಂದಿಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>http://experimentaltvcenter.org/history/tools/ttext.php3?id=16</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರಗಳು VBI ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ [[TVGOS]] ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಟಿವಿ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವು ೪ ಸಾಲುಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪಬ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರವೇ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರ. TVGOS 10-25ರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಲನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ರೂಡಿಗತವಾಗಿ ಅದು ಸಾಲಗಳು 11-18, 20 ಮತ್ತು ಸಾಲು 22ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಲು 22 ಕೇವಲ 2 ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ, [[ಡೈರೆಕ್ಟ್TV]] ಮತ್ತು [[CFPL-TV]]ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿವೋ ಮಾಹಿತಿ ಸಹ ಕೆಲವು ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುವುದು; ಇದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರು ಸ್ವಯಂ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ==ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು== ===ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ=== *{{flagcountry|Canada}}ವಾಯು-ಮಾರ್ಗದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ<ref>[[ಕೆನಡಿಯನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಟೆಲಿವಷನ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಸಂಪರ್ಕ ನಿಗಮ]] (CRTC) [http://www.crtc.gc.ca/eng/NEWS/RELEASES/2007/r070517.htm ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮೇ 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519082346/http://www.crtc.gc.ca/eng/NEWS/RELEASES/2007/r070517.htm |date=2007-05-19 }}</ref> *{{flagcountry|Mexico}}ವಾಯು-ಮಾರ್ಗದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧, 2021ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ<ref>[http://dgsrt.sct.gob.mx/fileadmin/TDT/transicion_TDTinternet_310804.pdf ಟ್ರಾನ್ಸಿಷನ್ ಅ TDT (DTಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225222904/http://dgsrt.sct.gob.mx/fileadmin/TDT/transicion_TDTinternet_310804.pdf |date=2009-02-25 }} (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್)</ref> *{{flagcountry|United States}}ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಗಾಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಜೂನ್ 12, 2009<ref>{{Cite web |url=http://commerce.senate.gov/public/index.cfm?FuseAction=PressReleases.Detail&PressRelease_Id=84452e41-ca68-4aef-b15f-bbca7bab2973 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-04-23 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210110616/http://commerce.senate.gov/public/index.cfm?FuseAction=PressReleases.Detail&PressRelease_Id=84452e41-ca68-4aef-b15f-bbca7bab2973 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=ATSC SALUTES THE ‘PASSING’ OF NTSC|url=http://www.atsc.org/communications/press/2009-06-12-NTSC_End_Final.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090620084429/http://www.atsc.org/communications/press/2009-06-12-NTSC_End_Final.php|publisher=NTSC|archivedate=2009-06-20|accessdate=2009-06-13|url-status=dead}}</ref> ರಂದು ಎ ಎಸ್ ಟಿ ಸಿ ಯ ಸಲುವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. [[ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು]], [[ಶ್ರೇಣಿ A ಕೇಂದ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅನುವಾದಕಗಳು]] ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂತೆಯೇ ಮಿಕ್ಕ ಕ್ರಮಾವಳಿ [[ಕೇಬಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ. ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯು [[A/V]] ಉಪಕರಣಗಳಾದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿವಿಡಿ ಪ್ಲೇಯರ್ ಗಳಿಗೆ ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ===ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ === {{col-begin}} {{col-break}} *{{flagcountry|Antigua and Barbuda}} *{{flagcountry|Aruba}} *{{flagcountry|Bahamas}} *{{flagcountry|Barbados}} *{{flagcountry|Belize}} *{{flagcountry|Bermuda}} *{{flagcountry|British Virgin Islands}} {{col-break}} *{{flagcountry|Cayman Islands}} *{{flagcountry|Costa Rica}} *{{flagcountry|Cuba}} *{{flagcountry|Dominica}} *{{flagcountry|Dominican Republic}} *{{flagcountry|El Salvador}} *{{flagcountry|Guatemala}} *{{flagcountry|Grenada}} {{col-break}} *{{flagcountry|Haiti}} *{{flagcountry|Honduras}} *{{flagcountry|Jamaica}} *[[ಲೀವರ್ಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] *{{flagcountry|Montserrat}} *{{flagcountry|Netherlands Antilles}} *{{flagcountry|Nicaragua}} {{col-break}} *{{flagcountry|Panama}} *{{flagcountry|Puerto Rico}}(ಯು.ಎಸ್.) *{{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} *{{flagcountry|Saint Lucia}} *{{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} *{{flagcountry|Trinidad and Tobago}} *{{flagicon|United States Virgin Islands}}[[ಯು.ಎಸ್. ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]] {{col-end}} ===ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ=== {{col-begin}} {{col-break}} *{{flagcountry|Bolivia}} *{{flagcountry|Colombia}}ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು 2019ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ [[DVB-T]] {{col-break}} *{{flagcountry|Ecuador}} *{{flagcountry|Guyana}} {{col-break}} *{{flagcountry|Chile}}ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2017ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ ISDB-T/b *{{flagcountry|Peru}}ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2017ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ ISDB-T/b *{{flagcountry|Suriname}} *{{flagcountry|Venezuela}} {{col-end}} ===ಏಷ್ಯಾ=== {{col-begin}} {{col-break}} *{{flagcountry|Japan}}(1972–1993) *{{flagcountry|South Korea}}ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ ಎ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯಲ್ಲಿ *{{flagicon|Taiwan}}[[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ]], [[ತೈವಾನ್]], ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು 2010ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ DVB-Tಯಲ್ಲಿ *{{flagicon|Myanmar}}[[ಸಂಯುಕ್ತ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]], [[ಬರ್ಮಾ]] *{{flagcountry|Philippines}}, ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸರಣ DVB-T ಆಥವಾ ISDBಯಲ್ಲಿ {{col-break}} '''% ಇತರೆ''' *{{flagcountry|North Korea}}''ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದತ್ತ ಲಕ್ಷ್ಯವಿರಿಸಿದೆ; ಸ್ವದೇಶದ ಪ್ರಸಾರಗಳು ಈಗ PAL ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿವೆ''. *{{flagcountry|Cambodia}}''(ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ; ಕ್ಯಾಂಬೋಡಿಯಾ ಈಗ PAL ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ'' ) *{{flagcountry|South Vietnam}}(''ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ; ಸಂಯುಕ್ತ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] SECAM ಮತ್ತು ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಸಮಸಾಮಯಿಕಪ್ರಸರಣಗಳೆರಡನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ'' ) *{{flagcountry|Thailand}}, ಹಿಂದೆ ಥಾಯ್ ಚಾನಲ್ ೪ ಬ್ಯಾಂಗ್ಕನ್ ಬ್ರೋಹ್ಮಾ ಕೆಲಕಾಲ ಬಳಸಿತು; ನಂತರ, 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, PALಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. {{col-end}} ===ಪೆಸಿಫಿಕ್=== ====ಯು.ಎಸ್. ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು==== *{{flagcountry|American Samoa}} *{{flagcountry|Guam}} *{{flagicon|Northern Mariana Islands}}[[ಉತ್ತರ ಮಾರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು]] *[[ಮಿಡ್ ವೇ ಅಟಾಲ್]] (ಒಂದು ಯು.ಎಸ್.ಸೇನಾ ಶಿಬಿರ) ====ಚಿಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು==== *{{flagcountry|Easter Island}},ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು {{flagcountry|Easter Island}}ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2017ರಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗುವುದು, ಸಮಸಾಮಯಿಕಪ್ರಸರಣ ISDB-T/b ====ಇತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದ ದೇಶಗಳು==== *{{flagcountry|Marshall Islands}}(ಯು.ಎಸ್.ನೊಂದಿಗೆ [[ಕಾಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೂಡುವಳಿ ಒಪ್ಪಂದ); ಯು.ಎಸ್. ಧನಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ) *[[ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]] {{flagicon|Federated States of Micronesia}}(ಯು.ಎಸ್.ನೊಂದಿಗೆ [[ಕಾಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೂಡುವಳಿ ಒಪ್ಪಂದ) *{{flagcountry|Palau}}ಯು.ಎಸ್.ನೊಂದಿಗೆ [[ಕಾಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೂಡುವಳಿ ಒಪ್ಪಂದ); ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * {{flagcountry|Samoa}}(ಅಮೆರಿಕದ ಸಮೋವಾಗೆ ನಿಕಟವರ್ತಿ; ಯು.ಎಸ್. ಧನಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ) *{{flagcountry|Tonga}}(ಯು.ಎಸ್. ಧನಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ) ====ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ;(PAL ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೇ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿತು)==== *''{{flagcountry|Fiji}}(ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ; 1989ಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಬಳಸಿತು; ಫಿಜಿಯು ಪಾಲ್ ಅನ್ನು 1990ರಿಂದಲೂ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ)'' *''{{flagcountry|Australia}}(ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ; ಇಡೀ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ PAL ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ)'' ===ಹಿಂದೂ ಮಹಾ ಸಾಗರ=== *[[ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ]] ===ಮಧ್ಯ ಪೌರಾತ್ಯ=== *''{{flagcountry|South Yemen}}(ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ; ಇಡೀ ಯೆಮನ್ ಈಗ PAL ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ)'' ===ಯುರೋಪ್‌=== *''{{flagcountry|United Kingdom}}1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ 625/50 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಮತ್ತು PAL ವರ್ಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವವರೆಗೆ ಯುಕೆ ಟಿವಿಯು [[405-ರೇಖೆಗಳು]] 50 ಹರ್ಟ್ಝ್ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪದ್ಧತಿಯದಾಗಿತ್ತು.'' ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಪ್ರಸರಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] **[[ಎಟಿಎಸ್ ಸಿ ಮಾನದಂಡಗಳು]] **[[ಬಿಟಿಎಸ್ ಸಿ]] **[[ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಜೆ]] **[[ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ - ಸಿ]] **[[ಪಾಲ್]] **[[ಆರ್‌ಸಿಎ]] **[[ಸೆಕಾಮ್(SECAM)]] *[[ವಿಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಚಲಿತ ಬಿಂಬ ಕ್ರಮಗಳು]] *[[ಅತಿ ಹಳೆಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕೇಂದ್ರ]] *[[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನಲ್ ಆವರ್ತನೆಗಳು]] **[[ಬಹಳ ಉನ್ನತ ಆವರ್ತನೆ]] **[[ಅಲ್ಟ್ರಾ ಹೈ ಫ್ರೀಕ್ವನ್ಸಿ]] **[[ಚಾಕು-ಮೊನೆ ಪರಿಣಾಮ]] **[[ಚಾನಲ್ 1 (ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಚಿ -ಎಂ)]] **[[ಚಾನಲ್ 37]] **[[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಸರಣಾ ಟಿಲಿವಿಷನ್ ಆವರ್ತನೆಗಳು]] **[[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕೇಬಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆವರ್ತನೆಗಳು]] **[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷ್ಯಾದ ಟಿವಿ ಆವರ್ತನೆಗಳು]] * [[ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಸೇಫ್]] *[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಡಿಟಿವಿ ಪರಿವರ್ತನೆ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist}} ==ಆಕರಗಳು== *ಒಂದು ಮಾದರಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯು "ಶಿಫಾರಸು ITU-R BT.470-7, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಮಾವಳಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು" ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಯೂನಿಯನ್]] ನಿಂದ 1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ [http://www.itu.int ITU] ಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. *ಎಡ್ ರೀಟಾನ್ (1997). [http://www.novia.net/~ereitan/Color_Sys_CBS.html CBS ಫೀಲ್ಡ್ ಸೀಕ್ವೆಂಷಿಯಲ್ ಕಲರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205064527/http://www.novia.net/~ereitan/Color_Sys_CBS.html |date=2005-02-05 }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.jneuhaus.com/fccindex/cablech.html ಯು.ಎಸ್. ಕೇಬಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನಲ್ ತರಂಗಾಂತರಗಳು] * [http://www.tvtower.com/Commercial%20Television%20Frequencies.html TVTower.com - ವಾಣಿಜ್ಯಪರ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ತರಂಗಾಂತರಗಳು.] * [http://www.paradiso-design.net/videostandards_en.html ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿವಿಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ವೇಗದ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕತೆ ]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಮೆಷರಿಂಗ್ ವಿಡಿಯೋ ಟಿವಿ-ಆರ್ ಎಫ್ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್ ಬರೆದವರು ಬ್ಲೆನ್ ಕ್ರೊಪುಯೆನ್ಸ್ಕೆ, CET, ಸೆಂಕೋರ್ ಅನ್ವಯಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರ್ *[http://www.video-converter-mac.org/pal-dvd-to-ntsc-on-mac/ PAL DVD ಯನ್ನು NTSC DVD ಯಾಗಿ Mac ಮೇಲೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ] {{TV resolution}} {{Video formats}} {{SMPTE standards}} {{Color space}} {{Analogue TV transmitter topics}} {{DEFAULTSORT:Ntsc}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೀಡಿಯೋ ಪ್ರಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಲಿವಿಷನ್ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ITU-R ಬೆಂಬಲಗಳು]] cwj4wc07swyu6ulq2o47ox1oas77hi7 0 23639 1371851 1334413 2026-04-22T13:46:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371851 wikitext text/x-wiki {{For|the player's history|Adobe Flash Player}} {{Infobox software | name = Adobe Flash | logo = [[ಚಿತ್ರ:Adobe_Flash_Player_v10_icon.png|62px]] | caption = Adobe Flash CS5 Professional (11.0.0.485) under [[Windows 7]]. | developer = [[Adobe Systems]] (formerly by [[Macromedia]]) | frequently updated = Yes | programming language = [[C++]] | operating system = [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[Linux]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Symbian]], [[Windows Mobile]], [[Ubuntu Netbook Edition]] (Optional) | genre = [[Multimedia]] | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[EULA]] | website = [http://www.adobe.com/flashplatform/ Adobe Flash Platform Homepage] }} '''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್''' (ಹಿಂದೆ '''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ]] [[ವೇದಿಕೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ವೆಬ್‌ ಪುಟಗಳಿಗೆ [[ಅನಿಮೇಷನ್‌]], ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು [[ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, "[[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆ]]ಗಳಿಗೆ" ("ರಿಚ್‌ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌‌-RIAಗಳು") ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿ ಇದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಠ್ಯದ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ರೇಖಾಕೃತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ]] ಮತ್ತು [[ರ್ಯಾಸ್ಟರ್‌‌ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನ [[ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮೌಸು, ಕೀಲಿಮಣೆ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ, ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾಡುವ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಇದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು. [[ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು [[ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]]ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಸಾಧನ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌‌]]ಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವೊಂದು [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌‌]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ([[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೈಟ್‌]] ಬಳಸುತ್ತಿರುವ) ಇತರ ಕೆಲವೇ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಾಧನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೂಲತಃ [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ]]ದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [[1996]]ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಅದೀಗ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ ಒಂದು ರೇಖಾಕೃತಿ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಜೋನಾಥನ್‌ ಗೇ]] ಎಂಬಾತನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS]]ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅದು ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಜೋನಾಥನ್‌ ಗೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಇದರ ಕುರಿತೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಬೀಚ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌]] ಮತ್ತು ಅದರ ತರುವಾಯದ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www.flashmagazine.com/413.htm |title=The Flash History |accessdate=2001-06-18 |last=Waldron |first=Rick |authorlink= |coauthors= |date=2006-08-27 |work= |publisher=Flashmagazine |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820035359/http://www.flashmagazine.com/413.htm |archivedate=2008-08-20 |quote= |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last = Gay | first = Jonathan | authorlink = Jonathan Gay | title = The History of Flash | publisher = Adobe Systems Inc. | year = 2001 | url = http://www.adobe.com/macromedia/events/john_gay/page02.html | accessdate = 2009-10-18}}</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ ವಿಫಲಗೊಂಡಾಗ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OSಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಅಂತರಜಾಲ]]ವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ [[ಷಾಕ್‌ವೇವ್‌‌]]ಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತ ಒಂದು [[ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ]]-ಆಧರಿತ [[ವೆಬ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಆಗಿತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ನ ಒಂದೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಹುವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌]] ಆಗಿ ಅದು ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://coldhardflash.com/2008/02/grandmasters-of-flash-an-interview-with-the-creators-of-flash.html | title=Grandmasters of Flash: An Interview with the Creators of Flash | accessdate=2008-02-12 | publisher=ColdHardFlash.com}}</ref> ಈ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲದೊಂದಿಗಿನ ([[MSN]]) ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]] ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಇದು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1996ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು "ಫ್ಯೂಚರ್‌‌" ಹಾಗೂ "ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌" ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚನಗೊಳಿಸಿ '''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === {{Out of date|section|date=February 2009}} {{Primary sources|section|date=February 2009}} '''ಅಡೋಬ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್''' (ಹಿಂದೆ ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಎಂಬುದು, ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸುದ್ದಿ ಹಾಗೂ ಬಿಡುಗಡೆ-ಪೂರ್ವ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9, [[ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌]] 3, ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ನಂಥ ಬಹುತೇಕ ಹೊಸ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಾಣದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, [[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ]] (RIAಗಳು) ನಿಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಡೋಬ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌]] (AIR) ಎಂಬ ಒಂದು [[ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆ]] [[ರನ್‌ಟೈಮ್‌ ವಾತಾವರಣ]]ವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಒಂದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆ]]ಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸದರಿ ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 100 ದಶಲಕ್ಷ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು.<ref>{{cite web | url =http://blogs.adobe.com/air/2009/01/air_passes_100_million_install.html?sdid=EENCL | title =AIR passes 100 million installations | accessdate =3 February 2009 | archive-date =2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090202062004/http://blogs.adobe.com/air/2009/01/air_passes_100_million_install.html?sdid=EENCL | url-status =dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಆಕ್ರೋಬ್ಯಾಟ್‌ ರೀಡರ್‌‌ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ ಇದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಇರುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=May 2010}} ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬೃಹತ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗಗಳು ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಮೊದಲನೆಯದು, ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ತುಣುಕು ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಬಯಸುವ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೆ; ಎರಡನೆಯದು, [[ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯ (ಡಿಜಿಟಲ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌-DRM) ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹುರುಳಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅಡೋಬ್‌ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸಹ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬದಲಾಗದೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತ್ರಿಯನ್ನು ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="BBCVideoControl">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6558979.stm |title=Adobe unveils Flash video control |accessdate=2007-06-18 |author= |authorlink= |coauthors= |date=2007-04-16 |format= |work=[[BBC News]] |publisher=[[BBC]] |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಈ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.{{Update after}} ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಫೋನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌, 2009ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಟ್‌ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="palmpr">{{cite web|url=http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200902/021609AdobePalmOSP.html|title=Palm Latest Mobile Industry Leader to Join Open Screen Project|accessdate=2009-02-20|date=2009-02-16}}</ref> ==== ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ ==== 2008ರ ಮೇ 1ರಂದು ''ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌'' ನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌‌‌]]ಗಳು, [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಹಕ ಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನಗಳಂಥ]] ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಸಂಗತ ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="osppr">{{cite web|title=Adobe and Industry Leaders Establish Open Screen Project|url=http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200805/050108AdobeOSP.html|accessdate=2009-02-20|date=2008-05-01}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಹಲವಾರು ಗುರಿಗಳ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು: ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌‌‌]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳ ರದ್ದತಿ, [[ಷಾಕ್‌ವೇವ್‌]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ (SWF) ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ (FLV) [[ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ದ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಹೊಸ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಸುವ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದೂರದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಮೆಸೇಜ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ (AMF) ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ.<ref name="osppr"/> 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, SWF ಮತ್ತು FLV/F4V ವಿವರಣೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="interview">{{cite web |url=http://www.uiresourcecenter.com/rich-internet-applications/articles/inside-the-open-screen-project.html?s=2_1 |title=Inside the Open Screen Project |first=Anup |last=Murarka |accessdate=2009-02-21 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210122744/http://uiresourcecenter.com/rich-internet-applications/articles/inside-the-open-screen-project.html?s=2_1 |url-status=dead }}</ref> ಮೊಬೈಲ್‌ ಕಂಟೆಂಟ್‌ ಡೆಲಿವರಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಎಂದು ಈಗ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು AMF ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ದೊರೆಯುವಂತೆ<ref name="interview"/> ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಬ್ಲೇಝ್‌DS]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿ AMF ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪದರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಸಾಧನದ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲಸವು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಡೋಬ್‌ AIRಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಡೋಬ್‌ ಆಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿರುವ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ ಒದಗಿಸುವವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಮ್‌]], ಮೋಟೋರೋಲಾ ಮತ್ತು ನೋಕಿಯಾ<ref>{{cite web|url=http://www.openscreenproject.org/partners/current_partners.html| title=Open Screen Project partners|accessdate=2009-02-20}}</ref> ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವು ಅಡೋಬ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ 10 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ನಿಧಿಯೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Adobe and Nokia Announce $10 Million Open Screen Project Fund|url =http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200902/021609AdobeNokia.html|date=2009-02-16|accessdate=2009-02-20}}</ref> == ಸ್ವರೂಪ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "'''S''' hock'''W''' ave '''F‌‌‌''' lash" ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು" ಅಥವಾ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಟಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು [[SWF]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು.swf [[ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆ]]ಯನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ "ಚಾಲಿಸಲಾದ" ಒಂದು ವೆಬ್‌-ಪುಟದ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ([[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು.exe ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ) ಅವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ]] ಕಡತಗಳು<ref group="spec">FLV ಮತ್ತು F4V [https://web.archive.org/web/20080517085056/http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v9.pdf ವಿಡಿಯೋ ಫೈಲ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಷನ್‌ ವರ್ಷನ್‌ 9]<br />F4Vಯು [[ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]] ಮಾನದಂಡವವಾದ [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c051533_ISO_IEC_14496-12_2008.zip ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ ISO ಮಾನದಂಡಗಳು] ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ [http://www.iso.org/iso/catalogue_detail?csnumber=41828 ]</ref> ಒಂದು.flv ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು.[[swf]] ಕಡತಗಳೊಳಗಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ [[VLC]], ಅಥವಾ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಟೈಮ್‌]] ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ [[ಕೋಡೆಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು flv-ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ಲೇಯರ್ ಮೂಲಕ ಚಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆಗಳು ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ತುಣುಕುಗಳಿಗಿಂತ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತಾಗಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ- ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ [[ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಏಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ (ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಅಥವಾ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶದಂಥವು) ಹುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಇತರ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[CPU]]ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅಥವಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯದ ಮಂಕಾಗುವಿಕೆಗಳಂಥ ಬೃಹತ್‌‌ ತೆರೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಇದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು-ಮೂಡಿಸುವ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಒಂದು ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಯಂತ್ರವನ್ನೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವರ್ಚುಯಲ್‌ ಮೆಷೀನ್‌ (AVM) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆಯ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, MP3-ಆಧರಿತ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ, ಮತ್ತು ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 8ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಎರಡು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ: [[ಆನ್‌‌2 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]] [[VP6]] ಹಾಗೂ [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌]], ಮತ್ತು [[JPEG]], ಪ್ರಗತಿಶೀಲ JPEG, [[PNG]], ಹಾಗೂ [[GIF]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ ಬೆಂಬಲ. ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು [[ಚುರುಕಾದ-ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ]] ಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಬಳಸಲು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಂದು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ ಆಗಿದ್ದು, [[ಔಟ್‌ಲುಕ್‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು ವಾಡಿಕೆಯ ಇ-ಮೇಲ್‌ ಗ್ರಾಹಕನೊಳಗೆ ಅದು ಓಡಲಾರದು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಒಂದು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ವಿಂಡೋವನ್ನು ಒಂದು ಕೊಂಡಿಯು ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇ-ಮೇಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ದೃಶ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸಲು [[Gಮೇಲ್‌]] ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. === ಫ್ಲಾಶ್ ದೃಶ್ಯಭಾಗ === {{See|Flash Video}} [[HTML5]]ನ ಉದಯವಾಗುವವರೆಗೂ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ವೇದಿಕೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಮಾನದಂಡದ ಕೊರತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಪಾಠವು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವಿತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಿಕೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು (ನೋಡಿ: [[ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಕೆದಾರರ ನೆಲೆ]]), ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಆಪಲ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಪಲ್‌ನಿಂದ ಇದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ: [[ಟೀಕೆ]]). ದೃಶ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಮಾನದಂಡವು HTML5ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ, ನೋಡಿ: [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]]. ==== ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ==== ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶವು ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[MP3]] ಅಥವಾ AACಯಲ್ಲಿ ([[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಆಡಿಯೋ ಕೋಡಿಂಗ್‌‌]]) ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು [[ADPCM]], ನೆಲ್ಲಿಮೋಸರ್‌ ([[ನೆಲ್ಲಿಮೋಸರ್‌ ಅಸಾವೊ ಕೋಡೆಕ್‌]]) ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌‌]] ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 11,22,44.1 kHzನಷ್ಟಿರುವ ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಗಳಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಟ Tv, DVD ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಯಾಗಿರುವ 48&nbsp;kHz ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 3ರ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ [[MPEG-4]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ ಬೆಂಬಲಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅಡೋಬ್‌ 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 20ರಂದು ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="MP4">{{cite web |url=http://www.kaourantin.net/2007/08/what-just-happened-to-video-on-web_20.html |title=What just happened to video on the web |publisher=Adobe |access-date=2010-06-15 |archive-date=2016-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625125036/http://www.kaourantin.net/2007/08/what-just-happened-to-video-on-web_20.html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[H.264]]ನಲ್ಲಿ (MPEG-4 ಭಾಗ 10) ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು, [[AAC]] (MPEG-4 ಭಾಗ 3), F4V, [[MP4]] (MPEG-4 ಭಾಗ 14), M4V, M4A, [[3GP]] ಮತ್ತು [[MOV]] ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ [[ಧಾರಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು]], [[3GPP]] [[ಟೈಮ್ಡ್‌‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ (MPEG-4 ಭಾಗ 17) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 3GPP ಟೈಮ್ಡ್‌‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು (MPEG-4 ಭಾಗ 17) ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ilst' ಆಟಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ತಿಳಿಸುವ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆ. 'ilst' ಆಟಂ ಎಂಬುದು [[ID3]] ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು, [[ಉಪದತ್ತಾಂಶ]]ವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು [[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್‌]] ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. [[MPEG-4 ಭಾಗ 2]] ಮತ್ತು [[H.263]]ಗಳಿಗೆ F4V ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. FLV ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಶಿಷ್ಟ ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದೆಡೆಗೆ ([[MPEG-4 ಭಾಗ 12]]) ತಾನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಸಹ ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿದೆ. H.264ಯ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ FLV ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಿತಿಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸಿದೆ. MPEG-4 ಮಾನದಂಡಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯು 2007ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ.<ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200708/082107FlashPlayer.html ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರಲ್ಲಿನ MPEG-4 ಬೆಂಬಲದ ಕುರಿತಾದ ಅಡೋಬ್‌ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ]</ref> == ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಗಳು == {{Infobox software | name = Adobe Flash Professional | logo = [[ಚಿತ್ರ:Adobe Flash CS5 Icon.png|64px|Adobe Flash CS5 Icon]] | caption = Adobe Flash CS5 Professional (11.0.0.485) under [[Windows 7]]. | screenshot = [[ಚಿತ್ರ:Adobe_Flash_CS5.jpg|270px|Adobe Flash CS5 Professional under [[Windows 7]]|Adobe Flash CS5 Professional]] | developer = [[Adobe Systems]] (formerly by [[Macromedia]]) | frequently updated = Yes | programming language = [[C++]] | operating system = [[Microsoft Windows]] and [[Mac OS X]]| | genre = [[Multimedia]] | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[EULA]] | website = [http://www.adobe.com/products/flash/flashpro/ Adobe Flash Professional Homepage] }} ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಎಂಬ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ವೆಬ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು, ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಂಥ [[ಅಡೋಬ್‌ ಎಂಗೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌]]ಗೆ, ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುರುಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಇತಿಹಾಸ === {| ವರ್ಗ="wikitable sortable " line-height:100%;" |- ! ಅಗಲ="150px" | ಬಿಡುಗಡೆ ! ವರ್ಷ ! ವಿವರಣೆ |- | '''[[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌]]''' | 1996 | ಮೂಲಭೂತ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾಲಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿ |- | '''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 1''' | 1996 | ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌ನ ಒಂದು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾದ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಆವೃತ್ತಿ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 2''' | 1997 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 2ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ವಸ್ತು [[ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 3''' |1998 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 3ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಚಲನಚಿತ್ರದ ತುಣುಕಿನ ಅಂಶ, [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆ, [[ಪಾರದರ್ಶಕತೆ]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 4''' |1999 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 4ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಂತರಿಕ [[ಚಲ ಪರಿಮಾಣಗಳು]], ಒಂದು ಪ್ರದಾನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಮುಂದುವರಿದ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌, ಹಾಗೂ [[ಪ್ರವಹಿಸುವ]] MP3 |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 5''' |2000 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 5ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.0 (ಇದು ECMAಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ವಾಕ್ಯರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತದೆ), [[XML]] ಬೆಂಬಲ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಕ್ಲಿಪ್‌ಗಳು (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು), ಚಲನಶೀಲ ಪಠ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾದ [[HTML]] ಪಠ್ಯ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ ಮಾಡುವಿಕೆ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX''' |2002 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 6ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಒಂದು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ [[ಕೋಡೆಕ್‌]] (ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌), [[ಯುನಿಕೋಡ್|ಯೂನಿಕೋಡ್‌]], v1 [[UI ಭಾಗಗಳು]], [[ಸಂಪೀಡನ]], ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ ರೇಖಾಕೃತಿ API |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX 2004''' | 2003 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 7ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 2.0 (ಇದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು [[ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ರಚಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿತಾದರೂ, ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಲಿಪಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಕೇವಲ ಕೈನಿಂದಲೇ ಅಚ್ಚಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥವಾಗಿತ್ತು), ವರ್ತನೆಗಳು, ವಿಸ್ತರಣೀಯತೆಯ ಪದರ (JSAPI), ಉಪನಾಮದ ಪಠ್ಯ ಬೆಂಬಲ, ಕಾಲಯೋಜನೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ 2004 ಆವೃತ್ತಿಯು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX 2004ರ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ತೆರೆಗಳು ([[ಪವರ್‌‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌‌‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು ರೇಖೀಯ ಸ್ಲೈಡು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುರುಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ರೇಖೀಯವಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ-ಆಧರಿತ ಅಭಿವರ್ಧನೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಲೈಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪಗಳು), [[ವೆಬ್‌ ಸೇವೆಗಳು]] ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಪಟು, ಮೀಡಿಯಾ ಮರುಚಾಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳು (ಒಂದು SWFನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ MP3 ಮತ್ತು/ಅಥವಾ FLV ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಇದು ಕೋಶೀಕರಿಸುತ್ತದೆ), ದತ್ತಾಂಶ ಭಾಗಗಳು (ಡೇಟಾಸೆಟ್‌, XMLಕನೆಕ್ಟರ್‌‌, ವೆಬ್‌ಸರ್ವೀಸಸ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌‌, Xಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ ರಿಸಾಲ್ವರ್‌‌, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಬಂಧಕ APIಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌, v2 UI ಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾ ವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು. |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8''' |2005 | ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಬೇಸಿಕ್‌ 8 ಎಂಬುದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆ ಸಲಕರಣೆಯ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ [[ಲಕ್ಷಣ-ಸಮೃದ್ಧ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ರೇಖಾಕೃತಿ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಬಯಸುವ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಡೆಗೆ ಇದು ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 8ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನದ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿದ ರೇಖಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೀಮಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ 8 ಆವೃತ್ತಿಯು ಹೊರಗೆಡಹುವ ಗುಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ: ಶೋಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆರೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ‌ನಿಯಂತ್ರಣ, ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೆರೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಮುಚ್ಚಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗಮ-ಬಿಂದುಗಳು), ವಸ್ತು-ಆಧರಿತ ರೇಖಾಕೃತಿ ವಿಧಾನ, ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆ ಕ್ಯಾಷಿಂಗ್‌, ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಟೈಪ್‌ ಮುಂದುವರಿದ ಉಪನಾಮ-ನಿರೋಧಕ]], [[ಆನ್‌‌2]] VP6 ಮುಂದುವರಿದ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಕೋಡೆಕ್‌, ದೃಶ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಫಾ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆಗಾಗಿರುವ ಬೆಂಬಲ, ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸಂಕೇತಲಿಪಿಗ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಪಟು, FLV ಕಡತಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಯೂ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಬೆಂಬಲ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸುವ ಒಂದು ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ ಅನುಕರಣಕಾರ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS3 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌''' |2007 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS3 ಅಡೋಬ್‌ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು CS3 ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮಗ್ರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡಲು ಅದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, [[ಅಡೋಬ್‌ ಫೋಟೋಷಾಪ್‌‌]]ನಂಥ ಇತರ ಅಡೋಬ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಖಾಕೃತಿ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್‌ ಫೈರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತದೆ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS4 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌‌''' |2008 |[[ವಿಲೋಮ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] (ದಾಳಗಳು), ಮೂಲಭೂತ [[3D]] ವಸ್ತು ಕುಶಲ ಬಳಕೆ, ವಸ್ತು-ಆಧರಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ಒಂದು ಪಠ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌, ಹಾಗೂ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ CS4 ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS5 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌''' | 2010 |2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 12ರಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 30ರಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಐಫೋನ್‌]] ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಆಧಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಐಫೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತಕಕ್ಕೆ<ref>{{cite web | url=http://daringfireball.net/2010/04/iphone_agreement_bans_flash_compiler | title=New iPhone Developer Agreement Bans the Use of Adobe’s Flash-to-iPhone Compiler | accessdate=2010-04-22 | publisher=Daring Fireball}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲು ತನ್ನ ಅಭಿವರ್ಧಕ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 8ರಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಐಫೋನ್‌ ಹಾಗೂ ಐಪ್ಯಾಡ್‌‌ನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 20ರಂದು ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.mikechambers.com/blog/2010/04/20/on-adobe-flash-cs5-and-iphone-applications/ | title=On Adobe, Flash CS5 and iPhone Applications | accessdate=2010-04-22 | publisher=Mike Chambers}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5ರ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ, ಒಂದು ಹೊಸ ಪಠ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌ (TLF), [[ವಿಲೋಮ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆ, ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತ ತುಣುಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ. |} === ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಸಲಕರಣೆಗಳು === [http://osflash.org/ajaxanimator ಅಜಾಕ್ಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205194841/http://osflash.org/ajaxanimator |date=2012-02-05 }} ಹಾಗೂ (ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) [[UIRA]]ದಂಥ [[ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]]ದ ಯೋಜನೆಗಳು, ಒಂದು ರೇಖಾತ್ಮಕ ಬಳಕೆದಾರ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಹೊಂದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, [[swfಮಿಲ್‌]], [[SWFಟೂಲ್ಸ್‌‌‌]], ಹಾಗೂ [[MTASC]]ನಂಥ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಪಠ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಅಥವಾ XML ಕಡತಗಳನ್ನು [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]]ಗಳೊಳಗೆ ಸಂಕಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ. [[C]], [[PHP]], [[C++]], [[ಪರ್ಲ್‌]], [[ಪೈಥಾನ್‌]], ಹಾಗೂ [[ರೂಬಿ]] ಮೊದಲಾವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮಿಂಗ್‌‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ, SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸರಣಿಬದ್ಧವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[haXe]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ, ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ರಚಿಸುವಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಬಲ್ಲ ವೆಬ್‌-ಹುರುಳಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಡೆಗೆ ಅದು ಅನುಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕ [[ಷೇರ್‌ವೇರ್‌]] ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2000 ಹಾಗೂ 2002ರ ನಡುವೆ 50 US$ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರು. 2003ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉಚಿತ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯು ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಲಕರಣೆ-ನಿರ್ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಓಡಿಸಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಳಿದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ ಬಹುಪಾಲು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಈಗಲೂ ಸಹ 100 US$ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌ನ್ನು ಅವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[Kಟೂನ್‌]] ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು SWFನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಇದರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಲಕರಣೆಯ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಓರ್ವ ಮಾಜಿ-ಉದ್ಯೋಗಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[SWiSH ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌]]. [[ಟೂನ್‌ ಬೂಮ್]] ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ಕೂಡಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಧರಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸಲಕರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ [[.swf]]ನ್ನು-ಅನುಸರಿಸುವ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌]] ಸಲಕರಣೆಗಳು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದವುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳು, ಬೋಧಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅನುಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ತೆರೆಯ ಹುರುಳಿನ ನಷ್ಟರಹಿತ ಸಂಪೀಡನ ಹಾಗೂ ಮರುಚಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸನ್ನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌ಗಳಲ್ಲದವರಿಂದಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹಾಗೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು (ಅಂದರೆ ಟ್ವೀನಿಂಗ್‌‌ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾರದು. [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಮ್]] ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಯಶಃ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, 90ರ-ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌‌ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿವೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವು, ಒಂದು ಸರ್ವತ್ರ ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ. [[ಅನಿಮೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಎಂಬುದು ಒಂದು 2D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕಟ್ಟು ಆಗಿದ್ದು, SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‌‌[[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್]] ಎಂಬುದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಕ್ವೆಶ್ಚನ್‌ ರೈಟರ್‌]] ಎಂಬುದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌‌ಗಳಾಗಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವೆಬ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿಲ್ಲದ ಬಳಕೆದಾರರೂ ಸಹ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಆಧರಿತ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ಆನ್‌-ಲೈನ್‌ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸೇವೆಗಳ (1998) ಪೈಕಿ [http://www.flashtogo.com/ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಟುಗೋ] ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಮಾದರಿಗಳ (ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳ) ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಂಥ ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸದರಿ ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವರನ್ನು ಶಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿರಾಕಿಯ ಆದೇಶಾನುಸಾರ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ [[Wix.com]] ಹಾಗೂ [[ಸರ್ಕಲ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]] ಇತರ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಹುರುಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತು SWF ಸ್ವರೂಪವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಅಡೋಬ್‌ ಲೈವ್‌ಮೋಷನ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕಟ್ಟನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಬರೆಯಿತು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಲೈವ್‌ಮೋಷನ್‌ ಕಂಡಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಫಲವಾಯಿತು. 2003ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೆಸೆಡಿಯಾವನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಖರೀದಿಸಿತು. ಪವರ್‌‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೆಸೆಡಿಯಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾವು ತರುವಾಯ ಈ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬ್ರೀಝ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಹೊಸ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, (ಆವೃತ್ತಿ 2ರಂತೆ) [[ಆಪಲ್‌‌]]ನ [[ಕೀನೋಟ್‌]] ಪ್ರಸ್ತುತಿ ತಂತ್ರಾಂಶವೂ ಸಹ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು SWFಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಕೆದಾರರ ತಳಹದಿ == ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ; ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 95%ನಷ್ಟು PCಗಳು ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite web |url=http://statowl.com/plugin_overview.php |title=Web Browser Plugin Market Share |accessdate=2009-08-18 |publisher=StatOwl |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411154434/http://www.statowl.com/plugin_overview.php |url-status=dead }}</ref> ಅಡೋಬ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ 98 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು U.S. ವೆಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ 99.3 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರಜಾಲ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು<ref>98%: [[NPD]] [http://www.macromedia.com/software/player_census/npd/ ಅಧ್ಯಯನ]</ref><ref name="Flash Player Statistics">99.3%: ಮಿಲ್‌ವಾರ್ಡ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆ, 2009ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. {{cite web |url=http://www.adobe.com/products/player_census/flashplayer/ |title=Flash Player Statistics |accessdate=2009-06-04 |author= |authorlink= |date= |year= |month= |work= |publisher=Adobe Systems |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, 92ರಿಂದ 95%ವರೆಗಿನ ಬಳಕೆದಾರರು (ಪ್ರದೇಶವನ್ನವಲಂಬಿಸಿ) ವಿನೂತನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="versionpenetration">{{cite web |url=http://www.adobe.com/products/player_census/flashplayer/version_penetration.html |title=Adobe Flash Player Version Penetration |accessdate=2009-06-04|author= |authorlink= |date= |year= |month= |work= |publisher=Adobe Systems |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ವಿಂಡೋಸ್‌‌, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS 9]]/[[X]], [[ಲೈನಕ್ಸ್‌]], [[ಸೊಲಾರಿಸ್‌]], [[HP-UX]], [[ಪಾಕೆಟ್‌ PC]]/[[ವಿಂಡೋಸ್‌‌ CE]], [[OS/2]], [[QNX]], [[ಸಿಂಬಿಯಾನ್‌]], [[ಪಾಮ್‌ OS]], [[ಬಿOS]], ಮತ್ತು [[IRIX]]; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ, ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ನೋಡಿ: [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ]]). ಸಾಧನಗಳ (ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ) ಜೊತೆಗಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನೋಡಿ: [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೈಟ್‌]]. ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನಗಳ ವಲಯವನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ ವೆಬ್‌ ದಟ್ಟಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 60%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತನ್ನ ಐಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ರನ್‌ಟೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಮೊಬೈಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಸಾಧನ" ದಟ್ಟಣೆಯ ಪೈಕಿ 95%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಐಪಾಡ್‌ ಟಚ್‌ಗೂ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಒಂದು ಸರ್ವತ್ರ ಮೊಬೈಲ್‌ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಅಡೋಬ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಧಕ್ಕೆಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌‌‌]]ನ ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಬೆಂಬಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://www.androidcentral.com/andy-rubin-says-flash-coming-froyo-version-android-operating-system "ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಫ್ರೊಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆಂಡಿ ರೂಬಿನ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ"]</ref> == 64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲ == ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 10ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[64-ಬಿಟ್‌‌]]ನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಲೈನಕ್ಸ್‌‌ಗಾಗಿ‌, ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[x86-64]] ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="labs.adobe.com">{{Cite web |url=http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/faq.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205022102/http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/faq.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2008/11/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2009-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530185127/http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2008/11/ |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 11ರಂದು 64-ಬಿಟ್‌ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಂದರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="Linux 64">{{cite web|url=http://weblogs.macromedia.com/emmy/archives/2008/11/swf_10_spec_available_and_flash_player_alpha_for_64-bit_linux_on_labs.html|title=SWF 10 spec available AND Flash Player alpha for 64-bit Linux on Labs|last=Huang|first=Emmy|publisher=Adobe Systems|date=2008-11-17|access-date=2010-06-15|archive-date=2009-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416110704/http://weblogs.macromedia.com/emmy/archives/2008/11/swf_10_spec_available_and_flash_player_alpha_for_64-bit_linux_on_labs.html|url-status=dead}}</ref> ಹಲವಾರು ಮನವಿಗಳ<ref name="labs.adobe.com"/> ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅಡೋಬ್‌ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ ನಡುವಣ ಒಂದು (nspluginwrapper‌‌ನಂಥ) ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಪದರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಒಂದು 64-ಬಿಟ್‌ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು 32-ಬಿಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ 32-ಬಿಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪರಿಹಾರವು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.redhat.com/show_bug.cgi?id=439858 |title=Linus struggles with Flash Player |publisher=Fedora bugtracker |accessdate=2009-02-21}}</ref> ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ಮುಂಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ ಹಾಗೂ ಲೈನಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತಿಮ 64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="labs.adobe.com"/> ಅಧಿಕೃತವಾದ 32-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಈಗಲೂ ಸಹ [[ಉಬುಂಟು]], [[ಓಪನ್‌SUSE]]ನಂಥ 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ವಿತರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಳಕೆದಾರರು ವರದಿಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವೊಂದು ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ 32-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://adammichaelroach.com/blog/110309-installing-adobe-flash-64-bit-ubuntu-910-karmic-koala |title=ಉಬುಂಟು 9.10 ಕಾರ್ಮಿಕ್‌ ಕೊವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ 64 ಬಿಟ್‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530014417/http://adammichaelroach.com/blog/110309-installing-adobe-flash-64-bit-ubuntu-910-karmic-koala |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://nocturn.vsbnet.be/content/flash-problems-64-bit-linux |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100924232501/http://nocturn.vsbnet.be/content/flash-problems-64-bit-linux |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mat-wright.com/2010/02/flash-player-10-for-64-bit-linux.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100606063018/http://www.mat-wright.com/2010/02/flash-player-10-for-64-bit-linux.html |url-status=dead }}</ref> ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ 64-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://nxadm.wordpress.com/2009/04/26/install-64-bit-adobe-flash-player-on-ubuntu-904/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006060739/http://nxadm.wordpress.com/2009/04/26/install-64-bit-adobe-flash-player-on-ubuntu-904/ |url-status=dead }}</ref> ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗಳು (ಕಡೇಪಕ್ಷ ಗ್ನಾಶ್‌ ಮತ್ತು Swfಡೆಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ) 32-ಬಿಟ್‌ನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ 64-ಬಿಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ: [[ಮರುಚಾಲನೆ]]). == ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == ಕೆಲವೊಂದು ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿನ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡದಂತೆ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾನ್‌ಕರರ್‌‌‌]], [[K-ಮೆಲಿಯಾನ್‌]]. ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಮಾನವಾಗಿರುವ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ತಡೆಕಾರಕ" ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ: [[ನೋಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್‌‌‌]]ನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಒಪೆರಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಪೆರಾ ಟರ್ಬೋವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ, ಬಳಕೆದಾರನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಚಾಲಿಸಲು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಫಾಕ್ಸೀಯನ್ನು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಬ್‌ಕಿಟ್‌-ಆಧರಿತ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳು ಕ್ಲಿಕ್‌ ಟು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://rentzsch.github.com/clicktoflash/|title=ClickToFlash|accessdate=2009-10-18|archive-date=2009-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025103722/http://rentzsch.github.com/clicktoflash/|url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ == {{See|ActionScript}} == ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು == {| ವರ್ಗ="wikitable sortable " line-height:100%;" ! ವಿಸ್ತರಣೆ ! ವಿವರಣೆ |- ! '''.[[swf]]''' |.swf ಕಡತಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ, ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ '.swf ಡೀಕಂಪೈಲರ್‌‌ಗಳು' ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು.swf ಕಡತಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನವು.swfನಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. |- !.'''[[FXG]]''' | FXG ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ xml ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, [[ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌]], ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌, [[ಫೋಟೋಷಾಪ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌]]ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. |- ! '''.fla''' |.fla ಕಡತಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವು FLA ಕಡತಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು.swf ಕಡತಗಳೊಳಗೆ ಸಂಕಲಿಸಬಲ್ಲದು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಮೂಲ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಂಯುಕ್ತ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ದ್ವಿಮಾನ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೋ CS5ನಲ್ಲಿ, fla ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು XML-ಆಧರಿತ ಯೋಜನೆಯ ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪವೊಂದರ ಒಂದು ಜಿಪ್‌ ಧಾರಕವಾಗಿದೆ. |- ! '''.xfl''' |.xfl ಕಡತಗಳು XML-ಆಧರಿತ ಯೋಜನೆ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಿಮಾನ.fla ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅವು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವು XFLನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS4ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇನ್‌ಡಿಸೈನ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್ಟರ್‌ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ XFL ಕಡತಗಳನ್ನು ಇದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೋ CS5ನಲ್ಲಿ, xfl ಕಡತವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಡತವಾಗಿದ್ದು, "ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ FLA" ಕಡತವನ್ನು ಅದು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ FLA ಕಡತವು ಫೋಲ್ಡರುಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, XML ಹಾಗೂ ದ್ವಿಮಾನ ಅದು ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. |- ! '''.[[as]]''' |.as ಕಡತಗಳು ಸರಳ ಮೂಲ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ [[ಮೂಲ ಸಂಕೇತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. FLA ಕಡತಗಳೂ ಸಹ ನೇರವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ರಾಚನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ಆವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಡ್ಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ.as ಕಡತಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''.ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌''' ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. |- ! '''[[.mxml]]''' |.mxml ಕಡತಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಕಡತಗಳ (ಮತ್ತು.css ಕಡತಗಳ) ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ GUIನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ತಿದ್ದುಪಾಟು-ಭಾಷಾ-ಶೈಲಿಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು (HTML ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಟ್ಯಾಗ್‌ನ ವರ್ಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಒಂದು ಹೊಸ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿ MXML ಕಡತವು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳ (ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವು UIಭಾಗದ ಸಂತತಿಗಳಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರೊಳಗೆ ಒಂದನ್ನಿಟ್ಟು ಅಡಕಿಸಿದ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. |- ! '''.swd''' |.swd ಕಡತಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ದೋಷ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಈ ಕಡತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. |- ! '''.asc''' |.asc ಕಡತಗಳು ಸರ್ವರ್‌-ಸೈಡ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮರ್ಥವಾದ ಹಾಗೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗ್ರಾಹಕ-ಸರ್ವರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸಂವಹನೆಯ ಸರ್ವರ್‌ MX ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಈ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |- ! '''.abc''' |.abc ಕಡತಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಯಂತ್ರವಾದ AVM (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8 ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನದು), ಹಾಗೂ AVM2ನಿಂದ (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9 ಅಥವಾ ನಂತರದ್ದು) ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬೈಟ್‌ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.[[flv]]''' |.flv ಕಡತಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌, [[ffmpeg]], [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೀಝ್‌]], ಅಥವಾ [[ಆನ್‌2 ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಅವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. FLV ಕಡತಗಳ ಒಳಗಿರುವ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ದತ್ತಾಂಶವು, SWF ಕಡತಗಳ ಒಳಗೆ ಅವು ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.f4v''' |.f4v ಕಡತಗಳು [[MP4]] ಕಡತಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 3 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. F4V ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡನೇ ಧಾರಕ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು FLV ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name="FLV-F4V">{{cite paper | author = Adobe Systems Incorporated | title = Video File Format Specification, Version 10 | publisher = Adobe Systems Incorporated | date = November 2008 | url = http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v10.pdf | format = PDF | page = | accessdate = 2009-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203004619/http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v10.pdf|archivedate=2008-12-03}}</ref><ref name="newformats">{{Cite web |url=http://www.kaourantin.net/2007/10/new-file-extensions-and-mime-types.html |title=ಹೊಸ ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಮತ್ತು MIME ಬಗೆಗಳು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706004744/http://www.kaourantin.net/2007/10/new-file-extensions-and-mime-types.html |url-status=dead }}</ref> |- ! '''.f4p''' |.f4p ಕಡತಗಳು [[ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ F4V ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.f4a''' |.f4a ಕಡತಗಳು ಕೇವಲ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶದ ಹರಿವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ F4V ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.f4b''' |.f4b ಕಡತಗಳು F4V [[ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಪುಸ್ತಕ]]ದ ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.swc''' |.swc ಕಡತಗಳು ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಸಂಕಲಿಸಿದ ತುಣುಕು, ಘಟಕಾಂಶದ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವರ್ಗದ ಕಡತ, ಮತ್ತು ಘಟಕಾಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಇತರ ಕಡತಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.jsfl''' |.jsfl ಕಡತಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ APIಯನ್ನು ಅವು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. |- ! '''.swt''' |.swt ಕಡತಗಳು.swf ಕಡತಗಳ 'ಪಡಿಯಚ್ಚುಗೊಳಿಸಿದ' ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಜನರೇಟರ್‌ನಿಂದ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. |- ! '''.flp''' |.flp ಕಡತಗಳು XML ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದಸ್ತಾವೇಜು ಕಡತಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಸಂಘಟನೆ, ಸಂಗ್ರಹಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ, ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. |- ! '''.spl''' |.spl ಕಡತಗಳು [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌]] ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಾಗಿವೆ. |- ! '''.aso''' |.aso ಕಡತಗಳು ಕ್ಯಾಷ್‌ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬೈಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ASO ಕಡತವೊಂದರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರ್ಗ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಒಂದು ASO ಕಡತವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮರುಸಂಕಲಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ IDEಯು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ನಾವೇ ಸ್ವತಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು %USERPROFILE%\Local Settings\Application Data\Macromedia\Flash8\en\Configuration\Classes\aso on Win32 / Flash8ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. |- ! '''.sol''' |.sol ಕಡತಗಳು, [[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌‌]]ಗಳನ್ನು (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಶೇಖರಿತ ದತ್ತಾಂಶ‌‌) ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. |} == ಪೈಪೋಟಿ == === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ ಬಳಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಬೀಜಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=https://techcrunch.com/2008/01/06/microsoft-silverlight-gets-a-high-profile-win-2008-bejing-olympics/ |title=Microsoft Silverlight Gets a High Profile Win: 2008 Beijing Olympics| accessdate=2010-02-23}}</ref> ನಡೆದ [[2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]], ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/microsoft-wins-the-2010-olympics-for-silverlight-2009-3 |title=Microsoft Wins The 2010 Olympics For Silverlight| accessdate=2010-02-23}}</ref> ನಡೆದ [[2010ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]], ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 2008ರ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಈ ಉನ್ನತ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.microsoft.com/presspass/features/2008/aug08/08-19conventions.mspx | title = Microsoft Working to Make Political Conventions Unconventional|accessdate=2010-02-23}}</ref> ತನ್ನ ದಿಢೀರ್‌‌ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದಲೂ ಸಹ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://netflix.mediaroom.com/index.php?s=43&item=288 |title=Netflix Begins Roll-Out of 2nd Generation Media Player for Instant Streaming on Windows PCs and Intel Macs |accessdate=2010-02-23 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529122655/http://netflix.mediaroom.com/index.php?s=43&item=288 |url-status=dead }}</ref> === ಜಾವಾ FX === [[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದು ಸನ್‌ [[ಜಾವಾ FX]] ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು [[ಜಾವಾ]] ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. === ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡದ ಪರ್ಯಾಯಗಳು === [[W3C]]ಯ [[SVG]] ಹಾಗೂ [[SMIL]] ಮಾನದಂಡಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>[http://www.xml.com/pub/a/2001/09/12/svg.html XML.com: Picture Perfect]</ref> ಹಿಂದೆ MS ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ಗಾಗಿ ಅಡೋಬ್‌ ಕಂಪನಿಯು 'ಅಡೋಬ್‌ SVG ವ್ಯೂವರ್‌‌' ಗ್ರಾಹಕ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಿತು, ಆದರೆ 2009ರ ಜನವರಿ 1ರಂದು ಇದರ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/svg/eol.html|title=Adobe to Discontinue Adobe SVG Viewer|accessdate=2007-06-18|publisher=[[Adobe Systems]]}}</ref> ಉದ್ಯಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವ ಹಂತದಿಂದ ಸ್ವತಃ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವೆಡೆಗೆ ಅಡೋಬ್‌ ಮುಂದಡಿಯಿಟ್ಟು ಚಲಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ನಡೆದಿದ್ದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.webstandards.org/2005/04/19/adobe-rich-internet-applications-and-standards/|title=Adobe, ‘Rich Internet Applications’ and Standards|accessdate=2010-02-25|date=April 19, 2005|publisher=[[Web Standards Project]]}}</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಆವೃತ್ತಿ 8ರ ನಂತರದ SVG ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು [[ಒಪೆರಾ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಆವೃತ್ತಿ 3ರ<ref>{{cite web|url=http://wiki.svg.org/Opera|title=Opera|accessdate=2007-06-18|date=2006-12-27|work=Svg wiki|publisher=Svg.org|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125113658/http://wiki.svg.org/Opera|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಬಂದಿದ್ದನ್ನು [[ಸಫಾರಿ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು SVGಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ [[ಮೊಝಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಅಂತರ್ನಿರ್ಮಿತ ಬೆಂಬಲವು ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://svg.org/story/2006/7/13/85643/0175|title=First Firefox 2.0 Beta Released|accessdate=2007-06-18|last=Quint|first=Antoine|date=2006-07-13|publisher=Svg.org|archive-date=2010-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100115022501/http://svg.org/story/2006/7/13/85643/0175|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://developer.mozilla.org/en/docs/SVG_improvements_in_Firefox_3|title=SVG improvements in Firefox 3 |accessdate=2008-07-20|work=Mozilla Developer Center|publisher=[[Mozilla]]|date=2008-06-17}}</ref> [[UIRA]] ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ]] ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಿ ಬಳಕೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2007ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕುಸಿಯಿತಾದರೂ, ಇದನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಜನರು ಈಗ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://www.unfreeze.net/?page_id=52|title=UIRA, Unfreeze|accessdate=2008-04-21|date=2008-04-20|publisher=unfreeze.net|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225610/http://www.unfreeze.net/?page_id=52|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [http://osflash.org/ajaxanimator ಅಜಾಕ್ಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205194841/http://osflash.org/ajaxanimator |date=2012-02-05 }} ನಂಥ ಇತರ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ [[HTML 5]] ಬೇರುಬಿಡುತ್ತಿದೆ: [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್‌ ಅಂಶ]]ವು ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಶಕ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಅಂಶದ ಕಾಲಪರಿಷ್ಕರಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆ === ==== ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳು ==== 1998ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾವು ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆವೃತ್ತಿ 3ರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆಡಹಿತು. ಕ್ಸಾರಾದ [[ಫ್ಲೇರ್‌‌]] ಮತ್ತು ಷಾರ್ಪ್‌ನ [[ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಡೆಡ್‌ ವೆಕ್ಟರ್‌‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಸ್ವರೂಪಗಳಂಥ, SWFನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. SWFನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು [[C]] [[ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. 1999ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಮಾರ್ಫ್‌ಇಂಕ್‌]] 99ನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿತ್ತು. 3ರಿಂದ 5ರವರೆಗಿನ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ [[ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಕಿಟ್‌‌]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಕೂಡಾ [[ಮಿಡ್ಲ್‌ಸಾಫ್ಟ್‌‌]]ನ್ನು ಎರವಲಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು. 6ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಕೇವಲ ಒಂದು [[ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರುವಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತಾದವು, ಆದರೆ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಿಂದ ಅವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸದಾಗಿದ್ದ ಆವೃತ್ತಿ ಸ್ವರೂಪದ (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8) ಮೇಲಿನ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಸಂಪೀಡನ ಸ್ವರೂಪಗಳ (ಆನ್‌‌2, ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಮೇಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹೊಸ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಆದೇಶಗಳು, ಅಭಿವ್ಯಂಜಕ ಶೋಧಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ v8ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈ ಹೊಸ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯ ದಸ್ತಾವೇಜನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪರವಾನಗಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸದರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ಸದರಿ ಪರವಾನಗಿಯು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9ರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/licensing/developer/fileformat/faq/ |title=Adobe File Format Specification FAQ |accessdate=2007-11-15 |publisher=Adobe Systems}}</ref> 2009ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌]]ನ್ನು ([http://www.adobe.com/openscreenproject/faq/ ಅಡೋಬ್‌ ಕೊಂಡಿ]) ಅಡೋಬ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ SWF ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, SWF-ಸಹೋಪಯೋಗಿಯಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ SWFನ್ನು-ಕಳಿಸಿಕೊಡುವ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಂಥ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು ಈಗಲೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Free Flash community reacts to Adobe Open Screen Project | url = http://www.openmedianow.org/?q=node/21 | accessdate = 2008-11-29 }}</ref> ==== ಮರುಚಾಲಿಸುವಿಕೆ ==== SVGಯಂಥ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡದ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ-ಉದ್ದೇಶದ್ದಲ್ಲದ ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಇದು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ [[ಹಲವಾರು]] ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಒಂದು ಅಪ್ಪಟವಾದ [[ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]]ದ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]] ನೀಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರ ವಿತರಣೆಯು [http://www.macromedia.com/software/flash/open/licensing/ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಪರವಾನಗಿಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ] ಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ ವಿನೂತನ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾದ ಯಾವುದೇ ಬದಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಗ್ನಾಶ್‌]] ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಉಚಿತವಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ GNU ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಉಚಿತವಾದ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ<ref>{{cite journal |last=Hudson |first=Paul |year=2008 |month=July |title=Quick as a Gnash |journal=Linux Format |issue=107 |pages=48–49 |accessdate=2008-07-20 |quote=What happened is this little thing called "software patents". When you use MP3 or FLV, they're proprietary. And although we use FFMPEG and Gstreamer - we actually support all these codecs - we can't distribute Gnash that way....of course the OLPC project cannot legally redistribute the codecs....Gnash fully supports patent-free codecs such as [[Ogg Vorbis]] and [[Theora]] and [[Direc]] and stuff — Rob Savoye. }}</ref> ಕಡತಗಳ ಸ್ವಂತ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಚಿಂತೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಹುಪಾಲು SWF v7 ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು SWF v8 ಹಾಗೂ v9ಗಳನ್ನು ಗ್ನಾಶ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/software/gnash/ |title=Gnash Introduction |accessdate=2008-07-20 |publisher=Free Software Foundation, Inc. |date=2008-06-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/software/gnash/manual/gnash.html#flashsupport |title=Gnash Manual version 0.4.0 |accessdate=2007-08-15 |author=Rob Savoye, Ann Barcomb |authorlink= |date= |year=2007 |month=June |work= |publisher=Free Software Foundation |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080117175037/http://www.gnu.org/software/gnash/manual/gnash.html#flashsupport |archivedate=2008-01-17 |quote= |url-status=dead }}</ref> 32-ಬಿಟ್‌, 64-ಬಿಟ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ನಾಶ್‌ ಓಡುತ್ತದೆ. ಲೈನಕ್ಸ್‌, [[ಫ್ರೀBSD]] ಮತ್ತು [[ಓಪನ್‌BSD]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[Swfಡೆಕ್‌]] ಎಂಬುದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಕ್ತ-ಮೂಲದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: SWFಓಪನರ್. [[ಸ್ಕೇಲ್‌ಫಾರ್ಮ್]] GFx ಎಂಬುದು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪರ್ಯಾಯ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಆಗಿದ್ದು, [[GPU]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಯಂತ್ರಾಂಶ ವೇಗವರ್ಧನೆ]]ಯನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು AS2ಗೆ ಉನ್ನತವಾದ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು [[ಗೇಮ್‌ ಮಿಡ್ಲ್‌ವೇರ್‌‌]] ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವಾಗಿ ಸ್ಕೇಲ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ GFx ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳು, [[HUDಗಳು]], [[ಕಿರು ಆಟಗಳು]], ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮರುಚಾಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ PC ಹಾಗೂ ಕನ್ಸೋಲ್‌ 3D ಆಟಗಳಿಂದ ಇದು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [http://rtmpdump.mplayerhq.hu/ rtmpdump] ಎಂಬುದು ಓರ್ವ RTMP ಗ್ರಾಹಕನ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸ್ವಂತದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ rtmpdumpನ್ನು [[ಸೋರ್ಸ್‌ಫೋರ್ಜ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. [http://savannah.nongnu.org/projects/flvstreamer flvಸ್ಟ್ರೀಮರ್‌‌] ಎಂಬುದು ಓರ್ವ RTMP ಗ್ರಾಹಕನ ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸ್ವಂತದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು rtmpdumpನ ಒಂದು ಕವಲಾಗಿದ್ದು, ಸಂಕೇತದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು (ಅಂದರೆ RTMPE ಹಾಗೂ SWF ಪರಿಶೀಲನೆ) ಹೊಂದಿದೆ. == ಟೀಕೆ == === ಭದ್ರತೆ === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವಂತೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-27080_3-10396326-245.html|title=Expert says Adobe Flash policy is risky|date=2009-11-12|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426041823/http://news.cnet.com/8301-27080_3-10396326-245.html|url-status=dead}}</ref> ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಂತೆ ಹಲವಾರು ಸುರಕ್ಷತಾ ಪರಿಣಿತರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸುರಕ್ಷತಾ ದಾಖಲೆಯು<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/support/security/#flashplayer|title=Security bulletins and advisories|accessdate=2010-03-27}}</ref> ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ನೋಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.us-cert.gov/reading_room/securing_browser/|title=Securing Your Web Browser|accessdate=2010-03-27|archive-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326131333/http://www.us-cert.gov/reading_room/securing_browser/|url-status=dead}}</ref> ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲು [[US-CERT]] ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಾರ್ಲೀ ಮಿಲ್ಲರ್]] ಎಂಬಾತ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸದಿರುವಂತೆ"<ref>{{cite web|url=http://www.oneitsecurity.it/01/03/2010/interview-with-charlie-miller-pwn2own/|title=Pwn2Own 2010: interview with Charlie Miller|date=2010-03-01|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424022058/http://www.oneitsecurity.it/01/03/2010/interview-with-charlie-miller-pwn2own/|url-status=dead}}</ref> [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ವಾದ [[ಕ್ಯಾನ್‌ಸೆಕ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ. 2010ರ ಮೇ 17ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ 77 [[CVE]] ನಮೂದುಗಳನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?o=0&l=100&c=12&op=display_list&vendor=Adobe&title=Flash%20Player|title=SecurityFocus search results for Adobe Flash Player Vulnerabilities|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424020411/http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?o=0&l=100&c=12&op=display_list&vendor=Adobe&title=Flash%20Player|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 34 ನಮೂದುಗಳು ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು (ಇದು [[ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂಕೇತ ನೆರವೇರಿಕೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು 40 ನಮೂದುಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. 1 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಒಂದು ತಿಳಿದ ಭೇದ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.adobe.com/emmy/archives/2010/02/flash_bug_repor.html|title=Flash Bug Report|date=2010-02-06|accessdate=2010-03-27|archive-date=2010-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210080408/http://blogs.adobe.com/emmy/archives/2010/02/flash_bug_repor.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸಿಮನ್‌ಟೆಕ್‌‌]]ನ ಅಂತರಜಾಲ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬೆದರಿಕೆಯ ವರದಿಯು<ref>{{cite web|url=http://www4.symantec.com/Vrt/wl?tu_id=SUKX1271711282503126202|title=Internet Security Threat Report: Volume XV: April 2010|publisher=Symantec|pages=37,40,42|date=April 2010|accessdate=2010-05-09|archive-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425183113/http://www4.symantec.com/Vrt/wl?tu_id=SUKX1271711282503126202|url-status=dead}}</ref> ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅಡೋಬ್‌ ರೀಡರ್‌‌]] ಹಾಗೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ<ref>{{cite web|url=http://www.securityfocus.com/bid/35759|title=Adobe Acrobat, Reader, and Flash Player Remote Code Execution Vulnerability|date=2009-10-15|accessdate=2010-05-09|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424020554/http://www.securityfocus.com/bid/35759|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು [[ದೂರದ ಸಂಕೇತ ನೆರವೇರಿಕೆ]]ಯು 2009ರಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಭೇದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವಿಶ್ವಸನೀಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುವಾಗ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಆಡ್‌-ಆನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದೇ ವರದಿಯು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. [[ಮೆಕ್‌ಅಫೀ]] ಊಹಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅಡೋಬ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೀಡರ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗಳು 2010ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://mcafee.com/us/local_content/reports/7985rpt_labs_threat-predict_0110_fnl_lores.pdf|title=2010 Threat Predictions|publisher=McAfee Labs|page=2|date=December 2009|accessdate=2010-05-09}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಲಿವೆ. 2009ರ<ref>{{cite web|url=http://mcafee.com/us/local_content/reports/threats_2009Q4_final.pdf|title=McAfee Threats Report: Fourth Quarter 2009|publisher=McAfee Avert Labs|page=16|date=February 2010|accessdate=2010-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100215182751/http://mcafee.com/us/local_content/reports/threats_2009Q4_final.pdf|archivedate=2010-02-15}}</ref> ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಡೋಬ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಾಗಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಾಹಕ-ತಂತ್ರಾಂಶದ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ==== ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್‌ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳು ("ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳು") ==== {{Main|Local Shared Object}} [[HTTP ಕುಕೀ]]ಯಂತೆ, ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಯನ್ನು (ಇದಕ್ಕೆ ''[[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌]]'' ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ) ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳು [[ಡೊಮೈನ್‌ಗಳ]] ಆದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]] ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ 50%ನಷ್ಟು ತಾಣಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಳಕೆದಾರ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಒಂದು ಕೊರತೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1446862|title=Soltani, Ashkan, Canty, Shannon, Mayo, Quentin, Thomas, Lauren and Hoofnagle, Chris Jay: Flash Cookies and Privacy|date=2009-08-10 |accessdate=2009-08-18}}</ref> ಬಹುಪಾಲು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ದಮನಮಾಡುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಕ್ಯಾಷ್‌ಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್ ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು HTTP ಕುಕೀಗಳಿಗಿಂತ<ref>{{cite web|url=http://epic.org/privacy/cookies/flash.html|title=Local Shared Objects -- "Flash Cookies"|publisher=Electronic Privacy Information Center|date=2005-07-21|accessdate=2010-03-08|archive-date=2010-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100416041024/http://epic.org/privacy/cookies/flash.html|url-status=dead}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಬಳಕೆದಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, HTTP ಕುಕೀಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವ ಮತ್ತು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಇತಿಹಾಸದ ಕಡತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಷ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು, ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಎಲ್ಲಾ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನೂ ತಾವು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌‌ ಇತಿಹಾಸವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಡೋಬ್‌ನ ಸ್ವಂತದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [http://www.macromedia.com/support/documentation/en/flashplayer/help/settings_manager07.html ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ ಸೆಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌], ಅಡೋಬ್‌ನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [http://www.macromedia.com/support/documentation/en/flashplayer/help/settings_manager.html ಸೆಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ವೆಬ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌‌‌‌] ನ ಒಂದು ಉಪ ಸೇವಾಪಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಇತರ [[ಪರಿಷ್ಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಯ ಕಿಟ್‌ಗಳು]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ<ref>{{cite web|url=http://kb2.adobe.com/cps/526/52697ee8.html|title=How to manage and disable Local Shared Objects|publisher=Adobe Systems Inc.|date=2005-09-09|accessdate=2010-03-08}}</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವು. === ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ === * ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ರೂಪ ಕೊಡಲು ಯಾವುದೇ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಮಿತ [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಒಂದು ತೊಡಕಿಲ್ಲದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳಂತಿರದ [[ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವೇಗವರ್ಧಿತ]] ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2010/01/solving_different_problems.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201020141/http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2010/01/solving_different_problems.html |url-status=dead }}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಾಗಲೂ ಸಹ, ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿರುವ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ಹೋಲಿಕೆಗಳು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OSX]] ಮತ್ತು [[ಲೈನಕ್ಸ್‌‌]]ಗಿಂತಲೂ ಅದೇ ಯಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗಿನ [[ವಿಂಡೋಸ್‌‌]] ಮೇಲೆ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/software/news/2008/10/benchmarking-flash-player-10.ars|title=Flash benchmarks on different operating systems}}</ref><ref>https://arstechnica.com/media/news/2009/10/hands-on-hulu-desktop-for-linux-beta-a-big-resource-hog.ars</ref> === ಪ್ರವೇಶ ಲಭ್ಯತೆ === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ HTML ಪುಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಔಪಚಾರಿಕ ರೂಢಿಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದು, ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವುದು,<ref>[http://www.useit.com/alertbox/20050711.html ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು (ಜಾಕೋಬ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌ನ ಅಲರ್ಟ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌‌)]</ref> ಸ್ವರೂಪ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬಲಭಾಗದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವಿಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಒಂದು ವಾಡಿಕೆಯ HTML ವೆಬ್‌ಪುಟದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಇಂಥ ಅನೇಕ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತತೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಕುರಿತಾದ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತನು, ''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌: 99% ಬ್ಯಾಡ್‌‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2000ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲರ್ಟ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಬಗೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.useit.com/alertbox/20001029.html|title=Flash: 99% Bad|last=Nielsen|first=Jakob|date=2000-10-29 |accessdate=2009-02-21}}</ref> ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌‌ನಿಂದ ದೂರುಗಳು ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುಟದ ಸಮೀಪೀಕರಣದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪಠ್ಯದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 6 ಆವೃತ್ತಿಯು ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಈ [[ಪ್ರವೇಶ ಲಭ್ಯತೆ]]ಯ ಲಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೊಂದು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ರೀಡರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಕೇವಲ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.skillsforaccess.org.uk/howto.php?id=101 |title=Provide text equivalents for graphics - in Flash |accessdate=2007-06-18 |author= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work=Skills for Access – How To |publisher= |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703150412/http://www.skillsforaccess.org.uk/howto.php?id=101 |archivedate=2017-07-03 |quote= |url-status=dead }}</ref> [[ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 1990ರ ಕಾಯಿದೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[US ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದೆ:<ref>{{cite web|url=http://www.icdri.org/CynthiaW/applying_the_ada_to_the_internet.htm|title=Applying the ADA to the Internet: A Web Accessibility Standard|author=Cynthia D. Waddell, JD|accessdate=2010-04-11|archive-date=2010-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218122344/http://www.icdri.org/CynthiaW/applying_the_ada_to_the_internet.htm|url-status=dead}}</ref> <blockquote> ADA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು, ಅವು ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಶ್ರವಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಅಥವಾ ಅಂತರಜಾಲದಂಥ ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂವಹನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು, ಸರಕುಗಳು, ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವಹನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸುವ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು, ಆ ಸಂವಹನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಲೂ ಸಹ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. </blockquote> === ಮುಕ್ತ ವೆಬ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವಂತ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳು === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ [[ಸ್ವಂತ ಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಸ್ವರೂಪವು, [[ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಇದರ ಬಳಕೆಯು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌‌ ವೈಡ್‌‌ ವೆಬ್‌‌‌‌]]ನ ಅನ್ಯಥಾ ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.zdnet.com/2424-3515_22-199508.html |title=Mozilla warns of Flash and Silverlight 'agenda' |last=Meyer |first=David |publisher=[[ZDNet]] |date=2008-04-30 |accessdate=2009-01-11 |quote=''Companies building websites should beware of proprietary rich-media technologies like Adobe's Flash and Microsoft's Silverlight, the founder of Mozilla Europe has warned.'' |archive-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227145942/http://news.zdnet.com/2424-3515_22-199508.html |url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೊಂದನ್ನು [[ಅಡೋಬ್‌ನ ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[CSS]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಹಾಗೂ [[HTML5]]ನ ಸಹ-ಲೇಖಕನಾದ [[ಹ್ಯಾಕಾನ್‌ ವಿಯಂ ಲೈ]] ಎಂಬಾತ ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾ, "ದಿ <ವಿಡಿಯೋ> ಎಲಿಮೆಂಟ್‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಗೂಗಲ್‌ ಟೆಕ್‌ ಟಾಕ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಥಿಯೋರಾ]]ದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]]ಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ:<ref>{{cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=5545573096553082541&ei=LV6hSaz0JpbA2AKh4OyPDg&hl=un |title=Håkon Wium Lie on the video element in HTML 5 |accessdate=2009-02-22 |publisher=Google Video |date=2007-03-29}}</ref> <blockquote>ನಾನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಅಂಶವು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿದೆ ಎಂದಾದರೆ, ಯಾವುದಾದರೊಂದು ವಿಧದ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ನಾವು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಎಂಬುದು ವೆಬ್‌ನ ಮೇಲಿರುವ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.</blockquote> [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಆಂದೋಲನ]]ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾ 2004ದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ಟಾಲ್‌ಮನ್‌]] ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟ:<ref>{{cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=-1647626314188526128&ei=LkqgSbfhIYva2gLUotGRDg&hl=un |title=Richard Stallman on The free software movement and its challenges |accessdate=2009-02-21 |publisher=Google Video |location=Australian National University, Canberra, Australia |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629123143/http://video.google.com/videoplay?docid=-1647626314188526128&ei=LkqgSbfhIYva2gLUotGRDg&hl=un |url-status=dead }}</ref> <blockquote>ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಬಳಕೆಯು ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.</blockquote> ಯಾವುದೇ [[ಉಚಿತ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳು]] ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಟಾಲ್‌ಮನ್‌ನ ಅಂದಿನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, [[ಗ್ನಾಶ್‌]] ಮತ್ತು [[Swfಡೆಕ್‌‌‌]]ಗಳು ಅಡೋಬ್‌ನ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳು ಬಯಸುವಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ‌‌; ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಬಳಸದ ವೆಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ಕೂಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಉಚಿತ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ ಕೊರತೆಯು, ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ವೆಬ್‌ನ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸರ್ವತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಯಾರಿಗೇ ಆಗಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತವಾದ ಆದ್ಯತೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ<ref>{{citation|url=http://www.fsf.org/campaigns/priority.html|publisher=Free Software Foundation|title=High Priority Free Software Projects|accessdate=2009-07-09}}</ref> ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ನಾಶ್‌ ಗಳಿಸಿರುವ ನಿರಂತರವಾಗಿರುವ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು, ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. === 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಅಡೋಬ್‌ನ 64-ಬಿಟ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/64bit.html|title=Flash Player 10 for 64-bit Linux|accessdate=2010-05-17|archive-date=2010-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202004509/http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/64bit.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ವಿತರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಂದು ವಿತರಣೆಗಳು ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದ 32-ಬಿಟ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾದರೂ, ಅದು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ನೋಡಿ: [[64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲ]]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == ;ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[SWF]] ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ. * [[ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] * [[ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಮತ್ತು ಮರುಚಾಲಿಸುವ ರನ್‌ಟೈಂ ಆಗಿರುವ [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]] * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನಗಳಾದ ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನುಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ಹಗುರ ತೂಕದ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ‌[[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಲೈಟ್]]. * [[ಫ್ಲಾಶ್ ವಿಡಿಯೋ]] * ಆವೃತ್ತಿ 8ರ ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಉಪನಾಮ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ]] ಪಠ್ಯ-ಮೂಡಿಸುವ ಎಂಜಿನ್‌ ಆಗಿರುವ [[ಸ್ಯಾಫ್ರನ್‌ ಟೈಪ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್]]. * [[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌]] * ವೆಬ್‌ಪುಟಗಳ ಒಳಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ‌‌[[SWFಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್]]. * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣೆಯಾದ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CMS]]. ;ಇತರೆ * [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]] * [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌]] * [[ಜಾವಾFX]] * [[ಓಪನ್‌ಲಸ್‌ಜ್ಲೋ]] * [[ಸಿನ್‌ಫಿಗ್‌‌]] == ಅಡಿ ಬರಹಗಳು == {{Reflist|group="spec"}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://blogs.adobe.com/flashplatform/ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ವೇದಿಕೆ ಬ್ಲಾಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622051951/http://blogs.adobe.com/flashplatform/ |date=2012-06-22 }} - ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಕುರಿತಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ * [http://www.adobe.com/products/flash/ ವಿನ್‌XP/ವಿಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OS Xಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ] * [http://kb2.adobe.com/cps/406/kb406791.html MS ವಿಂಡೋಸ್‌‌ 9x / ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ OSX 10.1-10.3 / ರೆಡ್‌ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ 3 ಮತ್ತು 4 ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ] === ಸಮುದಾಯಗಳು === * [http://forums.adobe.com/community/flash ಅಡೋಬ್‌ನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316054936/http://forums.adobe.com/community/flash |date=2014-03-16 }} * [http://www.flexflashforum.com FlexFlash‌‌‌Forum.com - ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603003028/http://www.flexflashforum.com/ |date=2016-06-03 }} * [http://www.actionscript.org Actionscript‌.org - ಸಮುದಾಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ / ಬೋಧಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608173948/http://actionscript.org/ |date=2017-06-08 }} * [http://www.flashcomponents.net/community/ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌ / ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611225623/http://www.flashcomponents.net/community/ |date=2010-06-11 }} {{Flash builders}} {{Animation editors}} {{Adobe Flash}} {{AdobeCS}} {{Adobe eLearning Suite}} {{Adobe Systems}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅನಿಮೇಶನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:C++ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ OS ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್‌ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಸ್ಯೂಟ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸದಿಶ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಷ್ಕಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್‌ ಅಭಿವರ್ಧಕ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] [[ವರ್ಗ:2D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:1996ರ ತಂತ್ರಾಂಶ]] qjov3m60l4dnrs6zz1j52ywhpf111bi 0 23647 1371910 1339805 2026-04-23T10:43:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371910 wikitext text/x-wiki ಸಮಕಾಲೀನ [[ಮನಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ '''ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳು''' [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ|ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ]] ಐದು ಆಯಾಮಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳೆಂದರೆ [[ಮುಕ್ತತೆ]], [[ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿ]], [[ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ]], [[ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]], ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ]] (OCEAN, ಅಥವಾ ಮರುಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ CANOE). ಸಮಚಿತ್ತತೆಯ ಗುಣಾಂಶವನ್ನು ಕೆಲವು ಸಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಧೃಢತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತತೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಸಲ ಇದನ್ನು [[ಬುದ್ಧಿ ಶಕ್ತಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://personality-project.org/perproj/theory/Big5.table.html |title=Personality Project |access-date=2010-06-16 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000513/http://personality-project.org/perproj/theory/Big5.table.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತಿಗುಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಚಹರೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ ಸಮಾಜಮುಖಿ, ಉತ್ತೇಜಕತೆ, ಅರಸುವಿಕೆ, ತಹತಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಂಬಂಧಿ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿ ಶುದ್ಧಾಂಗವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ [[ಮಾದರಿ]]. ಆದರೆ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ [[ತಾತ್ವಿಕತೆ|ತಾತ್ವಿಕತೆಗಳನ್ನು]] ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವ ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಈ ಮುಂದಿನಂತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಬಹುದು: * '''ಮುಕ್ತತೆ''' - (ಸೃಜನಶೀಲ/ಕುತೂಹಲ vs. ಮುಂಜಾಗರೂಕ/ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ). [[ಕಲೆ]], [[ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ]], [[ಸಾಹಸ]], ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಚಾರಗಳು, [[ಕುತೂಹಲ]] ಮತ್ತು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆ. * '''ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ''' - (ಸಮರ್ಥ/ಸಂಘಟನಾಕಾರಿ vs. ಸುಲಭವಾಗಿ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ/ಅಸಡ್ಡೆಯ). [[ಸ್ವಯಂ-ಶಿಸ್ತು]], [[ಕರ್ತವ್ಯ ಪರತೆ]], ಮತ್ತು [[ಸಾಧನೆ|ಸಾಧನೆಯ]] ಉದ್ದೇಶವಿರುವ ಸ್ವಭಾವ; ತಕ್ಷಣದ ವರ್ತನೆಯ ಬದಲು ಯೋಜಿತ ವರ್ತನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುವ ಗುಣ. * '''ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ''' - (ನಿರ್ಗಮಿಸುವ/ಶಕ್ತಿಯುತ vs. ನಾಚಿಕೆ/ಅತಿ ಸಂಕೋಚದ). ಶಕ್ತಿಯುತ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳು, [[ಸರ್ಜೆನ್ಸಿ]], ಮತ್ತು ಇತರರ ಸಾಂಗತ್ಯದಿಂದ [[ಉತ್ತೇಜಿತ|ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಳ್ಳುವ]] ಗುಣಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. * '''ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ''' - (ಸ್ನೇಹಪರ/ದಯೆಯುಳ್ಳ vs. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ/ಖಂಡಿತವಾದಿ). ಇತರರೊಂದಿಗೆ [[ಅನುಮಾನ]] ಮತ್ತು [[ವಿರೋಧ|ವಿರೋಧದ]] ಬದಲು [[ಅನುಕಂಪ]] ಮತ್ತು [[ಸಹಕಾರಿ]] ಮನೋಭಾವದ ನಡವಳಿಕೆ. * '''ನ್ಯೂರೋಟಿಸಂ''' - (ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ/ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ vs. ನಿರ್ಭಯ/ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ). ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕರಾಗಿದ್ದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವೆಂದರೆ [[ಕೋಪ]], [[ಚಿಂತೆ]], [[ಖಿನ್ನತೆ]], ಅಥವಾ [[ಟೀಕೆ]]. ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮನಶಾಸ್ತ್ರದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರ ಅನುಭವಜನ್ಯ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರೇರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಚಹರೆ ಮತ್ತು ಸಂರಚನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಇಡೀ ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧಕರು (ಡಿಗ್ಮನ್, ೧೯೯೦) ಈ ಐದು ವಿಶಾಲ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಡಿಗ್‌ಮನ್, ಜೆ.ಎಮ್. (೧೯೯೦). Personality structure: Emergence of the five-factor model. ''Annual Review of Psychology, ೪೧'', ೪೧೭-೪೪೦.</ref> ಈ ಸಂಶೋಧಕರು ಗೊತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಈ ಚಹರೆಗಳ ನೂರಾರು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ (ವರದಿ, ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ, ಪೀರ್ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಮಾಪನ) ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಒಳಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ೧೯೫೦ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು (ಟ್ಯೂಪ್ಸ್, E.C., & ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್, R.E., ಟ್ರೈಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗುಣಾಂಶಗಳು. ತಾಂತ್ರಿಕ ವರದಿ ASD-TR-೬೧-೯೭, ಲ್ಯಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಬೇಸ್, TX: ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಮ್ಯಾಂಡ್, ೧೯೬೧). ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, ಜೆ.ಎಮ್. ಡಿಗ್ಮನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು, ನಂತರ ಇದನ್ನು ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು (ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, ೧೯೯೩).<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, ಎಲ್. ಆರ್. (೧೯೯೩). The structure of phenotypic personality traits. ''American Psychologist'', ''೪೮'', ೨೬-೩೪.</ref> ಈ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಗೊತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ{{fix|text=How is this right if "about half of the common variance in most personality inventories"?}} ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡು ಮತ್ತು ಒಳಗಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಕುಳಿತು ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಳಹಂತದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞದ ಎಲ್ಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕತೆಗಳಾನ್ನು ಸಮಗ್ರೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು '''"Five Factor Model"''' ಅಥವಾ FFM (ಕೋಸ್ಟಾ & ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, ೧೯೯೨),<ref>ಕೋಸ್ಟಾ, ಪಿ.ಟಿ.,Jr. &amp; ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, ಆರ್.ಆರ್. (೧೯೯೨). ''Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) manual.'' Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.</ref> ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಜಾಗತಿಕ ಗುಣಾಂಶಗಳು ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ರಸ್ಸೆಲ್ & ಕರೋಲ್, ೧೯೯೪).<ref>ರಸ್ಸೆಲ್, ಎಮ್.ಟಿ., &amp; ಕರೋಲ್, ಡಿ. (೧೯೯೪). ''೧೬PF Fifth Edition administrator’s manual.’’ '' ''Champaign, IL: Institute for Personality &amp; Ability Testing.''</ref> ಕೊನೇಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ,<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, ಎಲ್.ಆರ್. (| ೧೯೮೨ From Ace to Zombie: Some explorations in the language of personality. In C.D. Spielberger &amp; J.N. Butcher (Eds.), ''Advances in personality assessment, Vol. ೧.'' Hillsdale, NJ: Erlbaum.</ref><ref>ನೊರ್ಮನ್, W.T. &amp; ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L.R. (೧೯೬೬). Raters, ratees, and randomness in personality structure. ''Journal of Personality and Social Psychology, ೪'', ೬೮೧-೬೯೧.</ref><ref>ಪೀಬಡಿ, D. &amp; ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L.R. (೧೯೮೯). Some determinants of factor structures from personality-trait descriptors. ''Journal of Personality and Social Psychology, ೫೭'', ೫೫೨-೫೬೭.</ref><ref>ಸಾಸಿಯರ್, G. &amp; ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L.R. (೧೯೯೬). The language of personality: Lexical perspectives on the five-factor model. In J.S. Wiggins (Ed.), ''The five-factor model of personality: Theoretical perspectives.'' New York: Guilford.</ref><ref>ಡಿಗ್ಮನ್, J.M. (೧೯೮೯). Five robust trait dimensions: Development, stability, and utility. ''Journal of Personality, ೫೭'', ೧೯೫-೨೧೪.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅದೇ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಟ್ಯೂಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್,<ref>ಕ್ಯಾಟೆಲ್, R.B. (೧೯೫೭). ''Personality and motivation: Structure and measurement.'' New York: Harcourt, Brace &amp; World.</ref><ref>ಕಾರ್ಸನ್, S. &amp; O’Dell, J.W. (೧೯೭೬). ''A guide to the clinical use of the ೧೬PF.'' Champaign, IL: Institute for Personality &amp; Ability Testing.</ref><ref>ಕ್ರಗ್, S.E. &amp; ಜಾನ್ಸ್, E.F. (೧೯೮೬). A large scale cross-validation of second-order personality structure defined by the ೧೬PF. ''Psychological Reports, ೫೯'', ೬೮೩-೬೯೩.</ref><ref>ಕ್ಯಾಟೆಲ್, H.E.P, ಮತ್ತು ಮೀಡ್, A.D. (೨೦೦೭). The ೧೬ Personality Factor Questionnaire (೧೬PF). In G.J. Boyle, G. Matthews, and D.H. Saklofske (Eds.), ''Handbook of personality theory and testing: Vol. ೨: Personality measurement and assessment.'' London: Sage.</ref> ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ನೋಯಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಟಿಲ್ಲನ ಒರೆಗಾನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟಿನಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ರೇ.<ref>ಕೋಸ್ಟಾ, P.T., Jr. &amp; ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R.R. (೧೯೭೬). Age differences in personality structure: A cluster analytic approach. ''Journal of Gerontology, ೩೧'', ೫೬೪-೫೭೦.</ref><ref>ಕೋಸ್ಟಾ, P.T., Jr. &amp; ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R.R. (೧೯೮೫). ''The NEO Personality Inventory manual.'' Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.</ref><ref>ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R.R. &amp; ಕೋಸ್ಟಾ, P.T., Jr. (| ೧೯೮೭ Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. ''Journal of Personality and Social Psychology, ೫೨'', ೮೧-೯೦.</ref><ref>ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R.R. &amp; ಜಾನ್, O.P. (೧೯೯೨). An introduction to the five-factor model and its applications. ''Journal of Personality, ೬೦,'' ೧೭೫-೨೧೫.</ref> ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳ ಈ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಐದು ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಳ್ಳಲು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಪ್ರತಿ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ನಿರೂಪಗಳಿವೆ. ಆದರೂ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಉನ್ನತ ಒಳಹೆಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಂದು ಗೂಡಿರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ.<ref>International Personality Item Pool. (೨೦೦೧). A scientific collaboratory for the development of advanced measures of personality traits and other individual differences ([http://ipip.ori.org/ IPIP.ori.org])</ref><ref>ಕಾರ್ನಿವೆಜ್, G.L. &amp; ಅಲ್ಲೆನ್, T.J. (೨೦೦೫). ''Convergent and factorial validity of the ೧೬PF and the NEO-PI-R.'' Paper presented at the annual convention of the American Psychological Association, Washington, D.C.</ref><ref>ಕಾನ್, ಎಸ್. &amp; ರಿಯ್ಕೆ, ಎಮ್. (೧೯೯೪). ''The ೧೬PF Fifth Edition technical manual.'' Champaign, IL: Institute for Personality &amp; Ability Testing.</ref><ref>ಕ್ಯಾಟೆಲ್, H.E. (೧೯೯೬). The original big five: A historical perspective. ''European Review of Applied Psychology, ೪೬,'' ೫-೧೪.</ref><ref>ಗ್ರುಕ್ಜಾ, R.A. &amp; ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L.R.(೨೦೦೭). The comparative validity of ೧೧ modern personality inventories: Predictions of behavioral acts, informant reports, and clinical indicators. ''Journal of Personality Assessment, ೮೯'', ೧೬೭-೧೮೭.</ref> ಈ ಚಹರೆಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾದ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತುಂಬಾ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಈ ಐದು ಚಹರೆಗಳು ತುಂಬಾ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಚಹರೆಗಳ ನಿಜವಾದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಊಹಿಸಲು ಇವು ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಾಧನಗಳಾಗಲಾರವು. ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಚಹರೆಗಳ ಅನೇಕ ಮುಖಚರ್ಯೆಗಳು ನಿಜವಾದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಲು ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೆರ್ಷನ್ & ಗೊರ್ಸುಚ್, ೧೯೮೮<ref>ಮರ್ಷನ್, B. &amp; ಗೊರ್ಸಚ್, R.L. (೧೯೮೮). Number of factors in the personality sphere: does increase in factors increase predictability of real-life criteria? ''Journal of Personality and Social Psychology, ೫೫’’, ೬೭೫-೬೮೦.''</ref>; ಪಾವ್‌ನೋನನ್ & ಆಷ್ಟನ್, ೨೦೦೧<ref>ಪಾವ್ನೋನೆನ್, S.V. &amp; ಆಷ್ಟನ್, M.S. (೨೦೦೧). Big Five factors and facets and the prediction of behavior. Journal of Personality &amp; Social Psychology, ೮೧'', ೫೨೪-೫೩೯.''</ref>) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ನ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸಲ [[ಪರ್ಸೆಂಟೈಲ್]] ಸ್ಕೋರುಗಳೆಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮನಸಾಕ್ಷಿ]] ಕುರಿತಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ರೇಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೦ನೆಯ ಪರ್ಸೆಂಟೈಲ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ [[ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ]] ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಬಹಿರ್ಮುಖತೆಯಲ್ಲಿ [[ಏಕಾಂತ|ಏಕಾಂತದ]] ಬಯಕೆ ಮತ್ತು [[ಮೌನ|ಮೌನದ]] ಬಯಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ಚಹರೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅಂಕಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿದ್ದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬಹುದು. [[ಮುಕ್ತತೆ|ಮುಕ್ತತೆಯಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಟಿಂಗ್ ಪಡೆದವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕುತೂಹಲ, ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದ ಮನಸು, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗೆಗೆ ಒಲವು ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಕ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಟಿಂಗ್ ಪಡೆದು ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಬಹುದು ಆದರೆ ಆತನಿಗೆ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಬಹಿರ್ಮುಖಿ ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಜನರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಸ್ವವಿವರಣಾತ್ಮಕ ವಾಕ್ಯಗಳು<ref>ಡಿ ಫ್ರಯ್ಟ್, F., ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R. R., ಸ್ಜಿರ್ಮಕ್, Z., &amp; ನಾಗಿ, J. (೨೦೦೪). The Five-Factor personality inventory as a measure of the Five-Factor Model: Belgian, American, and Hungarian comparisons with the NEO-PI-R. Assessment, ೧೧, ೨೦೭-೨೧೫.</ref> ಅಥವಾ ಭಾಷಾ ಮಾಪನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ಗುಣವಾಚಕವಿರಬಹುದು.<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L. R. (೧೯೯೨). The development of markers for the Big-five factor structure. Journal of Personality and Social Psychology, ೫೯(೬), ೧೨೧೬-೧೨೨೯</ref> ವಾಕ್ಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಾಷಾ ಮಾಪನದ ದೀರ್ಘತೆಯ ದೆಸೆ, ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಿಸುವವನ ಕಾಲಾವಧಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಆನ್ವಯಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ೪೦-ಐಟಮ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ಡ್ ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬಿಗ್ ಫೈವ್ ಮಿನಿ ಮಾರ್ಕರ್ಸ್'' <ref name="Thompson">ಥಾಂಪ್ಸನ್, E.R. ೨೦೦೮. Development and validation of an international English big-five mini-markers, ''Personality and Individual Differences''. ೪೫(೬): ೫೪೨ – ೫೪೮</ref> ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ (೧೦ ಐಟಮ್) ಮೆಷರ್ ಆಫ್ ಬಿಗ್ ಫೈವ್ ಡೊಮೈನ್ಸ್.<ref>ಗೋಸ್ಲಿಂಗ್, S. D., ರೆಂಟ್‌ಫ್ರೋ, P. J. &amp; ಸ್ವ್ಯಾನ್ Jr, W. B. (೨೦೦೩) A very brief measure of the Big-Five personality domains, Journal of Research in Personality ೩೭ (೬), p೫೦೪–೫೨೮</ref> === ಮುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ === {{Main|ಮುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ}} '''ಮುಕ್ತತೆ''', ಕಲೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ, ಸಾಹಸ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಚಾರಗಳು, ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆ, ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆ. ಈ ಚಹರೆಗಳು ಸರಳವಾದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜನರಿಂದ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟೀಕರಿಸಿ ನೋಡುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕುತೂಹಲಿಗಳು, ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಿಗುಮಾನದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹವರು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮುಕ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಸಂಧಿಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಬದಲು, ಸರಳ, ನೇರವಾದುದಕ್ಕೆ ಆಧ್ಯತೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು, ಇವೆಲ್ಲಾ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಮುಕ್ತತೆ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ಸ್ವ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದರೆ: ==== ಮುಕ್ತತೆಯ ಅಂಶಗಳ ನಮೂನೆಗಳು ==== * ನನಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಗಳಿವೆ. * ನನಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಗಳಿವೆ. * ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. * ನಾನು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಫಲನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇನೆ. * ನನಗೆ ಅಮೂರ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಯಿಲ್ಲ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ಅಮೂರ್ತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಕಷ್ಟ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' )<ref name="ipip">[http://ipip.ori.org/ International Personality Item Pool]</ref> === ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ === {{Main|ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ}} '''ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ''' ವೆಂದರೆ, ಸ್ವಯಂಶಿಸ್ತು, ಕರ್ತವ್ಯ ಪರತೆ, ಸಾಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ ಸ್ವಭಾವ. ಈ ಚಹರೆಗಳು ತಕ್ಷಣದ ವರ್ತನೆಯ ಬದಲು ಯೋಜಿತ ವರ್ತನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ತಹತಹಿಕೆಗಳಾನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ, ನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. [[ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿತ್ವ ಸಾಧನೆಯ ಅಗತ್ಯ]] (NAch) ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ==== ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ==== * ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ನನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. * ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಕೆಲಸದಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. * ನನಗೆ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಷ್ಟ. * ನಾನು ವಿವರಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ನನ್ನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇನೆ.(''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನಾನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಗ್ಗಂಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿವೆ'' ) * ನಾನು ಅನೇಕ ಸಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನಾನು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' )<ref name="ipip"/> === ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ === {{Main|ಅಂತರ್ಮುಖತೆ ಮತ್ತು ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ}} '''ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ''' ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಗುಣ ಮತ್ತು ಇತರರ ಸಾಂಗತ್ಯದಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಳ್ಳುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುವ ಗುಣದಿಂದ ಈ ಚಹರೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಹಿರ್ಮುಖಿಗಳು ಜನರೊಡನೆ ಒಡನಾಡುವ ಚೈತನ್ಯಶೀಲರನ್ನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, "ಆಗಬಹುದು!" ಅಥವಾ "ಹೋಗೋಣ ನಡೆಯಿರಿ!"ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರೋಮಾಂಚರನದ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ. ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವರು ಮಾತನಾಡಲು, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ದೃಢೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತರ್ಮುಖಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜೃಂಭಣೆ ಮತ್ತು ಬಹಿರ್ಮುಖಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಟ್ಟದ ಕೊರತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಮೌನಿಯಾಗಿರಲು, ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಯಸದ, ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಒಡನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಡನಾಟದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸಂಕೋಚ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಾರದು. ಅಂತರ್ಮುಖಿಗಳಿಗೆ ಬಹಿರ್ಮುಖಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ತೇಜಕತೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಕಾಲ ಒಂಟಿಯಾಗಿರಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಚೈತನ್ಯಶೀಲರೂ ಆಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿ ಅವರು ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇ. ==== ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ ಅಂಶಗಳ ನಮೂನೆಗಳು ==== * ಪಾರ್ಟಿಯೇ ನನ್ನ ಜೀವನ. * ಎಲ್ಲರ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದರೆ ನನಗೇನೂ ಅಭ್ಯಂತರವಿಲ್ಲ. * ನನ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಜನರಿದ್ದರೆ ನಾನು ಹಾಯಾಗಿರುತ್ತೇನೆ * ನಾನು ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಪಾರ್ಟೀಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ. * ಹೊಸಬರೊಂದಿ ನಾನು ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತೇನೆ(''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನಾನು ನನ್ನ ಕಡೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ.(''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' )<ref name="ipip"/> === ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ === {{Main|ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ}} '''ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ''' ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದ ಬದಲು ಅನುಕಂಪ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಮನೋಭಾವದ ನಡವಳಿಕೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಇರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ಇರುವ ಜನ ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಪರಿಗಣಿಸುವ, ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ, ಉದಾರಿಯಾಗಿರುವ, ನೆರವಾಗುವ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವಿಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಆಶಾವಾದಿತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯರು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು, ಘನತೆಯುಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರು ಎಂದು ನಂಬಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಇಲ್ಲದವರು ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ ಒಡನಾಡುವುದರ ಬದಲು ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇತರರ ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇತರರಿಗಾಗಿ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಚಾಚಲಾರರು. ಕೆಲವು ಸಲ ಇತರರ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಸಂದೇಹ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಶತೃತ್ವ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ==== ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕೆಲವು ನಮೂನೆಗಳು ==== * ನಾನು ಜನರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. * ನಾನು ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಮೃದು ಹೃದಯಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. * ನಾನು ಜನರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. * ಇತರರ ನೋವುಗಳಿಗೆ ಅನುಕಂಪ ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಇತರರಿಗಾಗಿ ಸಮಯ ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆ. * ನನಗೆ ಬೇರೆಯವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇತರರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.(''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನನಗೆ ಬೇರೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) * ನಾನು ಜನರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' )<ref name="ipip"/> * ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಇರಲು ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'' ) === ನ್ಯೂರೋಟಿಸಂ === {{Main|ನ್ಯೂರೋಟಿಸಂ}} '''ನ್ಯೂರೋಟಿಸಂ''' ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವರು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕರಾಗಿದ್ದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಎಂದು, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಹತಾಷೆಗಳನ್ನು ಭರವಸೆಯೇ ಇಲ್ಲದಂತ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವ, ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಏಗುವ ಮನುಷ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ಕುಗ್ಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮಾಪನದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳಿಸಿದವರು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇಸರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸದೃಢತೆಯಿಂದ ಇದ್ದು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳಿಸಿದವರು, ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ==== ನ್ಯೂರೋಟಿಸಂನ ಕೆಲವು ನಮೂನೆಗಳು ==== * ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತೇನೆ. * ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ * ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನ ಹೊಯ್ದಾಟವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ. * ಪದೇ ಪದೇ ನಾನು ಮನೋವ್ಯಥೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. * ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆರಾಮವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'') * ನಾನು ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಒಮ್ಮೆ ಮನೋವ್ಯಥೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. (''ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ'')<ref name="ipip"/> == ಇತಿಹಾಸ == === ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ === ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿರುವ ಅಂಶವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿದವನು [[ಸರ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಗ್ಯಾಲ್ಟನ್]] ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಇದು, ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯಿರುವ [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ]] ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಮುಂದೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ. ಈ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್ ಸೂಚಿಸುವ ಮುಂದಿನ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ, [[ಗೀರ್ಡಾನ್ ಅಲ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಎಚ್.ಎಸ್ ಓಡ್ಬರ್ಟ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಹೈಪೋಥಿಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು.<ref>ಅಲ್‌ಪೋರ್ಟ್, G. W. &amp; ಒಡ್ಬರ್ಟ್, H. S. (೧೯೩೬). Trait names: A psycholexical study. ''Psychological Monographs'', ''೪೭'', ೨೧೧.</ref> ಅವರು ಆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ತುಂಬಾ ಸಮಗ್ರವಾದ ಎರಡು ಅರ್ಥಕೋಶಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ೧೭,೯೫೩ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿತೆಗೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಈ ಬೃಹತ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ೪,೫೦೪ ಗುಣವಾಚಕಗಳಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಅವುಗಳಾನ್ನು ಅವರು ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಚಹರೆಗಳೆಂದು ನಂಬಿದರು. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಅಲ್‌ಫೋರ್ಟ್-ಒಡ್ಬರ್ಟರ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ [[ರೇಮಂಡ್ ಕ್ಯಾಟೆಲ್]] ಮನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಒಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ೧೭೧ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿದರು.<ref>ಕ್ಯಾಟೆಲ್, R. B. (೧೯೫೭). ''Personality and motivation: Structure and measurement''. New York: Harcourt, Brace &amp; World. ''Journal of Personality Disorders'', ''೧೯(೧)'', ೫೩-೬೭.</ref> ನಂತರ ಅವನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುಣವಾಚಕಗಳ ಮೂಲಕ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಕೊಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿ ಆ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ. ಕ್ಯಾಟ್ಟೆಲ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ೩೫ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು "ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಲಯ" ಎಂದು ಕರೆದ. ನಂತರ ಅವನು ಈ ಚಹರೆಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆ|ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು]] ರಚಿಸಿದ. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಅವರುಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಆಗ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿyದ್ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ [[ಅಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಅಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ. ಇದು ಮುಂದೆ ಹದಿನಾರು ಪ್ರಮುಖ [https://kannadasarkara.com/personality-measurement-methods-assessment-of-personality/ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಂಶಗಳ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೊಟ್ಟು [[16PF ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತ್ರಿತ್ವ ಮಾಪನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ]] ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವಾಯುಪಡೆಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಎಂಟು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಟಲ್‌ನ ಚಹರೆ ಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಪುನರಾವರ್ತಿತಗೊಳ್ಳುವ ಐದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವರು "ಚಿಕಿತ್ಸಕತೆ", "ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ", "ಅವಲಂಬಿತತೆ", "ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸದೃಢತೆ", ಮತ್ತು "ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಟ್ಟರು.<ref>ಟ್ಯೂಪ್ಸ್, E. C., &amp; ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್, R. E. (೧೯೬೧). Recurrent personality factors based on trait ratings. USAF ASD Tech. Rep. No. ೬೧-೯೭, Lackland Airforce Base, TX: U. S. Air Force.</ref> ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ ವಾರನ್ ನೊರ್ಮನ್ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಲು ಈ ಐದು ಅಂಶಗಳು ಸಾಕಾಗುತ್ತವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ನೋರ್ಮನ್ ಈ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಕತೆ, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸದೃಡತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಟ್ಟ.<ref>ನೊರ್ಮನ್, W. T. (೧೯೬೩). Toward an adequate taxonomy of personality attributes: Replicated factor structure in peer nomination personality ratings. ''Journal of Abnormal and Social Psychology'', ''೬೬'', ೫೭೪-೫೮೩.</ref> ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತನ್ನ ೧೬ PF ಮಾದರಿಯ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರೇಮಂಡ್ ಕ್ಯಾಟ್ಟೆಲ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಹಮತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅವನು "...ಐದು ಅಂಶಗಳ ವಿತಂಡವಾದ ಎಂದು ಕರೆದು ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ೧೬ PF ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು..." ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಆಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಕಟವಾದ ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ, "ಅವನು ಫಿನೊಟೈಪಿಕ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಟ್ರೈಟ್ಸ್‌ನ ರಚನೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಐದು ಅಂಶಗಳ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವವಿರುವ ಯಾವು ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಸ್ಟ್ ಕೂಡ ಒಪ್ಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ". ಇದು ಅವನ ೧೬ ಅಂಶಗಳ ಮೊದಲಿಗೆ ಇರುವ FFM ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಇದು ಅವನ ಜೀವಿತ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಲಯದ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಬೂಟಾಟಿಕೆ, ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ ಕ್ಯಾಟೈಲ್ ಆರ್.ಬಿ ( ೧೯೯೫, ದ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್, ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈಕಾಲಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮೇ ಸಂಚಿಕೆ, ಪುಟ ೨೦೭-೨೦೮) === ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೊರತೆ ಕಾಲ === ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಾನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳ [[ಕಾಲಗುಣ]] ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ದುಸ್ತರವಾಯಿತು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಮಿಷೆಲ್]] ೦.೩ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಒಳಸಂಬಂಧ|ಒಳಸಂಬಂಧಗಳ]] ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಲಾರವು ಎಂದು ದೃಡವಾಗಿ ಹೇಳಿದ. ಮಿಷೆಲ್‌ನಂತ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳು ದೃಡವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಸಂಧರ್ಭಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ನೇ ದಶಕದ [[ಸಿಚುಯೇಷನಿಸ್ಟರು]], ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಭ್ರಮೆಯ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು {{Who|date=November 2009}}ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂಬುದು ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲು ಹುಟ್ಟಿ ಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಹಿತ ಸಂರಚನೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುಂದುವರೆದರು. ೧೯೮೦ರ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಉಧ್ಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಧಾನಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಒಡ್ಡಿದವು. ನೆಚ್ಚಿಗೆಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲದ ವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನ ಊಹಿಸುವ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ತನೆಯ ಸಂರಚನೆಯನ್ನ ಊಹಿಸಬಹುದೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಂಡು ಕೊಂಡರು. ಇದರ ಫಲಿತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಒಳ ಹೆಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗ ತೊಡಗಿತು. ಈಗ ಮಾನವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಂಧರ್ಭಿಕ ಏರಿಳಿತಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಚಹರೆಯ ತಾತ್ವಿಕತೆಗಳು ಸಮರ್ಥನೆಗೊಂಡು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೮೦ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಟ್ರೂಪ್ಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಾಲ್ ಮತ್ತು ನೋರ್ಮನ್ನರ ಮುಂಚೂಣಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮರೆತೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ, ಸ್ವಾಂತಂತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ, ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳನ್ನ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದ. ನಂತರ ಈ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗೆ "Big Five" ಎಂಬ ಲೇಬಲ್ಲನ್ನು ಚಲಾವಣಿಗೆ ತಂದ. === ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಬದ್ಧತೆ === ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ [[ಹೊನೊಲುಲು|ಹೊನೊಲುಲುನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ವಿಚಾರ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರು- [[ಲೀವಿಸ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್]], [[ನೋಮಿಟಕೆಮೊಟೊ-ಚೊಕ್]], ಆಂಡ್ರೂ ಕಾಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಜಾನ್.ಎ.ಡಿಗ್ಮನ್ ಆ ಕಾಲದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರು. ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ನೋರ್ಮನ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಂತೆ, ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಐದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿದವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ೧೯೮೦ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಂಶೋಧಕರ ಪೈಕಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾದರಿಯ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಸಹಮತ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್ ಸೇವಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಆತನ ತಂಡ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಪಂಚ ಭುಜ ಮಾದರಿಯನ್ನ ಈ ಮೊದಲಿನ [[OPQ]] ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು, ಈ ಪೆಂಟಾಗನ್ನನ್ನು ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ರೋಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ರೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸೂಚಕಗಳ [[NEO]] ತುಂಬಾ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿತು. ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿಯ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಹರಿದು ಹಂಚಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಅವ್ಯವಸ್ಧೆಯ ಬದಲು ಸುವ್ಯವಸ್ಧೆಯನ್ನು ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಯ]] ಸ್ಧಾಪನೆಯಾದದ್ದು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಅಧರಿಸಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ಜನರು ಬಳಸುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು [[ವಿಸ್ತೃತ ಶೀಂಜನ]] ವರ್ತನೆಗಳ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಊಹಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಆಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ''ಡೈಯಾಗ್ನೊಸ್ಟಿಕ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯರ್ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ಡಿಸ್ ಆರ್ಡರ್ಸ್'' (DSM-IV) ನಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿ [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಊನತೆ|ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಊನತೆಗಳ]] ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನ ಸಾಲ್ಸ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಪೇಜ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೫ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುವ ಸಂಶೋಧಕರು ಪ್ರತಿ ಊನತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರುವ ಅನನ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಊನತೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಊಹೆಗಳೆಂದರೆ ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ ಜೊತೆಗಿನ ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಾಂಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಾಂಗತ್ಯ.<ref>ಸಾಲ್ಸ್‌ಮನ್, L. M. &amp; ಪೇಜ್, A. C. (೨೦೦೪). The five-factor model and personality disorder empirical literature: A meta-analytic review. ''Clinical Psychology Review'', ''೨೩'', ೧೦೫೫-೧೦೮೫.</ref> ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್ ೨೩,೯೯೪ ಮಂದಿ ಭಾಗೀದಾರರ ೧೬೨ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ೧೧೭ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಿ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿರುತರ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನ. ಬಯಸುವ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ ಒಂದು ಮೌಲ್ಯಯುತ ಊದಾಸಾಧನ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ತರಬೇತಿ ಪರಿಣತಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತತೆಗಳು ಮೌಲ್ಯಿಯುತ ಊದಾ ಸಾಧನಗಳು.<ref>ಬ್ಯಾರ್ರಿಕ್, M. R., &amp; ಮೌಂಟ್ M. K. (೧೯೯೧). The Big Five Personality Dimensions and Job Performance: A Meta-Analysis. ''Personnel Psychology'', ''೪೪'', ೧-೨೬.</ref><ref>ಮೌಂಟ್, M. K. &amp; ಬ್ಯಾರ್ರಿಕ್, M. R. (೧೯೯೮). Five reasons why the "Big Five" article has been frequently cited. ''Personnel Psychology'', ''೫೧'', ೮೪೯-೮೫೭.</ref> == ಆಯ್ದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು == ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪೈಕಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಂಬಲದ ಸಹಮತ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ೧೯೦೦ರಿಂದಲೂ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ (ಊದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಹೋಗನ್ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ " ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಸೈಕಾಲಜಿ" ಆಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೭೭) === ವಂಶ ಪಾರಂಪರ್ಯತೆ === ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ವಂಶ ಪಾರಂಪರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆಯೆಂದು ಅವಳಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಜಾಂಗ್, ಕೆ., ಲೈವ್‌ಸ್ಲೇ, W. J., ವೆಮನ್, P. A. (೧೯೯೬). Heritability of the Big Five Personality Dimensions and Their Facets: A Twin Study. ''Journal of Personality'', ''೬೪'', ೫೭೭-೫೯೧.</ref> ಐದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬರುವುದರ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:<ref>ಬೌಚರ್ಡ್ &amp; ಮೆಕ್‍ಗ್ವೆ, ೨೦೦೩. "Genetic and environmental influences on human psychological differences." ''Journal of Neurobiology'', ''೫೪'', ೪-೪೫.</ref> :ಮುಕ್ತತೆ: ೫೭% ::ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ: ೪೯% :::ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ: ೫೪% ::::ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ೪೨% :::::ನ್ತ್ಯೂರೋಟಿಸಂ: ೪೮% === ವಿಕಸನ === ಅನೇಕ ಸಲ ಜನರ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುವ [[ಲಾಂಜಿಟ್ಯೂಡಿನಲ್]] ಮಾಹಿತಿ, ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತುಲಸಿ ಮಾಡುವ [[ಕ್ರಾಸ್ ಸೆಕ್ಷನಲ್]] ಡಾಬಾ ಕುರಿತ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸದೃಡತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R. R. &amp; ಕೋಸ್ಟಾ, P. T. (೧೯೯೦). ''Personality in adulthood.'' New York: The Guildford Press.</ref> ಆದರೂ ತುಂಬಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮೆಟಾ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಐದು ಚಹರೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆ [[ಮೆಚ್ಯುರೇಷನ್]] ಎಫೆಕ್ಟಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವಗಳು ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ, ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತತೆಗಳು ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ, ಎಸ್., ಜಾನ್, O. P., ಗೊಸ್ಲಿಂಗ್, S. D., &amp; ಪಾಟರ್, J. (೨೦೦೩). Development of personality in early and middle adulthood: Set like plaster or persistent change? ''Journal of Personality and Social Psychology'', ''೮೪'', ೧೦೪೧-೧೦೫೩.</ref> ಈ ಗುಂಪು ಪರಿಣಾಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಸಗಳಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಜನ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅನನ್ಯ ಸಂರಚನೆಗಳನ್ನ ತೋರುತ್ತಾರೆ.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, B. W., &amp; ಮ್ರೊಸ್ಜೆಕ್, D. (೨೦೦೮). Personality trait change in adulthood. ''Current Directions in Psychological Science'', ''೧೭'', ೩೧-೩೫.</ref> === ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು === ೨೬ ದೇಶಗಳ ಬಹು ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು (N=೨೩.೦೩೧) ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ೫೫ ದೇಶಗಳ (N=೧೭,೬೩೭ ವಿಷಯಗಳು) ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಸೂಚಕಗಳಿಗೆ ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಜಾಗತಿಕ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಪುರುಷರು ಅನೇಕ ಸಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ ಮತ್ತು ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅವಕಾಶಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇರುವ ಶ್ರೀಮಂತ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಇಗ್ಯಾಲಿಟೇರಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ಕೋಸ್ಟಾ, P.T. Jr., ಟೆರ್ರಾಸಿಯಾನೊ, A., &amp; ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R.R. (೨೦೦೧). "Gender Differences in Personality Traits Across Cultures: Robust and Surprising Findings" ''Journal of Personality and Social Psychology, ೮೧(೨)'', ೩೨೨-೩೩೧</ref><ref>ಸ್ಚಿಮಿಟ್, D. P., ರಿಯಾಲೊ, A., ವೊರಾಸೆಕ್, M., &amp; ಅಲ್ಲಿಕ್, J. (೨೦೦೮). Why can't a man be more like a woman? Sex differences in Big Five personality traits across ೫೫ cultures. ''Journal of Personality and Social Psychology'', ''೯೪'', ೧೬೮-೧೮೨.</ref> === ಜನನ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ === ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನನದ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಸಲ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್.ಜೆ.ಸಲ್ಲೊವೇ [[ಹುಟ್ಟಿನ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ]] ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಗತ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವರು ಹೆಚ್ಚು ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವದವರು, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಬಲರು, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ, ಹೊಸಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದವರಿಂಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಒಲವು ಇರುತ್ತದೆಂದು ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಸಲೋವೇನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ ಇರುವ ಒಂದು ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ ಅವನ ಅಂಕೆ ಅಂಶಗಳು ಜನನ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯ ಕೌಂಟುಬಿಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಗೊಂಡಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಚಹರೆಗಳಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು (ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರು ಅಥವಾ ಪೋಷಕರು) ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಅನುಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಪರಿಚಯಸ್ತರು ಮೌಲ್ಯಕಟ್ಟಿರುವಂತ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟಿನ ಅನುಕ್ರಮದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. [[NEO P1-R]] ನಂತ ಸ್ವ ವರದಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ರ್ಯಾಂಡಮ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರುವ ಜನನ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯ ಯಾವುದೇ ಗಣನೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್, J. R. (೨೦೦೬). ''No two alike: Human nature and human individuality''. WW Norton &amp; Company.</ref><ref>ಜೆಫೆರ್ಸನ್, ಟಿ., ಹರ್ಬ್ಸ್‌ಟ್, J. H., &amp; ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R. R. (೧೯೯೮). Associations between birth order and personality traits: Evidence from self-reports and observer ratings. ''Journal of Research in Personality'', ''೩೨'', ೪೯೮-೫೦೯.</ref> === ಅಂತರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ === ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಈ ದೊಡ್ಡ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳು ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಚೈನೀಸ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆ <ref>ಓಸ್ಟೆಂಡೋರ್ಫ್, ಎಫ್. (೧೯೯೦). ''Sprache und Persoenlichkeitsstruktur: Zur Validitaet des Funf-Factoren-Modells der Persoenlichkeit''. Regensburg, Germany: S. Roderer Verlag.</ref> ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>ಟ್ರಲ್, T. J. &amp; ಗಿಯರಿ, D. C. (೧೯೯೭). Comparison of the big-five factor structure across samples of Chinese and American adults. Journal of Personality Assessment, ೬೯(೨), ೩೨೪-೩೪೧.</ref> ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸ್ಕೇಲನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಐದು ರಚನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Thompson"/> ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲಸಗಳು [[ಗೀರ್ಟ್ ಹೊಫ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌|ಗೀರ್ಟ್ ಹೊಫ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ ಮತ್ತು ಖಚಿತವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ದೇಶವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಧಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ R. R., ಟೆರ್ರಾಸ್ಸಿನೊ, ಎ., &amp; ೭೯ Members of the Personality Profiles of Cultures Project. (೨೦೦೫) Personality Profiles of Cultures: Aggregate Personality Traits. Journal of Personality and Social Psychology, September ೨೦೦೫, ೮೯, No.೩, ೪೦೭–೪೨೫.</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದೇಶವೊಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆಯ ಸಾಂಗತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರುವ ಜನತೆ ಮನಸಾಕ್ಷಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಇದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕ್ಷೇತ್ರ. === ಮನುಷ್ಯೇತರರು === ಐದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ ಕೆಲವು ಮನುಷ್ಯೇತಾರ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸರಣಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನ (CPQ)ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿದ ಜಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ಮಾನವಿಕ ಕೀಲಿಂಗ್‌ಗಳು ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ, ಮನಸಾಕ್ಷಿತ್ವ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜಿಂಪಾಂಜಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಗುಣ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿದೆ. ಮೂಲ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತತೆಯ ಗುಣಾಂಶಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಿಲ್ಲ (ಬಹುಷ್ಟು ಇದು CPQ ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ)<ref>ವೇಸ್ಸ್ ಎ, ಕಿಂಗ್ JE, ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ WD. (೨೦೦೭) A cross-setting study of chimpanzee (Pan troglodytes) personality structure and development: zoological parks and Yerkes National Primate Research Center. ''Am J Primatol.'' Nov;೬೯(೧೧):೧೨೬೪-೭೭. PMID ೧೭೩೯೭೦೩೬</ref> == ಟೀಕೆಗಳು == ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಮಾದರಿಯ ಬಗೆಗೆ<ref>[http://content.apa.org/journals/bul/117/2/187 A contrarian view of the five-factor approach to personality description]</ref> ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://content.apa.org/journals/bul/117/2/216 Solid ground in the wetlands of personality: A reply to Block]</ref> ಒಂದು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಊಹಾ ತಾತ್ಚಿಕತೆಯಾಗಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮಿತಿಗಳಿವೆಯೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಮನುಷ್ಯನ ಸಮಸ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನ ವಿವರಿಸಲಾರವೆಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ ಆಯಾಮಾತ್ಮಕ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಧಾನ, ಅಂಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು, ಅಂಶಗಳ ವಿವಿಧ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನ ಅಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಇರುವ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಟೀಕೆ ಎಂದರೆ ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಮೂಲವಿಲ್ಲ, ಗುಣಹೀನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗೂಡಿಸುವ ಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಇದು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಚಾಲಿತ ತನಿಖೆ. === ಸೀಮಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ === ಇರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳ ಸಮಸ್ತ ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನ ವಿವರಿಸಲಾರವು. ಕೆಲವು ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಮತ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿರುವುದು ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಇತರೆ ವಲಯಗಳನ್ನ, ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ [[ಧಾರ್ಮಿಕತೆ]], [[ಸಮಯ ಸಾಧಕತೆ / ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಿಧಾನ]], [[ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ]], [[ಅಡಕ ಖರ್ಚುಗಾರಿಕೆ]], [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕತೆ]], [[ಪುರುಷತ್ವ/ಸ್ತ್ರೀತ್ವ]], [[ಆಡಂಬರಿಕೆ|ಆಡಂಬರಿಕೆಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ಹುಸಿ ಉತ್ತಮಿಕೆ, [[ತಮಾಷೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ]], [[ಗುರುತುಗಾರಿಕೆ]], [[ಸ್ವಯಂಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕತೆ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತೇಜಕತೆ|ಉತ್ತೇಜಕತೆಗಳನ್ನ]] ಉದಾಸೀನ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಏರಿಳಿತಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಂಗತ್ಯ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>ಮೆಕ್‌ಕ್ರೇ, R. R. (೧೯೯೬). Social consequences of experiential openness. ''Psychological Bulletin'', ೧೨೦, ೩೨೩-೩೩೭.</ref> ರಾಜಕೀಯ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತತೆಯ ನಡುವೆ ತಗ್ಗಿದ ಸಂಬಂಧ ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದರೂ ಈ ಚಹರೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನ ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳಷ್ಟೇ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ ಮ್ಯಾಕ್ ಆಡಮ್ಸ್ "ಅಪರಿಚಿತ ಮನಶಾಸ್ತ್ರ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವು ಅಪರಿಚಿತನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ; ಅತ್ಯಂತ ಖಾಸಗಿಯಾದ ಅಥವಾ ಸಂಧರ್ಭಾವಲಂಬಿತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಇತರೆ ಆಯಾಮಗಳನ್ನ ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಂದ ಹೊರತು ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು [[ಆರ್ಥೊಗೊನಲ್]] ಅಲ್ಲ ಅಂದರೆ ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲ. ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ ಮತ್ತು ಬಹಿರ್ಮುಖತೆಯ, ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಸಲ ನಕಾರತ್ಮಕ ಸಾಂಗತ್ಯಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಕಾರತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಈಡಾದವರು ಕಡಿಮೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾಜ ಮುಖಿಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಆರ್ಥೊಗೊನಾಲಿಟಿಯನ್ನ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಆಯಾಮಗಳ ನಡುವಿನ ಅನುಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಷ್ಟೂ ಕಡಿಮೆ ಏರಿಳಿತಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಮಗ್ರವಿವರಣೆ ಕೊಡುವುದು ಅಧ್ಯಯನದ ಗುರಿಯಾದಾಗ ಇದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. === ವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಚಹರೆಗಳ ಆಯಾಮಾತ್ಮಕ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಿರುವ [[ಅಂಶಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ವಿಧಾನ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಪರಿಹಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಇರುವ ಆಧಾರ ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನೇಕ ಸಲ ಸವಾಲು ಎದುರಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಪರಿಹಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಕನ ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಈ ಐದು ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಂಶಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಪರಿಹಾರಗಳು ಸಮರ್ಥವಿರಬಹುದಾದರೂ, ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂಶಗಳ ಸಂರಚನೆ ಮಾತ್ರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಐದು ದೊಡ್ಡ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=September 2009}} ಸಾಕ್ಷಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವ-ವರದಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಸ್ವ-ವರದಿ ವಿಧಾನ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತವಾದದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ್ಳೊಗಿನ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಲ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಅಂಶಗಳ ವಿಧಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಟೀಕೆಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದಿವೆ. ಯಾಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಥವಾ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಗಳಿಸುವ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಸಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿಜವಾದ, ಅಡಕವಾಗಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ಜನರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರದ ಒಂದು ಸರಳ ಬೊಂಬೆಯಂತಿತಬಹುದು. ಐದು ಅಂಶಗಳ ಸಂರಚನೆ ದೀರ್ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್, L. R. (೧೯೯೦). An alternative “description of personality”: The big-five factor structure. ''Journal of Personality and Social Psychology'', ''೫೯'', ೧೨೧೬-೧೨೨೯.</ref> ಆದರೂ ಇದರ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸ್ವ ವರದಿಗಳನ್ನ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ. === ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ಧಿತಿ === ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಡಕ [[ತತ್ವ|ತತ್ವವಿಲ್ಲ]] ಇದು ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಕಾರರು [[ಅಂಶ ವಿಶೇಷಣೆ]] ಹೆಸರಿನಡಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿ ಮಾಡಿರುವ ಕೇವಲ [[ಅನುಭವ]] ಜನ್ಯ ಗಳಿಕೆ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಟೀಕೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಐದು ಅಂಶಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಡಕ ಕಾರಣಗಳು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಮೋಜು ಮತ್ತು ಹರ್ಷಚಿತ್ತತೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಡಕ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ದೆಸೆ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಈ ಸಂಬಂಧ ವಿವರಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಅನುಭವ್ಯಜನ್ಯಗಳಿಕೆ. ಎಲ್ಲ [[ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶ|ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ]] ಒಳ್ಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪಂಚಾಂಶ ತಾತ್ವಿಕತೆ{{Citation needed|date=March 2010}} ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿನಿಯೋಗ ತಾತ್ವಿಕತೆ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ತಾತ್ವಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2010}}. [[ಟೆಂಪರ್ಮೆಂಟ್ ತಾತ್ವಿಕತೆ]] ಈ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ತಳಹದಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಲಾಂಗಿಟ್ಯೂಡಿನಲ್ ಒದಗಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.{{Citation needed|date=March 2010}} == ಮುಂದುವರೆದ ಸಂಶೋಧನೆ == ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಂಶೋಧನೆ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ ಇರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳು ಸರಿಯಾ? ಸ್ಧಳೀಯ ಅರ್ಥಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಐದು ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಸರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿವೆ, ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ತೋರುವಂತೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಅಂಶ ಕೂಡ ಇರುವಂತಿಲ್ಲ ಇತರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಗುಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ<ref>ಸ್ಜಿಮಾರ್ಕ್, Z., &amp; ಡಿ ರಾಡ್, B. (೧೯೯೪). Taxonomy and structure of Hungarian personality traits. ''European Journal of Personality'', ''೮'', ೯೫-೧೧೭.</ref> ಆದರೆ ಇತರೆ ಗುಣಾಂಶಗಳಿಗಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಏಳು ಗುಣಾಂಶಗಳು,ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು, ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಾಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಗುಣಾಂಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುಣಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ.( ಅಂದರೆ garbage in garbage out ತತ್ವ) ಅನೇಕ ಸಲ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅನುಭವಜನ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ (ಗುಣಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಯಂತ) ಏನ್ನ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಅಂಶಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನ ಅಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಿಯಾಮಾವಳಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು. ನಾನ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ DSM ಆಧಾರಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಗುಣಾಂಶ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣಾಂಶಗಳನ್ನ ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀರಿಸಿದಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಸಿಂಕ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಬ್ಯಾರೋ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಮೌಲ್ಯನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ TSB ಬ್ಯಾಂಕಿನ ೨೦೨ ಬ್ಯ್ರಾಂಚ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದು ವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಪಕಗಳ ಪೈಕಿ ೩ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಣನಿಯ ಸಾಂಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಸಾಂಗತ್ಯಗಳು.೨೧ -.೩೩ರ ರೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹಿರ್ಮುಖತೆ, ಕಡಿಮೆ ನ್ಯೂರೋಟಿಸಿಸಂ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಕ್ತತೆ- ಈ ೩ ಮಾಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಕ್ಕವು.<ref>ಸಿಂಕ್ಲೇರ್, ಪಿ. &amp; ಬಾರೋ, ಎಸ್. (೧೯೯೨)Identifying Personality Traits predictive of Performance. The BPS’s journal on Occupational Testing – Selection &amp; Development Review, SDR - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೨ ಸಂಪುಟ ೮ (೫)</ref> ಅಧ್ಯಯನ ತನಿಖೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾದರಿ ರೂಪಿಸುವಿಕೆ. ಐದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳು ಅನುಭವ ಜನ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು, ಆದರೆ ತಾತ್ವಿಕತೆಯಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಇನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಗಿವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನ ತೊಟ್ಟಿಲಿನಿಂದ ಸಮಾಧಿ ತನಕ ವಿವರಿಸಲು ಕೋಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ರೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೈಪೋಧೀಸಿಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದೇ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ತಾತ್ವಿಕತೆ ಚಾಲಿತ ವಿಧಾನ ಬಯಸಿದರು ಅಧ್ಯಯನ ತನಿಖೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಕೆಳಮುಖಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಬಾಲ್ಯಕಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ವಿಧಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹೊಂದಾವಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಗತ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೯ ರಿಂದ ೧೮ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು<ref>ಮೆಕ್‌ಘೀ, ಆರ್.ಎಮ್., ಎಹ್ರ್‌ಲರ್, ಡಿ.ಜೆ., &amp; ಬುಖಾಲ್ಟ್, ಜೆ. (೨೦೦೭). Five Factor Personality Inventory - Children (FFPI-C). ಆಸ್ಟಿನ್, TX: Pro-Ed.</ref> ಒಳಗೊಂಡ ಮಕ್ಕಳ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ಸೂಚಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಪ್ರಾಯಷಃ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಕಾರಣ ಪಂಚ ಗುಣಾಂಶ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ವಿವಾದ ಆಲಿವರ್.ಪಿ.ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಯದ ಹುಡುಗರ ಬಗೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಎರಡು ಹೊಸ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವು ಅವು "ಕಿರಿಕಿರಿ" ಮತ್ತು "ಚಟುವಟಿಕೆ" ಡಚ್ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಎರಡು ಹೊಸ ಅಂಶಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಚಹರೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ<ref>ಜಾನ್, ಒ. ಪಿ., &amp; ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ, ಎಸ್. (೧೯೯೯). [http://www.uoregon.edu/~sanjay/pubs/bigfive.pdf The Big-Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives]. ಎಲ್.ಎ.ಪರ್ವಿನ್ &amp; ಒ. ಪಿ. ಜಾನ್ (Eds.), ''Handbook of personality: Theory and research'' (ಸಂಪುಟ. ೨, pp. ೧೦೨–೧೩೮). New York: Guilford Press.</ref> ಎಂಬುದನ್ನ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಇದು ಈ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] l8ywc1g246vxhijh4mo25g8sj9bdvbi 0 24602 1371880 1337488 2026-04-23T02:11:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371880 wikitext text/x-wiki {{otherpeople2|Andrew Murray}} {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{Infobox tennis player | playername = Andy Murray | image = Andy murray crop.JPG | caption = Murray at the [[2010 Australian Open]] | nickname = | country = {{flagicon|Great Britain}} [[Great Britain Davis Cup team|Great Britain]]<!-- This is the country that Murray represents in international competitions (GB, not UK), agreed by consensus. --> | residence = London, England | datebirth = {{Birth date and age|1987|5|15|df=y}} | placebirth = [[Glasgow]],<!-- DO ''not'' CHANGE THIS TO DUNBLANE. His personal bio, that he wrote himself, says "I was born on 15 May 1987 in Glasgow" --> [[Scotland]] | height = {{height|m=1.90}} | weight = {{convert|84|kg|lb st|abbr=on}} | turnedpro = ೨೦೦೫ | plays = Right-handed, two-handed backhand | careerprizemoney = US$೧೨,೧೮೧,೦೦೧<ref name="ATP">{{cite web|title=Andy Murray: Player Profile|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Andy-Murray.aspx|publisher=www.atpworldtour.com|accessdate=4 July 2010}}</ref> | singlesrecord = ೨೫೧–೮೭ (೭೪.೨೬%) | singlestitles = ೧೫ | highestsinglesranking = No.೨ (೧೭ August ೨೦೦೯) | currentsinglesranking = No.೪ (೧೦ May ೨೦೧೦) | AustralianOpenresult = F ([[2010 Australian Open - Men's Singles|2010]]) | FrenchOpenresult = QF ([[2009 French Open - Men's Singles|2009]]) | Wimbledonresult = SF ([[2009 Wimbledon Championships - Men's Singles|2009]], [[2010 Wimbledon Championships - Men's Singles|2010]]) | USOpenresult = F ([[2008 US Open - Men's Singles|2008]]) | Othertournaments = Yes | MastersCupresult = SF ([[2008 Tennis Masters Cup#Singles|2008]]) | Olympicsresult = ೧R ([[Tennis at the 2008 Summer Olympics – Men's Singles|2008]]) | doublesrecord = ೨೩–೩೮ | doublestitles = ೦ | highestdoublesranking = No.೮೯ (೨ April ೨೦೦೭) | grandslamsdoublesresults = Yes | AustralianOpenDoublesresult = ೧R ([[2006 Australian Open – Men's Doubles|2006]]) | FrenchOpenDoublesresult = ೨R ([[2006 French Open – Men's Doubles|2006]]) | WimbledonDoublesresult = ೧R (೨೦೦೫) | USOpenDoublesresult = ೨R ([[2008 US Open – Men's Doubles|2008]]) | updated = ೨೪ May ೨೦೧೦ }} '''ಆಂಡ್ರೀವ್ "ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ" ಮರ್ರಿ''' (ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೫ ಮೇ, ೧೯೮೭) [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡಿನ]] ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ]] ನಂಬರ್‌ ಒನ್ ಆಟಗಾರ. ಈತ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.<ref name="ATP" /> ಆದರೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭, ೨೦೦೯ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧, ೨೦೦೯ರ ವರೆಗೆ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿದ್ದ.<ref>{{cite news | first = Richard | last = Jago | title = Murray reaches world #2 | date = 2009-08-15 | url = https://www.theguardian.com/sport/2009/aug/15/andy-murray-montreal-masters-jo-wilfried-tsonga | work = Observer | accessdate = 2010-08-16 | location=London}}</ref> ಮರ್ರಿ ೨೦೦೭ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೬ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಆಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ಸ್(ಎಟಿಪಿ) ನೀಡುವ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹತ್ತರೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ. ಈತ ೨೦೦೮ರ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿ, ಎರಡೂ ಬಾರಿ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್‌ಗೆ]] ಸೋತು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7602257.stm ಮರ್ರಿ ನಾಡಲ್‌ನನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಫೈನಲ್‌ ತಲುಪಿದನು. ], ''ಬಿಬಿಸಿ''</ref> ಮರ್ರಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚೆಂಡು ಬರುವ ಅಂಕಣ(ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್)ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/tennis/no-surface-tension-as-murray-looks-to-shed-his-feet-of-clay-1667477.html |title=No surface tension as Murray looks to shed his feet of clay |publisher=Independent.co.uk |date=12 April 2009 |accessdate=26 June 2009 | location=London | first=Paul | last=Newman}}</ref> ೨೦೦೮ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ (ಕ್ಲೇ ಕೋರ್ಟ್) ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|author=BBC Sport|title=Corretja to help Murray on clay | url =http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7331593.stm|date =4 April 2008| accessdate =1 July 2008 | work=BBC News}}</ref> ಮರ್ರಿ ಅರ್ಹತಾ ತಜ್ಞ (ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪರ್ಟ್)ರ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref name="Belfast Telegraph">[http://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/other-sports/article3826890.ece ಆಂಡ್ರೆ ಮರ್ರಿ:ಎ ನೇಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪೆ ಕ್ಟ್ಸ್], ''ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೦೮</ref> ೨೦೧೦, ಜುಲೈನಿಂದ ಆತನ ಮುಖ್ಯ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಕೊರೆಟ್ಜ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | title = Andy Murray parts company with coach Miles Maclagan | date = 27 July 2010 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8860446.stm | work = BBC News | accessdate = 27 July 2010}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ಮರ್ರಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡಿನ]] ಗ್ಲಾಸ್‌ಗೊನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೂಡಿ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www.scottishroots.com/andy.html |title=Scottish Genealogy Scottish Ancestry Family Tree Scottish Genealogists |publisher=Scottishroots.com |date=15 May 1987 |accessdate=11 June 2010 |archive-date=5 ಮೇ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505170915/http://www.scottishroots.com/andy.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.andymurray.com/#/about/timeline/1987/ | title = Biography | accessdate = 2 July 2010 | publisher = Official Andy Murray website | archive-date = 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210421194805/http://www.andymurray.com/#/about/timeline/1987/ | url-status = dead }}</ref> ಆತನ ತಾತ(ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ) ರಾಯ್ ಅರ್ಸ್‌ಕೀನ್, ಒಬ್ಬ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ತಂಡದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಬರ್ನಿಯನ್ ಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡಿನ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರ್ಲಿಂಗ್ ಅಲ್ಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕೌಡನ್‌ಬೀತ್ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದ್ದ.<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2005/jun/26/wimbledon2005.wimbledon1?commentpage=1 ಡನ್‌ಬ್ಲೇನ್ ಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ರಿಗ್ರೆಟ್ಸ್ ಅಲಾಂಗ್ ವಿತ್ ಇಟ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಫೇವರೇಟ್ ಸನ್], ''ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ೨೬ ಜೂನ್ ೨೦೦೬</ref><ref>[http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100013005 ಮರ್ರಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಡೀ (ಜಿಬಿಆರ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119023656/http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100013005 |date=19 ಜನವರಿ 2012 }}, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟೆನ್ಇಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಿರುಪರಿಚಯ.</ref><ref>[http://www.neilbrown.newcastlefans.com/stirling/stirling.htm ಸ್ಟಿರ್ಲಿಂಗ್ ಅಲ್ಬಿಯನ್ : 1947/48 – 2008/09], ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ &amp; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಎ – ಝೆಡ್ ಆಟಗಾರರ ಡಾಟಾಬೇಸ್.</ref><ref>[http://www.neilbrown.newcastlefans.com/cowdenbeath/cowdenbeath.htm ಕೌಡನ್‌ಬೆತ್ : 1946/47 – 2008/09], ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ &amp; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಎ – ಝೆಡ್ ಆಟಗಾರರ ಡಾಟಾಬೇಸ್.</ref> ಮರ್ರಿಯ ಸಹೋದರ, ಜೇಮಿ ಸಹ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು ಡಬಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.tenniscorner.net/index.php?corner=m&action=rankings&type=doubles |title=ATP Doubles Rankings |publisher=Tennis Corner |date=22 June 2009 |accessdate=26 June 2009}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಆತನ ಮಂಡಿಯ ಚಿಪ್ಪು ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಿತು. ನಂತರ ಆತನ ಬಾಲ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಟ್ಟುಗೂಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://orthopedics.about.com/od/kneecappatelladisorders/g/bipartite.htm |title=About Orthopedics – Patella disorders |publisher=Orthopedics.about.com |date= |accessdate=26 June 2009 |archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201510/http://orthopedics.about.com/od/kneecappatelladisorders/g/bipartite.htm |url-status=dead }}</ref> ಆತನಿಗೆ ೧೬ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆತ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮರ್ರಿ ಆಗಾಗ ಮಂಡಿಯನ್ನು ಆಗಾಗ ನೋವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news | first = David | last = Ornstein | title = Insider view on Murray's knee trouble | date = 2010-05-26 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8704999.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಆತನ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಆಟದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/daviscup/2290508/Andy-Murray-to-miss-Argentina-Davis-Cup-tie.html|title=Daily Telegraph, 30 January 2008, Profile of Andy Murray | work=The Daily Telegraph | location=London | first=Mark | last=Hodgkinson | date=31 January 2008 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಆತ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಆತನ ಪೋಷಕರು ಬೇರೆಯಾದರು, ಮರ್ರೆ ಮತ್ತು ಜೇಮಿ ತಂದೆಯೊಡನೆ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1197595/Tennis-stars-father-reveals-What-really-upset-Andy-The-day-Judy-walked-us.html |title=What really upset Andy? The day that Judy walked out on us |publisher=Daily Mail |author=Malcolm Folley and Patricia Kane| date=5 July 2009|accessdate=5 July 2009 | location=London}}</ref> ನಂತರ ಮರ್ರೆ ಡನ್‌ಬ್ಲೇನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದನು.<ref name="times interview">{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/article671494.ece | date = 4 June 2006 | title = The Big Interview: Andy Murray | publisher = The Times | author = Paul Kimmage | accessdate = 3 May 2010 | location = London }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="guardian interview">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/sport/2007/jun/09/tennis.features | date=9 June 2007| title = Boy on the brink | publisher = Guardian |author=Simon Hattenstone | accessdate = 17 March 2008 | location=London}}</ref> === ಡನ್‌ಬ್ಲೇನ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ === ಮರ್ರಿ ಡನ್‌ಬ್ಲೇನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ೧೯೯೬ರ ಡನ್‌ಬ್ಲೇನ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ.<ref name="Faultless young Scot">[http://news.scotsman.com/dunblanekillings/Faultless-young-Scot-who-is.2563990.jp ಫಾಲ್ಟೀಸ್ ಯಂಗ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಹು ಈಸ್ ಆಲ್ ಸೆಟ್ ಟು ಟೇಕ್‌‌ ಆನ್ ದ ಟೆನಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ], ''ದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್'', ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೪</ref> ಥಾಮಸ್ ಹೆಮಿಲ್ಟನ್ ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ೧೭ ಜನರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮರ್ರಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದ. ಮರ್ರಿ ಶಾಲಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ.<ref>{{cite book|author=Murray, Andy|title=Hitting Back|publisher=Random House|year=2008|isbn=9781846051678|page=44}}</ref> ನಾನು ಅಲ್ಲೇನು ಆಗುತ್ತಿದೆ ಅಂತ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದೆ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಮರ್ರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆ ''ಹಿಟ್ಟಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಕ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ'', ತಾನು ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುವಕರ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2008/jun/05/tennis.scotland |title=Murray describes fight to cope with trauma of Dunblane school killings |publisher=The Guardian |date=5 June 2008|accessdate=6 June 2008 | location=London | first=Martin | last=Hodgson}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಜೂನಿಯರ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ === ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಯನಲ್ಲಿಯೇ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ.<ref>{{cite web | url = http://www.andymurray.com/#/about/timeline/1990/ | title = Biography | accessdate = 2 July 2010 | publisher = Official Andy Murray website | archive-date = 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210421194805/http://www.andymurray.com/#/about/timeline/1990/ | url-status = dead }}</ref> ೧೧ ರಿಂದ ೧೭ನೇ ವರ್ಷದ ವರೆಗೆ ಲಿಯಾನ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮರ್ರಿಯ ಟೆನ್ನಿಸ್ ತರಬೇತುದಾರನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{Cite news | last = Cambers | first = Simon | title = Andy Murray insists Leon Smith's appointment does not necessarily mean Davis Cup return | newspaper = The Herald | date = 10 April 2010 | url = http://www.heraldscotland.com/sport/other-sports-news/andy-murray-insists-leon-smith-s-appointment-does-not-necessarily-mean-davis-cup-return-1.1020225 | accessdate = 24 April 2010 | archive-date = 19 ಜನವರಿ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120119183953/http://www.heraldscotland.com/sport/other-sports-news/andy-murray-insists-leon-smith-s-appointment-does-not-necessarily-mean-davis-cup-return-1.1020225 | url-status = dead }}</ref> ತಾನು ಎಂದೂ ಐದು ವರ್ಷದ ಮರ್ರಿಯಂತಹ ಹುಡುಗನನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ, "ಅನ್‌ಬೀಲೀವುಬ್ಲೀ ಕಾಂಪಿಟೇಟಿವ್" ಎಂದು ತರಬೇತುದಾರ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮರ್ರಿಯು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಾದ ಜೇಮಿಗೆ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಅದರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅದರಿಂದ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ. ಆತ ಸೋಲಿಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೨ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ಪಂದ್ಯದ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಜೇಮಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಅದಾದ ನಂತರ ಆತನ ಸಹೋದರ ಜೇಮಿಯು, ಮರ್ರಿಯ ಎಡಗೈಯ ಬೆರಳಿನ ಉಗುರು ಕಿತ್ತು ಹೋಗುವಂತೆ ಹೊಡೆಯುವವರೆಗೂ ಸೋತಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಯಾಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref>{{cite web |url=http://www.buzzle.com/articles/140966.html |title=Boy on the Brink: Tennis Star Andy Murray |publisher=Buzzle.com |date= |accessdate=11 June 2010 |archive-date=25 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625132751/http://www.buzzle.com/articles/140966.html |url-status=dead }}</ref> ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ೧೨ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಆಟಾಗಾರರಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆರೇಂಜ್ ಬೌಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ.<ref>[http://www.clgandjrtennis.com/JrOrange99.htm ಜೂನಿಯರ್ ಆರೆಂಜ್ ಬೌಲ್ ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708164216/http://www.clgandjrtennis.com/JrOrange99.htm |date=8 ಜುಲೈ 2011 }}, "ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಜೂನಿಯರ್ ಟೆನಿಸ್", ೧೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಗಳಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಆತ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಆಡಿದ್ದ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/get_involved/4237382.stm ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ಮರ್ರಿಯ ಟೆನಿಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ] ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. ಅಗಸ್ಟ್ ೭ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌ನ]] ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಶಿಲ್ಲರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಸಾಂಚೆಸ್-ಕೇಸಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದನು. ಮರ್ರಿ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು " ಎ ಬಿಗ್ ಸ್ಯಾ ಕ್ರಿಫೈಸ್" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="guardian interview" /> ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈತ ಹಿಂದೆ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಎಮಿಲಿಯೊ ಸಾನ್ಚೆಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ.<ref name="guardian interview" /> ೨೦೦೩ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಮತ್ತು ಫೂಚರ್ ಪಂದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟ ಆರಂಭಿಸಿದ. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೂರ್ನಿಯಾದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಚಾಲೆಂಜರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ. ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಫೂಚರ್‌ನ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಫರ್ನಾಂಡೋ ವರ್ಡೆಸ್ಕೋವಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗೊ ಫೋಚರ್ಸ್ ಟೂರ್ನಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಿರಿಯರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. ಆತ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಫೂಚರ್ಸ್‌‍ ಟೂರ್ನಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಸಹ ತಲುಪಿದ್ದ. ಸರ್ಬಿಟನ್ ಫೂಚರ್ಸ್ ಟೂರ್ನಿಯ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಬಳಿಕ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಮರ್ರಿ ಮೇ ವರೆಗೂ ಹಿರಿಯರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಲಿಲ್ಲ. ಆತ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಫೂಚರ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗೆ ಮರಳಿದನು. ಭವಿಷ್ಯದ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ನ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಆಡಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಜೊ-ವಿಲ್‍ಫ್ರೀಡ್‌ ಸೋಂಗಗೆ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮರ್ರಿ ಪೂರ್ಣ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿನ ಫೂಚರ್ ಈವೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು. ಆತ ಕ್ಸಾಟಿವ ಮತ್ತು [[ರೋಮ್| ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದನು ಹಾಗೂ ವೀಗೊ ಟೂರ್ನಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು. ೨೦೦೪ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈಗ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಆಟಗಾರನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿರುವ ಸರ್ಗಿ ಸ್ಯಾಕ್‌‌ಹೋವ್‌ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜೂನಿಯರ್ [[ಅಮೇರಿಕದ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಯುಎಸ್ ಓಪನ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಆಸ್ಟೇಲಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧದ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/3650524.stm | date=12 September 2004 | title = Dunblane teenager takes US Open | publisher = BBC News | accessdate = 17 March 2008}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಆತನನ್ನು ಆಟ ಆಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆತ ಬಿಬಿಸಿ ಯಂಗ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ಸ್ನಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು.<ref>{{cite news |title=BBC Scotland audiences serve ace result for Andrew Murray in Sports Personality poll |url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/12_december/09/murray.shtml |publisher=BBC |date=9 December 2005|accessdate=17 March 2007}}</ref> === ೨೦೦೫ === ಮರ್ರಿ ೨೦೦೫ನ್ನು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೪೦೭ನೇ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಮಾರ್ಚ್‌‍ನಲ್ಲಿ, ಈತ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಟಗಾರನಾದ.<ref name="Youngest">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/4319789.stm|title=GB pair take stunning doubles win|publisher=BBC Sport|date=5 March 2005|accessdate=11 November 2008}}</ref> ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಗೆಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಇದರ ನಂತರ ಮರ್ರಿ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಮತ್ತು ಫೂಚರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು ಹಾಗೂ ಫೂಚರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದನು. ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಾರನಾದ ನಂತರ,<ref>{{cite web |url=http://sport.stv.tv/tennis/68807-a-brief-history-of-andy-murray/ |title=A brief history of Andy Murray |publisher=STV Sport |date=8 January 2009 |accessdate=26 June 2009 |archive-date=20 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620100237/http://sport.stv.tv/tennis/68807-a-brief-history-of-andy-murray/ |url-status=dead }}</ref> ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ನಿಯನ್ನು ಆಡಿದನು. ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಓಪನ್ ಸೀಟ್(ಎಸ್‌ಇಎಟಿ) ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದ ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿತ್ತು. ಮರ್ರಿ ಈ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹರ್ನಿಚ್‌ಗೆ ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಮತ್ತೂ ಎರಡು ಫೂಚರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸೆಮಿ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದ. ಈತ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನ]] ಪುರುಷರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜುವಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊನನ್ನು ಕ್ವಾಟರ್‌ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿ,<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/low/tennis/4608493.stm|title=Murray loses in French semi-final|publisher=BBC Sport|date=3 June 2005|accessdate=26 April 2010}}</ref> ಮರಿನ್ ಕ್ಲಿಲಿಕ್‌‌‌ಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/low/tennis/4603971.stm|title=Murray reaches French semi-finals|publisher=BBC Sport|date=2 June 2005|accessdate=26 April 2010}}</ref> ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ನಂತರ ಇದು ಆತನ ಮೊದಲ ಕಿರಿಯರ ಟೂರ್ನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/low/tennis/4595613.stm|title=British juniors progress in Paris|publisher=BBC Sport|date=31 May 2005|accessdate=26 April 2010}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಗೆ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದ ಮರ್ರಿ, ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ವೆಂಟುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆ ಪಡೆದನು. ಇದು ಆತನ ಮೊದಲ ಎಟಿಪಿ ಜಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ನಂತರದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೇಲರ್ ಡೆಂಟ್‌ನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ೧೬ರ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ, ಥಾಮಸ್ ಜಾನ್ಸನ್‌ಗೆ ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮೊದಲ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಟೈ ಬ್ರೇಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋತ ಬಳಿಕ ಎರಡನೇ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಮರ್ರಿ ಟೈ ಬ್ರೇಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದನು. ಆದರೆ, ಸ್ನಾಯುಗಳ ಸೆಳೆತ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಗಂಟಿನ ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ೭–೬, ೬–೭, ೭–೫ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4078248.stm|title=Gallant Murray falls to Johansson|publisher=BBC Sport|date=9 June 2005}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/4628225.stm|title=Petchey makes Murray fitness vow|publisher=BBC Sport|date=26 June 2005|accessdate=17 March 2007}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಮರ್ರಿ, [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್|ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ಗೆ ]] ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆದನು<ref>{{citenews|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-351366/Wimbledon-wild-card-Murray.html|title=Wimbledon wild card for Murray|publisher=Daily Telegraph|date=7 June 2005|accessdate=26 April 2010}}</ref>. ೩೧೨ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದ ಈತ ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ಯಾಸ್ಟಲ್‍ನನ್ನು ಹಾಗೂ ೧೪ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದ ರಾಡೆಕ್‌‌ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದರ ಮೂಲಕ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡ್ ಆಟಗಾರನಾದ.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/2709427/Andy-Murray-Career-highs-and-lows---US-Open-Tennis.html ಆ‍ಯ್‍೦ಡಿ ಮರ್ರಿ: ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಏರಿಳಿತಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912142018/http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/2709427/Andy-Murray-Career-highs-and-lows---US-Open-Tennis.html |date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 }} ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್</ref> ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ,<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4619129.stm | work=BBC News | title=Brave Murray falls to Nalbandian | date=25 June 2005 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ೨೦೦೨ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ಡೇವಿಡ್ ನೆಲ್ಬಾಂಡಿಯನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದ ಹಾಗೂ ೭–೬, ೬–೧, ೦–೬, ೪–೬, ೧–೬ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ನಂತರ, ಮರ್ರಿ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೇಮ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್ ಆಡಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದನು. ಈತ ಕಿರಿಯರ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ಗೆ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮರ್ರಿ ಆಪ್ಟಸ್‌ನ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಇದು ಆತನನ್ನು ಮೊದಲ ೨೦೦ ಆಟಗಾರರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌‌ನ]] ಬಿಂಗಮ್ಟನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಈತ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಡೆಂಟ್‌ನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು, ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ೪ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾದ [[ಮರಾತ್ ಸಾಫಿನ್|ಮರಾಟ್ ಸಾಫಿನ್‌ಗೆ]] ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮರ್ರಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೇ ಪಾವೆಲ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದನು. ಮರ್ರಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೧-೨ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದರೂ, ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದರೂ ೫ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೬–೩, ೩–೬, ೩–೬, ೬–೧, ೬–೪ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4200206.stm|title=Murray sets sights on round 3|publisher=BBC Sport|date=1 September 2005|accessdate=7 May 2010}}</ref> ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ನಾಡ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌ಗೆ ೨–೬, ೬–೭, ೬–೨, ೭–೬, ೦–೬ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4206614.stm|title=Battling Murray crashes out in US|publisher=BBC Sport|date=2 September 2005|accessdate=7 May 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯನ್ನು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಸರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆತನನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನಿಸ್ಲಾಸ್ ಓರಿಂಕಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು.<ref>{{cite web |url=http://www.daviscup.com/en/results/tie/details.aspx?tieId=100006618 |title=Tie Details |publisher=daviscup.com |date=25 September 2005 |accessdate=11 June 2010 }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಂತರ ಮರ್ರಿ ತೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಟಿಪಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು. ಆತ ಬ್ಯಾಸ್ಟಲ್, ರಾಬಿನ್ ಸೊಡರ್ಲಿಂಗ್, ರಾಬ್ಬಿ ಜಿನೆಪ್ರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ ಪ್ಯಾರಾಡೋನ್ ಸ್ರಿಚಫನ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ್ದ. ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಆಗ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್‌ನನ್ನು]] ಎದುರಿಸಿ, ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಅ ಕ್ಟೋಬರ್ ೩ರಂದು, ಮರ್ರಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ೧೦೦ರ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/4300644.stm|title=Federer outguns impressive Murray|publisher=BBC Sport|date=2 October 2005|accessdate=11 November 2008}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಬೆಸೆಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ನಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಮಾಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದ. ಆರಂಭಿಕ ಸುತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ ಟಿಮ್ ಹೆನ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಬರ್ಡಿಚ್‌ರನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/sport/article-19513579-murray-v-henman---head-to-head.do |title=Murray v Henman – head-to-head&#124; Sport |publisher=This is London |date= |accessdate=11 June 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫರ್ನಾಂಡೋ ಗೊಂಜಾಲಿಜ್‌ಗೆ ಸೋತನು. ಆತ ಆ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೬೪ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದನು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ಸ್ನಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/12_december/09/murray.shtml |title=BBC Scotland audiences serve ace result for Andrew Murray in Sports Personality poll |publisher=BBC|date= |accessdate=26 June 2009}}</ref><ref name="Murray gains revenge on Rusedski">{{cite news | title = Murray gains revenge on Rusedski | date = 2005-11-27 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4476784.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಮರ್ರಿ ಆಬರ್ಡೀನ್ ಕಪ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದನು. ಈತ ಗ್ರೇಗ್ ರುಸೆಸ್ಕಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಎದುರಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | title = Rusedski defuses Murray challenge | date = 2005-11-26 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4474912.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಟೈಬ್ರೇಕರ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯದನು.<ref name="Murray gains revenge on Rusedski"/> === ೨೦೦೬ === ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮರ್ರಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡನು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಕ್‌‌ ಪೆಟ್ಚಿಯಿಂದ <ref>{{cite news | title = Murray splits from coach Petchey | date = 2006-04-14 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4910582.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-27}}</ref> ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಬ್ರಾಡ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಜೊತೆಗೂಡಿದನು.<ref>{{cite news | title = Gilbert accepts Murray coach role | date = 2006-07-26 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/5192008.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-27}}</ref> ಮರ್ರಿ ಅಡಿಲೈಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೂರ್ನಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಷವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ೨೦೦೬ರ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಪೌಲೊ ಲೊರೆಂಜಿಯನ್ನು ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಬರ್ಡಿಚ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆಕ್‌‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆನ್ನೆತ್ ಕಾರ್ಲ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಿಸಿದನು. ಅದಾದ ಬಳಿಕ ಮರ್ರಿ ಸತತವಾಗಿ ೩ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್‌‌‌ಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುವಾನ್ ಇಗ್ನೇಶಿಯೋ ಚೆಲಾಗೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗ್ರೆಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಲ್ಯೂಬಿಸಿಕ್‌‌ನಿಗೆ ಸೋತನು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್‌ನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡ. ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೧೧ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಲೇಟನ್ ಹೆವೀಟ್‌ನನ್ನು ಸ್ಯಾಪ್(ಎಸ್‌ ಎಪಿ) ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಎಟಿಪಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4729100.stm|title=Magic Murray claims maiden title|publisher=BBC Sport|date=20 February 2006|accessdate=25 May 2010}}</ref> ಈತ ಜಿಮ್ಮಿ ವಾಂಗ್ ಮತ್ತು ರಾಬಿನ್ ಸೊಡರ್ಲಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೩ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ರಾಡಿಕ್‌‌‍ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಆಟಗಾರರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಂತಾಯಿತು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4728788.stm|title=Murray stuns Roddick in San Jose|publisher=BBC Sport|date=19 February 2006|accessdate=25 May 2010}}</ref> ಇದರ ಮೂಲಕ ಎರಡನೇ ಎಟಿಪಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದನು. ಈ ಗೆಲುವುನಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಮರ್ರಿ, ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇನರ್ ಶಟ್ಲರ್ ಮತ್ತು ರಿಕ್‌‌ ಡಿ ವಯಸ್ಟ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು. ಕ್ವಾಟರ್‌ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೊಡರ್ಲಿಂಗ್‍ಗೆ ಸೋತನು. ಮರ್ರಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದನು. ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಟಾಮಿ ರೋಬ್ರಿಡೋಗೆ ಸೋತು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಿಲಿಸ್ ಮಜಾರ್ಕಿಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಿಕೋಲೇ ಡಿವಿಡೆಂಕೊಗೆ ಸೋತನು. ಮೈಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನಿಸ್‌ ಲಸ್ ವರಿಂಕಾ ಮತ್ತು ಜೀನ್-ಲೆನೆ ಲಿಸ್‌ನರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಸೋತು ನಿರ್ಗಮಿಸಿದನು. ಆತ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಗ್ರಾನಿಲರ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಡೇವಿಡ್ ಫೆರರ್‌ಗೆ ಶರಣಾದನು. ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ವಲ್ಯಾಂಡ್ರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋತನು. ನಂತರ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೇಲ್ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್‌‌‍ಗೆ ಸೋತನು. [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಐದು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್‌ಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಂಕೋ ಟಿಪ್ಸರೇವಿಕ್‌‌‍ಗೆ ಸೋತನು. ಮೆಂಫಿಸ್‌ನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸತತ ಗೆಲುವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದನು. ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರಿಯಾಸ್ ಸೆಪ್ಪಿಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಟುರ್ಸುನೋವ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಮಿರ್ನಿ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದನು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೬ರ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನ ಫೈನಲ್ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಮಾರ್ಕೋಸ್ ಬಗ್ದಾಟಿಸ್‌ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ನಿಕೋಲಸ್ ಮಾಸು, ಜ್ಯೂಲಿನ್ ಬೆನಿಟೊ ಮತ್ತು ರಾಡಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು. ಮರ್ರಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೇಮ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್‌ನ್ನು ರಿಕಾರ್ಡೊ ಮೆಲೊ, ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆಂಡ್ರಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿದನು, ಅವನ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೋಲಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು (ಡಬಲ್ ಬಗೆಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು). ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿನ್ ಗಿಮೆಲ್‍ಸ್ಟಾಬ್‌ಗೆ ಸೋತು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರ ಬಿದ್ದನು. ನಂತರ ಮರ್ರಿ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ರಾಮ್‌ ವಿರುದ್ಧ ೨ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋತಿದ್ದರೂ ನಂತರ ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೇಮಿ ಡೆಲ್ಗಾಡೊ ಜೊತೆಗೂಡಿ ೨-೧ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮುಂದಿದ್ದರೂ ನಂತರ ಸೋತರು. ಮರ್ರಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡುವ ಮೊದಲೇ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಯುಎಸ್‌ ಎಯ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್‌‍ನಲ್ಲೂ ಈತನ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಸನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌‌‍ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅರ್ನಾಡ್ ಕ್ಲೇಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಈತ ರಾಮನ್ ಡೆಲ್ಗಾಡೊ, ಫೆಲಿಶಿಯಾನೊ ಲೊಪೆಜ್, ಫಿಶ್ ಮತ್ತು ಟರ್ಸುನೋವ್‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದ. ಮರ್ರಿ ಟೊರೆಂಟೋದಲ್ಲಿ ರೋಜರ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸಿರೀಸ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದ. ಫೆರರ್, ಟಿಮ್ ಹೆನ್ಮನ್, ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮೋಯ ಮತ್ತು ಜರ್ಕೊ ನೀಮಿನನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಕೇಟ್ ವಿರುದ್ಧ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಸಿನ್ಸಿಯಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಟಿಪಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸಿರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಇಬ್ಬರು ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಹೆನ್ಮನ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್‌ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್‌ನನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದಾದ ನಂತರ ಜಿನೆಪ್ರಿ ವಿರುದ್ಧ ಜಯ ಹಾಗೂ ರಾಡಿಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಂಡ್ರಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆತ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸೆಟ್ ಆಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಅಲೇಸಿಯೋ ಡಿ ಮೂರೋನೊಂದಿಗಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋತರೂ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಫರ್ನಾಂಡೊ ಗೊಂಜಾಲಿಜ್‌ನನ್ನು ಐದು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು, ಡೆವಿಡೆಂಕೊ ಜೊತೆಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಕವನ್ನೂ ಗಳಿಸದೆ ಸೋಲನ್ನುಂಡನು. ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದನು, ಆದರೆ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದ]] ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ]] ಮರ್ರಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೆನ್ಮನ್‌ಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೋಕಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ ಜಿರಿ ನೋವಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು[[ಪ್ಯಾರಿಸ್| ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿಇವಾನ್ ನವಾರೊ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ೩ನೇ ನಂಬರಿನ ಆಟಗಾರ ಲ್ಯೂಬಿಸಿಕ್‌‌ನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಲಾನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಎರಡೂ ಟೂರ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೬ರ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೊವಾಕ್‌‌ ಜಾಕವಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಡೊಮೆನಿಕ್‌‌ ಹರ್ಬಾಟಿ ಎದುರು ಸೋತನು. ಮರ್ರಿ ಆ ವರ್ಷವನ್ನು ೧೭ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮುಗಿಸಿದ. ಅದು ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದುವರೆಗಿನ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದುವರೆಗಿನ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಮರ್ರಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲಾಂಡ್]] ಪರವಾಗಿ ಅಬರ್ಡೀನ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆ ವರ್ಷವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು..ಮರ್ರಿ ಗ್ರೇಗ್ ರುಸೆಡ್‌ಸ್ಕಿ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೬-೪ನಿಂದ ಗೆದ್ದನು. ನಂತರ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಎರಡನೇ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಮೂಲಕ ನೇರ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಅಂಕಣವು ಜಾರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಜನರು ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದಿದರಿಂದ ಅಸಮಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದನು. ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಗಂಟೂ ತಿರುಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆಗಿದ್ದಂತೆ ಹಿಮ್ಮಡಿಯ ಗಂಟಿನ ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮರುಕಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಸಮಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | title = Murray blasts dangerous court | date = 2006-11-26 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6183866.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-16}}</ref> === ೨೦೦೭ === [[File:Andy Murray 1.jpg|thumb|right| ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮರ್ರಿ]] ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ತರಬೇತುದಾರ ಬ್ರಾಡ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು,<ref>{{cite news | title = Murray splits with coach Gilbert | date = 2007-11-14 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7094177.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-27}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ತರಬೇತುದಾರ ಮೈಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌‌ಲಗನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ಪರಿಣತರ ತಂಡವನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref name="Belfast Telegraph" /><ref>{{cite news | title = Murray assembling team of experts | date = 2007-11-30 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7095903.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-27}}</ref> ಆ ಋತುವಿನ ಮೊದಲ ಟೂರ್ನಿಗೆ ಮೊದಲು ಮರ್ರಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದನು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶರ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಿಕತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Murray in major sponsorship deal | date = 2006-12-29 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/tayside_and_central/6216297.stm | work = BBC News | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಕತಾರ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ ಆ ಋತುವು ಮರ್ರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇವಾನ್ ಲ್ಯೂಬಿಸಿಕ್‌‌ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಮರ್ರಿಯು, ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ವಲ್ಯಾಂಡ್ರಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫ್ ರೋಚಸ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಮಿರ್ನಿ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲೆ ಡೆವಿಡೆಂಕೊರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು. ಮರ್ರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತನ್ನು ತಲುಪಿದನು.<ref>{{cite news|author=Preston, Eleanor|title="The quarter-final is a match I can win"|publisher=Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/jul/01/andymurray.wimbledon1|date=1 July 2008|accessdate=1 July 2008 | location=London}}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸೆಟ್ ಸೋತರೂ ಅಲ್ಬರ್ಟೋ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವರ್ಡಸ್ಕೊ ಮತ್ತು ಜುವಾನ್ ಇಗ್ನೇಶಿಯೋ ಚೆಲಾನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ೧೬ರ ಘಟ್ಟದ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ೫ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್‍ಗೆ ೭–೬(೭–೩), ೪–೬, ೬–೪, ೩–೬, ೧–೬ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6286767.stm|title=Valiant Murray succumbs to Nadal|date=22 January 2007|accessdate=25 May 2010}}</ref> ನಂತರ ಆತ ಸುಲಭವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆವಿನ್ ಕಿಮ್, ಕ್ರಿಶ್ಚಿನ್ ಪ್ಲೆಸ್, ಹೈಯಂಗ್-ಟೈಕ್‌‌ ಲೀ, ಆ‍ಯ್‌೦ಡೀ ರಾಡಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಐವೊ ಕರ್ಲೊವಿಕ್‌‌‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6374011.stm|title=Murray fights back to keep title|publisher=BBC Sport|date=19 February 2007|accessdate=25 May 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದ. ಮೆಂಫಿಸ್‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡಿಕ್‌‌‍ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಡ್ಯಾಸೆವಿಕ್‌‌, ಪ್ಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಫನ್ ಕೊಬೆಕ್‌‌‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದ. ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋವಾಕ್‌‌ ಜಾಕೋವಿಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಮರ್ರಿಯು ವೆಸ್ಲಿ ಮೂಡಿ, ನಿಕೋಲಸ್ ಮಾಹಟ್, ಡೆವಿಡೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಟಾಮಿ ಹಾಸ್‌ ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು. ಮಯಾಮೀಯಲ್ಲಿ ಜಾಕೋವಿಕ್‌‌‍ ಎದುರು ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಪಾಲ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈನ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆಂಡ್ರಿಕ್‌‌, ಪಾಲ್-ಹೆನ್ರಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಮತ್ತು ರಾಡಿಕ್‌‌‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು. ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿನ ಆಟ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಮರ್ರಿ, ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇಮನ್ ಸಲ್ಯೂಟರ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ. ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೂರ್ನಿಯ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೈಲ್ಸ್ ಸೈಮನ್ ಎದುರು ಸೋಲನೊಪ್ಪಿದನು. ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೊಲಾಂಡ್ರಿ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದನು. ಮೊದಲ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ೫–೧ ನಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಸ್ನಾಯುರಜ್ಜೆಯು ಮುರಿಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/article-455046/Wrist-injury-casts-Andys-Grand-Slam-prospects-doubt.html |title=Wrist injury casts Andy's Grand Slam prospects into doubt &#124; Mail Online |publisher=Dailymail.co.uk |date=15 May 2007 |accessdate=11 June 2010 | location=London}}</ref> ಮರ್ರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="Out of Wimbledon">{{cite web |title = Injured Murray pulls out of Wimbledon |author = Yahoo! Sports |url = https://sports.yahoo.com/ten/news?slug=reu-wimbledonmurray&prov=reuters&type=lgns |accessdate = 24 June 2007 |archive-date = 26 ಜೂನ್ 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070626183710/http://sports.yahoo.com/ten/news?slug=reu-wimbledonmurray&prov=reuters&type=lgns |url-status = dead }}</ref> ಈತ [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ]] ರೋಜರ್ ಕಪ್‌ಗೆ ವಾಪಾಸಾದನು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಬಿ ಜಿನೆಪ್ರಿ ವಿರುದ್ಧ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6905701.stm|title=Murray eases to win on comeback|publisher=BBC Sport|date=7 August 2007|accessdate=25 May 2010}}</ref> ನಂತರದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಫೇಬಿಯೋ ಫಾಗ್ನಿನಿ ಎದುರು ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಸಿನ್ಸಿಯಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೋಸ್ ಬಾಗ್ಡಟಿಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ೩ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಪಾಬ್ಲೊ Cuevasನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಜೋನಸ್ ಜಾರ್ಕ್‌‌‌‍ಮನ್‌ನನ್ನು ೫ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿ ಮೂರನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲೀ ವಿರುದ್ಧ ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಮರ್ರಿಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋವೇಷಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿ ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್‌‌‌ನನ್ನು ೫ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ ಅವನ ಗೆಲುವು ಶತಃಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಮರ್ರಿ ಮೆಟ್ಜ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ. ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಟಾಮಿ ರೊಬ್ರೀಡೊ ಎದುರು ಮೊದಲ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ೬–೦ನಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರೂ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಜಂಕೊ ಟಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್‌‌, ಮಿಚೆಲ್ Llodra, ಜೊ-ವಿಲ್‍ಫ್ರೀಡ್ ಸೋಂಗಾ ಮತ್ತು ಗ್ವಿಲ್ಲೆರ್ಮೊ ಕ್ವಾನಸ್‌ ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು. ಮರ್ರಿ [[ಮಾಸ್ಕೋ]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಟೂರ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಗ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಎವ್‍ಜಿನಿ ಕೊರೆಲೆವ್‍ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದ ಬಳಿಕ ಟಿಪ್ಸರೆವಿಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು ಹಾಗೆಯೇ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡೆಕ್‌‌ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್‌ ಮತ್ತು ಚೆಲಾ ವಿರುದ್ಧ ಜಯ ಗಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನಡಾಲ್‍ಗೆ ಶರಣಾದನು. ಮರ್ರಿ, ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌‍ಬರ್ಗ್‌ ಓಪನ್ ಜಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಹಿರಿಯರ ಎಟಿಪಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮಿರ್ನಾಯಿ, ಲೂಕಾಸ್ ಡ್ಲೋಹಿ, ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಟರ್ಸುನೋವ್, ಮಿಕೈಲ್ ಯೌಜ್ನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರರ್ನಾಂಡೊ ವರ್ಡಾಸ್ಕೊ‍ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ ತಲುಪಿದನು. ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಜಾರ್ಕೊ ನಿಮಿನೆನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್ ಸಂತೋರೊ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದನು. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಆತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ೧೧ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆದರೆ, ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿಯೇ ವಂಚಿತನಾದನು. === ೨೦೦೮ === [[File:Andy Murray at the 2008 US Open3.jpg|right|thumb| ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌ನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಮರ್ರಿ]] ಮರ್ರಿ ೨೦೦೮ರ ಆದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕತಾರ್ ಎ ಕ್ಸಾಮ್ ಮೊಬಿಲ್ ಓಪನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದನು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಈತ ಒಲೀವಿಯೈ ರೋಚಸ್, ರೇನರ್ ಶಟ್ಲರ್, ಥಾಮಸ್ ಜಾನ್ಸನ್, ನಿಕೊಲೆ ಡೆವಿಡೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾನಿಸ್‌ ಲಸ್ ವೊರಿಂಕಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿ ಒಂಭತ್ತನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಜೊ-ವಿಲ್ಫ್ರೀಡ್ ಸೋಂಗಾ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/australianopen/2288937/Andy-Murray-knocked-out-of-Australian-Open.html|title=Andy Murray knocked out of Australian Open|publisher=Daily Telegraph|date=14 Januray 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಓಪನ್ ೧೩ನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ. Jesse Huta ಗ್ಯಾಲಂಗ್, ವೊರಿಂಕ, ನಿಕೋಲಸ್ ಮಹಟ್, ಪಾಲ್-ಹೆನ್ರಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್‌‌‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಆದರೆ ಮರ್ರಿ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ಹಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ದುಬೈನಲ್ಲಿ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]], ನಂತರ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವರ್ಡಸ್ಕೊರನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಡೆವಿಡೆಂಕೊ ವಿರುದ್ಧ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದನು. ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಜರ್ಜನ್ ಮೆಲ್ಜರ್ ಮತ್ತು ಇವೊ ಕಾರ್ಲೊವಿಕ್‌‌‍ರನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತು ಟೂರ್ನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಮಯಾಮೀಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ Cilic ವಿರುದ್ಧ ಸೋತು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಫೆಲಿಸಿಯಾನೋ ಲೊಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ವೊಲಾಂಡ್ರಿ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ. ಆದರೆ ನೋವಾಕ್‌‌ ಜಾಕೊವಿಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಫಲನಾಗಿ ಸೋಲನೊಪ್ಪಿದ. ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕ್‌‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೇ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಜುವಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪಾಟ್ರೊ ವಿರುದ್ಧ ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದ. ಡೆಲ್ ಪಾಟ್ರೊ ಗಾಯಾಳುವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಮರ್ರಿ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{citenews|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/2299597/Fired-up-Andy-Murray-beats-Juan-Del-Potro.html|title=Fired up Andy Murray beats Juan Del Potro|publisher=Daily Telegraph|date=6 May 2008|accessdate=27 Apil 2010}}</ref> ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಮರ್ರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಭಾಷೆಯ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಆಟಗಾರರ ನಡುವೆ ಅಸಮಧಾನ ಇದ್ದಿತು. ಡೆಲ್ ಪಾಟ್ರೊ, ಜನರ ಮಧ್ಯ ಇದ್ದ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಅಪಮಾನ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತನ್ನ ತಲೆಯತ್ತ ಚೆಂಡನ್ನು ಹೊಡೆದ ಎಂದು ಮರ್ರಿ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ.<ref>{{citenews|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/2299696/Andy-Murray-angry-with-Juan-Martin-Del-Potro.html|title=Andy Murray angry with Juan Martín del Potro|publisher=Daily Telegraph|date=7 May 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7382098.stm|title=Murray leaps to defence of mother |date=6 May 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೊರಿಂಕಾಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನೊಪ್ಪಿದ. [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ಗೆ]] ಮೊದಲು ಕೊನೆಗೆದಾಗಿ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್‍ಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಟುರ್ಸೌನೋವ್‌ ಮತ್ತು ಜೈಲ್ಸ್ ಸೈಮನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ರೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ಯಾರೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ ಜೋನತನ್ ಇಸೆರಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ೫ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಕಣದ ಆಟಗಾರ ಜೋಸ್ ಅಕಾಸುಸೊ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಈತ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಅಲ್‍ಮ್ಯಾಗೊವಿಗೆ ಸೋತು ಟೂರ್ನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು. ಕ್ವಿನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಸೆಟ್‍ ಆಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ಸೆಬಾಷ್ಟಿಯನ್ ಗ್ರಾಸ್‌ ಜೀನ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು. ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ಸ್ ಗಲ್ಬಿಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತೇವಗೊಂಡಿದ್ದ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಜಾರಿ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಉಳುಕಿತು.<ref>{{citenews|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1026044/British-No1-Murray-hurts-thumb-groin-falls-slippery-surface-beats-Gulbis-Queens.html|title=British No1 Murray hurts thumb and then groin in falls on slippery surface but still beats Gulbis at Queen's|publisher=Daily Mail|date=12 June 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದನು, ಆದರೆ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ರಾಡಿಕ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಆಡದೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1026252/Murray-withdraws-Queens-quarter-final-save-thumb-Wimbledon.html|title=Murray withdraws from Queens|publisher=Daily Mail|date=13 June 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್| ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಿಂದ]] ಹೊರಗುಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಆತ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು. ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್ ಸಂಟೂರೊ ಮತ್ತು ಕ್ಸಾವಿಯರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು. ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ, ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲು ಎರಡು ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋತು ಹಿನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ಆಗ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಸರ್ವ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಮರ್ರಿ ಟೈಬ್ರೇಕರ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯದನು. ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗ ಮರ್ರಿ, ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬ್ಯಾಕ್‌‌‍ಹ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಗೆದ್ದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7482226.stm|title=Murray wins after epic fightback|publisher=BBC Sport|date=30 June 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ೫ಯದರಲ್ಲಿ ವಾಪಾಸ್ಸಾಗುವ ಮೊದಲು ೪ನೇ ಸೆಟ್‌ನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದನು. ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬೆಳಕಿನ ಅಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದ. ಆದರೆ, ಮರ್ರಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ೫–೭, ೩–೬, ೭–೬ (೩), ೬–೨, ೬–೪ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7481288.stm|title=Murray Gasquet as it happened|publisher=BBC Sport|date=30 June 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೨ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ ನಡಾಲ್‍ನಿಂದ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟನು. [[File:Andy murray cincy 2008.jpg|thumb|left|ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಪಲಕವನ್ನು ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಗೆದ್ದನು]] ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಂತರ ಆತನ ಮೊದಲ ಟೂರ್ನಿಯಾದ ರೋಜರ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು, ಜಾನ್ಸನ್, ವೊರಿಂಕಾ ಮತ್ತು ಜಾಕೋವಿಕ್‌‌‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಸೆಮಿಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡಾಲ್‍ಗೆ ಶರಣಾದನು. ನಡಾಲ್‍ಗೆ ಸೋತಿದ್ದು ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ಸೋಲಾಗಿದ್ದಿತು. ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಟಿಪಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು. ಆತ ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಟುರ್ಸೌನೋವ್‌, ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮೋಯಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲೋವಿಕ್‌‌‍ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ವರ್ಷವೇ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಜಾಕೋವಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ಎರಡು ಟೈ ಬ್ರೇಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಐಟಿಎಫ್ ನಡೆಸಿದ ಓಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯೆನ್-ಸನ್ ಲೂ‍ಗೆ ಸೋತು ಟೂರ್ನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದನು.<ref>{{citenews|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/aug/11/olympics2008.olympicstennis1|title=Murray crashes out in first round of men's singles|publisher=Guardian|date=11 August 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಇದು ಆತನ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{citenews|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article4530274.ece|title=Andy Murray blames Olympic failure on 'unprofessional' attitude|publisher=Times Newspaper|date=14 August 2008|accessdate=27 April 2010}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Andy Murray at the 2008 Tennis Masters Cup2.jpg|thumb|right|ಮರ್ರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್‌ನ ಋತುವಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು]] ಮರ್ರಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌‌]]ಗೆ ತೆರಳಿದ. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೂರ್ನಿಗಳನ್ನು ಐಟಿಎಫ್ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಗ್ ರುಡೆಸ್ಕಿ ನಂತರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಟಗಾರನಾದ. ಈತ ಸರ್ಗಿಯೊ ರೋಯಿಟ್‍ಮನ್ ಮತ್ತು ಮಿಚೆಲ್ ಲೊಂಡ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದನು. ಮೆಲ್ಜರ್ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋತಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಂತರ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಯಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/usopen/2652835/Andy-Murray-through-to-US-Open-fourth-round-after-storming-comeback-Tennis.html|title=Andy Murray through to US Open fourth round after storming comeback|publisher=Daily Telegraph|date=30 August 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ವೊರಿಂಕಾನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಡೆಲ್ ಪಾಟ್ರೊ ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯ ಆಡುವಂತಾಯಿತು.<ref>{{citenews|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1051656/Andy-Murray-sets-US-Open-grudge-match-Argentinian-star-Del-Potro-complained-mum-Rome.html|title=Murray sets US Open grudge match|publisher=Daily Mail|date=September 2008|accessdate=27 April 2008}}</ref> ಮಳೆ ಬಾಧಿತ, ಎರಡು ದಿನ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಈತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡಾಲ್‍ನನ್ನು ೪ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7602257.stm|title=Murray stuns Nadal to reach final|publisher=BBC Sport|date=7 September 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್‌ಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7603307.stm|title=Superb Federer ends Murray dream|publisher=BBC Sport|date=8 September 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7604165.stm|title=Murray Federer as it happened|publisher=BBC Sport|date=8 September 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧದ ಡೇವಿಸ್‌ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲೆ ಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಯ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಜರ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಈತನ ಶ್ರಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಈತ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ನಿಗೆ ವಾಪಾಸಾದನು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸತತ ಎರಡನೇ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಶೀಲ್ಡನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಸೀಮನ್ ಬೊಲೇಲಿ, ಸಿಲಿಕ್‌‌(೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ) ಮತ್ತು ಗೇಲ್ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದನು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಸೋಲಿನ ಸೇಡನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸೈಮನ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ನಂತರ ಮರ್ರಿ ೩ ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ನಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಓಪನ್‌ ಗೆದ್ದು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು, ವಿಕ್ಟರ್ ಟ್ರೋಯ್ಕಿ, ಗಲ್ಬಿಸ್, ಜಂಕೊ ಟಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್‌‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಸೆಟ್‍ ಸಹ ಸೋಲದೆ ಜಯಗಳಿಸಿದನು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಡೆಸ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ೩ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರಿ ಗೊಲುಬೆವ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಈತ ಎರಡು ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೂರ್ನಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಹಾಗೂ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೫ ಟೂರ್ನಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಟಗಾರನಾದ.<ref>{{citenews|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/oct/20/tennis-andymurray|title=Murray masters Madrid on his path to grander ambitions|publisher=Guardian|date=20 October 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಸತತ ಮೂರನೇ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7702475.stm|title=Nalbandian beats Murray in Paris|publisher=BBC Sport|date=31 October 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ವರ್ಡೆಸ್ಕೊರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಡೇವಿಡ್ ನಲ್ಬಾಂಡಿಯನ್ ತನ್ನ ಸತತ ೧೪ನೇ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಇದು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಡಾಲ್ ಮರ್ರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ೩ ತಿಂಗಳುಗಳ ಎಟಿಪಿ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸೋಲಾಗಿದ್ದಿತು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7701750.stm|title=Murray Nalbandian as it happened|date=31 October 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಈಗ ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿರುವ ಮರ್ರಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದನು. ರಾಡಿಕ್‌‌‍ನನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಸೈಮನ್ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದನು.<ref>{{citenews|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/andymurray/3445826/Andy-Murray-defeats-Gilles-Simon-to-reach-Masters-Cup-semi-finals-in-Shanghai-Tennis.html|title=Murray defeats Simon to reach Masters Cup Semi Finals|date=12 November 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಫೈನಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್‌ನನ್ನು ೩ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{citenews|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/nov/14/tennis-murray-federer-masters-cup|title=Murray beats Federer in 3 sets|publisher=Guardian|date=14 November 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7729083.stm|title=Murray knocks out ailing Federer|publisher=BBC Sport|date=14 November 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಸೆಮಿಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಡೆವಿಡೆಂಕೊ‍ನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಫೆಡರರ್ ವಿರುದ್ಧದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮರ್ರಿ, ರಷ್ಯಾದ ಆಟಗಾರ ಡೆವಿಡೆಂಕೊಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. <ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7730207.stm|title=Davydenko ends Murray's Cup run |publisher=BBC Sport|date=15 November 2008|accessdate=27 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿ ೨೦೦೮ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದನು. === ೨೦೦೯ === [[File:Andy Murray at the 2009 French Open 6.jpg|thumb|right|2009ರಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಪೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಒಪನ್‌ನನ್ನು ಗೆದ್ದನು]] ಮರ್ರಿಯು ೨೦೦೯ನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್‌‌, [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಗರ್ ಫೆಡೆರರ್]] ಮತ್ತು ರಾಫೀಲ್ ನಡಾಲ್‌ರನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಬು ಢಾಬಿಯಲ್ಲಿನ ಎ ಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಇದನ್ನು ಡೋಹಾದಲ್ಲಿನ ಕಾಟಾರ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಾಮಧೇಯದ ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆ ಅನುಸರಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಮೊಂಟೇನ್ಸ್, ಫಿಲಿಪ್ ಪಿಟ್ಶೆನರ್ ಮತ್ತು ಸೆರ್ಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾಕೋಸ್ದ್ಕಿಯರನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫೆಡರರ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ೬–೭, ೬–೨, ೬–೨ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ನೇರವಾದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ರಾಡಿಕ್‌‌‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7822109.stm|title=Murray vs Roddick clash|publisher=BBC Sport|date=10 January 2009|accessdate=10 January 2009}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರ್ರಿಯು ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರಿ ಪಾವೆಲ್, ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಗ್ರ್ಯಾನೊಲ್ಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಗನ್ ಮೆಲ್ಜರ್ ಇವರುಗಳನ್ನು ನೇರ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅವನು ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫರ್ನಾಡೋ ವರ್ಡಾಸ್ಕೋಗೆ ಸೋತನು.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=a638z6QofdwY&refer=uk|title=Murray Says 'No Disaster' in Australian Open Loss to Verdasco|last=Baynes|first=Dan|date=27 January 2009|publisher=Bloomberg.com |accessdate=28 January 2009}}</ref> ವರ್ಡಾಸ್ಕೋಗೆ ಸೋತ ನಂತರ, ಮರ್ರಿಯು ಒಂದು ವೈರಸ್‌ನ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಭಾದೆಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಕಿರೀಟವನ್ನು ರೊಟ್ಟೆರ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿದನು. ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಐವಾನ್ ಲ್ಯೂಬಿಸಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೀಸ್ ಸೆಪ್ಪಿಯರನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನು ಮಾರ್ಕ್‌‌ ಗಿಕ್ವೆಲ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಗಾಯಗೊಂಡು ಹೊರಗುಳಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ಮಾರಿಯೋ ಆಂಕಿಕ್‌‌‌ನ ಕೇವಲ ೩ ಆಟಗಳ ಸೋಲಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದನು. ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಸ್ಥಾನದ ನಡಾಲ್‌ನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ೩ ನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7890935.stm|title=Murray v Nadal as it happened|accessdate=15 February 2009|publisher=BBC Sport | date=15 February 2009}}</ref> ಆದರೆ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗಾಯವು ಅವನನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಾರ್ಸಿಲಿ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7890302.stm|title=Murray eases into Rotterdam final|accessdate=14 February 2009|publisher=BBC Sport | date=14 February 2009}}</ref> ಗಾಯಗೊಂಡು ವಾಪಾಸಾದ ನಂತರ, ಮರ್ರಿಯು ದುಬೈಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಅರ್ನೌಡ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌ನ ಮೇಲಿನ ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳ ವಿಜಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ, ಸ್ಟಾಕೊವ್ಕಿಯ ಪಂದ್ಯಗಳ ಜಯದ ನಂತರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಓಪನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗುಂಟಾದ ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಿನ ಮರುಕಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ಗೂ ಮುಂಚೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವಾಪಸು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article5809092.ece | work=The Times | location=London | title=Andy Murray a Davis Cup doubt after withdrawing from Dubai tournament with virus | date=26 February 2009 | accessdate=25 April 2010 | first=Barry | last=Flatman }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವೈರಸ್‌ನ ಸೋಂಕು ಮರ್ರಿಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಗುಣಮುಖನಾಗಿ ವಾಪಾಸಾದ ಮರ್ರಿಯು ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಅವನು ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ವಿರುದ್ಧ ೩ ಪಂದ್ಯಗಳ ಜಯಗಳಿಸುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್, ಪೌಲ್-ಹೆನ್ರಿ ಮ್ಯಾಥಿಯು, ಟಾಮಿ ರಾಬೆರ್ಡೊ, ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಬಿಸಿಕ್‌‌‌ರನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅವನು ಕೇವಲ ೩ ಆಟಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡಾಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡನು.<ref>{{cite news|last=Dirs |first=Ben |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7958320.stm |title=BBC SPORT &#124; Tennis &#124; Murray v Nadal as it happened |publisher=BBC News |date=22 March 2009|accessdate=26 June 2009}}</ref> ಮೈಮಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು, ಜೌನ್ ಮೊನ್ಯಾಕೋ, ನಿಕೋಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಸ್ಸು, ವಿಕ್ಟರ್ ಟ್ರೊಕಿ, ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಜೌನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊರನ್ನು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ನೊವಾಕ್‌‌ ಡಿಜೊಕೊವಿಕ್‌‌‌ನನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ತನ್ನ ಕ್ಲೇ ಸೀಸನ್ ಅಂಡರ್‌ವೇಯನ್ನು ಮೊಂಟೆ ಕಾರ್ಲೋ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದನು. ಅವನು ನಡಾಲ್‌ಗೆ ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ವಿಕ್ಟರ್ ಹಾನೆಸ್ಕು, ಫ್ಯಾಬಿಯೋ ಫೊಗ್ನಿನಿ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲೇಯ್ ಡಾವ್ಯಾಡೆಂಕೋರನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೬–೨, ೭–೬ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ನಂತರ ರೋಮ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಆರ್‌ಐ ಬೈ ಯ ನಂತರ, ೩ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊನ್ಯಾಕೋನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ೧೧ ಮೇ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ೩ ನೆಯ ಸ್ಥಾನದ ಆಟಗಾರನಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಓಪನ್ ಎರಾದಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಪಡೆಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಟಗಾರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು.<ref name="tennis1">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8030391.stm |title=BBC SPORT &#124; Tennis &#124; Murray to move third in rankings |publisher=BBC News |date=3 May 2009|accessdate=26 June 2009}}</ref> ಅವನು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲದಿಂದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೆಲದ ತನ್ನ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಶಿರೋನಾಮೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೋಗೆ ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಸೈಮನ್ ಬೊಲೆಲಿ ಮತ್ತು ರೊಬೆರ್ಡೋರನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ೨೦೦೯ ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು, ಆದರೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಜೌನ್ ಇಗ್ನಾಸಿಯೋ ಚೆಲ್, ಪೊಟಿಟೋ ಸ್ಟೆರೇಸ್, ಜ್ಯಾಂಕೊ ಟಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕ್‌‌ ಇವರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ೪ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಫೆರ್ನಾಡೋ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು. ಮರ್ರಿಯು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಬಿಡದೇ ಎಲ್ಲ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು, ಅವನು ೧೯೩೮ರ ನಂತರದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜೇತ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಅವನು ಈ ಖ್ಯಾತಿಗಾಗಿ ಸೆಪ್ಪಿ, ಗ್ವಿಲ್ಲೆರ್ಮೊ ಗಾರ್ಸಿಯಾ-ಲೋಪೆಜ್, ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್, ಜೌನ್ ಕರ್ಲೋಸ್ ಫೆರ್ರೆರೊ, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್‌‌‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದು ಮರ್ರಿಯ ಗ್ರಾಸ್ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಎಟಿಪಿ ಶಿರೋನಾಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8099594.stm|title=Classy Murray wins Queen's title|publisher=BBC Sport|date=14 June 2009|accessdate=14 June 2009}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಆಟಗಾರನಾದನು, ಆದರೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ರಾಫೀಲ್ ನಡಾಲ್‌ನ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಮರ್ರಿಯು ರೋಗರ್ ಫೆಡೆರರ್‌ನ ನಂತರದ, ಎರಡನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಆಟಗಾರನಾದನು ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ವರಿಷ್ಠರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಪಡೆಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref name="tennis2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8104616.stm |title=BBC SPORT &#124; Tennis &#124; Murray to open against Kendrick |publisher=BBC News |date=19 June 2009|accessdate=26 June 2009}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅವನು ಆಟವನ್ನು ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆಂಡ್ರಿಕ್‌‌ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ಸ್ ಗಲ್ಬಿಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಯ್ಕಿ ಇವರುಗಳನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು. ಸ್ಟ್ಯಾನಿಸ್ಲಾಸ್ ವಾವ್‌ರಿಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯವು ಮರ್ರಿಯ ೪ ನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯವು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ರದ್ದುಮಾಡಬಲ್ಲ ಛಾವಣಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ರೈನ್ ತಿಳಿದಿದ್ದನು, ಇದು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಪಂದ್ಯ ಎಂದೂ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮರ್ರಿಯ ಜಯವು ಹಂತಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮೂರು ಘಂಟೆ ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು (೨–೬, ೬–೩, ೬–೩, ೫–೭, ೬–೩), ಒಂದು ರಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮು ಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು, ಅದು ಆಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಒಂದು ೨೨.೩೮ ಘಂಟೆಯ ನಂತರದ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8125335.stm | work=BBC News | title=Murray wins late-night thriller | date=29 June 2009 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಫೆರ್ರೆರೋನನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ಒಂದು ಬಿಗಿಯಾದ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ರಾಡಿಕ್‌‌‌ಗೆ ಶರಣಾದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ದಿನಾಂಕದವರೆಗಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದನು. ಮರ್ರಿಯು ಮೊಂಟ್ರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೆರೆಮಿ ಕ್ವಾರ್ಡಿ, ಫೆರ್ರೆರೋ ಡಾವ್ಯಾಡೆಂಕೋ ಮತ್ತು ಜೊ-ವಿಲ್‌ಫ್ರೈಡ್ ಟ್ಸೊಂಗಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಆಟದ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವಾಪಸು ಪದೆದುಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊನನ್ನು ೩ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{cite news |title=Murray vs Del Potro |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8204081.stm |publisher= [[BBC SPORT]] |accessdate=16 August 2009 | date=16 August 2009}}</ref> ಈ ವಿಜಯದ ನಂತರ ಅವನು ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ನಡಾಲ್‌ನನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೆ ೨ ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/08/Montreal-Sunday-Murray-Overcomes-Del-Potro-In-Montreal.aspx |title=Tennis – ATP World Tour – Montreal Sunday – Murray Overcomes Del Potro |publisher=ATP World Tour |date= |accessdate=11 June 2010}}</ref> ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ವಿನ್‌ನ ಮತ್ತು ೨ ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ನಂತರ ಮರ್ರಿಯು ಸಿನ್ಸಿನ್ಯಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ನಂತರದ ೪ ಸೋಲುಗಳ ನಂತರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಫೆಡೆರೆರ್‌ನಿಂದ ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಮಾರ್ಗೋ, ರಾಡೆಕ್‌‌ ಸ್ಟೆಪ್‌ನೆಕ್‌‌, ಮತ್ತು ಜ್ಯೂಲಿಯನ್ ಬೆನ್ನೆಟಿಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗುಲ್ಬಿಸ್, ಪೌಲ್ ಕ್ವಾಪ್‌ಡೆವಿಲ್ ಮತ್ತು ಟೇಲರ್ ಡೆಂಟ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಮರ್ರಿಯು ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ತೊಂದೆರೆಗೊಳಗಾದನು, ಇದು ಅವನನ್ನು ಸಿಲಿಕ್‌‌‌ನ ವಿರುದ್ಧದ ನೇರ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/usopen/6160347/US-Open-2009-Andy-Murray-refuses-to-blame-injury-for-Marin-Cilic-defeat.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=US Open 2009: Andy Murray refuses to blame injury for Marin Čilić defeat | date=9 September 2009 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ಡೆವಿಸ್ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದನು ಆದರೆ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದನು, ಆ ಕಾರಣ ಬ್ರಿಟನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಂತರದ ಗುಂಪಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ವಾರಾಂತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯ ಮಣಿಕಟ್ಟು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸದ ೬ ವಾರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ೪ ನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/daviscup/6206135/Andy-Murray-wins-Davis-Cup-opener-for-Great-Britiain-against-Poland.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=Andy Murray in Davis Cup dilemma over wrist injury with GB level 1–1 with Poland | first1=Ian | last1=Chadband | date=18 September 2009 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಲೆನ್ಸಿಯಾಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ವರ್ಷದ ಆರನೆಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/andymurray/6529801/Andy-Murray-admits-beating-Mikhail-Youzhny-at-Valencia-Masters-was-easier-than-expected.html|title=Andy Murray admits beating Mikhail Youzhny at Valencia Masters was easier than expected|last=Benammar|first=Emily|date=9 November 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=9 November 2009 | location=London}}</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಜಿಮೆನೋ-ಟ್ರಾವೆರ್, ಲಿಯೊನಾರ್ಡೋ ಮೇಯರ್, ಮೊಂಟೇನ್ಸ್, ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೋ ಮತ್ತು ಮಿಖೈಲ್ ಯೌಜ್ನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಜೇತ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ೨೦೦೯ ರ ಅಂತಿಮ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಸ್ಟೇಪಾನೆಕ್‌‌‌ಗೆ ೩ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಬ್ಲೇಕ್‌‌‌ನನ್ನು ೩ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊನನ್ನು ೩ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಫೆಡರರ್‌ಗೆ ೩ ಆಟದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ. ಅವನು ನಂತರದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು ಆದರೆ ಫೆಡೆರರ್ ಮತ್ತು ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೋ ಇವರುಗಳು ಸಮನಾದ ಜಯ ಮತ್ತು ಅಂಕಗಳಿಂದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಆಟದ ಪ್ರತಿಶತದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರ್ರಿಯು ಆಟದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8378944.stm | work=BBC News | title=Murray suffers Tour Finals exit | date=27 November 2009 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಇದು ಅವನ ೨೦೦೯ ರ ವರ್ಷದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯಿತು. === ೨೦೧೦ === [[File:Australian Open 2010 Quarterfinals Nadal Vs Murray 3.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಗ್ರಾಂಡ್‌ಸ್ಲಾಮ್ ಫೈನಲ್‌ನ್ನು ತಲುಪಿದನು]] ಮರ್ರಿ ಮತ್ತು ಲೌರಾ ರೊಬ್ಸನ್ ಇವರುಗಳು ಹೊಪ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಂತಿಮ ಹಂತದವರೆಗೆ (ಫೈನಲ್) ತಮ್ಮ ಜಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು, ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಆಟಗಾರರಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8449765.stm|title=Andy Murray and Laura Robson beaten in Hopman Cup final |date=9 January 2010|work=BBC Sport|accessdate=9 January 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಡೊಹಾದಲ್ಲಿ ಅಟ ಆಡದಿರುವ ಮರ್ರಿಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ಜೌನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೋಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ೨ ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ ರಾಫೀಲ್ ನಡಾಲ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಅಟಗಳ ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ೬–೩, ೭–೬ (೨) ಗೆಲುವಿನ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದನು, ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಆಟಗಾರನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ೩–೦ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ|ಕ್ರೋಯೇಷಿಯಾ]]ದ ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್‌‌‌ನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದ ಸೋಲನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮರ್ರಿಯು ೭೨ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ <ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/01/4th-Week/Australian-Open-Thursday2-Murray-Beats-Cilic.aspx ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಪನ್ ಥರ್ಸ್‌ಡೇ – ಮರ್ರಿ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ 33 ಯಿಯರ್ಸ್ ಟು ರೀಚ್ ಫೈನಲ್] ಎಟಿಪಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್</ref> ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಅಟಗಾರನಾದನು. ಅವನು ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ೧ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೋಗರ್ ಫೆಡೆರರ್‌]]ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.<ref>[http://www.australianopen.com/en_AU/news/match_reports/2010-01-31/201001311264925883203.html?fpos=r1 "ಇನ್ ಮೊರ್ ಇಕ್ವಲ್ಸ್ ಫೋರ್"] australianopen.com. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ೨೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೦.</ref> ಮರ್ಸೈಲ್‌ಯಲ್ಲಿ ಓಪನ್ ೧೩ ರ ಆಟಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರ ಮರ್ರಿಯು ದುಬೈದಲ್ಲಿನ ಆಟಗಳಿಗೆ ವಾಪಾಸಾದನು. ಅವನು ಸರ್ಬಿಯಾದ ಆಟಗಾರ ಜ್ಯಾಂಕೋ ಟಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್‌‌‌ನಿಂದ ೭–೬ (೩), ೪–೬, ೬–೪ ಅಂತರಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಿಎನ್‌ಪಿ ಪ್ಯಾರಿಬಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ನಿಕೋಲಸ್ ಆಲ್ಮ್ಯಾಗ್ರೋನನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು, ನಂತರ ಅವನು ಮೊದಲಿನ ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತನಾದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಣಾಯಕನಿಂದ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರವೂ ಕೂಡ, ಅವನು ೧–೬, ೬–೭ ಅಂತರಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಬಿನ್ ಸೊಡೆರ್ಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ನಂತರ ೨೦೧೦ ರ ಸೋನಿ ಎರಿಕ್‌‌ಸನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಟವಾಡಿದನು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಮ್ಯಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೬–೪, ೬–೪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿ ಮೊದಲೇ ಆಟದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದನು (ಮೊದಲ ಹಂತದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೈ ಅನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ). ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ಸೋಲು ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/andymurray/7587059/Andy-Murray-clears-clouded-mental-state-for-fresh-start-in-Monte-Carlo.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=Andy Murray clears clouded mental state for fresh start in Monte Carlo | first=Mark | last=Hodgkinson | date=14 April 2010 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ೩ ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=5033524 |title=Mardy Fish sinks Andy Murray at Key Biscayne; Venus rolls – ESPN |publisher=Sports.espn.go.com |date=28 March 2010 |accessdate=11 June 2010}}</ref> ಕ್ಲೇಗೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತ, ತನ್ನ ೪ ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೋಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮರ್ರಿಯು ಮೊಂಟೆ-ಕಾರ್ಲೋ ರೋಲೆಕ್ಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನ ವೈಲ್ಡ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.{{Citation needed|date=June 2010}} ಈ ಬಾರಿಗೆ ಅವನು ಫಿಲಿಪ್ ಕೊಹ್ಲ್‌ಶ್ರೈಬರ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ೨ ನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ೬–೨, ೬–೧ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಆಟದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದನು. ಅವನು ರಾಸ್ ಹಶಿನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಡಬಲ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟೈ ಬ್ರೆಕರ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರ್ಯಾನ್ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಸೋಲುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಜಗತ್ತಿನ ೧೦ ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡ ಸೆರ್ಮಾಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೆರಿಟ್‌ಮ್ಯಾಕ್‌‌‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅವನು ನಂತರ ರೋಮ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ೧೦೦೦ ನಲ್ಲಿ ೩ ನೆಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೆಪ್ಪಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮತ್ತು ೩ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಡೇವಿಡ್ ಫೆರ್ರೆರ್‌ಗೆ ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತುಹೋದನು. ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೌನ್ ಇಗ್ನಾಸಿಯೋ ಚೆಲಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟರ್ ಹಾನೆಸ್ಕುರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅವನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶ ೭–೫ ೬–೩ ಅಂತರದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫೆಡೆರರ್‌ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ಒಂದು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟೈ ಬ್ರೆಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎ ಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಿಶ್‌ನನ್ನು ೧೧-೯ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ನ ತನ್ನ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | first = Ben | last = Rumsby | title = Murray upbeat ahead of French draw | date = May 2010 | publisher = Sportinglife.com | url = http://www.sportinglife.com/fanzine/story_get.cgi?STORY_NAME=tennis/10/05/21/TENNIS_Murray_French.html | work = Press Association Sport | accessdate = 2010-08-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವರ್ಷದ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮರ್ರಿಯು ೧ ನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಕ್ವೆಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಟವನ್ನು ಆಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅವನು ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ೨ ಆಟಗಳಿಂದ ಹಿಂದುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8704768.stm|title=Murray outlasts Gasquet|publisher=BBC Sport|date=24 May 2010|accessdate=31 May 2010}}</ref> ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಚೇಲಾನಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಲು ೪ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ೨ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8701704.stm|title=Murray eases past Chela in Paris|publisher=BBC Sport|date=27 May 2010|accessdate=31 May 2010}}</ref> ಮೂರನೆಯ ದಿನದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಮಾರ್ಕೋಸ್ ಬ್ಯಾಗ್‌ಡಾಟಿಸ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ೬–೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತನು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಂತರದಿಂದ ಅವನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೋತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8710323.stm|title=Patchy Murray edges Baghdatis out|publisher=BBC Sport|date=28 May 2010|accessdate=31 May 2010}}</ref> ೪ ನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ನೇರ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಥೊಮಸ್ ಬೆರ್ಡಿಕ್‌‌‌ನಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ತನ್ನನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8713969.stm|title=Murray makes limp exit in Paris|publisher=BBC Sport|date=30 May 2010|accessdate=31 May 2010}}</ref><ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8714383.stm|title=Berdych outplayed me|publisher=BBC Sport|date=31 May 2010|accessdate=31 May 2010}}</ref> ಮರ್ರಿಯ ನಂತರದ ಆಟದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಲಂಡನ್‌ನ ಗ್ರಾಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ( ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ)ನಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಗೊರ್ಡನ್ ಲೊವೆಯ ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಟಗಾರನಾದನು,<ref>{{cite news | first = Shuba | last = Ramkumar | title = Please keep off the grass | date = 2010-06-05 | url = http://www.thesportscampus.com/201006055541/tennis-news/preview-tennis-grass-court-season | work = The sport campus | accessdate = 2010-08-21 | archive-date = 13 ಮಾರ್ಚ್ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120313072916/http://www.thesportscampus.com/201006055541/tennis-news/preview-tennis-grass-court-season | url-status = dead }}</ref> ಅವನು ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮ್ಯಾರ್ಡಿ ಫಿಷ್‍ನ ಜೊತೆ ಆಟ ಅಡಿದನು. ಫೈನಲ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಆಟವು ಮರ್ರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಮರ್ರಿಯು ಕೇವಲ ೩-೦ ದಿಂದ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದನು), ಆಟಗಾರರು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು, ಮರ್ರಿಯ ಅಂಕವು ಅಂಪಾಯರ್ ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ರೆಫರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮರ್ರಿಯು ಹೇಳಿದನು ಅವನೇ ಅಟದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು ಏಕೆಂದರೆ ಅಂಕವು ಮೂರು ಸಮ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Murray angry at Queens delay | date = 2010-06-10 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8734199.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ಎರಡನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಟೈ ಬ್ರೆಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಸೋಲಿಗಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Champion Murray beaten by Fish at Queens | date = 2010-06-11 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8735283.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲಿನ ವಿಫಲತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮರ್ರಿಯು ಒಂದು ಎ ಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಿಖೈಲ್ ಯೌಜ್ನಿ ವಿರುದ್ಧ ಆಡುವುದಕ್ಕೆ ತಿರ್ಮಾನಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ೬–೩, ೬–೪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | title = Murray beats Youzney in exho | date = 2010-06-17 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8741252.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref><ref name="Daniel Boettcher">{{cite news|author=Daniel Boettcher |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/10399688.stm |title=Queen returns to Wimbledon after 33 years |publisher=BBC News |date=24 June 2010 |accessdate=2 July 2010}}</ref> ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮರ್ರಿಯ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಜಾರ್ಕೋ ನೈಮೆನಿಯನ್‌ನನ್ನು ಒಂದು ಸೆಕ್ರೋಲಿನ್ ೬–೩, ೬–೪, ೬–೨ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು;<ref>{{cite news|last=Newbery |first=Piers |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8755868.stm |title=BBC Sport – Tennis – Wimbledon 2010: Andy Murray wins in front of the Queen |publisher=BBC News |date=24 June 2010 |accessdate=2 July 2010}}</ref> ಇದು ೧೯೭೭ ರ ನಂತರದಿಂದ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Daniel Boettcher"/> ಮರ್ರಿಯು ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೬–೪, ೭–೬ (೬), ೬–೪ ಅಂತರದಿಂದ ರಾಫೀಲ್ ನಡಾಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/tennis/tournaments/story/0,25174,18898_6242676,00.html|title=Nadal ends Murray's dream|publisher=Sky Sports|date=2 July 2010|accessdate=2 July 2010|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021025145/http://www.skysports.com/tennis/tournaments/story/0,25174,18898_6242676,00.html|url-status=dead}}</ref> ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೧೦ ರಂದು, ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ಮರ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೋಚ್ (ತರಬೇತುದಾರ) ಮ್ಯಾಕ್ಲಾಗನ್ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಮರ್ರಿಯು ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಕೊರೆಟ್ಜನಿಂದ ನೋವಾಕ್‌‌-ಡಿಜೊಕೋವಿಕ್‌‌‌ಗೆ ಒಂದು ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | first = Diane | last = Pucin | title = Novak out Murray in | date = 2010-07-23 | url = http://latimesblogs.latimes.com/sports_blog/2010/07/djokovic-out-murray-in-at-farmers-classic-tennis.html | work = LA Times | accessdate = 2010-07-29}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಹೇಳಿದನು ಅವರ ನಡುವಣ ಜೋಡಿಯು ಅವನ ಆಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಇನ್ನೂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದನು.<ref>{{cite news | title = Murray looking ahead | date = 2010-07-29 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8851529.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-29}}</ref> ಅವನು ಮ್ಯಾಕ್ಲಾಗಾನ್‌ನ ’ಸಕರಾತ್ಮಕ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ’ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರವೂ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಿಬಿಸಿ ಯ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಜೋನಾಥನ್ ಓವರೆಂಡ್‌ನು, ಕೊರೆಟ್ಜಾನು ಮರ್ರಿಯ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಸ ಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಲಾಗಾನ್‌ನ ನಡುವಣ ಕಿರಿಕಿರಿಗಳಿಂದ ಒಡಕು ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಮರ್ರಿಯು ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಹಕುವ ಯಾವ ಉದ್ದೆಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | first = Jonathan | last = Overend | title = What now for coachless Murray | date = 2010-07-28 | url = http://www.bbc.co.uk/blogs/jonathanoverend/2010/07/what_now_for_coach-less_murray.html#comments | work = BBC Sport | accessdate = 2010-07-29}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮರ್ರಿಯು ಅವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿಯ ಮೊದಲಿನ ತರಬೇತುದಾರ ಡ್ಯಾರೆನ್ ಕಾಹಿಲ್‌ನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite news | first = Malcom | last = Folley | title = Andy Murray ready to sack his coach after Wimbledon failure | date = 2010-07-04 | url = http://www.dailymail.co.uk/sport/tennis/article-1291798/Andy-Murray-ready-sack-coach-Miles-Maclagan-Wimbledon-failure.html | work = Daily Mail | accessdate = 2010-07-29 | location=London}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌‌ ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತ ಮರ್ರಿಯು ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅವನ ಮೊದಲಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ಟಿಮ್ ಸ್ಮಿಸ್ಜೆಕ್‌‌<ref>{{cite news | title = Murray battles through LA opener | date = 2010-07-30 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8869765.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-02}}</ref> ಮತ್ತು ಅಲೆಜಾಂಡ್ರೊ ಫಾಲ್ಲಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವನ ಮೊದಲ ಸರ್ವ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಹಳ ಹೆಣಗಾಡಿದ ನಂತರ ಅದು ಕೇವಲ ೪೨% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದುಹೋಯಿತು.<ref>{{cite news | title = Below par Murray reaches LA semi | date = 2010-07-31 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8873534.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-02}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ನಂತರ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೆಲಿಸಿಯನೋ ಲೋಪೆಜ್ ಜೊತೆ ಆಟವಾಡಿದನು.<ref>{{cite news | title = Murray battles into LA final | date = 2010-08-01 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8874563.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-02}}</ref> ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಎಸ್‌ಪಿಎನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಾಗಿ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಲ್ಸ್ಟ್, ಕಾಹಿಲ್‌ನು ಮರ್ರಿಯ ನಂತರದ ತರಬೇತುದಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | first = Mike | last = Dickson | title = Darren Cahill says he prefers his TV job to taking over as Andy Murray’s new coach | date = 2010-08-02 | url = http://www.dailymail.co.uk/sport/tennis/article-1299462/Darren-Cahill-says-prefers-TV-job-taking-Andy-Murray-s-new-coach.html | work = Daily Mail | accessdate = 2010-08-02 | location=London}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ನಂತರದ ಮರ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವನು ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ೭-೫, ೬-೭(೨), ೩-೬ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಐದು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಭೇಟಿಗಳ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ವೆರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವನ ಮೊದಲ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವನು ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತಿದ್ದನು.<ref>{{cite news | title = Querrey beats Murray to win 4th crown | date = 2010-08-01 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/07/30/LA-Sunday-Querrey-Wins-Fouth-Title-of-2010.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-02}}</ref> [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ]], ಮರ್ರಿಯು ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಶಿರೋನಾಮೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಅಗಾಸ್ಸಿಯ ನಂತರ, ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಮರ್ರಿಯು ನಡಾಲ್‌ (ಐದನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು) ಮತ್ತು ಫೆಡೆರರ್ (ಮರ್ರಿಯು ಇವನ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಮುಂಚೆ ಅವಿಧ್ಯು ಕ್ತವಾದ ೨೦೦೯ ರ ಕ್ವಾಪಿಟಾಲಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದನು) ಇವರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರನಾದನು. ಮರ್ರಿಯು ನಡಾಲ್‌ನನ್ನು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು,<ref>{{cite news | title = Attacking Andy rocks Rafa to reach Toronto final | date = 2010-08-14 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/32/Toronto-Saturday-Murray-Ousts-Nadal.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಮತ್ತು ಫೇಡೆರರ್‌ನನ್ನೂ ಕೂಡ ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸ್ವಿಸ್ ಸ್ಟಾರ್‌ನ ವಿರುದ್ಧದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜಯ ಗಳಿಸಿದನು. ಇದು ಅವನ ಹಳೆಯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ವಾಪಾಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news | title = Murray beats rain and Federer to defend title | date = 2010-08-15 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/32/Toronto-Sunday-Murray-Defends-Title.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡೇವಿಡ್ ನಾಲ್ಬಾಂಡಿಯನ್‌ನನ್ನು ೬-೨, ೬-೨ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದು [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅಂರ್ಜೈಂಟೈನಾ ಆಟಗಾರ]]ರ ಹನ್ನೊಂದು ಪಂದ್ಯಗಳ ಜಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news | first = Paul | last = Macpherson | title = Murray snaps Nalbandian streak | date = 2010-08-13 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/32/Toronto-Friday-Murray-Stops-Nalbandian.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಮರ್ರಿಯು ಆ ಪೂರ್ತಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅತದಲ್ಲಿ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದನು, ಮತ್ತು ಗೀಲ್ ಮೊನ್‌ಫಿಲ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಎರಡನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಆಟದಲ್ಲಿ, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಕೇವಲ ಆರು ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | title = Nalbandian hot streak continues | date = 2010-08-12 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/32/Toronto-Thursday-Nalbandian-Beats-Soderling.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-16}}</ref> ಸಿನ್ಸಿನ್ನಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಕ್ವಾರ್ಡಿಯ ವಿರುದ್ಧ ೩ ಆಟಗಳ ಜಯದಿಂದ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ವೇಗದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮಾಡಿದನು;<ref>{{cite news | title = Shakey Murray wins in Cincy | date = 2010-08-18 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8926312.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ಫೈನಲ್ ಸೆಟ್ ಟೈ ಬ್ರೆಕ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ಸ್ ಗಲ್ಬಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಟವಾಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news | title = Murray scrapes past Gulbis | date = 2010-08-19 | url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2010/08/33/Cincinnati-Thursday-Fish-Races-Past-Gasquet.aspx | work = ATP | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ಫಿಶ್ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ಸಂಘಟನಾಕಾರರು ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುವುದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಎಂದು ಮುರಿಯು ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಮರ್ರಿಯು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ೧೨ ಮತ್ತು ೩ ಘಂಟೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಈ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮರ್ರಿಯು ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಹೇಳಿದನು: "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಾನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಯಾವಾಗ ಆಟವನ್ನು ಇಡಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿನಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ." ಮರ್ರಿಯ ವಿನಂತಿಯ ಮೇಲೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತ, ಫಿಶ್‌ನು ಡಬಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತ "ಟೆನ್ನಿಸ್ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಳಲಾರೆ, ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಡಬಲ್ಸ್‌ಗಳ ಸುತ್ತ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ದೆಶಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು ಏಕೆಂದರೆ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ." ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಡಿಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವುದರ ವಿನಾ ಮರ್ರಿಯ ಬಳಿ ಯಾವುದೇ ಆಯ್ಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಟೈ ಬ್ರೆಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದನು ಆದರೆ ಒಂದು ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಬಿದ್ದವನಂತೆ ವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಮರ್ರಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸಲು ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಮರ್ರಿಯು ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅದು ಅವನ ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮರ್ರಿಯು ಎರಡನೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತನು ಆದರೆ ಫಿಶ್‌ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಟೈ ಬ್ರೆಕರ್‌ಗೆ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ನಿರ್ಣಾಯಕನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು.<ref>{{cite news | title = Mardy Fish beats Andy Murray in Cincinnati | date = 2010-08-20 | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8933087.stm | work = BBC Sport | accessdate = 2010-08-21}}</ref> ==ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಂಮ್ಸ್== ===ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್=== ''ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ದ್ವಿಗುಣ ಎಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಅಥವಾ ಅಟಗಾರನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. '' ''ಇದು ೨೦೧೦ ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. '' {| class="wikitable sortable " style="text-align:center" |- style="background:#efefef" ! ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! style="width:65px"|ಕರಿಯರ್ ಎಸ್‌ಆರ್ ! style="width:69px"|ಕರಿಯರ್ ಡಬ್ಲು-ಎಲ್ ! style="width:69px"|ಕರಿಯರ್ ಜಯ % |- | colspan="11"| '''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು''' |- | style="background:#efefef" align="left"| ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | a | style="background:#afeeee"|1R | style="background:#afeeee"|4R | style="background:#afeeee"|1R | style="background:#afeeee"|4R | style="background:thistle"|ಫೆ | style="background:#efefef"|0/5 | style="background:#efefef"|12–5 | style="background:#efefef"|70.58 |- | style="background:#efefef" align="left"| ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ | a | style="background:#afeeee"|1R | a | style="background:#afeeee"|3R | style="background:#ffebcd"|QF | style="background:#afeeee"|4R | style="background:#efefef"|3-0 | style="background:#efefef"|9–4 | style="background:#efefef"|69.23 |- | style="background:#efefef" align="left"| ವಿಂಬಲ್ಡನ್ | style="background:#afeeee"|3R | style="background:#afeeee"|4R | a | style="background:#ffebcd"|QF | style="background:yellow"|SF | style="background:yellow"|SF | style="background:#efefef"|0/5 | style="background:#efefef"|19–5 | style="background:#efefef"|79.16 |- | style="background:#efefef" align="left"| ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ | style="background:#afeeee"|2R | style="background:#afeeee"|4R | style="background:#afeeee"|3R | style="background:thistle"|ಫೆ | style="background:#afeeee"|4R | | style="background:#efefef"|0/5 | style="background:#efefef"|15–5 | style="background:#efefef"|75.00 |- | style="background:#efefef"| ಗೆಲುವು-ಸೋಲು | style="background:#efefef"|3–2 | style="background:#efefef"|6–4 | style="background:#efefef"|(5.2%) | style="background:#efefef"|12–4 | style="background:#efefef"|15–4 | style="background:#efefef"|14–3 | style="background:#efefef"|0/19 | style="background:#efefef"|55–19 | style="background:#efefef"|74.32 |} === ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಫೈನಲ್‌ಗಳು === ====ಸಿಂಗಲ್ಸ್: ೨ (೦ ಟೈಟಲ್ಸ್, ೨ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ಸ್)==== {| class="sortable wikitable sortable " |- | style="width:100px"|'''ಫಲಿತಾಂಶ''' | width="60"|'''ವರ್ಷ''' | style="width:200px"|'''ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ಸ್.''' | width="80"|'''ಹೊರಮೈ''' | style="width:200px"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ''' | style="width:200px"|'''ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಕ''' |- style="background:#ccf" | style="background:#ffa07a"|ರನ್ನರಪ್ | 2008 | ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ | ಕಠಿಣ | {{flagicon|SUI}} [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] | ೨–೬, ೫–೭, ೨–೬ |- style="background:#ffc" | style="background:#ffa07a"|ರನ್ನರಪ್ | ೨೦೧೦ | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | ಕಠಿಣ | {{flagicon|SUI}} ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್ | ೩–೬, ೪–೬, ೬–೭(೧೧) |} ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು== {{Main|Andy Murray career statistics}} == ಆಟದ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳು == ಮರ್ರಿಯು ಒಬ್ಬ ರಕ್ಷಕ ಕೌಂಟರ್ ಪಂಚರ್,<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article6633321.ece | title=Andy Murray has no reason to despair: The great players learn from defeat – Times Online | work=The Times | location=London | date=4 July 2009 | accessdate=25 April 2010 | first=Simon | last=Barnes }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ತರಬೇತುದಾರ ಪೌಲ್ ಅನ್ನಕೊನ್‌ನು ಮರ್ರಿಯ ಬಗ್ಗೆ "ಈತ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕೌಂಟರ್ ಪಂಚರ್" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ." <ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/usopen09/columns/story?columnist=garber_greg&id=4429182|title=Patience a virtue for Andy Murray? – ESPN}}</ref> ಕಡಿಮೆ ತಪ್ಪಿನೊಂದಿಗಿನ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌‌ ಅವನ ದೊಡ್ದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ, ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಅತಿ ವೇಗದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯು ಆತನಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಆಟದ ವಿಧಾನವು ಮಿಲೊಸ್ಲಾವ್ ಮೆಸಿರ್‌ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/237480-andy-murray-primed-for-new-york-part-1|title=Andy Murray: Primed for New York}}</ref> ಮರ್ರಿನ ತಂತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ ಪ್ಯಾಸಿವ್ ಎಕ್ಸ್‌‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತ ಸರಳವಾದ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮರ್ರಿ ಆತನ ಪ್ಯಾಸಿವ್ ರೀತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಡೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಆತನನ್ನು "ಪುಶರ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704423504575212123667809734.html ಎ ಟೆನಿಸ್ ’ಪಲ್ಸರ್’ ಪುಶಸ್ ಬ್ಯಾಕ್‌‌], ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್</ref> ನಿಧಾನದ ರ್ಯಾಲಿಯು ಬಳಸುವ ಆತನ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್‌‌ನೆಡೆಗಿನ ತಕ್ಷಣದ ಗತಿಯು ಅತನ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮರ್ರಿಯು ಆಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ರಿಟರ್ನರ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮೀರಿದ ವೆಗದ ಎಸೆತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮರ್ರಿಯು ಅಪರೂಪದ ಪರಿಣತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/skills/4609176.stm ಮರ್ರಿಸ್ ಟ್ಯಾ ಕ್ಟಿ ಕ್ಟ್ಸ್], ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್</ref> ಈತನು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಾಣಾಕ್ಷನಾದ ತಂತ್ರಗಾರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಆತನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last=Ramsay |first=Alix |url=http://sport.scotsman.com/tennis/Murray-has-Indian-sign-over.5096794.jp |title=Murray has Indian sign over Fed – Scotsman.com Sport |publisher=Sport.scotsman.com |date= |accessdate=26 June 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/andymurray/3218318/Andy-Murray-to-take-on-Roger-Federer-in-Madrid-Masters-semi-final-Tennis.html|title=Andy Murray to take on Roger Federer in Madrid Masters semi-final: Tennis – Telegraph<!-- Bot generated title --> | work=The Daily Telegraph | location=London | first=Clive | last=White | date=17 October 2008 | accessdate=25 April 2010}}</ref> ಅತನ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೆಂದರೆ ಆತನ ಮೊದಲ ಎಸೆತವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1078760/Service-strength-steers-Murray-victory-Federer-sets-shock-final-Simon.html ಸರ್ವಿಸ್ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್ ಸ್ಟೀರ್ಸ್ ಮರ್ರಿ ಟು ವಿ ಕ್ಟರಿ ಒವರ್ ಫೆಡರರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸೆಟ್ಸ್ ಅಪ್ ಶಾಕ್‌‌ ಫೈನಲ್ ವಿತ್ ಸೈಮನ್] ಮೈಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್, ೧೮ ಅ ಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮</ref> ಹೊಸತರಲ್ಲಿ ಆತನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೆಲುವುಗಳು ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಗ್ಯೂ, ಆತನು ಮಣ್ಣಿನ ಮೈದಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ,<ref>{{cite web|url=http://betting.betfair.com/tennis/the-wonderful-world-of-tennis/the-betfair-contrarian-why-andy-murray-wont-make-the-at-200308.html |title=Betfair £25 Free Bet &#124; The Betfair Contrarian – Why Andy Murray will not make the ATP Masters Cup |publisher=Betfair |date= |accessdate=26 June 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bumeral.net/blog/2008/08/03/andy-murray-tennis-player-review/ |title=Andy Murray – tennis player review |publisher=Bumeral.net |date=3 August 2008 |accessdate=26 June 2009 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206132914/http://www.bumeral.net/blog/2008/08/03/andy-murray-tennis-player-review/ |url-status=dead }}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆತನ ಅಭ್ಯಾಸವು ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಈತನ ರಾಕೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ೨೦೦೯ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಆತನು ಫ್ರೆಡ್ ಪೆರ್ರಿ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಅಡಿಡಾಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ £೧೦ಮಿ. ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ ೨೦೧೦ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article6901849.ece|title=Andy Murray's fashion sense goes into overdrive with £30&nbsp;m deal with adidas|publisher=The Times|date=4 November 2009|accessdate=25 January 2010|location=London|first=Neil|last=Harman|archive-date=17 ಜುಲೈ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717224232/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/tennis/article6901849.ece|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಮರ್ರಿಯ ಕಿಮ್ ಸಿಯರ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1511021/Andy-Murray-the-great-romantic.html | date=25 September 2008| title = Andy Murray, the great romantic | publisher = Daily Telegraph |author=Mark Hodgkinson | accessdate = 14 May 2009 | location=London}}</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1231771/Andy-Murray-splits-girlfriend-Kim-Sears-followed-tennis-tours-world.html ಆ‍ಯ್‌೦ಡೀ ಮರ್ರಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಗರ್ಲ್‌ಫ್ರೆಂಡ್ ಕಿಮ್ ಸೀಯರ್ಸ್ ] ಮೈಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್</ref><ref>{{cite news | url = http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1275866/Off-form-Andy-Murray-ranks-number-girlfriend-Kim-Sears-shop-groceries.html?ito=feeds-newsxml | date= 9 May 2010| title = Off-form Andy Murray still ranks number one with girlfriend Kim Sears as they shop for groceries | publisher = Daily Mail Online |author= Tom Kelly | accessdate = 15 May 2010 | location=London}}</ref> ಮರ್ರಿಯ ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿಯು ಇಷ್ಟವಾದ ಟನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2009/nov/02/andy-murray-andre-agassi-drugs-test ಆ‍ಯ್‌೦ಡಿ ಮರ್ರಿ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ಡ್ ಬೈ ಹಿಸ್ ಐಡಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಮೆತ್ ರೆವಲೇಶನ್ಸ್] ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್</ref> == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ == ಮರ್ರಿ ತನ್ನನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ನವನೆಂದೂ ನಂತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="telegraphnat">[http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&amp;grid=&amp;xml=/sport/2008/06/23/stmurr123.xml ವಿಂಬಲ್ಡನ್: ಆ‍ಯ್‌೦ಡೀ ಮರ್ರಿ ಪ್ರಾಮಿಸಸ್ ಟು ಫೊಕಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513214236/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS |date=13 ಮೇ 2008 }}, ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''.</ref><ref name="mirrornat">[http://www.mirror.co.uk/sport/2008/06/23/wimbledon-more-mature-andy-murray-ready-to-shine-115875-20618073/ "ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್. ][http://www.mirror.co.uk/sport/2008/06/23/wimbledon-more-mature-andy-murray-ready-to-shine-115875-20618073/ ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ಆಲ್ಸೊ ಬ್ರಿಟಿಷ್. ][http://www.mirror.co.uk/sport/2008/06/23/wimbledon-more-mature-andy-murray-ready-to-shine-115875-20618073/ ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟಿಕ್‌‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪ್ರೌಡ್ ಟು ಬಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್"], ''ಡೈಲಿ ಮಿರರ್''</ref> ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ೨೦೦೬ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ೨೦೦೬ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮರ್ರಿ "ಇಂಗ್ಲೇಡನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಕಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref name="littlejohn" /> ಇದರ ಪರಣಾಮವಾಗಿ ಆತ ಅನೇಕ ವಿರೋಧದ ಮೇಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.dailyrecord.co.uk/sport/tennis-news/tm_objectid=17307387&amp;method=full&amp;siteid=66633-name_page.html ಹೇಟ್ ಮೆಸೇಜಸ್ ಆನ್ ಮರ್ರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್], ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್, ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೦೬. ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ತಂಡದೊಂದಿಗಿನ <ref name="littlejohn">ಲಿಟಲ್‌ಜಾನ್, ರಿಚರ್ಡ್: [http://www.mailonsunday.co.uk/news/article-389385/See-Murray.html ಸೀ ಯು, ಮರ್ರಿ] ''ಮೈಲ್ ಆನ್ ಸಂಡೇ'', ೬ ಜೂನ್ ೨೦೦೬</ref> ಇಂಗ್ಲೇಂಡಿನ ವರ್ಡ್‌ಕಪ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಪರಗ್ವೇ ಶರ್ಟನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನೆಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ವರ್ಡ್‌ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತೀರಾ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾ ವರದಿಗಾರನಾದ ಡೆಸ್ ಕೆಲ್ಲೆಯೊಂದಿಗಿನ <ref name="Kelly">[http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1033143/Des-Kelly-Federer-8217-s-winner-taking-defeat-like-man-son.html ವೈ ಜೋಕ್‌‌ ಇಸ್ ವಿಯರಿಂಗ್ ಥಿನ್ ಫಾರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡೀ], ''ಡೈಲಿ ಮೈಲ್'', ೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೮</ref> ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದುದಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಗ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.dailyrecord.co.uk/sport/motorsport-news/tm_headline=tim-s-my-pop-idol&amp;method=full&amp;objectid=18432555&amp;siteid=66633-name_page.html ಟಿಮ್ಸ್ ಮೈ ಪಾಪ್ ಐಡಲ್], ''ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್'', ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೦೭</ref> ಕೆಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಇನ್ನೊಂದು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು "ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಸುಳ್ಳು ಉತ್ತೇಜಕಗಳಿರುವ ’ಕಥೆ’ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ", ಮತ್ತು "ಅವಿವೇಕದ ಟೀಕೆ" ಗಳಿಂದ ಅವನು ಹತಾಶೆಗೊಳಗಾದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1033143/Des-Kelly-Federer-8217-s-winner-taking-defeat-like-man-son.html |title=Why joke is wearing thin for Andy |publisher=Dailymail.co.uk |date=7 July 2008|accessdate=26 June 2009 | location=London}}</ref> ಮರ್ರಿ ತನ್ನನ್ನು "ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿರೋಧಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಅಲ್ಲ"<ref name="telegraphnat" /> ಎಂದು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು.<ref>[http://sport.scotsman.com/topics.cfm?tid=1308&amp;id=967832006 ಐ ಪಿಕಡ್ ದೆಮ್ ಟು ವಿನ್ ಆನ್ ಪೆನಾಲ್ಟೀಸ್ ಸೊ ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ಎ ಬಿಟ್ ಡಿಸ್‌ಅಪಾಯಿಂಟೆಡ್ ], ''ದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್'', ೩ ಜುಲೈ ೨೦೦೬</ref> ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೫ ಲೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಕಿ ಕ್ವಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ನ ಬಳಿ ಟಿಮ್ ಹೇಮನ್ ಈ ಉಲ್ಲೆಖಗಳನ್ನು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ದೃಡೀಕರಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಮರ್ರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯಿಸುವಾಗ ಕೆಲ್ಲಿ<ref name="Kelly" /> ಮತ್ತು ಹೇಮನ್ ಛೇಡಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.<ref name="five live">[https://www.youtube.com/watch?v=bqQsHBwkDgQ ಟಿಮ್ ಹೇಮನ್ ಟಾಕ್ಸ್‌ ಅಬೌಟ್ ಆ‍ಯ್‍೦ಡೀ ಮರ್ರಿ, 9ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ '08], [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನ]] ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೊ ೫ ಲೈವ್‌ನ ಸಂದರ್ಶನದ ತುಣುಕು.</ref> ಅವನು ಮರ್ರಿ ಪರಗ್ವೇ ಶರ್ಟನ್ನು ಧರಿಸಿದನೆಂಬುದು ಸುಳ್ಳು ವದಂತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref name="five live" /> ಗ್ಯಾಬಿ ಲೊಗನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಬಿಬಿಸಿಯ ''ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಪೀರ್ಟ್‌'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರ್ರಿಯು ತಾನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಎರಡೂ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಹಿತಕರ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/player/sol/newsid_6630000/newsid_6638300/6638329.stm?bw=bb&mp=wm&news=1 |title=Inside Sport, 7 May 2007 |publisher=BBC News |date= 9 May 2007|accessdate=26 June 2009}}</ref> ಅವನು ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೆಮ್ಮಯಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲವರು ನ್ಯೂಕ್ವಾಸಲ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗಾಗಿ ತಾನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗೆಳತಿ ಕಿಮ್ ಸಿರೀಸ್ ಇಂಗ್ಲೀಷಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2008/jun/29/andymurray.wimbledon1 ಮರ್ರೇಸ್ ಎ ವಿನ್ನರ್ – ಬಟ್ ನಾಟ್ ಯಟ್ ಎ ಹೀರೊ], ''ದ ಅಬ್ಸರ್ವರ್'', ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೦೮.</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Andy Murray}} {{Wikinews|Tennis: Nadal beats Murray in Wimbledon quarter final}} * {{Official website|http://www.andymurray.com/}} * [http://www.murraysworld.com/ ಫ್ಯಾನ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129010957/http://www.murraysworld.com/ |date=2020-11-29 }} * {{ATP|id=MC10|name=Andy Murray}} * {{ITF male profile|number=100013005}} * {{DavisCupplayerlink|id=100013005|name=Andy Murray}} {{Persondata |NAME= Murray, Andy |ALTERNATIVE NAMES= Murray, Andrew |SHORT DESCRIPTION= Tennis player |DATE OF BIRTH= 15 May 1987 |PLACE OF BIRTH= [[Glasgow]], [[Scotland]] |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Murray, Andy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಬಿಸಿಯ ಆ ವರ್ಷದ ವೇಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಒಲಂಪಿಕ್‌‌ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ನಿಂದ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡವರು]] [[ವರ್ಗ:ಡನ್‌ಬ್ಲೇಮ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಂಶದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ನ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1996ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆನ್ನಿಸ್]] j92ircee7o12jdsykc4fmpk4qlw8pp2 0 26069 1371883 1326109 2026-04-23T03:42:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371883 wikitext text/x-wiki {{About|the war that began in 2003|other uses|Iraq war (disambiguation)}} {{Infobox military conflict |conflict=Iraq War |partof=the [[War on Terror]] |image=[[Image:Iraq header 2.jpg|300px]] |caption=Clockwise, starting at top left: a joint patrol in [[Samarra]]; the toppling of the Saddam Hussein statue in [[Firdos Square]]; an [[Iraqi Army]] soldier readies his rifle during an assault; a roadside [[Improvised explosive device|bomb]] detonates in South [[Baghdad]]. |date=March 20, 2003 – August 19, 2010<br/>({{Age in years and days|2003|3|20|2010|8|19}}) |place=[[Iraq]] |causes=War justifications: *[[Rationale for the Iraq invasion.]] *[[Governmental positions on the Iraq War prior to the 2003 invasion of Iraq|Governments' pre-war positions]] *[[War on Terrorism]] |status=U.S. combat operations concluded<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/reuters/2010/08/31/world/middleeast/international-us-iraq.html | work=The New York Times | title=Iraq Hails Sovereignty as U.S. Departs | last=Reuters | date=August 31, 2010 | accessdate=August 31, 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2010/01/24/world/middleeast/24iraq.htm | work=The New York Times | title=Biden Says U.S. Will Appeal Blackwater Case Dismissal | first=Anthony | last=Shadid | date=January 24, 2010 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 27, 2021 | archive-date=ನವೆಂಬರ್ 26, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111126230458/http://www.nytimes.com/2010/01/24/world/middleeast/24iraq.htm | url-status=dead }}</ref> *Operation Iraqi Freedom concluded, <small>March 20, 2003 – August 31, 2010</small> *Operation New Dawn begins, <small>September 1, 2010 – present</small> *[[2003 Invasion of Iraq|Invasion of iraq]] *Overthrow of [[Baath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]] *Occupation of Iraq *[[Iraqi insurgency]] and [[civil war in Iraq|sectarian violence]].<ref>{{cite news|title=Sectarian divisions change Baghdad’s image|publisher=MSNBC|date=2006-07-03|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13684759/|accessdate=2007-02-18}}</ref> *Foreign [[terrorism|terrorist]] operations<ref>{{cite press release|title=DoD News Briefing with Secretary Gates and Gen. Pace from Pentagon|publisher=U.S. Department of Defense|date=2007-02-02|url=http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=3879|accessdate=2008-05-10|archive-date=2009-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130124028/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=3879|url-status=dead}}</ref> *Democratic [[Iraqi legislative election, December 2005|Elections]] held *[[U.S.-Iraq Status of Forces Agreement|Status of Forces Agreement & Strategic Framework Agreement]] *Presence of American troops in advise and assist role until the end of 2011 |combatant1={{flag|United States}}<br> {{flag|Iraq}}<br> {{Flag icon|Kurdistan}} [[Peshmerga]]<br> {{Flag icon|Iraq}} [[Awakening movements in Iraq|Awakening Councils]]<br> '''Withdrawn [[Multi-National Force – Iraq|Coalition]] forces:'''<br> {{flag|United Kingdom}} <small>(2003–09)</small><br/> {{flag|Australia}} <small>(2003–09)</small><br/> {{flag|Poland}} <small>(2003–08)</small><br/> {{flag|Denmark}} <small>(2003–07)</small><br/> {{flag|Italy}} <small>(2003–06)</small><br/> {{flag|Georgia}} <small>(2003–08)</small><br/> {{flag|Ukraine}} <small>(2003–08)</small><br/> {{flag|Netherlands}} <small>(2003–05)</small><br/> {{flag|Spain}} <small>(2003–04)</small><br/> {{flagicon image|MultinationalForce-IraqDUI.svg‎}} [[Multi-National Force – Iraq|MNF–I]] <small>(2004–09)</small><br/> [[Multi-National Force – Iraq|30 other countries]] ---- {{flag|Turkey}} ''(see: [[Turkey-PKK Conflict]])'' |combatant2= [[Iraqi Insurgency|Insurgent groups:]]<br> {{flagicon image|Flag of the Ba'ath Party.svg}} [[Baath Party]] [[Iraqi Insurgency#Ba'athists|Loyalists]]<br/> {{flagicon image|Islamic State of Iraq.jpg}} [[Islamic State of Iraq]]<br/> &nbsp;{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[al-Qaeda in Iraq]]<br/> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mahdi Army]]<br/> &nbsp;[[Special Groups (Iraq)|Special Groups]]<br/> {{flagicon image|IAILogo.png}} [[Islamic Army of Iraq]]<br/> {{flagicon image|Ansar al-sunnah.jpg}} [[Ansar al-Sunnah]] ---- {{Flag icon|Iraq|1991}} [[Ba'athist Iraq|Iraq under Saddam Hussein]]<br> ---- <small>For fighting between insurgent groups, see [[Civil war in Iraq]].</small> |commander1={{Flag icon|Iraq}} [[Jalal Talabani]] <br/> {{Flag icon|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]<br/> {{Flag icon|Iraq}} [[Nouri al-Maliki]]<br/> {{Flag icon|Kurdistan}} [[Massoud Barzani]]<br/> {{Flag icon|Kurdistan}} [[Masrour Barzani]]<br/> {{Flag icon|Iraq}} [[Abdul Sattar Abu Risha]]{{KIA|alt=yes}}<br /> {{Flag icon|Iraq}} [[Ahmad Abu Risha]]<br /> {{Flag icon|US}} [[Barack Obama]]<br /> {{Flag icon|US}} [[George W. Bush]]<br /> {{Flag icon|US}} [[Lloyd Austin]]<br /> {{Flag icon|US}} [[Ray Odierno]]<br /> {{Flag icon|US}} [[David Petraeus]]<br /> {{Flag icon|US}} [[George W. Casey, Jr.]]<br /> {{Flag icon|US}} [[Ricardo Sanchez]]<br /> {{Flag icon|US}} [[Tommy Franks]]<br /> {{Flag icon|UK}} [[John Cooper (British Army officer)|John Cooper]]<br/> {{Flag icon|UK}} [[Andy Salmon]]<br/> {{Flag icon|UK}} [[Richard Shirreff]] |commander2={{Flag icon|Iraq|1991}} [[Saddam Hussein]]<br/>{{POW}} [[Execution of Saddam Hussein|{{unicode|☠}}]]<br/> {{Flag icon|Iraq|1991}} [[Qusay Hussein]]{{KIA|alt=yes}}<br/>{{Flag icon|Iraq|1991}} [[Uday Hussein]]{{KIA|alt=yes}}<br/> {{Flag icon|Iraq|1991}} [[Tariq Aziz]] {{surrender}} ---- {{flagicon image|Flag of the Ba'ath Party.svg}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]]<br/> {{flagicon image|Islamic State of Iraq.jpg}} [[Abu Omar al-Baghdadi]]{{KIA|alt=yes}}<br/> {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Musab al-Zarqawi]]{{KIA|alt=yes}}<br/> {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA|alt=yes}}<br/> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]<br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abu Deraa]]<br > {{flagicon image|IAILogo.png}} [[Ishmael Jubouri]]<br/> {{flagicon image|Ansar al-sunnah.jpg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}} |strength1='''[[2003 Invasion of Iraq|Invasion Forces]]''' <small>(2003–2004)</small><br/>~300,000<br/> ---- '''[[Iraqi Security Forces]]'''<br/>650,000 <small>([[New Iraqi Army|Army]]: 273,000, [[Iraqi Police|Police]]: 227,000, [[Facilities Protection Service|FPS]]: 150,000)</small><br/> '''[[Multinational Force Iraq|Coalition Forces]]''' <small>(2004–2010)</small><br/>176,000 at peak <br/>'''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''<br/>~103,000 (2008)<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html?hpw | work=The New York Times | title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting | first1=Alissa J. | last1=Rubin | first2=Rod | last2=Nordland | date=March 29, 2009 | accessdate=March 30, 2010}}</ref> <br> '''[[Iraqi Kurdistan]]'''<br> ~400,000 <small>(Kurdish Border Guard: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi - Interview |publisher=Ekurd.net |date=2010-01-22 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2019-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |url-status=dead }}</ref> '''[[Peshmerga]]''' 375,000)</small><br/> ---- '''[[USF-I|United States]]'''<br/>50,000 <small>(current)</small> <ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/07/13/AR2010071301768.html | work=The Washington Post | title=Amid threat, U.S. heightens security at its Iraq bases | first=Leila | last=Fadel | date=July 13, 2010}}</ref> <br> '''Security contractors''' 6,000-7,000 <small>(estimate)</small><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=State.gov |date=2009-07-17 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2017-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619163623/https://www.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |url-status=dead }}</ref> ---- '''[[Turkish Armed Forces]]''': ~3,000–10,000<ref name="Bendern">{{cite news|first=Paul de|last=Bendern|title=Turkey launches major land offensive into N. Iraq|url=http://uk.reuters.com/article/homepageCrisis/idUKL22614485._CH_.242020080222|publisher=Reuters|date=2008-02-22|accessdate=2008-02-22|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226193501/http://uk.reuters.com/article/homepageCrisis/idUKL22614485._CH_.242020080222|url-status=dead}}</ref> |strength2='''[[Iraqi Army]]''': 375,000 <small>(disbanded in 2003)</small> ---- '''[[Iraqi insurgency#Sunni Islamist|Sunni Insurgents]]'''<br/>~70,000 (2007)<ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] October 1, 2007</ref><br/>'''[[Mahdi Army]]'''<br/>~60,000 <small>(2007)</small><ref>{{cite news|last=Ricks|first=Thomas E.|coauthors=Ann Scott Tyson|title=Intensified Combat on Streets Likely|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/10/AR2007011002581_pf.html|publisher=Washington Post|date=2007-01-11|page=A01}}</ref> <br/>'''[[al-Qaeda]]'''<br/>~1,300 <small>(2006)</small><ref>Pincus, Walter. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''[[Washington Post]],'' November 17, 2006.</ref><br> '''[[Islamic State of Iraq]]'''<br> ~1,000 <small>(2008)</small> ---- |casualties1='''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi Security Forces]]''' (post-Saddam)<br> '''Killed:''' 15,456<ref>260 killed in 2003 [http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] and 15,196 killed from 2004 through 2009 [https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] thus giving a total of 15,456 dead</ref> '''Wounded:''' 40,000+<ref>http://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf</ref> '''Coalition Forces'''<br> '''Killed:''' 4,746<ref name="icas">{{cite web |url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |date= |accessdate=2010-08-24 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/casualties/index.html | work=CNN | accessdate=March 30, 2010 | title=Home and Away: Iraq and Afghanistan War Casualties}}</ref> <small>(4,428 U.S.,<ref name="defenselink.mil">{{Cite web |url=http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2009-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706234900/http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |url-status=dead }}</ref> 179 U.K.,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Ministry of Defence &#124; Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Mod.uk |date= |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2009-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |url-status=dead }}</ref> 139 other)</small><br> '''Missing or captured''' (U.S.): 1<ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/iraq/forces/pow.mia/index.html | work=CNN | accessdate=March 30, 2010 | title=Forces: U.S. & Coalition/POW/MIA}}</ref> '''[[wounded in action|Wounded]]''': 32,280 <small>(31,965 U.S.,<ref>http://www.defense.gov/NEWS/casualty.pdf</ref> 315 U.K.)</small><ref name=mil>Many official U.S. tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=2011-03-03 }}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-Total.pdf latest totals for injury, disease/other medical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |date=2011-06-02 }}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/oif/default.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113210126/http://icasualties.org/oif/default.aspx |date=2007-11-13 }}.</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=2006-11-14 }}. U.K. Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=2012-10-04 }}.</ref> '''Injured/diseased/other medical''':** 51,139 <small>(47,541 U.S.,<ref>{{Cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2011-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |url-status=dead }}</ref> 3,598 U.K.)</small><ref name=mil/><ref name=icasualties/><ref name=ukcasualties/> '''Contractors'''<br> '''[[List of private contractor deaths in Iraq|Killed]]''': 1,764*<ref name="dol.gov">{{cite web|url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallemployer.htm |title=U.S. Department of Labor - Office of Workers' Compensation Programs (ESA) - Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) - Division of Longshore and Harbor Workers' Compensation (DLHWC) |publisher=Dol.gov |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web|author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S. Government Private Contract Worker Deaths and Injuries|publisher=Projects.propublica.org |date=2009-09-23 |accessdate=2010-10-23}}</ref><br> '''Wounded & injured''': 59,465*<ref name="dol.gov"/><ref name="projects.propublica.org"/><br> '''[[Foreign hostages in Iraq|Missing or captured]]''': 16 (U.S. 5) '''Awakening Councils'''<br> Killed:760+ ---- [[2008 Turkish incursion into northern Iraq|Turkish Armed Forces]]:<br/>27 killed <ref name="globalresearch.ca">{{cite web|last=Savran |first=Sungur |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=8334 |title=Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle |publisher=Globalresearch.ca |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2008/1017/p06s02-woeu.html|title=Turkey's Army loses luster over PKK attack &#124; csmonitor.com|publisher=Csmonitor.com|author=Yigal Schleifer|date=|accessdate=2008-10-27}}</ref> |casualties2='''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 13,500–45,000 <ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/2003/may/28/usa.iraq | work=The Guardian | location=London | title=Body counts | first=Jonathan | last=Steele | date=May 28, 2003 | accessdate=March 30, 2010}}</ref> ---- '''Insurgents''' (post-Saddam)<br> '''Killed:''' 24,581 (2003-2009)<ref>597 killed in 2003 [http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm] and 23,984 killed from 2004 through 2009 [https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] thus giving a total of 24,581 dead</ref> '''[[Detainee]]s:''' 8,300 (U.S.-held)<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE58G1HZ20090917?feedType=RSS&feedName=topNews|title=U.S. military shuts largest detainee camp in Iraq|publisher=Reuters|date=September 17, 2009|accessdate=2009-09-17}}</ref><br/>24,200 (Iraqi-held)<ref name="yahoo1">{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20080830/ap_on_re_mi_ea/iraq_1|title=US military: More than 11,000 Iraqis freed in 2008 - Yahoo! News|publisher=News.yahoo.com|date=|accessdate=2008-09-10}}{{Dead link|date=September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/afp/20080830/wl_mideast_afp/iraqunrestusdetainees_080830064642|title=U.S. says 11,000 Iraq detainees freed this year - Yahoo! News|publisher=News.yahoo.com|date=|accessdate=2008-09-10}}{{Dead link|date=September 2010}}</ref> ---- [[2008 Turkish incursion into northern Iraq|PKK]]: 537 killed (Turkish claim), 9 killed (PKK claim), 230 (official army figures claim)<ref name="globalresearch.ca"/> |casualties3='''Documented "unnecessary" violent civilian deaths, [[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] – '''October 2010: '''98,170–107,152 '''<ref>{{cite web|url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |publisher=Iraq Body Count |date= |accessdate=2009-12-11}}</ref> '''Total excess deaths, [[Lancet surveys of Iraq War casualties|(''Lancet'')]] – '''December 2009: '''1,366,350'''***<ref name="Second Lancet Study">{{PDFlink|[http://www.thelancet.com/webfiles/images/journals/lancet/s0140673606694919.pdf "Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey"]{{Dead link|date=September 2010}}|242&nbsp;KB}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]],'' October 11, 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{PDFlink|[http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006]|603&nbsp;KB}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the second ''Lancet'' study.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.justforeignpolicy.org/iraq|title=Iraq Deaths |publisher=Just Foreign Policy |date= |accessdate=2009-10-17}}</ref> '''(highest estimate)''' For more information see: [[Casualties of the Iraq War]] |notes='''*'''Casualty numbers from the US Dept. of Labor for [[Private military company|Contractors]] are combined for Iraq and Afghanistan.<br/>'''**''' "injured, diseased, or other medical" – required medical air transport. U.K. number includes "aeromed evacuations"<br/>***'''Total deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc.}} <br /> {{Campaignbox Iraq War}} 2003 ಮಾರ್ಚ್‌ 20ರಂದು<ref name="Baker">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_17.shtml ಕೇವಿನ್ ಬೇಕರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820002323/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_17.shtml |date=2008-08-20 }} "ದ ಕ್ವಾಯಟೆಸ್ಟ್ ವಾರ್: ವಿ ಹ್ಯಾವ್ ಕೆಪ್ಟ್ ಫಲುಜಾ, ಬಟ್ ಹ್ಯಾವ್ ವಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಅವರ್ ಸೌಲ್ಸ್ ?" ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹೇರಿಟೇಜ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್. 2006.</ref><ref name="PBS-20040226">{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/cron/ |title=A chronology of the six-week invasion of Iraq | date=February 26, 2004 |publisher=[[PBS]] | accessdate=2008-03-19}}</ref> ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳು '''ಇರಾಕಿನ ನೆಲವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ''' <ref>{{cite book|last=Allawi|first=Ali|title=The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace|url=https://books.google.com/?id=ptqgNq8xnOAC&printsec=frontcover|accessdate= September 2008 |edition=1|year=2007|month=April|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT|isbn=0300110154|page=544}}</ref> ಸೇನಾಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು '''ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಆಕ್ರಮಣ, '''ಎರಡನೇ ಗಲ್ಫ್‌ ಯುದ್ಧ''' <ref>{{Cite news| last = Keen| first = Judy| coauthors = | title = U.S. begins second Gulf War with a surprise missile strike at Iraq leaders; Cruise missiles, bombs hit Baghdad site; Bush promises "broad and concerted campaign"| newspaper = USA Today| location = | pages = | language = | publisher = | date = March 20, 2003| url = http://pqasb.pqarchiver.com/USAToday/access/311645771.html?dids=311645771:311645771&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+20%2C+2003&author=Judy+Keen+and+Cesar+G.+Soriano&pub=USA+TODAY&desc=U.S.+begins+second+Gulf+War+with+a+surprise+missile+strike+at+Iraq+leaders+%3B+Cruise+missiles%2C+bombs+hit+Baghdad+site%3B+Bush+promises+%27broad+and+concerted+campaign%27&pqatl=google| accessdate = November 18, 2009| archive-date = ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110430051530/http://pqasb.pqarchiver.com/USAToday/access/311645771.html?dids=311645771:311645771&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+20%2C+2003&author=Judy+Keen+and+Cesar+G.+Soriano&pub=USA+TODAY&desc=U.S.+begins+second+Gulf+War+with+a+surprise+missile+strike+at+Iraq+leaders+%3B+Cruise+missiles%2C+bombs+hit+Baghdad+site%3B+Bush+promises+%27broad+and+concerted+campaign%27&pqatl=google| url-status = dead}}</ref>, ಹಾಗೂ '''ಆಪರೇಷನ್‌ ಇರಾಕ್‌ ವಿಮೋಚನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ''' <ref name="OPM site">{{cite web |url=http://opm.gov/news/veterans-preference-extended-to-operation-iraqi-freedom,1024.aspx |title=U.S. Office of Personnel Management |publisher=Opm.gov |date=2001-09-11 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118081134/http://www.opm.gov/news/veterans-preference-extended-to-operation-iraqi-freedom,1024.aspx |url-status=dead }}</ref> ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್‌.ಡಬ್ಲ್ಯು.ಬುಷ್‌‌]] ಅವರ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2862343.stm|title=U.S. Names Coalition of the Willing|accessdate=2007-11-03 | work=BBC News | date=March 18, 2003 | first=Steve | last=Schifferes}}</ref> ಮುಖಂಡತ್ವದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕಿನ]] ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಲೂರಿದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/08/18/AR2010081805644.html | work=The Washington Post | title=Operation Iraqi Freedom ends as last combat soldiers leave Baghdad | first=Ernesto | last=Londoño | date=August 19, 2010}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಸೇನಾ ತುಕುಡಿ 2010 ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 19ರಂದು ಇರಾಕಿನಿಂದ ಕಾಲ್ತೆಗಿಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಯುದ್ಧ ಕೊನೆ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/reuters/2010/08/31/world/middleeast/international-us-iraq.html?_r=1 | work=The New York Times}} {{Dead link|date=September 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref> ಹಾಗಿದ್ದೂ, ಸುಮಾರು 50 ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೇನೆ ಇಂದಿಗೂ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ದೇಶ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ “ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ” ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ದಾಳಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಎಂಬಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ ಸುರಿಮಳೆಗೈದವು. ಇರಾಕ್‌ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಆತಂಕ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ/ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ (ಜನವರಿ 29, 2004) [http://www.americanprogress.org/issues/kfiles/b24970.html "ಇನ್ ದೇರ್ ಓನ್ ವರ್ಡ್ಸ್: ಇರಾಕ್ಸ್‌ 'ಇಮಿನೆಂಟ್' ಥ್ರೆಟ್"] ''americanprogress.org''</ref><ref name="nelson">ಸೆನೆಟರ್ ಬಿಲ್ ನೆಲ್ಸನ್ (ಜನವರಿ 28, 2004) [http://www.fas.org/irp/congress/2004_cr/s012804b.html "ನ್ಯೂ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆನ್ ಇರಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನ್ ಆಫ್ ವೆಪನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್",] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401012202/https://fas.org/irp/congress/2004_cr/s012804b.html |date=2019-04-01 }} ''ಕಾಂಗ್ರೆಶನಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್''</ref><ref>ಬ್ಲೇರ್‌,ಎ. (ಮಾರ್ಚ್‌ 5, 2002) [http://www.number10.gov.uk/Page3206 "ಪಿಎಂ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಇರಾಕ್‌ ಫೋಲೋವಿಂಗ್ ಯುಎನ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124071528/http://www.number10.gov.uk/Page3206 |date=2010-01-24 }} ''ನವೆಂಬರ್ 10&nbsp;ಡೌನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್''</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಠರಾವು 1441ನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಇರಾಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹಕಾರ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಮೂಲಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಪಾದನೆಯಂತೆ ತಾನು ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಇರಾಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ಅಂತೆಯೇ, ಇರಾಕ್‌ ಕೂಡ ತಪಾಸಣೆಗಾಗಿ ಬಂದ ’ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ(UNMOVIC)’ಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತ ಪರಿಶೀಲನೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref name="blix1" /><ref>ಹೆರ್ಶ್, ಸೀಮೋರ್ ಎಂ. (ಮೇ 5, 2002 [http://www.newyorker.com/archive/2003/05/12/030512fa_fact ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್], ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್''.</ref><ref name="washingtonpost2007">{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/08/AR2007020802387.html|title=Official's Key Report On Iraq Is Faulted|work=[[Washington Post]]|date=2007-02-08|accessdate=2008-11-04 | first1=Walter | last1=Pincus}}</ref><ref>[http://intelligence.senate.gov/press/record.cfm?id=298775 ಯುಎಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಇಂಟೆಲೆನ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ (ಜೂನ್ 2008):] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430013510/http://intelligence.senate.gov/press/record.cfm?id=298775 |date=2009-04-30 }} "ಟು ಬೈಪಾಟಿಸನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಡಿಟೇಲ್ ಎಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಮಿಸ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಆನ್ ಪ್ರೀವಾರ್ ಇರಾಕ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇನ್‌ಅಪ್ರಾಪ್ರಿಯೇಟ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಬೈ ಪೆಂಟಗಾನ್ ಪಾಲಿಸಿ ಆಫೀಸ್".<blockquote>ಅಮೇರಿಕಾ ಜನರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸುದ್ದಿ ಇಲಾಖೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದು ಮೂಲಭೂತ ಭಿನ್ನತೆಯಾಗಿದೆ.</blockquote> – ಸೆನೆಟರ್ ಜಾನ್ ಡಿ. (ಜೇ) ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್&nbsp;IV</ref> ಆದರೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌‌ ಬ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌, ಇರಾಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ’ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ’ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿತ್ತಾದರೂ ಅದು “ಷರತ್ತುರಹಿತ”ವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ “ತಕ್ಷಣ”ವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರಾಕ್‌ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇರಾಕಿನ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ “ವರ್ಷಗಳಲ್ಲ, ವಾರಗಳಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೇ” ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="blix1">ಬ್ಲಿಕ್ಸ್, ಎಚ್. (ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 2003) [http://www.cnn.com/2003/US/03/07/sprj.irq.un.transcript.blix/index.html "ಟಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸಸ್ ಯು.ಎನ್. ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್"] ''CNN.com''</ref><ref name="BlixtoUN">ಯುಎನ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ 04.02.2003 ಹಾನ್ಸ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸ್ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ{{Nowrap|27 January}} "ನಾನು ನೀಡಿರುವ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ನಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು UNMOVICಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ." ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಇಲ್ಲದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ." " ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣದ ತನಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ನಡೆಯಬೇಕು, ಮುಂಬರುವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯುಎನ್‌ಎಂಓವಿಐಸಿ ಮತ್ತು ಐಎಇಎ ಜೊತೆಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಯಾವ ಷರತ್ತು ಇಲ್ಲದ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ: ''[https://archive.is/20130113082429/www.un.org/Depts/dhl/resguide/scact2003.htm 4707th meeting.]''. ಶುಕ್ರವಾರ, {{Nowrap|14 February 2003}}, {{Nowrap|10 a.m.}},ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ</ref> ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕಾ ಮೂಲದ ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ವೇ ಗ್ರೂಪ್‌‌, ಇರಾಕ್‌ 1991ರಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬರಕಾಸ್ತುಗೊಳಿಸಿತ್ತು, ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಇರಾಕ್‌ ಕೈಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ತೆರವುಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಅಂತದ್ದೊಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಇರಾಕ್‌ ಕೈ ಹಾಕುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/report/2004/isg-final-report/isg-final-report_vol1_rsi-06.htm|title=Iraq Survey Group Final Report: Weapons of Mass Destruction (WMD)}}</ref> 1991ರಲ್ಲಿ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಕೈ ಹಾಕಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅಳುದುಳಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತರೂ ಅವು ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಆಪಾದನೆಗೆ ಪೂರಕವಾದಂಥವುಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಶ್ರೇಡರ್, ಕೆ. (ಜೂನ್ 22, 2006) [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/22/AR2006062201475.html "ನ್ಯೂ ಇಂಟೆಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ರೀಇಂಗ್ನೈಟ್ ಇರಾಕ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಫೈಟ್"] ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೇಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ''</ref> ಈ ನಡುವೆ ಇರಾಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಸದ್ದಾಮ್ ಹುಸೇನ್|ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌]] [[ಅಲ್ ಖೈದಾ|ಅಲ್‌-ಖೈದಾ]] ಉಗ್ರರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೂರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ಕುರಿತು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/003/033jgqyi.asp |title=Saddam's al Qaeda Connection |publisher=Weeklystandard.com |date=2003-08-22 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2014-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223072010/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/003/033jgqyi.asp |url-status=dead }}</ref><ref>ವುಡ್ಸ್,ಕೆ.ಕೆಂ. ಮತ್ತು ಲೇಸಿ,ಜೆ. (2008) [http://abcnews.go.com/images/Politics/Saddam%20and%20Terrorism%20Redaction%20EXSUM%20Extract.pdf "ಸದ್ದಾಂ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೆರರಿಜಂ: ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ಡ್ ಇರಾಕಿ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್ಸ್," ಸಂಪುಟ. ][http://abcnews.go.com/images/Politics/Saddam%20and%20Terrorism%20Redaction%20EXSUM%20Extract.pdf 1] ''ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಐಡಿಎ'' IDA ಪೇಪರ್ ಪು-4287, ಪುಪು. ಇಎಸ್-1</ref><ref>ಕೇರ್, ಆರ್.ಜೆ., ''ಎಟ್.ಅಲ್'' (29 ಜುಲೈ 2004) [http://irrationallyinformed.com/pdfcollection/20040729_Kerr_Report.pdf "ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆನ್ ಇರಾಕ್‌: ಇಶ್ಯೂ ಫಾರ್ ದ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620051716/http://irrationallyinformed.com/pdfcollection/20040729_Kerr_Report.pdf |date=2009-06-20 }} MORI Doc. ID 1245667 (ಲ್ಯಾಂಗ್ಲಿ, ವಿಎ: ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸುದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ)</ref> ಆ ನಂತರ, ಪ್ಯಾಲಿಸ್ತೇನ್‌ [[ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಬಾಂಬರ್‌]]ಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಿತಿಮೀರಿದೆ<ref>ಸಿಎನ್‌ಎನ್ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 2002) [http://archives.cnn.com/2002/US/09/12/iraq.report/ "ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಪೆಲ್ಸ್ ಔಟ್ ಕೇಸ್ ಅಗೆನೆಸ್ಟ್ ಇರಾಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607162127/http://archives.cnn.com/2002/US/09/12/iraq.report/ |date=2009-06-07 }}, " ಶ್ವೇತ ಭವನವು ಗುರುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಖಂಡರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದೆ &nbsp;... ಇರಾಕ್‌ ಎರಡು ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೆನ್‌ನ ಬಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು 2002ರಲ್ಲಿ ಸದ್ದಾಂ ನಿರ್ಧಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೆನ್ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ $10,000ರಿಂದ $25,000ರಷ್ಟು ಹಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು."</ref> ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಗಳ<ref>ವುಲ್ಫೋವಿಜ್, ಜಿ. (ಮೇ 30, 20025</ref> ಜೊತೆ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬನಾದಿ ಹಾಕುವ ಮಹತ್ತರ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈ ಆಕ್ರಮಣ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಸಬೂಬು ಹೇಳಲಾಯಿತು.<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/02/20030226-11.html "ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕಸಸ್ ದ ಫೂಚರ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌"] ದ ವೈಟ್ ಹೌಸ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 2003</ref><ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2004/01/09/60minutes/main592330.shtml "ಬುಷ್‌ ಸಾಟ್ 'ವೇ' ಟು ಇನ್ವೆಡ್ ಇರಾಕ್‌?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008111954/http://www.cbsnews.com/stories/2004/01/09/60minutes/main592330.shtml |date=2013-10-08 }} ''60 ನಿಮಿಷಗಳು''</ref> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಇರಾಕನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಅವರನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇರಾಕಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದ ಬಳಿಕ ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮರಣ ದಂಡನೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದ ಮಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವಿನ ಹಣಾಹಣಿ ಇರಾಕಿನ ದಂಗೆಗೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಇರಾಕಿನ ಶಿಯಾ ಹಾಗೂ [[ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸುನ್ನಿ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಿಗ್ಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಅಲ್‌‌-ಖೈದಾದ ಹೊಸ ಪಂಗಡವೊಂದು ಚಿಗುರೊಡೆಯಲು ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=3879 ಯುಎಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಗೇಟ್ಸ್, 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130124028/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=3879 |date=2009-11-30 }}, "ಪೋರ್ ವಾರ್ಸ್" ರಿಮಾರ್ಕ್ ನೋಡಿ</ref><ref>{{cite news|title=CBS on civil war|publisher=CBS News|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/26/eveningnews/main886305.shtml|date=September 26, 2006|access-date=ನವೆಂಬರ್ 2, 2010|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205115238/http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/26/eveningnews/main886305.shtml|url-status=dead}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಯುಎನ್‌ಹೆಚ್‌ಸಿಆರ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಯುದ್ಧದದಲ್ಲಿ{{Nowrap|2 million}} ಹೊರದೇಶ (ಸಿಐಎ ಅಂದಾಜು ಪ್ರಕಾರ)<ref>[https://www.ಸಿಐಎ.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html "ಸಿಐಎ World Factbook: Iraq‌"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗೂ{{Nowrap|2.7 million}} ಇರಾಕ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 4.7 ಮಿಲಿಯನ್‌ (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.16ರಷ್ಟು).<ref name="UNHCR-04084">[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/iraq?page=briefing&amp;id=4816ef534 ಯುಎನ್‌ಎಚ್‌ಸಿಆರ್ – ಇರಾಕ್‌: ಲೆಟೇಸ್ಟ್ ರಿಟರ್ನ್ ಸರ್ವೇ ಶೋಸ್ ಫ್ಯೂ ಇಂಟೆಂಡಿಂಗ್ ಟು ಗೋ ಹೋಮ್ ಸೂನ್]. ಎಪ್ರಿಲ್‌ 29, 2008ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. 2008 ಮೇ 26ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಇರಾಕಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾಕಿನ ಶೇ.35ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಐದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳು ಅನಾಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://gorillasguides.com/2007/12/15/5-million-orphans/ {{Nowrap|5 million}} ಇರಾಕಿ ಆರ್ಫನ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಕರರ್ಪ್ಶನಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ರಿವೀಲ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217151042/http://gorillasguides.com/2007/12/15/5-million-orphans/ |date=2012-12-17 }} ಆ‍ಯ್‌ಸ್ವತ್ ಅಲ್ ಇರಾಕ್‌‌ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2007</ref> ಇರಾಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಹಾಗೂ ಅಸಮರ್ಪಕ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು ಇರಾಕ್‌ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬರ ಮಾನವೀಯ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ 2008 ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳ ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/iraq-report-170308/$file/ICRC-Iraq-report-0308-eng.pdf |title=Iraq: no let-up in the humanitarian crisis |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907182444/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/iraq-report-170308/$file/ICRC-Iraq-report-0308-eng.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇರಾಕಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ ಎಂದು 2008 ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.defenselink.mil/pubs/pdfs/Master_16_June_08_%20FINAL_SIGNED%20.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080725064601/http://www.defenselink.mil/pubs/pdfs/Master_16_June_08_+FINAL_SIGNED+.pdf|archivedate=2008-07-25 |title=U.S. Department of Defense (June 2008): Measuring Security and Stability in Iraq|format=PDF |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2008ರ ವಿಫಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4350&page=1 |title=The Failed States Index 2008 |publisher=Foreignpolicy.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಇರಾಕ್‌ ಈ ಮೊದಲು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ 2009ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/06/22/2009_failed_states_index_interactive_map_and_rankings |title=2009 Failed States Index |publisher=Foreignpolicy.com |date=2009-11-30 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2010-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026003300/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/06/22/2009_failed_states_index_interactive_map_and_rankings |url-status=dead }}</ref> ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಇರಾಕಿನ ಸೇನೆ ಹೆಗಲು ನೀಡಿತ್ತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080918002255/http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/02/africa/ME-GEN-Iraq-Britain.php ಬ್ರಿಟನ್ಸ್‌'ಬ್ರೌನ್ ವಿಸಿಟ್ಸ್ ಆಫೀಶೀಯಲ್,ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌.] ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2, 2007.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4352259.stm ಇಟಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಇರಾಕ್ ಟ್ರೂಪ್ ಪುಲ್-ಔಟ್ ] ಬಿಬಿಸಿ ಮಾರ್ಚ್ 15, 2005</ref> 2008ರ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಸ್ಟೇಟಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಒಡಂಬಡಿಕೆ 2012 ಜನವರಿ 1 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.acq.osd.mil/log/PS/p_vault/SE_SOFA.pdf |title=ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ ಬಿಟ್ವಿನ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಆನ್ ದ ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೋರ್ಸಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಇರಾಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ದೇರ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಡೂರಿಂಗ್ ದೇರ್ ಟೆಂಪರರಿ ಪ್ರೆಸೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ |access-date=2010-11-02 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325011746/http://www.acq.osd.mil/log/PS/p_vault/SE_SOFA.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೇ ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ<ref name="sfatext">[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081127-2.html ಸ್ಟ್ರೇಟೆಜಿಕ್ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್] (ಪಿಡಿಎಫ್ ಬಿಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್)</ref> “ಸ್ಟ್ರಟಜಿಕ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಒಪ್ಪಂದ” ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆಮೂಲಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆತಂಕಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ,<ref>[http://exchanges.state.gov/englishteaching/ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್] (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಇಲಾಖೆ.)</ref> ಇಂಧನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಹಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.<ref name="cnnsofa">ಕರಡ್ಸ್ಹೆಹ್, ಜೆ. (ನವೆಂಬರ್‌ 27, 2008) [http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/11/27/iraq.main/ "ಇರಾಕ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಓಕೆಸ್ ಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆನ್ ಯುಎಸ್‌ ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಫೂಚರ್"] ''ಸಿಎನ್‌ಎನ್''</ref> 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಾರಕ್‌ ಒಬಾಮ ಮುಂದಿನ 18 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದಾಗಿಯೂ, ಸರಿಸುಮಾರು 50 ಸಾವಿರ ಸೇನೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಹೊಸ ಇರಾಕಿನ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ “ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇರಾಕಿನ ಸೇನೆಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಚರ ಹಾಗೂ ವಿಚಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ” ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|agency=McClatchy Newspapers|first=Steven|last=Thomma|title=Obama to extend Iraq withdrawal timetable; 50,000 troops to remain|date=February 27, 2009|url=http://www.mcclatchydc.com/227/story/62930.html|access-date=ನವೆಂಬರ್ 2, 2010|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228100735/http://www.mcclatchydc.com/227/story/62930.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|agency=Associated Press|first=Ben|last=Feller|title=Obama sets firm withdrawal timetable for Iraq|date=February 27, 2009|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20090227/ap_on_go_pr_wh/obama_iraq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227132918/http://news.yahoo.com/s/ap/20090227/ap_on_go_pr_wh/obama_iraq|archivedate=ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2009|access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2021|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್‌ ಜನರಲ್‌ ರೇ ಒಡಿರ್ನೊ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸೇನೆ 2009 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 30ರಂದೇ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸೇನಾ ತುಕುಡಿಗಳು 2011ರ<ref>{{cite news|author=Martina Stewart|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/04/12/iraq.us.troops/index.html |title=General: U.S. should be out of Iraq by late 2011 |publisher=Cnn.com |date=2009-04-12 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದಿದ್ದರು.<ref name="britpullouttoday">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8026136.stm|title=U.K. Iraq combat operations to end|publisher=BBC News|accessdate=2009-04-30 | date=April 30, 2009}}</ref> ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನಿ ನೂರಿ-ಅಲ್‌‌-ಮಲಿಕಿ ಅವರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದರು. {{Nowrap|31 August 2010}}ರಂದು ಓವಲ್‌ನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮ ಅವರು, “ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಆಪರೇಷನ್‌ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಇರಾಕಿನ ಜನತೆ ತಮ್ಮ ದೇಶ ರಕ್ಷಣೆಯ ನೊಗಕ್ಕೆ ಹೆಗಲು ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/38944049/ns/politics-white_house |title=Obama's full speech: 'Operation Iraqi Freedom is over' |publisher=MSNBC |date=2010-08-31 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2010-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101211639/http://www.msnbc.msn.com/id/38944049/ns/politics-white_house/ |url-status=dead }}</ref> ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹೆಸರನ್ನು 2010 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1ರಲ್ಲಿ “ಆಪರೇಷನ್‌ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್‌‌” ನಿಂದ “ಆಪರೇಷನ್‌ ನ್ಯೂ ಡಾನ್‌” ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. == 2001-2003: ಇರಾಕ್‌ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಪೂರ್ವ ಗುಪ್ತಚರ ಕಾರ್ಯ == {{See also|Lead up to the Iraq War|Rationale for the Iraq War|Public relations preparations for 2003 invasion of Iraq|Governments' pre-war positions on invasion of Iraq|Saddam Hussein and al-Qaeda|Iraq and weapons of mass destruction}} {{Main|Iraq disarmament timeline 1990–2003|2002 in Iraq}} ಅಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯು.ಬುಷ್‌]] ಅವರು 2001 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ತಾವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಗದ್ದುಗೆ ಏರಿದ ಹತ್ತೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಇರಾಕಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವ ಹಾದಿ ಹುಡುಕಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಖಾಜಾಂಚಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೌಲ್‌ ಒ’ನೇಲ್‌ ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರು. “ಸದ್ದಾಂ ನಂತರದ ಇರಾಕಿನ ಯೋಜನೆಗಳು” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ರಹಸ್ಯ ಜ್ಞಾಪನಾಪತ್ರವೊಂದನ್ನು 2001ರ ಜನವರಿ ಹಾಗೂ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 2001 ಮಾರ್ಚ್‌ 5ರ ದಿನಾಂಕ ಹೊಂದಿರುವ “ಇರಾಕಿನ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ವಿದೇಶಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪೆಂಟಗನ್‌ನ ದಾಖಲೆಯೊಂದು ಇರಾಕಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿರುವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಕಾಶೆಯೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="jwoilfields">ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ. (ಮಾರ್ಚ್‌ 2001) [http://www.judicialwatch.org/iraqi-oil-maps.shtml "ಫಾರೆನ್ ಸ್ಯೂಟರ್ ಫಾರ್ ಇರಾಕಿ ಆಯಿಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705224936/http://www.judicialwatch.org/iraqi-oil-maps.shtml |date=2010-07-05 }} (ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಮೂಲಕ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು)</ref> === ಮರು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯ === ಇರಾಕ್‌ ತನ್ನ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಈ ಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್‌ ಅವರು ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಮೂಲಕ ಇರಾಕಿನ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ 2002-03ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಲು ಷರತ್ತುರಹಿತವಾಗಿ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು ಎಂದೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರು. ಗಲ್ಫ್‌ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಇರಾಕ್‌ ಈ ಬಗೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕದಂತೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ತಪಾಸಣಾಕಾರರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ನಿರ್ದೋಷಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲಿತ್ತು. 1999ರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಶೋಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಶೋಧಕರ ಜೊತೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಗೂಢಾಚಾರರೂ ಬಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಹಾಗೂ ''ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/250808.stm |title=U.S. silence on new Iraq spying allegations |publisher=BBC News |date=1999-01-07 |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಕಾರರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದೀತು ಎಂದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ ಬುಷ್‌ ಪದೇ ಪದೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಠರಾವು 1441ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ 2002ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಕಾರರಿಗೆ ತನ್ನ ದೇಶದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ತಪಾಸಣೆಯಲ್ಲೂ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ತುಸು ಮುಂಚೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಬ್ಲಿಕ್ಸ್‌, ತಪಾಸಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಇರಾಕ್‌ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="BlixtoUN" /> === ಸಮೂಹ ನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಎಂಬ ಆರೋಪಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:WeaponsInspector.JPG|thumb|ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಯುಧ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿ]] ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್‌ ಟೆನೆಟ್‌ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಏಜನ್ಸಿ (ಸಿಐಏ) ಅಫಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಿಐಏ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಟೆನೆಟ್‌ ಅಲ್‌-ಕೈದಾ ಹಾಗೂ ಇರಾಕ್‌ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್‌ ಅವರಿಗೆ ವಿಷದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಡಿಕ್‌ ಚಿನೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ರಂಫೆಲ್ಡ್‌ ಸಿಐಏ ಹಾಗೂ ಟೆನೆಟ್‌ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪೌಲ್‌ ವೂಲ್ಫ್‌ವಿಟ್ಜ್‌‌ ಅವರು ಡಾಗ್ಲಾಸ್‌ ಫೀತ್‌ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ’ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಚೇರಿ’ (ಒಎಸ್‌ಪಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪೆಂಟಗಾನ್‌ನ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಸಿಐಏ ಈವರೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೂಢಾಚಾರಿಕೆಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ಹೀಗೆ ಒಎಸ್‌ಪಿ ಒದಗಿಸಿದ ಅರೆಬೆಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದೇ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನೆ ಅವರು ಅದನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚೀನೆ ಅವರ ಕಚೇರಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಸುದ್ಧಿ ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ರೀತಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಡೇ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್‌ ಟಾಕ್‌ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನೆ ಅವರು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವರದಿಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|last=Kirk|first=Michael|title=The Dark Side|work=Frontline|publisher=PBS|date=2006-06-20|url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/darkside/etc/script.html}}</ref> ಗಲ್ಫ್‌ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು.{{convert|550|ST}} 1990ರಲ್ಲಿ, ಇರಾಕ್‌ ಸರ್ಕಾರ <ref>{{cite news|title=Saddam's uranium headed for Ontario processing plant|agency=Associated Press|date=2008-07-05|url=http://www.thestar.com/News/Ontario/article/455063|work=The Star|location=Toronto|accessdate=March 30, 2010|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091649/http://www.thestar.com/News/Ontario/article/455063|url-status=dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುವೈತಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ {{convert|20|km}}ರಷ್ಟು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಮ್‌]]ನ ಹಳದಿಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಇರಾಕ್‌ ನೈಜರ್‌ನಿಂದ ಯುರೇನಿಯಮ್‌ನ ಹಳದಿ ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು (ನಂತರ ಈ ವರದಿಗಳು ನಕಲಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು) ಬಂದ ಕಾರಣ ಆ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಸಿಐಏ 2002ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ರಾಯಭಾರಿ ಜೋಸೆಫ್‌ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಅವರನ್ನು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಅವರು ಇರಾಕ್‌ ಹಳದಿಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು “ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸುಳ್ಳು” ಎಂದು ಸಿಐಏಗೆ ವರದಿಯೊಪ್ಪಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಬುಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಇರಾಕ್‌ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಳದಿ ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ನಂತರ ಈ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ 2003ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿ ಇರಾಕ್‌ ಯುರೇನಿಯಮ್‌ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಆಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Duffy|first=Michael|coauthors=James Carney|title=A Question of Trust|publisher=Time|date=2003-07-13|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030721-464405,00.html|access-date=2010-11-02|archive-date=2013-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518152903/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1101030721-464405,00.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:G.W._Bush_delivers_State_of_the_Union_Address.jpg|thumb|2003ರಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಯುನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ನೀಡಿದರು.]] ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬಂತೆ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌ನ'' 2003 ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಪ್‌-ಎಡ್‌‌ (ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟದ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪುಟ) ಪುಟದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನಿಲುವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಲೇಖನ ಬರೆದರು. ತಾವು ಸ್ವತಃ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ್ದು ಇರಾಕ್‌ ಯುರೇನಿಯಮ್‌ ಹಳದಿ ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ದೂರವಾದ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ವಿಲ್ಸನ್‌ ಆ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{Cite document|last1=Roberts|first1=Pat|last2=Rockefeller|first2=John D., IV|contribution=Niger: Former Ambassador|contribution-url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/congress/2004_rpt/iraq-wmd-intell_chapter2-b.htm|title=Report on the u.s. intelligence community's prewar intelligence assessments on iraq|year=2004|pages=39–47|place=United States Senate|publisher=Select Committee on Intelligence|url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/congress/2004_rpt/iraq-wmd_intell_09jul2004_report2.pdf|format=PDF|postscript=<!--None-->}}</ref> ವಿಲ್ಸನ್‌ ಅವರ ಆಪ್‌-ಎಡ್‌‌ ಲೇಖನದ ಬಳಿಕ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಅವರ ಮಡದಿ ವ್ಯಾಲರಿ ಪ್ಲಾಮ್‌ ಅವರು ಸಿಐಏ ವಿಶ್ಲೇಷಕಿ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅಂಕಣಕಾರರೊಬ್ಬರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಮಾಹಿತಿ ಸೋರಿಕೆಯಾದದ್ದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 2005 ಮೇ 1ರಂದು ''ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ “ಡೌನಿಂಗ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮೆಮೊ” ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ 2002 ಜೂನ್‌‌ 23ರಂದು ನಡೆದ ರಹಸ್ಯ ಸಭೆಯ ಸಾರಾಂಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಅಮೇರಿಕಾದ ನೀತಿಯ ಕುರಿತಾದ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಾಯಿತು. “ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮೂಹ ನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]ಯ ನೆಪ ಹೇಳುವುದು ಬುಷ್‌ ಅವರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು, ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ತಿರುಚಲಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Rycroft|first=Matthew|title=The secret Downing Street memo|publisher=The Sunday Times|date=2005-05-01|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/election2005/article387390.ece|location=London|access-date=2010-11-02|archive-date=2009-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212110902/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/election2005/article387390.ece|url-status=dead}}</ref> ಸಿಐಏ ಇರಾಕಿನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಜಿ ಸಾಬ್ರಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಅದಾಗಲೇ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಏಜೆಂಟ್‌ ಆಗಿ ಹಣಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಜಿ ಸಾಬ್ರಿ, ಸದ್ದಾಂ ಸುನ್ನಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವ ಇರಾದೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿಯೂ ಆದರೆ ಈಗ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಸಿಐಏಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದರ ಜೊತೆ, ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಜೈವಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಶೇಖರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ನಜಿ ಸಾಬ್ರಿ ಸಿಐಏ ಕಿವಿಗೆ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite news|last=Pincus|first=Walter|title=Ex-Iraqi Official Unveiled as Spy|publisher=Washington Post|date=2006-03-23|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/03/22/AR2006032202103.html}}</ref> 2002 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 18ರಂದು ಸಿಡ್ನಿ ಬ್ಲುಮೆತಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾರ್ಜ್‌ ಟೆನೆಟ್‌ ಅವರು, ಇರಾಕ್‌ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಸಮೂಹನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನಜಿ ಸಾಬ್ರಿ ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬುಷ್‌ ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರ ಆಂತರಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಬಂದ ಹಾಗೂ ಸಿಐಏಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಬುಷ್‌ ತಯಾರಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಸಿಐಏ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳೇ ಸದ್ದಾಂ ಈ ಬಗೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು.<ref>ಬ್ಲೂಮೆಂನ್ಥಲ್, ಎಸ್. (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 6, 2007) [http://www.salon.com/opinion/blumenthal/2007/09/06/bush_wmd/ "ಬುಷ್‌ ನ್ಯೂ ಸದ್ದಾಂ ಹ್ಯಾಡ್ ನೋ ವೆಪನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202153727/http://www.salon.com/opinion/blumenthal/2007/09/06/bush_wmd/ |date=2010-02-02 }} ''Salon.com''</ref> [[ಚಿತ್ರ:George_Tenet_gives_a_briefing_to_George_W._Bush.jpg|left|thumb|ಓವಲ್ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್ ಜೊತೆಗೆ ಟೆನೆಟ್ (ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ, ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಟೈ ಧರಿಸಿ)]] 2002 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತ, ಸಿಐಏ ಹಾಗೂ ಡಿಐಏಗಳು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾದ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಟೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಇರಾಕ್‌‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅಣುಬಾಂಬ್‌ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಯುರೇನಿಯಮ್‌‌ ಅನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.<ref>{{Cite document|last1=Silberman|first1=Laurence H.|last2=Robb|first2=Charles S.|contribution=Iraq|contribution-url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/2005/wmd_report_25mar2005_chap01.htm|title=Report to the President of the United States|year=2005|page=198|publisher=The Commission on the Intelligence Capabilities of the United States Regarding Weapons of Mass Destruction|url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/2005/wmd_report_31mar2005.pdf|format=PDF|postscript=<!--None-->}} "ಇರಾಕ್‌ 7075 T6 ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಗಾತ್ರದ ಕುರಿತಾಗಿ ಗೊತ್ತುವಳಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. {{Nowrap|75 mm}}Annex&nbsp;III ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಗೊತ್ತುವಳಿ 687ರ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್ ಸೆಂಟ್ರಿಫ್ಯೂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಅಪಾಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ."</ref> ಆದರೆ ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ (ಡಿಒಇ) ಹಾಗೂ ಐಎನ್‌ಆರ್‌ ಅಲ್ಲಗಳೆದವು. ಅಮೆರಿದ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಎದುರಾದ ಈ ವಿರೋಧವನ್ನೊಮ್ಮೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಸೆಂಟ್ರಿಫ್ಯೂಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಡಿಒಇ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇರಾಕ್‌ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಸೆಂಟ್ರಿಫ್ಯೂಜ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದೇ ವಿನಾ ಹೊಸ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಡಿಒಇ ಹಾಗೂ ಐಎನ್‌ಆರ್‌ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/2005/wmd_report_25mar2005_chap01.htm |title=Commission on the Intelligence Capabilities of the United States Regarding Weapons of Mass Destruction |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ ವರದಿ ಕೂಡ ಡಿಒಇ ಹಾಗೂ ಐಎನ್‌ಆರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೇ ಅನುಮೋದಿಸಿತ್ತು.<ref name="isis" /> ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಾಲಿನ್‌ ಪಾವೆಲ್‌ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಿದ್ದ ವರದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಡಿಒಇ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರ ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="isis">[http://www.isis-online.org/publications/iraq/al_tubes.html ದ ಸಿಐಎ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಟ್ಯೂಬ್ಸ್' ಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010075648/http://www.isis-online.org/publications/iraq/al_tubes.html |date=2017-10-10 }} ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 10, 2003</ref><ref>[http://www.abc.net.au/4corners/content/2003/transcripts/s976015.htm ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ದ ಟ್ಯೂಬ್] ''ಫೋರ್ ಕಾರ್ನರ್ಸ್'' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಫೋರೇಶನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 27, 2003ರಂದು ಬಿತ್ತರವಾಯಿತು.</ref> ಹಾಗೂ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಮೊದಲು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಕಾಲಿನ್‌ ಪಾವೆಲ್‌, ಇರಾಕಿನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ ಸೆಂಟ್ರಿಫ್ಯೂಜ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.iraqwatch.org/government/US/State/state-powell-un-020503.htm |title=Powell's remarks |publisher=Iraqwatch.org |date=2003-02-05 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508081500/http://www.iraqwatch.org/government/US/State/state-powell-un-020503.htm |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ಪಾವೆಲ್‌ ಇರಾಕ್‌ ಕುರಿತು ತಾವು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ತಜ್ಞರಿಂದ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತಾವು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ “ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುವ” ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾಗಿಯೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A36348-2002Sep18 "ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಇರಾಕ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್ಡ್,"] ಜೋಬಿ ವಾರ್‌ರಿಕ್, ''ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್. 19, 2002</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/transcripts/powelltext_020503.html ಕೊಲಿನ್ ಪೊವೆಲ್‌ಸ್ ಸ್ಪೀಚ್ ಟು ದ ಯುಎನ್], ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2003</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/4992558/ ''ಮೀಟ್ ದ ಪ್ರೆಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040517131739/http://www.msnbc.msn.com/id/4992558/ |date=2004-05-17 }} ಎನ್‌ಬಿಸಿ, ಮೇ 16, 2004</ref> ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ಮುಗಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, 2008ರಲ್ಲಿ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್‌ ಅವರು “ನನ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾದವೆಂದರೆ ಇರಾಕಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಾದ ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆಯ ವೈಫಲ್ಯ” ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/dec/02/george-bush-iraq-interview|title=Iraq war my biggest regret, Bush admits|publisher=www.guardian.co.uk|accessdate=2 December 2008 | location=London | date=December 2, 2008 | first=Suzanne | last=Goldenberg}}</ref> 2009 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌, ಇರಾಕ್‌ ಸಮೂಹ ನಾಶಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಅದು ಬೇರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಆದರೆ ತಾವೆಂದಿಗೂ “ಸದ್ದಾಂ ಅವರನ್ನು ಇರಾಕಿನಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಸರಿ” ಎಂದೇ ಭಾವಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8409596.stm|title=Unashamed Blair confirms his critics' claims on Iraq |last=Reynolds |first=Paul |date=12 December 2009|publisher=BBC News|accessdate=15 December 2009}}</ref> === ಯುದ್ಧದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Bush_auth_jbc.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್‌, ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ವೇತ ಭವನ ಮತ್ತು ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ‘ ಜಾಯಿಂಟ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಟು ಅಥೋರೈಸ್ಡ್ ದ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮ್ಡ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಅಗೆನೆಸ್ಟ್ ಇರಾಕ್‘‌ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2, 2002.]] 2002ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ನಿಷೇಧಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಮಾನಗಳು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದವು <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2002/dec/04/iraq.richardnortontaylor|title=Britain and U.S. step up bombing in Iraq|last=Norton-Taylor|first=Richard |date=4 December 2002|publisher=The Guardian|accessdate=31 August 2010 | location=London}}</ref> ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ "ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನಾರಂಭಿಸಿದವು". ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಮಾಂಡರಾದ ‌ಟಾಮಿ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಇರಾಕಿನ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾದಳದ ಆಕ್ರಮಣದ ಮೊದಲೇ "ನಾಶ"ಗೊಳಿಸಲು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article527701.ece|title=RAF bombing raids tried to goad Saddam into war|last=Smith|first=Michael|date=May 29, 2005|publisher=The Sunday Times|accessdate=31 August 2010|location=London|archive-date=27 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727015416/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article527701.ece|url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2002ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೆನೆಟ್‌ ಇರಾಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯ ಬಲ ಉಪಯೋಗದ ಕುರಿತು ಜಂಟಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 75 ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಗುಪ್ತ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇರಾಕ್ ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಯಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೇಲೆ ಜೈವಿಕ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಾಯುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ಯುಏವಿ|ಮಾನವೇತರ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಚಲಾಯಿತ ವಾಯು ಮಾರ್ಗದ ವಾಹನ]]ದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ಭಯ (ಯುಎವಿಗಳು) ಇದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಗುಪ್ತ ಅಧಿವೇಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="nelson" /> ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2003, ಕೊಲಿನ್ ಪೊವೆಲ್‌ ಯುಎನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಗೆ ತನ್ನ ಇರಾಕಿ ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಯುಎವಿಗಳು ಯುಎಸ್‌ನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸುದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರಾಕಿ ಯುಎವಿಗಳು ಖಚಿತವಾಗಿವೆಯೆಂಬ ಸಿಐಎ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜೋರಾದ ವಿವಾದಗಳುಂಟಾದವು,<ref>ಲವ್, ಸಿ. (ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 2003) [http://www.defensetech.org/archives/000690.html "ಸೆನೆಟರ್: ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ವಾರ್ನ್ಡ್ ಆಫ್ ಯುಎವಿ ಅಟ್ಯಾಕ್,"] ''ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಟೆಕ್''</ref> ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಪ್ತವಾರ್ತಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಇರಾಕ್‌ ಯಾವುದೇ ಯುಎವಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದವು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/2005/wmd_report_25mar2005_chap01.htm |title=Commission of the Intelligence capabilities of the United States regarding weapons of mass destruction |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಪರಿಷತ್ತು ದ್ವಿಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬುಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾನೂನಿನ ಆಧಾರವನ್ನೊದಗಿಸಿ ಜಂಟಿ ಗೊತ್ತುವಳಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 11, 2002ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಗೊತ್ತುವಳಿಯು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಹಿಂಸೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. 1998ರ ಇರಾಕ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನುಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಇದು ಹುಸೇನ್‌ರ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನುರುಳಿಸಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೀಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಿಯಮವಾಗಬೇಕೆಂದು ಗೊತ್ತುವಳಿಯು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು. ಯುಎನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಧಗಳ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿ ಹಾನ್ಸ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸ್ ಜನವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ "ಇರಾಕ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ—ಇವತ್ತಿಗೂ ಸಹ ನೀಡಿಲ್ಲ—ಅದರ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣವು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಗಿದೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದನು.<ref name="IraqWatch-20030127">[http://www.iraqwatch.org/un/unmovic/unmovic-blix-012703.htm ಬ್ಲಿಕ್ಸ್ ರೀಮಾರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413233921/http://www.iraqwatch.org/un/unmovic/unmovic-blix-012703.htm |date=2016-04-13 }} ಜನವರಿ 27, 2003</ref> ಅವನು ಗಮನಿಸಿದ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ {{convert|1000|ST}} ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗದಂತಿದ್ದು, ಇರಾಕಿನ ವಿಎಕ್ಸ್‌ ನರ್ವ್‌ ಎಜೆಂಟ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮಾಹಿತಿಯು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು "ಯಾವುದೇ ಮನಗಾಣಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು" {{convert|8500|l}}ನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref name="IraqWatch-20030127" /> ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2003ರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೊಲಿನ್ ಪೊವೆಲ್‌ ಯುಎನ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬಂದು ಇರಾಕಿನ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಿತಿಟ್ಟಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಸದ್ದಾಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೊಟುಲಿಸಮ್‌ ವಿಷಕಾರಿ,ಮತ್ತು ವಿಎಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಿತ್ತು.<ref>''ಅಮೇರಿಕನ್ ಬೌಂಡ್: ದ ಬುಷ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್ ಇನ್ ಫಾರೆನ್ ಪಾಲಿಸಿ'' (ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ., 2003), 159–61.</ref> ‍ಬ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌‍ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿಯ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref name="blix1" /> 2003ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌, ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಮೊದಲಿನ ಸೈನ್ಯದ ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಗೊತ್ತುವಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಗಡುವು ನೀಡುವ "ಹದಿನೆಂಟನೇ ಗೊತ್ತುವಳಿ"ಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದವು. ಯುಎನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಮೇಲಿನ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಗೊತ್ತುವಳಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಪಾಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜನೀತಿಯು ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣದ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (ನ್ಯಾಟೋ)ಸದಸ್ಯರಾದ ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದ ರಷ್ಯಾಗಳು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವು.<ref>[https://pastel.diplomatie.gouv.fr/editorial/actual/ael2/bulletin.gb.asp?liste=20030211.gb.html Joint Declaration by Russia, Germany and France on Iraq‌] ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಡಿಪ್ಲೊಮೆಟಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2003</ref><ref>[https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,2763,810093,00.html ರಷಿಯನ್/ಯುಕ್ರೇನಿಯನ್ ರೀಬಫ್ ಫಾರ್ ಬ್ಲೇರ್‌ ಓವರ್ ಇರಾಕ್‌] ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 11, 2002</ref> ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌ ಮತ್ತು ಟೋನಿ ಬ್ಲೈರ್‌ ಜನವರಿ 31, 2003ರಂದು [[ಶ್ವೇತ ಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದರು. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಕತೆಯ ರಹಸ್ಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತವು ಇರಾಕ್ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. U-2 ಸ್ಪೈಪ್ಲೇನ್‌ಗೆ ಯುಎನ್ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವನ್ನೊದಗಿಸುವುದು ಬುಷ್‌‌ನ ಉಪಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಬುಷ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೇರ್‌‌ರು ಯುಎನ್‌ನ ಆಯುಧಗಳ ತನಿಖಾದಳದವರು ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಬ್ಲೇರ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು, ನಂತರ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯವೆಂದರೆ: {{cquote|The start date for the military campaign was now pencilled in for 10 March. This was when the bombing would begin.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4849744.stm|title=Bush-Blair Iraq war memo revealed|publisher=[[BBC News Online]]|date=2006-03-27 | accessdate=January 5, 2010}}</ref>}} ಬುಷ್‌ ಬ್ಲೇರ್‌‌ಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ "ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇದು ಎರಡು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಾಶಕ ಯುದ್ಧವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ". === ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಗಳು === {{See|criticism of the Iraq War|legitimacy of the 2003 invasion of Iraq|legality of the Iraq War}} ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2002ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್|ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌]] ಇರಾಕಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸೈನ್ಯಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು‌. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಇಂದಿನ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಪರಿಣಾಮಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನಿದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನಿದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ನಾನು ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಬಾಂಬುಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳು ಎಷ್ಟೇ ನಿಖರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವು ಅಮಾಯಕ ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0210/02/ip.00.html |title=CNN Inside Politics |publisher=Transcripts.cnn.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/politics/clinton-urges-caution-over-iraq-as-bush-is-granted-war-powers-607775.html |title=The Independent. "Clinton urges caution over Iraq as Bush is granted war powers" |publisher=Independent.co.uk |date=2002-10-03 |accessdate=2010-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513103153/http://www.independent.co.uk/news/world/politics/clinton-urges-caution-over-iraq-as-bush-is-granted-war-powers-607775.html|archivedate=2011-05-13}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:London_anti-war_protest_banners.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, 2002]] ಜನವರಿ 20, 2003ರಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಾಮಿನಿಕ್ಯೂ ಡಿ ವಿಲೇಪಿನ್ "ಸೈನ್ಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ನಾವು ನಂಬುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp|title=Press conference of Foreign affairs Minister Dominique de Villepin (excerpts)|accessdate=2007-02-13|date=2003-01-20|publisher=Embassy of France in the U.S |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060927144309/http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp |archivedate = September 27, 2006}}</ref> ಅದಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಂಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ‍ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಶಿಕ್ಷಣಕಾರ ಡಾಮಿನಿಕ್ಯೂ ರೈನಿಯೆ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ 3 ಮತ್ತು ಎಪ್ರಿಲ್‌ 12, 2003ರ ನಡುವೆ{{Nowrap|36 million}} ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2003ರಂದು ನಡೆದ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಫಲಕಾರಿಯಾದ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನರು 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇರಾಕಿ ಯುದ್ಧದ ವಿರುದ್ದದ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು‌.<ref name="Difference">[http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=6067 ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ವಾರ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್ ಡು ಮೇಕ್ ಎ ಡಿಫರೆನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060321084247/http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=6067 |date=2006-03-21 }}, ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕಾಲಿನಿಕೋಸ್, ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2005.</ref> ಇರಾಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು "ಅನೇಕ ನೂರು ಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರನ್ನು" ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಫೆಬ್ರವರಿ 2003ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಜನರಲ್‌ ಎರಿಕ್ ಶಿನ್‌ಸೆಕಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸೈನ್ಯದ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-02-25-iraq-us_x.htm |title=– Army chief: Force to occupy Iraq massive |publisher=Usatoday.com |date=2003-02-25 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ರಮ್ಸ್‌ಫಿಲ್ಡ್ ಯುದ್ದವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬೇಕಾಗುವ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸೈನ್ಯವು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು "ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆನ್ನುವ ಯೋಚನೆಯು ಸರಿಯಾದುದಲ್ಲ." ಸಹಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪೌಲ್ ವೂಲ್ಫೊವಿಜ್‌ ಶಿನೆಸ್ಕಿಯ ಅಂದಾಜನ್ನು "ಗಡಿ ಮೀರಿದ್ದು" ಎಂದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/02/27/sprj.irq.war.cost/ |title=– Administration fends off demands for war estimates – Mar. 3, 2003 |publisher=Cnn.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 2003, ಹಾನ್ಸ್ ಬ್ಲಿಕ್ಸ್ ವರದಿಯಂತೆ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ "ಇದುವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ", ಆದರೆ ತನಿಖೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ತನಿಖೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಬಂದ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯವೆಂದರೆ "ತಿಂಗಳುಗಳು".<ref name="blix1" /> ಆದರೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು "ರಾಯಭಾರವು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದೆ " ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಇರಾಕನ ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿಯನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ಒಕ್ಕೊಟ ದೇಶಗಳ "ಇಚ್ಚೆಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ"ದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರ ಯುಎನ್ ಆಯುಧಗಳ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]]ನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತೊರೆಯುವಂತೆ ಅದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದು ಇರಾಕಿನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹೂಡುವುದು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವದ ಬುಷ್‌ ಬೋಧನೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಬೀರವಾದ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16, 2004, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ [[ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್|ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್‌]] ಆಕ್ರಮಣದ ಕುರಿತು, "ಇದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಅನುರೂಪತೆಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಇದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ." ನವೆಂಬರ್‌ 2008 ಲಾರ್ಡ್ ಬಿಂಗಮ್‌, ಮಾಜಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಲಾರ್ಡ್ ಸದಸ್ಯರು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಭಂಗವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು "ಪ್ರಪಂಚದ ಶಾಂತಿ-ಪಾಲಕ"ರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಆಕ್ರಮಣದ ಬ್ರಿಟನ್‌‌ನ ದಾಖಲೆಯಂತೆ "ಇರಾಕಿನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ‌". ಅಬು ಗರಿಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇರಾಕಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವವರ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ, ಬಿಂಗಮ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಬಗೆಗೆ ಕಾಳಜಿಯಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದು ತತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕರನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ."<ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/nov/18/iraq-us-foreign-policy ಟಾಪ್ ಜಡ್ಜ್: ಯುಎಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೆಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ವಿಜಿಲಂಟಸ್' ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಇನ್ವೆಶನ್], ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ನವೆಂಬರ್‌ 18, 2008</ref> ಜುಲೈ 2010, ಯುಕೆಯ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿಕ್ ಕ್ಲೆಗ್, ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಪಿಎಮ್‌ಕ್ಯೂಗಳ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ, ಇರಾಕ್‌‌ನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವೆಂದು ನಿಂದಿಸಿದರು.<ref name="DailyMail210710">[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1296569/Clegg-brands-Iraq-War-illegal-PMQs--backing-No10.html?ITO=1490#ixzz0uLcwVtRw ಕ್ಲೆಗ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ಇಲ್ಲಿಗಲ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಪಿಎಂಕ್ಯೂಸ್ – ವಿತ್ ದ ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ನಂ 10], dailymail.co.ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, {{Nowrap|21 July 2010}}</ref> == 2003: ಆಕ್ರಮಣ == {{Main|2003 invasion of Iraq|2003 in Iraq|2003 Iraq war timeline|List of people associated with the 2003 invasion of Iraq}} {{See also|Coalition military operations of the Iraq War|Iraq War order of battle}} [[ಚಿತ್ರ:Iraq-War-Map.png|right|thumb|311x311px|2007ರ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಆಕ್ರಮಣದ ಮಾರ್ಗದ ನಕ್ಷೆ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:M1abrams_UmmQasr.JPG|right|thumb|ಯುಮ್ ಕಸರ್ ಸಮೀಪ ಅಲ್-ಫಾ ಪೆನಿನ್ಸುಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎಂ1 ಅಬ್ರಾಂ ಯುದ್ಧ ವಾಹನದ 120ಮಿಮಿ ಫಿರಂಗಿಯಿಂದ ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ, 23 ಮಾರ್ಚ್‌ 2003.]] [[ಚಿತ್ರ:T-54s,_T-55s,_Type_59s_or_Type_69s_at_Diwaniyah,_Iraq.jpg|right|thumb|ಇರಾಕ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ ಕ್ವಾದಿಸಿಯಾಹ್ ಸಮೀಪ ಇರಾಕಿ ಯುದ್ಧವಾಹನದ ನಾಶದ ಪಳವಳಿಕೆ.]] ಜುಲೈ 10, 2002ರಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸುದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಕ್ರಮಣ ತಂಡವು ಇರಾಕಿನ್ನು ‌ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.<ref name="operation1">ಆಫರೇಶನ್ ಹೋಟೆಲ್ ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾ, ದ ಕ್ಲಾಂಡೆಸ್ಟಿನ್ ವಾರ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಇರಾಕ್‌, ಮೈಕ್ ಟಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಡಿಸ್ಟ್, 2008.</ref> ಈ ತಂಡವು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸುದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕಾ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಗಣ್ಯರಾದ ಜಂಟೀ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಮಾಂಡ್‌(ಜೆಎಸ್‌ಒಸಿ)ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="plan2004">ದಾಳಿಯ ಯೋಜನೆ, ಬಾಬ್ ವುಡ್ವಾರ್ಡ್, 2004.</ref> ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೈನ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಅನೇಕ ಇರಾಕಿ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣದ ಬದಲಿಗೆ ಮನವೊಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಸ್ಥಳಾನ್ವೇಷಣೆ ನಿಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="plan2004" /> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೆಶ್ಮರ್ಗದ ಕರ್ದಿ‌ಯವರನ್ನು ಆಕ್ರಮಣದ ಉತ್ತರದ ಸೇನಾಮುಖವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಈ ಎರಡೂ ಸೈನ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿ ಆಕ್ರಮಣದ ಮೊದಲೇ ಇರಾಕಿ ಕರ್ದಿಸ್ಥಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ಸರ್ ಅಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="plan2004" /><ref>ಸಿ. ಜೆ. ಚೀವರ್ಸ್‌ರಿಂದ,ಎ ನೇಶನ್ ಎಟ್ ವಾರ್: ಸೆಕೆಂಡ್ ಫ್ರಂಟ್; ಅಲೈಡ್ ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಆರ್ ಫ್ಲೌನ್ ಇನ್ ಏ‌ರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಇರಾಕ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2003</ref> ಅನ್ಸರ್ ಅಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧವು ಅನೇಕ ಬಂದುಕೋರರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು‌ ಮತ್ತು ಸರ್ಗತ್‌‌ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯುದ್ಧಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="operation1" /><ref>ಸಿ. ಜೆ. ಚೀವರ್ಸ್‌ರಿಂದ, ಎ ನೇಶನ್ ಎಟ್ ವಾರ್: ಇನ್ ದ ಫೀಲ್ಡ್ ದ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಫ್ರಂಟ್; ಮಿಲಿಟಂಟ್ಸ್ ಗೋನ್, ಕೇವ್ಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಲೈ ಎಬಂಡನ್ಡ್, ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2003</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 20, 2003ರ ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಜಾವ 5:34 [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ({{Nowrap|9:34 p.m.}}, ಮಾರ್ಚ್‌ 19 ಇಎಸ್‌ಟಿ) ಸೈನ್ಯವು ಇರಾಕ್‌‌ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="GSorgOIF">{{cite web |title=Operation Iraqi Freedom |work=Target Iraq |publisher=GlobalSecurity.org |date=2005-04-27 |url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraqi_freedom.htm}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಜನರಲ್ ಟಾಮೀ ಪ್ರಾಂಕ್ಸ್ "ಆಪರೇನ್ ಇರಾಕಿ ಲಿಬರೇಶನ್‌" ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಂತರ,<ref name="oil">{{cite web |url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030324-4.html |title=Press Briefing by Ari Fleischer |accessdate=2008-11-27 |date=2003-03-24 |publisher=Office of the Press Secretary |quote=March 24, 2003... discussed the ongoing aspects of Operation Iraqi liberation}}</ref> "ಆಪರೇಶನ್ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್‌" ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಯುಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾದ ಆಪರೇಶನ್ ಟೇಲಿಕ್‌, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಂಕೇತವಾದ ಆಪರೇಶನ್ ಫಾಲ್ಕೋನರ್‌ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 2003ರ ಇರಾಕ್‌‌ನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನಾರಂಭಿಸಿತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕುರ್ದಿಯವರ ಪೆಶ್ಮರ್ಗ ದಳದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ದಳವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಗಳು "ಇರಾಕ್ ವಿರುದ್ಧದ ಯುಎಸ್‌-ನಾಯಕತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸೇನೆಯು ‌," ತಂಡ, ಉಪಕರಣ, ಸೇವೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ದಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು, ವಿಶೇಷ ದಳದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 248,000 ಸೈನಿಕರು, ಬ್ರಿಟೀಷರ 45,000 ಸೈನಿಕರು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ 2,000 ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು 194 ಪೋಲಿಷ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಜಿಆರ್‌ಒಎಮ್‌ ಕುವೈತ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು.<ref>ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (2004). [http://www.defence.gov.au/publications/lessons.pdf ''ದ ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌. ''] [http://www.defence.gov.au/publications/lessons.pdf ''ಎಡಿಎಫ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದ ಮಿಡ್ಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಇನ್ 2003'']. ಪುಟ 11.</ref> ಆಕ್ರಮಣ ದಳದಲ್ಲಿ 70,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿನ ಕರ್ದರ ಬಂಡುಕೋರ ತಂಡವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="MajPeltier">{{cite web |url=http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=/p4013coll3&CISOPTR=363 |title=Surrogate Warfare: The Role of U.S. Army Special Forces - MAJ Isaac J. Peltier, U.S. Army – p. 29 |date= |accessdate=2009-09-13 |archive-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211141158/http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=%2Fp4013coll3&CISOPTR=363 |url-status=dead }}</ref> ಆಕ್ರಮಣದ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದರೆ; ಹುಸೇನ್ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು; ಸಿಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದು; ಸಿಗುವ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಬಂಡುಕೋರರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು; ಬಂಡುಕೋರರ ನೆಲೆಯ ಬಗೆಗೆ ಗುಪ್ತ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು; ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಸಹಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು; ಇರಾಕ್‌‌ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಸಹಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಇತರ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಣಗಳು ನೀರೀಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆಕ್ರಮಣವು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುದವು. ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಯುದ್ಧಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಭಾರಿಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ತತ್ಕಾಲಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೂ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸವಾಲುಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ರಾಯಲ್ ನೌಕಾದಳ, ಪೋಲಿಷ್‌ ನೌಕಾದಳ, ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ನೌಕಾದಳದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಗುಂಪುಗಳು ತೈಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಲ್-ಫಾ ಪೆನಿನ್ಸುಲದ ಮೇಲೆ ವೈಮಾನಿಕ ಮತ್ತು ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ದಾಳಿಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯದ 16 ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯ ಸೇನಾತುಕಡಿ‌ ದಕ್ಷಿಣದ ಇರಾಕ್‌ ತೈಲಭಾವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, 3 ಕಮಾಂಡೊ ಸೇನಾತುಕಡಿ‌ ಮತ್ತು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಿಷ್‌]] ವಿಶೇಷ ಸೈನಿಕ ಘಟಕದ ಜಿಆರ್‌ಒಎಮ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನೌಕಾದಳದ 15ನೇ ಯುದ್ಧೋದ್ದೇಶದ ನೌಕಾಘಟಕವು ಉಮ್ ಕ್ಯುಸರ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಳಿಮಾಡಿದರು. ನಾಶ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪೋಲಿಷ್‌ ಕಮಾಂಡೊಗಳು ಕಡಲಕರೆಯಾಚೆಯ ಎಣ್ಣೆ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಚಿತ್ರ:DerelictAsadBabil.JPEG|left|thumb|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಿಂದ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದ ನಂತರ T72 ಅಸದ್ ಬಾಬಿಲ್‌ನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಯಿತು‌.]] [[ಚಿತ್ರ:Marines_in_Saddams_palace_DM-SD-04-12222.jpg|alt=photograph of three Marines entering a partially destroyed stone palace with a mural of Arabic script|left|thumb|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಿನ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲ ಬೆಟಲಿಯನ್‌ನ ಏಳನೇಯ ಮರಿನ್ಸ್ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಚಿತ್ರ:USMarineTankinBaghdad.jpg|left|thumb|2003ರ ಇರಾಕಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ವಶವಾದ ನಂತರ ಮರಿನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಎಂ1 ಅಬ್ರಾಂ ಯುದ್ಧವಾಹನ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವುದು.]] ಭಾರಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 3ನೇ ಪದಾತಿಸೈನ್ಯದ ವಿಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನತ್ತ ಸಾಗಿದರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 1ನೇ ಯುದ್ಧೋದ್ದೇಶದ ನೌಕಾದಳವು ಹೆದ್ದಾರಿ 1ರ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದರು, ಮತ್ತು 1 (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌) ಆರ್ಮರ್ಡ್ ವಿಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಮಾರ್ಶ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಾದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದರು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 1ನೇ ನೌಕಾ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರುವ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಟಾಲಿಲ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಸರಿಯಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೈನ್ಯದ 3ನೇ ಪದಾತಿ ದಳದ ವಿಭಾಗವು ವಾಯುನೆಲೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಇರಾಕಿ ದಳದ ಭದ್ರವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಬಳಸು ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ನಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಇರಾಕಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದರು. 101ನೇ ವಾಯುಗಾಮಿ ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ 3ನೇಯ ಪದಾತಿ ದಳದ ವಿಭಾಗವು ನಸರಿಯಾ ಮತ್ತು ಟಾಲಿಲ್‌ ವಾಯುನೆಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ನಜಾಫ್‌ ಮತ್ತು ಕರ್ಬಾಲಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಾಳಿಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಮರಳ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆನಿಂತರು ಮತ್ತು ವಿತರಣಾಜಾಲವು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬಾಗ್ದಾದ್‌‌ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕರ್ಬಾಲ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ನಂತರ ಯುಫ್ರೇಟಿಸ್ ನದಿಯ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು,ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪಡೆಗಳು ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಬಾಗ್ದಾದ್‌‌ದನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಮಧ್ಯ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ 1ನೇ ನೌಕಾ ವಿಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{cite book |last = West |first = Bing |authorlink = Bing West |coauthors = General Ray L. Smith |title = The March Up: Taking Baghdad with the 1st Marine Division |publisher = Bantam Books |month=September |year=2003 |location = New York |url = |doi = |isbn = 0-553-80376-X }}</ref> ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಒಐಎಫ್-1 ತಾಲಿಬಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ವನ್ನು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾಳಿಯನ್ನು ಸೆದೆಬಡಿದಿತು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾದಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಫೆದಾಯೀನ್ ಸದ್ದಾಮ್‌ ಬಲಗೊಂಡನು, ನಾಗರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನೊಡ್ಡಿತು. ಎಪ್ರಿಲ್ 9ರಂದು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುಸೇನ್‌ರ 24 ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತವು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿತು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಡೆಗಳು ವಜಾಗೊಂಡಿದ್ದ ಬಾತ್ ಪಕ್ಷದ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಧಾರ <ref name="articles.latimes.com">{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2004/jul/03/nation/na-statue3 |title= Army Stage-Managed Fall of Hussein Statue |publisher=LA Times |date=2004-07-03 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಹುಸೇನರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು, ಆ ಘಟನೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು, ಆ ನಂತರ ಇದು ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಶಿಯಾ ಜನರ ಮುಲ್ಲಾ ಆಗಿದ್ದ ಅಲ್-ಸದರ್‌ನಿಗಾಗಿ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಜನರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ವೀಡಿಯೋ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ತೆಗೆದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ದ ರಾಚೆಲ್ ಮ್ಯಾಡೊ ಶೋ. ಆಗಸ್ಟ್‌ 18, 2010, ಎಂಎಸ್‌ಎನ್‌ಬಿಸಿ</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2008, ಇರಾಕಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌‌ನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/11/21/iraq/main4623010.shtml |title=Iraqi Protesters Burn Bush Effigy |publisher=Cbsnews.com |date=2008-11-21 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2013-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111224020/http://www.cbsnews.com/stories/2008/11/21/iraq/main4623010.shtml |url-status=dead }}</ref> ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಹಠಾತ್ ಪತನದೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಕಡೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕರುಣೆಯು ಹರಿದುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಂಟಾಯಿತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು.<ref>ಕಾಲಿಯರ್, ಆರ್. (ಎಪ್ರಿಲ್‌ 9, 2003) [http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2003/04/09/MN249161.DTL "ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ಕ್ಲೋಸರ್ ಟು ಕೊಲ್ಯಾಪ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516050021/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2003%2F04%2F09%2FMN249161.DTL |date=2012-05-16 }} ''ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರೋನಿಕಲ್''</ref><ref>{{cite web |url=http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367 |title=Stuff Happens |publisher=Defenselink.mil |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130124034/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367 |url-status=dead }}</ref> ಇರಾಕಿ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೊದಗಿಸುವ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದ ಪೆಂಟಗಾನ್, {{convert|250000|ST}} (ಒಟ್ಟು {{convert|650000|ST}}) ಗೋಲಂದಾಜು ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ದೋಚಲಾಯಿತು. ಹುಸೇನರ ತವರೂರಾದ ಟಿಕ್ರಿಟ್‌‌ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಂತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೌಕಾಪಡೆಗಳ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಟೊಪೋಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಶರಣಾದ ನಂತರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ 15ರಂದು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳು ಆಕ್ರಮಣವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಯು ಮತ್ತು ಪದಾತಿದಳದವರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್‌ 19-ಏಪ್ರಿಲ್‌ 30), 9,200 ಇರಾಕಿ ಯೋಧರು ಮತ್ತು 7,299 ನಾಗರಿಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>ಕೊನೆಟ್ಟಾ, ಸಿ. (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 20, 2003) [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "ದ ವೇಜಸ್ ಆಫ್ ವಾರ್: ಇರಾಕಿ ಕಂಬಾಟಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇನ್ ದ 2003 ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902070831/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html |date=2009-09-02 }} ರಿಸರ್ಚ್ ಮೊನಿಗ್ರಾಫ್ ಸಂಖ್ಯೆ. 8 ''ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಆನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್''</ref> ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕರು 139 ಸೈನಿಕರು <ref>ರಾಯ್ಟರ್ಸ್‌ [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/25/AR2005102501190.html "ಗೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಯೂಟೀಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ದೇರ್ ಫೀಟ್"].''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್.'' ಅಕ್ಟೋಬರ್. 25, 2005.</ref> ಮತ್ತು 33 ಯುಕೆ ಸೈನಿಕರು ಸಾವನಪ್ಪಿದರು.<ref>[http://www.icasualties.org/oif/SumDetails.aspx?hndRef=1 "ಇರಾಕ್‌ ಕಾಲಿಶನ್ ಕ್ಯಾಶುಲ್ಟಿ ಕೋರ್ಟ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409060431/http://www.icasualties.org/oif/SumDetails.aspx?hndRef=1 |date=2008-04-09 }} ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2003, through ಮೇ 1, 2003 (ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ) ''iCasualties.org''</ref> === ಕೊಆಲಿಷನ್ ಪ್ರೊವಿಷನಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ಸರ್ವೆ ಗ್ರೂಪ್ === {{See also|Iraqi Governing Council|International Advisory and Monitoring Board|Coalition Provisional Authority Program Review Board|l3=CPA Program Review Board|Development Fund for Iraq|Reconstruction of Iraq}} [[ಚಿತ್ರ:Iraq_2003_occupation.png|right|thumb|300x300px|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವಲಯ.]] ಇರಾಕ್‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವು ಗ್ರೀನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಆಲಿಷನ್ ಪ್ರೊವಿಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ (ಸಿಪಿಎ) سلطة الائتلاف الموحدةಯನ್ನು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲದ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗುವವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮಸೂದೆ 1483 (ಮೇ 22, 2003) ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತ ಸಿಪಿಎ ಇರಾಕ್ ಸರ್ಕಾರದ [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ]], ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಎಪ್ರಿಲ್ 21, 2003ರಂದು ಸಿಪಿಎಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಅವಧಿಯಿಂದ ಜೂನ್ 28, 2004ರಂದು ಅದರ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಪಿಎಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮುಂಚಿನ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಜಯ್ ಗಾರ್ನರ್ ಅವರಿಂದ ಮುಖಂಡತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯು ಕೇವಲ ಮೇ 11, 2003 ರವರೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್ ಎಲ್. ಪೌಲ್ ಬ್ರೆಮೆರ್ ಅನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆರ್ಮೆರ್ ಜುಲೈ 2004 ರವರೆಗೆ ಸಿಪಿಎಯು ಸ್ಥಗಿತವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆಕ್ರಮಣದ-ನಂತರ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಾಗಿ 1,400-ಸದಸ್ಯರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇರಾಕ್ ಸರ್ವೆ ಗ್ರೂಪ್ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದು ಇರಾಕ್‌‍ನ ಸಮೂಹ ನಾಶಕ ಆಯುಧ (ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿ)ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಜಿಯ ಡ್ಯುಲ್ಫರ್ ವರದಿಯು<ref>[https://www.ಸಿಐಎ.gov/ಸಿಐಎ/reports/iraq_wmd_2004/index.html ISG's Duelfer Report]{{Dead link|date=September 2010}}</ref> ಇರಾಕ್‌‍ ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಮ್‌ಡಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. === ಆಕ್ರಮಣ-ನಂತರದ ಹಂತ === {{Main|Post-invasion Iraq, 2003–present}} {{See|U.S. list of most-wanted Iraqis|Iraq War insurgent attacks}} ಮೇ 1, 2003ರಂದು, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಗೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ''ಅಬ್ರಾಹಮ್ ಲಿಂಕನ್'' ವಿಮಾನ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌ ’ಮಿಷನ್ ಅಕಂಪ್ಲಿಷ್ಡ್’ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಂಡಿತು. ವಿಮಾನದ ಡೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ಏರ್‌ಮೆನ್‌ಗಳು ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಬುಷ್ ಇರಾಕಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಲಗಳ ವಿಫಲದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುಸೇನ್ ಇವರು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ತುಕಡಿಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:USS_Abraham_Lincoln_(CVN-72)_Mission_Accomplished.jpg|right|thumb|ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ ಮಿಷನ್ ಅಕಂಪ್ಲಿಷ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದರಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದರು.]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್‌ ಅವರು ಭಾಷಣ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೈನ್ಯಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲೂ ’ಸುನ್ನಿ ಟ್ರಿಯಾಂಗಲ್‌’ನಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>{{cite news|title=Operation Iraqi Freedom Maps|publisher=GlobalSecurity.Org|date=Unavailable|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraqi_freedom-ops-maps.htm}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ಬಂಡಾಯಗಾರರಿಗೆ ಇರಾಕ್ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಗಾರ್ಡ್‌‍ಗಳು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಇರಾಕಿನ ಪ್ರತಿರೋಧಕತೆಯು (ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ "ಪ್ರತಿ-ಇರಾಕಿ ಬಲಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾದಳ ಮತ್ತು ಹುಸೇನ್/ಬಾತ್ ಪಕ್ಷದ ನಿಷ್ಠಾವಂತರಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರವೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಇರಾಕಿಗಳು ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದರು. ಬಾಗ್ದಾದ್, ಆಲ್ ಅನ್‌ಬರ್, ಮತ್ತು ಸಲಾಹ್ ಆದ್ ದಿನ್ ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೂರು ಪ್ರಾಂತಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಮೂರು ಪ್ರಾಂತಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 35% ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಯುಎಸ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಮರಣಗಳ 73%ಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು (ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2006ರವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಶತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಿಲಿಟರಿ ಮರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು (ಸುಮಾರು 80%.)<ref>{{cite web|url=http://icasualties.org/oif/Province.aspx|title=iCasualties: Iraq Coalition Casualty Count - Deaths by Province Year/Month|publisher=Icasualties.org|date=|accessdate=2008-10-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080708203616/http://icasualties.org/oif/Province.aspx |archivedate = July 8, 2008}}</ref> ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಗೋರಿಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು: ಸಣ್ಣ ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಮಿಸೈಲ್‌ಗಳು, ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದಾಳಿಗಳು, ಸ್ನಿಪ್ಪರ್‌ಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಪೋಟಕ ಸಾಧನಗಳು (ಇಐಡಿ ಗಳು), ಕಾರ್ ಬಂಬ್‌ಗಳು, ಸ್ಮಾಲ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಫೈರ್ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರೈಫಲ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ), ಮತ್ತು ಆರ್‌ಪಿಜಿಗಳು (ರಾಕೆಟ್ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಡ್ ಗ್ರೆನೇಡ್‌ಗಳು), ಹಾಗೆಯೇ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್, ನೀರು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:M60iraq2003.jpg|right|thumb|ಮೇ 2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ದಳ ಎನ್‌ಎಂಸಿಬಿ-15 ಸೀಬೀಸ್ (ನಾವಲ್ ಮೊಬೈಲ್ ಕನ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಬ್ಯಾಟಾಲಿಯನ್)]] ಆಕ್ರಮಣ-ನಂತರದ ಇರಾಕ್ ಏಕೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹುಸೇನ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವನತಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಏಕಿಕರಣ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಒಕ್ಕೂಟ-ಅಲ್ಲದ ಬಲಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ, ಅನುವರ್ತನಶೀಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="Soriano">{{cite news|title=Poll: Iraqis out of patience|publisher=USA Today|date=2004-04-30|url=http://www.newsmax.com/archives/articles/2005/1/13/232154.shtml|access-date=2010-11-02|archive-date=2016-04-21|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20160421044502/http://www.newsmax.com/archives/articles/2005/1/13/232154.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Gloom descends on Iraqi leaders as civil war looms|author=Reuters|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=49603|access-date=2010-11-02|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165233/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=49603|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇನೆಗಳು [[ಟೈಗ್ರಿಸ್]] ರಿವರ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ ಮತ್ತು ಸುನ್ನಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸರಣಿಗಳು ಸುನ್ನಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 2003ರ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯ ಕಡೆಗೆ, ಬಂಡಾಯಗಾರ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗೋರಿಲ್ಲಾ ಆಕ್ರಮಣಗಳಲ್ಲಿನ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು, ಅವುಗಳು ರಾಮ್‌ದಾನ್‌‍ನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳಿನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ "ರಾಮ್‌ದಾನ್ ಅಫೆನ್ಸೀವ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಒಕ್ಕೂಟ ಬಲಗಳು ವಾಯು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ದಳವನ್ನು ಹೊಂಚುದಾಳಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಬಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಸೆದೆಬಡಿಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕದ ಆಕ್ರಮಣದ ಕೊನೆಯ ನಂತರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಗಸ್ತು ದಳಗಳು, ಸೈನಿಕ ದಾಳಿಗಳ ಕಣ್ಗಾವಲು ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಒಳಗೆ ಅಡಿಯಿಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಹುಸೇನ್‌ರ ಹುಟ್ಟು ಸ್ಥಳ ಆಲ್-ಔಜಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎರಡು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಬು ಹಿಷ್ಮಾದ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳು ಮೊನೆಯುಳ್ಳ ವೈರ್‌ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ-ಮುಂಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿನ ವಿಫಲತೆ, ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳು, [[ಬ್ರಷ್ಟಾಚಾರ|ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]], ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅವನತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದವು, ಇದು ಐಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಗ್ರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. === ಹುಸೇನ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಅವನತಿಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === {{See also|Supreme Iraqi Criminal Tribunal|Trial of Saddam Hussein}} [[ಚಿತ್ರ:TOW_uday_qusay_house.jpg|thumb|ಮಸೂಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉದಯ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಸಿ ಹುಸೇನ್‌ ಮನೆಯ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ 65ನೇಯ ಎಂಪಿ ಸಿಒ ಏರ್‌ಬೋರ್ನ್ ಮೂಲಕ ಟಿಒಡಬ್ಲೂ ಮಿಸೈಲ್ ದಾಳಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು, ಇರಾಕ್‌, 22 ಜುಲೈ 2003|link=Special:FilePath/TOW_uday_qusay_house.jpg]] 2003ರ ಬೇಸಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಗಳು ಮುಂಚಿನ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಉಳಿದ ಮುಖಂಡರುಗಳ ಅವನತಿಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿದವು. ಜುಲೈ 22ರಂದು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ 101ನೆಯ ಏರ್‌ಬೋರ್ನ್ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಟಾಸ್ಕ್ ಸೇನೆ 20ರ ಸೈನಿಕರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ದಾಳಿಯು ಹುಸೇನ್‌ರ ಒಬ್ಬ ಮೊಮ್ಮಗನ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಉದಯ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯುಸೇಯ್) ಹತ್ಯೆಗೈಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮುಂಚಿನ ಅಧಿಪತ್ಯದ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಮುಖಂಡರುಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 2003ರಂದು ಆಪರೇಷನ್ ರೆಡ್ ಡಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಿಕ್ರಿಟ್ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಸೆರೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|title=Pentagon: Saddam is POW|publisher=CNN|date=2004-01-10|url=http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/01/09/sprj.nirq.saddam/}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ 4ನೆಯ ಪದಾತಿ ದಳದ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 121ರ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಸದ್ದಾಮ್‌ರ ಇರುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸುಳಿವುಗಳು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಬೆಂಗಾವಲುದಾರರಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news|title=Saddam 'caught like a rat' in a hole|publisher=CNN|date=2003-12-15|url=http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/index.html?iref=newssearch}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:SaddamSpiderHole.jpg|left|thumb|ಆಪರೇಷನ್ ರೆಡ್ ಡೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸದ್ದಾಂ ಹೆಸೇನ್‌ನ್ನು ಅಡಗುತಾಣದಿಂದ ಹೊರಗೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು, 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2003.]] ಹುಸೇನ್‌ರ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯಗಾರ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಇಳಿಕೆಯ ನಂತರ, ಕೆಲವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಗಳು ಬಂಡಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ (ಹಂಗಾಮಿ) ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶವನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಸ ಇರಾಕಿ ಸುರಕ್ಷಣಾ ಸೇನೆಗಳ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಇರಾಕಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಎಣ್ಣೆ ಆದಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ{{Nowrap|$20 billion}} ಬೇಕಾದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು. ಎಣ್ಣೆಯ ಆದಾಯವೂ ಕೂಡ ಶಾಲೆಗಳ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ನವೀಕರಣ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹುಸೇನ್‌ರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಒಕ್ಕೂಟದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಘಟಕವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಇರಾಕಿ ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾದವರೆಂದರೆ ಶಿಯಾ ಕ್ಲೆರಿಕ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಯೊತೊಲ್ಲಾಹ್ ಅಲಿ ಆಲ್-ಸಿಸ್ತಾನಿ. ಒಕ್ಕೂಟದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Why the U.S. is Running Scared of Elections in Iraq|publisher=Guardian (London) via Common Dreams|date=2004-01-19|url=http://www.commondreams.org/views04/0119-08.htm|accessdate=2006-11-21|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116062212/http://www.commondreams.org/views04/0119-08.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಂಡಾಯಗಾರರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಡಿಯಿರಿಸಿದರು. ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ (ದೊಂಬಿಯ) ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಫಾಲ್ಲುಜಾಹ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಯಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು, [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]]ನ ನಗರಗಳ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳು (ಸದ್ರ ನಗರ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಸ್ರಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು. <div class="center"> <gallery> File:GROM DN-SD-04-01612.JPEG|ಇರಾಕಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್‌ ಜಿಆರ್‌ಒಎಮ್‌ ಪಡೆಗಳ ಸಮುದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರನೆ. File:VS-1.6 anti-tank mine.jpg|ಮೇ 18, 2004: ಸ್ಟಾಫ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್ ಕೇವಿನ್ ಜಸೀನ್ ಸುನ್ನಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದ್ ದುಜಯ್ಲ್ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಎರಡು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಪಕ್ಕ ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು. File:Airborne and Special Forces Uday-Qusay raid, 2003.jpg|327ನೇಯ ಪದಾತಿದಳದ ಸೈನಿಕಪಡೆಯ ಮೂರನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 20ಯ ಡೆಲ್ಟಾ ಪೋರ್ಸ್, ಉದಯ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಸಿ ಹುಸೇನ್‌ರ ಅಡಗುತಾಣದಲ್ಲಿ File:uday qusay house.jpg|ಮೊಸೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದಯ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಸಿ ಹುಸೇನ್‌ರ ಮನೆಯನ್ನು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಇರಾಕ್‌ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು, ಜುಲೈ 31, 2003]] </gallery> </div> ==2004: ಬಂಡಾಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ== {{Main|2004 in Iraq}} :''ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಈ ಅವಧಿಯ ಎಲ್ಲ ಏಕೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಾದಿಗಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಗಳು, ಇರಾಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ 2004, ಇರಾಕಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರತಿ-ಬಂಡಾಯಗಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಇರಾಕಿ ಬಂಡಾಯದ ಇತಿಹಾಸ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ‌ನಿಂದ ಪಾಲ್ಲುಜಾಹ್‌ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, 2004ರ ಇರಾಕ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೈಟಿಂಗ್'' [[File:Bremer signs Iraqi Sovereignty Transfer document, 2004 June 28.jpg|thumb|right|ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪ್ರಾಂತಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಲ್.ಪೌಲ್ ಬ್ರೆಮ್ನರ್ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಇರಾಕಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿರುವುದು, ಜೂನ್ 28, 2004.|link=Special:FilePath/Bremer_signing.jpg]] 2004ರ ಪ್ರಾರಂಭವು ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ ಶಮನದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಂಡಾಯಗಾರ ಬಲಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಗಳ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಯೋಜನೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಪುನಃನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಿಂಸಾಚಾರವು 2004ರ ಇರಾಕ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಅಲ್-ಕಾಯ್ದಾ (ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ [[ಅಲ್ ಖೈದಾ|ಅಲ್-ಕಾಯ್ದಾ]] ಗುಂಪು)ಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶಿ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್-ಕಾಯ್ದಾವು ಅಬು ಮುಸಬ್-ಅಲ್-ಜಾರ್ಕವಿಯಿಂದ ಬಂಡಾಯಗಾರತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಬಂಡಾಯಗಾರತ್ವವು ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಇರಾಕಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸೇನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ನಂತರದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಇರಾಕಿನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸ್‌ರು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆಳವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ವಾದಿ ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಸುನ್ನಿ ಬಂಡಾಯವು ಇರಾಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಶಿಯಾ ಮಹ್ಡಿ ಸೈನ್ಯವೂ ಕೂಡ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಉದ್ದೇಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಇರಾಕಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗಗಳು ನಗರ ಗೋರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರತಿ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ಹೋರಾಟವು ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2004ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಫಾಲ್ಲುಜಾಹ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು, ನಾಲ್ಕು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಖಾಸಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಂಗಾವಲು ದಳವು ಒಂದು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವಾಟರ್ ಯುಎಸ್‌ಎಗೆ ಬೆಂಗಾವಲಾಗಿ ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವು ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಯೂರೆಸ್ಟ್ ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/warriors/contractors/highrisk.html |title=frontline: private warriors: contractors: the high-risk contracting business |publisher=PBS |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಸ್ಕಾಟ್ ಹೆಲ್ವೆನ್ಸ್ಟನ್, ಜೆರ್ಕೋ ಜೊವ್ಕೊ, ವೆಸ್ಲೇ ಬ್ಯಾಟಲೊನಾ, ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಟೀಗ್ ಇವರುಗಳು ಗ್ರೇನೇಡ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾಲ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಫೈರ್‌ಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ದೇಹವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು, ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು, ಕೋಪದಿಂದ ಭುಗಿಲೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಸುಡಲ್ಪಟ್ಟ ಶವಗಳನ್ನು ಯುಫಾರೇಟ್ಸ್ ಬ್ರಿಜ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ಗೆ ತೂಗುಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/03/31/iraq.main/ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಹ್ಯಾಗ್ ಸ್ಲೇನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ಸ್' ಬಾಡೀಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್] – CNN.com</ref> ಆ ಘಟನೆಯ ಫೋಟೋಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ನ್ಯೂಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ‌ನಲ್ಲಿ ನೀಚತನ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಯಶಸ್ವಿ "ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ" ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು: ಎಪ್ರಿಲ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಲುಜಾಹ್‌ನ ಮೊದಲ ಯುದ್ಧ. [[File:Fallujah 2004 M1A1 Abrams.jpg|thumb|right|ಫಲುಜಾದಲ್ಲಿ ಎಂ1 ಅಬ್ರಹಾಂ,ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ದಮನ ಮಾಡಲು ಮುಖ್ಯ ಗನ್‌ನಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಆಕ್ರಮಣವು ನವೆಂಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ನಿರ್ದಯವಾದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಫಾಲ್ಲುಜಾಹ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಯುದ್ಧವು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಿಲಿಟರಿಯಿಂದ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, "[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಹ್ಯೂ ನಗರದ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ನಗರ ಯುದ್ಧ (ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನಗರಗಳು)."<ref>[http://www.defenselink.mil/news/Jan2005/n01112005_2005011103.html ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ಈಗಲ್ ಪ್ರೂವ್ಸ್ ಇನ್ ಫಲುಜಾ ಫ್ಲೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050111214731/http://www.defenselink.mil/news/Jan2005/n01112005_2005011103.html |date=2005-01-11 }}, ''ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ಲಿಂಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್''</ref> ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೇನೆಗಳು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಗಮನವನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೈಟ್‌‍ ಪಾಸ್ಪರಸ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವ ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 46-ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧವು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಜಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 1,350 ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ 95 ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನಿಕರು ಮರಣಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟರು. ಫಾಲ್ಲುಜಾಹ್ ನಗರವು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ನಾಗರಿಕರು ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾಗರಿಕ ದುರ್ಘಟನೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>ಥಾಮಸ್ ರಿಕ್ಸ್ (2006) ''ಫಿಯಾಸ್ಕೋ'' : 398–405</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಅಬು ಗ್ರೈಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳ ಕಿರುಕುಳದ ವ್ಯಾಪಕ ಬಹಿರಂಗ, ಅದು ಎಪ್ರಿಲ್ 2004ರಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಗಮನವನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಬು ಗ್ರೈಬ್ ಖೈದಿಗಳ ಕಿರುಕುಳದ ಮೊದಲ ವರದಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇರಾಕಿ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಮೂದಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ''60 ನಿಮಿಷಗಳ II'' ಸುದ್ದಿ ಮಾಹಿತಿ (ಎಪ್ರಿಲ್ 28) ಮತ್ತು ಸೇಯ್‌ಮುರ್ ಎಮ್. ಹರ್ಶ್‌ರ ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಲೇಖನದ (ಎಪ್ರಿಲ್ 30ರಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದವು.<ref>ಹೆರ್ಶ್, ಎಸ್. (ಮೇ 10, 2004) [https://web.archive.org/web/20040516231125/http://www.newyorker.com/fact/content/?040510fa_fact "ಟಾರ್ಚರ್ ಎಟ್ ಅಬು ಗರಿಬ್‌"] ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್''</ref> ಮಿಲಿಟರಿ ಸುದ್ದಿಗಾರ ಥಾಮಸ್ ರಿಕ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು (ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು).<ref>ಥಾಮಸ್ ಇ.ರಿಕ್ಸ್ (2006) ''ಫಿಯಾಸ್ಕೋ, ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್</ref> ==2005: ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾ ಸರ್ಕಾರ== {{See|2005 in Iraq|Military transition team}} [[File:Baghdad Convention Center inside.jpg|right|thumb|ಇರಾಕ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಗಾಗಿ ಕನ್ವೆಂಶನ್ ಸೆಂಟರ್ ‌ – مجلس النواب العراقي / ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق]] ಜನವರಿ 31ರಂದು, ಇರಾಕಿ ನಾಗರಿಕರು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇರಾಕಿ ಪರಿವರ್ತನಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸುನ್ನಿ ಬಹಿಷ್ಕರಣಗಳು ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದವು. ಫೆಬ್ರವರಿ 4ರಂದು, ಪೌಲ್ ವೊಲ್ಫೊವಿಟ್ಜ್ ಇವರು 15,000 ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ತುಕಡಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|title=U.S. to pull out 15,000 from Iraq|publisher=BBC News|date=2005-02-04|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4235787.stm | accessdate=January 5, 2010}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯು ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ತುಂಬಾ ಶಾಂತಿಯುತ ಅವಧಿಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮುಂಚಿನ ಪ್ರತಿದಿನ 70ರ ಸರಾಸರಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ 30ರ ಸರಾಸರಿಯವರೆಗೆ ಇಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ತ್ವರಿತವಾದ ಕೊನೆಯ ಇಂಗಿತಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ತುಕಡಿಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದವು, ಮೇ ತಿಂಗಳು ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರದಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ದಯ ಹತ್ಯಾಕಂಡದ ತಿಂಗಳಾಗಿತ್ತು. ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳು, ಇರಾಕಿ ಸುನ್ನಿ ಅರಬ್‌ರು, ಸಿರಿಯನ್ನರು, ಮತ್ತು ಸೌದಿಗಳನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಟೋರ್ ಮೂಲಕ ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳ ಗುರಿಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಶಿಯಾ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಿಯಾದ ನಾಗರಿಕ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ 700ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿನಾಗರಿಕರು, ಹಾಗೆಯೇ 79 ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನಿಕರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೇನೆಗಳು ಸಿರಿಯನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ 2005ರ ಬೇಸಗೆಯು [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಗರದ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಟಾಲ್ ಅಫಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದು ಯುಫಾರೇಟ್ಸ್‌ನ ಕಣಿವೆಯ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಆ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Ricks-2006">ಥಾಮಸ್ ರಿಕ್ಸ್ (2006) ''ಫಿಯಾಸ್ಕೋ'' : 413</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15ರಂದು ಒಂದು ಹೊಸ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಊರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ಇರಾಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಸುನ್ನಿಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಕುರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶಿಯಾ ಈ ಎಲ್ಲರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Ricks-2006" /> ಬಂಡಾಯಗಾರ ಆಕ್ರಮಣಗಳು 2005ರಲ್ಲಿ 34,131 ದಾಖಲಿತ ಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 26,496 ಇತ್ತು.<ref>ಥಾಮಸ್ ರಿಕ್ಸ್ (2006) ''ಫಿಯಾಸ್ಕೋ'' : 414</ref> ==2006: ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಇರಾಕ್ ಸರ್ಕಾರ== {{See|2006 in Iraq|Civil war in Iraq|Operation Together Forward|Provincial Reconstruction Team}} [[File:Bush and al-Maliki.jpg|thumb|upright|ನೂರಿ ಅಲ್-ಮಲಿಕಿ ಜೂನ್ 2006ರಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌ರನ್ನು ಬೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.]] 2006ರ ಪ್ರಾರಂಭವು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಾತುಕತೆಗಳು, ಪಂಥಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ ಒಕ್ಕೂಟ-ವಿರೋಧಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2006ರಂದು ಇರಾಕಿನ ನಗರ ಸಮರ್ರಾದಲ್ಲಿ ಆಲ್-ಅಸ್ಕರಿ ಮಸೀದಿ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ ಪಂಥಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಒಂದು ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿನ ಆಸ್ಪೋಟನೆಯು ಆಲ್-ಕಾಯ್ದಾ ಮೂಲಕ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಾಂಬ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ಪೋಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗಳು ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಮಸೀದಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 23ರಂದು ಬುಲೆಟ್‌ಗಳ ತೂತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೃತ ದೇಹಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು, ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 165 ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳುಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಸರಾಸರಿ ನರಹತ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ದಾಟಿತು, ಅಂದರೆ 11ರಿಂದ 33 ಮರಣಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಆಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ ಮಿಲಿಟರಿಯು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒಂದು "ಅಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧದ-ತರಹದ ಸನ್ನಿವೇಶ" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title=Decrying violence in Iraq, UN envoy urges national dialogue, international support|publisher=UN News Centre|date=2006-11-25|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=20726&Cr=Iraq&Cr1=}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 6ರಂದು, 502ನೆಯ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಐದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಸೈನಿಕರು, 14-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಇರಾಕ್ ಹುಡುಗಿ ಅಬೀರ್ ಹಮ್ಜಾ ಆಲ್-ಜುನಾಬಿಯನ್ನು ಮಾನಭಂಗ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವಳನ್ನು, ಅವಳ ತಂದೆ, ಅವಳ ತಾಯಿ ಫಾಕ್ರಿಯಾ ತಾಹಾ ಮುಹಾಸೆನ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಆರು-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈಯ್ದರು. ಸೈನಿಕರು ನಂತರ ದುಷ್ಕೃತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಆ ಹುಡುಗಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1211562,00.html ಎ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಶೇಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823140457/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C1211562%2C00.html |date=2013-08-23 }} ಜುಲೈ 9, 2006</ref> ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸೈನಿಕರು ಮಾನಭಂಗ ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆಯ ಆಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಳಾದರು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಸೈನಿಕನು ಯುದ್ಧ ದುಷ್ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಂಧಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅದು ಮಹುಮುದಿಯಾಹ್ ಹತ್ಯೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/30906766/ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್ ಶಟರ್ಡ್ ಡ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಇರಾಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026095318/http://www.msnbc.msn.com/id/30906766/ |date=2012-10-26 }} msnbc.com</ref><ref>{{cite news| url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/iraqi-familys-relatives-confront-killer-20090529-bpm9.html | work=The Sydney Morning Herald | first=Brett | last=Barrouquere | title=Iraqi family's relatives confront killer | date=May 29, 2009}}</ref> ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸರ್ಕಾರವು ಮೇ 20, 2006ರಂದು ಇರಾಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಇರಾಕಿ ಪರಿವರ್ತನಾ ಸರ್ಕಾರದ ತರುವಾಯದ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುರಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ===ಇರಾಕ್‌ ಅಧ್ಯಯನ ಗುಂಪಿನ ವರದಿ ಮತ್ತು ಹುಸೇನ್‌ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ=== {{Main|Iraq Study Group|Execution of Saddam Hussein}} [[File:U.S. President George W. Bush with Lee Hamilton, left, and former Secretary of State James Baker in the Cabinet Room, Dec. 6. 2006.jpg|thumb|ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2006ರಂದು ಲೀ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ (ಎಡ) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಬೇಕರ್ (ಬಲ) ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌ರಿಗೆ ಇರಾಕ್ ಸ್ಟಡಿ ಗ್ರೂಪ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಐಎಸ್‌ಜಿಯು ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳಾದ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ (ಗಣರಾಜ್ಯ) ಮುಂಚಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬೇಕರ್ ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಯುಎಸ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ) ಲೀ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಇವರುಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇರಾಕ್ ಅಧ್ಯಯನ ಗುಂಪಿನ ವರದಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2006ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್‌ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕ್ ಅಧ್ಯಯನ ಗುಂಪು ಮುಂಚಿನ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಯುಎಸ್‌ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬೇಕರ್ ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಮನ್ ಲೀ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಇವರುಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ "ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಮೃತ್ಯುಲೋಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ" ಮತ್ತು "ಯುಎಸ್‌ ಸೇನೆಗಳು ಒಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು." ವರದಿಯ 79 ಶಿಫಾರಸುಗಳು [[ಇರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿರಿಯಾ]]ದ ಜೊತೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಇರಾಕಿ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ ಮಾಡುವ ತೀವ್ರತರವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ರಂದು, ಒಂದು ಪೆಂಟಾಗನ್ ವರದಿಯು ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ 960 ಇರಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಇವು 2005ರಲ್ಲಿ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರದಿಂದ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಕ್ರಮಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|title=Attacks in Iraq at All-Time High, Pentagon Report Says|publisher=PBS|date=2006-12-19|url=http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/iraq_12-19.html|access-date=2010-11-02|archive-date=2014-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140115162534/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/iraq_12-19.html|url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಕೂಟ (ಸಮ್ಮಿಶ್ರ) ಸೇನೆಗಳು ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದವು. ಮಿಲಿಟರಿ ಫಿರ್ಯಾದಿಗಳು ಎಂಟು ಯುಎಸ್‌ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2005, 10ರಂದು ಹಾದಿಥಾದಲ್ಲಿ 24 ಇರಾಕಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಕೊಲೆಗೈಯ್ದ ಬಗ್ಗೆ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ 10 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಉಳಿದವರು ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರು. ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಈ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ಲೋಪದ ಆಪಾದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news|title=8 Marines Charged With 24 Iraqi Slayings|publisher=FOX|date=2006-12-22|url=http://www.foxnews.com/wires/2006Dec22/0,4670,MarinesHaditha,00.html | first=Thomas | last=Watkins|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061224030716/http://www.foxnews.com/wires/2006Dec22/0,4670,MarinesHaditha,00.html|archivedate=2006-12-24}}</ref> ಸದ್ದಾಮ್ ಹುಸೇನ್‌ರು ಒಂದು ವರ್ಷದ-ದೀರ್ಘ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಮಾನವತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 2006ರಂದು ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite news|title=Saddam Hussein executed in Iraq|publisher=BBC|date=2006-12-30|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm | accessdate=January 5, 2010}}</ref> ==2007: ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯ ಕ್ಷೋಭೆ== {{See|2007 in Iraq|Iraq War troop surge of 2007|Strategic reset}} [[File:US Soldier in Iraq.jpg|thumb|upright|right|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೆಮಿಸಿಸ್ ಟ್ರೂಪ್, 3ನೇಯ ಸ್ಕ್ಯಾಡ್ರನ್, 2ನೇಯ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ ಸೈನಿಕ ಒಂದು ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಮದ್ದು ತಾಗಿ ಸ್ಪೋಟವಾದ ನಂತರ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 18, 2007, ಬಾಗ್ದಾದ್‌, ಇರಾಕ್‌. ಸಿಪಿಸಿಯಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಚಿತ್ರಲ್ಯೂಕ್ ಥೋರ್ನ್‌ಬೆರ್ರಿ]] ಜನವರಿ 10, 2007ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಬುಷ್ ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಇನ್ನು 21,500 ಸೈನಿಕರನ್ನು ರವಾನಿ ಮಾಡುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುನರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು {{Nowrap|$1.2 billion}} ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/01/20070110-7.html|title=President's Address to the Nation|date=2007-01-10|publisher=The White House}}</ref> ಜನವರಿ 23, 2007ರಲ್ಲಿ, 2007ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಬುಷ್ "ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ 20,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಾಗೂ ನೌಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 10, 2007ರಂದು, ಡೆವಿಡ್ ಪ್ಯಾಟ್ರೂಸ್‌‍ರನ್ನು ಬಹು-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಳ- ಇರಾಕ್ (ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಫ್‌-I)ನ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಜನರಲ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕೇಸಿರ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ದೊರೆತ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಯೋಜನಾ ದಳಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಾಲ್ಕು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹುದ್ದೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಹೊಸ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಟ್ರೂಸ್ ಇರಾಕಿನ ಎಲ್ಲ ದಳಗಳ ವುಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಬುಷ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ರೂಪರೇಖಿತ ಹೊಸ "ಕ್ಷೋಭೆ" ಸೇನಾವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|first=John|last=Holusha|title=Petraeus Calls Iraq Situation Dire|publisher=New York Times|date=January 23, 2007}}</ref><ref>{{cite news|first=Michael|last=Gordon|title=Bush to Name a New General to Oversee Iraq|work=The New York Times|date=January 5, 2007}}</ref> 2007 ಪ್ರತಿಭಟನೆಕಾರ ಕ್ಲೋರಿನ್‌ ಬಾಂಬುದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಮೇ 10, 2007ರಂದು, 144 ಇರಾಕಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನಕಾರರು ವಾಪಸಾತಿಗೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಆಡಳಿತದ ಮನವಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,271210,00.html ಇರಾಕ್‌ ಬಿಲ್ ಡಿಮಾಂಡ್ಸ್ ಯುಎಸ್‌ ಟ್ರೂಪ್ ವಿತ್‌ಡ್ರಾ] ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ''ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್'', ಮೇ 10, 2007</ref> ಜೂನ್ 3, 2007ರಂದು, ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ಆಜ್ಞೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಬೇಡುವ ಮುನ್ನ ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಲು ಇರಾಕಿ ಸಂಸತ್ತು 85ರಿಂದ 59 ಮತಗಳನ್ನು ಹಾಕಿತು.<ref>[http://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1180960615762&amp;pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull ಇರಾಕಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ವಾಟ್ಸ್ ಸೇ ಇನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಶನ್ ಆಫ್ ಯುಎಸ್‌-ಲೀಡ್ ಫೋರ್ಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918101451/http://www.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull&cid=1180960615762 |date=2008-09-18 }} ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ''ದ ಜೆರುಸಲೇಮ್'', ಜೂನ್ 5, 2007</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18, 2007ರಂದು ಇರಾಕಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮನ್ನಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=Bush, Maliki Break Iraqi Law to Renew U.N. Mandate for Occupation|url=http://www.alternet.org/story/71144/|publisher=[[AlterNet]]|author=Raed Jarrar|coauthors=Joshua Holland|date=2007-12-20|accessdate=2008-06-12|archive-date=2012-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324100842/http://www.alternet.org/story/71144/|url-status=dead}}</ref> [[File:Land Rover Defender 110 patrol vehicles.jpg|thumb|ಬಸ್ರಾ ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೋವರ್ ವೋಲ್ಫ್ಸ್]] ಸಂಯೋಜನಾ ದಳಗಳ ಸತತ ವಾಪಸಾತಿಯಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು. 2007ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬ್ಲೇರ್ ಸಿನ್‌ಬಾದ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನ್ಯವು ಬಸ್ರಾ ಗವರ್ನರ್ ಪ್ರಾಂತದಿಂದ ವಾಪಸಾತಿ ಪಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಇರಾಕಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/6380933.stm ''ಬ್ಲೇರ್‌ ಅನೌನ್ಸಸ್ ಇರಾಕ್‌ ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಕಟ್'' ]</ref> ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಡಾನಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೊ ರಾಸ್‌ಮುಸ್ಸೇನ್‌ರು ಕೂಡ ಇರಾಕಿನಿಂದ 441 ಡಾನಿಷ್ ಸೈನ್ಯಗಳ ವಾಪಸಾತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ಸೈನಿಕರ ತಂಡ ನಾಲ್ಕು ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರುಗಳ ಜೊತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>ಅಲ್-ಜಜೀರಾ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007, [http://english.aljazeera.net/NR/exeres/70F3CDDC-B326-45FC-9A2F-85F9E74FBF8C.htm ಬ್ಲೇರ್‌ ಅನೌನ್ಸಸ್ ಇರಾಕ್‌ ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಪುಲ್‌ಔಟ್]</ref> ===ಯೋಜಿತ ಸೈನ್ಯದ ಇಳಿಕೆ=== ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2007ರಂದು, ಪ್ಯಾಟ್ರೂಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ಮುಂದಿನ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೆ ಕಡಲಿನ ತಂಡದಿಂದ [ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ] ಆರಂಭಗೊಂಡು ಸುಮಾರು 30,000 ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯ ದಳಗಳು ವಾಪಸಾತಿ ಮಾಡುವ ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ."<ref>ಪ್ಲಾಹರ್ಟಿ, ಎ. (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2007) [http://www.comcast.net/news/index.jsp?cat=GENERAL&amp;fn=/2007/09/10/759884.html "ಪೆಟ್ರೇಯಸ್ ಟಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರೂಪ್ ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್,"] ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್''</ref> ಸೆಂಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, ಬುಷ್ ಇರಾಕಿನಿಂದ ದಳಗಳ ಒಂದು ಸೀಮಿತ ವಾಪಸಾತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Bush pledges Iraq troop reduction|publisher=BBC News|date=2007-09-14|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6993721.stm|accessdate=2007-09-14}}</ref> 5,700 ಸಿಬ್ಬಂದಿ 2007ರ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ವರೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಜುಲೈ 2008ರವರೆಗೆ ಇನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ಬುಷ್ ಹೇಳಿದ್ದರು. 2007ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಮುಂಚೆಯೆ ಈ ಯೋಜನೆ ಸೈನ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವಂತಿತ್ತು. ===ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು=== [[File:US_Army_soldiers_in_a_firefight_near_Al_Doura,_Baghdad.jpg|thumb|right|ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 2007ರಂದು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಅಲ್ ದೌರಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಂಗೆಕೋರರ ಜೊತೆಗೆ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸುತ್ತುವರೆದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನಿಕರು.]] ಮಾರ್ಚ 2008ರವರೆಗೆ, ಪೆಂಟಗನ್ ವರದಿಯ ಅನುಸಾರ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ 40-80%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/06/23/iraq.security/|title=Pentagon: Violence down in Iraq since 'surge'|publisher=CNN|date=2008-06-23}}</ref> ಆ ನಿರ್ಧರಿಸುವಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿಗಳು<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6983841.stm ಯುಎಸ್ ಸರ್ಜ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫೆಲ್ಡ್ – ಇರಾಕಿ ಪೋಲ್] ಬಿಬಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2007</ref><ref>[http://abcnews.go.com/US/story?id=3571504 ಫ್ಯೂ ಸೀ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಗೇನ್ಸ್] ಎಬಿಸಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2007</ref> ಪ್ರೆಶ್ನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಒಬ್ಬ ಇರಾಕಿ ಮಿಲಿಟರಿ ವಕ್ತಾರರ ಹೇಳಿಕೆಯ ಅನುಸಾರ ಸೈನ್ಯ ಕ್ಷೋಭೆ ಯೋಜನೆಯ ಆರಂಭದ ಸಮಯದಿಂದ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೌರರ ಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ 1,440ರಿಂದ 265ಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇರಾಕಿ ಒಳಪ್ರದೇಶ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಆರಂಭದ ದಿನನಿತ್ಯ ವರದಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದೇ 28-ದಿವಸಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' 450ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಾಕಿ ಪೌರರ ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ನೀಡಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಎನ್‌ವೈಟಿ'' ಯಿಂದ ತಾಳೆನೋಡಿದ ದಿನನಿತ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಒಟ್ಟು ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ 50% ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು, ಇರಾಕಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಹಾಗೂ ಶವಾಗಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇವು ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070315/NEWS/703150441/1052%7Ctitle=www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070315/NEWS/703150441/1052 "ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಡಿಕ್ರೀಸ್ ಡಿಬೆಟೇಬಲ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415195425/http://www.telegram.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070315%2FNEWS%2F703150441%2F1052%7Ctitle%3Dwww.telegram.com%2Fapps%2Fpbcs.dll%2Farticle%3FAID%3D%2F20070315%2FNEWS%2F703150441%2F1052 |date=2016-04-15 }}. ಡೇಮಿಯನ್ ಕೇವ್‌ರಿಂದ—ದ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್''. ಮಾರ್ಚ್ 15, 2007 ''ವರ್ಸ್‌ಸ್ಟರ್ ಟೆಲೆಗ್ರಾಮ್ &amp; ಗೆಜೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್.''</ref> ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕದನದ ಸಾವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿನ "ಕ್ಷೋಭೆ"ಯ ಮೊದಲ ಏಳು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸುಮಾರು 3.14ಕ್ಕೆ ದ್ವಿಗುಣವಾಯಿತು. ಇರಾಕ್‌ನ ಉಳಿದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/04/09/world/middleeast/09surge.html|title=Patterns of War Shift in Iraq Amid U.S. Buildup | work=The New York Times | first1=Alissa J. | last1=Rubin | first2=Edward | last2=Wong | date=April 9, 2007 | accessdate=March 30, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icasualties.org/oif/SumDetails.aspx?hndRef=6|title=icasualties.org|access-date=2010-11-02|archive-date=2008-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410070057/http://icasualties.org/oif/%28rb1qkx45ui3kpa55ngs5pj33%29/SumDetails.aspx?hndRef=6|url-status=dead}}</ref> [[File:Houseraidiraqaug2007.jpg|thumb|right|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕರು ಅಮೆರಿಯಾಹ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಅಂಗಳ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಇರಾಕಿ ಮಹಿಳೆ, ಇರಾಕ್‌.ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯುಧ‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಲು ಪ್ರತಿ-ದಂಗೆ ತಂತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ]] ಆಗಸ್ಟ್ 14, 2007ರಂದು, ಇಡೀ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೇ ಭಯಂಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ದಾಳಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಕತಾನಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಬಾಂಬುಗಳ ಸರಣಿಯ ದಾಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೌರರ ಹತ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಆಸ್ಫೋಟಗಳಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಗಡಿಗಳು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡವು. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅಲ್-ಕೈದಾಗೆ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಾಳಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅಲ್ಲದ ಯಾಜಿದಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ದುವಾ ಖಲೀಲ್ ಅಸ್ವದ್ ಎಂಬ ಹದಿಹರಯದ ಹುಡುಗಿ ಒಬ್ಬ ಸುನ್ನಿ ಅರಬ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವಳನ್ನು ಯಜಿದಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಕಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಪಂಗಡದ ನಡುವೆ ತೀವೃ ವೈಷಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನ್ನು ಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಗೆ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,,2149392,00.html "ಸರ್ಚ್ ಗೋಸ್ ಆನ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಇರಾಕ್‌ ಡೆತ್ ಟೋಲ್ ಟಾಪ್ 250"] ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಅಗಸ್ಟ್ 15</ref><ref>{{cite web |last=Auer |first=Doug |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22257645-663,00.html |title="Iraq toll could hit 500" |publisher=News.com.au |date=2007-08-17 |accessdate=2010-10-23 |archiveurl=https://archive.today/20120904140324/http://www.heraldsun.com.au/news/victoria/bomb-toll-rises-to-400/story-e6frf7mf-1111114201857 |archivedate=2012-09-04 |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,,2151361,00.html "ದೇ ವೋಂಟ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಅನ್‌ಟಿಲ್ ವಿ ಆರ್ ಆಲ್ ವೈಪ್ಡ್ ಔಟ್"] ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಆಗಸ್ಟ್‌ 18, 2007</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html?_r=2&amp;hp&amp;oref=login&amp;oref=slogin "ಟೋಲ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್ ಈಸ್ ರೇಸ್ಡ್ ಟು ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ 500"]</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 13, 2007ರಂದು ಅಬ್ದುಲ್ ಸತ್ತಾರ್ ಅಬು ರಿಷಾ ಎಂಬುವಾತ ರಮೇದಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ.<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6993211.stm|title=Iraqi insurgents kill key U.S. ally|publisher=BBC News|date=2007-09-13|accessdate=2007-09-14}}</ref> ಆತ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದ, ಏಕೆಂದರೆ ಆತ ಅಲ್-ಕೈದಾವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಸುನ್ನಿ ಪಂಗಡಗಳ "ಅನ್‌ಬರ್ ಅವೇಕನಿಂಗ್" ಎಂಬ ಸಂಘದ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ. ಈ ದಾಳಿಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ಅಲ್-ಕೈದಾ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|last=Compton|first=Ann|coauthors=Terry McCarthy and Martha Raddatz|title=Top Sunni Sheik Killed in IED Attack|publisher=ABC News|date=2007-09-13|url=http://abcnews.go.com/Politics/story?id=3596631}}</ref> ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರು ಅಬು ರಿಷಾನನ್ನು "ಬುಷ್‌ರ ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ‌" ಎಂದು ಮತ್ತು ಆ ಗುರುವಾರದ ದಾಳಿಯು "ಒಂದು ವೀರತನದ ದಾಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿದ್ಧತೆ ಬೇಕಾಯಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/14/AR2007091402539.html|title=Mourners Vow Revenge at Sheik's Funeral - washingtonpost.com|publisher=Washingtonpost.com|date=September 14, 2007|accessdate=2008-09-10 | first=David | last=Rising}}</ref> [[File:OIF fatalities by month.png|thumb|right|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ತೋರಿಸುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರ,ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ ತಿಂಗಳುಗಾಳು ಸೈನಿಕ ದಾಳಿ ಆದ ನಂತರದ ಗಲಭೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವು ನೋವು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಮೇ 2007ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraq_casualties.htm ಯುಎಸ್ ಕ್ಯಾಶುಲ್ಟೀಸ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌] GlobalSecurity.org</ref> ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣವೂ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.<ref>[http://ap.google.com/article/ALeqM5gkx-3oYeFwuWKCusr2jrojs98w8wD8TIU33G0 ಯುಎಸ್‌ ಜೆನರಲ್ ಇರಾಕ್‌ ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಡೌನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219200417/http://ap.google.com/article/ALeqM5gkx-3oYeFwuWKCusr2jrojs98w8wD8TIU33G0 |date=2007-12-19 }} ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 2007</ref> ಇವು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಧನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕ್ಷೋಬೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಎಂದು ಅನೇಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/tim_hames/article3059926.ece ಇರಾಕ್‌ – ದ ಬೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದ ಈಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919191355/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/tim_hames/article3059926.ece |date=2011-09-19 }} ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 2007</ref> ಆದರೆ, ಪೆಂಟಗಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಅಕೌಂಟೆಬಿಲಿಟಿ ಆಫೀಸ್(GAO) ನಂತಹ ಇತರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇರಾಕಿನ ನಾಗರೀಕರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು ಫೆಬ್ರುವರಿಯಿಂದ ''ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ'' ಮುಂದುವರೆದವು. ಅದಲ್ಲದೇ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲ ದೋರಣೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಹಾ ಜಿಎಒ ಹೇಳಿತು. ಆದರೆ, ಈ ವರದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಹೋದ ವರದಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ನಾಗರೀಕರ ಸಾವಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸೆಯೂ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. 2007 ರ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೇನೆಯ ದಾಳಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/23386.html|title=McClatchy Washington Bureau &#124; 12/18/2007 &#124; Despite drop in violence, Pentagon finds little long-term progress in Iraq|publisher=Mcclatchydc.com|author=Nancy A. Youssef|5=McClatchy Newspapers|date=|accessdate=2008-09-10|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917225934/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/23386.html|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿದ್ದುದು ಇರಾಕಿನ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ವರದಿಗಳು ಅಲ್ಲಗಳೆದವು. [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]] ನಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನವು 2007–08 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಬಾಗ್ದಾದ್‌‌ಗಾಗಿ ಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಸುನ್ನಿಗಳ ನಡುವೆ 2006–07 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಿಯಾ ಪಂಗಡದವರು ಗೆದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ರಾಜಧಾನಿಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಮೂರು ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದವು; ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸುನ್ನಿಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಗೈಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಸುನ್ನಿ ಸಮುದಾಯದ ಹೋರಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ದ ಇಂಡೆಪೆಂಡೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಸುನ್ನಿಗಳು ಬಹುವಾಗಿ ಸೋತು ಹೋಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಯಾ ಆಡಳಿತದ ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಯಾ ನಾಗರೀಕ ಸೈನ್ಯವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>ದಿ ಇಂಡಪೆಂಡೆಂಟ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2008, "ಇರಾಕ್‌: ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಈಸ್ ಡೌನ್ – ಬಟ್ ನಾಟ್ ಬಿಕಾಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್ 'ಸರ್ಜ್': ಇಫ್ ಪೀವರ್ ಯುಎಸ್‌ಟ್ರೂಪ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇರಾಕಿಸ್ ಆರ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಕಿಲ್ಡ್, ಇಟ್ ಈಸ್ ಓನ್ಲಿ ಬಿಕಾಸ್ ದ ಶಿಯಾ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇರಾನ್ ನೌ ಡಾಮಿನೇಟ್", http://www.commondreams.org/headlಇನ್e/2008/09/15{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಶಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಸುನ್ನಿಗಳ ನಾಗರೀಕ ಸೈನಿಕರು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯಾವುದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದರೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಹೋಯಿತು.<ref name="guardian2007">{{cite web|author=Peter Beaumont|url=https://www.theguardian.com/world/2007/mar/04/usa.iraq |title=Sects slice up Iraq as U.S. troops 'surge' misfires |publisher=Guardian |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref name="independent1" /><ref name="ahram2006">{{cite web |url=http://weekly.ahram.org.eg/2006/784/sc4.htm |title="There is ethnic cleansing" |publisher=Weekly.ahram.org.eg |date=2006-03-08 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2010-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101012224431/http://weekly.ahram.org.eg/2006/784/sc4.htm |url-status=dead }}</ref> ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಸಾರದ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಣ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಅದು ಈ ಅಂದಾಜನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಜನಾಂಗೀಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ದಾಳಿ ತಾರಕಕ್ಕೇರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸೆಗಳು ಸಹಾ ತಾರಕಕ್ಕೇರಿದವು. ಜಾನ್ ಅಗ್ನಿವ್ ಎಂಬ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸೆಯ ಕುರಿತ ಪರಿಣತ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ:"''ಈ ದಾಳಿಯು ನಿಜವಾಗಿ ಕುದುರೆ ಓಡಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಲಾಯಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಿದಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.'' "<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2008/09/080919074830.htm ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಇಮೇಜರಿ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಡೌಟ್ ಆನ್ ಸರ್ಜ್‌ಸ್ ಸಕ್ಸಸ್ ಇನ್ ಬಾಗ್ದಾದ್ ‌] ಸೈನ್ಸ್‌ಡೇಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22, 2008</ref><ref name="reuters1">[http://www.reuters.com/article/scienceNews/idUSN1953066020080919 ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಇಮೇಜಸ್ ಶೋ ಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕ್ಲೀನ್-ಔಟ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌], ರೈಟರ್ಸ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 19, 2008</ref> ತನಿಖಾ ವರದಿಗಾರ ಬಾಬ್ ವುಡ್‌ವರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ "ದಾಳಿ" 2007–2008 ರ ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಾಗಿ, ಆ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತದಳದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ರಹಸ್ಯ ತಂತ್ರಗಳಾದ ಹಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ಅವರನ್ನೇ ಗುರಿಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref>ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5, 2008, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7600077.stm "ಯುಎಸ್‌ '][http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7600077.stm ಸ್ಪೈಯಿಂಗ್ ಆನ್ ಇರಾಕಿ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್"] ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ''ದ ವಾರ್ ವಿದಿನ್: ಎ ಸಿಕ್ರೇಟ್ ವೈಟ್ ಹೌಸ್, 2006–2008'' ಬಾಬ್ ವುಡ್‌ವರ್ಡ್‍ರಿಂದ</ref> ಬಸ್ರಾ ಬಳಿಯ ಶಿಯಾ ಜನಾಂಗ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯವು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾದ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಬಸ್ರಾ ಒಂಬತ್ತನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ===ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು=== [[File:Congbench.PNG|thumb|right|ಆಫಿಶಿಯಲ್ ಇರಾಕ್-ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 2007.|link=Special:FilePath/Congbench.PNG]] ಇರಾಕ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ವಿದೇಶೀ ಸೇನಾಬಲವನ್ನು ಇರಾಕಿಗೆ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಯು.ಎನ್. ಮ್ಯಾಂಡೇಟ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯು 2008ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಇರಾಕ್ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶಾಸನ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಧಾಯಕ ಮನವಿಗೆ 275 ಜನ ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ 144 ಜನ ಶಾಸಕರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಇವರು ವಿದೇಶೀ ಸೈನಿಕದಳವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಸೈನಿಕಬಲದ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಧಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಯುಎಸ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಯುಎನ್ ಭದ್ರತಾ ಸಮಿತಿ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಸೈನಿಕಪಡೆಯನ್ನು "ಇರಾಕ್ ಸರಕಾರವು ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ" ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದಿತ್ತು."<ref>ಅಬ್ದುಲ್-ಜಹ್ರಾ, ಕ್ಯೂ. (ಮೇ 10, 2007) [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/10/AR2007051000387.html "ಇರಾಕಿ ಬಿಲ್ ಆನ್ ಟ್ರೂಪ್ ಪುಲ್‌ಔಟ್ ಡಿಸ್ಕಸ್ಡ್"] ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ಮೇ 10, 2007ರಂದು ಪಡೆದದ್ದು</ref> ಇರಾಕಿನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸಭಾಪತಿಯು ಬಹುಪಾಲು ಶಾಸಕರ<ref>ಜರರ್, ಆರ್. ಮತ್ತು ಹೋಲ್ಯಾಂಡ್, ಜೆ. (ಮೇ 9, 2007) [http://www.alternet.org/waroniraq/51624/ "ಮೆಜಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇರಾಕಿ ಲಾಮೇಕರ್ಸ್ ನೌ ರಿಜೆಕ್ಟ್ ಒಕ್ಯುಪೇಶನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513073953/http://www.alternet.org/waroniraq/51624/ |date=2009-05-13 }} ''AlterNet.org'' ಮೇ 10, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು</ref> ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 59% ಜನ ಶಾಸಕರು ತಮ್ಮ ಮತಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿಗಧಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು.<ref>ಸಾದ್, ಎಲ್. (ಮೇ 9, 2007) [http://www.galluppoll.com/content/?ci=27532 "ಅಮೇರಿಕನ್ಸ್ ಫೆವರ್ ಇರಾಕ್‌ ಟೈಮ್‌ಟೇಬಲ್, ಡೋಂಟ್ ಫೊರ್ಸಿ ಇನ್‌ಕ್ರೀಸ್ಡ್ ಟೆರರಿಜಂ"] ''ಯುಎಸ್ಎ ಟುಡೆ/ ಗ್ಯಾಲಪ್ ಟೋಲ್'' ಮೇ 10, 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು.</ref> 2007ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ "ನಾಗರಿಕ ಸೈನಿಕಪಡೆ"ಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಇರಾಕಿನ ಸನ್ನಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವು ಒಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ರಕ್ಷಕ ಸೈನಿಕಪಡೆಯು ತಮ್ಮ ನೆರೆಯ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=US uses Sunnis to patrol streets|publisher=New York Times|date=2007-08-20|url=http://www.theage.com.au/news/world/us-uses-sunnis-to-patrol-streets/2007/08/19/1187462082102.html | location=Melbourne}}</ref> ===ಇರಾನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಘರ್ಷಣೆ=== {{See|United States-Iran relations|Karbala provincial headquarters raid}} 2007ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ‌ದವರು ತಮ್ಮ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳವನ್ನು [ದೇವಾಲಯವನ್ನು] ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಕುರ್ದಿಸ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಪರ್ಟಿ ಫಾರ್ ಫ್ರೀ ಲೈಫ್ ಇನ್ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ್‌[ಪೆಜಕ್] ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದುದರಿಂದ [[ಇರಾನ್]] ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ್‌ ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಘರ್ಷಣೆಯು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಗಸ್ಟ್ 16ರಿಂದ ಇರಾನಿನ ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪೆಜಕ್ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 23ರಂದು ಅನೇಕ ಕುರ್ದಿಸ್ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕರ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ, ಆಪಾದಿತ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಇರಾನಿನ ಸೈನಿಕ ತುಕಡಿಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತೂ ತೀವ್ರಗೊಂಡವು.<ref>{{cite news|last=Collins|first=Chris|coauthors=Yaseen Taha|title=Iranians attack Kurdish rebels in Iraq|publisher=McClatchy Washington Bureau|date=2007-08-23|url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19172.html|access-date=2010-11-02|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703071530/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19172.html|url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಬಲವನ್ನು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಂಡಿರುವ ಇರಾನಿನ ಕುಡ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶಯಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಬುಷ್‌ರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಯಕರು "ಇರಾಕಿನ ಬಂಡಾಯಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಿಗೆ ಇಎಫ್‌ಪಿ ಸಾಧನಗಳ ಸಹಿತ ಇತರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಇರಾನ್ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರೂ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಈ ಆರೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೊದಗಿಸಲು ಇವರು ವಿಫಲರಾದರು. 2007ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುಷ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಂಡನೆಗಳು ಇರಾನಿನ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 2007ರ ನವಂಬರ್ 21ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳ ತರಬೇತುದಾರನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಿಫ್ಟೆನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡುಬಿಕ್ ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಆಯುಧಗಳು, ಸ್ಪೋಟಕಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಉಗ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಇರಾನ್ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ "ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಇಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇರಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರ" ದ ಬಗ್ಗೆ ಇರಾನ್‌ನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gyE_23JcWcBZt06lpBqxSXqpkOXg|title=US general says Iran helping stop Iraq bloodshed|publisher=Agence France Presse|date=2007-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609092458/http://afp.google.com/article/ALeqM5gyE_23JcWcBZt06lpBqxSXqpkOXg|archivedate=2007-06-09}}</ref> ===ಟರ್ಕಿಯೊಂದಿಗಿನ ಘರ್ಷಣೆ=== {{See|2008 Turkish incursion into northern Iraq}} ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಿಕೆಕೆ ಉಗ್ರವಾದಿಗಳಿಂದ ನಡೆದ ಗಡಿ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು ಮುಂದುವರೆದು ಇದು ಟರ್ಕಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ [[ನ್ಯಾಟೋ]]ದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದ ಟರ್ಕಿ, ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ದುರ್ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದುವು. ಪಿಕೆಕೆ ನಾಯಕನೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆತನು "ಟರ್ಕಿ ತಮ್ಮಲ್ಲುಂಟಾದ ಘರ್ಷಣೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಈ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಸುಭದ್ರತೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು..<ref>{{cite web|author=|url=https://www.youtube.com/watch?v=BkIYSSu21GM&feature=fvst |title=Heart of the PKK - Iraq |publisher=YouTube |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2007 ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಉಗ್ರವಾದಿಗಳ "ಹಾಟ್ ಪರ್ಸ್ಯೂಟ್" ನಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮೂಲಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಇರಾಕಿನ ಕುರ್ದಿಸ್ ಭಾಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮೌಂಟ್ ಕುಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಳವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪಿಕೆಕೆ ಮೂಲವನ್ನೇ ಆಕ್ರಮಣಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಟರ್ಕಿ ಸೈನ್ಯವು ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB119203192366554757.html?mod=googlenews_wsj, ಲಿಂಕ್ ಇನ್ಯಾಕ್ಟೀವ್]{{Dead link|date=September 2010}}</ref><ref>{{cite news|last=Robertson|first=Nic|coauthors=Ingrid Formanek and Talia Kayali|title=Attacks cross Iraq-Turkey border|publisher=CNN|date=2007-10-14|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/10/14/iraq.turkey/|access-date=2010-11-02|archive-date=2017-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203172513/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/10/14/iraq.turkey/|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕ್ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಕೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಟರ್ಕಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Meixler|first=Louis|title=Turkey May Attack Kurds Using Airstrikes, Troops|publisher=Bloomberg|date=2007-10-23|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aa16LVehMeiU&refer=home}}</ref> ನವಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಮಾನಗಳು ಇರಾಕಿನ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದುವು. ಟರ್ಕಿಯ ಈ ಆಕ್ರಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಬುಗಿಲೆದ್ದಾಗ ನಡೆದ ವಿಮಾನದಳದ ಆಕ್ರಮಣವು ಮೊದಲನೆಯದು.<ref>{{cite news|last=Barazanji|first=Yahya|title=Turkish Helicopters Strike Inside Iraq|publisher=Huffington Post|date=2007-11-13|url=http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20071113/iraq-turkey-kurds/}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಸರಣಿ ಆಕ್ರಮಣವು ಕ್ವಾಂಡಿಲ್, ಝಾಪ್, ಅವಶಿನ್ ಮತ್ತು ಹಾಕುರ್ಕ್ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಕೆಕೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50 ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು ಈ ಅಕಮಣದಿಂದ ಓರ್ವ ನಾಗರಿಕ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಕುರ್ದಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವರದಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|last=Tavernise|first=Sabrina|title=Turkey Bombs Kurdish Militant Targets in Iraq|publisher=New York Times|date=2007-12-16|url=https://www.nytimes.com/2007/12/16/world/middleeast/16cnd-turkey.html?_r=1&hp&oref=slogin}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಯುಎಸ್‌ ಮಿಲಿಟರಿಯಿಂದ ಇರಾಕಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಟರ್ಕಿ ಅಧಿಕಾರೀ ವರ್ಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|last=Cloud|first=David S.|coauthors=Eric Schmitt|title=U.S. Weapons, Given to Iraqis, Move to Turkey|publisher=New York Times|date=2007-08-30|url=https://www.nytimes.com/2007/08/30/washington/30contract.html}}</ref> ===ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾಗ್ವಾದ=== {{Main|Blackwater Baghdad shootings}} 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಇರಾಕ್ ಸರಕಾರವು ಯುಎಸ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ವಾಟರ್ ಯುಎಸ್ಎಯು ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಮೋಟಾರ್‌ಕ್ಯಾಡ್ ಸಮೀಪ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಅನಾಹುತದೊಡನೆ ಉಂಟಾದ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಪೋಟ ನಡೆಸಿ ಓರ್ವ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಗುವನ್ನೂ ಕೂಡಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಜನ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಕೊಂದುದರಲ್ಲಿ ಶಾಮೀಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪರವಾನಿಗೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Glanz|first=James|coauthors=Sabrina Tavernise|title=Blackwater Shooting Scene Was Chaotic|publisher=New York Times|date=2007-09-28|url=https://www.nytimes.com/2007/09/28/world/middleeast/28blackwater.html?em&ex=1191124800&en=4f97093bf0477829&ei=5087%0A}}</ref> ಅಪಾದಿತ ಕೈಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಯು ಮುಂದುವರೆದು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ತನಿಖೆಗೊಳಪಡುತ್ತಿವೆ. 1,000 ಜನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ತಂಡ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಲಾಕ್ ವಾಟರ್ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಇರಾಕಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಗುಂಪು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Mroue|first=Bassem|title=Blackwater License Being Revoked in Iraq|publisher=The Guardian (London)|date=2007-09-17|url=http://saywhen.wordpress.com/2007/09/17/blackwater-license-being-revoked-in-iraq/}}</ref> ==2008: ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು== {{See|2008 in Iraq}} [[File:080216 3-14 graduation.jpg|thumb|right|3ನೇ ಸೇನಾತುಕಡಿ ಸೈನಿಕರು, 14ನೇಯ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗವು ಮೂಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.]] [[File:Iraqi T-72 on parade.jpg|thumb|right|2ನೇ ಇರಾಕಿ ಬ್ರಿಗೇಡ್ಸ್ ಇರಾಕಿ T-72 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಕ್ಯಾಂಪ್ ತಾಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತವೆ.]] ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು 2008ರ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಂಡು ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 2008 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ನೀಡಿರುವ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಗಲಭೆ ಆರಂಭವಾಗುವುವ ಮೊದಲಿಗಿಂತ "ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಹಿಂಸೆ"ಯ ಪ್ರಮಾಣವು 80%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಯದ್ಧ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಗಳ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 904, ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 314 ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="DecDefLink">{{cite web |url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539 |title="U.S. Deaths in Iraq Decrease in 2008" |publisher=Defenselink.mil |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130124038/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539 |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಪ್ರಕಾರ 2007 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ 3,500 ಜನರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ 2008 ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ 490 ಜನರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು, ಆದರೆ 2008ರ ಮಧ್ಯದ ನಂತರ ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾರವು ಸುಮಾರು 200ರಿಂದ 300 ಜನ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದರು, 2007ರ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ 1,600 ಜನ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 2008ರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಜನರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದರು, 2007ರ ಬೇಸಿಗೆಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ 200ರಿಂದ 300 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref>[http://www.brookings.edu/saban/~/media/Files/Centers/Saban/Iraq%20Index/index20081120.pdf "''ಇರಾಕ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್: ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವೇರಿಯೇಬಲ್ಸ್ ಆಫ್ ರೀಕನ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಇನ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಸದ್ದಾಂ ಇರಾಕ್‌'' "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620051703/http://www.brookings.edu/saban/~/media/Files/Centers/Saban/Iraq%20Index/index20081120.pdf |date=2009-06-20 }}, ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ ಇನ್ಸ‌ಟಿಟ್ಯೂಶನ್</ref> ಈ ನಡುವೆ ಇರಾಕಿ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳು ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಶಿಯಾ ಸೈನಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ನಿರಂತರ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನ್ಯೂರಿ-ಅಲ್-ಮಲಿಕಿ ಇದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದನು. ಇದು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಸ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮೆಹ್ದಿ ಆರ್ಮಿ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ದೇಶದ ಶಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಕಡೆ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಸದ್ರ್ ನಗರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ‌, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಸ್ರಾದ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ನಗರವು "ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ" ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೇಂಡಿನ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮೆಂಚೆಸ್ಟರ್]]‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>[http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=4304 "ಡಾಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿತ್ ಮೇಜರ್. ಜನರಲ್. ಸಲ್ಮಾನ್ ಫ್ರಾಮ್ ಇರಾಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130124033/http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=4304 |date=2009-11-30 }}, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ವರದಿಯ ನಕಲು ಪ್ರತಿ</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ದೇಶದದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಪೋಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಇದು ಇರಾಕಿನ ಬದಲಾದ ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯವು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite news|title=U.S. credits Iran for drop in Iraq roadside bombs|publisher=The Guardian|date=2008-12-12|url=https://www.theguardian.com/world/2008/dec/12/iran-iraq | location=London | first=Mark | last=Tran | accessdate=May 5, 2010}}</ref> ಜಾಗೃತಿ ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಯುಎಸ್ ಮಿಲಿಟರಿಯಿಂದ ಇರಾಕ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ಗೆ ಮರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಸನ್ನಿ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news|title=Awakening fears for Iraq's future|publisher=BBC|date=2008-10-01|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7645647.stm | first=Hugh | last=Sykes}}</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್-ಕೈದಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಕೋಟೆಯಾದ ಮಸೂಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರಮಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ ಮಸೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಈ ಆಕ್ರಮಣವು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{cite news|title=Iraq: Al-Qaida intensifies its stranglehold in the world's most dangerous city|publisher=The Guardian|date=2008-09-15|url=https://www.theguardian.com/world/2008/sep/15/iraq.alqaida | location=London | first=Jonathan | last=Steele | accessdate=May 5, 2010}}</ref><ref>[http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs "ಆಪರೇಶನ್ ಮದರ್ ಆಫ್ ಟು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401092645/http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs |date=2010-04-01 }}, ಯುದ್ಧ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ</ref> [[File:Kurdish_lands_(3D).gif|thumb|ಉತ್ತರ ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಟರ್ಕಿಯ 3D ಮ್ಯಾಪ್]]ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 21ರಂದು ಟರ್ಕಿಯು ಉತ್ತರ ಇರಾಕಿನ ಕ್ವಾಂಡೀಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪಿಕೆಕೆ<ref>{{cite web|url=http://www.statewatch.org/terrorlists/docs/EUterrorlist-May-06.pdf |title=EU terror list |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20050324113844/http://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm ಯುಎಸ್‌ಟೆರರ್ ಲಿಸ್ಟ್]{{Dead link|date=September 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=NATO chief declares PKK terrorist group|publisher=Xinhua|date=2005-12-20|url=http://english.people.com.cn/200512/20/eng20051220_229424.html}}</ref> ನಡುವೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯು ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳ ಧೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000 ಟರ್ಕಿ ಪಡೆಗಳು ಉತ್ತರ ಇರಾಕಿನೊಳಗೆ 25ಕಿಮೀ ಮುಂದುವರೆದರು. 1995ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ಟರ್ಕಿಯವರು ನಡೆಸಿದ ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊದಲ ನೆಲ ದಾಳಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Bentley|first=Mark|title=Turkish Army Begins Ground Assault on PKK in Iraq|publisher=Bloomberg|date=2008-02-22|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aAwz3G7kM9rE&refer=home}}</ref><ref>{{cite news|title=Gov't gives no timetable for return|publisher=Turkish Daily News|date=2008-02-26|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=97414|access-date=2010-11-02|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116042340/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=97414|url-status=dead}}</ref> ದಾಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೂಡಲೇ ಇರಾಕಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಟರ್ಕಿಯ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಟರ್ಕಿಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹ ಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Kamber|first=Michael|title=Iraq Cabinet Demands Turks Leave Kurdish Area in North|publisher=New York Times|date=2008-02-27|url=https://www.nytimes.com/2008/02/27/world/middleeast/27iraq.html?bl&ex=1204261200&en=0667d0ff53b714a8&ei=5087%0A}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 29ರಂದು ಟರ್ಕಿಯ ಪಡೆಗಳು ವಾಪಸಾದವು.<ref>{{cite news|last=Torchia|first=Christopher|title=Turkish Troops Withdraw from Iraq|agency=Associated Press|date=2008-02-29|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5hHDG79AIius7McB6xz3lTQFLIdhQD8V479B00}}{{Dead link|date=September 2010}}</ref> ಕರ್ದ್ ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಿರ್ಕುಕ್ ನಗರದ ಭವಿಷ್ಯವು ಇರಾಕಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗ ಯುಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಹಳ ಜಾಗೃತರಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಶಾವಾದದಿಂದಲೇ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅವರು 2008ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆದ ಸಂಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಿಂದ ನಡೆದ "ಯು. ಎಸ್‌-ಇರಾಕ್‌ ಸೈನಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಒಪ್ಪಂದ" ದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ "ಪರಿವರ್ತನೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="DecDefLink" /> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ದಾಳಿಯ ನಾಯಕ, ಯುಎಸ್‌ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ ರೈಮಂಡ್ ಟಿ ಒಡಿರ್ನೋ "ಸೈನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು (ಟ್ರಾನ್ಶಿಶನ್ಸ್) ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಮಯ" ಗುರುತಿಸಿದನು.<ref name="DecDefLink" /> ===ಶಿಯಾ ನಾಗರಿಕ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿ:=== {{See|Iraq Spring Fighting of 2008|Siege of Sadr City|Battle of Basra (2008)}} [[File:IA-Sadr-City-04242008.jpg|thumb|left|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಸದರ್ ನಗರದ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆಕೋರರ ಜೊತೆಗಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ‌ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು 42ನೇಯ ಸೇನಾತುಕಡಿಯ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯ ಸೈನಿಕ, 11ನೆಯ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗವು ಸುತ್ತುವರೆದು ಗುರಿಹಿಡಿದರು, ಎಪ್ರಿಲ್‌ 17, 2008]] ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಗೆ, ಬಂಡುಕೋರರ ವಶದಿಂದ ಬಸ್ರಾ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳ ವಾಯುದಳದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ "ಸೈನಿಕ ದಾಳಿ" ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳ ಭೂಸೈನ್ಯದ ನೆರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹ್ದಿ ಸೈನ್ಯವು ಈ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Dagher|first=Sam|title=Across Iraq, battles erupt with Mahdi Army|publisher=Christian Science Monitor|date=2008-03-26|page=2|url=http://www.csmonitor.com/2008/0326/p01s13-woiq.html?page=2}}</ref><ref name="driveinbasra">{{cite news|author=Stephen Farrell and Ahmar Karim|title=Drive in Basra by Iraqi Army Makes Gains|publisher=The New York Times|date=2008-05-12|url=https://www.nytimes.com/2008/05/12/world/middleeast/12basra.html?ref=middleeast|accessdate=2008-05-12}}</ref> ಹೋರಾಟವು ಸದರ್ ಪಟ್ಟಣ, ಅಲ್ ಕುಟ್, ಅಲ್ ಹಿಲಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಇರಾಕ್‌‌ನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಹೋರಾಟವು ಬಸ್ರಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಂಡುಕೋರರಿಂದ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕ ಆಕ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತ ಸಾಗಿತು, ತೀವ್ರವಾದ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ ಸದ್ರಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2008ರಂದು ಇರಾಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಗಾರ್ಡ್ ಕಾಪ್ಸ್‌ನ ಕ್ವಾಡ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಕ್ವಾಸೀಮ್ ಸುಲೈಮಾನಿ ಮತ್ತು ಇರಾನಿನ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿ ಅಲ್-ಸದರ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|last=Fadel|first=Leila|title=After Iranian mediation, firebrand Iraqi cleric orders halt to attacks|publisher=McClatchy Newspapers|date=2008-03-30|url=https://news.yahoo.com/s/mcclatchy/20080331/wl_mcclatchy/2895005_1|access-date=2021-08-09|archive-date=2020-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526235759/https://news.yahoo.com/s/mcclatchy/20080331/wl_mcclatchy/2895005_1|url-status=dead}}</ref> ಬಂಡುಕೋರರು ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ತ್ಯಾಗಮಾಡಿದರು. ಮೇ 12, 2008ರಿಂದ "ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಬಸ್ರಾದ ಜನರು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. "ಮಹಿಳೆಯರು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು,ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ಬಂದವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಸ್ಲಾಂ ಬಂಡುಕೋರರ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್‌ ಹಾಕುವವರು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವರ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು", ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಅರಾಜಕತೆ ಪುನರಾರಂಭಾಗಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಒಬ್ಬ ನಿವಾಸಿಯು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ "ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನ ಮಾತ್ರ".<ref name="driveinbasra" /> ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದಿದ್ದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು 114, ಆದರೆ ಎಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿ 250ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು, ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಾಳಿ ನಡೆದವು. ===ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು/ಘೋಷಣೆಗಳು=== [[File:General David Petraeus in testimony before Congress.jpg|thumb|upright|left|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಜನರಲ್ ಡೇವಿಡ್ ಪೆಟ್ರೋಸ್ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣೀಕರಿಸಿದರು.]] 2008ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ಯುಎಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಜನರಲ್ ಡೇವಿಡ್ ಪೇಟ್ರಿಯಸ್ "ನಾನು ಹಲವು ಭಾರಿ ಗಮನಿಸಿದ ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ, ನಾವು ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಲಿಲ್ಲ, ಸುರಂಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾವುದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ" (ಇದುವರೆಗೂ ನಮಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ತಿರುವು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ) ಎಂದು ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೈನ್ಯದ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವಿಯಟ್ನಾಂ-ಇರಾದ ಜನರಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮೋರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ರಿಗೂ ತಿಳಿಸಿದನು.<ref>ರೆಮ್ಸ್ಕಿ, ಜೆ. (4/09/08) [https://web.archive.org/web/20080415182548/http://www.buffalonews.com/180/story/318826.html "ಪೆಟ್ರೋಸ್ ಅರ್ಜ್ಸ್ ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್ ಡಿಲೇ"] ''ಬಫೆಲೋ ನ್ಯೂಸ್''</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆ ಎಂದು ಸೆನೇಟ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿ, "ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾವು ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಪೆಟ್ರಿಯಸ್ ನುಡಿದನು.<ref>ಸ್ಮಿತ್, ಎಸ್.ಎ. (ಎಪ್ರಿಲ್ 9, 2008) [http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080409/NEWS03/804090318/1002/LOCAL "ಸೆನೆಟರ್ ಗ್ರಿಲ್ ಪೆಟ್ರೋಸ್,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222220349/http://www.journalgazette.net/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20080409%2FNEWS03%2F804090318%2F1002%2FLOCAL |date=2014-02-22 }} ಇಂಡಿಯಾನಾ ''ಜರ್ನಲ್-ಗೆಜೆಟ್''</ref> ಆಗಿನ ಸೆನೆಟ್ ಕಮಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋ ಬಿಡನ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ರಾಯಭಾರಿ ಕ್ರೂಕರ್ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಲ್ ಖೈದಾ|ಅಲ್-ಕೈದಾ]] ಸಂಘಟನೆಗಿಂತ ಅಫ್ಘಾನ್-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಓಸಾಮ ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಲ್-ಕೈದಾ ಸಂಘಟನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಖವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಎಂಬಿಡರ್, ಎಂ. (ಎಪ್ರಿಲ್‌ 9, 2002) [http://marcambinder.theatlantic.com/archives/2008/04/bidens_audition.php "ಬಿಡನ್ಸ್ ಆಡಿಶನ್?"] ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್''</ref> ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಶಾಸಕರು ಮತ್ತು ತೈಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರ್ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಯುಎಸ್‌ನ ಕಂದಾಯ ಪಾವತಿದಾರರು ಇರಾಕಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿದರು. ===ಇರಾಕ್ ಭದ್ರತಾ ಬಲವು ಪುನಃಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗುವಿಕೆ=== [[File:Iraqi soldiers and Blackhawk.jpg|thumb|right|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಾಳಿ ಮಿಷನ್‌ಗಾಗಿ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಟಾಸ್ಕ್ ಪೋರ್ಸ್ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ಯುಎಚ್-60 ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಯುನಿಟ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು. 2007ರಂದು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು.]] ಇರಾಕ್ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಂ-16 ಮತ್ತು ಎಂ-4 ರೈಫಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತನ್ನ [[ಎಕೆ - ೪೭|ಎಕೆ-47]]ರೈಫಲ್ ನೀಡಿ ಯುದ್ಧ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Michaels |first=Jim |url=http://www.usatoday.com/news/military/2008-05-21-iraqarms_N.htm |title=Iraqi forces load up on U.S. arms |publisher=Usatoday.com |date=2008-05-22 |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ ಒಂದೇ {{Nowrap|$12.5 billion}}{{Nowrap|$34 billion}}ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದೆ (F-16 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು).<ref>{{cite web |author= |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JI24Ak02.html |title=Business as usual for U.S. arms sales |publisher=Atimes.com |date=2008-09-24 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724093252/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JI24Ak02.html |url-status=dead }}</ref> 36 F-16ನಂತಹ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದರ್ಜೆಯ ಆಯುಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಖರೀದಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 24 ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುದ್ಧ ಹೆಲಿಕಾಫ್ಟರ್‌ನ್ನು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಪೆಂಟಗಾನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದರ ಅಂದಾಜು ಮೊತ್ತ $2.4 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳು. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್, ಸಶಸ್ತ್ರ ವಾಹನಗಳು, ಸಾಗಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಧದ ಯುದ್ಧರಂಗದ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು {{Nowrap|$10 billion}} ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ ಮಾಡವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ ಎಂದು ಇರಾಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಮಾರು 400ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಶಸ್ತ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ತಿಳಿಸಿದೆ ಇದರ ಅಂದಾಜು ಮೊತ್ತ {{Nowrap|$3 billion}} ಮತ್ತು ಆರು C-130J ಸಾಗಾಣಿಕ ವಿಮಾನಗಳ ಮೊತ್ತ ಸುಮಾರು{{Nowrap|$1.5 billion}} <ref>[http://online.wsj.com/article/SB122056503871901333.html.html ಇರಾಕ್‌ ಸೀಕ್ಸ್ ಎಫ್-16 ಫೈಟರ್ಸ್] (''ವಾಲ್ ಸೇಂಟ್ ಜರ್ನಲ್'' )</ref><ref>[http://wonkroom.thinkprogress.org/2009/01/14/re-arming-iraq/ ರೀ-ಆರ್ಮಿಂಗ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609143536/http://wonkroom.thinkprogress.org/2009/01/14/re-arming-iraq/ |date=2016-06-09 }} (''ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರೊಗ್ರೇಸ್'' )</ref> 2005ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಇರಾಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು $20 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು‌.<ref>{{cite web |url=http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/ |title=Center for Arms Control and Non-Proliferation: U.S. Surges $11 Billion in Arms Sales to Iraq |publisher=Armscontrolcenter.org |date=2008-08-06 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2010-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100713020435/http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/ |url-status=dead }}</ref> ===ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಸ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್=== {{Main|U.S.-Iraq Status of Forces Agreement}} ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 2008ರಂದು ಯುಎಸ್‌-ಇರಾಕ್‌ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಸ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Zawya">{{cite web |url=http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact |title=Iraq presidential council endorses U.S. security pact |publisher=Zawya.com |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180133/http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact |url-status=dead }}</ref> ಜೂನ್ 30, 2009ರಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೋರಾಟ ಪಡೆಗಳು ಇರಾಕಿ ನಗರಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬೇಕು, ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2011ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಪಡೆಗಳು ಇರಾಕ್‌‌ನಿಂದ ಸಾಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿನ ನಿಧಾನತೆ, 2009ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="bbcsofa">ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ (ನವೆಂಬರ್‌ 27, 2008) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7752580.stm "ಇರಾಕಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ ಯುಎಸ್ ಪುಲ್‌ಔಟ್"]</ref><ref>{{Cite web |url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf |title=ವೈಟ್ ಹೌಸ್: ಇರಾಕ್‌ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಸ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ |access-date=2010-11-02 |archive-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825022056/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬಂಧಿತರನ್ನು 24ಗಂಟೆಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ವಾರಂಟ್(ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರ)ನ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ..<ref name="sofatext">{{cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html |title=Status of Forces Agreement |publisher=Mcclatchydc.com |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801061936/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html |url-status=dead }}</ref> [[File:L company 3rd Battalion 3rd Marines search house.jpg|thumb|ಅಲ್ ಅನ್ಬರ್ ಗವರ್ನರನ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ 3ನೇ ನೇಯ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ನ 3ನೇಯ ಮರಿನ್ಸ್ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಇರಾಕಿನ ಅಪರಾಧ ಕಾನೂನಿನ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದು ಅನ್ವಯಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯುಎಸ್ ಸೈನ್ಯವು ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿರದಿರುವಾಗ, ಯಾವುದೇ ಅನಿಶ್ಚಿತ "ಗಂಭೀರ ಅನಾಲೋಚಿತ ಘಾತುಕಕೃತ್ಯ" ಎಸಗಿದರೆ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವು ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯುಎಸ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರೆ, ಅಂತಹವರು ಯುಎಸ್-ಇರಾಕ್ ಜಂಟಿ ಕಮಿಟಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅನಿರ್ಧರಿತ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Juris"><blockquote>ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರತವಾಗಿರದ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು "ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಯೋಜಿತವಾದ ಅಪರಾಧ" ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಇರಾಕ್‌ ನ್ಯಾಯಾಂಗವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೈನ್ಯವು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರತವಾಗಿದ್ದಾಗಾಗ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಅಪರಾಧಗಳು ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಜಂಟಿ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು (ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲಸಗಾರರ) ಕೂಡ ಇರಾಕಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.</blockquote>[http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/112408_how_comfortable_iraq_sofa/ ''ಆರ್ಮ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸೆಂಟರ್'' : ಹೌ ಕಂಫರ್ಟೇಬಲ್ ಈಸ್ ದ ಯುಎಸ್‌-ಇರಾಕ್‌ ಎಸ್‌ಒಎಫ್‌ಎ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128062748/http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/112408_how_comfortable_iraq_sofa/ |date=2015-01-28 }}</ref><ref name="JMOCC"><blockquote>ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೋರಾಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುವ ನಡುವೆಯೆ ಇರಾಕ್ ಸಾರ್ವಭೌವತ್ವದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಜನರಲ್ ರೇ ಒಜಿಯರ್ನ್ ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.</blockquote>[http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iraq-transition24-2008dec24,0,5731621.story ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' : ಇನ್ ಇರಾಕ್‌,ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್-ಆಫ್-ಪವರ್ ಕಮಿಟಿ ಹ್ಯಾವ್ ಯೆಟ್ ಟು ಟೇಕ್ ಶೇಪ್]</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html |title=Status of Forces Agreement (Unofficial Translation) |publisher=Mcclatchydc.com |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090801061936/http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/56116.html |url-status=dead }}</ref><ref name="ihtsofa">ರುಬಿನ್, ಎ. (ನವೆಂಬರ್‌ 27, 2008) [https://archive.is/20130103195353/www.iht.com/articles/2008/11/27/africa/27iraq-sofa.php "ಇರಾಕಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಪ್ರೋವ್ಸ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಪ್ಯಾಕ್ಟ್"] ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್''</ref> ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕನ್ನರು "ಲೋಪದೋಷ"ವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref name="Silent">{{cite web |url=http://www.mcclatchydc.com/227/story/56474.html |title=U.S. staying silent on its view of Iraq pact until after vote |publisher=Mcclatchydc.com |date=2008-11-25 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231033639/http://www.mcclatchydc.com/227/story/56474.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು, ಕೆಲವು ಇರಾಕ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇನ್ನೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="WPSist">{{cite web|author=|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/29/AR2008112900341_pf.html |title='&#39;Washington Post'&#39;: Top Shiite Cleric in Iraq Raises Concerns About Security Pact |publisher=Washingtonpost.com |date=2008-11-29 |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2011ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಇರಾಕ್ ಸೈನ್ಯದ ಜೊತೆ "ಹತ್ತು ಹಲವು ಸಾವಿರಗಳಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕಾ ತುಕಡಿ" ಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಯುಎಸ್ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಗೇಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="GatesResidual">[https://www.nytimes.com/2008/12/22/washington/22combat.html?_r=1&amp;hp ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' : ಟ್ರೈಯಿಂಗ್ ಟು ರೀಡಿಫೈನ್ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಯುಎಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌]</ref> [[File:F-16 June 2008.jpg|thumb|left|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಯುದಳ-16C ಇರಾಕ್‌‌ನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವುದು.]] ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯ ವಿಧಿಗಳು ಸುಧೀರ್ಘವಾಗುವುದರಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಎಸ್ಓಎಫ್‌ಎ <ref name="SadrProtests">[https://web.archive.org/web/20081201103604/http://www.iht.com/articles/ap/2008/11/28/news/ML-Iraq-Al-Sadr.php "ಇರಾಕ್‌: ಕ್ಲೆರಿಕ್ ಅಲ್ ಸರ್ದ್ ಕಾಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪೀಸ್‌ಫುಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ಸ್"] (''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್'' )</ref><ref name="AMS">{{cite web |author= |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html |title=SOFA not sitting well in Iraq |publisher=Atimes.com |date=2008-12-02 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701025851/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Refugees">{{cite web |url=http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=2&article_id=98188 |title=Iraqi refugees in Syria protest against military pact with U.S |publisher=Dailystar.com.lb |date=2008-12-03 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107200053/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=2&article_id=98188 |url-status=dead }}</ref> ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಇರಾಕ್ ಜನರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸೀಳಲು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ <ref name="Refugees"/> ಬಾಗ್ದಾದ್ ಚೌಕದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್‌ರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟರು. ಕೆಲವು ಇರಾಕ್ ಜನರು 2011ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯದ ಆಶಾಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="IHT_Mixed">[https://archive.is/20130103144900/www.iht.com/articles/2008/11/28/africa/security.php ಪೀಲಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಇರಾಕಿಸ್ ಪೊಂಡರ್ ಯುಎಸ್‌ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಅಗ್ರೇಮೆಂಟ್]</ref> 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4 ರಂದು ಇರಾಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಮಿತಿಯು ಭದ್ರತಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref name="Zawya" />} ಗ್ರಾಂಡ್ ಅಯಟೊಲ್ಲಾ ಆಲಿ ಹುಸ್ಸೇನಿ ಆಲ್ ಸಿಸ್ಟಾನಿಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಬ್ಬ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಇರಾಕ್ ಸರಕಾರವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರ(ಒಕ್ಕಲುಗಾರ)ರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಸಾಗಾಣಿಕೆ [ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬುವುದು] ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಇರುವವರೆಗೆ ಇರಾಕಿನ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗದು, ಆದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಜನರೇ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರವಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಬಳಿಕ ಸಾವಿರಾರು ಇರಾಕ್ ಜನರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಭೆಸೇರಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಮತ್ತು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನಡುವಿನ ಭದ್ರತಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಇಸ್ರೇಲಿ ವಿರುದ್ಧದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗತೊಡಗಿದರು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಾರ ಅಂತಿಮವಾಗಿಯೂ, ಮಧ್ಯಂತರ ಭದ್ರತಾ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡರೂ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇರಾಕ್ ಜನರು ಇದನ್ನು ಜನಮತಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುರಿಯಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನುಡಿದನು.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.aljazeera.com/news/newsfull.php?newid=193493 |title=Iraqis hold anti-U.S. rally in Baghdad |publisher=Aljazeera.com |date= |accessdate=2010-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428202824/http://www.aljazeera.com/news/newsfull.php?newid=193493 |archivedate=2011-04-28 |url-status=live }}</ref> ==2009: ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮರು ಆಯೋಜನೆ== {{See|2009 in Iraq}} ===ಹಸಿರು ವಲಯದ ವರ್ಗಾವಣೆ=== [[File:Baghdad - airport and green zone.jpg|right|thumb|300px|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ವಲಯದ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆ‌.]] 2009 ಜನವರಿ 1ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾವು ಹಸಿರು ವಲಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇರಾಕ್ ದೇಶದ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುನರ್ವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಇರಾಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನೌರಿ ಅಲ್-ಮಲಿಕ್, ಜನವರಿ 1ನೇ ತಾರೀಖನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ‘ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ದಿನ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಇರಾಕಿಗಳ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಗುರುತಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಪುನರ್ವಶದ ಕುರುಹಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಇರಾಕಿಗಳಿಗೂ ನೈಜ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸಿದಂತಾಗಿದ್ದು, ಇರಾಕಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಮರಳಿಪಡೆಯಿತು ಎಂದು ಅಲ್ ಮಲಿಕ್ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಲೆಡ್‌ನ ಗುಂಪಿನ ಏಕಾಏಕಿ ದಾಳಿಯು ಇರಾಕಿನಾಗರಿಕರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಯು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಯುಎಸ್‌ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಷಿಯಾ ಪಂಥದ ಧರ್ಮಗುರುವಾದ ಮುಕ್ತಾದ ಅಲ್-ಸಾದರ್ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗೆ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ತಿಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/31/iraq.civilians/index.html?iref=newssearch |title=Iraqi civilian deaths down in January |publisher=CNN |date=2009-01-31 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ===ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆ=== {{Main|Iraqi governorate elections, 2009}} [[File:2009 Iraqi elections.png|thumb|right|ಚುನಾವಣಾ ನಕ್ಷೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗವರ್ನರನ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಲಯ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] 2009 ಜನವರಿ 31ರಂದು, ಇರಾಕ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚನಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref>[https://www.nytimes.com/2009/02/08/weekinreview/08myers.html ಸ್ಟೀವನ್ ಲೀ ಮೈಯರ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಸ್ಕೋರ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌] ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2009, ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್''</ref> ಆದರೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಮತ್ತಿತರ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.<ref>[https://www.nytimes.com/2009/01/22/world/middleeast/22iraq.html?ref=world ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' : ಎ ಟಾಪ್ ಸುನ್ನಿ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌]</ref><ref>{{cite web |url=http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en |title=Gunmen kill Iraqi soldier south of Baghdad |publisher=News.trend.az |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://archive.is/20120712005409/http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/16/AR2009011604191.html?hpid=topnews |title= Province Candidate Killed In Iraq |publisher=Washingtonpost.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2009/02/13/world/middleeast/13iraq.html?ref=world ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' : ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಎಕ್ರಾಸ್ ಇರಾಕ್‌ ಕಿಲ್ಸ್ 13, ಇನ್‌ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್ ಎ ಸುನ್ನಿ ಪೊಲಿಟಿಶಿಯನ್ ]</ref> ಇರಾಕಿ ಮತದಾರರು ಮತದಾನ ಮಾಡದೇ ವಾಪಸಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೂಲ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ವಿಫಲವಾದರು ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮತದಾನವಾಯಿತು.<ref name="ProvVote">{{Cite web |url=http://www.centredaily.com/505/story/1105833.html |title=''ಸೆಂಟರ್ ಡೇಲಿ'' : ಲೊ ಟರ್ನ್‍ಔಟ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್ಸ್‌' ಎಲೆಕ್ಷನ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಟ್ಸ್ ಎ ಡಿಸ್‌ಇಲ್ಯೂಷನ್ಡ್ ನೇಶನ್ |access-date=2010-11-02 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212014733/http://www.centredaily.com/505/story/1105833.html |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಅಮೇರಿಕಾ ರಾಯಬಾರಿ ರೈನ್ ಕ್ರೂಕರ್, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ವಾಪಸಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ.<ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iraq-turnout2-2009feb02,0,5997336.story |title=Iraq vote turnout fails to meet expectations |publisher=Los Angeles Times|date=2009-02-02 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಹೀಗೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಗುಂಪು ಇದನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯರಹಿತ ಮತ್ತು ಮೋಸ ಎಂದು ದೂರಿದರು.<ref name="ProvVote" /><ref>{{cite news |author=Nabil Al-jurani |agency=Associated Press |url=http://www.msnbc.msn.com/id/29022158/ |title=Iraq: Sunni tribal leader says he can prove fraud |publisher=MSNBC |date=2009-02-04 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103031733/http://www.msnbc.msn.com/id/29022158/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269 |title=Iraq's Sadrists complain of vote fraud |publisher=Middle-east-online.com |date=2009-02-07 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075648/http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269 |url-status=dead }}</ref> ಅಂಚೆ ಮತದಾನದ ನಂತರ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕರ್ಫ್ಯೂವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕೆಲ ಗುಂಪುಗಳು ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದರೂ ಸಹ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬೇಸರಗೊಂಡರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20090214012058/http://www.iht.com/articles/2009/02/10/mideast/anbar.1-426529.php ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' : ಎಲೆಕ್ಷನ್ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ ಥ್ರೆಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇನ್‌ಫೈಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌]</ref> ===ಸಮರತಂತ್ರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಘೋಷಣೆ=== {{Wikinews|Obama sets deadline to withdraw troops from Iraq}} 2009 ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಉತ್ತರ ಕಾರೋಲಿನಾದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಲೇಜ್ಯೂನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು 2010ರ ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಮುಗಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. 2011ರ ಕೊನೆವರೆಗೆ ಸದ್ಯ ಅಲ್ಲಿರುವ 50000 ಗುಂಪಿನ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನಲ್ ಫೋರ್ಸು (ಬದಲಾವಣೆ ಪಡೆ) ಇರಾಕಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ, ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಎದುರಿಸುವ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ರೀತಿಯ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧತಂತ್ರವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಇರಾಕ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವುದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಇರಾಕ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಬಾಮಾ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಲ್ಲದ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೂ ಸಹ ಇರಾಕ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಮೇರಿಕಾ 2010ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು 2011ರಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಮೊದಲು ರಾಜಿಗೆ ಒಪ್ಪದ ಕೆಲ ಇರಾಕಿಗಳು ಶಾಂತತೆಯಿಂದ ಇರುವುದನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದು ಬಿಟ್ಟು ಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾದೀತು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/02/27/us/politics/27obama-text.html?pagewanted=1|title=Obama's Speech at Camp Lejeune, N.C.|agency=The New York Times|date=February 27, 2009}}</ref> ಒಬಾಮಾ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ದಿನದಂದು ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನೌರಿ ಅಲ್-ಮಲಿಕ್ ಸುದ್ದಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯಪಡೆಯ ನಿರ್ಗಮನ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಇರಾಕ್ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವುದೇ ಗಾಬರಿ ಪಡುವುದು ಬೇಡ. ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನಿಕ ಪಡೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20090226-iraq-not-fazed-pending-us-pullout-maliki|agency=AFP|title=Iraq not fazed by pending U.S. pullout: Maliki|first=Ines|last=Bel Aiba|date=February 26, 2009}}{{Dead link|date=September 2010}}</ref>. ===ಆರನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು=== 2009 ಏಪ್ರಿಲ್ 9ರಂದು, ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಸರ್ವಸಂಘಟನೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಥನದ ಆರನೇ ವರ್ಷದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಹತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಇರಾಕಿ ಜನರ ತಂಡವು ನಗರದ ಪಥನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಈ ಒಕ್ಕೂಟದ ತಂಡವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇರಾಕಿಗಳ ಜನಸಂದಣಿಯು ಸಾದರ್ ನಗರದ ಸ್ಲಂ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಉದ್ದದವರೆಗೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 5 ಕಿ.ಮೀ (3 ಮೈಲಿ)ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮಾಜಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್‌ರ ಮತ್ತು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಸದ್ದಾಂನ{{Citation needed|date=September 2010}} ಕ್ರೂರ ಕಿರುಕುಳದ ಕಾನೂನಿಂದ ರೋಸಿಹೋಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/4/9/worldupdates/2009-04-09T142416Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-389681-2&sec=Worldupdates |title=Six years on, huge protest marks Baghdad's fall |publisher=The Star |date= |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501175302/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2009%2F4%2F9%2Fworldupdates%2F2009-04-09T142416Z_01_NOOTR_RTRMDNC_0_-389681-2&sec=Worldupdates |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪೊಲೀಸರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹಲವಾರು ಸುನ್ನಿಗಳುಸನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌ನ ನಾಯಕನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="MH040909">[http://www.miamiherald.com/news/world/AP/story/992375.html ''ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' : ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಥೌಸಂಡ್ ಆಫ್ ಇರಾಕಿಸ್ ರ್ಯಾಲಿ ಅಗೆನೆಸ್ಟ್ ಯುಎಸ್‌]{{Dead link|date=September 2010}}</ref> ===ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ=== 2009 ಏಪ್ರಿಲ್ 30ರಂದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತನ್ನ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗೋರ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್, ಇರಾಕ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ‘ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟನ್, ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯಿಂದ ಬಾಸ್ರಾವನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8026136.stm |title='&#39;BBC'&#39;: U.K. combat operations end in Iraq |publisher=BBC News |date=2009-04-30 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ===ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸೈನ್ಯ ಹಿಂಪಡೆದ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇಳಿಮುಖವಾದ ಹಿಂಸಾಚಾರ === [[File:MESFABOT.png|thumb|ಜುಲೈ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ ಬಸ್ರಾ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿಂತಿರುವ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನೌಕಾದಳ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ದಳ.]] ಜೂನ್ ಕೊನೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯವು ತನ್ನ ಪಡೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು. ಇರಾಕಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವಾಗ 38 ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಮೇತ ನೀಡಿದರು. 2009 ಜೂನ್ 29ರಂದು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಅಮೇರಿಕಾ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು. 2009 ನವೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಇರಾಕಿನ ಗೃಹ ಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ನವೆಂಬರ್ 2003ರ ದಾಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Christie | first = Michael | coauthors = | title = Iraqi civilian deaths drop to lowest level of war | work = Reuters | publisher = | date = November 30, 2009 | url = http://www.reuters.com/article/middleeastCrisis/idUSGEE5AT2AD | doi = | accessdate = November 30, 2009}}</ref> ===ಇರಾಕಿನ ಆಯಿಲ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳು=== 2009ರ ಜೂನ್ 30 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು, ಇರಾಕಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಇರಾಕಿನ ಹಲವಾರು ಆಯಿಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ನೀಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಇರಾಕಿನ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಜಂಟಿ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಮಿತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಕರಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಯಿಲ್ (ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ) ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರತಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 1.40 ಡಾಲರ್ ಹಣವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="aljazeera091211">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/12/200912117243440687.html |title=Oil firms awarded Iraq contracts|publisher=English.aljazeera.net |date=2009-12-11 |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref name="aljazeera090630">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/06/200963093615637434.html |title=BP group wins Iraq oil contract|publisher=English.aljazeera.net |date=2009-06-30 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಖಾತೆಯು ತನ್ನ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯಷ್ಟೇ ತುಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯಿಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಜ್‌ನೂನ್ ಫೀಲ್ಡ್, ಹಾಲ್ಫಯಾ ಫೀಲ್ಡ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕ್ವಾರ್ನಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರುಮೈಲಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಜತೆ ದೊಡ್ಡ ಒಪ್ಪಂದವೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈಸ್ಟ್ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ವು, ಸಾದರ್ ನಗರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೂ ಯಾವುದೇ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಇಲಾಖೆಯು ಇದನ್ನು ಆಯಿಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮಂತ್ರಿ ಹುಸೇನ್ ಅಲ್-ಶಹ್ರಿಸ್ತನಿ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಇರಾಕಿಗರಿಗೆ ಸ್ಕೂಲ್, ಏರ್ಪೋರ್ಟ್, ಮನೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಂತಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಇರಾಕಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಟಿವಿ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಇರಾಕಿನ ಆಯಿಲ್ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸಂಸ್ಕರಿಸದ {{Nowrap|43 billion}} ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="aljazeera090630" /> ==2010: ಅಮೇರಿಕಾ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ನಾಗರಿಕತೆ ಆರಂಭ== {{anchor|2010:_US_Drawdown_and_Operation_New_Dawn}} {{See|2010 in Iraq|Withdrawal of U.S. troops from Iraq}} 2010 ಫೆಬ್ರವರಿ 17ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಗೇಟ್ಸ್, 2010 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಆಪರೇಷನ್ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಇರಾಕಿಗರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ) ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಸ ನಾಗರಿಕತೆ ಪುನಾರಂಭ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>[http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2010/02/exclusive-war-in-iraq-to-be-given-new-name.html ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್: ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಟು ಬಿ ಗಿವನ್ ನ್ಯೂ ನೇಮ್] ''ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಟು ಬಿ ಗಿವನ್ ನ್ಯೂ ನೇಮ್''</ref> ಜೂನ್ 20ರಂದು ಇರಾಕಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದು 15 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಮತ್ತು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಳನಗರಗಳು ಸ್ಥಬ್ಧವಾದವು. ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಳಿಯು ಇರಾಕಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 26 ಜನ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, 52 ಜನ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/06/21/world/middleeast/21iraq.html | title=Car Bombs Hit Crowds Outside Bank in Baghdad | first1=Khalid D.| last1=Ali|first2=Timothy|last2=Williams | date=June 20, 2010 | work=The New York Times}}</ref> 2010 ಆಗಸ್ಟ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 12 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಇಟ್ಟು ಮೋಸಲ್‌ನಿಂದ ಬಾಸ್ರಾವರೆಗೆ ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಆಸ್ಫೋಟಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 51 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ದಾಳಿಯು ಕಾಕತಾಳೀಯವೆಂಬಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾ ತನ್ನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಾ ತಂಡವನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/08/26/world/middleeast/26iraq.html?_r=1&hp | work=The New York Times | title=Insurgents Assert Their Strength With Wave of Bombings Across Iraq | first=Anthony | last=Shadid | date=August 25, 2010}}</ref> {{Wikinews|U.S. combat forces pull out of Iraq}} ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುದ್ಧ ಸೇನಾಪಡೆಯು 2010, ಆಗಸ್ಟ್ 19ರ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಇರಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟಿತು. ಬೆಂಗಾವಲಿನ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯವು ಇರಾಕಿನಿಂದ [[ಕುವೈತ್|ಕುವೈತ್‌]]ಗೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲಕಾಲ ನೆಲೆಸಿತು. ಮತ್ತು ಎನ್‌ಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯು ಅಮೇರಿಕಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ನೇರಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಯುದ್ಧ ಸೈನ್ಯದಳವು ದೇಶದಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದಂತೆ ಆಯಿತು. ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 50 ಸಾವಿರ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯು ಇರಾಕ್ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/38744453/ns/world_news-mideastn_africa/|work=MSNBC|title=U.S. ending combat operations in Iraq|date=August 18, 2010|accessdate=August 18, 2010|archive-date=ಜನವರಿ 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116093720/http://www.msnbc.msn.com/id/38744453/ns/world_news-mideastn_africa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/08/201081818840122963.html|title=U.S. ends combat operations in Iraq|work=Al Jazeera English|date=August 18, 2010|accessdate=August 18, 2010}}</ref> ಈ ತಂಡವು 2011 ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರಂದು ಇರಾಕ್ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Final U.S. combat brigade pulls out of Iraq|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/08/18/AR2010081805644.html?sid=ST2010081805662|publisher=The Washington Post|accessdate=19 August 2010|date=18 August 2010 | first=Ernesto | last=Londoã±O}}</ref> 2010 ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು, ಒಬಾಮಾ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಓವಲ್ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಒಬಾಮಾ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಧೋರಣೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಮೇರಿಕಾದ ನೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವು ಅಮೇರಿಕಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವುದೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. {{quote|The United States has paid a huge price to put the future of Iraq in the hands of its people. We have sent our young men and women to make enormous sacrifices in Iraq, and spent vast resources abroad at a time of tight budgets at home. We have persevered because of a belief we share with the [[Iraqi people]]—a belief that out of the ashes of war, a new beginning could be born in this [[cradle of civilization]]. Through this remarkable chapter in the history of the United States and Iraq, we have met our responsibility. Now, it is time to turn the page.|President Obama's Address on Iraq, August 31, 2010<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/09/01/world/01obama-text.html?pagewanted=1&ref=world | work=The New York Times | title=President Obama's Address on Iraq | date=August 31, 2010}}</ref>}} ಇದೇ ದಿನ ಇರಾಕಿನ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸದ್ದಾಮ್ ಹುಸೇನ್|ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌]]ರ ಹಳೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲ್ ಫಾ ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ಕೆಲ ಗಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಎದುರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲ ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುದ್ಧ ಕುರಿತಾದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜೊ ಬಿಡನ್, ಇರಾಕಿನ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾಕ ರಚನೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಕಳಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇರಾಕಿನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದೇ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಜನರಲ್ ರಾಯ್ ಓಡಿಯರ್ನೋ, ಹೊಸ ಶಾಖೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಇರಾಕ್ ಜನತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಬದ್ಧತೆ ಮುಗಿದಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ಮೊದಲು ರಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ರಮಾಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಗೇಟ್ಸ್ ಹೇಳಿದುದೆಂದರೆ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಯೋಚಿಸಬೇಕಿದ್ದು, ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಬೇಕಿದೆ. ಏಳು ವರ್ಷದ ಯುದ್ಧ ನಿಮಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತಾ ಎಂಬಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಉತ್ತರಿಸಿದ ಗೇಟ್ಸ್, ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧವು ನಿಗೂಢವಾಗಿದ್ದು, ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯದಂತಾಗಿದೆ. ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದ್ದ, ಇದನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಗೊಂದಲಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲೂ ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎಂದು ಗೇಟ್ಸ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/09/02/world/middleeast/02iraq.html?hp| work=The New York Times | title=U.S. Formally Begins a New Era in Iraq | first=Michael | last=Gordon | date=September 1, 2010}}</ref> ಇದೇ ದಿನ ಜನರಲ್ ರೆ ಓಡಿಯರ್ನೋ ಅವರನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯಪಡೆಯ ಕಮಾಂಡರ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಟಿನ್ ಜಾಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ನಿಖರವಾದ ಘೋಷಣೆಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೆಲವು ಗೊಂದಗಳಾಗಿ ಅದರ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದು ಬಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾವು ವಿಚಾರಮಾಡದೇ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಈ ಆದೇಶವು ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಬರುವವರೆಗೂ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2010/09/03/ap-memo-iraq-war_n_705446.html |title=AP Issues Standards Memo: 'Combat In Iraq Is Not Over' |publisher=Huffingtonpost.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> 2010 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಎರಡು ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 9 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಇರಾಕ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/09/08/world/middleeast/08baghdad.html?_r=1&ref=world | work=The New York Times | title=G.I. Deaths Are First for U.S. After Combat Mission's End | date=September 7, 2010}}</ref> ===ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯೆಡೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ=== 13 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಇರಾಕ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಡೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಉಪಕರಣಗಳ ದೊಡ್ದ ಗ್ರಾಹಕನಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ M-1 ಖರೀದಿಸುವುದನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇರಾಕ್‌ 140 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಯಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಇರಾಕಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ $13 ಬಿಲಿಯನ್ ಖರೀದಿಗೆ, ಇರಾಕಿಗಳು 18 F-16 ಫಾಲ್ಕನ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು $3 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರೆ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವು 2013ರ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಪೈಲಟ್‌ಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2010-08-31-Iraq-arms-deal_N.htm | work=USA Today | first=Jim | last=Michaels | title=Iraq to spend $13B on U.S. arms, equipment | date=September 1, 2010}}</ref> ===ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳ ಬದಲಾದ ಚಿತ್ರಣ=== ‍ಇರಾಕಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನೂರಾರು ಸುನ್ನಿ ಅವೇಕನಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌‌ನ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಇರಾಕಿ ಬಂಡಾಯ ಅಥವಾ ಅಲ್ ಕೈದಾವನ್ನು ಸೇರಬಹುದು.<ref>https://www.nytimes.com/2010/10/17/world/middleeast/17awakening.html?_r=1</ref> ===ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿತು=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ 391,832 ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಬಗೆಗಿನ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. == ದುರ್ಘಟನೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳು == {{Main|Casualties of the Iraq War}} {{See also|Suicide bombings in Iraq since 2003|Foreign hostages in Iraq}} [[ಚಿತ್ರ:C-17_Medevac_mission,_Balad_AB,_Iraq.jpg|thumb|ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಇರಾಕ್‌‌ನಿಂದ, ಜರ್ಮನಿಯ ರಾಮ್ಸ್‌ಸ್ಟೇನ್‌ಗೆ ಹೋದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕ, (ಫೆಬ್ರವರಿ 2007)]] ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಾವಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ದುರ್ಘಟನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ದರ್ಘಟನೆಯ ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು, ಇರಾಕೇತರ ನಾಗರಿಕರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಾಯಕರು, ಚಿಕಿತ್ಸಕರು, ಗಾಯಾಳುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವೂ ಅಂಕೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅಂದಾಜು ಮತ್ತು ನೈಜ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದುರ್ಘಟನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಸಾವು ನೋವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗವು ವಿವರವಾದ ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತಿತರರಿಂದ ಸಾವುನೋವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು ಕೆಲವು ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. {| class="wikitable sortable " ! ಮೂಲ ! ಇರಾಕಿ ದುರ್ಘಟನೆಗಳು ! ಮಾರ್ಚ್‌ 2003 ರಿಂದ&nbsp;... |- valign="top" | '''ಇರಾಕ್‌ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ''' | '''151,000''' ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು. | ಜೂನ್, 2006. |- valign="top" | '''ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆ''' | '''654,965''' ರಲ್ಲಿ '''601,027''' ರಷ್ಟು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು | ಜೂನ್, 2006. |- valign="top" | '''ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ''' | '''1,033,000''' ಸಂಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು | ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007 |- valign="top" | '''ಅಸೋಸಿಯೆಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್''' | '''110,600''' ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು | ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |- valign="top" | '''ಇರಾಕ್‌ ಬಾಡಿ ಕೌಂಟ್''' | '''94,902–103,549''' ಸಂಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾದ ನಾಗರಿಕರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು | ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009 |- valign="top" | '''ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್.''' '''ವರ್ಗೀಕೃತ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಲಾಗ್ಸ್''' | '''109,032''' ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಾವುಗಳು | ಜನವರಿ2004ರಿಂದ ಡಿಸಂಬರ್ 2009 |} == ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚ == {{See|Criticism of the Iraq War|Opposition to the Iraq War|Legitimacy of the 2003 invasion of Iraq|Legality of the Iraq War|Views on the 2003 invasion of Iraq|Protests against the Iraq War|American popular opinion on invasion of Iraq|Governmental positions on the Iraq War prior to the 2003 invasion of Iraq|Media coverage of the Iraq War|Public relations preparations for 2003 invasion of Iraq}} {{See also|Iraq War misappropriations|Habbush letter|The Way of the World (book)}} [[ಚಿತ್ರ:Us_troop_iraq_casualty_memorial.jpg|thumb|ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರ ಕೆರೋಲಿನಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಡ; ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref>[489] [490]</ref>]] ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆಯ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು, ಅನೇಕ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಜೆಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧ-ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿ ಬುಕ್ಸ್‌‍ಡಬ್ಲ್ಯೂ.; ''ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ: ಭಿನ್ನತೆಗಳು, ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಳನೋಟಗಳು'', (2004: ಸ್ಟ್ರೆಟೆಜಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್)]</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಕಾರ 2001ರಿಂದ 2003ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿನ ಅಪಾಧನೆಯ ಭೀತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತವು ಒಟ್ಟು 935 ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |last=Lewis |first=Charles |url=http://projects.publicintegrity.org/WarCard/ |title=Center for Public Integrity: False Pretenses |publisher=Projects.publicintegrity.org |date=2008-01-23 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203073833/http://projects.publicintegrity.org/WarCard/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=18319248 |title=Group: 'Orchestrated Deception' by Bush on Iraq |publisher=NPR |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಆಕ್ರಮಣದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳು ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಟೀಕಾಕಾರರು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತಂಡವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಿಲ್ಲ, ಆಕ್ರಮಣಾನಂತರದ ಇರಾಕ್‌‌ನ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಆರೋಪಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಸದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದೂಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಟೀಕಾಕಾರರೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಾವು ಮತ್ತು ಹಣದ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂದಿಸಿದರು. ಎಹ್ರೆನ್ ವಟಾಡ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ‌ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದು ತಪ್ಪು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನಗೊಂಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಜಡ್ಜ್ [[ಅಡ್ವೊಕೇಟ್]] ಜನರಲ್‌ನ ತಂಡವು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ವಟಾಡ ತನ್ನ ಐದು ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ ಡಬಲ್ ಜಿಯೋಪಾರ್ಡಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಉಳಿದ ಎರಡು ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿನ ಕಂಡಕ್ಟ್ ಅನ್‌ಬಿಕಮಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಆಫೀಸರ್ ಆರೋಪವು ಮುಂದುವರೆಯಬಹುದು.<ref>ಬೆರ್ನ್‌ಟನ್, ಎಚ್. (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 22, 2008) [http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2008295492_watadaruling22m.html "ವಾಟಾಡಾ ವೋಂಟ್ ಬಿ ರಿಟ್ರೈಡ್ ಆನ್ 3 ಆಫ್ 5 ಕೌಂಟ್ಸ್"] ''ಸೀಟಲ್ ಟೈಮ್ಸ್''</ref> ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಕಾರ ಇರಾಕಿನ‌ ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಡಿಗಳು ಸುಳ್ಳೆಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ‌ಯುದ್ಧದ ವಿರುದ್ಧದ ಇರಾಕ್ ಪರಿಣತ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಘಟನೆಯು ತಕ್ಷಣ 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಪರಿಣತರ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ 1,000 ಸೈನಿಕರು (ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಅಪೀಲ್ ಫಾರ್ ರಿಡ್ರೆಸ್) ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಅದನ್ನು "ಎಲ್ಲಾ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಇರಾಕಿನಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಲು" ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಜೂಗ್ಬಿ ಮತದಾನವು 72 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇರಾಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೈನಿಕರು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಇರಾಕಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮತಚಲಾಯಿಸಿರುವುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿತು. ಕ್ಯಾಮಿಲೊ ಮೆಜಿಯಾರ ''ದ ರೋಡ್ ಫ್ರಂ ಆರ್ ರಮಾಂಡಿ'' ಮತ್ತು ಕರ್ಲ್ ಮಿರ್ರರ ''ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸಿಟಿಜನ್ಸ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಓರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಪರೇಶನ್ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಫೀಲ್ದ್ ಟು ದಿ ಪೆಂಟಗಾನ್‌‌'' ನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು GI ವಿರೋಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಮುಂಚಿನ ಸಿಐಎ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಅವರು ಸ್ಪೆಷಲ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಯುಎಸ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿಗೆ ಒಂದು ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯಕರವಾದ ಆದರ್ಶವಾದಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಆ ಗುಂಪು ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಸದ್ದಾಮ್‌ರನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20030608/ai_n12583062 "ರಿವೀಲ್ಡ್: ದ ಸಿಕ್ರೇಟ್ ಕ್ಯಾಬಲ್ ವಿಚ್ ಸ್ಪನ್ ಫಾರ್ ಬ್ಲೇರ್‌,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128055450/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20030608/ai_n12583062 |date=2015-01-28 }} ''ಸಂಡೆ ಹೆರಾಲ್ಡ್'', ನೇಲ್ ಮ್ಯಾಕೆ, ಜೂನ್ 8, 2003</ref> ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, 2008ರಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಪಕ್ಷಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲದ ಕೇಂದ್ರವು [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌]] ಅವರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಆರು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ 935 ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅದು ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಸಲುವಾಗಿ 9/11 ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು "ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಗಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿತು.<ref>[http://www.publicintegrity.org/WarCard/ ಫಾಲ್ಸ್ ಫ್ರಿಟೆನ್ಸಸ್,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708071136/http://www.publicintegrity.org/WarCard/ |date=2008-07-08 }} ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇಂಟಿಗ್ರಿಟಿ ಜನವರಿ 23, 2008</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/blog/2008/01/23/BL2008012301758.html?hpid=opinionsbox1/ 935 ಇರಾಕ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌ಹುಡ್ಸ್], ಡಾನ್ ಫ್ರೂಮ್ಕಿನ್, ಜನವರಿ 23, 2008</ref> ಯು.ಕೆ.ಗೆ<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aZiloVkUJNrw&refer=uk|title=UK. Spending on War in Iraq, Afghanistan Rises to $16 Bln (December 2006)|publisher=Bloomberg|date=2006-12-06|accessdate=2007-01-22}}</ref> ಯುದ್ಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚವು £4.5 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು,{{Nowrap|$845 billion}} ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಗೆ {{Nowrap|$845 billion}} ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಯುಎಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚವು {{Nowrap|$3 trillion}} ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Trotta |first=Daniel |url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSN2921527420080302?feedType=RSS&feedName=topNews&sp=true |title=Iraq war hits U.S. economy: Nobel winner |publisher=Reuters.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: * ಆಕ್ರಮಣದ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆ<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2003/nov/20/usa.iraq1 ವಾರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಎಸ್ಟೋನಿಶ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಯುಎಸ್.ಹಾಕ್ ಎಡ್ಮಿಟ್ಸ್ ಇನ್ವೆಶನ್ ವಾಸ್ ಇಲ್ಲಿಗಲ್], ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ನವೆಂಬರ್‌ 20, 2003</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/nov/18/iraq-us-foreign-policy ಟಾಪ್ ಜಡ್ಜ್: ಯುಎಸ್.ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಯುಕೆ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೆಡ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ವಿಜಿಲೆಂಟ್ಸ್' ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಇನ್ವೆಶನ್], ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ನವೆಂಬರ್‌ 18, 2008</ref> * ಮಾನವರ ದುರ್ಘಟನೆಗಳು * ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ತುಕಡಿಗಳ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ (ಒಂದು ಆರ್‌ಎ‌ಎನ್‍ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ 500,000 ತುಕಡಿಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ) ಆಕ್ರಮಣಾನಂತರದ ಅಸಮರ್ಥ ಯೋಜನೆಗಳು<ref>{{cite web|url=http://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|title=RAND Review &#124; Summer 2003 - Burden of Victory|publisher=Rand.org|date=|accessdate=2008-09-10|archive-date=2008-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927145512/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|url-status=dead}}</ref> * 4/09 ರವರೆಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು{{Nowrap|$612 billion}} {{Nowrap|$612 billion}} ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಸಿಬಿಒ ವು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಪೇಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಗುಲಿದ ಒಟ್ಟೂ ವೆಚ್ಚವು {{Nowrap|$1.9 trillion}} ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/politicsNews/idUSN2450753720071024|title=U.S. CBO estimates {{Nowrap|$2.4 trillion}} long-term war costs &#124; Politics &#124; Reuters|publisher=Reuters.com|date=October 24, 2007|accessdate=2008-09-10}}</ref> * ಯುಎಸ್‌ನಿಂದ-ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧ"ದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2006/sep/28/pakistan.iraq ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ವಾಸ್ ಟೆರರಿಜಂ 'ರಿಕ್ರೂಟಿಂಗ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್'], ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 2006</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/23/AR2006092301130.html ಸ್ಪೈ ಎಜನ್ಸೀಸ್ ಸೇ ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ಹರ್ಟಿಂಗ್ ಯುಎಸ್. ಟೆರರ್ ಫೈಟ್], ದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006</ref> * ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2736283.stm ಇಸ್ರೇಲ್ ವಾರ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ 'ಅರ್ಥ್‌ಕ್ವೇಕ್'], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2003</ref> ಮತ್ತು [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದಂತಹ ಪ್ರದೆಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2773759.stm ಸೌದೀಸ್ ವಾರ್ನ್ಯುಎಸ್. ಓವರ್ ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್], ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2003</ref> * ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಆಪತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆ<ref name="independent1">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-is-disintegrating-as-ethnic-cleansing-takes-hold-478937.html |title=Iraq is disintegrating as ethnic cleansing takes hold |publisher=Independent.co.uk |date=2006-05-20 |accessdate=2010-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820035652/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-is-disintegrating-as-ethnic-cleansing-takes-hold-478937.html|archivedate=2008-08-20}}</ref><ref>{{cite news|last=Crawford |first=Angus |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6412453.stm |title=Iraq's Mandaeans 'face extinction' |publisher=BBC News |date=2007-03-04 |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/20294868/ |title=Iraq's Yazidis fear annihilation |publisher=MSNBC |date=2007-08-16 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2007-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070818032938/http://www.msnbc.msn.com/id/20294868/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|last=Sabah |first=Zaid |url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-03-22-christians-iraq_N.htm |title=Christians, targeted and suffering, flee Iraq |publisher=Usatoday.com |date=2007-03-23 |accessdate=2010-10-23}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=33109 |title=Assyrians Face Escalating Abuses in "New Iraq" |publisher=Ipsnews.net |date=2006-05-03 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528234208/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=33109 |url-status=dead }}</ref> * ಇರಾಕಿನ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಕ್ತಿಯ ಸುರಕ್ಷೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿನಾಶ (2002 ರ ನಂತರದಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯ ಬೆಲೆಯು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು)<ref>{{cite web|url=http://futures.tradingcharts.com/chart/CO/M|title=Light Crude Oil (CL, NYMEX): Monthly Price Chart|publisher=Futures.tradingcharts.com|date=|accessdate=2008-09-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/10/business/ME-Iraq-China-Oil.php |title=Iraq to revive oil deal with China |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080918001229/http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/10/business/ME-Iraq-China-Oil.php|archivedate=2008-09-18}}</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ 2009 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಯುದ್ಧ-ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪುಗಳು ಯುದ್ಧವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇತರರು ಒಬಾಮಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://www.timesheraldonline.com/news/ci_11958430 ಆಪ್ಟರ್ ಸಿಕ್ಸ್ ಈಯರ್ಸ್, ಪೀಸ್ ವಿಜಿಲ್ ಎಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222015653/http://www.timesheraldonline.com/news/ci_11958430 |date=2014-02-22 }}, ಟೈಮ್ಸ್-ಹೆರಾಲ್ಡ್, ಮಾರ್ಚ್‌ 20, 2009</ref> ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ 2004 ರವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಯುಎಸ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರ, ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಹಂಗಾಮಿ ಅಧಿಕಾರವು ಇರಾಕಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುವ ನಿಧಿಯಿಂದ $8,800,000,000 ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಡಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ಸಿಎನ್‌ಎನ್ ವರದಿಯು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿತು. ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್‌ರ ಒಂದು ವರದಿಯು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ "ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಹಂಗಾಮಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ತೀವ್ರವಾದ ಅಸಮರ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಆಡಳಿತಗಳು ಹಣವು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಖಾತರಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂಬುದಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್‌ನ ಆಫೀಸ್‌ನ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಸ್ಟೌರ್ಟ್ ಡಬ್ಲು. ಬೊವೆನ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಹೇಳಿದರು. "ಸಿಪಿಎಯು ಹಣಗಳು ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕರಾರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ತರಲಿಲ್ಲ."<ref>[http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/01/30/iraq.audit/ ಆಡಿಟ್: ಯುಎಸ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಆಫ್ {{Nowrap|$9 billion}} ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ ಫಂಡ್ಸ್] ಸೋಮವಾರ, ಜನವರಿ 31, 2005. ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌</ref> ==ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು== .<ref>"ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ತನ್ನ ದೇಶದೊಳಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ತುಂಬಾ ಜನರನ್ನಲ್ಲ". Msnbc.msn.com. ಜನವರಿ 2, 2008.</ref>]] {{Main|Humanitarian Crises of the Iraq War|Refugees of Iraq}} ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇರಾಕ್ ಸರ್ಕಾರವು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ{{Nowrap|5 million}} ಅನಾಥರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು - ದೇಶದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅನಾಥರಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="uslaboragainstwar.org">{{cite web |author=Uruknet |url=http://www.uslaboragainstwar.org/article.php?id=15144 |title=U.S. Labor Against the War: {{Nowrap|5 million}} Iraqi orphans, anti-corruption board reveals Voices of Iraq |publisher=Uslaboragainstwar.org |date=2007-12-15 |accessdate=2009-10-17 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204024709/http://www.uslaboragainstwar.org/article.php?id=15144 |url-status=dead }}</ref><ref name="therealnews.com">{{cite web|url=http://therealnews.com/t/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=1478 |title=The Real News Network - Five million orphans in Iraq |publisher=Therealnews.com |date=2008-05-10 |accessdate=2009-10-17}}</ref> ಇರಾಕಿನ ಆರೋಗ್ಯವು 1950ರ ದಶಕದ ನಂತರದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ನಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಯು.ಎನ್. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಂಚಿನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ತಜ್ಞ ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಯಾಮಿ ಹೇಳಿದರು. 1991 ರ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತ ಅವರು ಹೇಳಿದರು, "ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು". "ಈಗ ಅವರು ದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪ-ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ."<ref>[http://www.iraq-war.ru/article/108687 ಡಿಕ್ರಿಪಿಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಆ‍ಯ್‌ಡ್ಸ್ ಟು ಟೋಲ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120912131451/http://www.iraq-war.ru/article/108687 |date=2012-09-12 }}. ಲೂಸಿ ರೋಗ್, ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್,'' ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2006.</ref> ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಯುಎಸ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ-ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ 19% ರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 28% ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L3048136.htm |title=Hunger, disease spread in Iraq |publisher=Alertnet.org |date=2007-07-30 |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಇರಾಕ್ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 60–70% ಮಕ್ಕಳು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/IRIN/4ef14e3c0bd5ad74baf903a1b1ad849c.htm |title=Traumatised Iraqi children suffer psychological damage |publisher=Alertnet.org |date=2007-07-16 |accessdate=2010-10-23}}</ref> 68% ಇರಾಕ್ ಜನರು ಸುರಕ್ಶಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾ ಪಿಡಗು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರಿಣಾಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.independent.co.uk/world/middle_east/article2914413.ece |title=Cholera spreads in Iraq as health services collapse |publisher=News.independent.co.uk |date=2007-08-31 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015050932/http://news.independent.co.uk/world/middle_east/article2914413.ece |url-status=dead }}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ಇರಾಕಿನ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು 2003 ರ ನಂತರದಿಂದ ದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://news.independent.co.uk/world/middle_east/article1904962.ece |title=Medics beg for help as Iraqis die needlessly |publisher=News.independent.co.uk |date=2006-10-20 |accessdate=2010-10-23 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013081317/http://news.independent.co.uk/world/middle_east/article1904962.ece |url-status=dead }}</ref> ==ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ== {{Main|Human rights in post-invasion Iraq|Suicide bombings in Iraq since 2003}} ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ===ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ=== *ಇರಾಕಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ.<ref>{{cite news|url=http://hrw.org/english/docs/2005/01/26/iraq10053.htm|title=Iraq: Torture Continues at Hands of New Government|publisher=Human Rights News|date=2005-01-25}}</ref> *ಆಂತರಿಕ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳದ ಪೋಲೀಸರು ಸಾವಿನ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸುನ್ನಿ ಅರಬ್ಬರ<ref>{{cite news|url=http://www.commondreams.org/headlines05/1129-08.htm|publisher=The New York Times|title=Sunnis Accuse Iraqi Military of Kidnappings and Slayings|author=Dexter Filkins|date=2005-11-29|access-date=2010-11-02|archive-date=2006-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060418132739/http://www.commondreams.org/headlines05/1129-08.htm|url-status=dead}}</ref> ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಗ್ಗೊಲೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆಂದು ಆರೋಪ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸರು ನಾಗರಿಕ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆ ನಡೆದು ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ===ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಡೆ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು=== *ಅಬು ಘ್ರೆಬ್‌ನ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಖೈದಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ *ಹಡಿಥದಲ್ಲಿ 24 ನಾಗರಿಕರ ಹತ್ಯೆ (ಇದು ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ) *ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ರಂಜಕದ ಬಳಕೆ *ಮಹಮ್ಮದೀಯಾದಲ್ಲಿ 14 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬದ ಕಗ್ಗೊಲೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6156656.stm|title=Iraq rape soldier jailed for life|publisher=News.bbc.co.uk|date=|accessdate=2008-09-10}}</ref> *ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಯಾಗಿದ್ದ ಇರಾಕಿ ವಾಯುದಳದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಅಬೇದ್ ಹಮೆದ್ ಮೊವ್ಹೌಶ್‌ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೊಲೆ. *ಮುಕಾರಾದೀಬ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 42 ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ.<ref>{{cite news|url=http://www.sundayherald.com/42229|title=Iraq: The Wedding Party Massacre|publisher=Sunday Herald|date=2004-03-14|author=Neil Mackay|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040528213213/http://www.sundayherald.com/42229|archivedate=2004-05-28}}{{Dead link|date=September 2010}}</ref> *ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸೇನೆಗಳು ಮತ್ತು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಕುರ್ದಿಶ್) ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸೇನೆಯು ಸುನ್ನಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಫಲ್ಲುಜಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರೇ ಎಂಬ ಕುರಿತು ಇರುವ ವಿವಾದ. *ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲದ, ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಇರಾಕಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಅಮೇರಿಕದ ನೌಕಾದಳದವರು ಕೊಂದು ಆಮೇಲೆ ಅವರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2007/07/01/africa/01iraq.php|title=2 GI's charged with murder of Iraqis - International Herald Tribune|publisher=Iht.com|author=|date=|accessdate=2008-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080918001602/http://www.iht.com/articles/2007/07/01/africa/01iraq.php|archivedate=2008-09-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12658&Itemid=128|title=Multi-National Force – Iraq - Additional Soldier charged with murder|publisher=Mnf-iraq.com|date=|accessdate=2008-09-10|archive-date=2007-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816140724/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12658&Itemid=128|url-status=dead}}</ref> ದ ನೇಶನ್‌ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೈನಿಕರು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thenation.com/docprint.mhtml?i=20070730&s=hedges|title=The Other War: Iraq Vets Bear Witness|publisher=Thenation.com|author=About Chris Hedges [[Chris Hedges]], former Middle East bureau chief for the ''New York Times'', is a senior fellow at [[The Nation Institute]]. He is the author, with [[Laila Al-Arian]], of ''Collateral Damage'' and an earlier book, ''American Fascists: The Christian Right and the War on America'' (Free Press). more&nbsp;... About Laila Al-Arian Laila Al-Arian is a freelance journalist and co-author, with Chris Hedges, of Collateral Damage: America's War Against Iraqi Civilians (Nation Books), based on their 2007 Nation article "The Other War." more&nbsp;..|date=|accessdate=2008-09-10|archive-date=2010-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712233434/http://www.thenation.com/docprint.mhtml?i=20070730&s=hedges|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕ್ ವೆಟರನ್ ಅಗೇನಸ್ಟ್ ದಿ ವಾರ್‌‍<ref>{{cite web|url=http://rawstory.com/news/2007/Antiwar_veterans_group_War_crimes_are_0121.html|title=The Raw Story &#124; Anti-war veterans' group: War crimes are 'encouraged'|publisher=Rawstory.com|date=|accessdate=2008-09-10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080501130308/http://rawstory.com/news/2007/Antiwar_veterans_group_War_crimes_are_0121.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-05-01}}</ref> ನ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕುರಿತಾದ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://rawstory.com/news/2007/Antiwar_veterans_group_War_crimes_are_0121.html|title=The Raw Story &#124; Anti-war veterans' group: War crimes are 'encouraged'|publisher=Rawstory.com|date=|accessdate=2008-09-10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080501130308/http://rawstory.com/news/2007/Antiwar_veterans_group_War_crimes_are_0121.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-05-01}}</ref> ===ದಂಗೆಕೋರ ಗುಂಪುಗಳು === {{Main|Iraq War insurgent attacks}} {{further|[[Tactics of the Iraqi insurgency]]}} [[File:Car bomb in Iraq.jpg|thumb|right|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ದಂಗೆಕೋರರರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾರ್ ಬಾಂಬ್ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ‌.]] *ಇರಾಕಿನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಬಾಯನ್ ಜಬರ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ 2005ರಿಂದ 2006 ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ 12,000 ಇರಾಕಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/02/AR2005060201098.html|title=Iraq Puts Civilian Toll at 12,000|publisher=The Washington Post|author=Ellen Knickmeyer|date=2005-06-03}}</ref> ದಂಗೆಕೋರರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಇರಾಕಿ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಯಾ ಜನರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|author=Paul McGeough|url=http://www.smh.com.au/news/After-Saddam/Handicapped-boy-made-into-bomb/2005/02/01/1107228705132.html|title=Handicapped boy who was made into a bomb|publisher=The Sydney Morning Herald|date=2005-02-02}}</ref><ref>[http://www.theage.com.au/news/world/iraq-bombing-toll-rises/2006/07/02/1151778799144.html ಇರಾಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಟೋಲ್ ರೈಸಸ್]. ''ದಿ ಏಜ್'' ಜುಲೈ 2, 2006</ref> ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಸಮಿತಿಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2005ರ ವರದಿಯಂತೆ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಹಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವರ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಪ್ಪಾದ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣದ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ ಎ ಫೇಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎ ನೇಮ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081113094149/http://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ |date=2008-11-13 }}[http://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ ಸಿವಿಲಿಯನ್ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ಸರ್ಜೆಂಟ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081113094149/http://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ |date=2008-11-13 }}. ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2005.</ref> *ನಾಗರಿಕರು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಂತೆ ಕಾರ್‌ಬಾಂಬ್‍ಗಳನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸಿರುವುದು. *ಅಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ ಹಾಗು ರಾಯಭಾರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗಸ್ಟ್ 2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಯುಎನ್ ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ಯುಎನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಕೊಲೆ, ಹಾಗು 21 ಯುಎನ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರ್ಗದ ಕೊಲೆ,<ref>{{cite news|url=http://www.pbs.org/newshour/extra/features/jan-june06/iraq_6-12.html|title=Who are the Iraq Insurgents?|publisher=NewsHour with Jim Lehrer|date=2006-06-12|access-date=2010-11-02|archive-date=2013-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105025836/http://www.pbs.org/newshour/extra/features/jan-june06/iraq_6-12.html|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಗೆರಿಯಾದ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ, ಅಲಿ ಬೆಳರೌಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಆಜ್ಜೆದಿನೆ ಬೆಲ್ಕಡಿ,<ref>{{cite news|url=https://freeinternetpress.com/story.php?sid=4107|title=Kidnappers Kill Algerian Diplomats|publisher=Free Internet Press|date=2005-07-27|access-date=2010-11-02|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927235252/https://freeinternetpress.com/story.php?sid=4107|url-status=dead}}</ref> ಇಜಿಫ್ಟಿನ ಪರಿಣಿತ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಲ್-ಶೆರಿಫ್,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4660909.stm|title=Captors kill Egypt envoy to Iraq|publisher=BBC News|date=2005-07-08 | accessdate=January 5, 2010}}</ref> ಮತ್ತು ರಷ್ಯದ ೪ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಶಿರಚ್ಚೆದನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5118702.stm|title=Russian diplomat deaths confirmed|publisher=BBC News|date=2006-06-26 | accessdate=January 5, 2010}}</ref> *ಫೆಬ್ರವರಿಯ 2006ರ ಅಲ್-ಅಸ್ಕರಿ ಮಸೀದಿ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಶಿಯಾ ಜನರ ಮಸೀದಿ ಸರ್ವನಾಶವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ 165 ಆರಾಧಕರು ಮೃತಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಇದು ಪಂಥೀಯ ಕಲಹ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕಾರದ ಕೊಲೆಗಯ್ಯುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>ಅಲೆಕ್ಸ್ ರೋಡ್‌ರ್ರಿಜ್, [http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&amp;FMT=ABS&amp;type=current ಇರಾಕಿ ಶ್ರೈನ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಸಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಕಾಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402235744/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&FMT=ABS&type=current |date=2013-04-02 }} (ಪಾವತಿ ದಾಖಲೆ), ''ದಿ ಚಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' ಜೂನ್ 29, 2006.</ref> *ಅನೇಕ ಹೆಸರಾಂತ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು; ಯುಗೆನ್ ಅರ್ಮಸ್ತ್ರೊಂಗ್, ಜಾಕ್ ಹೆನ್ಸಲೇ, ಕೆನ್ನೆತ್ ಬಿಗ್ಲೆಯ್, ಇವಯ್ಲೋ ಕೆಪೋವ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿ ಲಾಜೋವ್ (ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಲಾರಿ ಚಾಲಕರು.)<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/world/story/2004/07/13/bulgarian_iraq040713.html|title=Insurgents kill Bulgarian hostage: Al-Jazeera|publisher=CBC News|date=2004-07-14}}</ref> ಅನುವಾದಕ ಕಿಮ್ ಸನ್-ಇಲ್,ಶೊಸೆಇ ಕೊಡ,ಫ್ಯಾಬ್ರಿಜಿಯೊ ಕೊಟ್ರೋಚಿ, (ಇಟಲಿಯವ), ಸಮಾಜಸೇವಕಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಹಸ್ಸನ್, ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಅಭಿಯಂತರ ನಿಕ್ ಬೇರ್ಗ್, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಸಲ್ವತೊರ್ ಸಂತೋರೋ (ಇಟಲಿಯವ)<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/background/iraq/hostages.html#killed|title=Foreign hostages in Iraq|publisher=CBC News|date=2006-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041024135820/http://www.cbc.ca/news/background/iraq/hostages.html#killed|archivedate=2004-10-24}}</ref> ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆ ಕೆಲಸಗಾರ ಸೈಫ್ ಅದ್ನಾನ್ ಕನಾನ್ (ಇರಾಕಿ) ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಸೈನ್ಯೇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ನಾಲ್ಕು ಖಾಸಗಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಸ್ಕಾತ್ತ್ ಹೇಳ್ವೆನ್ಸ್ತೋನ್, ಜೆರ್ಕೋ ಒವ್ಕೊ, ವೆಸ್ಲೆಯ್ ಬತಳೋಣ ಮತ್ತು ಮಿಚೆಲ್ ತೆಗ್ಯು, ಗ್ರೆನೇಡ್ ಹಾಗು ಸಣ್ಣ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಮೃತ ದೇಹಗಳನ್ನು ಅವರದೇ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಡಲಾಯಿತು. ಸುಟ್ಟ ದೇಹಗಳನ್ನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಎಳೆದಾಡಿ ನಂತರ ಸೇತುವೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ತೂಗು ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/mmedia/apdaily/033104-11v.htm |title=4 Contractors murdered by al Qaeda |publisher=Washingtonpost.com |date=2004-03-31 |accessdate=2010-10-23}}</ref> *ಇರಾಕಿನ ಹೊಸ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ<ref>{{cite news|author=Sabrina Tavernise|url=https://www.nytimes.com/2005/06/19/international/middleeast/19torture.html?ex=1276833600&en=8711248f5a2b9fe6&ei=5088|title=Iraqis Found in Torture House Tell of Brutality of Insurgents|publisher=The New York Times|date=2005-06-19}}</ref>, ಮತ್ತು ಫರ್ನ್ ಹಾಲೆಂಡ್‌ನಂತಹ‌ ಕೊಅಲಿಶನ್ ಪ್ರಾವಿಶನಲ್ ಅಥಾರಿಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಕಲಾ ಅಲ್-ಹಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಎಝೆಡಿನ್ ಸಲಿಮ್‌ನಂತಹ ಇರಾಕಿ ಗವರ್ನಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಅಥವಾ ಕೀನ್ಯಾದಂತಹ ದೇಶದ ವಿದೇಶೀ ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅಥವಾ ಅವರನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/3920119.stm|title=Iraq kidnappings stun Kenya press|publisher=BBC News|date=2004-07-23 | accessdate=January 5, 2010}}</ref> ==ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ== {{Main|Public opinion on the Iraq War}} ===ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ === ಜನವರಿ 2007ರ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ 25 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ 26,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾಗತಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 73% ಜನರು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅಮೇರಿಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=World View of U.S. Role Goes from Bad to Worse |publisher=[[BBC World Service]]|date=2007-01-23 |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/23_01_07_us_poll.pdf |format=PDF |accessdate=2007-05-23}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಇರಾಕಿನಿಂದ ವಾಪಸ್ ಕರೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಜನ ನಂಬಿದ್ದರು ಎಂದು 2007ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6981553.stm|publisher=BBC NEWS|title=Most people 'want Iraq pull-out'|date=2007-09-07 | accessdate=January 5, 2010}}</ref> 2004, ಎಪ್ರಿಲ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ/ಸಿಎನ್‌ಎನ್/ಗಾಲ್‌ಅಪ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಇರಾಕಿ ಜನ ಹೀಗೆ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ, "ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಆಕ್ರಮಣ ಅವರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೆಟ್ಟದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ತಕ್ಷಣ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೆದರಿದರು."<ref>{{cite news |last=Soriano|first=Cesar|coauthors=Komarow, Steven |title=Poll: Iraqis out of patience |work=USA Today|publisher=Gannett Co|date=2004-04-28 |url=http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2004-04-28-poll-cover_x.htm |accessdate=2007-05-24}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆ. ಮತ್ತು ಕೆನಡದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ "ನ್ಯಾಯವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ. ಸರ್ಕಾರ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|title=Guardian July Poll|month=July|year=2006|publisher=ICM Research|format=PDF|access-date=2010-11-02|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012065041/http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|url-status=dead}}</ref> ಅರಬ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ‌, ಈಜಿಪ್ಟಿನ 83% ಜನರು ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಧೋರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ 68% ಜನರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಜೋರ್ಡಾನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 96% ಜನರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೆಟ್ಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 70% ಜನರು ಮತ್ತು ಲೆಬನೀಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 76% ಭಾಗ ಸಹ ಋಣಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite web|last=Zogby|first=James|publisher=[[Arab American Institute]]|month=March|year=2007|url=http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|title=Four Years Later: Arab Opinion Troubled by Consequences of Iraq War|format=PDF|access-date=2010-11-02|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128061143/http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|url-status=dead}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ದಿ ಪಿವ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಟ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಹುಸೇನ್‌ರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಇಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು ಪ್ರಪಂಚ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]‌, ಜರ್ಮನಿ, ಜೊರ್ಡಾನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಲೆಬನಾನ್, ಚೀನಾ, ಸ್ಪೈನ್, [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯ]], ಟರ್ಕಿ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], ಮತ್ತು [[ಮೊರಾಕೊ|ಮೊರೊಕೊ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಹುಸೇನ್‌ರ ಹೊರತಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ನಂಬಿದರು.<ref>{{cite web|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2006-02-28|url=http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002|title=India: Pro-America, Pro-Bush|access-date=2010-11-02|archive-date=2010-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508192741/http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002|url-status=dead}}</ref> ===ಇರಾಕ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯ=== {{Update|date=September 2010}} [[File:Pleadingforfreedom.jpg|thumb|2ನೇಯ ಕಂಪನಿ, 5ನೇಯ ಸೇನಾತುಕಡಿ, 2ನೇಯ ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗವು ಇರಾಕ್‌ನ ತಫಾರಿಯಾ ಸಮೀಪದ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯಿತ ದಂಗೆಕೋರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಇರಾಕಿ ಸೈನ್ಯದ ಸೈನಿಕನೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿ ಜನರು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದಾಳಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿರುವುದಾಗಿ 2005ರಿಂದ 2007ರವರೆಗಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|title=The Iraqi Public on the U.S. Presence and the Future of Iraq|format=PDF|publisher=World Public Opinion|date=September 27, 2006|accessdate=2008-11-23|archive-date=2016-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824163145/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="bbcpoll">[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/19_03_07_iraqpollnew.pdf ಇರಾಕ್‌ ಪೋಲ್] ಡಿ3 ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಬಿಬಿಸಿ, ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಎಆರ್‌ಡಿ ಜರ್ಮನ್ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದವು. 2007 ಫೆಬ್ರವರಿ 25 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ 5ರ ಮಧ್ಯೆ ಇರಾಕ್‌ನ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 450ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ 2,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು. (ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು) + ಅಥವಾ – 2.5% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಇರಬಹುದು.</ref><ref>[http://www.globalpolicy.org/security/issues/iraq/poll/2007/0806oildevt.htm ಇರಾಕಿಸ್ ಅಪೋಸ್ ಆಯಿಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್, ಪೋಲ್ ಫೈಂಡ್ಸ್ (ಅಗಸ್ಟ್ 6, 2007)] (ಆಯಿಲ್ ಛೇಂಜ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್,ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಪಾಲಿಸಿ ಸ್ಟಡೀಸ್,ವಾರ್ ಆನ್ ವಾಂಟ್,ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಾಲಿಸಿ ಫೋರಮ್)</ref> ==ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂಬಂಧ== {{Main|Iraq War and U.S. Global War on Terror}} {{See|Saddam Hussein and al-Qaeda|Saddam Hussein and al-Qaeda timeline|Criticism of the War on Terrorism}} ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧ "ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು. ಬುಶ್ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಇರಾಕಿನ ಹೊರಬಂದರೆ, "ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ತರ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|last=Bush|first=President George W.|work=Global Message|publisher=The White House|date=2003-09-09|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030909.html|title=A Central Front in the War on Terror}}</ref><ref>{{cite news|last=Garamone|first=Jim|publisher=American Forces Press Service|date=2002-09-19|url=http://www.defenselink.mil/news/Sep2002/n09192002_200209194.html|title=Iraq Part of Global War on Terrorism, Rumsfeld Says|access-date=2010-11-02|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929203848/http://www.defenselink.mil/news/Sep2002/n09192002_200209194.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Bush|first=President George W.|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2006/08/20060821.html|title=Press Conference by the President|date=2006-08-21|work=Peace in the Middle East|publisher=The White House}}</ref> ಯುದ್ಧದ ಇತರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಈ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ವನಿಗೂಡಿಸಿದರು. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿ-ಯುಎಸ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನತೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೇನೆಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಸುದ್ಧಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಪರಿಣತರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತು ಇದರಿಂದ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ನಿಪುಣ ರೋಹನ್ ಗುಣರತ್ನ ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಒಂದು "ಅವಶ್ಯ ಪ್ರಮಾದ" ದಂತೆ ಎಂದು ಬಾರಿಬಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|last=Gunaratna|first=Rohan|title=The Post-Madrid Face of Al Qaeda|journal=Washington Quarterly|volume=27|issue=3|date=Summer 2004|url=http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/016366004323090278|doi=10.1162/016366004323090278|page=98|access-date=2010-11-02|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128070821/http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/016366004323090278|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕಿನ ಉದ್ಯೋಗ [[ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್|ಜಿಹಾದಿಗಳಿಗೆ]] "ಒಂದು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಜಾಗತಿಕ ಹೊಸ ಸೇರ್ಪಡೆ ನಿಮಿತ್ತ" ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅಲ್-ಕೈದಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ "ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆದ ದಂಗೆಕೋರರ ಹಿಂಸಾಚಾರ" ಎಂದು 2004ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Sengupta|first=Kim|title=Occupation Made World Less Safe, Pro-War Institute Says|publisher=[[The Independent]]|date=2004-05-26|url=http://www.commondreams.org/headlines04/0526-05.htm|access-date=2010-11-02|archive-date=2006-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060920050852/http://www.commondreams.org/headlines04/0526-05.htm|url-status=dead}}</ref> ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಒಂದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಆಧಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು 2005, ಜನವರಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ; ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಡೇವಿಡ್ ಬಿ. ಲಾ ವರದಿ ಹೀಗೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ "ಒಂದು ಮೂಲ ತರಬೇತಿ, ಮೂಲ ನೇಮಕಾತಿಗಳ ಜೊತೆ ಆತಂಕವಾದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ ಅವರಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅವಕಾಶ. ಆದರೂ ಸಹ, ಭವಿಷ್ಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನಂತರ ಸಾಯದೇ ಇರುವ ಕೆಲವು ಜೆಹಾದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ, ಅಂದರೆ, ಮನೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವಿಧ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದರು." ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅಯಸ್ಕಾಂತವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಬರ್ಟ್ ಎಲ್. ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|last=Priest|first=Dana|title=Iraq New Terror Breeding Ground|publisher=Washington Post|date=2005-01-14|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A7460-2005Jan13.html}}</ref> ಎಲ್ಲ 16 ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮತ್ತು 2006ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ ಹೀಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ, "ಇರಾಕ್ ಸಂಘರ್ಷ ಜೆಹಾದಿಗಳ 'ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ', ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಆಳವಾದ ಹಗೆತನದ ಬಿತ್ತುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಜೆಹಾದಿಗಳ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ."<ref>{{cite press release|title=Declassified Key Judgments of the National Intelligence Estimate "Trends in Global Terrorism: Implications for the United States"|publisher=Office of the Director of National Intelligence|date=April 2006|url=http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf|format=PDF|access-date=2010-11-02|archive-date=2006-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060930220648/http://www.dni.gov/press_releases/Declassified_NIE_Key_Judgments.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ಇರಾನಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ== ಕೆಲವು ಮಿಲಿಟರಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರೂ, ಇರಾನ್ ತರಬೇತಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಹಣ ಮತ್ತು ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಷಿಯಾ ಪಂಥಿ ದಂಗೆಕೋರರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇರಾನಿನ ಸುಮಾರು 150 ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆಂಟರು, ಜೊತೆಗೆ ಇರಾನಿನ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/25/AR200701250199.html | work=The Washington Post}}{{Dead link|date=September 2010}} {{Dead link|date=July 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref><ref>{{cite web|author= |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/19/AR2007081901394.html |title=Iran Trains Militiamen Inside Iraq, U.S. Says |publisher=Washingtonpost.com |date= |accessdate=2010-10-23}}</ref> ಇರಾನಿನ ಕುದ್ಸ್ ಸೇನೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಇರಾನಿನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಝಾಲಿ ಟೆರರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಯೋಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಗಳು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಮಿಲಿಟರಿ ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಕೋರರು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಫೋಟಕಗಳು (ಆಯ್‌ಇಡಿಗಳು) ಮತ್ತು ಬೇಧನಾ ಕವಚಗಳನ್ನು (ಇಎಫ್‌ಪಿಗಳು) ಇರಾನಿಯರು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 2008, ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾನಿಯರು ತಯಾರಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮಲ್ಟಿ-ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೋರ್ಸ್ - ಇರಾಕ್ (ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಫ್‌ಆಯ್) ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಟ್ರಾಯ್‌ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. 2008, ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇದು ವರದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. 4,600 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಗೋಪ್ಯಸ್ಥಳಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು, ಕೇವಲ 98 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದಾದರೂ ಇರಾನಿನವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಇವು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಟ್ಟೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದೂವರೆ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇರಾನಿಯರು ತಯಾರಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕರ್ಬಲ ಅಥವಾ ಬಸ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಂಡುಬಂದ 350 ಬೇಧನಾ ಆಯುಧ ಗಳಲ್ಲಿ (ಇಎಫ್‌ಪಿಗಳು) ಯಾವುದೂ ಇರಾನೀ ಮೂಲದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇರಾನ್ ದಂಗೆಕೋರರಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ, "ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಇರಾನಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ" ಎಂದು ಇರಾನಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯುಎಸ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಎಮ್‌ಎನ್‌ಎಫ್‌ಆಯ್ ವರದಿ ಟೀಕಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JK18Ak03.html ಯು.ಎಸ್. ಅಗೇನ್ ಮಿಸ್‌ಫೈಯರ್ಸ್ ಆನ್ ಇರಾನಿಯನ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030181455/http://atimes.com/atimes/Middle_East/JK18Ak03.html |date=2010-10-30 }} ಏಷಿಯಾ ಟೈಮ್ಸ್ ನವೆಂಬರ್‌ 18, 2008</ref>‌ ಹೆಸರು ತಿಳಿಯದ ಎರಡು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ಬಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ದಾಳಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೆಂಟಗಾನ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂಲದ ಒಳಸೇರಲು ದಂಗೆಕೋರರು ಐದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದರು, ಮೂವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಮೂರು ಹಮ್ವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನವರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು. ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ನೌರಿ-ಅಲ್-ಮಲಿಕಿ ಅವರು ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ,{{Nowrap|31 January 2007}} ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ದಾಳಿಗೆ ಇರಾನ್ ಅನುಮೋದಿಸಿತ್ತು<ref>{{cite news | title = Al-Maliki: Iraq won't be battleground for U.S., Iran | url = http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/31/iraq.main/ | work = [[CNN.com]] | date = 2007-01-31 | accessdate = 2007-01-31 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070202013010/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/31/iraq.main/ |archivedate = February 2, 2007}}</ref> ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಇರಾಕಿ ನಗರ ಇರ್ಬಿಲ್{{Nowrap|11 January}}‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಇರಾನಿನ ಐದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ದಾಳಿಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ನ ಕೊಡ್ಸ್ ಸೇನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಇರಾಕಿ ಜನರು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news | title = Iran involvement suspected in Karbala compound attack | url = http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/30/iraq.main/index.html | work = [[CNN.com]] | date = 2007-01-31 | accessdate = 2007-01-31}}</ref><ref>{{cite news | first = Robert | last = Baer | authorlink = Robert Baer | title = Are the Iranians Out for Revenge? | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1583523,00.html?cnn=yes | work = [[Time (magazine)|Time.com]] | date = 2007-01-30 | accessdate = 2007-01-31 | archive-date = 2007-02-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070202224629/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1583523,00.html?cnn=yes | url-status = dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{col-begin}} {{col-break}} '''ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕುರಿತಾದದ್ದು:''' *ಕಾರ್ಟರ್ ಬೋಧನೆ *ಗುಪ್ತ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿದೇಶೀ ನೀತಿ *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದಾಖಲೆ *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕಡಲಾಚೆಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ *ವಿಶೇಷ ಸೈನ್ಯಗಳು (ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೇನೆ) *ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಯುದ್ಧ ಕ್ರೌರ್ಯಗಳು '''ಸಾಮಾನ್ಯ''' *ಕೆನಡ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ *ಕೆನಡ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿರೋಧಿಗಳು *ವಿದೇಶೀ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ *ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹ *ಪೆಟ್ರೋಡಾಲರ್ ಹೋರಾಟ *ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೊಸ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ {{col-break}} '''ಒಳಸಂಚುಗಳು:''' *ಕರ್ಬಾಲ್ (ಸುದ್ದಿಗಾರ) *ಇರಾಕ್‌ ಜೈಲು ನಿಂದನಾ ಹಗರಣಗಳು *2007, ಜುಲೈ 12ರ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಏರ್‌ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (2010ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗೂಡಿತು) *ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು 2003ರ ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣ ‌ *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ '''ಪಟ್ಟಿಗಳು:''' *ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿರೋಧಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಇರಾಕಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಗೊತ್ತುವಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * 2003–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ {{Portal box|Iraq War |Iraq|Military of the United States |War }} {{col-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== *ಬೆಲ್ಲಾವಿಯಾ, ಡೇವಿಡ್ (2007) ''ಹೌಸ್ ಟು ಹೌಸ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಪಿಕ್ ಆಫ್ ಅರ್ಬನ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್‍''. ಸೀಮೋನ್ & ಸ್ಚಸ್ಟೆರ್. ಭಾಗವಹಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ-ಎಬೌಟ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಫಲುಜಾ *ಗೋರ್ಡನ್, ಮೈಕೇಲ್ (2006) ''ಕೋಬ್ರಾ&nbsp;II: ದಿ ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದ ಇನ್ವೇಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಕ್ಯುಪೇಶನ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌'' *ಲಾರ್ಸನ್, ಲ್ಯೂಕ್ (2010) ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ಸನ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್‌ ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ನಾವೆಲ್, ಕೀ ಎಡಿಶನ್ *ನಾರ್ತ್, ರಿಚರ್ಡ್. (2009) ''ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಡಿಫೀಟ್: ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ 2003–2009.'' ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಮ್. *ಓ'ಕೋನೆಲ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ (2008) ''ಕೌಂಟರ್‌ಇನ್‌ಸರ್ಜೆನ್ಸಿ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌: 2003–2006.'' ರ್ಯಾಂಡ್. *ರಿಕ್ಸ್, ಥಾಮಸ್ (2006) ''ಫಿಯಾಸ್ಕೊ, ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commonscat|Iraq War|ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ }} {{Wikinews category|Iraq War}} {{Wikiquote}} *[http://www.electroniciraq.net/ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218204038/http://electroniciraq.net/ |date=2018-02-18 }} ಇರಾಕಿನಿಂದ ಇರಾಕಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾದ ದಿನ ಸುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ *[http://www.iraq-war.ru/ ನ್ಯೂಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123135907/http://iraq-war.ru/ |date=2010-11-23 }}: ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ. *[https://web.archive.org/web/20050130005713/http://www.cnn.com/SPECIALS/2005/iraq.transition/ ಇರಾಕ್‌: ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್ ಆಫ್ ಪವರ್] ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಚರ್ಚೆಯು ತಾರಕಕ್ಕೇರಿತು: ಸಿಎನ್‌ಎನ್ ವರದಿ *[http://costofwar.com/ ಡಾಲರ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್]:ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವಾದ ಹಣ *[http://news.independent.co.uk/world/americas/article2362747.ece "ಬ್ಲೀಕ್ ಪೆಂಟಗಾನ್ ಸ್ಟಡಿ ಎಡ್ಮಿಟ್ಸ್'ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319190219/http://news.independent.co.uk/world/americas/article2362747.ece |date=2007-03-19 }}, ರೂಪರ್ಟ್ ಕಾರ್ನೆವೆಲ್, ''ದಿ ಇಂಡಪೆಂಡೆಂಟ್'', ಮಾರ್ಚ್‌ 2007 *[http://www.gulfwarrior.org/iraq/iraq_maps.htm ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219040631/http://www.gulfwarrior.org/iraq/iraq_maps.htm |date=2007-02-19 }}, GulfWarrior.org *[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030319-17.html ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಅಡ್ರೆಸ್ ಬೈ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌] ಆನ್ ದ ಇವನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2003, ಅನೌನ್ಸಿಂಗ್ ವಾರ್ ಅಗನೆಸ್ಟ್ ವಾರ್ ಇರಾಕ್‌. *[http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/iraqbib.html#2war ಬಿಬ್ಲಿಯೊಗ್ರಫಿ]: ಎರಡನೇಯ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ - ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ (2003– ) *"''[http://www.zogby.com/news/ReadNews.dbm?ID=734 ಫಸ್ಟ್ ಮೇಜರ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇರಾಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102175946/http://www.zogby.com/news/ReadNews.dbm?ID=734 |date=2011-01-02 }}'' ". ಜಾಗ್ಬಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10, 2003. *[http://www.pollingreport.com/iraq.htm Iraq at Pollಇನ್g Report.com. ]. ಕ್ರೋನೊಲಾಜಿಕಲ್ ಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್ 18 ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಓಲ್ಡರ್ *[http://www.psywar.org/apdsearchform.php?war=Iraqi%20Freedom ಏರಿಯಲ್ ಪ್ರೊಪಗೆಂಡಾ ಲೀಫ್‌ಲೆಟ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529015719/http://www.psywar.org/apdsearchform.php?war=Iraqi%20Freedom |date=2010-05-29 }}. Psywar.org, ನವೆಂಬರ್‌ 6, 2005. (ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ಪಿಎಸ್‌ವೈಓಪಿ ಲೀಫ್‌ಲೆಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪೋಸ್ಟರ್ಸ್) *[http://dyhr.com/speciale/JustWarInIraq2003.pdf ಜಸ್ಟ್ ವಾರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್‌ 2003] ಪಿಡಿಎಫ್ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯರಿಂದ ಥಾಮಸ್ ಡೈಯರ್‌ರಿಂದ ಕಾನೂನು ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ. *[https://www.theguardian.com/world/interactive/2009/apr/14/iraq-war-stories ಇರಾಕ್‌ ವಾರ್ ಸ್ಟೋರಿಸ್],ಮಾನವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಒಬ್ಸರ್ವರ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಬರಹ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ರೂಪದ ದಾಖಲೆಗಳು, ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2009. [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]] [[ವರ್ಗ:2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2004ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2005ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2006ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2007ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2008ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2009ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2010ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:2003ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2004ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2005ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2006ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2007ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2008ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2009ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2010ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ವಿವಾದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌ – ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌‌ನ ಉದ್ಯೋಗ]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌ ರಾಜಕೀಯ]] [[ar:حرب العراق]] [[bg:Война в Ирак (2003)]] [[bs:Rat u Iraku 2003.]] [[cs:Válka v Iráku]] [[da:Irakkrigen]] [[de:Irakkrieg]] [[en:Iraq War]] [[eo:Iraka milito]] [[es:Guerra de Iraq]] [[fa:جنگ عراق]] [[fi:Irakin sota]] [[fr:Guerre d'Irak]] [[he:מלחמת עיראק]] [[hr:Rat u Iraku]] [[id:Perang Irak]] [[is:Stríðið í Írak]] [[it:Guerra d'Iraq]] [[ja:イラク戦争]] [[la:Bellum Iracense Alterum]] [[lb:Irakkrich]] [[lt:Irako karas]] [[mk:Втора Заливска војна]] [[nds:Irakkrieg]] [[nl:Irakoorlog]] [[no:Krigen i Irak]] [[pl:II wojna w Zatoce Perskiej]] [[pt:Guerra do Iraque]] [[ru:Иракская война]] [[sl:Iraška vojna]] [[sr:Рат у Ираку]] [[sv:Irakkriget]] [[th:สงครามอิรัก]] [[tr:Irak Savaşı]] [[uk:Війна в Іраку]] [[vi:Chiến tranh Iraq]] [[wa:Guere d' Irak]] [[zh:伊拉克战争]] amzdm8s6znnx9zh2494hjez70admrmf 0 27039 1371879 1371530 2026-04-23T01:49:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371879 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_suffix = | image = Ashaji.jpg | image_size = | alt = | caption = ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಆಶಲತಾ ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ | birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}} | birth_place = ಗೋರ್, ಸಾಂಗ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}} | death_place = [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | occupation = {{flatlist| * [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]] * ಉದ್ಯಮಿ * ನಟಿ * ದೂರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದೆ }} | years_active = ೧೯೪೩–೨೦೨೬ | mother = | father = ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ | spouse = ಗಣಪತ್ ರಾವ್ ಭೋಸ್ಲೆ<br>(ವಿವಾಹ-೧೯೪೯; ಮೃತ ೧೯೬೬)<br>ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್<br>(ವಿವಾಹ-೧೯೮೦; ಮೃತ-೧೯೯೦)<br> | children = ೩ | family = | relatives = | works = | awards = | honours = [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪುರಸ್ಕಾರ]] (೨೦೦೦)<br/> [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] (೨೦೦೮)<br/> [[ಬಂಗ ಭೂಷಣ]] (೨೦೧೮)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br/> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭೂಷಣ (೨೦೧೧) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕಿ]] * [[ಖವ್ವಾಲಿ]]<ref name="auto"/> * [[ಘಝಲ್]]s<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref> * [[ಜಾನಪದ]] * [[ಭಜನೆ]]s<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref> * [[ಗುರ್ಬನಿ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref> * [[ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತಿ]]<ref>"Nazrul Geeti Songs Download: Nazrul Geeti MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007094009/https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html |date=2024-10-07 }}</ref> * [[ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref> }} }} }} '''ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ''' <ref>ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರನ್ನು ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಆಶಾ, ಆಶಾ ಬೋಸ್ಲೆ, ಆಶಾ ಭೋನ್ಸಲೆ, ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ, ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೇ (ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ [http://www.imdb.com/name/nm0080427/ ಐಎಂಡಿಬಿ ಎಂಟ್ರಿ] ನೋಡಿ). ಆವರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಶಾಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ — [[ಹಿಂದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ''ಜಿ'' ಸೇರಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಗೌರವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.</ref> (೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೩೩ - ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹಿಂದಿ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬರು, ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="britannica">{{cite book|author=Gulzar; Nihalani, Govind; Chatterji, Saibal|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=8179910660|pages=532–533}}</ref><ref name="monopolity">{{cite web|title=Only the best preferred|url=http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|date=18 May 2001|author=Gangadhar, v.|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2009-07-22|archive-date=2003-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823024402/http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=The Garland Encyclopedia of World Music|year=2000|author=Arnold, Alison|publisher=Taylor & Francis|isbn=0824049462|pages=420–421}}</ref> ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಆರು ದಶಕಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref> {{cite web | url=http://www.imdb.com/name/nm0080427/ | title=IMDB entry | publisher=IMDB | accessdate=2009-03-28 }}</ref><ref>{{cite web|title=An evergreen voice|date=September 26, 2003|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2010-08-12|url=http://www.hindu.com/fr/2003/09/26/stories/2003092602000700.htm|archive-date=2003-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20031002012621/http://www.hindu.com/fr/2003/09/26/stories/2003092602000700.htm|url-status=dead}}</ref> ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್|ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್‌‌]]ರ ಸಹೋದರಿ. ಅವರ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="britannica" /><ref>{{cite web|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|author=V.L|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|date=June 7, 2008|accessdate=2010-08-11|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead}}</ref><ref>ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತ: ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕಾ, ಕೆರೆಬಿಯನ್, ಇಂಡಿಯಾ, ಏಷಿಯಾ ಅಂಡ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್; ಸಿಮನ್ ಬ್ರಾಟನ್, ಮಾರ್ಕ್ ಎಲಿಂಗ್ಟನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರಿಲೋ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದು; ರಫ್ ಗೈಡ್ಸ್, ೨೦೦೦</ref> ಭೋಂಸ್ಲೆರ ಗಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ಪಾಪ್, ಘಝಲ್‌ಗಳು, [[ಭಜನೆ|ಭಜನ]]ಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಕವ್ವಾಲಿಗಳು, ರಬೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅಸ್ಸಾಮೀ, [[ಹಿಂದಿ]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ|ಬೆಂಗಾಲಿ]], ಗುಜರಾತಿ, [[ಪಂಜಾಬಿ]], [[ತಮಿಳು]], [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]], ಛೆಕ್, ನೇಪಾಳಿ, ಮಲೈ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಸೇರಿ ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೮ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="who'swho">ದಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವ್ಹೂಸ್ ವ್ಹು. ೨೦೦೪. ಯೂರೋಪಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್. ರೌಟ್‌ಲೆಜ್.</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ತಾವು ಸುಮಾರು ೧೨,೦೦೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು,<ref>({{cite web | author=Jyothi Venkatesh | url=http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 | title=Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma… | publisher=Vashi2Panvel.com | accessdate=2006-05-03 | quote=I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs — 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. | archive-date=2012-08-01 | archive-url=https://www.webcitation.org/69avilP1h?url=http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26 | url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಸಹ ಇದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದವು.<ref name="who'swho" /><ref>{{cite web |url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm |title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 |author=Raju Bharatan |publisher=[[Rediff.com]] |date=2006-08-23 |accessdate=2007-04-28 |quote = Asha Bhosle it is, in fact, who occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema -- Guinness or no Guinness. }}</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಉನ್ನತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿಸುವ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ "ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಕಲಾವಿದೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.worldrecordsacademy.org/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm | title = Most Recorded Artist-world record set by Asha Bhonsle | accessdate = 4 January 2010 | date = 3 September 2009 | archive-date = 15 ಮೇ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120515235133/http://www.worldrecordsacademy.org/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm | url-status = dead }}</ref> ==ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ== ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ (ಈಗಿನ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿದೆ), ಸಾಂಗ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಗೋರ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾಸ್ಟರ್ ದೀನಾನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯವರು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂದೆಯವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬವು [[ಪುಣೆ|ಪೂನಾ]] ದಿಂದ [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಹಾಪೂರ್‌]]ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಗೆ ತೆರಳಿತು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಮಝಾ ಬಲ್'' (೧೯೪೩) ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆ ''ಚಲಾ ಚಲಾ ನವ್ ಬಲಾ'' ವನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯನ್ನು ದತ್ತ ದವ್ಜೇಕರ್‌ರವರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಹಂಸ್ರಾಜ್ ಬೆಲ್ಹ್‌ರ ''ಚುನಾರಿಯಾ'' (೧೯೪೮) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ''ಸಾವನ್ ಆಯಾ'' ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rediff_70">{{cite web |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |date=2003-09-08 |accessdate=2006-11-11 }}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಸೋಲೋ ಹಾಡನ್ನು ''ರಾತ್ ಕಿ ರಾಣಿ'' (೧೯೪೯) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಅವರ ೧೬ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ೩೧-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಗಣಪತ್‌ರಾವ್ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಜೊತೆ ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಗಣಪತ್‌ರಾವ್, ಸಹೋದರಿ ಲತಾರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮದುವೆಯು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅವರ ಪತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗಿತ್ತು. ಮದುವೆಯಾದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಭೋಂಸ್ಲೆರವರು (ಸುಮಾರು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ) ಸಂಶಯ ಸ್ವಭಾವದ ಗಣಪತ್‌ರಾವ್‌ರವರಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು<ref>{{cite web|url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=950|title=Only Asha: Asha Bhosle|access-date=2011-01-10|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215113312/http://harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=950|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಮೂರನೆಯ ಮಗು, ಆನಂದ್‌‌ನನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ತವರುಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಹಣ ಸಂಪಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗೀತಾ ದತ್, ಶಂಷಾದ್ ಬೇಗಮ್ ಮತ್ತು [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] (ಅವರ ಸಹೋದರಿ)ರಂತಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು "ನಾಯಕಿನಟಿ" ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆಗ ಅವರು ತಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಬಿಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು: ಅವರು ಬ್ಯಾಡ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಪ್ಸ್‌‍ಗಳಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು (ಲತಾರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ), ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳದ ಬಿ ಅಥವಾ ಸಿ-ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳೇ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯನ್ನು ಎ ಆರ್ ಖುರೇಶಿ, ಸಜ್ಜದ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಮಹಮದ್‌ರವರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು.<ref name="rediff_70" /> ಸಜದ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ, ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್-ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಸಂಗದಿಲ್'' (೧೯೫೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಮನ್ನಣೆಯು ದೊರೆಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಿಮಲ್ ರಾಯ್ ಭೋಂಸ್ಲೆರವರಿಗೆ ''ಪರಿಣೀತ'' (೧೯೫೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಬೂಟ್ ಪಾಲಿಷ್'' (೧೯೫೪) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಹಮದ್ ರಫಿರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ''ನನ್ನೆ ಮುನ್ನೆ ಬಚ್ಚೆ'' ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಾಧರಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ. ಪಿ. ನಾಯರ್]] ಸಿ.ಐ.ಡಿ. (೧೯೫೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಬಿ. ಆರ್. ಚೋಪ್ರರವರ, ತಾವೇ ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಯಾ ದೌರ್ (೧೯೫೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ. ರಫಿ ರವರ ಜೊತೆಗಿನ, [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ|ಸಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]]ರವರಿಂದ ಬರೆಯಲಾದ, ''ಮಾಂಗ್ ಕೆ ಸಾತ್ ತುಮ್ಹಾರ'', ''ಸಾತಿ ಹಾತ್ ಬಡಾನಾ'' ಮತ್ತು ''ಉಡೆನ್ ಜಬ್ ಜಬ್ ಝುಲ್ಫೇನ್ ತೆರಿ'' ಗಳಂತಹ ಜೋಡಿ ಹಾಡುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಕೊಟ್ಟವು. ಅವರು ಖ್ಯಾತ ನಟರಿಗೆ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಯಾ ದೌರ್ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಬಿ ಆರ್ ಚೋಪ್ರ, ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''ವಕ್ತ್'' ಮತ್ತು ''ಗುಮ್ರಾಹ್'', ಹಮ್ರಾಝ್, ''ಆದ್ಮಿ ಔರ್ ಇನ್ಸಾನ್'', ''ಡೂಂಡ್'' ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಭೋಂಸ್ಲೆ ಜೊತೆಗಿನ ನಯ್ಯರ್‌ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಸಹ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಚಿನ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರವಿ ಯಂತಹ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸಹ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ನಯ್ಯರ್ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದೂರವಾದರು. ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ರ ಮೊದಲ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಚಿತ್ರ, ''ತೀಸ್ರಿ ಮಂಝಿಲ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಆಶಾರ ಸಾಧನೆಯು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆಶಾ ಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ''ಆಜಾ ಆಜಾ'' ಹಾಡಿನ ರಾಗವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನೃತ್ಯದ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ತಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಆ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ೧೦ ದಿನಗಳ ಸತತ ಅಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ, ಅವರು ಹಾಡನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಾಡಿದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗೊಂಡ ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ೧೦೦-ರೂಪಾಯಿಗಳ ನೋಟನ್ನು ನೀಡಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ''ಆಜಾ ಆಜಾ'' ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತರ ಹಾಡುಗಳು, ''ಓ ಹಸೀನಾ ಝುಲ್ಫೋನ್‌ವಾಲಿ'' ಮತ್ತು ''ಓ ಮೇರ ಸೋನಾ ರೆ'' (ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕ, ರಫಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಜೋಡಿ ಹಾಡುಗಳು), ಆ ದಿನದ ಅಬ್ಬರದ ಹಾಡಾಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್, ಒಂದು ಸಲ ಹೇಳಿದ್ದರು - "ಒಂದು ವೇಳೆ ನನಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಮಹಮದ್ ರಫಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ". ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗಿನ ಆಶಾರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಮುಂದೆ ಮದುವೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೬೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಇವರು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನರ್ತಕಿ, ಹೆಲೆನ್ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯಾದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಲೆನ್ ಹಾಜರಾದರೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಹಾಡನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=September 8, 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|accessdate=2009-07-22|archive-date=2008-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|url-status=dead}}</ref> ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ-ಹೆಲೆನ್‌ರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡುಗಳು ''ಪಿಯಾ ತೂ ಅಬ್ ತೊ ಆಜಾ'' (''ಕಾರವಾನ್'' ), '' ಓ ಹಸೀನಾ ಝುಲ್ಫೋನ್ ವಾಲಿ'' (''ತೀಸ್ರಿ ಮಂಝಿಲ್'' ), ಮತ್ತು ''ಏ ಮೇರಾ ದಿಲ್'' (''ಡಾನ್'' ). ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ "ಕ್ಯಾಬರೆ ಗಾಯಕಿ" ಮತ್ತು "ಪಾಪ್ ಕ್ರೂನರ್" ಎಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ರೇಖಾ-ನಟಿಸಿದ ''ಉಮ್ರಾವೊ ಜಾನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ''ದಿಲ್ ಚೀಝ್ ಕ್ಯಾ ಹೈ'', ''ಇನ್ ಆಂಕೋ ಕಿ ಮಸ್ತಿ ಕೆ'', ''ಎ ಕ್ಯಾ ಜಗಾ ಹೈ ದೋಸ್ತೊ'' ಮತ್ತು ''ಜುಸ್ತ್‌ಜು ಜಿಸ್ಕಿ ಥಿ'' ಗಳಂತಹ ಘಝಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ತನ್ನ ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಖಯ್ಯಾಮ್, ಆಶಾರ ಹಾಡುವ ಫಿಚ್‌ನ್ನು ಅರ್ಧ ನೋಟ್ (ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆ)ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾ ತಾನು ಅಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹಾಡಬೆಲ್ಲೆನಾ ಎಂದು ತಾನೇ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾದಳು. ಘಝಲ್‌‌‌ಗಳು ಅವಳಿಗೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ''ಇಜಾಝತ್'' (೧೯೮೭) ಚಿತ್ರದ ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಮಾನ್'' ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ, ೬೨-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ''ರಂಗೀಲಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ನಟಿ [[ಊರ್ಮಿಳಾ ಮಾತೋಂಡ್ಕರ್]] ಅವರಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವಳಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ತನ್ಹಾ ತನ್ಹಾ'' ಮತ್ತು ''ರಂಗೀಲಾ ರೇ'' ಗಳಂತಹ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ವಿಶೇಷಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ, ಸಂಗೀತ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್‌ರವರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಡವಾಗಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ೭೨-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ ''ಚಂದ್ರಮುಖಿ'' ಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌|ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]]-ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[Lucky: No Time for Love|ಲಕ್ಕಿ]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಪಾಪ್ ಗಾಯನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಭೋಂಸ್ಲೆರವರಿಂದ ಹಾಡಾಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ ''ಓಹ್! '' ''ಬಟರ್‌ಪ್ಲೈ'', ''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಾಧಮ್'' ಮತ್ತು ''ವೆನ್ನಿಲಾ ವೆನ್ನಿಲಾ''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ೧೯೬೬-೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಭೋಂಸ್ಲೆರವರಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಕಲನ ಆಲ್ಬಂ ''ದಿ ವೆರೀ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌'' ನ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ== ;ಒ.ಪಿ. ನಯ್ಯರ್ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ರವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್]]ರ ಒಡನಾಟವು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದು ಆಶಾ ರವರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಜನರು ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಊಹಾಪೋಹಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದರು. ನಯ್ಯರ್ ಆಶಾರನ್ನು ಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದು ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿನ, ''ಚಮ್ ಚಮಾ ಚಮ್'' ಹಾಡಿನ ಸಂಗೀತ ಮುದ್ರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ.<ref name="ref_O_P_Nayyar">{{cite web | url=http://music.indya.com/features/index.html | title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar | publisher=Indya.com | accessdate=2005-11-11 | archive-date=2005-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html | url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ಅವರು ಅವಳನ್ನು ''ಮಾಂಗು'' (೧೯೫೪) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಸಿಐಡಿ'' (೧೯೫೬) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸಾ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ''ನಯಾ ದೌರ್'' (೧೯೫೭) ಚಿತ್ರದ ಸಾಧನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಈ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ೧೯೫೯ರ ನಂತರ, ಅವರು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ನಯ್ಯರ್‌ಜೊತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒ.ಪಿ. ನಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರ ಜೋಡಿಯು ತಂಗಾಳಿಯಂತಹ ಹಾಗೂ ಮಧುರವಾದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂದರೆ ''ಆಯಿಯೇ ಮೆಹರಬಾನ್'' ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಧುಬಾಲಾ]] ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ (''ಹೌರಾ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'', ೧೯೫೮) ಹಾಗೂ ಮಮ್ತಾಝ್ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿರುವ ''ಯೇ ಹೈ ರೇಷ್ಮಿ ಝುಲ್ಫೋಂ ಕಾ ಅಂಧೇರಾ'' (''ಮೇರೆ ಸನಂ'',೧೯೬೫). ''ನಯಾ ದೌರ್'' (೧೯೫೭), ''ತುಮ್ಸಾ ನಹೀ ದೇಖಾ'' (೧೯೫೭), ''ಹೌರಾ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'' (೧೯೫೮), ''ಏಕ್ ಮುಸಾಫಿರ್ ಏಕ್ ಹಸೀನಾ'' (೧೯೬೨), ''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' (೧೯೬೪), ಮುಂತಾದವುಗಳಂತಹ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ ''ಆವೋ ಹುಝೂರ್ ತುಮ್ಕೊ'' (''ಕಿಸ್ಮತ್'' ), ''ಜಾಯಿಯೇ ಆಪ್ ಕಹಾ'' (''ಮೇರೇ ಸನಮ್'' ) ಮುಂತಾದವು. ಒ.ಪಿ. ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೋಡಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ-ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿಯವರಿಂದ ಹಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ ''ಉಡೇ ಜಬ್ ಜಬ್ ಝುಲ್ಫೇ ತೇರಿ'' (''ನಯಾ ದೌರ್'' ). ''ಮೈ ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ರಹೀ ಹ್ಞೂ'' (''ಎಕ್ ಮುಸಾಫಿರ್ ಎಕ್ ಹಸೀನಾ'' ), ''ದೀವಾನಾ ಹುವಾ ಬಾದಲ್'', ''ಇಶಾರೋ ಹಿ ಇಶಾರೋ ಮೆ'' (''ಕಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' ) ಇತ್ಯಾದಿ. ಆಶಾ ''ಪ್ರಾಣ್ ಜಾಯೇ ಪರ್ ವಚನ್ ನಾ ಜಾಯೆ'' (೧೯೭೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒ.ಪಿ.ನಯ್ಯರ್‌ರವರೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಹಾಡಿನ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದ ''ಚೈನ್ ಸೆ'' ಹಾಡು ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೫, ೧೯೭೨ರಂದು ಬೇರೆಯಾದರು. ಅವರು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯಾದರು ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಒ ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಒಂದು ಸಲ ಹೇಳಿದ್ದು, "ನನಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು. ನಾನು ಒಂದು ದಿನ ಅವಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಘಟನೆ ಸಹ ನಡೆಯಿತು, ಅದು ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವಳಿಂದ ದೂರವಾದೆ."<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ಅದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಇದನ್ನು ಸಹ ಹೇಳಿದ್ದರು "...ಈಗ ನನಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು, ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಬಲ್ಲೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯವರಿಗೂ ಬೇಟಿಯಾದವರಲ್ಲಿ ಅವಳೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿ." ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒ.ಪಿ.ನಯ್ಯರ್‌ರ ಅಗಲಿಕೆಯು ಕಹಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ನಯ್ಯರ್‌ರ ಬಾಕಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಹಿಂಜರಿದಿರಬಹುದು. [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಒ.ಪಿ.ನಯ್ಯರ್‌ರನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಅವರು ಒಂದು ಸಲ ಹೇಳಿದ್ದು - "ಯಾವುದೇ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರು ನನಗೆ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ನನಗೆ ಅವರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಯಾವ ''ಒಬ್ಬ'' ಸಂಗೀತಗಾರನೂ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ."<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news | author = Jitesh Pillaai | title = Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle) | url = http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom | work = Times Life, [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಮುಂಬೈ]] | publisher = The Times Group | page = 43 | date = 2005-07-31 | accessdate = 2007-09-08 | archive-date = 2008-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom | url-status = dead }}</ref> ಅವರು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ''ನಯಾ ದೌರ್'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಬಿ. ಆರ್. ಚೋಪ್ರಾಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ;ಖಯ್ಯಮ್ ಭೋಂಸ್ಲೆರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಖಯ್ಯಮ್‌ರವರು. ಅವರು ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ಬಿವಿ'' (೧೯೪೮) ಯಿಂದಲೇ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಯ್ಯಮ್ ಅವಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ದರ್ದ್'' ಮತ್ತು ''ಫಿರ್ ಸುಬಹ ಹೋಗಿ'' ಸೇರಿವೆ. ಈ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ''ಉಮ್ರಾವೊ ಜಾನ್'' ಹಾಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ;ರವಿ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕ ರವಿ ಆಶಾರನ್ನು ತನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಆಶಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ವಚನ್'' (೧೯೫೫)ಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. ''ಚಂದಮಾಮ ದೂರ್ ಕೆ'' ಚಿತ್ರದ, ಮಧುರವಾದ ಲುಲಬಾಯ್, ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಯೌವ್ವನ ತಾಯಂದಿರ ಅತೀಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹಾಡಾಯಿತು. ಅವಳಿಗೆ ''ಘರಾನ'', ''ಗ್ರೀಹಸ್ತಿ'', ''ಕಾಜಲ್'' ಮತ್ತು ''ಫೂಲ್ ಔರ್ ಪತ್ತರ್'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ [[ಭಜನೆ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ರವಿ ನೀಡಿದ್ದರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರು ತಾವು ವ್ಯಾಂಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಹ ನಟಿಯಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬಿ-ದರ್ಜೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ರವಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಜೊತೆಗಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಜೋಡಿಹಾಡು - ''ಸಿ ಎ ಟಿ...'' ''ಕ್ಯಾಟ ಮಾನೆ ಬಿಲ್ಲಿ'' (''ದಿಲ್ಲಿ ಕಾ ಥಗ್'' ) ಸೇರಿದೆ. ''ತೊರಾ ಮನ್ ದರ್ಪನ್'' (''ಕಾಜಲ್'' ) [[ಭಜನೆ]]ಯನ್ನು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಆಶಾ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವೆಂದರೆ ''ವಖ್ತ್'', ''ಚೌದವೀ ಕಾ ಚಾಂದ್'', ''ಗುಮ್ರಾಹ್'', ''ಬಹು ಬೇಟಿ'', ''ಚೈನಾ ಟೌನ್'', ''ಆದ್ಮೀ ಔರ್ ಇನ್ಸಾನ್'', ''ಡೂಂಡ್'', ''ಹಮ್ರಾಝ್'', ಹಾಗೂ ''ಕಾಜಲ್''. ''ಚೌದವೀ ಕಾ ಚಾಂದ್‌'' ಗಾಗಿ ರವಿಯವರು ಗೀತಾ ದತ್ ([[ಗುರುದತ್ ಪಡುಕೋಣೆ|ಗುರು ದತ್‌]]ರ ಪತ್ನಿ ) ಅವರನ್ನು ಹಾಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಕೆಯು ಹಾಡದಿದ್ದಾಗ, ಗುರುದತ್ ಅವರು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರಿಂದ ಹಾಡಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು.<ref name="rediff_70" /> ;ಸಚಿನ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಕಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ, ಸಚಿನ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗಾಯಕಿ, [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರ ಜೊತೆ ೧೯೫೭ ರಿಂದ ೧೯೬೨ರ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮನಸ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book | last = Khubchandani | first = Lata | editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]], [[Govind Nihalani]], Saibal Chatterjee | title = Encyclopaedia of Hindi Cinema | year = 2003 | publisher = Popular Prakashan | isbn = 8179910660 | pages = 486–487 }}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರಿಂದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿಸಿದರು. ಆಕೆ ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರ ಜೋಡಿಯು ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿತು ಅವೆಂದರೆ ''ಕಾಲಾ ಪಾನಿ'', ''ಕಾಲಾ ಬಝಾರ್'', ''ಇನ್ಸಾನ್ ಜಾಗ್ ಉಠಾ'', ''ಲಾಜವಂತಿ'', ''ಸುಜಾತಾ'' ಹಾಗೂ ''ತೀನ್ ದೇವಿಯಾ'' (೧೯೬೫). ಅವರು ೧೯೬೨ರ ನಂತರವೂ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಜೋಡಿಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಮತ್ತು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಮಲ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಬಂದಿನಿ(೧೯೬೩) ಚಿತ್ರದ ಹಾಡು ''ಅಬ್ ಕೆ ಬರಸ್'' ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ತನುಜಾ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಜಿವೆಲ್ ಥೀಫ್ (೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದ ಹಾಡು ''ರಾತ್ ಅಕೇಲಿ ಹೈ'' ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ;ರಾಹುಲ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ (ಪಂಚಮ್) ಆಶಾ ಮೊದಲು ರಾಹುಲ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ (ಎ.ಕೆ.ಎ. "ಪಂಚಮ್") ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು ಆಕೆ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಹಾಗೂ ಆತ ೧೦ನೆಯ ತರಗತಿ ಓದುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂಗೀತದ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಾಗ. ಅವರ ಜೋಡಿಯು ಮೊದಲು ''ತೀಸ್ರಿ ಮಂಝಿಲ್'' (೧೯೬೬)ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರ ಜೋಡಿಯು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿತು - ಕ್ಯಾಬರೆಗಳು, ರಾಕ್, ಡಿಸ್ಕೊ, ಘಝಲ್‌ಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು. ೧೯೭೦ರ, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಪಂಚಮ್ ಅವರ ಯುವ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಾಡುಗಳು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆ ಮೂಡಿಸಿದವು - ಒರಟಾದ ಕ್ಯಾಬರೆ ''ಪಿಯಾ ತೂ ಅಬ್ ತೊ ಆಜಾ'' (ಹೆಲೆನ್ ಅಭಿನಯದ ''ಕಾರವಾನ್'', ೧೯೭೧), ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ''ದಮ್ ಮಾರೊ ದಮ್'' ('' ಹರೆ ರಾಮಾ ಹರೆ ಕೃಷ್ಣಾ'', ೧೯೭೧), ಶೃಂಗಾರಮಯ ''ದುನಿಯಾ ಮೇ'' (''ಅಪ್ನಾ ದೇಶ್'', ೧೯೭೨), ಪ್ರಣಯ ಪೂರಿತ ''ಚುರಾ ಲಿಯಾ ಹೈ ತುಮ್ನೇ'' (''ಯಾದೋಂ ಕಿ ಬಾರಾತ್'', ೧೯೭೩). ಪಂಚಮ್ ಅವರು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಜೋಡಿಯ ಹಲವಾರು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು - ''ಜಾನೆ ಜಾನ್, ಡೂಂಡ್ತಾ ಫಿರ್ ರಹಾ'' (''ಜವಾನಿ ದಿವಾನಿ'' ), ''ಭಲಿ ಭಲಿ ಸಿ ಎಕ್ ಸೂರತ್'' (''ಬುಡ್ಡಾ ಮಿಲ್ ಗಯಾ'' ) ಮುಂತಾದವುಗಳು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಮ್ ಹಾಗೂ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ಕೆಲ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದರು ಅವೆಂದರೆ ''ಇಜಾಝತ್'' (೧೯೮೭)- ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಾಮಾನ್'', ''ಖಾಲಿ ಹಾತ್ ಶಾಮ್ ಆಯಿ ಹೈ'', ''ಕತ್ರಾ ಕತ್ರಾ''. ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಜೋಡಿ ಗೀತೆ ''ಓ ಮರಿಯಾ'' (''ಸಾಗರ್'' ) ಕೂಡಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು. ಆರ್.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ ಗುಲ್ಜಾರ್ ಅವರ ''ಇಜಾಝತ್'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡು ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಾಮಾನ್'' ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಶಾ ಅವರು ಆರ್.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು "ಬಬ್ಸ್" ಎಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆಯು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಬರ್ಮನ್ ಅವರ ನಿಧನದವರೆಗೆ ಅವರ ಜೋಡಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಆಶಾ ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಬಂಗಾಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು, ಅವೆಂದರೆ ''ಮೊಹುಯೇ ಜೊಮೆಛೆ ಆಜ್ ಮೌ ಗೊ'',''ಚೋಕೆ ಚೋಕೆ ಕೊತಾ ಬೋಲೊ'' ''ಚೊಕೆ ನಾಮೆ ಬ್ರಿಶ್ತಿ'' (''ಜಾನೆ ಕ್ಯಾ ಬಾತ್ ಹೈ'' ನ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾಂತರ), ''ಬಾಂಶಿ ಸುನೆ ಕಿ ಗೋರೆ ಥಕಾ ಜಾಯೆ'',''ಸೊಂಧ್ಯಾ ಬೆಲೇ ತುಮಿ ಆಮಿ'',''ಆಜ್ ಗುನ್‌ಗುನ್ ಗುನ್ ಗುಂಜೆ ಅಮರ್'' (''ಪ್ಯಾರ್ ದೀವಾನಾ ಹೋತಾ ಹೈ'' ನ ಬೆಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾಂತರ), ಮುಂತಾದವುಗಳು. ;ಇಳಯರಾಜ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಧೀಮಂತ ಸಂಗೀತಕಾರ [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ''ಮೂಂಡ್ರು ಪಿರೈ'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು (೧೯೮೨) (ಅಥವಾ ''ಸದ್ಮಾ'', ಇದರ ಹಿಂದಿ ರೀಮೇಕ್ ಚಿತ್ರ ೧೯೮೩). ಅವರ ಜೋಡಿಯು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಸಮಯದ ಗಮನೀಯ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ ''ಶೆನ್ಬಾಗಮೇ'' (''ಎಂಗ ಊರು ಪಾಟುಕ್ಕಾರನ್'', ೧೯೮೭, ತಮಿಳು). ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಅವರು ಇಳಯರಾಜರ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಅಭಿನಯದ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರ ''ಹೇ ರಾಂ'' ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ''ಜನ್ಮೋಂ ಕಿ ಜ್ವಾಲಾ'' (ಅಥವಾ ಅಪರ್ಣಾದ ವಿಷಯ)ದಲ್ಲಿ ''ಗಝಲ್'' ಹಾಡುಗಾರ ಹರಿಹರನ್ರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದರು. ;ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್‌ ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರಿಗೆ ಪುನಃ ಹಾಡುವಂತೆ ''ರಂಗೀಲಾ'' (೧೯೯೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳಾದ ''ತನ್ಹಾ ತನ್ಹಾ'' ಹಾಗೂ ''ರಂಗೀಲಾ ರೆ'' ಹಾಡುಗಳು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು. ಆಕೆ ಹಾಗೂ ರೆಹಮಾನರ ಜೋಡಿಯು ಹಲವು ಉತ್ತಮ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವೆಂದರೆ ''ಮುಝೆ ರಂಗ್ ದೇ'' (''ತಕ್ಷಕ್'' ), ''ರಾಧಾ ಕೈಸೆ ನ ಜಲೆ'' (''ಲಗಾನ್'', ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್ ಜೊತೆ ಹಾಡಿರುವುದು), ''ಕಹೀ ಆಗ್ ಲಗೇ'' (''ತಾಲ್'' ), ''O ಭವರೆ'' (''ದೌಡ್'', duet with [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್|ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]]), ''ವೆನಿಲ್ಲಾ ವೆನಿಲ್ಲಾ'' (''ಇರುವರ್'',೧೯೯೯), ''ದುವಾನ್ ದುವಾನ್'' (''ಮೀನಾಕ್ಷಿ'',೨೦೦೪).<ref name="rediff_70" /> ;ಜಯದೇವ್ ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ರ ಸಹಾಯಕ ಜಯದೇವ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಆಶಾರವರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರು ''ಹಮ್ ದೋನೊ'' (೧೯೬೧), ''ಮುಜೆ ಜೀನೆ ದೊ'' (೧೯೬೩), ''ದೊ ಬೂಂದ್ ಪಾನಿ'' (೧೯೭೧) ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ, ಈ ಜೋಡಿಯು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿಹಾಡುಗಳ ಎಲ್‌ಪಿ ಮತ್ತು ''ಯನ್ ಅನ್‌ಫರ್ಗೆಟೇಬಲ್ ಟ್ರೀಟ್'' ಹೆಸರಿನ ಘಝಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಿದುಗಡೆಮಾಡಿದೆ. ಆಶಾ ಜಯದೇವ್‌ರನ್ನು ತಾನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಮಾತು ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ತನಗೆ ನೆರವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಜಯದೇವ್ ಮರಣಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಜಯದೇವ್ ತನಗಾಗಿ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳದ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಕಲನ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಅವರು ''ಸುರಾಂಜಲಿ'' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ್ದರು. ;ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಆಶಾ ಜೊತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಜೋಡಿಯು ''ಪರ್ದೆ ಮೆ ರೆಹ್ನೆ ದೊ'' (''ಶಿಕಾರ್'', ೧೯೬೮) ಸೇರಿ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಈ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಆಶಾ ಅವಳ ಎರಡನೆಯ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಆಶಾ ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್‌ಗಾಗಿ ''ಝಿಂದಗಿ ಏಕ್ ಸಪಾರ್ ಹೈ ಸುಹಾನ'' (''ಅಂದಝ್'' ) ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಧ್ವನಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜ್ ಕಪೂರ್ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್‌ರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್‌ರವರಿಂದ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾದ ಮೆರಾ ನಾಮ್ ಜೋಕರ್ (೧೯೭೦) ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಆಶಾಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ;ಅನು ಮಲಿಕ್ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕ ಅನು ಮಲಿಕ್ ಆಶಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಸೋನಿ ಮಹಿವಾಲ್'' (೧೯೮೪)ನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ''ಪಿಲ್‌ಹಾಲ್'' (''ಪಿಲ್‌ಹಾಲ್'' ), ''ಕಿತಾಬೆ ಬಹುತ್ ಸಿ'' (''ಬಾಝಿಗರ್'' ) ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ. ಆಶಾರಿಂದ ಹಾಡಲಾದ್ ಅನು ಮಲಿಕ್‌ರ ''ಜಬ್ ದಿಲ್ ಮಿಲೆ'' (''ಯಾದ್‌ಇನ್'' ) ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳು ಸುಖ್‌ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಸುನಿಧಿ ಚೌಹಾನ್‌ರ ದ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಆಶಾ ೧೯೫೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಿಕ್‌ರ ತಂದೆ ಸರ್ದಾರ್ ಮಲಿಕ್‌‌ರ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು ''ಸರಂಗ'' (೧೯೬೦) ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಡಿದ್ದು. ;ಇತರೆ ಸಂಗೀತಕಾರರು ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಆಶಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾನಪದಗೀತೆಯಾದ ''ಮೆರ ಸಾಯ'' (೧೯೬೬)ದ ''ಝುಂಕಾ ಗಿರಾ ರೆ'' ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ''ಚೋಟಿ ಸಿ ಬಾತ್‌'' (೧೯೭೫) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ''ಜಾನೆಮನ್ ಜಾನೆಮನ್'' ಹಾಡನ್ನು ಆಶಾ [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್|ಎ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಿಲ್ ಚೌದರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಸಲಿಲ್‌ರ ೧೯೫೬ರ ಚಿತ್ರ ''ಜಾಗ್ತೆ ರಹೊ'' ಸಹ ಆಶಾರಿಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾದ ಹಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದೇ ''ಥಂಡಿ ಥಂಡಿ ಸಾವನ್ ಕಿ ಫುಹಾರ್''. ಆಶಾರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಯುವ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕ ಸಂದೀಪ್ ಚೌತ, ಇವರು ಅವಳಿಗೆ ''ಕಂಬಕ್ತ್ ಇಷ್ಕ್'' (ಸೋನು ನಿಗಮ್‌ಜೊತೆಗಿನ ಜೋಡಿಹಾಡು) (''ಪ್ಯಾರ್ ತುನೆ ಕ್ಯಾ ಕಿಯಾ'', ೨೦೦೧) ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡು ಭಾರತೀಯ ಯುವಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಆಶಾರವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್, ನೌಷದ್, ರವೀಂದ್ರ ಜೈನ್, ಎನ್ ದತ್ತ, ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್‌ಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಲತಾ-ಪ್ರೋತ್ಸಾಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಲ ಆಶಾ ಮತ್ತು ಲತಾರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ನೌಷದ್‌ರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, "ಲತಾರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಆಶಾರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಕೇವಲ ಲತಾರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. "ಬಹುಶಃ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶಾರ ಗಾಯನವನ್ನು ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಲಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದೆ" ಎಂದು ನಂತರ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Girija">{{cite web | url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html | title=Articles on Asha Bhosle &mdash; A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu | accessdate=2006-05-03 | archive-date=2006-11-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061116131006/http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html | url-status=dead }}</ref> ನೌಷದ್, ನಂತರ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಸಹ ತಾನು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ತೋರಿಸಿದ್ದೆ ಎಂದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಜತಿನ್ ಲಲಿತ್, ಬಪ್ಪಿ ಲಹಿರಿ, ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ, ಉಷಾ ಖನ್ನ, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ್, ಮತ್ತು ರೋಷನ್‌ರಂತಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಆಶಾ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದರು. ==ಬಾಲಿವುಡ್‌ಯೇತರ ಸಂಗೀತ== ===ಖಾಸಗಿ ಆಲ್ಬಂಗಳು=== ಗೀತಕಾರ, ಗುಲ್ಝಾರ್, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಆರ್.ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಮೂರುಜನ ಸೇರಿ, ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ''ದಿಲ್ ಪಡೋಸಿ ಹೈ'' ಹೆಸರಿನ ಜೋಡಿ ಆಲ್ಬಂನ ರಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೧೯೮೭, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uwTBsElMeuw ''ದಿಲ್ ಪಡೋಸಿ ಹೈ'', ಬಿಡುಗಡೆ]</ref> ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಮೈಹರ್ ''ಘರಾನ'' (ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿಯ ಶಾಲೆ) ಒಳಗೇ ಇದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಕಲಿಯಲು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಹೆಸರಾಂತ ಗಾಯಕ [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್|ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್‌]]ರವರೊಂದಿಗೆ ''ಗಥ ಬಂಧನ'' (ದಾರ-ಕಟ್ಟುವ) ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ತಂದೆ [[ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್|ಅಲ್ಲಾವುದ್ದಿನ್ ಖಾನ್]] ([[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿ ಶಂಕರ್‌]]ರ ಗುರುಗಳು) ಇವರಿಂದ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಆಶಾ ಮತ್ತು ಉಸ್ತದ್ ಅಲಿ ಆಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ ಇಬ್ಬರು ಸೇರಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ''ಲೆಗಸಿ'' ಹೆಸರಿನ ಖಾಸಗಿ ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ (ಅಥವಾ ''ಬಂದಿಷ್‌'' ಗಳ) ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು, ನಂತರ ಈ ಆಲ್ಬಂ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಶಾರವರು ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ರ ಮರುಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಹಳೇ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಮಾಡಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಶಾ ಅನೇಕರಿಂದ ನಿಂದನೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಖಯ್ಯಮ್ ಸಹ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ''ರಾಹುಲ್ ಆಂಡ್ ಐ'' ಗಳಂತಹ ಆಲ್ಬಂಗಳು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿದ್ದವು. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ''ಜಾನಮ್ ಸಂಜಾ ಕರೋ'' ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಹಿಂದಿ ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಲೆಸ್ಲೀ ಲೆವೀಸ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಲ್ಬಂ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೯೭ರ ಎಮ್‌ಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಸಲ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಬಿ ಅರ್ ಇಶಾರರವರು ತಮ್ಮ ಒಂದು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆರನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸವಿನಯವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಆಪ್ ಕಿ ಆಶಾ'' ಆಲ್ಬಂದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಬದಲಾದರು, ಇದು ಒಂದು ಎಂಟು-ಹಾಡುಗಳ ಸ್ವರಮಿಲನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದವರು ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್‌ಪುರಿ (ಇದು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ) ಮತ್ತು ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಆಶಾರವರೇ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಆಲ್ಬಂನ್ನು ಮೇ ೨೧, ೨೦೦೧ರಂದು ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ಲಾವಿಶ್ ಔತಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್|ಸಚಿನ್ ಟೆಂಡುಲ್ಕರ್‌]]ರವರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆಲ್ಬಂ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಶಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಾಯಕ ಅದ್ನನ್ ಸಮಿ ೧೦ ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನವರಿರುವಾಗಲೇ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಅದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ರವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದವರೇ ಆಶಾ. ಅದ್ನನ್ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ವೃತ್ತಪರ ಸಂಗೀತಗಾರನಾದಾಗ, ಅವನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಆಲ್ಬಂ ''ಕಭೀ ತೊ ನಝರ್ ಮಿಲಾವೊ'' ಗಾಗಿ ಆಶಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಜೋಡಿ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಅವರಿಬ್ಬರು ''ಬರ್ಸೆ ಬದಲ್'' ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಆಲ್ಬಂ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಆಧಾರದ ಎಂಟು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''ವೊಮದ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಬುಕ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಫೋರ್'' ಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ''ಯನ್ ನಾ ತಿ'' ಹಾಡಿನ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು: ಇದು ವೊಮದ್ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ''ಏಷಿಯಾ ೧ಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಒಂದು ಪರಿಚಯವಾಗಿತ್ತು''. ಆಶಾ ''ಮೆರಜ್-ಇ-ಘಝಲ್'', ''ಆಬ್‌ಶರ್-ಇ-ಘಝಲ್'' ಮತ್ತು ''ಕಾಶಿಷ್‌'' ಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಅಲ್ಬಂಗಳಿಗೆ ಘಝಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರಿನ ಆಲ್ಬಂನ (''ಆಶಾ'' ) ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು, ಇದು ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರಾಂತ ಘಝಲ್‌ ಹಾಡುಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸ್ಲಾಘನೆಯಾಗಿತ್ತು - ಮೆಹದಿ ಹಸನ್, ಘುಲಮ್ ಅಲಿ, ಪರಿದಾ ಖನುಮ್ ಮತ್ತು ಜಗ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್‌. ಈ ಆಲ್ಬಂ ಪರಿದಾ ಕುಮಾರ್‌ರ ''ಆಜ್ ಜಾನೆ ಕಿ ಝಿದ್ ನಾ ಕರೊ'', ಘುಲಮ್ ಅಲಿರ ''ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ'', ''ಆವಾರ್ಗಿ'' ಮತ್ತು ''ದಿಲ್ ಮೆ ಏಕ್ ಲಹರ್'', ಜಗ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್‌ರ ''ಆಹಿಸ್ತ ಆಹಿಸ್ತ'' ಮತ್ತು ಮೆಹದಿ ಹಸನ್‌ರ ''ರಂಜಿಶ್ ಹಿ ಸಹಿ'' ''ರಫ್ತ ರಫ್ತ'' ಮತ್ತು ''ಮುಜೆ ತುಮ್ ನಝರ್ ಸೆ'' ಗಳಂತಹ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಎಂಟು ಘಝಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರ ಪಂಡಿತ್ ಸೋಮೇಶ್ ಮಾಥುರ್ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಘಝಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಧ್ವನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮರುರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಲ್ಬಂನ್ನು, ಆಶಾರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಬಲ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಿ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ "ದೂರವಾಗಿದ್ದ" ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆಶಾರ ಹಾಡುಗಳ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಕಲನಗಳು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ೬೦ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ಮಾರಕೋತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ, ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಇಎಮ್‌ಐ ಇಂಡಿಯಾ ಮೂರು ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತ್ತು: ''ಬಲಾ ಮೆ ಬೈರಾಗನ್ ಹೂಂಗಿ'' (ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು), ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್: ಮೆಮೋರೇಬಲ್ ಘಝಲ್ಸ್'' (ಘುಲಾಮ್ ಅಲಿ, ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ನಾಝರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್‌ಗಳಂತಹ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕರಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರೇತರ ಘಝಲ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್: ದಿ ಎವೆರ್ ವರ್ಸಾಟೈಲ್ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ'' (೪೪ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು). ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಆಶಾ ಆಂಡ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ಹೆಸರಿನ ಆಲ್ಬಂನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು, ಅವರೆಂದರೆ ಸಂಜಯ್ ದತ್ ಮತ್ತು [[ಊರ್ಮಿಳಾ ಮಾತೋಂಡ್ಕರ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ಬ್ರೆಟ್‌ ಲೀ|ಬ್ರೆತ್ ಲೀ]] ಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಯು ಆರ್ ದಿ ಒನ್ ಫರ್ ಮಿ (''ಹಾನ್ ಮೆ ತುಮ್ಹಾರಾ ಹೂ'' )ಹಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದವರು ಶಮೀರ್ ತಂಡೊನ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಬದಲಾದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಎಸ್ ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ===ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗಿನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು=== ೧೯೮೦ರ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ವಿಶ್ವ-ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡ]], ದುಬೈ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯು.ಎಸ್.]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನ ೧೩ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದಾದ ತಕ್ಷಣ, ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಅನುಸೂಚಿತ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೆಡನ್‌]]ನ, ಸ್ಟೋಖೋಲ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಒತ್ತಡದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ, ಆಶಾ [[ಜ್ವರ]], [[ಕೆಮ್ಮು]] ಮತ್ತು ಸುಸ್ತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ಟೋಖೋಲ್ಮ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ-ಪೂರ್ವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಆಶಾರ ಮಗ (ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ) ಆನಂದ್ ಮತ್ತು ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ವಾದ್ಯವೃಂದ ಅನೇಕ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು, ಸುರೇಶ್ ವಾದ್ಕರ್‌ರಂತಹ ಸಂಗಡಿಗ ಗಾಯಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರು, ಮತ್ತು ಆಶಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುಕೊಳ್ಳುವರು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಶಾ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸರಿ ಇಲ್ಲದ ಧ್ವನಿಯಿಂದಲೇ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಆರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಡುಗಳ ಮೊದಲ ಸೆಟ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಇದು ಬಹುಶಃ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ]] ಒಲಸಿಗರನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಸೆಟ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಭಿಮಾನಿ ಅವರನ್ನು ಒಂದು [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವಂತೆ ಕೋರಿದ್ದರು. ಆಶಾ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ''ನಾಚ್-ನಾಚುನಿ ಆತಿ ಮಿ ದಮಾಲೆ'' ("ಈ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ನೃತ್ಯದಿಂದ ನಾನು ತುಂಬಾ ಬಳಲಿದ್ದೇನೆ") ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಹಾಡು ಮುಗಿದಾಗ, ಸಭಾಂಗಣ ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಕೋರುವ ಉದ್ಗಾರಗಳು ಪ್ರಾಂಭವಾಗಿದ್ದವು. ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯ ನಂತರ, ಈ ಅತಿಯಾದ ದಣಿವಿನಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಶಾ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, "ಹೆಲ್ಪ್ ದಿ ಏಜ್ಡ್ (ವೃದ್ದರಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿ)" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವೃದ್ದರಿಗಾಗಿ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅವರು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸುದೇಶ್ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅವರು "ದಿ ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್" ಹೆಸರಿನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ಎ, ಕೆನಡ, ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ಗಳ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಗಾಯಕರಾದ ಸೋನು ನಿಗಮ್, ಕುನಲ್ ಗಂಜಾವಾಲ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಶ್ ಖೆರ್ ಸಹ ಅವರಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೂಲತಃ ೧೨ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರವಾಸ ೨೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಬೋಯ್ ಜಾರ್ಜ್ (''ಬೊವ್ ಡೌನ್ ಮಿಸ್ಟೆರ್'' ) ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಲಾಸ್‌ಕೊಂಬೆ ಜೊತೆಗೆ ಹಾಡಿದ್ದರು. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ೬೪ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿ ಹಾಡನ್ನು ಬೋಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕೋಡ್ ರೆಡ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಮಿಶೆಲ್ ಸ್ಟಿಪ್ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ''ದಿ ವೇ ಯು ಡ್ರೀಮ್'' (ಒನ್ ಜಯಂಟ್ ಲೀಪ್, [http://www.1giantleap.tv/ ]) ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ''ಬುಲ್ಲೆಟ್‌ಫ್ರೂಪ್ ಮಾಂಕ್'' ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಾಡು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಹ ಸ್ವಹೆಸರಿನ ಆಲ್ಬಂ ೨೦೦೨ನ ೧ ಜಯಂಟ್ ಲೀಪ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ. ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟೀಷ್]] ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರ್ ಶಾಪ್ ತಮ್ಮ ''ಬ್ರಿಂಫುಲ್ ಆಫ್ ಆಶಾ'' ಎನ್ನುವ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಆಶಾರವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಒಂದು ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಇದನ್ನು ಫ್ಯಾಟ್‌ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್‌ನಿಂದ ರೀಮಿಕ್ಸ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ, ನೆಲ್ಲಿ ಪರ್ಟಾಡೊ‌ರ "ಐ ಯಾಮ್ ಲೈಕ್ ಎ ಬರ್ಡ್" ಸಿಡಿಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಟ್‌ಅಪ್ ಲಾಂಜ್‌ ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ "ನೆಲ್ಲಿ ವಿಎಸ್. ಆಶಾ ರೀಮಿಕ್ಸ್"ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಒಪೆರಾ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕಿ ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅವರ ಆಲ್ಬಂ ''ಹಾರೆಮ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ "ದಿಲ್ ಚೀಝ್ ಕ್ಯಾ ಹೈ" ಗಾಯನವನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಅವರ "ಯು ಟೇಕ್ ಮೈ ಬ್ರೀತ್ ಅವೇ" ಹಾಡಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್ ಕ್ರೋನೋಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್, ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್‌ ಸಂಕಲನಗಳ ಮರು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ''ಚುರಾ ಲಿಯಾ'', ''ಪಿಯಾ ತು'', ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಾಮಾನ್'' ಇತ್ಯಾದಿ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಆಶಾರವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ವಯಸ್ಸನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ (ಅವರು ೭೦ನ್ನು ದಾಟಿದ್ದರು), ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೨೦೦೫ರಂದು, ''ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಸ್ಟೋಲೆನ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ - ಸಾಂಗ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಆರ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್’ಸ್ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌]]'' ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು, ಈ ಆಲ್ಬಂ "ಉತ್ತಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಪಂಚ ಸಂಗೀತ ಆಲ್ಬಂ"ಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ರ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಂಚೆ, ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಕ್ರೋನೋಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್‌ನ ಡೇವಿಡ್ ಹರಿಂಗ್‌ಟನ್‌ರನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತ ''ಆಜ್ ಕಿ ರಾತ್'' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು. ಹರಿಂಗ್‌ಟನ್ ತನ್ನ ಗಾಯನದಿಂದ ವಶೀಕರಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಹಾಡನ್ನು ''ಕ್ರೋನೋಸ್ ಕರಾವನ್'' ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಫೀಸ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ "ಡೋಂಟ್ ಪಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್"ನಲ್ಲಿ ಅವರ "ಏ ನೌಜವಾನ್ ಸಬ್ ಕುಚ್ ಯಹಾ" (''ಅಪರಾದ್'', ೧೯೭೨) ಮತ್ತು "ಹೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ದಿವಾನ" (''ಡಾನ್'', ೧೯೭೮) ಹಾಡುಗಳ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ೨೦೦೬ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್, [[ಬ್ರೆಟ್‌ ಲೀ|ಬ್ರೆತ್ ಲೀ]]ರ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಏಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಯು ಆರ್ ದಿ ಫರ್ ಮಿ ಚಾರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೪ನೇ ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಎತ್ತರದ ೨ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಶಾ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ]] ಚಿತ್ರ ''ಮೆ ಏಕ್ ದಿನ್ ಲೌಟ್ ಕೇ ಆವೂಂಗಾ'' ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕ ಜಾವೆದ್ ಅಹಮದ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ''ದಿಲ್ ಕೆ ತಾರ್ ಬಜೆ'' ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಚಾರ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಟಾಪ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಚಾರ್ಟ್ಸ್‌ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತ್ತು. ==ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗಿನ ನಂಟು== ಆಶಾ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಾಡಿದ ಹಾಡು ''"ಯಾಕೋ ಏನೋ ಸೆರಗು.."'' ಎಂಬ, 1967ರ ''[[ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದ್ದು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಬರ್ಲೇಕರ್ ಅವರು ಇದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲತಾ, ಉಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು. [[ವೈಜಯಂತಿಮಾಲಾ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದ ''"ಆಶಾ ನಿರಾಶಾ"'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲೂ ಆಶಾ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗೆಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ<ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/for-the-record/articleshow/21929922.cms|title=ಆಶಾ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳು|publisher=Bangalore Mirror.com}}</ref> ಇದಾದ ಬಳಿಕ ''[[ದೂರದ ಬೆಟ್ಟ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] ಅವರ ಸ್ವರಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ''"ಸವಾಲು ಹಾಕಿ ಸೋಲಿಸಿ ಎಲ್ಲರ.."'' ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಆಶಾ ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿದ್ದು 2010ರ ''ಮತ್ತೆ ಮುಂಗಾರು'' ಚಿತ್ರದ ''"ಹೇಳದೆ ಕಾರಣ ಹೋದೆಯಾ"'' ಎಂಬ, ದುಃಖ ತುಂಬಿದ ಹಾಡು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಆಶಾರ ಮನೆಯು ದಕ್ಷಿಣ [[ಮುಂಬಯಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೆದ್ದರ್ ರಸ್ತೆರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭುಕುಂಜ್ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಅವರು ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮತ್ತು ಐದು ಜನ ಮಮ್ಮೊಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೇಮಂತ್ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ(ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ), ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭದ ಬಹುತೇಕ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನಾಗಿಯೇ ಕಳಿದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದರು. ಹೇಮಂತ್‌ಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕವಳಾದ ಆಶಾರ ಮಗಳು ವರ್ಷ, ''ದಿ ಸಂಡೇ ಅಬ್‌ಸೆರ್ವೆರ್'' ಮತ್ತು ''ರೆಡಿಫ್‌'' ಗಾಗಿ ಲೆಖಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಮಗ ಆನಂದ್ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಅವರು ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಆಶಾರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ, ಚೈತನ್ಯ (ಚಿಂಟು) ಭೋಂಸ್ಲೆ (ಹೇಮಂತ್ ಅವರ ಮಗ) ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ, ಯಶಸ್ವೀ ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, "ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಬಾಯ್ಸ್"ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಸಹೋದರಿಯರಾದ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್|ಲತಾ]] ಹಾಗೂ ಉಶಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಹೋದರಿ ಮೀನಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರ ಹೃದಯನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಗಂಡನಿಗಾಗಿ ತಾವೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖರು ಸದಾ ಆಕೆಯ ಬಳಿ ''ಕಡಾಯಿ ಘೋಸ್ಟ್'' ಹಾಗೂ ''ಬಿರಿಯಾನಿ'' ಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೇಳಿದವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರಾಶೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವರು ತಯಾರಿಸುವ ''ಪಾಯಾ ಕರಿ'', ''[[ಗೋವ|ಗೋವಾ]]ದ ಫಿಶ್ ಕರಿ'' ಹಾಗೂ ''[[ತೊವ್ವೆ|ದಾಲ್‌]]'' ಗಳು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಕಪೂರ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ಬಾರಿ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿಯ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದರೆ, ಬೇರೆ ಏನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಉತ್ತರ " ನಾನು ಅಡುಗೆಯವಳಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಶಾ ಅವರು ಯಶಸ್ವೀ ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಆಶಾಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೋಟೆಲುಗಳನ್ನು ದುಬೈ ಹಾಗೂ [[ಕುವೈತ್|ಕುವೈತ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆಶಾಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ದುಬೈನ ವಫಿ ಸಿಟಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಹಾಗೂ [[ಕುವೈತ್|ಕುವೈತ್‌]]ನ ಮೂರು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ದಿ ಅವೆನ್ಯೂಸ್ ಮಾಲ್, ಮರೀನಾ ಮಾಲ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಪೂನ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಹೋಟೆಲ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಇತರೆ ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳು [[ಅಬು ಧಾಬಿ]]ಯ ಖಾಲ್ದಿಯಾ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ದೋಹಾದ ವಿಲೇಜಿಯೊ ಹಾಗೂ ಬೆಹ್ರೇನ್‌ನ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುಬೈನ ಮಾಲ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಕೈರೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ. ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆಯವರು ಈ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ೨೦% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾ ಅವರು ದಿನನಿತ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ವಫಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯ ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರೇ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಛೆಫ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರ ಮೆನು ಮ್ಯಾಗಝೀನ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web | url=http://www.menumagazine.co.uk/archive/dec04/asha_bhosle.html | title=Yet Another 'First' National Chain Planned | publisher=Menu magazine | accessdate=2005-11-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20051023164800/http://www.menumagazine.co.uk/archive/dec04/asha_bhosle.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2005-10-23}}</ref> ಹ್ಯಾರಿ ರಾಮ್ಸ್‌ದೆನ್‌ನ (ಮೀನು ಹಾಗೂ ಚಿಪ್ಸ್‌ಗಳ ಶ್ರೇಣಿ)ಯ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಷೆಲ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಅವರು ಮುಂಬರುವ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಶಾಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೪೦ ಹೋಟೆಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾಸ್‌ನ ಶ್ರೇಣಿಯ, ಆಶಾತಾಯಿ ಯುಕೆಯ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್ಲನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಆಶಾ ಅವರು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಫ್ಯಾಷನ್ ಎಂದರೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಸೂತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಳಿ ಸೀರೆ, ಮುತ್ತು ಹಾಗೂ [[ವಜ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುತ್ತಿಗೆ ಆಭರಣಗಳು. ಕ್ರೋನೊಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್‌ನ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರು "ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾನು ಆಶಾ''ಜಿ'' ಯವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರು ಸುಂದರವಾದ [[ಸೀರೆ]]ಯನ್ನು ಉಟ್ಟು ವಜ್ರಾಭರಣ ದರಿಸಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ರಾಣಿಯ ಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೇ ನಾನು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಶೂಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು! ನಾನು ಈ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವೆನೆಂದು ಕೊಂಡೆ." ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು ಆಶಾ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಣಕು ಕಲಾವಿದರು ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ದುಬೈನ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಕಭಿ ತೊ ನಝರ್ ಮಿಲಾವೊ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರ್ ಜಹಾನ್, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಹಾಗೂ ಗುಲಾಮ್ ಅಲಿಯವರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಅಣಕ ಮಾಡಿ ಹಾಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ಲಿನ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಆಕೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ=== ಆಶಾರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಹೋದರಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೆಲ್ಲಾ ಬರೀ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Times_Life_Jul_2005" /> ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿರುವ ಹಾಗೇ ಅವರು ಬಹಳ ಆತ್ಮೀಯರು. ಲತಾ ಅವರು ಆಶಾ ಅವರನ್ನು ಮಗುವಿನ ಹಾಗೆ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಲತಾ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಆಶಾರನ್ನು ಜೊತೆಗೇ ಕರೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಶಿಕ್ಷಕಿಯು ಒಂದೇ ಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಲತಾ ಅವರು ಆಶಾರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಓದನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.<ref name="ref_Kavita_Chhibber"> {{cite web | author=Chhibber, Kavita | url=http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html | title=Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle | accessdate=2006-05-03 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2005-12-27}}</ref> ಆಶಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಮಿಯ ಜೊತೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸಂಸಾರದ ಹೊರೆ ಹೊರಿಸಿ ತಾವೊಬ್ಬರೇ ಸಂಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ಆಶಾ ಅಂದು ಕೊಂಡರು. ಇದು ಇಬ್ಬರನ್ನು ಚಿಂತೆಗೀಡುಮಾಡಿತು. ಆಶಾ ಅವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> — "ನನ್ನದು ಪ್ರೇಮ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ಲತಾ ''ದೀದಿ'' (ಅಕ್ಕ) ಬಹಳಷ್ಟು ದಿನ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ." ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಬಹಳ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮಾತುಕತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಕ್ಕನಿಗೆ ತಡೆಯಾಗುವಂತೆ ಆಶಾ ಅವರು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಆಶಾ ಹಾಗೂ [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್]] ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಿಯಾಳಿಸಿ ಆಶಾ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದರಂತೆ. ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒ ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಲತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಂತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಒ.ಪಿ. ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ — "ಆಶಾ ಹಾಗೂ ಲತಾ ಮುಂಬಯಿನ ಪೆಡ್ಡರ್ ರಸ್ತೆಯ ಎದುರು ಬದುರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಬ್ಬಳೇ ಮನೆಕೆಲಸದವಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆ ಕೆಲಸದಾಕೆಯು ಅಕ್ಕ ಲತಾ ಅವರು ಏನೋ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಶಾ ಅವರ ಬಳಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲತಾ ಭಯವು ತಂಗಿಯನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆಕೆಯ ಸ್ವತಃ ಧ್ವನಿ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನನಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಬೇಕಾದವು."<ref name="Girija" /> ಆಶಾ ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಲತಾಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಲು, ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಲು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ತನ್ನದೇ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ಆಶಾ ಹಾಗೂ ಲತಾ ಅವರು ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದು ''ದಾಮನ್'' (೧೯೫೧) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ.<ref name="Girija" /> ಇಬ್ಬರೂ ಹಾಡಿರುವ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ ''ಮಾನ್ ಭಾವನ್ ಕೆ ಘರ್ ಆಯೆ'' (''ಚೋರಿ ಚೋರಿ'', ೧೯೫೬), ''ಸಖಿ ರಿ ಸನ್ ಬೋಲೆ ಪಪಿಹಾ ಉಸ್ ಪಾರ್'' (''ಮಿಸ್ ಮೇರಿ'', ೧೯೫೭), ''ಓ ಚಾಂದ್ ಜಹಾನ್ ವೋ ಜಾಯೆ'' (''ಶಾರದಾ'', ೧೯೫೭), ''ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್ ಮೈ ಕ್ಯಾ ನಹಿ'' (''ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್'', ೧೯೬೩), ''ಐ ಕಾಶ್ ಕಿಸಿ ದೀವಾನೆ ಕೊ'' (''ಆಯೆ ದಿನ್ ಬಾಹರ್ ಕೆ'', ೧೯೬೬), ''ಮೈ ಚಲೀ ಮೈ ಚಲೀ'' (''ಪಡೋಸನ್'', ೧೯೬೮), ''ಛಾಪ್ ತಿಲಕ್ ಸಬ್'' (''ಮೈ ತುಲ್ಸೀ ತೆರೆ ಆಂಗನ್ ಮೆ'', ೧೯೭೮), ಹಾಗೂ ''ಮಾ ಕ್ಯೂಂ ಬೆಹಕಾ'' (''ಉತ್ಸವ್'', ೧೯೮೪). ಹಾಡುವಾಗ ಆಶಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಲತಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರರ್ಥ ಲತಾ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಶಾ ಅವರ ಮುಖ ನೋಡದೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ದೂರವೇ ಇರುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ''ಸಾಝ್'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮತ್ತು ಆಶಾರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಅರ್ಚನಾ ಮಸಿಹ್. [http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm ವುಮೆನ್ ಆಫ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಸ್]</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಶಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ — "ಎರಡು ಹೆಂಗಸರ ಉದ್ದ ಜಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ೩ ಘಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಎಳೆದು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಸಮಯವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ."<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಹಾಗೂ ಲತಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - "ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಲವರು ಅವರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಕ್ಕನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಿ ನನ್ನನ್ನು ದೂರ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ದೀದಿ (ಅಕ್ಕ) ಮತ್ತು ನಾನು ಆ ವಿಷಯವಾಗಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದೆವು!" ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ೧೮ ಬಾರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]. Asha-Bhosle.com. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ೧೯೬೭ ಹಾಗೂ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಆಗಿನ್ನೂ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (೧೯೬೯ರ ನಂತರ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು). ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಬಾರದೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್ ಅವರ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ''ರಂಗೀಲಾ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ''ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಲಭಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಅವರು ಗಳಿಸಿದ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: *೧೯೬೮: "ಗರೀಬೋಂ ಕಿ ಸುನೋ" (''ದಸ್ ಲಾಕ್'', ೧೯೬೬) *೧೯೬೯: "ಪರ್ದೇ ಮೇ ರೆಹನೆ ದೋ" (''ಶಿಕಾರ್'', ೧೯೬೮) *೧೯೭೨: "ಪಿಯಾ ತೂ ಅಬ್ ತೊ ಆಜಾ" (''ಕಾರವಾನ್'', ೧೯೭೧) *೧೯೭೩: "ದಮ್ ಮಾರೊ ದಮ್" (''ಹರೇ ರಾಮ ಹರೇ ಕೃಷ್ಣಾ'', ೧೯೭೨) *೧೯೭೪: "ಹೋನೆ ಲಗೀ ಹೈ ರಾತ್" (''ನೈನಾ'', ೧೯೭೩) *೧೯೭೫: "ಚೈನ್ ಸೆ ಹಮ್ಕೋ ಕಭೀ" (''ಪ್ರಾಣ್ ಜಾಯೇ ಪರ್ ವಚನ್ ನಾ ಜಾಯೆ'', ೧೯೭೪) *೧೯೭೯: "ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್" (''ಡಾನ್'', ೧೯೭೮) ಇತರೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು *೧೯೯೬ - ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ರಂಗೀಲಾ'', ೧೯೯೫) *೨೦೦೮ - ಫಿಲಂಫೇರ್ ಲೈಫ್‌ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಆಶಾ ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ: *೧೯೮೧: ''ದಿಲ್ ಚೀಝ್ ಕ್ಯಾ ಹೈ'' (''ಉಮ್ರಾವೊ ಜಾನ್'' ) *೧೯೮೬: ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಮಾನ್'' (''ಇಜಾಝತ್'' ) ;ಇತರೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಆಶಾ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ: *೧೯೮೭: ನೈಟಿಂಗೇಲ್ ಆಫ್ ಏಷಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಭಾರತ|ಇಂಡೋ]]–[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕ್]] ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]]) ಅವರಿಂದ.<ref name="Awards to Asha" /> *೧೯೮೯: ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರ).<ref name="Awards to Asha" /> *೧೯೯೭: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವೀಡಿಯೋಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೋ'' ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ).<ref name="Awards to Asha" /> *೧೯೯೭: ಎಂಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೊ'' ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ).<ref name="Awards to Asha" /> *೧೯೯೭: ಚಾನಲ್ ವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೋ'' ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ).<ref name="Awards to Asha" /> *೧೯೯೮: ದಯಾವತಿ ಮೋದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 ಅಬ್ದುಲ್ ವಹೀದ್ ಖಾನ್ ಅವರು ದಯಾವತಿ ಮೋದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು]. portal.unesco.org. ನವೆಂಬರ್ ೧೭, ೨೦೦೬. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> *೧೯೯೯: ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ) *೨೦೦೦: ಸಿಂಗರ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಲೆನಿಯಂ (ದುಬೈ). *೨೦೦೦: ಝೀ ಗೋಲ್ಡ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ (''ತಕ್ಷಕ್'' ಚಿತ್ರದ''ಮುಝೆ ರಂಗ್ ದೆ'' ಹಾಡಿಗಾಗಿ). *೨೦೦೧: ಎಂಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( ''ಕಂಬಕ್ತ್ ಇಷ್ಕ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ). *೨೦೦೨: ಬಿಬಿಸಿ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಯುಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು). *೨೦೦೨: ಝೀ ಸಿನೆ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ - ಗಾಯಕಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೆ ನ ಜಲೆ'' ಹಾಡಿಗಾಗಿ). *೨೦೦೨: ಝೀ ಸಿನಿ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್. *೨೦೦೨: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವೀಡಿಯೋಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೇ ನ ಜಲೆ'' ಹಾಡಿಗಾಗಿ). *೨೦೦೨: ಸ್ಯಾನ್ಸೂಯಿ ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೆ ನ ಜಲೆ'' ಹಾಡಿಗಾಗಿ). *೨೦೦೩: ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಸ್ವರಾಲಯ ಯೇಸುದಾಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref name="Awards to Asha" /> *೨೦೦೪:ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಿಂದ ''ಲಿವಿಂಗ್ ಲಿಜೆಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.<ref>ಭಯಾನಿ, ವಿರಾಲ್. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm ಬಚ್ಚನ್, ಹೇಮಾ ಅವರನ್ನು ಬದುಕಿರುವ ದಂತಕಥೆಗಳೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=2011-09-28 }}. redhotcurry.com. ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೬, ೨೦೦೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> *೨೦೦೫: ಎಂಟಿವಿ ಇಮ್ಮೀಸ್, ''ಆಜ್ ಜಾನೆ ಕಿ ಜಿದ್ ನಾ ಕರೋ'' ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕಿ.<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=2007-09-05 }}. ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> *೨೦೦೫: ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸುಗಾರ ಜನರು.<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php ಇತಿಹಾಸ: ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಪೀಪಲ್ ಇನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=2008-02-16 }}. ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ;ಗೌರವಗಳು ಹಾಗೂ ಮನ್ನಣೆಗಳು * ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಜೊತೆ ''ಲಿಗೆಸಿ'' ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಶಾ ಅವರು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು, ಈ ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಭಾರತ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಗಾಯಕರಾದರು. * ಅವರು ಹದಿನೇಳನೆಯ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು. * ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅದ್ಭುತ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ದಾದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Awards to Asha" /> * ಅಮರಾವತಿ ಹಾಗೂ ಜಲಗಾಂವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. * ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವರು ''ದಿ ಫ್ರಿಡೀ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. * ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ಅವರು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.[http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=2ceefc34-8f58-47ab-b358-ee7a5630f4a7&amp;MatchID1=4628&amp;TeamID1=1&amp;TeamID2=6&amp;MatchType1=1&amp;SeriesID1=1165&amp;MatchID2=4621&amp;TeamID3=3&amp;TeamID4=4&amp;MatchType2=2&amp;SeriesID2=1164&amp;PrimaryID=4628&amp;Headline=Tendulkar%2c+Tata%2c+Mittal+get+top+civilian+honour ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221222707/http://www.hindustantimes.com/storypage/storypage.aspx?id=2ceefc34-8f58-47ab-b358-ee7a5630f4a7&MatchID1=4628&TeamID1=1&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1165&MatchID2=4621&TeamID3=3&TeamID4=4&MatchType2=2&SeriesID2=1164&PrimaryID=4628&Headline=Tendulkar%2C+Tata%2C+Mittal+get+top+civilian+honour |date=2008-12-21 }} * ಕಳೆದ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌ನ ೨೦ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [http://www.indianexpress.com/news/asha-bhosle-on-top-20-music-icons-list/657007/ ][http://www.indianexpress.com/news/asha-bhosle-on-top-20-music-icons-list/657007/ ] [http://www.hindustantimes.com/Asha-Bhosle-among-top-20-music-icons/H1-Article1-583088.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514005535/http://www.hindustantimes.com/Asha-Bhosle-among-top-20-music-icons/H1-Article1-583088.aspx |date=2011-05-14 }} ==ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|1}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * {{cite book | last = Cakrabarti | first = Atanu | title = Āśā Bhom̐śale, jībana o gāna | publisher = Madela Publishing House | location = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]] | year = 1999 | oclc = 42764343 | isbn = 978-8176160407 | language = Bengali }} * {{cite book | last = Ciṭakārā | first = Mukeśa | title = Āśā Bhoṃsale : gāne, kôrḍsa, aura svaralipi | publisher = Music Books | location = [[Delhi]] | year = 2006 | oclc = 71351425 | isbn = 978-8189511005 | language = Hindi }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{imdb name | id=0080427}} * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=124110521 ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ: ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಅಂಡ್ ಮೋರ್] - ''ಎನ್‌ಪಿಆರ್‌'' ನ ಧ್ವನಿ ವರದಿ {{ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}} {{Authority control}} {{Persondata |NAME = Bhosle, Asha |ALTERNATIVE NAMES = Asha Bhonsle; Asha Bhonsale; Asha Bhosale |SHORT DESCRIPTION = Indian singer |DATE OF BIRTH = September 8, 1933 |PLACE OF BIRTH = [[Satara]], [[Bombay Presidency]], [[British India]] |DATE OF DEATH = |PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Bhosle, Asha}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೩೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಳಿ-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತಿ-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಲಿವುಡ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳಿ-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಷಿಯನ್-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು-ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ ನಿಧನ]] ldxnhy0o8img8ote9y765r57b89ijfz 0 27976 1371858 1370671 2026-04-22T17:44:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371858 wikitext text/x-wiki {{Dablink|This article is about the indigenous people of the United States. For other indigenous people see [[Indigenous peoples by geographic regions]]}} {{Infobox Ethnic group |group = Native Americans |image =<div style="white-space:nowrap;"><!--If taşaksız swap out an image, change the "x##px" entry for EACH image in the row so that the width of the row lines up with the others--> [[Image:Joseph Brant by Gilbert Stuart 1786.jpg|x97px]][[Image:Sequoyah.jpg|x97px]][[Image:Pushmataha high resolution.jpg|x97px]]<br/>[[Image:Tecumseh02.jpg|x113px]][[Image:Touch the Clouds 1877a.gif|x113px]][[Image:Sitting Bull.jpg|x113px]]<br/>[[Image:ChiefJoseph.jpeg|x99px]][[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a-cropped.jpg|x99px]]<br/>[[File:Billy Bowlegs III.jpg|79px]][[Image:Jim Thorpe football.png|x112px]][[Image:JohnBHarrington.jpg|x112px]] |caption = Native Americans of the United States (from top left):<br /> [[Joseph Brant]]{{·}}[[Sequoyah]]{{·}}[[Pushmataha]]<br />[[Tecumseh]]{{·}}[[Touch the Clouds]]{{·}}[[Sitting Bull]]<br />[[Chief Joseph]]{{·}} [[Charles Eastman]] {{·}} [[Holmes Colbert]]<br />[[Billy Bowlegs III]]{{·}}[[Jim Thorpe]]{{·}} [[John Herrington]] |population = '''American Indian and Alaska Native'''<br />'''One race''': 2.5 million are registered <ref name="census-OO">U.S. Census Bureau. (2001–2005). ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S. Census Bureau. Retrieved on 2007-05-23.</ref><br />'''In combination with one or more other races''': 1.6 million are registered <ref name="census-OOb">U.S. Census Bureau. (2001–2005). ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S. Census Bureau. Retrieved on 2007-05-23. "In combination with one or more of the other races listed." Figure here derived by subtracting figure for "One race (American Indian and Alaska Native)": 2,475,956, from figure for "Race alone or in combination with one or more other races (American Indian and Alaska Native)": 4,119,301, giving the result 1,643,345. Other races counted in the census include: "White"; "Black or African American"; "Asian"; "Native Hawaiian and Other Pacific Islander"; and "Some other race."</ref><br><small>'''1.37% of the U.S. population'''</small> |popplace = Predominantly in the [[Western United States]] |languages = [[American English]], [[Native American languages]] |religions = [[Native American Church]]<br />[[Protestant]]<br />[[Roman Catholic]]<br />[[Russian Orthodox]]<br />Traditional Ceremonial Ways<br/>(Unique to Specific Tribe or Band) |related = [[Indigenous peoples of the Americas]] }} '''ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು''', ಇಂದಿನ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]ದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳು, ಹಾಗು [[ಹವಾಯಿ]] ದ್ವೀಪದ, [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ]]. ಅವರು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು, [[ದೇಶ|ರಾಜ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪದಗಳು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ;ಈ 1995ರ US ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗದ ಮನೆ ಮನೆಗಳ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು '''ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್''' ಅಥವಾ '''ಇಂಡಿಯನ್ನ''' ರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯ 500 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಆಫ್ರೊ-ಯುರೇಷಿಯನ್ನರು, ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಗತ್ತಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಶತಮಾನಗಳ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಬಹುಪಾಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ ರೂಪಿಸಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="test">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2009/1/ ಕೊಲಿನ್ ಜಿ ಕ್ಯಾಲ್ಲೊವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129115541/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/2009/1/ |date=2010-11-29 }} "ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಿವ್ಯೂ ವೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಶೋರ್," ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ 2009.</ref> ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಗಾರ ಸಮುದಾಯಗಳಂತೆ ಬದುಕಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ: ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ, ಬೀನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ ತರಕಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೇಷಿಯದ ಮೂಲ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ದೀರ್ಘಸ್ಥಾಪಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು, ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ 1 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿಂದ 18 ಮಿಲಿಯನ್ ವರೆಗಿತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="ggbook">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=yiKgBuSUPUIC&lpg=RA1-PA44&dq=%22north%20america%22%20%22pre-columbian%22%20population%20million&pg=RA1-PA44 |title=The Native Peoples of North America |author= Bruce E. Johansen |accessdate=June 28, 2009 |publisher==[[Rutgers University Press]] | isbn=9780813538990 |date=2006-11}}</ref><ref name="encbrit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357826/Native-American/273135/North-America-and-Europe-circa-1492 |title=Native American |accessdate=June 28, 2009 |publisher==[[Encyclopaedia Britannica]]}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಮೇಲೆ ದಂಗೆಯೆದ್ದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ನಾಕ್ಸ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಲೆಂದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು "ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸುವ" ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದರು.<ref name="perdue"> {{Cite book | last = Perdue | first = Theda | title = Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South | publisher= = The University of Georgia Press | chapter = Chapter 2 "Both White and Red" | page = 51 | isbn = 0-8203-2731-X | year = 2003 }} </ref><ref name="remini_reform_begins"> {{Cite book | last = Remini | first = Robert | title = Andrew Jackson | publisher= = History Book Club | chapter = "The Reform Begins" | page = 201 | isbn = 0060801328 | year = 1977, 1998 }}</ref><ref name="remini_submit_adoption"> {{Cite book | last = Remini | first = Robert | title = Andrew Jackson | publisher= = History Book Club | chapter = "Brothers, Listen... You Must Submit" | page = 258 | isbn = 0060801328 | year = 1977, 1998 }}</ref><ref name="eric_miller"> {{cite web | url = http://www.dreric.org/library/northwest.shtml | title = George Washington and Indians | accessdate = 2008-05-02 | author = Eric Miller | last = Miller | first = Eric | year = 1994 | chapter = Washington and the Northwest War, Part One | publisher= = Eric Miller }} </ref><ref name="Tom_Jewett"> {{cite web | url = http://www.earlyamerica.com/review/2002_summer_fall/tj_views.htm | title = Thomas Jefferson's Views Concerning Native Americans | accessdate = 2009-02-17 | author = Tom Jewett | last = Jewett | first = Tom | year = 1996–2009 | publisher= = Archiving America }} </ref> ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಚಾಕ್ಟವ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ,<ref name="us_congress2"> {{Cite news | title = An Indian Candidate for Congress | publisher= = Christian Mirror and N.H. Observer, Shirley, Hyde & Co. | date = July 15, 1830 }}</ref><ref name="us_citizenship">{{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm | title = Indian affairs: laws and treaties Vol. II, Treaties | accessdate = 2008-04-16 | author = Charles Kappler | last = Kappler | first = Charles | year = 1904 | publisher = = Government Printing Office | archive-date = 2008-05-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080517182743/http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ) ಅಮೆರಿಕದ ಆಡಳಿತಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ನೀತಿಯಾಯಿತು. ಆಗಿನ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ ನಂಬಿಕೆಯು ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತವಾದಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ, ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಆಗ 1830ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ಆಕ್ಟ್ (ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆ)ಅನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಕಾನೂನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದ ಡೀಪ್ ಸೌತ್ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಕದನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉಳಿದಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಉಳಿದ ಗುಂಪುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ, ಇವರನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ತುಪ್ಪಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ, ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ಗಣಿಕೆಲಸದ ವಲಸೆಗಾರರು, ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗಿನ ಕದನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅಲೆಮಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಇವರ ವಹಿವಾಟು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಇವರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಂತರಿಕ ಕದನದ ನಂತರ ದಶಕಗಳ ವರೆಗೆ ನಡೆದ "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕದನ" ದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಕದನವು 1890 ರ ವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಖಂಡಾಂತರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಿತಿಯು ಪಶ್ಚಿಮದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸರಣಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನನ್ನು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಒದಗಿಸಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುವ ಕಸುಬನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಜಮೀನುಗಳು ಅಂತಹ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಷ್ಟು ಫಲವತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದೊಡನೆ ಇಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಇಲ್ಲವೇ ಬುಡಕಟ್ಟು, ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬಹುದು. ಅವರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ವಲಸೆಗಾರರ (ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ) ಸಂತತಿಯ ಬೃಹತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಳಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ: ಆಫ್ರಿಕನ್‌, ಏಷ್ಯನ್, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಜನರು. ಮೊದಲೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1924 ರಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್=== {{further|[[Settlement of the Americas]]|[[Paleo-Indians]]|[[Pre-Columbian era]]}} [[File:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|thumb|300px|ಮಂಜು ಮುಕ್ತ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೇಲಿಯೊಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂದಾಜು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ (ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ).]] ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಸಾಹತೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಯುರೇಷಿಯದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬರಿಂಜಿಯಾದ ಮೂಲಕ ಬಂದರು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಬರಿಂಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ReferenceA">ಎಹ್ಲರ್ಸ್ ಜೆ. ಮತ್ತು ಪಿ. ಎಲ್. ಗಿಬ್ಬಾರ್ಡ್, 2004a, ''ಕ್ವಾಟರ್ನರಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸಿಯೇಶನ್ಸ್: ಎಕ್ಸ್ಟೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಕ್ರೋನೋಲಜಿ 2: ಪಾರ್ಟ್ II ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ'', ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್, ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್. ISBN 0-444-51462-7</ref> ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ಬರಿಂಜ್ ಭೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ವನ್ನು [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಮಾರು 60,000 – 25,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{cite web|url=https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|title=An mtDNA view of the peopling of the world by Homo sapiens|publisher==Cambridge DNA Services|year=2007|accessdate=2011-06-01|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511091253/https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|url-status=dead}}</ref> ಈ ವಲಸೆಯನ್ನು, ಬಗೆಹರಿಸದ ವಾದದೊಂದಿಗೆ (ಅಥವಾ ತುಂಬ ಮುಂಚೆ)ಸುಮಾರು 12,000 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದಿದೆ, ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="SpencerWells2">{{Cite book|first1=Spencer |last1=Wells |first2=Mark |last2=Read |title=The Journey of Man - A Genetic Odyssey|url=https://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|format=Digitised online by Google books|publisher==Random House|isbn= 0812971469|accessdate=2009-11-21|year=2002|pages=138–140}}</ref><ref>ಡೈಕ್ ಎ. ಎಸ್. ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಟ್ ವಿ.ಕೆ. (1986). ''ಲೇಟ್ ವಿಸ್ಕನ್ಸಿನಿಯನ್ ಆಂಡ್ ಹೋಲೊಸೀನ್ ರಿಟ್ರೀಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಲ್ಯಾರೆಂಟೈಡ್ ಐಸ್ ಶೀಟ್: ಜಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಮ್ಯಾಪ್'' 1702A</ref> ಮುಂಚಿನ ಈ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ನೂರಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿದರು.<ref>ಡಿಕ್ಯಾಸನ್, ಆಲಿವ್. ''ಕೆನಡಾಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ನೇಶನ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜಿ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್ ಟೈಮ್ಸ್''. 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಟೊರೊಂಟೊ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1997.</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 8000 BCEಯಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು;ಹವಾಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇಂದಿನ ಹವಾಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="icaage">ಜೆ. ಇಂಬ್ರೀ ಮತ್ತು ಕೆ.ಪಿ. ಇಂಬ್ರೀ, ''ಐಸ್ ಏಜಸ್: ಸಾಲ್ವಿಂಗ್ ದಿ ಮಿಸ್ಟರಿ'' (ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್, NJ: ಎನ್ಸ್ಲೊ ಪಬ್ಲೀಷರ್ಸ್) 1979.</ref> ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಲಸೆಬರುವಂತೆ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಬೇಟೆಯಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಆಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಗ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೊರೆದು ತಯಾರಿಸಲಾದ ಚೂಪಾದ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ; ಈ ಸಾಧನ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು 1932 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಅಂಶದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊರೆದು ಬಿಲ್ಲೆಮಾಡಿದ ಚೂಪಾದ ತುದಿಹೊಂದಿರುವ ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬಾಣದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಲೊವಿಸ್ ವಸ್ತುಗಳು ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ವಸ್ತುಗಳ ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲನೆ, ಇವು 11,050 ಮತ್ತು 10,800 ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ವರ್ಷ B.P.ಗೆ (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 9100 ಯಿಂದ 8850 BCಯ ವರೆಗೆ) ಸೇರಿವೆ ಎಂಬ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಿಯ ಜನರ ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು, ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಡೆಲೋರಿಯಾ, ವಿ. ಜೂನಿಯರ್, (1997) ''ರೆಡ್ ಅರ್ತ್ ವೈಟ್ ಲೈಸ್: ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಮಿತ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್''.</ref> ಫೊಲ್ಸಮ್ ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಫೊಲ್ಸಮ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೋದಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಹತ್ಯಾ ತಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಇಂತಹ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೊಲ್ಸಮ್ ಸಾಧನಗಳು 9000 BCE ಮತ್ತು 8000 BCE ಗಿಂತ ಹಿಂದಿನವಾಗಿವೆ.<ref>ಹಿಲ್ಲರ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಆಂಟೋನಿ ಜಿ. (1973). "ದಿ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌" - ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಟಾವೋಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಬರಿ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಅಫೇರ್ಸ್'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-8263-0306-4.</ref> [[File:Folsom point.png|thumb|left|250px|ಈಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಚೂಪಾದ ಫೋಲ್ಸಮ್ ಉಪಕರಣ]] [[ನಾ-ದೆನೆ ಭಾಷೆಗಳು|ನ್ಯಾ-ಡೆನೆ]] ಜನರು ಸುಮಾರು 8000 BCಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಫೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು 5000 BCE <ref>[http://www.jstor.org/pss/670070 ಡಿ.ಇ. ಡಮ್ಮಂಡ್, "ಟುವರ್ಡ್ ಎ ಪ್ರಿ-ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನಾ-ಡೆನೆ, ವಿದ್ ಎ ಜನರಲ್ ಕಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್ ಎಮೋಂಗ್ ನೊಮ್ಯಾಡಿಕ್ ಹಂಟರ್ಸ್"], ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, 1969. 2010ರ ಮಾರ್ಚ್ 30ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಲಸೆಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಒಳನಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರು, ಮೊದಲ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕರ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಲಸೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಅವರು ಈಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವೀನ್ ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅವರು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೆನಡಾ, ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು, ಇಂದಿನ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನ್ಯಾವ್ಜೊ ಮತ್ತು ಅಪಾಚೆ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಥಬಾಸ್ಕನ್ ಭಾಷಿಕರ ಹಿಂದಿನ ಪೂರ್ವಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಹು ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುವಂತಹ ಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜನರು ವರ್ಷವಿಡೀ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಮತ್ತು ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲೀರ್, ಜೆಫ್, ಡೌಗ್ ಹಿಟ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ರಿಟ್ಟರ್. 2001. ''ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್ ನೌನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ: ದಿ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಪೋಕನ್ ಬೈ ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್ ಎಲ್ಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್‌ಕ್ರಾಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಸ್ಲಿನ್, ಯುಕಾನ್ ಆಂಡ್ ಅಠ್ಲಿನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ'', ವೈಟ್‌ಹಾರ್ಸ್, ಯುಕಾನ್ ಟೆರಿಟರಿ: ಯುಕಾನ್ ನೇಟಿವ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸೆಂಟರ್. ISBN 1-55242-227-5.</ref> ಒಷರಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜನರು 5500 BCE ಯಿಂದ 600 CE ವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರ- ಮಧ್ಯ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಸ್ಯಾನ್ ಜುನ್ ಬ್ಯಾಸಿನ್, ರಿಯೊ ಗ್ರ್ಯಾಂಡೆ ಕಣಿವೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕಲರಾಡೊ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದ [[ಯೂಟ|ಉತಹ್]] ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜನರು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಕೆಳ ಕಣಿವೆಯ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ತೀರದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2200 BCಯಿಂದ- 700 BC ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>^ ಫೇಗನ್, ಬ್ರಿಯಾನ್ ಎಮ್. 2005. ''ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ: ದಿ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎ ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್''. ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. ಥೇಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಹಡ್ಸನ್ ಇಂಕ್. p418.</ref> ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಪಾವರ್ಟಿ(ಬಡತನ) ಅಂಶದಿಂದ 100 ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಮೆಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಮೆಲ್ಜೊನಿ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್ ಟೌನ್ ನಿಂದ 100 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲಾವಧಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 1000 BC ಯಿಂದ 1000 CE ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್" ಪದವನ್ನು 1930ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ 200 BC ಯಿಂದ 500 CE ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web| url = http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1283 | title = Hopewell-Ohio History Central}}</ref> ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಸಮಾಜವಲ್ಲ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚೆದುರಿಹೋದ ಜನಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="Price">{{Cite book| author= Douglas T. Price, and Gary M. Feinman | year= 2008 | title= Images of the Past, 5th edition | pages= 274–277 | location= New York | publisher==McGraw-Hill | isbn= 978-0-07-340520-9}}</ref> ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು'', ಆಗ್ನೇಯ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಆನ್ ಟಾರಿಯೋ ಸರೋವರದ ಅಂಚಿನವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ, ವಿನಿಮಯದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮೂಹದ ಸಮಾಜಗಳು ಜಲಮಾರ್ಗದ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು. ಜಲಮಾರ್ಗವು ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವಸ್ತುಗಳ ವಹಿವಾಟು ಮಾಡಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕೆಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡ ಕಾಲಾವಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ. ರಾಜತ್ವ ಸಮಾಜದ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, 1000 CE ಯಿಂದ ಗಣ್ಯನೇತಾರರ ಸರಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೈನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪೂರ್ವಜ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಎಂಬುದು ಈಗಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="mark">ಚೆನಾಲ್ಟ್, ಮಾರ್ಕ್, ರಿಕ್ ಆಹ್ಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಟಾಮ್ ಮಾಟ್ಸಿಂಗರ್, (1993) ''ಇನ್ ದಿ ಶ್ಯಾಡೊ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಮೌಂಟೇನ್: ದಿ ಪ್ರಿ-ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಆಫ್ 'ಲಾ ಸಿಯುಡ್ಯಾಡ್ ಡಿ ಲಾಸ್ ಹಾರ್ನಾಸ್','' ಭಾಗ I ಮತ್ತು II.</ref> ಸರಳವಾದ ಕೃಷಿಕನಂತೆ ಬದುಕುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜೋಳ ಮತ್ತು ಬೀನ್ಸ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ ಹೊಹೊಕ್ಯಾನ್, ಮಧ್ಯ ಗಿಲಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಮುದಾಯಗಳು, ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಒಣಬೇಸಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವ ಉತ್ತಮವಾದ ಜಮೀನಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು.<ref name="mark" /> [[ಬಾವಿ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|10|ft|m|0}}ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಳ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು 300 CE ದಿಂದ 500 CEಯ ವರೆಗೆ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ತೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="mark" /> ಹಿಂದಿನ ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಮನೆಗಳನ್ನು, ಅರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಸಿದಂತಹ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ, ಜೊಂಡುಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="mark" /> ಆದರೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಸುವ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಸಮಾಜಗಳಾಗಿವೆ. ಸೌತ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸೆರೆಮೊನಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂಬುದು, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ [[ಪುರಾಣ|ಪೌರಾಣಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಯ ಸದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳದ]] ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ-ಇದು 1200 CE ಯಿಂದ 1650 CE ವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ಜಾಲದ,ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm| title = Connections| 3 = author muller| access-date = 2011-02-25| archive-date = 2006-09-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20060914003946/http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite book| last = Townsend | first = Richard F., and Robert V. Sharp, eds. | title = Hero, Hawk, and Open Hand| publisher= = [[The Art Institute of Chicago and Yale University Press]] | year = 2004 | isbn = 0300106017}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು, ಶೇಷ ಜೋಳದ ಸಂಗ್ರಹ, ದಟ್ಟ, ನಿಬಿಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲಗಳ ಪರಿಣತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Dubious|date=September 2009}} ಈ ಜೌಪಚಾರಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯು, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಜನರ [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕತೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book| editors = F. Kent Reilly and James Garber | title = Ancient Objects and Sacred Realms| publisher= = [[University of Texas Press]] | year = 2007 | isbn = 9780292713475}}</ref> ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಹೊಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ 10-ವೃತ್ತಾಂತಗಳುಳ್ಳ ಮಾಂಕ್ಸ್ ಮೌಂಡ್, ಟಿಯೊತಿಹುಕ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್ ಗಿಂತ ಅಥವಾ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಪಿರಮಿಡ್ ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ ಹೊಂದಿವೆ. ಜನರ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಆರು ಚದರ ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಂಕೀರ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮರದ ಸ್ಮಾರಕವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವುಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಿಡರ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು, ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 1250 AD ಯಲ್ಲಿ 30,000 ದಿಂದ 40,000 ದಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯಾವುದೇ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1800 ರ ನಂತರ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಹೊಕಿಯಾವು ನಾಯಕನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಗಲ್ಫ್ ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದಂತಹ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಅಥವಾ "ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾಂಗ್ ಹೌಸ್", ಮೈತ್ರಿ ಮಾದರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ತತ್ವಪಾಲನೆಯ ಸರ್ಕಾರದ, ಅನಂತರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ನಡೆದು ಬಂದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|title=33 questions about American history you're not supposed to ask|first=Thomas E|url=http://books.google.ca/books?id=dCMcnBRKR-0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false|last= Woods|page= 62|publisher==Crown Forum|year=2007|isbn=9780307346681|accessdate=2010-10-31}}</ref><ref>{{cite book | last = Wright | first = R | year = 2005 | title = Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas | publisher= = Mariner Books | isbn = 0-618-49240-2}}</ref> ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು 50 ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸೇಚಮ್ ನಾಯಕರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದೊಳಗೆ ಒಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಬುಡುಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಒನ್ ಐಡಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಹಾಕ್ ಜನ ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಕೆಯುಗಾಸ್ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಕಾಸ್ ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸೆನೆಕಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು, ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಸಮನಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೇಚಮ್ ನ ನಾಯಕ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ, ಆತನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು, ಗುಂಪಿನ ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮುಂದಿನ ಮಾತೃ ಸಂತತಿಯ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಒಮ್ಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇಚಮ್ ನ ನಾಯಕನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ "ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವರಾಗಿದ್ದು", ಚರ್ಚಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹಾಕ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸೆನೆಕಾಸ್ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒನ್ ಐಡಾಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಯುಗಾಸ್ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು)ಒಂದು ಕಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Tooker">{{cite book |editor=Clifton JA |title=The Invented Indian: cultural fictions and government policies |url=http://books.google.ca/books?id=ARbVmr941TsC&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|publisher==Transaction publisher=s |location=New Brunswick, N.J., U.S.A |year=1990 |pages=107–128 | chapter = The United States Constitution and the Iroquois League |isbn=1-56000-745-1 |oclc= |doi= |accessdate=2010-11-24 | author = Tooker E}}</ref> ಟೆಂಪಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಟೂಕರ್,ಪೂರ್ವಿಕರು ಅಳವಡಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು,ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅಂತಿಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಆನುವಂಶಿಕಕ್ಕಿಂತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಚುನಾಯಿತ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಒಮ್ಮತದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮಾತ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಎದುರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ,ಎಂದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Tooker" /> ದೂರ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಡುವಿನ ಕದನಕ್ಕೆ ತಡೆಯುಂಟು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ' ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್, ಸುಮಾರು 1200 CE ಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೆನ್ ಟುಕಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಓಹಿಒ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು, ಅನೇಕರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆವಾಸಗಳಾದ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆಗಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಸೇಜ್, ಕಾವ್, ಪೊನ್ಕಾ ಮತ್ತು ಒಮಹಾ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಓಹಿಒ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಆಗ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಈಗಿನ, ಕ್ಯಾನ್ ಸಾಸ್, ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ್, ಆರ್ಕಾನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ನೆಲಸಿದರು. ಒಸೇಜ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಡೊ ಭಾಷೆಯನ್ನು- ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಹೊಸ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html | title = Osage | publisher = = Oklahoma Encyclopedia of History and Culture | accessdate = 2010-11-29 | last = Burns | first = LF | archive-date = 2011-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110102050914/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html | url-status = dead }}</ref> ===ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆ=== {{Main|Age of Discovery|European colonization of the Americas}} [[File:Discovery of the Mississippi.jpg|left|thumb|ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಪೋವೆಲ್‌‌ನ (1823–1879) ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ, ಇದು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಡಿ ಸೋಟೊನ ರಮ್ಯ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಗೋಳಭವನದಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]] ಆಗ 1492ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು‌ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ (ಕಂಡುಕೊಂಡ)ನಂತರ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ನವ ಜಗತ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಆದರೆ ವಿಜಯಿ ಜುನ್ ಪಾನ್ಸ್ ಡೆ ಲಿಯೊನ್ 1513 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಲಾ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ಗೆ ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡೀಪ್ ಸೌತ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲೊಂದು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ 1528 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್ ಫಿಲ್ಲೊ ಡೆ ನ್ಯಾರ್ವೇಜ್ ಮತ್ತು 1539 ರಲ್ಲಿ ಹೆರ್ನ್ಯಾನ್ಡೊ ಡೆ ಸೊಟೊ ಗಳಂತಹ ಇತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಪಾನ್ಸ್ ಡೆ ಲಿಯೊನ್ ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಬಂದಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಗಾರರು, ಕ್ರೈಸ್ತ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಅನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |title=Globalization and educational rights: an intercivilizational analysis |author=Joel H. Spring |publisher==Routledge |year=2001 |isbn=9780805838824 |page=[https://books.google.com/books?id=3lobX1DC_i0C&pg=PA92 92] |url=https://books.google.com/?id=3lobX1DC_i0C |postscript=. }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರ ''ನ್ಯೂವೊ ಎಸ್ಪ್ಯಾನ್'' ನಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು]] ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ಗಳಿಂದ ದೂರಾಗುವಂತೆ, ಹಾಗು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ====ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮೇಲಾದ ಪರಿಣಾಮ==== ಹೀಗೆ 16 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು: ಯುರೋಪ್ ನಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ; ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಶೋಷಕರು, ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ನಡೆದ ನರಮೇಧ,ಜನಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ<ref>{{cite web|author=Latest activity 50 minutes ago |url=http://www.amazon.com/dp/0375503749 |title='&#39;The Wild Frontier: Atrocities During the American-Indian War'&#39; |publisher==Amazon.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref>; ಅವರ ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದು; ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ,<ref>{{cite web |url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm |title=Native Americans – Huron Tribe |publisher==Nativeamericans.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm |url-status=dead }}</ref> ಗುಲಾಮಗಿರಿ; ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂತರ್ವಿವಾಹಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="accessgenealogy1">[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್-ಬ್ಲಡ್"], ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹಾಡ್ಗೆ, ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್'', 1906</ref><ref name="uwec1">{{Cite web |url=http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm |title=ಮೈನಾರಿಟಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಆಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್ಯೂ – ಹಿಸ್ಟರಿ |access-date=2011-02-25 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://archive.is/20080224114408/http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm |url-status=dead }}</ref> ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅನೇಕ ಸಹಾಯಕ ಅಂಶಗಳೊಳಗೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೋಪ್ ನಿಂದ ಬಂದ ಹೊಸ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml |title=Smallpox: Eradicating the Scourge |publisher==Bbc.co.uk |date=2009-11-05 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm |title=Epidemics |publisher==Libby-genealogy.com |date=2009-04-30 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722144136/http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html |title=The Story Of... Smallpox—and other Deadly Eurasian Germs |publisher==Pbs.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> ಕೆಲವು ಜನಾಂಗಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಕುಸಿತ, ಮತ್ತು ಅವರದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಪೈಪೋಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಸೆಮಿನಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಟಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಿಷಿನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರಂತಹ ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪುನಃ ಸಂಘಟಿತವಾದರು. ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ, ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಈ ವಿಷಯವು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೂನಿಯವರು 1890 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಬದುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ನಂತರ 1965ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಡೊಬಾಯ್ಸ್, ನಿಜವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10 ರಿಂದ 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ 1983ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಅಂದಾಜನ್ನು, 18 ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿಸಿದರು.<ref>[ಗ್ವೆಂಟರ್ ಲೆವಿ, "ವರ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ದಿ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಜೆನೋಸಿಡ್?"], ಹಿಸ್ಟರಿ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, 11–22–04</ref> ಅವರು, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಪಸರಿಸಿದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ದ ಎದುರು ಸಹಜವಾದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೇ ಮೃತಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಡೊಬೈನ್ಸ, ನಿಜವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ggbook" /><ref name="encbrit" /> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತಾಳೆ ಸಿಡುಬು ಮತ್ತು ದಡಾರ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ([[ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ), ಆದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದವೆಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೀತಾಳೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.<ref>ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ಸ್, http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106012228/http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm |date=2012-01-06 }} ಸುಸಾನ್ ಸ್ಕ್ವೈರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಜಾನ್ ಕಿಂಚೆಲೊ, ಸಿಲೇಬಸ್ ಫಾರ್ HIS 943A, ಮೆರೆಡಿತ್ ಕಾಲೇಜ್, 2005. 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾಶ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಖಚಿತವಾಗಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು, ಮೊದಲ ಸಂಪರ್ಕದ ನಂತರ ಯುರೇಷಿಯನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ 80ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಮೂಹ ಮರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಯಿತು, ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗ್ರೆಗ್ ಲ್ಯಾಂಗೆ,[http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 "ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ರೆವೇಜಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಇನ್ ದಿ 1770"], HistoryLink.org, ''ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', 23 ಜನವರಿ 2003. 2008ರ ಜೂನ್‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು, [[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್]] ನ ಪರಿಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲವು ಪರಿಶೋಧಕರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಮೇಹರೋಗ ವನ್ನು (ಚರ್ಮರೋಗ) ಸೋಂಕಿಸಿಕೊಂಡು ಯುರೋಪ್ ಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು.<ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html "ಕೊಲಂಬಸ್ ಮೇ ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ರೋಟ್ ಸಿಫಿಲಿಸ್ ಟು ಯುರೋಪ್"], ಲೈವ್‌ಸೈನ್ಸ್, 15 ಜನವರಿ 2008.</ref> ಕೊಲಂಬಸ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹಚರರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳಿಯ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುವ ಮೊದಲೇ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ರೋಗವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಇತರ ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಪೂರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು. (''ಮೇಹ ರೋಗ ನೋಡಿ''.) ಹೀಗೆ 1618–1619 ರಲ್ಲಿ, ಸೀತಾಳೆ 90 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |title=ಡೇವಿಡ್ ಎ. ಕೊಪ್ಲೊ, '' ಸ್ಮಾಮ್‌ಪಾಕ್ಸ್: ದಿ ಫ್ಲೈಟ್ ಟು ಎರಾಡಿಕೇಟ್ ಎ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ಕೋರ್ಜ್'' |access-date=2011-02-25 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907093641/http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |url-status=dead }}</ref> ಇತಿಹಾಸಗಾರರು, ಇಂದಿನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮೊಹಾಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, 1634 ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಬೆನಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ರೋಗ ಪೀಡಿತರಾದರು. ರೋಗವು ಮೊಹಾಕ್ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಪಸರಿಸಿ 1636 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೇಕ್ ಆನ್ ಟಾರಿಯೊನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಮತ್ತು 1679 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಇರೊಕ್ವಿಯನ್ನರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಇದು ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಹೋದ ಮೊಹಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಹರಡಿತ್ತು.<ref>ಎಮ್. ಪಾಲ್ ಕೀಸ್ಲರ್, [http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren "ಡಚ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಿಲ್ಸ್ ಥೌಸಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೊಹಾವ್ಕ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217225720/http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren |date=2007-12-17 }}, ''ಮೊಹಾವ್ಕ್: ಡಿಸ್ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್'', 2004. 2008ರ ಜೂನ್‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಧಿಕ ಮರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ತಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. [[File:Conference Between the French and Indian Leaders Around a Ceremonial Fire by Vernier.jpg|thumb|ಒಂದು ಕರ್ಮಾಚರಣೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸುತ್ತ ಸೇರಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮುಖಂಡರ ಸಭೆ.]] ಈ ಹಿಂದೆ 1754 ರಿಂದ 1763 ರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು ಸೈನಿಕಪಡೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧ/ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಯುದ್ಧದ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೋರಾಟಮಾಡಿದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೆಲವು ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಆದರೆ ಅನಂತರ ಇವು ಬುಡಮೇಲಾದಾಗ ಅವರು ನಿರಾಶರಾದರು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೋರಾಡಲು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಅವರದೇ ಆದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ [[File:Native California population graph.jpg|250px|thumb|right|ಕುಕ್ 1978ರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.]]1770 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಸೀತಾಳೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಾಯವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ 30 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ 80 ರಿಂದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೀತಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.<ref>[http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 "ಪ್ಲೇಗ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227194037/http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 |date=2010-12-27 }} ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> ಪುಜೆಟ್ ಸೌಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ 37,000 ಸಾವಿರ ಜನರಿದ್ದರೆಂದು ಇದು ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೆಂದೂ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ''ಒಟ್ಟಾಗಿ'', ಸಮೂದಾಯವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 9,000 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಗ್ ಲ್ಯಾಂಗೆ,[http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&File_Id=5100 "ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ರೆವೇಜಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಇನ್ ದಿ 1770"], ''ದಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', 23 ಜನವರಿ 2003. 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್ 9ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಆಯೋಗವು,ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.(ಬಲ ಬದಿಯ ಕೋಷ್ಠಕ ನೋಡಿ). ಅನಂತರದ 1780–1782 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1837–1838ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸೀತಾಳೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಜನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ಆನ್ ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್: ಇನ್ ದಿ ಫರ್-ಟ್ರೇಡರ್ಸ್ ವರ್ಡ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref><ref>[http://www.thefurtrapper.com/ "ಮೌಂಟೇನ್ ಮ್ಯಾನ್-ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಫರ್ ಟ್ರೇಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317053022/http://www.thefurtrapper.com/ |date=2011-03-17 }}, ದಿ ಫರ್ ಟ್ರ್ಯಾಪರ್</ref> ಅದಲ್ಲದೇ 1832ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗಾಗಿ (''1832 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಕಾಯ್ದೆ'' ) ಸೀತಾಳೆ ಸಿಡುಬು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಮೂಲಕ ನಿವಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಾಗಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref>[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/wicazo_sa_review/v018/18.2pearson01.html ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಜೆ, ಡೈನೆ ಪಿಯರ್ಸನ್, "ಲೆವಿಸ್ ಕ್ಯಾಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್: ದಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವ್ಯಾಸಿನೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ 1832"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205230347/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |date=2008-02-05 }}, ''ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸ್'', ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ</ref><ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0749-6427%28200323%2918%3A2%3C9%3ALCATPO%3E2.0.CO%3B2-H&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage "ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್",''ವಿಕಾಜೊ ಸಾ ರಿವ್ಯೂ'' : ಸಂಪುಟ 18, ಸಂಖ್ಯೆ 2, (ಆಟಮನ್, 2003), ಪುಟ 9–35],</ref> ====ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿಚಯ==== ಎರಡು ಜಗತ್ತುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಎರಡರ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕುರಿ, ಹಂದಿ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=April 2010}} ಆದರೆ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತಂದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಹಿಂದಿನ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುದರೆಯನ್ನು ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವರು ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಶಿಲಾಯುಗ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಸುಮಾರು 7000 BC ಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಲಾಭವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಕೆಲವು ಕುದುರೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದವು, ಹಾಗು ಕೆಲವುಗಳನ್ನು ಸಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಲಿತರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮೂಟೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅಥವಾ ''ಹೊರೆಬಂಡಿಯನ್ನು'' ಎಳೆಯಲು ಬಳಸಿದರು. ಜನರು ಅವರ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುದುರೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಅವರು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕು ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಬೇಟೆ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಹಾಗು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ===ಸ್ವತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬುನಾದಿ=== {{See|Great Law of Peace}} [[File:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb|1827ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬೆಂಜಮಿನ್ ವೆಸ್ಟ್‌ರ ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ನ್ ವಿತ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಜನಪದ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.<ref name="rousseau_freedom"> {{cite web |url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/EoL/chp4.html |title = Ennobling 'Savages' |accessdate = 2008-09-05 |author = Jean Jacques Rousseau |date = 1700s }} </ref> ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಜೀನ್ ಜ್ಯಾಕ್ಯೂಸ್ ರೊಸ್ಸೆಯೊ, ಸ್ವತಂತ್ರದ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆದರ್ಶಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು "ಕೇವಲ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ" 1500 ರಿಂದ 1776 ರ ವರೆಗೆ "ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ" ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rousseau_freedom" /> {{cquote|Natural freedom is the only object of the policy of the [Native Americans]; with this freedom do nature and climate rule alone amongst them... [Native Americans] maintain their freedom and find abundant nourishment... [and are] people who live without laws, without police, without religion.|20x|20x|[[Jean Jacques Rousseau]], ''Jesuit and Savage in New France''<ref name=rousseau_freedom />}} ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ವು, ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ ಫೆಡರೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ, ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿವೆ.<ref name="ratical"> {{cite web |url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/index.html |title = The Six Nations: Oldest Living Participatory Democracy on Earth |publisher= = Ratical.com |accessdate = 2007-10-27 }}</ref><ref name="danile_usner_1992"> {{Cite book |last = Armstrong |first = Virginia Irving |title = I Have Spoken: American History Through the Voices of the Indians |publisher= = Pocket Books |chapter = |page = 14 |id = SBN 671-78555-9 |year = 1971 }} </ref> ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ, ವಸಾಹತುಗಾರರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎರವಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬುನಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಾಯಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ ಸನ್ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್|ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖರು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಜಾನ್ ರುಟ್ಲೆಡ್ಜ್, ಇತರ ರಚನಕಾರರಿಗಾಗಿ, ಇರೊಕ್ವಿಯನ್ ಕಾನೂನಿನ "ನಾವು, ಜನರು, ಒಕ್ಕೂಟ ರಚನೆ, ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ನೀತಿನಿಯಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೆ..." ಎಂಬ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ ದೀರ್ಘ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಮೀ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಲ್. ಜೂನಿಯರ್, ''ದಿ ಜೀನಿಯಸ್ ಆಫ್ ಜಿ ಪೀಪಲ್''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾರ್ಪರ್ ಆಂಡ್ ರೊ, 1987. ಪುಟ 237</ref> {{cquote|"As powerful, dense [Mound Builder] populations were reduced to weakened, scattered remnants, political readjustments were necessary. New confederacies were formed. One such was to become a pattern called up by Benjamin Franklin when the thirteen colonies struggled to confederate: 'If the Iroquois can do it so can we,' he said in substance."|20x|20x|[[Bob Ferguson (music)|Bob Ferguson]], ''Choctaw Government to 1830''<ref name=Bob_Ferguson> {{Cite journal |title = Choctaw Government to 1830 |author = Bob Ferguson |year = 1980 |postscript =. }} </ref>}} ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 1988 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಸಮಾನಹಕ್ಕಿನ ಸಂಕಲ್ಪ 331 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆಯ ಮೇಲೆ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/hconres331.pdf | accessdate=2008-11-23 | title=H. Con. Res. 331, October 21, 1988 | publisher==United States Senate}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸುವವರು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://hnn.us/articles/12974.html | title=Did the Founding Fathers Really Get Many of Their Ideas of Liberty from the Iroquois? | publisher==George Mason University | accessdate=2010-07-14}}</ref> ===ವಸಾಹತಿಗರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ=== [[File:Tomo-chi-chi and other Yamacraws Native Americans.jpg|thumb|250px|1734ರ ಜುಲೈ‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಮಕ್ರಾವ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ವಸಾಹತಿನ ಟ್ರಸ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಭೇಟಿ.ಈ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹುಡುಗ (ನೀಲಿ ಕೋಟಿನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು (ಕೆಂಪು ಪೋಷಾಕಿನಲ್ಲಿ) ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯಲು, [[ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]] ತಂತ್ರ ಬಳಸಲು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪರವಹಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಲೆನ್ಯಾಪೆ, ಹೊಸ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಂತಹ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ [[ಅಂತಃಕಲಹ|ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೇವಲ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಾತ್ರ ಒನ್ ಐಡಾ ಮತ್ತು ತುಸ್ಕರೊರಾ ದಲ್ಲಿದ್ದ ವಸಾಹತಿಗರ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಡಿನಾಡಿನವರ ಯುದ್ಧವು, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರಂತವರು ಅನೇಕ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದರು. ಯೋಧರಲ್ಲದವರೂ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನರಳಿದರು. ಮೊಹಾಕ್ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಂದಿಸಿದಂತೆ, ಎರಡು ಕಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಜನರ ಹೋರಾಟದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ದೊರೆಯುವ ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವು.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9077648/Wyoming-Massacre ಯೋಮಿಂಗ್ ಮಸ್ಸಾಕ್ರೆ], ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ''</ref> ಆಗ 1779 ರ ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯು, ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಸಾಹತು ಸೈನ್ಯಗಳು, ಅಪ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ ಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು, 40 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವು. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ: ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢವಾಯಿತು. {{quote|American Indians have played a central role in shaping the history of the nation, and they are deeply woven into the social fabric of much of American life.... During the last three decades of the twentieth century, scholars of ethnohistory, of the "new Indian history," and of Native American studies forcefully demonstrated that to understand American history and the American experience, one must include American Indians.|Robbie Ethridge, ''Creek Country''.<ref name=r_ethridge> {{Cite book | last = Ethridge | first = Robbie | title = Creek Country: The Creek Indians And Their World | publisher= = The University of North Carolina Press | chapter = Introduction | page = 1 | isbn = 0807854956 | year = 2003 }}</ref>}} ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ(173) ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆಯೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ತಕ್ಷಣವೇ ವಾಯವ್ಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಜನರಂತೆ ನೋಡಿತು. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರೂ ಕೂಡ, ಇತರರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೆ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ರಾಜ್ಯ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾರಾಟ {{convert|5000000|acre|km2}}ಕ್ಕಿಟ್ಟಿತು. ರಾಜ್ಯವು ವಸಾಹತುಗಾರರಿಗೆ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ ಜನಾಂಗದವರಿಗಾಗಿ ಸೆರಕ್ಯುಸ್ ನ ಬಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀಸಲಿರಿಸಿತು. {{cquote|The Indians presented a reverse image of European civilization which helped America establish a national identity that was neither savage nor civilized.|20x|20x|Charles Sanford, ''The Quest for Paradise''<ref name=Bob_Ferguson> {{Cite book |title = The Quest for Paradise |author = Charles Sanford |year = 1961 |isbn = ISBN 0-404-60078-6 }} </ref>}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಾಗು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರು ಈ ನೀತಿ ಖಂಡಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.americanrevolution.org/ind1.html ವಿಲ್ಕಾಂಬ್ ಇ. ವಾಶ್‌ಬರ್ನ್, "ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್"], AmericanRevolution.org, ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾ == [[File:Portrait of George Washington-transparent.png|upright|thumb|ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಸದ್ಭಾವನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು."<ref name=knox_to_washington>[118]</ref>]] ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ)ಕುತೂಹಲದ ವಸ್ತುಗಳೆಂಬಂತೆ ಹಳೆಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದವು. ಅವರು ಅಧಿಕ ಗೌರವ ಧನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕ್ರೈಸ್ತೀಕರಣವು ಯೋಜಿತ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. {{cquote|Whereas it hath at this time become peculiarly necessary to warn the citizens of the United States against a violation of the treaties.... I do by these presents require, all officers of the United States, as well civil as military, and all other citizens and inhabitants thereof, to govern themselves according to the treaties and act aforesaid, as they will answer the contrary at their peril.|20px|20px|-George Washington, Proclamation Regarding Treaties, 1790.<ref name=washington_treaty_CCC> {{cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/18th_century/gwproc13.asp |title = By the President of the United States of America. A proclamation. |accessdate = 2010-08-11 |publisher= = Yale Law School |year = 1790 }} </ref> }} ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರವೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ, ನಿಯಮ ಹೇರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್|ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ನಾಕ್ಸ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಮಾನರೇ, ಆದರೆ ಅವರ ಸಮಾಜವು ಕೆಳಮಟ್ಟದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, "ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸುವ" ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಸೂತ್ರವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref name="remini_reform_begins"/> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ಆರು ಅಂಶಗಳ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: <blockquote> 1. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾದ ನ್ಯಾಯ <br> 2. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜಮೀನುಗಳ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು <br> 3. ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ <br> 4. ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ <br> 5. ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಧಿಕಾರ <br> 6. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆವಿಧಿಸುವುದು.<ref name="eric_miller"/><br> </blockquote> [[File:Benjamin Hawkins and the Creek Indians - higher resolution.jpg|250px|left|thumb|ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ ತಮ್ಮ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು.ಇದನ್ನು 1805ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞ ರಾಬರ್ಟ್ ರೆಮಿನಿ, "ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತರನ್ನಾಗಿಸುವುದು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಗಳಿಕೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="remini_submit_adoption"/> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಬದುಕಲು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರಂತೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದೆ.<ref name="perdue"/> {{cquote|How different would be the sensation of a philosophic mind to reflect that instead of exterminating a part of the human race by our modes of population that we had persevered through all difficulties and at last had imparted our Knowledge of cultivating and the arts, to the Aboriginals of the Country by which the source of future life and happiness had been preserved and extended. But it has been conceived to be impracticable to civilize the Indians of North America&nbsp;— This opinion is probably more convenient than just.|20px|20px|-Henry Knox to George Washington, 1790s.<ref name=knox_to_washington />}} ===ಹೊಂದಾಣಿಕೆ=== {{details|Native American boarding schools }} ಹೀಗೆ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು,<ref>''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಜನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್: ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಎರಾ'', ಟಾಮ್ ಹಾಲ್ಮ್, http://www.utexas.edu/utpress/excerpts/exholgre.html</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು "[[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿಸುವ]]" ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ(ಅವರನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಬದಲು )ಅವರನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ 1819 ರ ನಾಗರಿಕತೆ ನಿಧಿ ಕಾನೂನು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇಕನ್ನರ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ(ಬಹುಶಃ ಧಾರ್ಮಿಕ) ಧನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿಸುವ ನೀತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. {{cquote|I rejoice, brothers, to hear you propose to become cultivators of the earth for the maintenance of your families. Be assured you will support them better and with less labor, by raising stock and bread, and by spinning and weaving clothes, than by hunting. A little land cultivated, and a little labor, will procure more provisions than the most successful hunt; and a woman will clothe more by spinning and weaving, than a man by hunting. Compared with you, we are but as of yesterday in this land. Yet see how much more we have multiplied by industry, and the exercise of that reason which you possess in common with us. Follow then our example, brethren, and we will aid you with great pleasure....|20px|20px|President Thomas Jefferson, Brothers of the Choctaw Nation, December 17, 1803<ref name=Jefferson_treaty_CCC> {{Cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/19th_century/jeffind3.asp |title = To the Brothers of the Choctaw Nation |accessdate = 2010-10-24 |publisher= = Yale Law School |year = 1803 }} </ref> }} ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಪ್ರಚಾರಕರು ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616&id=7375 |work=authorsden.com |title=What Were Boarding Schools Like for Indian Youth? |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6EQXuoNgG?url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಹಿತಕರ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಡದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]]ವನ್ನು ಭೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೂಡ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು <ref>{{cite web|url=http://www.sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html |work=California's Lost Tribes |title=Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals |accessdate=February 8, 2006 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050829051045/http://sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html |archivedate = August 29, 2005}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಲೈಂಗಿಕ, ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆಗಳು ನಡೆದಿರುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೂಡ ದೊರಕಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.prsp.bc.ca |work=PRSP Disabilities |title=Developmental and learning disabilities |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207222512/http://www.prsp.bc.ca/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html |work=Amnesty International USA |title=Soul Wound: The Legacy of Native American Schools |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060208092347/http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html |url-status=dead }}</ref> ====ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು==== ಆಗ 1857 ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರೊಜರ್ ಬಿ. ಟ್ಯಾನಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು "ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜನರಾದಾಗಿನಿಂದ" ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಬಲ್ಲರು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chiefJustic_taney"> {{cite web | url = http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf | title = What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott | accessdate = 2009-04-15 | author = Frederick e. Hoxie | last = Hoxie | first = Frederick | year = 2007 | format = PDF | publisher= = Chicago-Kent Law Review |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070915083732/http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf |archivedate = September 15, 2007}} </ref> ಟ್ಯಾನಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ದೇಶೀಯರಾಗಿಸಬಹುದು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ "ರಾಜಕಿಯ ಸಮುದಾಯ"ವನ್ನು ಸೇರಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chiefJustic_taney" /> {{cquote|[Native Americans], without doubt, like the subjects of any other foreign Government, be naturalized by the authority of Congress, and become citizens of a State, and of the United States; and if an individual should leave his nation or tribe, and take up his abode among the white population, he would be entitled to all the rights and privileges which would belong to an emigrant from any other foreign people.|20x|20x|Chief Justice Roger B. Taney, 1857, ''What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott'', Frederick e. Hoxie, April 2007.<ref name=chiefJustic_taney />}} ===== ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೌರತ್ವ ===== ಅಲ್ಲದೇ 1924 ರ ಜೂನ್ 2 ರಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಗಣರಾಜ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಡ್ಜ್, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಅದರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಮೊದಲೆ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆದಿರದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಮೊದಲೇ ಮೂರನೆ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="2-3_us_citizenship"> {{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/vol4/html_files/v4p1165.html | title = Indian affairs: laws and treaties Vol. IV, Treaties | accessdate = 2008-10-14 | author = Charles Kappler | last = Kappler | first = Charles | year = 1904 | publisher= = Government Printing Office }} </ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದರೆ, 1831 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಯ ಚಾಕ್ಟವ್,(ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಮುದಾಯದ ಪ್ರದೇಶ) ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಡ್ಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಬಿಟ್ ಕ್ರೀಕ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಪೌರರಾದರು.<ref name="us_citizenship"/><ref name="david_baird"> {{Cite book | last = Baird | first = David | title = The Choctaw People | publisher= = Indian Tribal Series | location = United States | chapter = The Choctaws Meet the Americans, 1783 to 1843 | page = 36 | id = Library of Congress 73-80708 | year = 1973 }} </ref><ref name="nrc_programs"> {{Cite web | url = http://www.nrcprograms.org/site/PageServer?pagename=cin_hist_citizenshipact | title = History & Culture, Citizenship Act - 1924 | accessdate = 2008-05-02 | author = Council of Indian Nations | year = 2005 | publisher= = Council of Indian Nations }} </ref><ref name="MAA_k_carlton">{{Cite web | url = http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf | title = A Brief History of the Mississippi Band of Choctaw Indians | accessdate = 2009-05-04 | author = Ken H. Carleton | last = Carleton | first = Ken | year = 2002 | format = PDF | publisher = = Mississippi Archaeological Association | archive-date = 2007-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070715115205/http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf | url-status = dead }}</ref> ಯು.ಎಸ್‌. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಟವ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲು ಅನುಚ್ಛೇದ 22 ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="us_citizenship"/> ಆ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ XIV ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಯಾವ ಚಾಕ್ಟವ್ ನಾದರೂ, ಒಂದುವೇಳೆ ಚಾಕ್ಟವ್ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹವನು ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರಿಕನಾಗಬಲ್ಲನು. ಒಪ್ಪಂದದ ದೃಢೀಕರಣದ ನಂತರ ಆತ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದಲ್ಲಿ ಈ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು. ನೆಲೆವಾಸದ ವರ್ಷಗಳ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಬಲ್ಲರು: <blockquote> 1. ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಬಂಧನೆ (ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಚಾಕ್ಟವ್ ನೊಂದಿಗಾದಂತೆ) <br> 2. 1887 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8 ರಂದಿನ ಡ್ಯಾವೆಸ್ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆ<br> 3. ಅನಿರ್ಬಂಧದ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ನೀಡುವಿಕೆ <br> 4. ನಾಗರಿಕ ಜೀವನದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು <br> 5. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳು <br> 6. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪೌರತ್ವ <br> 7. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯುದ್ಧ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕನಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಾವಿಕನಾಗುವುದು <br> 8. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು <br> 9. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ವಿಶೇಷ ಕಾಯ್ದೆ. <br> </blockquote> {{cquote|The Choctaws would ultimately form a territory by themselves, which should be taken under the care of the general government; or that they should become citizens of the State of Mississippi, and thus citizens of the United States.|20x|20x|''-Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate, Vol. II, No. 37.'', 1829.<ref name=cherokee_phoenix>{{Cite web | url = http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png | title = Indians, from the Missionary Herald | accessdate = 2009-05-08 | editor = E. Boudinott, | date = December 23, 1829 | format = PNG | publisher = = Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate. New Echota, Cherokee Nation. | archive-date = 2010-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100213121004/http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png | url-status = dead }}</ref>}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು,ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪದ್ದತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವಿವಾದವಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Deloria|first=Vincent|title=American Indian policy in the twentieth century|publisher==University of Oklahoma Press|year=1992|page=91|url=https://books.google.com/?id=VzWIpZBZgA0C|isbn=9780806124247}}</ref> {{cquote|Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, That all noncitizen Native Americans born within the territorial limits of the United States be, and they are hereby, declared to be citizens of the United States: Provided, That the granting of such citizenship shall not in any manner impair or otherwise affect the right of any Native American to tribal or other property.|20x|20x|''Indian Citizenship Act of 1924''}} ===ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಮರ್ಥನೆ=== [[File:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಿತ್ರಣದಿಂದ ತೊರೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಇದನ್ನು 1872ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.]] ಆಗ 1845 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಜಾನ್ ಎಲ್. ಒ’ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ರವರು, “ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ” ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ "ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು" ಹೇಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ರಚಿಸಿದರು.<ref>ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಟುಗೆದರ್, ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಅಪಾರ್ಟ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಟಿಗ್ನರ್, ಜೆರೆಮಿ ಆಡಲ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಅರಾನ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಾಟ್ಕಿನ್, ಸುಜೇನ್ ಮಾರ್ಚ್ಯಾಂಡ್, ಗ್ಯಾನ್ ಪ್ರಕಾಶ್, ಮೈಕೆಲ್ ಟ್ಸಿನ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನಾರ್ಟನ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 2000, ಪುಟ. 274</ref> ಯಾವಾಗ ಭೂಖಂಡದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಮಿಯ ಕಸುಬನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತೋ, ಆಗ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ, ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಳವಳಿಯ ವಿವರಣೆ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಯಿತು, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ಚಿಂತನೆ ಅಥವಾ ಭೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಸಲಹಾಗಾರರು, ವಿಸ್ತರಣೆ ಕೇವಲ ಒಳ್ಳೆಯದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತವಾದುದೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 1840 ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜ್ಯಾಕ್ ಸೊನಿಯನ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ಸ್ ರವರು ಈಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಬಳಸಿದರು. (ಒರೆಗನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ). {{cquote|What a prodigious growth this English race, especially the American branch of it, is having! How soon will it subdue and occupy all the wild parts of this continent and of the islands adjacent. No prophecy, however seemingly extravagant, as to future achievements in this way [is] likely to equal the reality.|20x|20x|Rutherford Birchard Hayes, U.S. President, January 1, 1857, Personal Diary.<ref name=manifestquote>{{cite web |url = http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |title = Hayes Quotes: What a prodigious growth this English race,... |accessdate = 2008-09-04 |author = Rutherford Birchard Hayes |year = 1857 |archive-date = 2009-01-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090105132255/http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |url-status = dead }}</ref>}} ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಕಾಲವನ್ನು "ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್" ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ರಿಮೂವಲ್ ನ ಕೆಲವು ಮಾನವಹಿತಕಾರಿ ಸಲಹಾಗಾರರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರಿಂದ ದೂರಹೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ "ಅನಾಗರಿಕ"ರೆಂದು ಕರೆಯುವರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ಬಿಳಿಯರಂತೆ ಬದುಕಬೇಕು ಅಥವಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅವರಿಂದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೆಫರ್ಸನ್, ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಎಂದಿಗೂ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳದ ಏಕ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕು ಮತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ====1871 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ==== ನಂತರ 1871 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಉಪವಿಧಿಯೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ ಅಧಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. {{cquote|That hereafter no Indian nation or tribe within the territory of the United States shall be acknowledged or recognized as an independent nation, tribe, or power with whom the United States may contract by treaty: Provided, further, that nothing herein contained shall be construed to invalidate or impair the obligation of any treaty heretofore lawfully made and ratified with any such Indian nation or tribe.|20x|20x|Indian Appropriations Act of 1871<ref name=App_act> {{cite web |url = http://law.onecle.com/constitution/article-2/21-indian-treaties.html |title = Indian Treaties |accessdate = 2009-03-31 |author = Onecle |date = Last modified: November 8, 2005 }} </ref> }} ===ಪ್ರತಿರೋಧ=== [[File:Tecumseh02.jpg|175px|thumb|upright|ಟೆಕುಮ್ಸೇಹ್ ಟೆಕುಮ್ಸೇಹ್-ಕದನದ ಶಾವ್ನೀ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref>[164]</ref>]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರು, ಆದರೆ ಅನಂತರ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮುರಿದರು. ಇತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ "ಜೀವಂತ" ದಾಖಲೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳು ಪೆಕೊಟ್ ಯುದ್ಧ, ಕ್ರೀಕ್ ಯುದ್ಧ, ಮತ್ತು ಸೆಮಿನೊಲೆ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಶಾವ್ನಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕ ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ಬಹು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸೈನ್ಯವು, 1811–12 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಇದನ್ನು ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ಯುದ್ಧವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ಯ ಗುಂಪು, 1812 ರ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ನ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಸೆಂಟ್. ಕ್ಲೇರ್ ನ ಸೋಲು (1791) ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಸೋತಂತಹ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನಾಯ ಪರಾಜಯವಾಗಿದೆ. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಂತಹ ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳೆಂದು" ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟಲ್ ಬಿಗ್ ಹಾರ್ನ್ ಯುದ್ಧವು (1876), ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಾಧಿಸಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ 1862 ರ ಸಿ ಆಕ್ಸ್ ಅಪ್ರೈಸಿಂಗ್, ಸ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮ್ಯಾಸಕ್ರೆ (1864) ಮತ್ತು 1890 ರ ವುಂಡೆಡ್ ನೀ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ರಾಲ್ಪ್, ಕೆ. ಆಂಡ್ರಿಸ್ಟ್.[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml MASSACRE!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}, ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ 1962</ref> ಈ ಕದನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಳಿಯದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ 1872 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಶರಣಾಗತರಾಗಲು ಸಮ್ಮತಿಸುವವರೆಗೂ, ಹಾಗು "ಅವರದೇ ಆದ ಕ್ರೈಸ್ತಮತ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವ" ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಒಪ್ಪುವವರೆಗೂ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಿತು.<ref>"[http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm ಅಪೇಕ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಡಿಫೆಂಡೆಡ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007202003/http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm |date=2006-10-07 }}". ರಿಯೋಸ್, ಎಮ್ಮಾ ಮತ್ತು ಟಾಡ್ ಉಜ್ಜೆಲ್. ಎಲ್ ಪ್ಯಾಸೊ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್.</ref> {{cquote|The Indian [was thought] as less than human and worthy only of extermination. We did shoot down defenseless men, and women and children at places like Camp Grant, Sand Creek, and Wounded Knee. We did feed strychnine to red warriors. We did set whole villages of people out naked to freeze in the iron cold of Montana winters. And we did confine thousands in what amounted to concentration camps.|20x|20x|''The Indian Wars of the West, 1934''<ref name=Wellman> {{Cite book |last = Wellman |first = Paul |title = The Indian Wars of the West |accessdate = 2008-05-02 |publisher= = Doubleday & Company, INC. |page = 8 |chapter = Preface |id = ISBN NONE |year = 1934 }} </ref>}} ===ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ(ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳು) ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಗಳು=== {{See|List of Native American reservations in the United States}} ಕಳೆದ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಎಡೆಬಿಡದೆ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಸ್ತರಣೆಯು, ಮುಂದಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, 1785 ರ ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದ ನೀಡಿದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ನೀತಿಯು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಆಂಡ್ರೀವ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಸನ್ ರವರಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1830 ರ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 100,000 ದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯು, ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಂತಹದ್ದು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂ ಎಕೊಟಾ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ನೀತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಯಕತ್ವ ಸಹಿಹಾಕದೇ, ಚೆರೋಕೀಯರ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಒಳಪಂಗಡ ಸಹಿಹಾಕಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಯಾಕ್ ಸನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟಿಯರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 4,000 ಚೆರೋಕೀಯರು ಮೃತಪಟ್ಟರು, ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 17,000 ಚೆರೋಕೀಯರೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 2,000 ದಷ್ಟು ಚೆರೋಕೀಯರು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಪ್ಪು ಗುಲಾಮರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref>ಕಾರ್ಟರ್ (III), ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ (1976). ''ಚೆರೋಕೀ ಸನ್‌ಸೆಟ್: ಎ ನೇಶನ್ ಬಿಟ್ರೇಯ್ಡ್'' : ಎ ನರೇಟಿವ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವೈಲ್ ಆಂಡ್ ಟ್ರಿಯಂಫ್, ಪರ್ಸಿಕ್ಯೂಶನ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸೈಲ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಡಬಲ್‌ಡೇ, ಪುಟ 232.</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲದವರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕ ಕಾನೂನು-ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಹೋದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಬಿಳಿ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು ಸಹಾಯ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಜಾರಿಗೆತರಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗಮನಿಸಿ ಜೀನೊಸೈಡ್ಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ#ಅಮೆರಿಕಾಸ್</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ== {{details|Slavery among Native Americans in the United States}} ===ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು=== ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಯಾವ ಗುಲಾಮಿ ಕೆಲಸಗಾರನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಸಾಹತು ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಖೈದಿಯನ್ನೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಖರೀದಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಸದಸ್ಯರ ವಿಮಿಮಯಕ್ಕಾಗಿ, ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ "ಗುಲಾಮ" ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದ ಪದವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.<ref name="amslav">{{cite web|url=http://mmslibrary.files.wordpress.com/2009/10/slavery-and-native-americans-in-british-north-america-and-the-united-states.pdf|title=Slavery and Native Americans in British North America and the United States: 1600 to 1865|author= Tony Seybert|accessdate=2009-06-20 |year=2009 |publisher==}}</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಳಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಷರತ್ತುಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಮರಾದ ಯುವ ಖೈದಿಗಳನ್ನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಮಡಿದ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಥಾನ ತುಂಬಲು ಜನಾಂಗದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಸಾಲದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಗುಲಾಮನಾದವನು ಬುಟಕಟ್ಟು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅವರ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಆತನ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿವರಿಗಷ್ಟೇ ಆತ ಗುಲಾಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.<ref name="amslav" /> ಕೆಲವು ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕುಭಾಗದಷ್ಟು ಜನ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದರು.<ref>"[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 ಸ್ಲಾವೆರಿ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614062348/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 |date=2012-06-14 }}". ''ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದರೆ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ಕಾಮ್ಚೆ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಕ್ರೀಕ್, ಪ್ಯಾವ್ನೀ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮತ್ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 ಸ್ಲೇವ್-ಓನಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್]". ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''.</ref> ===ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ=== ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಸಾಹತುಗಾರರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಏಕಾಏಕಿ ಅವರ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತಿಗರು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿದ್ದವರು ತಂಬಾಕು, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಗೋವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರನ್ನು ಅವರ ಸಮಾಜಗಳೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಯುದ್ಧ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಬೇಸಾಯದೊಂದಿಗೆ ಜೀತಗಾರರ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು "ಸಕ್ಕರೆಯ ಐಲೆಂಡ್" ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲೆಂದು ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಖಚಿತವಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="amslav" /> ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಜನಾಂಗದ ವರ್ಣವಾಯಿತು, ವರ್ಜಿನಿಯದ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 1705 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು: <blockquote>"ಎಲ್ಲಾ ಗುಲಾಮರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತು... ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತಾನುಯಾಯಿ ಅಲ್ಲದವರು... ಅಂತವರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ನೀಗ್ರೋ, ಮ್ಯೂಲ್ಯಾಟೋ(ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ನೀಗ್ರೋ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಜನಿಸಿದವ) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗುಲಾಮರು.... ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ (ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವನೇ ಗುಲಾಮ ಆತನ ಒಡೆಯನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ... ಅಂತಹ ಗುಲಾಮನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು, ಅಲ್ಲದೇ ಶಿಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಆತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು... ಒಡೆಯನು ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ... ಆದರೆ ಅಂತಹ ಘಟನೆಯು ಎಂದೂ ನಡೆದಿಲ್ಲ." – ವರ್ಜಿನಿಯ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ, 1705.<ref name="pbsafna">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1narr3.html|title=The Terrible Transformation:From Indentured Servitude to Racial Slavery|author=|accessdate=2010-01-07 |year=2009 |publisher==PBS}}</ref></blockquote> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರವು 1730 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಯಾಮಸೀ ಕದನ ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕದನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆಗ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಕದನಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾದ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮರ ಆಮದಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು 1750 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಲಾಮರು ಈ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲದೇ ಯುದ್ಧಗಳು, ವಸಾಹತುಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಗುಲಾಮರ ಬದುಕನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಉಳಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳು, ಬಲದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು. ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನರು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚಾಕ್ಟವ್, ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಕಟವ್ಬ್ ದಂತಹ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿದರು.<ref name="amslav" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಲಾಮರಾದರು ಅಥವಾ ಆಗದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು;ದಕ್ಷಿಣದ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಪೂರ್ವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref name="udayu">{{cite web|url=http://academic.udayton.edu/Race/05intersection/Gender/rape.htm|title="The Realities of Enslaved Female Africans in America", excerpted from ''Failing Our Black Children: Statutory Rape Laws, Moral Reform and the Hypocrisy of Denial''|author=Gloria J. Browne-Marshall|accessdate=2009-06-20|year=2009|publisher==University of Daytona|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105133059/http://academic.udayton.edu/race/05intersection/gender/rape.htm|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರು, ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದ ಪುರುಷರಿಂದ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಪುರುಷರಿಂದ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಲೈಗಿಂಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="udayu" /> ===ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು=== ತಮ್ಮ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಯತ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಾಗೂ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಗಳಿಸಿದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="nawomen">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=UYWs-GQDiOkC&pg=PA214&lpg=PA214&dq=indian+women+married+black+men|title=Women in early America|author=Dorothy A. Mays|accessdate=2008-05-29 |year=2008 |publisher==ABC-CLIO | isbn=9781851094295 }}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಅನುಭವಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇವೆರಡೂ ಜನಾಂಗದವರು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಪಡೆದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref name="afrna">{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|title=Park Ethnography: Work, Marriage, Christianity|author=National Park Service| date=2009-05-30|publisher==National Park Service}}</ref> ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಐದೂ ನಾಗರಿಕತೆಯುಳ್ಳ ಪಂಗಡಗಳು, ಗುಲಾಮರ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಚೆರೊಕಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಒಡೆತನದ ಮನೆಮಂದಿಗಳ ಪೈಕಿ 78%ರಷ್ಟು ತಾವು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಿಳಿಯರ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಜನಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ವರೂಪವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳ, ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೊಳಗಾದ ಜನ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲಾಮರಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದುಂಟು. ಈ ಪಂಗಡಗಳು, ಅನೇಕ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಮಾರಿದರು.<ref name="amslav" /> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಹ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೊಳಗಾದವರನ್ನು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡದ್ದುಂಟು. ಆದರೂ,ಚಾಟೆಲ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಎನ್ನಲಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಳಿಯ ಜೀತಗಾರಿಕೆಯ ತೀರಾ ಕ್ರೂರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಒಡೆಯರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="wil">{{cite web |url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php |title=Africans and Indians: Only in America |author=William Loren Katz |accessdate=2008-09-20 |year=2008 |publisher==William Loren Katz |archive-date=2007-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070529122255/http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php |url-status=dead }}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು 3%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಜೀತಗಾರಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬಿರುಕು-ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮಿಶ್ರಿತ-ಜನಾಂಗೀಯರು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸಂತತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಅನುಕೂಲವು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref name="wil" /> ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ-ಜನಾಂಗೀಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾದ ಕಾರಣ, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಜನಾಂಗದವರ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಉದ್ವೇಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಿಶ್ರಿತವಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಜನಾಂಗೀಯರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಗಡ ಸದಸ್ಯರು, ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು..<ref name="amslav" /> ==ಯುದ್ಧಗಳು== ===ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧ=== ರಾಜಾ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ದಂಗೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರು ಹಾಗು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಮೆರಿಕನ್‌ ಮೈತ್ರಿಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ 1675-1676ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷ ಇದಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ ಹತನಾದ ನಂತರವೂ, ಯುದ್ಧವು ಉತ್ತರ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೇಯ್ನ್‌ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ)ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೀಗೆ 1678ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕೋ ಬೇಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ, ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ವಸಾಹತು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಜೆನಿಂಗ್ಸ್‌ರಂತಹವರ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಷುಲ್ಟ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಟುಗಿಯಾಸ್‌ ಬರೆದ 'ಕಿಂಗ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ವಾರ್‌, ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಲೆಗಾಸಿ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾಸ್‌ ಫರ್ಗಾಟನ್‌ ಕನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌'ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರ ಪೈಕಿ 800 ಜನರು (ಪ್ರತಿ 65 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಹಾಗೂ, 20,000 ಸ್ಥಳೀಯರ ಪೈಕಿ 3000 (ಪ್ರತಿ 20 ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂವರು) ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ರಕ್ತಮಯ ಹಾಗೂ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಯುದ್ಧ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತೊಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯೋಧರಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದವು. ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref>[http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಾರ್: ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿವಾಸ್ಟೇಟಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516191654/http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx |date=2011-05-16 }}. ವಾಲ್ಟರ್ ಗೈರ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಚ್. ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> 'ಕಿಂಗ್‌ ಫಿಲಿಪ್'‌ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮೆಟಕಾಮೆಟ್‌, ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ಅಥವಾ ಪೊಮೆಟಾಕಾಮ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಪಂಗಡ/ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ವಾಂಪನೊವಗ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊನೆಯ ಮ್ಯಾಸಸೊಯಿಟ್‌ (ಮಹಾ ನಾಯಕ) ಆಗಿದ್ದ. ವಸಾಹತುದಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು, ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್‌ ಲೈನ್‌ನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ ಯತ್ನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಬನಕಿ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ವಬನಕಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಂಗಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ ಬೇ ಕಾಲೊನಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ===ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಗಳು=== {{details|Native Americans in the American Civil War}} [[File:Ely S. Parker.jpg|125px|thumb|upright|ಎಲಿ ಎಸ್. ಪಾರ್ಕರ್ ಒಬ್ಬ ಯೂನಿಯನ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್ ಜನರಲ್, ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಧ್ಯೆ ಶರಣಾಗತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>ಎಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ಫೇಮಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಇಬ್ಬರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.]] [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="clr" /> ಬಿಳಿಯರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ, ಯುದ್ಧ ಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="clr" /><ref name="ab">{{cite web|title=Union and Confederate Indians in the Civil War "Battles and Leaders of the Civil War"|url=http://www.civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|date=2009-01-05|accessdate=2009-01-05|publisher==Civil War Potpourri|author=Wiley Britton|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209115411/http://civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|url-status=dead}}</ref> ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ಭೇದ-ಭಾವ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಸ್ವತ್ತುಗಳಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳತ್ತ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರವು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="clr" /> ಭಾರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಇತ್ತ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬೆರೆಯುವಿಕೆ, ಆಧೀನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ನಿರಾಶ್ರಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="clr" /> [[File:Cherokee Confederates Reunion.gif|left|325px|thumb|ಚೆರೋಕೀ 1903ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಸೆನೆಕಾ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯ ಜನರಲ್‌ ಎಲಿ ಎಸ್‌. ಪಾರ್ಕರ್‌ ಶರಣಾಗತಿಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಜನರಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ. ಲೀ 1865ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 9ರಂದು ಅಪೊಮಟೊಕ್ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಜನರಲ್‌ ಯುಲಿಸಸ್‌ ಎಸ್‌. ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ರ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಜನರಲ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇನಾ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅವರ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಮ್ಮೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಪೊಮಟಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲೀ, 'ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನೈಜ ಅಮೆರಿಕನ್ನನನ್ನು ನೋಡಲು ನನಗೆ ಬಹಳ ಖುಷಿಯಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಪಾರ್ಕರ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ, 'ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು' ಎಂದು ಪಾರ್ಕರ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.<ref name="clr">{{cite web|title="We are all Americans", Native Americans in the Civil War |url=http://oha.alexandriava.gov/fortward/special-sections/americans/|date=2009-01-05 |accessdate=2009-01-05|publisher==Native Americans.com|author=W. David Baird et al.}}</ref> ===ಸ್ಪೇನ್ - ಅಮೆರಿಕಾ ಸಮರ=== ಸ್ಪೇನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುದ್ಧವೆಂಬುದು ಸ್ಪೇನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಡುವೆ, 1898ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಯುದ್ಧ. ಕ್ಯೂಬಾ, ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೋ ದೇಶಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಯುದ್ಧವಿದು. ಕ್ಯೂಬಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಥಿಯೊಡೊರ್‌ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಸಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿರೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೂಸೇನೆಯ ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್‌ ವುಡ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಅಶ್ವದಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 'ರಫ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಪಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು ದನಗಾಹಿರಾವುತರು, ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಗಣಿ ಅನ್ವೇಷಕರು, ಬೇಟೆಗಾರರು, ಜೂಜುಕೋರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವೈವಿದ್ಯದ ಜನರ ಗುಂಪನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿದರು. ಅರವತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು 'ರಫ್‌ ರೈಡರ್ಸ್'‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Rough_riders"> {{cite web |url = http://www.spanamwar.com/rrhist.html |title = A Brief History of the 1st United States Volunteer Cavalry ("Rough Riders") |accessdate = 2009-06-17 |author = Patrick McSherry }} </ref> ===ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರ=== {{details|Native Americans and World War II}} [[File:General douglas macarthur meets american indian troops wwii military pacific navajo pima island hopping.JPG|right|thumb|ನವಾಜೊ, ಪಿಮಾ, ಪಾವ್ನೀ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜನರಲ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ತರ್‌ರ ಭೇಟಿ.]] [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 44,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="WorldWarII">{{cite web |url = http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html |title = American Indians in World War II |accessdate = 2008-02-25 |author = U.S. Department of Defense |publisher = = www.defenselink.mil |archive-date = 2008-02-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080216013652/http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html |url-status = dead }}</ref> ಆಗ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘರ್ಷ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು. ಇತರೆ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂತತಿಯ ಪುರುಷರನ್ನೂ ಸಹ ಸೇನಾ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಹ-ಸೈನಿಕರು ಅವರನ್ನು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡರು, ಏಕೆಂದರೆ, ಅತಿ ಕಠಿಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಯೋಧರ ಕುರಿತು ದಂತಕಥೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಬಿಳಿಯ ಸೈನಿಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಹ-ಸೈನಿಕರನ್ನು 'ಚೀಫ್‌' ಎಂದು ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಮರ್ಯಾದೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೀಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆಯುಕ್ತರು 1945ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ, 'ಯುದ್ಧವು ಮೀಸಲು ಯುಗದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಂಗ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.' ಇದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು..<ref>ಬರ್ನ್‌ಸ್ಟೈನ್, ಪುಟ 131</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು, ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವೇತನ ನೀಡಬಲ್ಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು.. ಆದರೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗಳೂ ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು. ಒಟ್ಟಾರೆ, 12,00 ಪುಯೆಬ್ಲೊ ಜನರು ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿದು ವಾಪಸಾದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ನವಜೊ ಜನಾಂಗದವರು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗಾಗಿ ಸಂಕೇತ ಭಾಷಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಸಂಕೇತಗಳು, ಗುಪ್ತಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಜಪಾನೀಯರು ಅದನ್ನು ಭೇದಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ==ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು== [[File:NativeAmericansToday.jpg|300px|thumb|left|"ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ"ದಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಗುಂಪು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಧಾರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾ ನೆರವು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀತಿ-ಸೂತ್ರಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಅಭಿಯಾನ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ 1960ರ ದಶಕದ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕ್ರಿಯಾವಾದ, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಧಾರಾಧಿಕಾರದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಗುರುತಿಸಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ(ಟರ್ಮಿನೇಷನ್) ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 562 ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಪಂಗಡ ಸರ್ಕಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ, ಕಂದಾಯ ವಿಧಿಸುವ, ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ನೀತಿ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ, ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ಪಂಗಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಹಕ್ಕಿದೆ. ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಪಂಗಡ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಇತಿಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಂಗಡಗಳಾಗಲೀ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಲೀ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಲು, ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ, ಅಥವಾ ನಗ-ನಾಣ್ಯ ಮುದ್ರಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2005/January/200501281313241CJsamohT0.7689478.html |work=america.gov |title=The U.S. Relationship To American Indian and Alaska Native Tribes |accessdate=February 8, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519065837/http://www.america.gov/st/washfile-english/2005/January/200501281313241CJsamohT0.7689478.html|archivedate=May 19, 2009}}</ref> ತಾನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮರ್ಥಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಈಗಲೂ ಸಹ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಲಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಮರ್ಥಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪರಮಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಮರ್ಯಾದೆಯೆಂದರೆ, ಇತರೆ ದೇಶಗಳಂತೆಯೇ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ಬದಲಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ಮೂಲಕವೇ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ {{convert|55700000|acre|km2}} ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯು ತನ್ನ ಸರ್ವೋನ್ನತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html |accessdate=December 25, 2007 |title=Bureau of Indian affairs |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html |archivedate = November 29, 2007}}</ref> ಇಂತಹ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಮತ್ತುಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫೆಡೆರಲ್ ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ಕೆನಡಾ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಲ್ಲದ ಆಡಳಿತ ಮುಂತಾದ ವಿದೇಶೀಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ತಗ್ಗಿನಡೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮರ್ಥಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. {{cquote|Forced termination is wrong, in my judgment, for a number of reasons. First, the premises on which it rests are wrong... The second reason for rejecting forced termination is that the practical results have been clearly harmful in the few instances in which termination actually has been tried.... The third argument I would make against forced termination concerns the effect it has had upon the overwhelming majority of tribes which still enjoy a special relationship with the Federal government... The recommendations of this administration represent an historic step forward in Indian policy. We are proposing to break sharply with past approaches to Indian problems.|20x|20x|President Richard Nixon, ''Special Message on Indian Affairs'', July 8, 1970.<ref name=Nixon_termination_of_termination> {{cite web | url = http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf | title = President Nixon, Special Message on Indian Affairs | publisher= = U.S. Environmental Protection Agency | accessdate = 2008-03-19 | format = PDF}} </ref> }} [[File:Poldine carlo koyukon.jpg|thumb|upright|ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಕೊಯುಕಾನ್ ಲೇಖಕ ಪೋಲ್ಡಿನ್ ಕಾರ್ಲೊ]] ಆಗ 2003ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ 2,786,652 ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 928884 ಜನರು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 413,382, [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಝೊನಾ]]ದಲ್ಲಿ 294,137 ಹಾಗೂ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಒಕ್ಲಹೊಮಾ]]ದಲ್ಲಿ 279,559 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-04.pdf |format=PDF|work=US Census.gov |title=Annual Estimates by Race Alone |accessdate=February 8, 2006}}</ref> ಅದಲ್ಲದೇ 2000ರಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡಗಳೆಂದರೆ ನವಜೊ, ಚೆರೊಕಿ, ಚೊಕ್ಟಾ, ಸಿಯುಕ್ಸ್‌, ಚಿಪ್ಪವಾ, ಅಪ್ಯಾಚ್‌, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫೀಟ್‌, ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಪುಯೆಬ್ಲೊ. ಆದಾಗ್ಯೂ 2000ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯ ಹತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಎಂಟರಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕುಲದವಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ 2100ರಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಈ ಅನುಪಾತ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತಕ್ಕೇರುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class |work=Columbia Law Review |title=Mixing Bodies and Beliefs: The Predicament of Tribes |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜೂನ್ 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613230315/http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class |url-status=bot: unknown }}</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆಯುಳ್ಳ, ಆದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿರದ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳಿವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸವಲತ್ತುಗಳು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವವು. ಕೆಲವು ಪಂಗಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ ಫೆಡರಲ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮುವೆಕ್ಮಾ ಒಹ್ಲೊನ್‌ ಮಾನ್ಯತೆಯಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತತಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.muwekma.org |title=The Muwekman Ohlone |accessdate=2007-06-22 |type=html |work=muwekma.org}}</ref> ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹರಸಾಹಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸವಲತ್ತುಗಳು ಲಭಿಸುವವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರುವ ಅನುದಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಮತಿಯೂ ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಪಂಗಡದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದಲ್ಲಿ, ಆ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯರು ಪಂಗಡದ ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಮಾಹಿತಿ-ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. [[File:Abandoned Mines Shiprock 2009.jpg|thumb|left|ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಯುರೇನಿಯಂ ಗಣಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿ ಕೂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಪರಿಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.]] ಬಡತನದ ಮಧ್ಯೆ, ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿಸ್ತಾರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹೋರಾಟಗಳು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಮದ್ಯಪಾನ ವ್ಯಸನ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English |accessdate=2007-06-22 |title=Challenges to Health and Well-Being of Native American Communities |work=The Provider's Guide to Quality and Culture |archive-date=2003-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030123233808/http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English |url-status=dead }}, ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತ ನಿಯೋಗಗಳು, ಆ ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಔಷಧ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಔಷಧಗಳ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. {{quote|"It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans."| The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004 <ref>[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004</ref>}} [[File:Americanindiansmapcensusbureau.gif|300px|thumb|ಈ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗ ನಕ್ಷೆಯು 2000ರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳು ಪಂಗಡದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಾರ್ಟಿ 2000ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000902214724/http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archivedate=2000-09-02 |title=Indian Country Today Newspaper - Native American Indian News |publisher==Web.archive.org |date=2000-07-12 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ಹೀಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯ ಶಾಸನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಗುಂಪು, ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|title=National Congress of American Indians Opposes Bill to Terminate the Cherokee Nation|date=7 July 2007|work=Tanasi Journal|publisher==Wisdom Keepers, Inc.|accessdate=6 November 2009|archive-date=10 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510034518/http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ 2004ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೆನಿಯಮ್]]‌ನಂತಹ ಸೈಸರ್ಗಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಇತರರು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.angelfire.com/band/senaaeurope/DRelocation.html |work=Senaa |title=The Genocide and Relocation of the Dine'h (Navajo) |accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html |work=Shundahai.org |title=The Black Mesa Syndrome: Indian Lands, Black Gold |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222002949/http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://lists.wayne.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9703&L=tamha&F=&S=&P=7661 |work=LISTSERV at Wayne State University|title=Big Mountain Update 1 February 1997 |accessdate=February 8, 2006}}</ref> [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ, ವಿಚಿತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುವರು. ವರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಪಂಗಡಗಳಿಲ್ಲ. ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಮಂಡಳಿಯ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಆಷ್ಬಿ ಪ್ಲೆಕರ್‌, ಒನ್‌ ಡ್ರಾಪ್‌ ರೂಲ್‌ನ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಕಾರಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 1912ರಿಂದ 1946ರ ತನಕ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. "ಬಿಳಿಯರು" ಮತ್ತು "ವರ್ಣೀಯರು" ಎಂಬ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 1920ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ವಿವಾಹವಾದ ಕಾರಣ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶುದ್ಧ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಂಶಿಕ ಕಪ್ಪು ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ಲೆಕರ್‌ ನಂಬಿದ್ದರು. ಪ್ಲೆಕರ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ, ನೋಡಲು ಅವರು ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಏನಾದರೂ ಇರಲಿ, ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಅವರನ್ನು 'ವರ್ಣೀಯರು' ಎಂದೇ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ವರ್ಣೀಯರು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ಲೆಕರ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಮರುವರ್ಗೀಕರಣ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಉಪನಾಮಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಖರ ದಾಖಲೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು 'ಬಿಳಿಯರು' ಮತ್ತು 'ವರ್ಣೀಯರು' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ತಾವು 'ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯಗುರುತಿಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref name="home.hamptonroads.com">{{cite web |url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825 |work=Pilotonline.com |title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜನವರಿ 3, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060103123937/http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825 |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ, ವರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತತಾ,ಒಕ್ಕೂಟ ಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸೆನೇಟ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯು 2009ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146//|title=Virginia tribes take another step on road to federal recognition|access-date=2011-02-25|archive-date=2009-10-26|archive-url=https://archive.today/20091026175747/http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146/|url-status=dead}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಮನ್ನಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು, ಪಂಗಡಗಳು ತಾವು 1900ರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು ಎಂಬುದರ ಪುರಾವೆ ಒದಗಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರೂ ಸಹ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಪಂಗಡಗಳು ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹಠ ಹಿಡಿದಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣ.<ref name="home.hamptonroads.com" /> ಹೀಗೆ 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭೂಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಶಮನ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸೇವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯಿದೆಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳೊಳಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಶಾಸನಸಭೆ) ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆ'' (NAHASDA)ಯನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ 1937 ಇಸವಿಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ 'ಬ್ಲಾಕ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ===ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭೇದಭಾವ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಗಳು=== {{Indigenous rights}} [[File:No beer sold to indians.jpg|left|thumb|300px|ಬಾರೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ತಾರತಮ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆ.ಬಿರ್ನೆ, ಮೋಂಟಾನ, 1941.]] ಜನನಿಬಿಡತೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಾಸಿಸುವ ಕಾರಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆಗ 2007ರಲ್ಲಿ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಮೂಹ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿತು. ತಮ್ಮ ದೈನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು ಬಹಳ ವಿರಳ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರತ್ತ ಸಹಾನುಭೂತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಅನ್ಯಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಇತರೆ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೇನು ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಖರ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ, ವಿಶಾಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹದ ಧೋರಣೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಮೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding |work=Public Agenda |title=Walking a Mile: A Qualitative Study Exploring How Indians and Non-Indians Think About Each Other |accessdate=July 25, 2008 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919174041/http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding |url-status=dead }}</ref> {{cquote|He is ignoble—base and treacherous, and hateful in every way. Not even imminent death can startle him into a spasm of virtue. The ruling trait of all savages is a greedy and consuming selfishness, and in our Noble Red Man it is found in its amplest development. His heart is a cesspool of falsehood, of treachery, and of low and devilish instincts... The scum of the earth!'''|20x|20x|[[Mark Twain]], 1870, ''The Noble Red Man'' (a satire on James Fenimore Cooper's portrayals) <ref name=mark_twain> {{cite web |url = http://www.bluecorncomics.com/twain.htm |title = Mark Twain, Indian Hater |accessdate = 2008-08-26 |author = Mark Twain, Blue Corn Comics }} </ref>}} ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗಿನ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್‌(ಎಐಎಮ್‌)ನ ಸುಮಾರು 200 ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು 1973ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಪೈನ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕರು ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು. ಮುಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಗುಂಡಿನಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ, ಎಐಎಮ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರು ಹತರಾದರು; ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಗಾಯವಾಗಿ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾದರು.<ref>{{Cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FA38551A7493CAAB178FD85F478785F9 |title=Shot Kills Indian At Wounded Knee |publisher==Select.nytimes.com |date= 1973-04-28|accessdate=2010-08-22 | first=Martin | last=Waldron}}</ref> ನಂತರ 1975ರ ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಪೈನ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ದರೋಡೆಕೋರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಹೋದ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಆಗ ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ಹತರಾದರು. ಎಫ್‌ಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದ ಎಐಎಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್‌ ಪೆಲ್ಷಿಯರ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸತತ ಅವಧಿಗಳ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Crosson |first=Judith |url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/ |title=Appeals court denies Peltier's parole bid |publisher==Boston.com |date=2003-11-05 |accessdate=2010-08-22}}</ref> {{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. "They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, "Soldier highlights problems in U.S. Army"<ref name="Indian Country Today"> {{cite web |url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html |title = Soldier highlights problems in U.S. Army |accessdate=2008-09-20 |author = Indian Country Today }} </ref> }} 'ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದೆ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಗಡಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೇರಿದಕ್ಕೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವ' ಒಂದು ಜಂಟಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸೆನೇಟರ್‌ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref name="HISTORIC RESOLUTION OF APOLOGY TO NATIVE PEOPLES INTRODUCED IN U.S. CONGRESS May 6, 2004">{{cite web |url = http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm |title = Senate Joint Resolution 37: APOLOGY TO NATIVE PEOPLES |accessdate = 2004-05-06 |author = Sam Brownback (R) |archive-date = 2004-06-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20040614145406/http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm |url-status = dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ 2010ರ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ವಿನಿಯೋಗ ಮಸೂದೆಯ ವಿಚಾರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದ ಕಾರಣ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್‌ ಹುಸೇನ್‌ ಒಬಾಮಾ]] 2009ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಸನವು ಕಾನೂನಾಯಿತು.<ref>[http://blogs.wsj.com/washwire/2009/12/22/us-offers-an-official-apology-to-native-americans/ ಯುಎಸ್ ಆಫರ್ಸ್ ಆನ್ ಅಫೀಶಿಯಲ್ ಅಪಾಲಜಿ ಟು ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]</ref> ಆಗ 1975ರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ ಎಸ್‌ ಮಿಮಾಕ್‌ನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಎಐಎಮ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಜಾನ್‌ ಗ್ರಹಾಮ್‌ನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು, 2007ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿ, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಎಫ್‌ಬಿಐ ಗೂಢಚಾರಿಣಿ ಎಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇರೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="glocan">{{Cite news|date=2004-12-07 |accessdate=2007-06-30 |last=Hume |first=Mark |title=Activist pleaded to live, U.S. says; Extradition hearing in Vancouver told about final days of N.S. Mikmaq killed in 1975 |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher==Bell Globemedia Publishing Inc. |page=A12 |type=Newspaper }}</ref><ref name="glocan2">{{Cite news|accessdate=2007-06-30 |date=2007-06-27 |title=Former AIM member loses extradition appeal |last=Mickleburgh |first=Rod |page=A10 |type=Newspaper |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher= Bell Globemedia Publishing Inc.}}</ref> ಈಚೆಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ ಸಿಗರೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ಹೇರುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೆನೆಕಾ ನೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಯಿತು. ಸೆನೆಕಾ ನೇಷನ್‌ ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯಿತು. ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ 'ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್‌ ದನಗಾಹಿರಾವುತನ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಗನ್ನು ಹಿಡಿದು ತನಗಾಗಿಯೇ ಹಣ ಬೇಕು' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಿಡತಕ್ಕದ್ದು' ಎಂದು ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ ಹೇಳಿದಾಗ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಈ ತೆರಿಗೆಯ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಜ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref name="cowboyHat"> {{Cite news |accessdate=2010-08-21 |date=2010-08-21 |title=State & Local American Indian Tribe Miffed by Bloomberg Remark Sues to Block N.Y. Cigarette Tax |type=Newspaper |publisher= = FoxNews.com | url = http://www.foxnews.com/politics/2010/08/21/american-indian-tribe-miffed-bloomberg-remark-sues-block-ny-cigarette-tax/?test=latestnews }}</ref> ====ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು==== {{Main|Declaration on the Rights of Indigenous Peoples}} ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಂದು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ 'ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆ'ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರವಾಗಿ 143 ಮತಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವಿರೋಧ ಮತಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಾದವು. (ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ). ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೊಳಗಾದ, ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಮತದಾನ ಹಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಲಾದ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಸಾಹತುದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅದೆಷ್ಟೋ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿದ್ದ <ref>{{Cite book | publisher= = McGill-Queen's University Press | isbn = 0773530061 9780773530065 0773523324 9780773523326 | last = Hall | first = Tony | title = The American Empire and the Fourth World : The bowl with one spoon | location = Montreal; Ithaca | series = McGill-Queen's native and northern series, 34. | year = 2003 }}</ref> ಈ ನಾಲ್ಕೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಅಂತಿಮ ಪಠ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು. ಆನಂತರ, ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ ಈ ನಾಲ್ಕೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಮ್ಮ ನಿಲುವು ಬದಲಿಸಿ, ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಪರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗ್ರೆನೆಲ್‌ರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ವಕ್ತಾರರಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಚಾಂಗ್‌ ಹೇಳಿದ್ದು, 'ಇಂದು ಏನು ಮಾಡಲಾಯಿತೋ ಅದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಈಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದರೆ, ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಾಗಬಹುದು. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸರ್ವತ್ರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070914032842/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/13/news/UN-GEN-UN-Indigenous-Peoples.php ಯುಎನ್ ಅಡಾಪ್ಟ್ಸ್ ಡಿಕ್ಲರೇಶನ್ ಆನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್] ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್,'' 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಿಯೋಗವೂ ಸಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. 'ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಘೋಷಣೆಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು' ಎಂಬ ಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇತರೆ ಮೂರು ದೇಶಗಳ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವೂ ಸಹ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಜೊತೆಗೆ, ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸದ ಜನರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೂಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[https://www.un.int/usa/press_releases/20070913_204.html ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲನೇಶನ್ ಆಫ್ ವೋಟ್ ಆನ್ ದಿ ಡಿಕ್ಲರೇಶನ್ ಆನ್ ದಿ ರೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಟು ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್, 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007.</ref> ====ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳು==== {{Main|Native American mascot controversy}} [[File:Chief Osceola on Renegade FSU.jpg|thumb|upright|ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಓಸಿಯೋಲವಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆಯು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ 'ಆಟವಾಡುವ ಇಂಡಿಯನ್‌' ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹೊಂದಿದ್ದುಂಟು.<ref name="Calloway">ಫರ್ಸ್ಟ್ ಪೀಪಲ್ಸ್, ಕೊಲಿನ್ ಜಿ. ಕ್ಯಾಲೊವೇ, 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 2004</ref> ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು {{Who|date=June 2009}} ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಯೋಧನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊರಸೂಸುವ ಶೂರತ್ವ ಮತ್ತು ರಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಲಾಂಛನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಬಹಳ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಎಂದು ಹಲವು {{Quantify|date=February 2010}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು {{Which?|date=February 2010}} ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾರ್ತ್‌ ಡಕೊಟಾ ಫೈಟಿಂಗ್‌ ಸಿಯೊಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಡಕೊಟಾ) ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೀಫ್‌ ವಾಹೂ ಆಫ್‌ ಕ್ಲೆವಿಲೆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್) ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸದೆ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರವು. ಆದರೆ ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ CA ವಲೆಜೊದಲ್ಲಿರುವ ವಲೆಜೊ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಅದೇ ರಾಜ್ಯದ CA ಕ್ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್‌ ಸ್ವೆಟ್‌ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಂತಹ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು {{Which?|date=June 2009}} ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬೇ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಟೊಮೇಲ್ಸ್‌ ಬೇ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೆಕೊಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ತಮ್ಮ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆ ಕೈಬಿಟ್ಟಿವೆ. {{cquote|(Trudie Lamb Richmond doesn't) know what to say when kids argue, 'I don't care what you say, we are honoring you. We are keeping our Indian.'... What if it were 'our black' or 'our Hispanic'?|20x|20x|-Amy D'orio quoting Trudie Lamb Richmond, March 1996, "Indian Chief Is Mascot No More"<ref name=amy_d> {{Cite news |url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9805E4DF1239F932A05750C0A960958260&n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FM%2FMascots |title = Indian Chief Is Mascot No More |accessdate = 2008-08-26 |author = Amy D'orio | work=The New York Times | date=1996-03-31}}</ref> }} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಲೆಜಿಯೇಟ್‌ ಅಥ್ಲಿಟಿಕ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌ (ಎನ್‌ಸಿಎಎ) ತನ್ನ ಋತುವಾರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html |work=Online NewsHour |title=NCAA Bans Indian Mascots |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜನವರಿ 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125095014/http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html |url-status=dead }}</ref> ಪಂಗಡವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ತನಕ ಪಂಗಡದ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ಲಾರಿಡಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಫ್ಲಾರಿಡಾದ ಸೆಮಿನೊಲ್‌ ಪಂಗಡ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|title=Florida State wins its battle to remain the Seminoles|author=Powell, Robert Andrew|date=August 25, 2005|publisher==International Herald Tribune|accessdate=9 August 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050825185653/http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|archivedate=25 August 2005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|title=Florida State University thanks Seminoles for historic vote of support|publisher==Florida State University|accessdate=9 August 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070608224336/http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html |archivedate = June 8, 2007}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ-ಅಮೆರಿಕನ್‌-ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳುಳ್ಳ ತಂಡಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚೀಫ್‌ ವಾಹೂದಂತಹ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆವಿಲೆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್‌ನಂತಹ ತಂಡಗಳು ಬಳಸುವ ಲಾಂಛನಗಳು ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. {{quote|"Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?" he said. "Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?"|"Native American Mascots Big Issue in College Sports",Teaching Tolerance, May 9, 2001<ref name=teachingTolerance>{{cite web |url = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |title = Native American Mascots Big Issue in College Sports |accessdate = 2008-08-26 |author = Teaching Tolerance |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |url-status = dead }}</ref> }} ===ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಚಿತ್ರಣ=== [[File:North carolina algonkin-rituale02.jpg|right|240px|thumb|ರೊನೋಕೆ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌ನ ಜಾನ್ ವೈಟ್‌ ಬಿಡಿಸಿದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] [[File:UsaP340-5Dollars-1899-altered f.jpg|thumb|250px|ಐದು ಡಾಲರ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌, 1899]] [[File:IndianFigureCityHallTowerc.1892.jpg|240px|thumb|1892ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಿಲ್ನೆ ಕ್ಯಾಲ್ಡರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪ, ಇದನ್ನು ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ವಿವಿಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತ್ಯಾ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಲಾವಿದ ಜಾನ್‌ ವೈಟ್‌, ಅಗ್ನೇಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ನೀರು-ಮಿಶ್ರಿತ ಜಲವರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಜಾನ್‌ ವೈಟ್‌ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಾವು ಗಮನಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿಯೇ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಆನಂತರ, '''ಎ ಬ್ರೀಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೂ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಫೌಂಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ'' ' ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯುಳ್ಳ, ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಾವಿದ ಥಿಯೊಡೊರ್‌ ಡಿ ಬ್ರಿ ವೈಟ್‌ರ ಮೂಲ ನೀರು-ಮಿಶ್ರಿತ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಡಿ ಬ್ರಿ ವೈಟ್‌ರ ಕೃತಿಗಳ ಭಂಗಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರೂಪ ನೀಡಿದರು. ವೈಟ್ ಮತ್ತು ಡಿ ಬ್ರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕದ ಆರಂಭದ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದರು. ಇವರ ಕುತೂಹಲ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಡಿ ಬ್ರಿ ರಚಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆಗ 19ನೆಯ ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊತ್ತ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ, ನಿಪುಣತೆ ಹೊಂದಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಅವರ್‌ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ಜಾರ್ಜ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್‌, ಸೇಠ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇರಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌, ಪಾಲ್‌ ಕೇನ್‌, ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಡನ್‌ ಕಿಹ್ನ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌, ಜೋಸೆಫ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಷಾರ್ಪ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಮಿಕ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾಮರು. ನಂತರದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಭವನದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ರೊಟಂಡಾದ ದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೃತಿ ಜೋಡಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳ ಸರಣಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಈ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪೌರಾಣಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದ ಯುರೂಪಿಯನ್‌-ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಬಂಧಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಟೊನಿಯೊ ಕ್ಯಾಪೆಲನೊರ ''ದಿ ಪ್ರಸರ್ವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಸ್ಮಿತ್ ಬೈ ಪೊಕಾಹಾಂಟಾಸ್‌'' (1825), ಎನ್ರಿಕೊ ಕಾಸಿಕಿಯವರ ''ದಿ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮ್ಸ್‌'' (1825) ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಬೂನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌'' (1826–27), ಹಾಗೂ ನಿಕಾಲಸ್ ಜೆವಲೊಟ್‌ರ ''ವಿಲಿಯಮ್‌ ಪೆನ್ಸ್‌ ಟ್ರೀಟಿ ವಿತ್‌ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌'' (1827) ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆದರ್ಶೀಕೃತ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಜ್ಜನರು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರು ಉಗ್ರ ಸ್ವಭಾವದವರೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವರು ಎಂಬುದನ್ನು [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದ ವ್ಹಿಗ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹೆನ್ರಿ ಎ ವೈಸ್‌ ಚುಟುಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ನಾವು ನಿಮಗೆ ಕಾಳು ಕೊಡ್ತೀವಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿ ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಮೋಸ ಮಾಡ್ತೀರ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಜೀವ ಕಾಪಾಡ್ತೀವಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಜೀವ ತೆಗೀತೀರ." ಇದೇ ರೀತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದರೂ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮತೋಲನದ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಬಯಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥಾ ಹಂದರದ ಬರಹಗಾರರಿದ್ದು, ಇವರು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಬರೆದರು. ಇಂತಹ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಮಾರಾ ಎಲಿಸ್ ರಯಾನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಇತ್ತೀಚಿನ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶನ|ಕಿರುತೆರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಣಕು-ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಅಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್‌'' (1920), ''ಹಾಕೈ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್‌'' (1957) ಹಾಗೂ ''ಎಫ್‌ ಟ್ರೂಪ್‌'' (1965–67) ಸೇರಿವೆ. ಆನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಲೋನ್‌ ರೇಂಜರ್‌'' ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (1949–57) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಜೇ ಸಿಲ್ವರ್ಹೀಲ್ಸ್‌ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಟರು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಾತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ''ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಿಗ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌'' (1970), ''ಬಿಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್‌'' (1971) ಹಾಗೂ ''ದಿ ಔಟ್ಲಾ ಜೋಸಿ ವೇಲ್ಸ್‌'' (1976) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕಿರುಪ್ರಮಾಣದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಆನುಷಂಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬೊನಾನ್ಝಾ'' ಸರಣಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (1959–1973), ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಅಥವಾ ಆನುಷಂಗಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸತತವಾಗಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ''ದಿ ಲೋನ್‌ ರೇಂಜರ್‌'' (1949–1957), ''ಚೇಯೆನ್‌'' (1957–1963) ಹಾಗೂ ''ಲಾ ಆಫ್‌ ದಿ ಪ್ಲೇನ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'' (1959–1963) ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಬಿಳಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದವಷ್ಟೆ. ಈ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸವು ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆಯ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ''ಹೌ ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ವಾಸ್‌ ವನ್‌'' ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಷೊಹತ್‌ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಮ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಆದರೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಿದ್ದ, ''ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್‌ ವಿತ್‌ ವುಲ್ವ್‌ಸ್'' ಚಲನಚಿತ್ರ 1990ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು. ಲಕೋಟಾಸ್‌ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು, ಯುರೊ-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>ಶೊಹಾತ್, ಎಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಮ್, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಅನ್‌ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಯೂರೊಸೆಂಟ್ರಿಸಮ್: ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಮೀಡಿಯಾ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2004.</ref> ಈ ಹಿಂದೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್‌ ಮತ್ತು ''[[Geronimo: An American Legend]]'' (1993), ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ವಿತ್‌ ವುಲ್ವ್‌ಸ್'' ‌ ಸಹ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಟರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ, ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ಗಯ್‌ ಪೆರೊಟಾ ''[[Mystic Voices: The Story of the Pequot War]]'' ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುದಾರರು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರಿ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಪೆರೊಟಾ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಕ್ಲೆಮನ್ಸ್‌ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಈಶಾನ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಡಚ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಇಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೂ ಇದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರ ಹಾಗೂ ಆದಷ್ಟು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ, ಕಥೆ ವಿವರಿಸಿ ಹೆಣೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುದಾರರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಕರೆಸಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದಲೂ ಸಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಅವು ಹುಟ್ಟಿಸಿದವು. ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿವಿಧ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೆಕ್ವಟ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಂಗಡಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದವು. ಇದು ನಿಜ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಚಿತ್ರವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ 2009ರಲ್ಲಿ ರಿಕ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌ ರಚಿಸಿದ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್‌ ಸರಣಿಯ ಭಾಗವಾದ '''ವಿ ಷಲ್‌ ರಿಮೇನ್'' '‌ (2009) ಎಂಬ ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು, ಐದು ಕಂತುಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದನ್ನು 'ಜಾಗತಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ' ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಚಲನಚಿತ್ರಕರ್ತರ ನಡುವಿನ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಲಹೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.'<ref>{{Cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=About the Project: We Shall Remain | date= | publisher== | url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/weshallremain/the_films/about | work= | pages= | accessdate=2009-06-16 | language= | archive-date=2009-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090607044606/http://www.pbs.org/wgbh/amex/weshallremain/the_films/about | url-status=dead }}</ref> ಐದು ಕಂತುಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಪಂಗಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ, ಟೆಕುಂಸೆಹ್‌ ಯುದ್ಧ‌ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೂಟ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ (ಟ್ರೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟಿಯರ್ಸ್‌), ಜೆರೊನಿಮೊನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅಪ್ಯಾಷ್‌ ವಾರ್ಸ್‌, ಹಾಗೂ ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತದನಂತರ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ===ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು=== {{further|[[Native American name controversy]]}} ====ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆ==== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವರನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು (ಅಬೊರಿಜಿನಲ್‌) ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರು, ಅಮೆರಿಂಡ್ಸ್‌, ವರ್ಣೀಯರು,<ref name="clr" /><ref name="osv">{{cite web|title=OSV Documents – Historical Background on People of Color in Rural New England in the Early 19th Century|url=http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|year=2003|accessdate=2009-06-12|publisher==Old Sturbridge Inc|author=Jack Larkin|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111153359/http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ರೆಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಕೆಂಪುಚರ್ಮದವರು (ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್‌) ಅಥವಾ ರೆಡ್‌ ಮೆನ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪದವನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ಅಮೆರಿಕ]] ದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಜನರು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನಗಳ]] ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಆ ಪದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ಉಕ್ತಿಯ ಸ್ವೀಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ, '''ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹಳತಾದದ್ದು ಅಥವ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಗಣಿಸಿತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ,ಅನೇಕ ವಾಸ್ತವ ಮೂಲವಾಸಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮನ್ನು ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೇ ಆದರೂ, ಅವರು ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗುವರು; ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌'' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ತಜ್ಞರು ಬಹುಶಃ indigenous'' ಎಂಬ(ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು) ಪದದೊಂದಿಗೆ ''ಸ್ಥಳೀಯ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಜನರು ಹಾಗೂ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಅಥವಾ ''ಏಷ್ಯನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Martha gradolf hochunk.jpg|thumb|left|upright|ಇಂಡಿಯಾನದ ಹೊಚುಂಕ್ ನೆಯ್ಗೆಕಾರ ಮಾರ್ತ ಗ್ರ್ಯಾಡಾಲ್ಫ್.]] ಆದರೂ, ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ನವಪದ ಪ್ರಯೋಗದ ಟೀಕೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ರಸೆಲ್‌ ಮೀನ್ಸ್‌' ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಸರ್ಕಾರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸದೆ ಈ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇರಿತು ಎಂದರು. ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು [[ಭಾರತ|ಇಂಡಿಯಾ]] ದ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ''En Dio'' (ಅರ್ಥ: ದೇವರಲ್ಲಿ) ಎಂಬ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]]‌ ಉಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ರಸ್ಸೆಲ್ ಮೀನ್ಸ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ - "ನಾನೊಬ್ಬ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಲ್ಲ‌!" ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿಲ್ಲ - http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503130744/http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html |date=2009-05-03 }} or at http://www.russellmeans.com/russell.html; ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ (ಟ್ರೀಟಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್, 1996) ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ [http://www.learnnc.org/lp/editions/nc-american-indians/5526 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111165927/http://www.learnnc.org/lp/editions/nc-american-indians/5526 |date=2012-01-11 }} ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ [http://www.pbs.org/wgbh/roadshow/fts/bismarck_200504A16.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425153313/http://www.pbs.org/wgbh/roadshow/fts/bismarck_200504A16.html |date=2010-04-25 }} ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಮೀನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ "ಎನ್ ಡಿಯೊ"ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಕೆಲಸ-ಮಾಡದ ಕೊಂಡಿಗಳಿವೆ. 2010-06-14ರಂದು ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು {{Who|date=October 2009}} ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧದ ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ, ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಬಿಳಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ವಾದ.<ref>{{cite web |url=http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html |work=All Things Cherokee |title=What's in a Name? Indians and Political Correctness |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060228101053/http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html |url-status=dead }}</ref> '''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಎಂದರೆ 'ಅಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ' ಎಂಬರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೇ ಆದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿಬಿಡಬಹುದು' ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು (ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ನೇತರರು {{Who|date=October 2009}}) ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಉಕ್ತಿಯಾದ Native American ಉಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇತರೆ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ರೀತಿ, native (ಸಣ್ಣ n ಅಕ್ಷರ) ಎಂದರೆ "native-born" ಸೂತ್ರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು. ಅದರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅರ್ಥವು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅದರೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮನ್ನು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್'' ‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0762158.html |work=Infoplease|title=Preference for Racial or Ethnic Terminology |accessdate=February 8, 2006}} </ref> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ''ಇಂಡಿಯನ್‌'', ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್'' ‌ ಮತ್ತು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಗಳ ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಳಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಬದಲಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/spot/aihmterms.html |work=Infoplease|title=''American Indian'' versus ''Native American'' |accessdate=February 8, 2006}}</ref> ಆಗ 2004ರಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿಸಿ]]ಯ ಮಾಲ್‌ಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಕ್ಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಕ್ತಿಯು ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಗೊಂದಲ ತಪ್ಪಿಸಲು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಏಷ್ಯನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಂಬ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ===ಜೂಜಿನ ಉದ್ಯಮ=== [[File:Sandia Casino, detail.jpg|thumb|ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಪ್ಯುಯೆಬ್ಲೊಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಕ್ಯಾಸಿನೊ]] {{Main|Native American gambling enterprises}} ಜೂಜಾಟವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳು(ಕ್ಯಾಸಿನೊ), ಜೂಜಿನಿಂದ ಆದಾಯದ ಹೊಳೆ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸದ್ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ ಜಯಗಳಿಸಿವೆ. ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎನ್ನಲಾದ ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಅಂದು ಹೊಸದಾಗಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಪರಮಾಧಿಕಾರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರಸ್ಥಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೂಜಾಟದ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಆದಾಯಗಳು ಒಳಗಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ನ ವಿನ್ಮೆಮ್‌ ವಿಂಟು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳು(ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪಂಗಡಗಳು ಜೂಜಾಟದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ==ಸಮಾಜ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ===ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ=== {{Main|Classification of indigenous peoples of the Americas|Indigenous languages of the Americas|}} ಏಕೈಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗುವ ಬದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಹಲವು ನೂರು ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ನಾ-ಡೆನೆ (ಅಥಬಸ್ಕನ್‌), ಆಲ್ಜಿಕ್‌ (ಅಲ್ಗಾನ್ಕ್ವಿಯಾನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ), ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌, ಇರೊಕೊಯಿಯನ್‌, ಸಿಯೊಯನ್‌-ಕಟಾಬಾನ್‌, ಯೊಕ್‌-ಉಟಿಯನ್, ಸಲಿಷನ್‌ ಮತ್ತು ಯುಮನ್‌-ಕೊಚಿಮಿ ಗುಂಪುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಹಲವು ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಭಾಷಾ-ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ವೈವಿಧ್ಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ತಳಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರನ್ನು ವಿಶಾಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇರೆಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: [[File:Early Localization Native Americans USA.jpg|thumb|right|350px|USನಲ್ಲಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು]] *ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು **ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌: ಎಸ್ಕಿಮೊ-ಅಲೂಟ್‌ **ಉಪ-ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌: ಉತ್ತರ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ **ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು (ಉತ್ತರ ವಲಯ): ಯೊಕ್‌-ಉಟಿಯನ್‌, ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ತೀರ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌, ಕೋಸ್ಟ್‌ ಮಿವೊಕ್‌, ಯುರೊಕ್‌, ಪಲೇಹ್ನಿಹನ್‌, ಚುಮಷನ್‌, ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ **ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪಂಗಡಗಳು: ಒಳನಾಡ ಸಲಿಷ್‌, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪೆನುಷಿಯನ್‌ **ಗ್ರೇಟ್‌ ಬೇಸಿನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು: ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ **ಶಾಂತಸಾಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ತೀರ: ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌, ಕೋಸ್ಟ್‌ ಸಲಿಷ್‌ **ನೈಋತ್ಯ ಪಂಗಡಗಳು: ಯುಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌, ಯುಮನ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯವಲಯ **ಬಯಲುಸೀಮೆ ಇಂಡಿಯನ್ನರು: ಸಿಯುಯನ್‌, ಪ್ಲೇನ್ಸ್‌ ಅಲ್ಗಾನ್ಕ್ವಿಯನ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಪೂರ್ವ ವಲಯ **ಈಷಾನ್ಯ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ ಪಂಗಡಗಳು: ಇರೊಕ್ವಿಯನ್‌, ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಅಲ್ಗಾಂಕ್ವಿಯನ್‌, ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಅಲ್ಗಾಂಕ್ವಿಯನ್‌ **ಅಗ್ನೇಯ ಪಂಗಡಗಳು: ಮುಸ್ಕೊಗಿಯನ್‌, ಸಿಯುಯನ್‌, ಕಟಾಬನ್‌, ಇರೊಕ್ವಿಯನ್‌ ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ನಹುವಟಿ ಭಾಷಿಕರಿರುವ ಕಾರಣ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನರುಯುಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು (1.95 ದಶಲಕ್ಷ); ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 180,200 ಭಾಷಿಕರುಳ್ಳ ನಡೆನೆ (ಇವರಲ್ಲಿ 148,500 ಜನರು ನವಜೊ ಮೂಲದ ಭಾಷಿಕರು). ನ-ಡೆನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಕ್‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ: ಅಲ್ಜಿಕ್‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಈಶಾನ್ಯ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಡೀ ಖಂಡಕ್ಕೂ ಹರಡಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. (ಕಿಕಪೂನವರ ಆನಂತರದ ವಲಸೆ ಹಾಗೂ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ (ಯುರೋಕ್ ಮತ್ತು ವಿಯೋಟ್) ಹೊರವಾಸಿಗಳು); ನ-ಡೆನೆ ಭಾಷೆ ಅಲಾಸ್ಕಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಕೆನಡಾ]], ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗಾನ್]]‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ (ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶ) ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ವೈವಿಧ್ಯವುಳ್ಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯ. ಆದರೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಆಗಮಿಸಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕವುಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಇಂತಹ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಳಿದುಹೋದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲ. ===ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳು=== [[File:Hopi woman dressing hair of unmarried girl.jpg|thumb|ಹೋಪಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು 1900ರ ಅವಧಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಿವಾಹಿತ ಹುಡುಗಿಯ ತಲೆಕೂದಲನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದು.]] [[File:Navajo Sheep.jpg|thumb|200px|right|ಕುರಿಯು ನವಾಜೊ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಭಾಷೆ, ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಒಂದು ಪಂಗಡದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಂಡರೂ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ''''''' ''' ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಆರಂಭಿಕ ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನ]] ಉಗಮವಾದಾಗ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಈಟಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಆಯುಧಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿ, [[ಆಹಾರ|ಅಹಾರ]] ಒದಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಸಹಾಯಕವಾದವು. ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡದ ಭೂಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಸುಮಾರು 8000ರೊಳಗೆ [[ಮ್ಯಾಮತ್|ಬೃಹದ್ಗಜ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಕುದಂತವುಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಾಡುಕೋಣ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡತೊಡಗಿದ್ದರು. ಮಹಾ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪಂಗಡಗಳು ಆಗ ಇನ್ನೂ ಕಾಡುಕೋಣಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರುಗೊಂಡರು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಜನರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಕಲಿತರು. ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೇಟೆ ಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನವೂ ಸೇರಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಜನರು ಆಗಮಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕುದುರೆಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಾ ಬ್ರಿಯ ಟಾರ್‌ ಪಿಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದವು.<ref name="KCBS">{{Cite news |title=Cache Of Ice Age Fossils Found Near Tar Pits |url=http://cbs2.com/local/ice.age.fossils.2.937436.html |agency=[[Associated Press]] |publisher==[[KCBS-TV]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220060922/http://cbs2.com/local/ice.age.fossils.2.937436.html |url-status=dead }}</ref><ref name="LA TIMES">{{Cite news|author=Thomas H. Maugh II |title=Major cache of fossils unearthed in L.A. |url=http://www.latimes.com/news/local/la-sci-fossils18-2009feb18,0,2746763.story |work=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 }}</ref>) ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡದವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಅಮೂಲ್ಯ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಂಶವಾಯಿತೆಂದರೆ, ಅವನ್ನು ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಳತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ===ಸಂಘಟನೆ=== [[File:Zuni-girl-with-jar2.png|thumb|upright|1909ರಲ್ಲಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಹೂಜಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರುವ ಜುನಿ ಹುಡುಗಿ]] ====ಬಣದ ರಚನೆ==== ಪಂಗಡಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕುಲಗಳು ಅಥವಾ ಬಣಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದವು, ಎಂದು ಆರಂಭ ಯುಗೀಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದವು: * ತಮ್ಮ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕು * ತಮ್ಮ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ * ಅದೇ ಬಣದೊಳಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಕಟ್ಟುಪಾಡು. * ನಿಧನರಾದ ಸದಸ್ಯರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಲು ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕುಗಳು. * ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ, ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು. * ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯಸರಿಗೆ ಹೆಸರು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು. * ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಬಣದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ. * ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗಳು. * ಶವ ಹೂಳಲು ಸರ್ವೆಸಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗ. * ಬಣದ ಮಂಡಳಿ.<ref name="Morgan1907">{{Cite book |last=Morgan |first=Lewis H. |authorlink=Lewis H. Morgan |title=Ancient Society |publisher==Charles H. Kerr & Company |year=1907 |location=Chicago |pages=70–71, 113 }}</ref> ====ಪಂಗಡದ ರಚನೆ==== ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಉಪ-ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನತೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದವು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲ ಭಾಷೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಂಗಡವೂ ಆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಆಡುಭಾಷೆ ಬಳಸುವುದು. ಪಂಗಡಗಳ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ಬಣಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ. * ಈ ಬಣಗಳ ಪರಮೋಚ್ಚನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು. * ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಅನುಸರಣ. * ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಮಂಡಳಿಗಳುಳ್ಳ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸರ್ಕಾರ. * ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಗಡದ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ.<ref name="Morgan1907" /> ===ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== {{See|petroglyph|pictogram|petroform|Native American art}} [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಐದು ಮಹಾ ಕೆರೆಗಳು]] ಹಾಗೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಇರೊಕೊಯಿಸ್‌ ಪಂಗಡದವರು ''ವಾಂಪಮ್'' ಎಂಬ ದಾರ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳು ಎರಡು ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು: ಗಂಟುಗಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳುಳ್ಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪಂಗಡದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸ್ಮೃತಿವರ್ಧಕ ವೃತ್ತಾಂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವಿನಿಮಯದ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಅಳತೆಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಪಾಲಕರನ್ನು ಪಂಗಡದ ಗಣ್ಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.tolatsga.org/iro.html ಇರೋಕ್ಯೋಯಿಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218151003/http://www.tolatsga.org/iro.html |date=2011-02-18 }}. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪುಯೆಬ್ಲೊ ಜನರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಲಾಕೃತಿ ರಚಿಸಿದರು. ''ಕಚಿನಾ'' ನೃತ್ಯಕಲಾವಿದರು ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲಾದ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪೂರ್ವಜ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇಯ್ಗೆ, ಕಸೂತಿ-ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ವರ್ಣಗಳು ಜವಳಿ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಟರ್ಕೋಯಿಸ್(ನೀಲಿ ಖನಿಜ) ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನ ಆಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೂಪಪ್ರಾಧಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನವಜೊ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮದ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ರಂಗೋಲಿ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾರಂಭದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮರಳು, ಇದ್ದಿಲು, ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಾಗದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಸಾಹಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರಮುಖ, ಉಜ್ವಲ, ಗಹನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ-ಬಣ್ಣಗಳುಳ್ಳ ಮರಳು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾರಂಭದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ===ಕೃಷಿ=== {{See|Native American cuisine}} [[File:Zea mays.jpg|thumb|right|upright|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೆಳೆದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]] [[File:1940 govt photo minnesota farming scene chippewa baby teething on magazine indians at work.jpg|thumb|left|upright|ಹೆತ್ತವರು ಬತ್ತದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಚಿಪ್ಪೇವ ಮಗು ಕ್ರ್ಯಾಡಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು (ಮಿನ್ನೆಸೊಟ,1940).]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ, ಸೌತೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ತರಕಾರಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಇತರೆ ಫಸಲುಗಳಲ್ಲಿ [[ಹತ್ತಿ]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ತಂಬಾಕು, ಹುಳಿ-ಓಮ, ಹೊಸೆಜೊಂಡು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ ವೀಡ್ ಸೇರಿದ್ದವು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಿಂದ ಕಲ್ಟಿಜನ್‌ಗಳನ್ನು ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸುಮಾರು 4,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣ, ಕೃಷಿ ಸಫಲವಾಗಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನವು ತಣ್ಣನೆಯ, ತೇವವುಳ್ಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಣ, ಮರಳು-ಮರಳಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮರುಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದವರೆಗೂ ಇತ್ತು. ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒಯ್ಯಲು ನೀರಾವರಿ ಹಾಗೂ ಬೀಜ ಬೀರುವ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧರಿಸಿ ಬೀಜಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು, ಆ ಕಾಲದ ನಾವೀನ್ಯವುಳ್ಳ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಇಂದು ಬೆಳೆಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜೋಳದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಜೋಳ ಫಸಲಿನ ಕಾಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೆಳೆಸಿದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಫಸಲೆಂದರೆ [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮೆಕ್ಕೆ-ಜೋಳ]]. ಇದರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸುಮಾರು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಅಮೆರಿಕಾ ವಲಯ ತಲುಪಿತು. ದೈನಿಕ ಆಹಾರದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಮೆಕ್ಕೆ-ಜೋಳವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಫಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚಳಿಗಾಲದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಫಸಲನ್ನು ಭೂಮಿಯಡಿಯ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನೂ ಪೋಲು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ದಿಂಡನ್ನು ಉರಿಸಿ ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 800ರಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಫಸಲುಗಳಾದ ಕಾಳು, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ ಸೌತೆಕಾಯಿಯಂತಹ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜೋಳವನ್ನು ಫಸಲಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಮೂರು ಸಹೋದರಿಯರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪಾತ್ರಗಳು ವಲಯದಿಂದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಸಲಿಕೆ ಬಳಸಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಫಸಲು ನೆಡುವುದು, ಕಳೆ ಕಿತ್ತುವುದು ಹಾಗೂ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಘಗೊಳಿಸುವುದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಸಗೊಬ್ಬರದಂತಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲು ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವಾಂಟೊ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟನೆಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಸತ್ಯಾಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜೋಳದ ಪಕ್ಕ ಕಾಳು ಫಸಲು ನೆಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಜೋಳವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತಲು ಜೋಳದ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಆಸರೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಳೆಗಳನ್ನು ಸುಡಲು ಮತ್ತು ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ನಿಯಂತ್ರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಪುನಃ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಮರಳಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮ-ವಿಧಾನಗಳು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸುಮ್ಮನೆ ತೊರೆದು, ಉಳುಮೆ ಮಾಡಲು ಬೇರೆ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಫಸಲು ಬೆಳೆಸಲು, ಸ್ಥಳೀಯರು ವಿಸ್ತಾರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಗಮನಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೂರಾರು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮರಿಕನ್ನರು ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ವಸಾಹತುದಾರರು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref name="Krech">{{Cite book|last=Krech III|first=Shepard|title=The ecological Indian: myth and history|publisher==W. W. Norton & Company, Inc.|location=New York, New York|year=1999|edition=1|page=107|isbn=0-393-04755-5}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲಿಕೆ, ಸುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಂಗೋಲು ಸಲಕರಣೆ ಬಳಸಿ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತಲು, ಸಲಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಕಳೆ ಕಿತ್ತಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಲಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮರ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನದಾಗಿದ್ದವು. ವಸಾಹತುದಾರರು ಕಬ್ಬಿಣ ತಂದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಚ್ಚು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬೀಜ ನೆಡಲೆಂದು ಭೂಮಿ ಅಗೆಯಲು ಸೈಂಗೋಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿಸಲು ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೋಳವನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಲು ಸುತ್ತಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಥವಾ ಜೋಳದ ಬ್ರೆಡ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/agriculture-american-indians? |work=Answers.com|title=American Indian Agriculture |accessdate=February 8, 2008}}</ref> ===ಧಾರ್ಮಿಕತೆ=== {{See|Native American religion}} [[File:Baptism of Pocahontas.jpg|320px|thumb|right|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್ಅನ್ನು 1840ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗ್ಯಾಡ್ಸ್‌ಬಿ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಜೇಮ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮಂತ್ರಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವೈಟೀಕರ್‌ನಿಂದ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ, ಬಿಳಿಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್‌ರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಘಟನೆಯು 1613 ಅಥವಾ 1614ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಜನರು ಈಗಲೂ ಹಳೆಯ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.{{Specify|date=July 2009}} ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರಂತತೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುರುತಿನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ವೃತ್ತಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಫುಟ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಾದ ತಂಬಾಕು, ಸ್ವೀಟ್‌ಗ್ರಾಸ್ ಅಥವಾ ಸುಗಂಧಮೂಲಿಕೆ ಬಳಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸ್ವೇದಗೃಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ನಡುವೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು, ಅವರ ಜನರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವುಬಾರಿ ಡ್ರಮ್ಮಿಂಗ್(ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವುದು) ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಿಡ್‌ವಿವಿನ್ ಲಾಜ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿ ಸಮಾಜವಾಗಿದ್ದು, ಓಜಿಬ್ವಾ(ಚಿಪ್ಪೇವಾ)ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸಮನ್ವಯವಾದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ದಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಮತಾಚರಣೆಯು ಪಿಯೋಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. 1890ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕನ್ ಟಾಂಕಾ ಸೇರಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೇನಿನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು ತಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮದ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ಯುಬ್ಲೊ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು,ಗಾಯನಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು [[ಸಾಂಟಾ ಫೆ|ಸಾಂಟಾ ಫೆನ]] [[ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌|ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ನ]] [[ಸಮೂಹಪ್ರಾರ್ಥನೆ|ಸಮೂಹಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821191748/http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html |date=2007-08-21 }} - ಜೇ ಫೈಕ್ಸ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮನ್ವಯತೆಯು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರ ಕಡೆ ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.(ಉದಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಫೊಂಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟೇರಿ ಟೆಕಕ್‌ವಿಥಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್,ಆರಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರ. ಫೆಡರಲ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂತತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಹದ್ದಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈಗಲ್ ಫೆದರ್ ಕಾನೂನು (ಫೆಡರಲ್ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 50 ಭಾಗ 22) ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಹದ್ದಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ===ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಪಾತ್ರಗಳು=== {{Main|Gender roles in First Nations and Native American tribes}} [[File:Doctor.susan.la.flesche.picotte.jpg|thumb|upright|left|ಡಾ. ಸುಸಾನ್ ಲಾ ಫ್ಲೆಸ್ಚೆ ಪಿಕೊಟ್ಟೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯೆಯಾದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.]] ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=July 2010}} ಇರೋಕೊಯಿಸ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮಾತೃಸಂತತಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು ಪತ್ನಿಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದುವ ಚೆರೋಕಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಪುರುಷರು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯವಯಸ್ಕರ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕ್ರೇಡಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm ಜಂಡರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030302141755/http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm |date=2003-03-02 }}, ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ - ಬಿಯಾಟ್ರಿಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 99ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಕೆಲವು(ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲದ)ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮನೋಧರ್ಮ(ಮಿಶ್ರಿತ ಲಿಂಗದ ಪಾತ್ರ) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಲಿಂಗದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನಿಷ್ಠ 12 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಸಹೋದರಿಯರಿಗೆ ಬಹುಪತ್ನೀತ್ವಕ್ಕೆ ವಿಧಿವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Morgan1907" /> ಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮನೆಗಳ ಛಾವಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪುರುಷರು ಬೈಸನ್‌(ಕಾಡೆಮ್ಮೆ/ ಕಾಡುಕೋಣ)ಬೇಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.indians.org/articles/native-american-women.html ], ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವುಮೆನ್, Indians.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ನೀಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದು, ಅವರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.bluecloud.org/medicine.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618091306/http://www.bluecloud.org/medicine.html |date=2012-06-18 }}, ಮೆಡಿಸಿನ್ ವುಮೆನ್, Bluecloud.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಿಯೋಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಸವಾರಿ, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಜಿನ್, ಹೊವಾರ್ಡ್ (2005). ಎ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: 1492–ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ. ಹಾರ್ಪರ್ ಪೆರೆನ್ನಿಯಲ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್. ISBN 0-06-083865-5.</ref> ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅವರ ಜತೆಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.bluecloud.org/battle.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618203223/http://www.bluecloud.org/battle.html |date=2012-06-18 }}, ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಬ್ಯಾಟಲ್, Bluecloud.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಿಡುವಿನ ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಜಿಮ್ ಥಾರ್ಪ್,, ನೋಟಾ ಬೇಗಯ್III, ಜ್ಯಾಕೋಬಿ ಎಲ್ಸ್‌ಬರಿ, ಮತ್ತುಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಖ್ಯಾತ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ====ತಂಡ ಆಧಾರಿತ==== [[File:Ball players.jpg|thumb|1830ರಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚೊಕ್ಟಾವ್ ಮತ್ತು ಲಕೋಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಚೆಂಡು ಆಟಗಾರರು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಚೆಂಡಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ, ಸ್ಟಿಕ್‌ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ಬಾಗ್ಗಟಾವೇಯನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬದಲಿಗೆ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ನಾಗರಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಚೋಕ್ಟಾ ಅದನ್ನು ISITOBOLI (ಯುದ್ಧದ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ)ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref name="choctaw_stickball"> {{cite web | url = http://www.indians.org/articles/choctaw-indians.html | title = Choctaw Indians | accessdate = 2008-05-02 | year = 2006 }} </ref> ಒನೊನ್‌ಡಾಗಾ ಹೆಸರು DEHUNTSHIGWA'ES ("ಪುರುಷರು ಗುಂಡನೆಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಗುರಿಯಿಡುವುದು"). ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೂಪಾಂತರಗಳಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಇರೋಕ್ವಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಸದರನ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="three_stickball">{{cite web | url = http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml | title = History of Native American Lacrossee | author = Thomas Vennum Jr., author of American Indian Lacrosse: Little Brother of War | accessdate = 2008-09-11 | year = 2002–2005 | archive-date = 2009-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090411215231/http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು/ದಾಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚೆಂಡಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡೆಯ ಉದ್ದೇಶವು ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಗೋಲಿನೊಳಕ್ಕೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಹಾಕುವ(ಏಕ ಕಂಬ ಅಥವಾ ನೆಟ್)ಮೂಲಕ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಗೋಲಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಕೆಲವು 20 ಜನರಿಂದ 300ರಷ್ಟು ಅನೇಕ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ತೂಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉಪಕರಣವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋಲುಗಳು ಕೆಲವು ನೂರು ಅಡಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈದಾನವು 110ಗಜಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು 1729ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಕ್‌ಬಾಲ್ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರು.{{Who|date=August 2009}} ====ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ==== ಚಂಕಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಕಾರದ, 1 -2ಇಂಚುಗಳ ವ್ಯಾಸದ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕಾರಿಡರ್(ಪ್ರವೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ) ಕೆಳಗೆ{{convert|200|ft|m|sing=on}} ಎಸೆಯುವುದರಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಉರುಳುತ್ತವೆ. ಬಿಲ್ಲೆಯು ಕಾರಿಡರ್ ಕೆಳಗೆ ಉರುಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆಟಗಾರರು ಚಲಿಸುವ ಬಿಲ್ಲೆಯತ್ತ ಮರದ ಈಟಿಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಟದ ಉದ್ದೇಶವು ಬಿಲ್ಲೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಹೊಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಆಟಗಾರರು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ====ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್==== [[File:Jim Thorpe 1913b-cr.jpg|thumb|ಜಿಮ್ ತೋರ್ಪ್ ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ರಾಜ ಗುಸ್ತಾಫ್ ವಿ.ಯಿಂದ "ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟು" ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು]] [[File:BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg|thumb|right|1964ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 10,000 ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವ ಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸಾಕ್ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾದ ಜಿಮ್ ಥಾರ್ಪ್, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಥ್ಲೇಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಯುವಕ ಥಾರ್ಪ್‌ನನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಾಗ ಮುಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಡಿವೈಟ್ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಮಂಡಿಗೆ ಗಾಯಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1961ರಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಥಾರ್ಪ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯುಚ್ಚವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಿಮ್ಮ ಥಾರ್ಪ್ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ನೆನಪು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಆಟದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ನೋಡಿದ ಯಾವುದೇ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನಿಗಿಂತ ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡಬಲ್ಲ."<ref name="CNN">ಬೊಟೆಲ್ಹೊ, ಗ್ರೆಗ್. [http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/07/09/jim.thorpe/ ರೋಲರ್-ಕೋಸ್ಟರ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಐಕಾನ್, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್], CNN.com, ಜುಲೈ 14, 2004. 2007ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1912ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಥಾರ್ಪ್ 100 ಗಜ ದೂರವನ್ನು 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು, 220ಗಜ ದೂರವನ್ನು 21.8ಸೆಕೆಂಡುಗಳು,440ನ್ನು 51.8ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, 880ನ್ನು 1 ನಿಮಿಷ 57ಸೆಕೆಂಡುನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮೈಲನ್ನು 4:35ರಲ್ಲಿ, 120 ಗಜ ದೂರದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಹರ್ಡಲ್‌ಗಳನ್ನು 15ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು220ಗಜ ದೂರದ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಹರ್ಡಲ್‌ಗಳನ್ನು 24 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYTobit">[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A15FF3D59107A93CBAB1788D85F478585F9 ಜಿಮ್ ಥೋರ್ಪೆ ಈಸ್ ಡೆಡ್ ಆನ್ ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಅಟ್ 64], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 29, 1953. 2007ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು, 23ಅಡಿ 6ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ದೂರದ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಮತ್ತು 6ಅಡಿ 5ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYTobit" /> ಅವರು 11ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋಲ್ ವಾಲ್ಟ್ ಜಿಗಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಟ್ ಪುಟ್ 47ಅಡಿ 9ಇಂಚುಗಳು, ಜಾವೆಲಿನ್‌ ಎಸೆತವನ್ನು 163ಅಡಿ ದೂರ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕಸ್ 136ಅಡಿ ದೂರ ಎಸೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="NYTobit" /> ಪೆಂಟಾಥ್ಲಾನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕಾಥ್ಲಾನ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಥಾರ್ಪ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಭ್ಯಾಸಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಲಾಕೋಟ ಮತ್ತು USMC ಅಧಿಕಾರಿ ಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್ 1964ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 10,000ಮೀಟರುಗಳ ಓಟದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿದ್ದ ಮಿಲ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಭ್ಯಾಸಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ವರ್ಮೋಂಟ್‌ನ ಆಂಶಿಕ ಅಬೆನಾಕಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಿಲ್ಲಿ ಕಿಡ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌(ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಜಾರುವಿಕೆ) ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರುಷ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದು, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ದ ಇನ್ಸ್‌ಬ್ರಕ್‌ನ 1964ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಲಾಲೋಮ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 20ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳ್ಳಿಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು.<br>ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,1970ರ ವಿಶ್ವಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಿಡ್ ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದರು ಮತ್ತು ಸ್ಲಾಲೋಮ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ===ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== {{Main|Native American music|Native American art}} [[File:Jake fragua jemez pueblo.jpg|thumb|upright|ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಜೇಕ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ವಾ ಜೆಮೆಜ್ ಪ್ಯುಯೆಬ್ಲೊ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಧ್ವನಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪವಾದಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು /ಅಥವಾ ರಾಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇತರೆ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತರೆ ವಾದ್ಯಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಮರ, ಬಿದಿರು ಅಥವಾ ಮೂಳೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಟಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೇಳಭಾಗದಿಂದಲೂ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಸ್ಪೇನ್ ಸಾಹಸಿ ಡಿ ಸೊಟೊ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ). ಈ ಕೊಳಲುಗಳ ಶ್ರುತಿಯು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಮರದ ಉದ್ದವನ್ನು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ನುಡಿಸುವವರ ಕೈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಬೆರಳಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬಾರಿ ಇಡೀ ಸ್ವರಾವಧಿಯಷ್ಟು ದೂರವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಸ್ವರಾವಧಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರವಿದ್ದರೆ ಕೊಳಲನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಅಮೆರಿಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಬ್ಬಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್ (ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್), ರೀಟಾ ಕೂಲಿಜ್, ವಾಯ್ನೆ ನ್ಯೂಟನ್, ಜೀನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಬಫಿ ಸೇಂಟ್-ಮೇರಿ, ಬ್ಲಾಕ್‌ಫೂಟ್, ಟೋರಿ ಅಮೋಸ್, ರೆಡ್‌ಬೋನ್, ಮತ್ತು ಕೊಕೊರೋಸಿ. ಜಾನ್ ಟ್ರಡೆಲ್ ಮುಂತಾದವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್. ಕಾರ್ಲೋಸ್ ನಕಾಯ್ ಮುಂತಾದವರು ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಜತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಯುವ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೇರಳ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪೌ-ವೌ ಡ್ರಮ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಬಲ ರಾಕ್-ಎಂಡ್-ರೋಲ್ ಮತ್ತು ರಾಪ್‌ ಸಂಗೀತದವರೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ರೂಪವು ಪೌ-ವೌವ್ ಆಗಿದೆ. ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಆಲ್ಬುಕರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕೂಟ ಪೌವ್-ವೊವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಡ್ರಮ್ ಸುತ್ತ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಾಗ ಒಂದೇ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನರ್ತಕರು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಅಲಂಕೃತ ಬಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ(ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್)ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಚಿತ ಪೌವ್-ವೋವ್ ಹಾಡುಗಳು, ಗೌರವದ ಹಾಡುಗಳು, ಅಂತರಬುಡಕಟ್ಟು ಹಾಡುಗಳು, ಕ್ರೊ-ಹಾಪ್ಸ್, ಸ್ನೀಕ್-ಅಪ್ ಹಾಡುಗಳು, ಗ್ರಾಸ್ ನೃತ್ಯಗಳು, ಎರಡು-ಸ್ವರಾವಧಿಗಳು, ಸ್ವಾಗತ ಹಾಡುಗಳು, ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಹುತೇಕ ದೇಶೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯದೊಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|author=Bierhosrt, John |title=A Cry from the Earth: Music of North American Indians |publisher==Ancient City Press |year=1992}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಕಲೆಯು ವಿಶ್ವ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನನ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಬಾರಿಕೆ(ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುಂಬಾರಿಕೆ), [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ವರ್ಣಚಿತ್ರ]]ಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ನೇಯ್ಗೆಗಳು, ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳು, ಬುಟ್ಟಿ, ಮತ್ತುಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಗ್ರಿಟ್ಸ್ ಚೆರೋಕೀ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರ ''ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'' ವಾದ 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ(ಈಗ ಹ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಾಯ್ದೆಯೊಂದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೋಂದಣಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಕಲಾವಿದರು ತಯಾರಿಸಿರದ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ್ದೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಈ ಕಾಯ್ದೆ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ===ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ=== ಇನ್ಯೂಟ್ ಅಥವಾ ಎಸ್ಕಿಮೊಗಳು ಒಣ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಹೂತಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ 40-50ಅಡಿ ಉದ್ದದ ತೋಡುದೋಣಿಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ರೈತರು ಕಳೆಗುದ್ದಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಗೆಯುವ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಜೋಳದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೆರೆಯ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣ/ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಭೂಶಿರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮರಳುಗಾಡುಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಓಕ್ ಮರದ ಹಣ್ಣಿನ(ಅಕಾರ್ನ್) ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಕಾದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ತುಂಬ ತೆಳುವಾದ ಬ್ರೆಡ್ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕಡಿದಾದ ಪಕ್ಕಗುಳುಳ್ಳ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗಡಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಬರಗಾಲಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಯುರೋಪಿನ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಅವರು ಆಹಾರ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಳಿಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪಳಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಅಲ್ಪಬೆಲೆಯ ಆಭರಣಗಳು, ಬಂದೂಕು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ====ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಡಕುಗಳು==== [[File:The King of the Seas in the Hands of the Makahs - 1910.jpg|thumb|"ಮಕಾಹ್ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರರಾಜ(ತಿಮಿಂಗಿಲ)" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 1910ರಲ್ಲಿ ಮಕಾಹ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತೆಗೆದರು]] ಇಂದು, ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲದ ಜನರು ಕ್ಯಾಸಿನೊ(ಜೂಜುಮಂದಿರ)ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಾಜು 2.1ದಶಲಕ್ಷ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2000ನೇ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂದಾಜು 400,000ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಜೂಜಾಟ(ಗೇಮಿಂಗ್)ದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 562 ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಸಿನೊಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="NIGA">{{cite web |url=http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml |title=NIGA: Indian Gaming Facts |access-date=2011-02-25 |archive-date=2013-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302072505/http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml |url-status=dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮ ಆಡಳಿತದ 2007ನೇ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 1ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="SBA">{{cite web|url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|title=Number of U.S. [[minority group|Minority]] Owned Businesses Increasing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605074024/http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|archivedate=2008-06-05}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೆಳಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರತಿ 100,000ಜನರ ಪೈಕಿ 18.5ಶೇಕಡದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹದಿವಯಸ್ಕರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹದಿವಯಸ್ಕರ ಗರ್ಭಧರಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ತ್ಯಜಿಸುವವರ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡ 54 ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ತಲಾದಾಯ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 50 ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 90ರ ನಡುವೆ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರರು ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯ ಇಬ್ಬರು ತಜ್ಞರಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲ್ಟ್<ref>{{cite web|url=http://www.hks.harvard.edu/hpaied/people/kalt.htm |title=Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Kalt |first=Joseph }}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಾರ್ನೆಲ್<ref>{{cite web |url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html |title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Cornell |first=Stephen |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html |url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರದಿ ''ವಾಟ್ ಕ್ಯಾನ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಡು?'' ನಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ.''ಸ್ಟ್ರಾಟಜೀಸ್ ಎಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್'' <ref>{{cite web |url=http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf |title=What Can Tribes Do? Strategies and Institutions in American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Cornell, S. |first=Kalt, J. |archive-date=2004-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407025730/http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ(ಅಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ, ನೋಡಿ ಪೂರ್ಣ ಕಾಲ್ಟ್ &ಕಾರ್ನೆಲ್ ವರದಿ): * ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶದ ಕೊರತೆ * ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆ (ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ತಜ್ಞತೆ) ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳು. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಯೋಜನೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿವೆ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದ ಅನನುಕೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. * ಸ್ಥಳೀಯೇತರ ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎದುರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದುವಂತೆ ಬಂಡವಾಳದಾರರಿಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಮನವೊಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊ ಅರ್ಥಶೂನ್ಯ, ಭ್ರಷ್ಟ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. * ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅರ್ಥಶೂನ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಭ್ರಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಕುರಿತ ಗುಂಪುಗುಳಿತನವು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದೆ. * ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೊರಗಿನವರನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವುದರಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಿದೆ. * ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಕೌಶಲಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವ ದುರ್ಲಭವಾಗಿವೆ. * ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಡ್ಡಬರುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈಯಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ತೊಡಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ. “ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸವಾಲಾಗಿದೆ”ಎಂದು 2004ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಏರಿಯ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನುಭವಗಳ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="CFED">{{cite web |url=http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5 |title=Native Entrepreneurship: Challenges and opportunities for rural communities&nbsp;— CFED, Northwest Area Foundation December 2004 |access-date=2011-02-25 |archive-date=2013-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222151900/http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5 |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯು ''ರೆಜ್ ಬಿಜ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ===ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು=== [[File:Portrait (Front) of Lillian Gross, Niece of Susan Sanders (Mixed Blood) 1906.jpg|200px|right|thumb|ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಮೂಲದಿಂದ "ಮಿಶ್ರ ರಕ್ತ"ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವ ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಗ್ರೋಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌/ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪರಂಪರೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ತನ್ನ ಚೆರೋಕೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಅಂತರ್ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಜಟಿಲ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರ್ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೆಲವೇ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="lin">{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v11/ai_18953815|title=The Indian connection|author=Mary A. Dempsey|accessdate=2008-09-19|year=1996|publisher== American Visions|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502001011/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v11/ai_18953815/|url-status=dead}}</ref><ref name="takingAssToHeart">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs|title=Taking assimilation to heart|author=Katherine Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher==U of Nebraska Press}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌/ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಂತರ್ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರಥಮ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌]]ನ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರಜೆ ಗೊಂಜಾಲೊ ಗುರೆರೊಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಯುಕಾಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಡಗು ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾಯನ್ ಕುಲೀನ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಮೂವರು ಮೆಸ್ಟಿಜೊ(ಮಿಶ್ರಿತ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪೀಳಿಗೆ) ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕರಣವು ಹರ್ನನ್ ಕಾರ್ಟೆಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರೇಯಸಿ ಲಾ ಮೆರಿಂಚೆ ಅವರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಥಮ ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಪೀಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rebecca">{{cite web | url = http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html | title = Sexuality and the Invasion of America: 1492–1806 | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = http://www.virtualschool.edu | archive-date = 1997-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/19971023042838/http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html | url-status = dead }}</ref> ====ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಜತೆ ಸಮೀಕರಣ ಸ್ವೀಕಾರ==== ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರತ್ವದ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗಕ್ಕಿಂತ ಐರೋಪ್ಯ ಪರಿಣಾಮವು ತಕ್ಷಣದ,ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಮತ್ತು ಗಹನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವೈಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ವಾಸಿಸಿದರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗಡಿಗರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref name="white_indians"> {{cite web | url = http://www.galafilm.com/1812/e/background/nat_white_ind.html | title = Sharing Choctaw History | accessdate = 2008-02-05 | publisher= = A First Nations Perspective, Galafilm }} </ref> [[File:Fort-orleans-return.jpg|275px|thumb|left|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ 1725ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಓಸೇಜ್ ಮದುಮಗಳುಆ ಓಸೇಜ್ ಮಹಿಳೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.]] ಮುಂಚಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ವೇಗ ಮತ್ತು ಭಾವವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ನೇಹತ್ವ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ನಿಕಟತೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡಿದ್ದವು.<ref name="white_red_relations1">{{cite web | url = http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html | title = Native Americans: Early Contact | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = Students on Site | archive-date = 2008-05-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html | url-status = dead }}</ref> ಐರೋಪ್ಯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಗಳು ಜರುಗಿದವು. 1528ರಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ IIಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ ಇಸಾಬೆಲ್ ಡೆ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ ಸ್ಪೇನ್ ಸಾಹಸಿ ಅಲೋನ್ಸೊ ಡೆ ಗ್ರಾಡೊ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾನೊ ಡೆ ಸಾವೆಡ್ರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಐವರು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, 1614ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರಜೆ ಜಾನ್ ರಾಲ್ಫ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಥಾಮಸ್ ರಾಲ್ಫ್ ಎಂಬ ಮಗು ಜನಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಡನೇ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾನ ಅನೇಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು. ಅವರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ ಡಿ ಟುಲ್ಟೆಂಗೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಯನ್ನರ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಪರ್‌(ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವರು)ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳೆಯಾದ ಸಕಾಗಾವಿ, ಲೆವಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಟ್ರಾಪರ್ ಟೌಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಬೋನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಜೀನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಚಾರ್ಬೊನಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದರು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಪರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಮೂನೆಯಾಗಿತ್ತು. [[File:Five Indians and a Captive.jpg|250px|thumb|right|ಫೈವ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಎ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್, ಇದನ್ನು 1855ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ವಿಮಾರ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದರು]] ಅನೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಭಿನ್ನಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations1" /> ಅವರ ವಿಧಾನಗಳು ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಅನಾಗರಿಕವೆನಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations1" /> ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲೇಖಕ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಜೆ. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್ 1897ರಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೈತಿಕತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="white_red_relations1"/> ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಒಟ್ಟಾವ ಎಂಡ್ ಚಿಪ್ಪೇವಾ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, <blockquote> "ಒಟ್ಟಾವಾಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪೇವಾಗಳು ತಮ್ಮ ಆದಿಕಾಲದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಒಟ್ಟಾವಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು, ಆರ್ಬರ್ ಕ್ರೋಚ್‌ನ ಒಟ್ಟಾವಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡನೇ ಪ್ರಕರಣವು 1897ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಈ ಕೆಡುಕುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ದುಷ್ಟ ಬಿಳಿಯ ಜನರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="white_red_relations1" /></blockquote> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಭೂ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ಬಿಳಿಯರ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22">{{cite web| url= http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/claiming.html| title= Native Americans: Early Contact| accessdate= 2009-05-19| publisher= = Students on Site| archive-date= 2008-05-10| archive-url= https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html| url-status= dead}}</ref> ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಬಿಳಿಯ ಜನರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22" /> ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೃಷಿಕರಾಗುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="white_red_relations22" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರಿಗೂ ಕೂಡ ತಾವು ಸಹಿ ಹಾಕುವುದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಕಲ್ಪನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪುರುಷ ಬಿಳಿಯವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಾದರೆ,"ಉತ್ತಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವವರೆಗೆ" ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref name="white_reds"> {{Cite book| url = https://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs| title = Taking assimilation to heart | first=Katherine | last=Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher==U of Nebraska Press}} </ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟೆಕುಮ್‌ಸೆ ಮತ್ತು ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನ ನೀಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ಗ್ಯಾಲೋವೇ ಅಂತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪುರುಷರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಐರೋಪ್ಯ‌-ಅಮೆರಿಕದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="white_red_marriages">{{cite web | url = http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm | title = Virginia Magazine of History and Biography | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = Virginia Historical Society | archive-date = 2008-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081018202023/http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm | url-status = dead }}</ref> ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಐರೋಪ್ಯ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪತ್ನಿ ಎಲೈನ್ ಗೂಡೇಲ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಗೂಡೇಲ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾಗ ಡಕೋಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ====ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಸಂಬಂಧಗಳು==== {{See|Black Indians}} ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು. ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಪರ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ 1502ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಸ್ಪಾನಿಯೋಲಾಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು.<ref>''ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎ ಫೊರ್ಗಾಟನ್ ಲೆಗಸಿ'' -ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಎಫ್. ಡಿರ್ಕ್ಸ್. ISBN 1-59008-044-0 ಪುಟ 204.</ref> ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಕುರಿತು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Red, White pg. 99">ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 99. ISBN 0-8203-0308-9</ref> ಒಂದು ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ "1752ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆ ಅವರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಕಾಟಾವಾಬಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ ತೀವ್ರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು".<ref name="Red, White pg. 99" /> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಒಲವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ವರ್ಣ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಚೆರೋಕೀ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 99, ISBN 0-8203-0308-9</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂಡಾಯ ಏಳಬಹುದೆಂಬ ಯುರೋಪ್ ಭಯವೇ ಈ ಶತ್ರುತ್ವ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಿಳಿಯರು ಯತ್ನಿಸಿದರು." <ref>ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 105, ISBN 0-8203-0308-9</ref> 1751ರಲ್ಲಿ,ದಕ್ಷಿಣ ಕರೋಲಿನ ಕಾನೂನು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು: <blockquote> "ಇಂಡಿಯನ್ನರ ನಡುವೆ ನೀಗ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು ಹಾನಿಕರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಡುವೆ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು"<ref name="hid">{{cite web|url=http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|title=Black Indians (Afro-Native Americans)|author=ColorQ|accessdate=2009-05-29|year=2009|publisher==ColorQ|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606063141/http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|url-status=dead}}</ref> </blockquote> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಎರಡೂ ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಇಬ್ಬರೂ ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="nawomen" /> ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಗುಲಾಮರನ್ನು ವಾಪಸು ಕರೆತಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರೆ ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="nawomen" /><ref name="cherslav" /><ref name="infr">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=sHJMNVV31T0C&pg=PA3&lpg=PA3&dq=american+indians+married+blacks|title=Race and the Cherokee Nation|author=Fay A. Yarbrough|accessdate=2009-05-30|year=2007 |publisher==Univ of Pennsylvania Press | isbn=9780812240566 }}</ref> [[File:Ras k dee pomo.jpg|thumb|left|upright|ರಾಸ್ ಕೆ ಡೀ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪೋಮೊ-ಕೀನ್ಯದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕ]] "ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮೊದಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಲಾಮರಾದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೂ ಸಹ ಗುಲಾಮರಾದರು ಮತ್ತು ದಾಸ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದರು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂತರ್ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು."<ref name="afrna" /> ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಎರಡು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು, ಅವರು ಈ ಮಿಲನಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="nadis">{{cite web|url=http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|title=Black Indians want a place in history|author=Nomad Winterhawk|accessdate=2009-05-29|year=1997|publisher== Djembe Magazine|archive-date=2009-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714113317/http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|url-status=dead}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಂಧಮುಕ್ತರಾದ ಅಥವಾ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="nawomen" /> ಇದರ ಜತೆಗೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಐರೋಪ್ಯ ಮಾರಾಟಗಾರರ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ಈ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="nawomen" /> ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಅವರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಗುಲಾಮಳಲ್ಲದ ತಾಯಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="nawomen" /> ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಧಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. 1726ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್, ಇರಾಕೊಯಿಸ್ ಜತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗುಗಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಂದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Katz">ಕಾಟ್ಜ್ WL 1997 ಪುಟ 103</ref> 1760ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯುರಾನ್ ಮತ್ತು ದೇಲಾವೇರ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನೂ ಸಹ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಗುಲಾಮರು ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Katzs">ಕಾಟ್ಡ್ WL 1997 ಪುಟ 104</ref> ಗುಲಾಮರು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[File:Two Black Indians.jpg|thumb|200px|right|ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಮೋಸ್ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಆಕೆಯ ಮಗಳು, ಸಹೋದರಿ (ಎಲ್ಲರೂ ಚೆಯೆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಗುರುತಿಸದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹುಡುಗಿ. 1886<ref>[404]</ref>]] ಗುಲಾಮರ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊಂದುವುದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೆರೋಕೀ, ಚೊಕ್ಟಾವ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಕ್ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 3%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಗುಲಾಮರ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಜೀತಗಾರಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು.<ref name="wil"/> ಚೆರೋಕೀ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಒಡೆಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪುರುಷರ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುಲಾಮತನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="cherslav">{{cite web|url=http://www.coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|title=CHEROKEE SLAVE REVOLT OF 1842|author=Art T. Burton|accessdate=2009-05-29|year=1996|publisher==LWF COMMUNICATIONS|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929002527/http://coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|url-status=dead}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಧಿಕವಾದಂತೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿವಾಹಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದವು.<ref name="nawomen" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="dstu">{{cite web|url=http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|title=More Blacks are Exploring the African-American/Native American Connection|author=Sherrel Wheeler Stewart|accessdate=2008-08-06|year=2008|publisher==BlackAmericaWeb.com|archive-date=2006-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031200938/http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|url-status=dead}}</ref> ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕುರಿತ PBS ಸರಣಿಯೊಂದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಿಶ್ರಿತ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅತಿವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref name="African American Lives">{{cite web |url=http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm |title=DNA Testing: review, ''African American Lives'', About.com |access-date=2011-02-25 |archive-date=2009-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313231943/http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="African American Lives PBS">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/aalives/dna/index.html |title=African American Lives 2}}</ref> ಈ PBS ಸರಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ "ಕರಿಯರಲ್ಲದ" ಮಿಶ್ರಣವೆಂದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್-ಐರಿಷ್.<ref name="African American Lives" /><ref name="African American Lives PBS" /> ಆದರೆ ನೇರ-ಮಾರ್ಗದ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪೂರ್ವಿಕರ Y-ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ ಮತ್ತು mtDNA (ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ DNA) ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅನೇಕ ಪೂರ್ವಜರ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳಬಹುದು. (ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು PBS ಸರಣಿಯು ತೃಪ್ತಿಕರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.)<ref name="hur">{{cite web|url=http://www.geneticsandsociety.org/article.php?id=3908|title=Deep Roots and Tangled Branches|author=Troy Duster|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==Chronicle of Higher Education}}</ref> ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="AJHG1">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0 |title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population-Specific Alleles|author=Esteban Parra, et al|publisher==American Journal of Human Genetics}}</ref> ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - "ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯ 10 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದೇವೆ (ಮೇವುಡ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್; ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ; ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್; ಬ್ಯಾಲ್ಟಿಮೋರ್; ಚಾರ್ಲೆಸ್ಟನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ; ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್; ಮತ್ತು ಹೌಸ್ಟನ್). 10 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾತೃಸಂಬಂಧದ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್(ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್) ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು mtDNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್ಸ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ."<ref name="AJHG">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0 |title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population|author= |publisher==The American Journal of Human Genetics}}</ref> ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂತತಿಯ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಾರದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1">{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071018145955.htm|title=Genetic Ancestral Testing Cannot Deliver On Its Promise, Study Warns|author=ScienceDaily|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==ScienceDaily}}</ref> ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="genej">{{cite web|url=http://www.ipcb.org/publications/briefing_papers/files/identity.html|title=Genetic Markers Not a Valid Test of Native Identity|author=Brett Lee Shelton, J.D. and Jonathan Marks, Ph.D. |accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==Counsel for Responsible Genetics}}</ref> ====ರಕ್ತ ಪರಿಮಾಣ==== {{Main|Blood quantum laws}} {{See|Cherokee Freedmen Controversy}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಂಶಜರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು.<ref name="accessgenealogy1" /><ref name="uwec1" /> ಹವಾಗುಣ, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ವಿಭಾಗಗೊಂಡು ಅಥವಾ ವಿಲೀನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="eurekalert.org">[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php "Y ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ ಸ್ಟಡಿ ಶೆಡ್ಸ್ ಲೈಟ್ ಆನ್ ಅತಪ್ಯಾಸ್ಕನ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್ ಟು ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಯುಎಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607161806/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php |date=2011-06-07 }}, ''ಯುರೇಕಾ ಅಲರ್ಟ್'', ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಲಿಸ್ಟ್</ref> ಹಲವಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಮೃತರಾದವರ ಬದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳು ವಿರೋಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ನೆಲಸಿಗರಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಬಿಳಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಒಡೆತನದ ಗುಲಾಮರಿಗೂ ಸಹ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="eurekalert.org" /> ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. [[File:Creeks in Oklahoma.png|250px|thumb|1877ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕ್ರೀಕ್ (ಮುಸ್ಕೊಗೀ) ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸದಸ್ಯರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯವರು.<ref>ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಡ್ಸನ್, ದಿ ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್, 1976, ಪುಟ 479</ref>]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ತಳೀಯ ವಂಶಪರಂಪರಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕನಿಷ್ಠ 12.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು (ಒಬ್ಬ ಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಗೆ ಸಮನಾದ) ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ವಾದಿಸುವ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಹೆನ್ರಿ ಲೂಯಿಸ್ ಗೇಟ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್ ಆಧಾರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನರು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಮಿಶ್ರಣದ ಹಿಂದಿನ ಅಂದಾಜುಗಳು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಲೂಯಿಸ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌, ಜೂನಿಯರ್, ''ಇನ್‌ ಸರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಅವರ್‌ ರೂಟ್ಸ್‌: ಹೌ 19 ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನರಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌ ರೀಕ್ಲೇಮ್ಡ್‌ ದೈಯರ್ ಪಾಸ್ಟ್‌'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಕ್ರೌನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, 2009, ಪುಟಗಳು 20-21</ref> ಕೆಲವು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಕೇವಲ ನೇರ ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇತರ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ 64 4xಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಯರಲ್ಲಿ, ನೇರ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ DNA ಆಧಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /><ref name="bldl2">{{cite web|url=http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|title=Can DNA Determine Who is American Indian?|author=Kim TallBear, Phd., Associate, Red Nation Consulting|accessdate=2009-10-27|year=2008|publisher==The WEYANOKE Association|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724191733/http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|url-status=dead}}</ref> ಕೇವಲ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ನೇರ-ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುರುತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ ಜೀವ-ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿದೆ. ದಿ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಬಯೊಕೊಲೊನಿಯಲಿಸಮ್ (IPCB) ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ:<blockquote>"ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುರುತುಗಳು" ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಜನರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="bldl2" /></blockquote> ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:<blockquote>ಸಿಡುಬು ಮೊದಲಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ತಾಯಿಯ ಅಥವಾ ತಂದೆಯ ವಂಶಜರು ಸ್ಥಳೀಯೇತರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾತ್ರ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ‌.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /></blockquote> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ದೃಢೀಕರಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರವು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅದರದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕೃತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಫೆಡರಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯನ್ನು (ಒಬ್ಬ ಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಗೆ ಸಮನಾದ) ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಅದು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲಡ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ(ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಕ್ತದ ಗುಂಪನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ದಾಖಲೆ)ದಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹತೆಯು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೋರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ "ರಕ್ತದಗುಂಪನ್ನು" ಅಥವಾ "ರಕ್ತ ಪರಿಮಾಣ"ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು. ಖಚಿತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ವಂಶಪರಂಪರೆಯ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೃಢೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ವಂಶ ಅಥವಾ ನೇರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.racesci.org/racescinow/genetics,race,and%20ancestry/5.html ಆನ್ಸೆಸ್ಟ್ರಿ ಇನ್ ಎ ಡ್ರಾಪ್ ಆಫ್ ಬ್ಲಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216190231/http://www.racesci.org/racescinow/genetics%2Crace%2Cand%20ancestry/5.html |date=2012-02-16 }} (ಆಗಸ್ಟ್ 30, 2005)-ಕ್ಯಾರೆನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಲನ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 20ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೆರೋಕೀ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕ 1906ರ ಡ್ಯಾವೆಸ್ ರೋಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಸಂತತಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ದಾಖಲೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬಹು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ನಿಯಮಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾನೂನಿನ ವಿವಾದಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೇಸುಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಚೆರೋಕೀ ಮುಕ್ತ ಗುಲಾಮರು. ಇಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಚೆರೋಕೀಯರಿಂದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.[[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಗುಲಾಮರೆಂದು ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಡ್ಯಾವೆಸ್ ರೋಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದ ಚೆರೋಕೀ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ(ಕೇವಲ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವುದಲ್ಲ) ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ಪೌರತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಳಿಯ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಚೆರೋಕೀಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429151901/http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html |date=2011-04-29 }},ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ {{cite web |url=http://www.genealogy.com/90_carmack.html |title=Genealogy.com: Family Legends and Myths |publisher==Genealogy.com |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124020406/http://genealogy.com/90_carmack.html |url-status=dead }} ಮತ್ತು [http://www.amerindgen.com/notevry.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318195621/http://www.amerindgen.com/notevry.html |date=2011-03-18 }}</ref> [[File:Tekakwitha.jpg|thumb|upright|ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಅನಾಥರ ಆಶ್ರಯದಾತ ಕ್ಯಾಟೆರಿ ಟೆಕಾಕ್ವಿತಾ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಪರಮಪದ ಮತ್ತು ಸಂತಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.]] [[File:Little Turtle.jpg|thumb|upright|ಮಿಶಿಕಿನಾಕ್ವ ("ಸಣ್ಣ ಕಡಲಾಮೆ")ನ ಸೈನ್ಯಗಳು 1791ರ ವಾಬಾಶ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1000 U.ಸ ಸೇನೆಯ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.]] [[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg|thumb|upright|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[448]</ref><ref>[449]</ref>]] ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== 2006ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 0.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌]] ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂತತಿಯೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗವು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="census1">{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30 |title=US census |publisher==Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2020-02-13 |archive-url=https://archive.today/20200213084757/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30 |url-status=dead }}</ref> 2006ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಮೊದಲಾದವನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌]] ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು: <div style="width:60%"> : [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]-13.1% 101,352 : ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ-9.7% 165,944 : ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟ – 8.6% 60,358 : [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] – 6.8% 262,581 : ಮೋಂಟಾನ – 6.3% 57,225 : ಉತ್ತರ ಡಕೋಟ – 5.2% 30,552 : [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನ]] – 4.5% 261,168 : [[ವಯೋಮಿಂಗ್|ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]] – 2.2% 10,867 : [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗನ್]] – 1.8% 45,633 : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ – 1.5% 104,819 : ನೇವಾಡ – 1.2% : ಇಡಾಹೊ – 1.1% : ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ – 1.1% : [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] – 1.1% : ಮಿನ್ನೆಸೊಟ – 1.0% : ಕೊಲೊರಾಡೊ – 0.9% : ಕ್ಯಾನ್ಸಾಸ್ – 0.9% : ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ – 0.9% : [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್]] – 0.9% : ಅರ್ಕಾನ್ಸಸ್ – 0.8% : [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] 0.7% : ಲೂಯಿಸಿಯಾನ – 0.6% : ಮೈನ್ – 0.5% : ಮಿಚಿಗನ್ – 0.5% : ಟೆಕ್ಸಾಸ್ – 0.5% : [[ಅಲಬಾಮ]] – 0.4% : ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ – 0.4% : [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] – 0.4% : ರೋಡೆ ದ್ವೀಪ – 0.4% : ವರ್ಮಂಟ್ – 0.4% : [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಪ್ಲೋರಿಡಾ]] – 0.3% : ಡೆಲಾವೇರ್ – 0.3% : [[ಹವಾಯಿ]] – 0.3% : ಅಯೋವ – 0.3% : [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] - 0.3% : ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.3% : ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ – 0.3% : [[ಜಾರ್ಜಿಯ (ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] – 0.2% : [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] – 0.2% : ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ – 0.2% : ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ – 0.2% : ಇಂಡಿಯಾನ – 0.2% : ಕೆಂಟುಕಿ – 0.2% : [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] – 0.2% : ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ – 0.2% : ನ್ಯೂಹ್ಯಾಂಪ್ಶೈರ್ – 0.2% : ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ - 0.2% : ಓಹಿಯೊ – 0.2% : ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ – 0.2% : ಪೆನ್ನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ – 0.1% : ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ – 0.3% : ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ – 0.2% </div> 2006ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 1.0 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಅಥವಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರ ಸಂತತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗವು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 26 ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="census1" /> ಕನಿಷ್ಠ 0.1%ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 26 ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು 2006ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಅಥವಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ: <div style="width:60%"> : [[ಹವಾಯಿ]] – 8.7 : [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] – 0.7 : [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]] – 0.6 : [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] – 0.4 : ನೇವಾಡಾ – 0.4 : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ – 0.4 : [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನ]] – 0.2 : [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗನ್]] – 0.2 : [[ಅಲಬಾಮ]] – 0.1 : ಅರ್ಕ್ಯಾನ್ಸಸ್ – 0.1 : ಕೊಲೊರಾಡೊ – 0.1 : [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] – 0.1 : ಇದಾಹೊ – 0.1 : ಕೆಂಟುಕಿ – 0.1 : [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] – 0.1 : ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ – 0.1 : [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] – 0.1 : ಮೊಂಟಾನ – 0.1 : ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ – 0.1 : ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.1 : [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] – 0.1 : ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.1 : ಟೆಕ್ಸಾಸ್ – 0.1 : [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] – 0.1 : ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ – 0.1 : [[ವಯೋಮಿಂಗ್|ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]] – 0.1 </div> ===ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆ=== ಆಯ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ:2000<ref>{{cite web|title=2000 Summary File 1 - US Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/doc/sf1.pdf|format=pdf|publisher==US Census Bureau|year=2007|accessdate=2010-11-01}}</ref> {| class="standard sortable" | ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಾತ್ರ | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಾತ್ರ | ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು | ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಏಕೈಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಯೋಗ |- | ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ | ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ |- | ಒಟ್ಟು | 2,423,531 | 52,425 | 1,585,396 | 57,949 | 4,119,301 |- | ಅಪೇಕ್ | 57,060 | 7,917 | 24,947 | 6,909 | 96,833 |- | ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫೀಟ್ | 27,104 | 4,358 | 41,389 | 12,899 | 85,750 |- | ಚೆರೋಕೀ | 281,069 | 18,793 | 390,902 | 38,769 | 729,533 |- | ಚೆಯೆನ್ನೆ | 11,191 | 1,365 | 4,655 | 993 | 18,204 |- | ಚಿಕಸಾವ್ | 20,887 | 3,014 | 12,025 | 2,425 | 38,351 |- | ಚಿಪ್ಪೇವ | 105,907 | 2,730 | 38,635 | 2,397 | 149,669 |- | ಚೊಕ್ಟಾವ್ | 87,349 | 9,552 | 50,123 | 11,750 | 158,774 |- | ಕೊಲ್ವಿಲ್ಲೆ | 7,833 | 193 | 1,308 | 59 | 9,393 |- | ಕೊಮ್ಯಾಂಚ್ | 10,120 | 1,568 | 6,120 | 1,568 | 19,376 |- | ಕ್ರೀ | 2,488 | 724 | 3,577 | 945 | 7,734 |- | ಕ್ರೀಕ್ | 40,223 | 5,495 | 21,652 | 3,940 | 71,310 |- | ಕ್ರೊ | 9,117 | 574 | 2,812 | 891 | 13,394 |- | ಡೆಲಾವೇರ್ | 8,304 | 602 | 6,866 | 569 | 16,341 |- | ಹೌಮ | 6,798 | 79 | 1,794 | 42 | 8,713 |- | ಇರಾಕಿಯಾಸ್‌ | 45,212 | 2,318 | 29,763 | 3,529 | 80,822 |- | ಕಿಯೋವ | 8,559 | 1,130 | 2,119 | 434 | 12,242 |- | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ | 104,354 | 1,850 | 73,042 | 1,694 | 180,940 |- | ಲುಂಬೀ | 51,913 | 642 | 4,934 | 379 | 57,868 |- | ಮೆನೊಮಿನೀ | 7,883 | 258 | 1,551 | 148 | 9,840 |- | ನವಾಜೊ | 269,202 | 6,789 | 19,491 | 2,715 | 298,197 |- | ಒಸೇಗ್ | 7,658 | 1,354 | 5,491 | 1,394 | 15,897 |- | ಒಟ್ಟಾವಾ | 6,432 | 623 | 3,174 | 448 | 10,677 |- | ಪೈಯುಟೆ | 9,705 | 1,163 | 2,315 | 349 | 13,532 |- | ಪಿಮಾ | 8,519 | 999 | 1,741 | 234 | 11,493 |- | ಪೊಟಾವಟೋಮಿ | 15,817 | 592 | 8,602 | 584 | 25,595 |- | ಪ್ಯುಯೆಲ್ಬೊ | 59,533 | 3,527 | 9,943 | 1,082 | 74,085 |- | ಪುಗೆಟ್ ಸೌಂಡ್ ಸ್ಯಾಲಿಶ್ | 11,034 | 226 | 3,212 | 159 | 14,631 |- | ಸೆಮಿನೋಲ್ | 12,431 | 2,982 | 9,505 | 2,513 | 27,431 |- | ಶೊಶೋನ್ | 7,739 | 714 | 3,039 | 534 | 12,026 |- | ಸಿಯೋಕ್ಸ್ | 108,272 | 4,794 | 35,179 | 5,115 | 153,360 |- | ಟೊಹೋನೊ ಓಡ್ಹ್ಯಾಮ್ | 17,466 | 714 | 1,748 | 159 | 20,087 |- | ಉಟೆ | 7,309 | 715 | 1,944 | 417 | 10,385 |- | ಯಕಾಮ | 8,481 | 561 | 1,619 | 190 | 10,851 |- | ಯಾಕ್ಯು | 15,224 | 1,245 | 5,184 | 759 | 22,412 |- | ಯುಮ್ಯಾನ್ | 7,295 | 526 | 1,051 | 104 | 8,976 |- | ಇತರ ನಮೂದಿತ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು | 240,521 | 9,468 | 100,346 | 7,323 | 357,658 |- | ನಮೂದಿಸಿರದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ | 109,644 | 57 | 86,173 | 28 | 195,902 |- | ಅಲಾಸ್ಕಾ ಅತಬ್ಯಾಸ್ಕನ್ | 14,520 | 815 | 3,218 | 285 | 18,838 |- | ಅಲ್ಯುಟ್ | 11,941 | 832 | 3,850 | 355 | 16,978 |- | ಎಸ್ಕಿಮೊ | 45,919 | 1,418 | 6,919 | 505 | 54,761 |- | ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್-ಹೈಡ | 14,825 | 1,059 | 6,047 | 434 | 22,365 |- | ಇತರ ನಮೂದಿಸಿದ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು | 2,552 | 435 | 841 | 145 | 3,973 |- | ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲದ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ | 6,161 | 370 | 2,053 | 118 | 8,702 |- | ನಮೂದಿಸಿರದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು | 511,960 | (X) | 544,497 | (X) | 1,056,457 |- |} ==ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ== {{details|Genetic history of indigenous peoples of the Americas}} [[File:Neighbor-joining Tree-2, falsely promoting scientific racism by using Negroid, Mongoloid and Australoid.png|thumb|left|300px|A genetic tree of 18 world human groups by a neighbour-joining autosomal relationships.|alt=ಐದು ಬಣ್ಣದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ 18 ವಿವಿಧ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.]] ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವರ Y-ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ DNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ DNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್‍‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. "Y-DNA" ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಕೇವಲ ಪಿತೃವಂಶಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ "mtDNA" ಮಾತೃವಂಶಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಮರುಸಂಯೋಗಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಆದ್ದರಿಂದ Y-DNA ಮತ್ತು mtDNA ತಂದೆ ಯಾ ತಾಯಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶದ ಅಂತರಮಿಶ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೊಸಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="nomenclature">{{cite web|year=2002 |url=http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339 |title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|publisher== Genome Research|pages= Vol. '''12'''(2), 339–348 |doi=10.1101/gr.217602|accessdate=2010-01-19}}[http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg (ಡೀಟೈಲ್ಡ್ ಹೈಯರಾರ್ಕಿಕಲ್ ಚಾರ್ಟ್)]</ref> ಅಲಿಂಗ ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ "atDNA" ಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ mtDNA ಅಥವಾ Y-DNAಗಿಂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Griffiths" /> AtDNAಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಮಾನವನ ಜೀನೋಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಿಶ್ರಣದ ಭೂಖಂಡದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Griffiths">{{Cite book| last=Griffiths | first=Anthony J. F. | coauthors= | title=An Introduction to genetic analysis | year=1999 | publisher==W.H. Freeman | location=New York | isbn=071673771X | pages= | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=autosome&rid=iga.section.222|accessdate=2010-02-03}}</ref> ಆನುವಂಶಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಆನುವಂಶಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಮೊದಲನೆಯದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ-ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="SpencerWells2"/><ref name="Genebase">{{cite web |title=Learn about Y-DNA Haplogroup Q. Genebase Tutorials |first=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor |url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16 |format=Verbal tutorial possible |publisher==Genebase Systems |year=2008 |accessdate=2009-11-21 |archive-date=2010-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100622001311/http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal|author=Orgel L |title=Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world | url=http://www.d.umn.edu/~pschoff/documents/OrgelRNAWorld.pdf |journal=Crit Rev Biochem Mol Biol |volume=39 |issue=2 |pages=99–123 |pmid=15217990 | doi = 10.1080/10409230490460765|format=PDF |year=2004|accessdate=2010-01-19}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ-ಜನರೊಂದಿಗಿನ ಘಟನೆಯು ಅನೇಕ ಜೀನ್ ವಂಶ ಪರಂಪರೆ, ಜೈಗೊಸಿಟಿ(ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜೀನ್‌ಗಳ ಸಾಮ್ಯತೆ) ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಟೈಪ್‌ಗಳ ಕಂಡುಬರುವಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="Genebase" /> ನವ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾನವರ ನೆಲೆಯು ಬೆರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ 15,000ದಿಂದ 20,000-ವರ್ಷದ ಬಿಡುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆರಿಂಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="SpencerWells2" /><ref name="First">{{Cite document | title = First Americans Endured 20,000-Year Layover&nbsp;— Jennifer Viegas, Discovery News | url =http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american.html | accessdate = 2009-11-18 | publisher= = [[Discovery Channel]] | postscript = <!--None-->}} [http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american-02.html ಪೇಜ್ 2]</ref><ref name="first2">{{cite web|title=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|first=Ker |last=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|publisher==National Geographic Society|year=2008|accessdate=2010-01-23}}</ref> ಮೈಕ್ರೋ-ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್(ಸರಳ ಅನುಕ್ರಮ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು) ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ Y ವಂಶ-ಪರಂಪರೆಯ ಹಂಚಿಕೆಗಳು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ ಜನರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="subclades">{{cite web|title=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|publisher== Genebase Systems|year=2009|accessdate=2009-11-22|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510204204/http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc%3D.jpg?download=1|url-status=dead}}</ref> ನಾ-ಡೆನೆ, ಇನ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಲಸ್ಕನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್ Q (Y-DNA) ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಅನೇಕ mtDNA ಮತ್ತು atDNA ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="NaDene">{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.95.23.13994 |author=Ruhlen M |title=The origin of the Na-Dene |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95 |issue=23 |pages=13994–6 |year=1998 |month=November |pmid=9811914 |pmc=25007 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9811914}}</ref><ref name="Zhivotovsky">{{Cite journal|author=Zegura SL, Karafet TM, Zhivotovsky LA, Hammer MF |title=High-resolution SNPs and microsatellite haplotypes point to a single, recent entry of Native American Y chromosomes into the Americas |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=21 |issue=1 |pages=164–75 |year=2004 |month=January |pmid=14595095 |doi=10.1093/molbev/msh009}}</ref><ref name="inuit">{{cite web|title=mtDNA Variation among Greenland Eskimos. The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1 |first=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|work=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|year=2000|doi=10.1086/303038|accessdate=2009-11-22}}</ref> ಇದು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]ನ ತೀರಾ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ನಂತರ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಶೋಧಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=The peopling of the New World&nbsp;— Perspectives from Molecular Anthropology|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932?journalCode=anthro|work=Department of Anthropology, University of Pennsylvania |publisher== Annual Review of Anthropology|year=2004|pages Vol. 33, 551-583|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932|accessdate=2010-02-03}}</ref><ref name="Nadene1">{{cite web|title=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/130/1/153|first=A. Torroni, T. G. Schurr, C. C. Yang, EJE. Szathmary, R. C. Williams, M. S. Schanfield, G. A. Troup, W. C. Knowler, D. N. Lawrence, K. M. Weiss and D. C. Wallace|work=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|publisher==Genetics Society of America. Vol 130, 153-162|accessdate=2009-11-28}}</ref> {{Clear}} ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Col-begin}} {{Col-3}} *ಕೆನಡಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು *ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ಫಂಡ್ *ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು *ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಂಪನಿ/ಉತ್ಪನ್ನದ ಹೆಸರು *ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಮೆಡಲ್ *ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಲೇಮುಗಳ ಆಯೋಗ *ಇಂಡಿಯನ್‌ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು *ಇಂಡಿಯನ್ ಓಲ್ಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ *ಇಂಡಿಯನ್ ಮರುಸಂಘಟನೆ ಕಾಯ್ದೆ *ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು *ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ *ಅಂತರ-ಬುಡಕಟ್ಟು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ (ITEC) *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲುಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ *ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಲೇಖಕರ ಪಟ್ಟಿ *ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆಧುನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು *ದಿಬ್ಬ ಕಟ್ಟುವ(ಜನರು) {{Col-3}} *ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಲೆ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚರ್ಚ್ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೂಜಾಟದ ಕೇಂದ್ರಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಭಾಷೆಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಯ ವಿವಾದ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರಾಣಕಥೆ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹೆಸರಿನ ವಿವಾದ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುಂಬಾರಿಕೆ *ನೆಬ್ರಾಸ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಮರ II *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸ *ಟುಲ್ಸಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ *ವಸತಿ ಶಾಲೆ * ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಪಡೆದ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡದ ಹೆಸರುಗಳು/ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳು * ರಾಜ್ಯ ಅಂಗೀಕೃತ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು * ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು {{smaller|(includes Native American treaties)}} * ಟು-ಸ್ಪಿರಿಟ್(ದ್ವಿ ಮನೋಧರ್ಮ) * ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ಜನರು * ಅಂಗೀಕಾರವಾಗದ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು {{Col-3}} {{Portal box|Indigenous peoples of North America|United States}} {{Col-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} <div style="font-size:90%"> * ಆಡಮ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್ ವ್ಯಾಲ್ಲೇಸ್. ''ಎಜುಕೇಶನ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ 1875–1928'', [http://www.kansaspress.ku.edu/ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ಸಾಸ್], 1975. ISBN 0-7006-0735-8 (hbk); ISBN 0-7006-0838-9 (pbk). * ಬೈರ್ಹಾರ್ಸ್ಟ್, ಜಾನ್. ''ಎ ಕ್ರೈ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಅರ್ತ್: ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್''. ISBN 0-941270-53-X. * ಡೆಲೋರಿಯಾ, ವಿನೆ. 1969. ''ಕಸ್ಟರ್ ಡೈಡ್ ಫಾರ್ ಯುವರ್ ಸಿನ್ಸ್: ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ.'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲ್ಲನ್. *ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಫೆಡರಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ (e-CFR), ಟೈಟಲ್ 50: ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಪಾರ್ಟ್ 22-ಈಗಲ್ ಪರ್ಮಿಟ್ಸ್ {{cite web |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl |title=Electronic Code of Federal Regulations: |publisher==Ecfr.gpoaccess.gov |date=2007-02-27 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2007-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610034613/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=%2Fecfrbrowse%2FTitle50%2F50cfr22_main_02.tpl |url-status=dead }} *ಹರ್ಸ್ಚ್‌ಫೆಲ್ಡರ್, ಅರ್ಲೆನೆ ಬಿ.; ಬೈಲರ್, ಮೇರಿ ಜಿ.; & ಡೋರಿಸ್, ಮೈಕೆಲ್. ''ಗೈಡ್ ಟು ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್''. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (1983). ISBN 0-8389-0353-3. *ಜಾನ್ಸ್ಟನ್, ಎರಿಕ್ ಎಫ್. ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌'', ಅಟ್ಲಾಂಟ, GA: ಟ್ರೇಡ್‌ವಿಂಡ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ (2003). *ಜಾನ್ಸ್ಟನ್, ಎರಿಕ್. ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ, PA: ಇ. ಸಿ. ಬಿಡಲ್, ಇತ್ಯಾದಿ. 1836–44. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಲೈಬ್ರರಿ. *ಜಾನ್ಸ್, ಪೀಟರ್ ಎನ್. ''ರೆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಏನ್ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಫಿಲಿಯೇಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವೆಸ್ಟ್''. ಬೌಲ್ಡರ್, CO: ಬಯೂ ಪ್ರೆಸ್ (2005). ISBN 0-9721349-2-1. * {{cite book | last1=Kroeber |first1= Alfred L. |title= Cultural and Natural Areas of Native North America |publisher== University of California Publications in American Archaeology and Ethnology | year=1939 | url=https://books.google.com/books?id=_M70pNlgDf0C }} *ನಿಕೋಲ್ಸ್, ರೋಜರ್ ಎಲ್. ''ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕೆನಡಾ, ಎ ಕಂಪೇರೆಟಿವ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್ (1998). ISBN 0-8032-8377-6. *{{cite book | last1=Pohl | first1=Frances K. | url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm | title=Framing America: A Social History of American Art | location=New York | publisher==Thames & Hudson | year=2002 | pages=54–56, 105–106 & 110–111 | isbn=0500237921 | access-date=2011-02-25 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808010902/http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm | url-status=dead }} *{{cite journal | last1 = Shanley | first1 = Kathryn Winona | year = 2004 | title = The Paradox of Native American Indian Intellectualism and Literature | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5008600865 | journal = Melus | volume = 29 | issue = }} *{{cite journal | last1 = Shanley | first1 = Kathryn Winona | url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=76961328 |title=The Indians America Loves to Love and Read: American Indian Identity and Cultural Appropriation | journal=American Indian Quarterly |volume= 21 |issue= 4 |month=Autumn |year= 1997 |pages=675–702 | doi=10.2307/1185719 }} *ಕ್ರೆಚ್, ಶೆಪಾರ್ಡ್. ''ದಿ ಇಕಲಾಜಿಕಲ್ ಇಂಡಿಯನ್‌: ಮಿತ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: W.W. ನಾರ್ಟನ್, 1999. 352 ಪುಟ.&nbsp;ISBN 0-393-04755-5 *{{cite book | last1=Shohat |first1= Ella |last2= Stam |first2= Robert | title= Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media |location= New York |publisher== Routledge |year= 1994 | isbn=0415063248 }} * ಸ್ಲೆಟ್ಚರ್, ಮೈಕೆಲ್, "ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್", ವಿಲ್ ಕಾಫ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್ ಸಂಪಾದಕರು, ''ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕಾಸ್: ಕಲ್ಚರ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2005, 2 ಸಂಪುಟಗಳು. * {{cite book | last1=Snipp |first1= C.M. |title=American Indians: The first of this land | location = New York |publisher== Russell Sage Foundation |year= 1989 | url=https://books.google.com/books?id=E0CsvVoVA90C | isbn=0871548224 }} * ಸ್ಟರ್ಟೆವಂಟ್, ವಿಲಿಯಂ ಸಿ. (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್'' (ಸಂಪುಟ 1–20). ವಾಷ್ಟಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.: ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್. (ಸಂಪುಟಗಳು 1–3, 16, 18–20 ಇದುವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ), (1978–ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ). * ಟಿಲ್ಲರ್, ವೆರೋನಿಕಾ ಇ. (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಡಿಸ್ಕವರ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಸರ್ವೇಶನ್ಸ್ USA: ಎ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ವೆಲ್ಕಮ್ ಗೈಡ್''. ಫೋರ್‌ವರ್ಡ್ ಬೈ ಬೆನ್ ನೈಟ್‌ಹಾರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್. ಡೆನ್ವರ್, CO: ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, 1992. ISBN 0-9632580-0-1. </div> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Native Americans}} * [http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319165658/http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ |date=2011-03-19 }} - ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌ನ [http://www.archives.gov/research/arc/ ಆರ್ಕೈವಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810205039/http://www.archives.gov/research/arc/ |date=2013-08-10 }}‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ * [http://www.LostWorlds.org ಪ್ರಿಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ @ LostWorlds.org] * [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html ಬೊನೆವಿಲ್ಲೆ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ 19th ಸೆಂಚುರಿ ಫೋಟೊಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್] - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾ ಲೈಬ್ರರಿಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಪೇಜ್ * [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060315035215/http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm |date=2006-03-15 }} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟ್ರೀಟೀಸ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್] - ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಗೌ‌ಪಬ್ಸ್'' * [http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Native%20American%20History ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ] - ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೆಮರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ. *{{dmoz|Society/Ethnicity/The_Americas/Indigenous/Native_Americans}} * [http://www.firstnationsseeker.ca ಫರ್ಸ್ಟ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಸೀಕರ್] ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿ. {{-}} {{Template group|list = {{Demographics of the United States}} {{Race in the 2000 U.S. Census}} {{Indigenous peoples of the Americas}} {{Native American rights}} {{Cultural areas of indigenous North Americans}} {{Indigenous peoples by continent}} }} {{Commonscat|Indigenous peoples of North America}} {{DEFAULTSORT:Native Americans In The United States}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಷಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ – ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಬಂಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] [[ca:Amerindi nord-americà]] [[de:Indianer Nordamerikas]] [[en:Native Americans in the United States]] [[eo:Usonaj indianoj]] [[es:Pueblos nativos de los Estados Unidos]] [[fa:سرخپوستان ایالات متحده آمریکا]] [[fr:Amérindiens aux États-Unis]] [[it:Nativi americani degli Stati Uniti]] [[ja:インディアン]] [[ko:미국내 아메리카 원주민]] [[pl:Tubylczy Amerykanie]] [[pt:Povos nativos dos Estados Unidos da América]] [[ru:Коренные народы США]] [[simple:Native Americans in the United States]] [[sv:USA:s ursprungsbefolkning]] [[ta:ஐக்கிய அமெரிக்காவிலுள்ள தொல்குடி அமெரிக்கர்]] [[th:กลุ่มชนพื้นเมืองอเมริกันในสหรัฐอเมริกา]] [[tr:Kızılderili]] [[zh:印第安人]] 5cemxh4aas4a7vsilogwgpfpbtqhu6r 0 57612 1371889 1338064 2026-04-23T04:33:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371889 wikitext text/x-wiki 'ಸ್ಟೀಲ್' ಎಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲ]]ದ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ತೂಕದಲ್ಲಿ 2.1% ಇದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಲೋಹ]]. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.30 ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ರೇಡ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುವ 'ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ'ಗಳು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. [[File:Bas_fourneau.png|thumb|ಬ್ಲೂಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆ]] [[File:Steel pd̠kn.jpg|thumb|ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಳೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂಗಾಲ-ಉಕ್ಕು ಕಳೆ ಚಿತ್ರ.]] ==ನಿರೂಪಣೆ== *[[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಇದು ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಮೇರೆಯ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬಡಿಯತಕ್ಕದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದರ ಜತೆಗೆ ಇದು ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದೂ, ಆರಂಭದ ಸಾಗಬಡಿಯತಕ್ಕ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ಯಬಹುದು. ಅಥವಾ ಒಮ್ಮೆಗೆ ತಣ್ಣಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಗಡಸಾಗುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವಿದು. ಇಲ್ಲವೇ, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಗಡಸಾಗುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎರಡೂ ಇರುವುದು. ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ತೂಕದಲ್ಲಿ 2.1% ಇದೆ. *ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದ್ದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅದನ್ನು '[[ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣ|ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣ(ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಐರನ್)]]' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಮ್ಮಿ ಇದ್ದರೆ, [[ಲೋಹ]]ವು ಮೃದು ಮತ್ತು ದುರ್ಭಲವಾಗುವುದು. [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಸ್ಲಾಗ್ನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು 'ಹದಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣ(ರಾಟ್ ಐರನ್)' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. *ಉಕ್ಕಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], ನಿಕ್ಕ್ಲ್, [[ಕ್ರೋಮಿಯಮ್]], ಮಾಲಿಬ್ಡೆನಮ್, ಬೋರಿಯಂ, ಟಿಟಾನಿಯಂ, ವ್ಯನಡಿಯಂ ಮತ್ತು ನಿಯೋಬಿಯಂ ಮುಂತಾದ ಇತರೆ [[ಲೋಹ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಗಂಧಕ]], [[ರಂಜಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] ಮುಂತಾದ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ [[ಮಿಶ್ರ ಲೋಹ|ಮಿಶ್ರಲೋಹ(ಅಲಾಯ್)]]ವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಚರಿತ್ರೆ== *ಉಕ್ಕು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಅದುರನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 4000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಾಟೋಲಿಯ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತುವಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಕವಚದ ಚೂರು ಹಿಂದಿನ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕುರುಹು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದಾದನಂತರ, ಪೂರ್ವ ಆಪ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ಕು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 400 ಕ್ಕೆ ಕೊಂಡಯ್ಯುವುದು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಯುಧಗಳಾದ ಪಲ್ಕಾಟಗಳನ್ನು ಲಬೇರಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಿಯದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ನೋರಿಕ್ ಉಕ್ಕನ್ನು ರೋಮನ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 650 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾರ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *ವೇರಿಂಗ್ ರಾಜ್ಯದ [[ಚೈನಾ]]ದವರಲ್ಲಿ(ಕ್ರಿ.ಪೂ. 403-221) ಆರಿಸುವಂತಹ ಗಡಸು(ಕ್ವೆಂಚ್ ಹಾರ್ಡ್ನಂಡ್) ಉಕ್ಕು ಇತ್ತು. ಚೈನಾದ ಹ್ಯಾನ್ ವಂಶದ(ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202-ಕ್ರಿ.ಶ.220)ವರು ಹದಮಾಡಿದ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಜತೆ ಎರಕದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಇಂಗಾಲಯುಕ್ತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 2000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಆಪ್ರಿಕಾದ ಹಯಾ ದವರು 1802 ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲಯುಕ್ತ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಭಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. [[ಭಾರತ]] ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಇಂಗಾಲ]]ಯುಕ್ತ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಯು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಮನಲವೇವ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದು. *ಕ್ರಿ.ಶ. ಐದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೈನಾ]]ದವರು 'ವುಟ್ಜ್' ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಉಕ್ಕನ್ನು ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ(ಪೋರ್ಜ್) ಮಾಡುವ ವಿಧಾನದ ಜತೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಶ್ರಿಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲು ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪೂರ್ವ ಭಟ್ಟಿಗಳನ್ನು [[ಇಂಗಾಲ]]ಯುಕ್ತ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 'ವುಟ್ಜ್' ಉಕ್ಕನ್ನು 'ಡಮಸ್ಕಸ್' ಉಕ್ಕು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ವಸ್ತು ಎಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ಹರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. *ಇದನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇತರೆ ಲೇಶಧಾತುಗಳ ಜತೆಗಳ ಸೇರಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಒಂದು [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಇಂಗಾಲದ [[ಇಂಗಾಲದ ನ್ಯಾನೊಟ್ಯೂಬ್‌‌|ನ್ಯಾನೋ ಟ್ಯೂಬ್ಗ]]ಳು ಅವುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ, ಅವುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ದಂತ ಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆಕಾಲದ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದಂತೆ ತೋರುವುದೇ ವಿನಾ ಬೇಕೆಂದು ರಚಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಮರ ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವಿರು ಮಣ್ಣನ್ನು ಕಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಹಳಿಯರು, ಪ್ರತಿ ಎರೆಡು ಟನ್ನ್ ಅದುರಿಗೆ ಒಂದು ಟನ್ನ್ ಉಕ್ಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತಿದ್ದರು. ಈ ತರಹದ ಒಂದು ಭಟ್ಟಿಯು ಶ್ರಿಲಂಕಾದ ಸಮನಲವೇವ ದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿಬಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಚೀನರಂತೆ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೆರ್ವ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂಸೆ ಉಕ್ಕನ್ನು(ಕ್ರುಸಿಬಲ್ ಸ್ಟೀಲ್), ಶುದ್ಧ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ ಮತ್ತು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್ [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ, 'ಬೆರ್ಗಾನೆಸ್ಕ್ಯು' ಎಂಬ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೀಳಾಗೀರುವ ಮತ್ತು ಸಜಾತೀಯವಲ್ಲದ ಉಕ್ಕನ್ನು ಹಾಗು ಆಧುನಿಕ 'ಬಿಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ' ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಬಾವಿ ಯಾದಂತೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ(ಪೋರ್ಜಿಂಗ್) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪಾಲುಪಾಲಾದ ಡಿಕಾರ್ಬೊರೈಜೇಶನ್ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುಕ್ತ ಬೆಂಕಿಯ(ಕೋಲ್ಡ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್)ಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಇದೆ. ==ತಯಾರಿಕೆ== [[File:LightningVolt Iron Ore Pellets.jpg|thumb|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರಿನ ಚೂರುಗಳಿಂದ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆ]] ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕಶ್ಮಲವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು. [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬೇಕಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಿಶ್ರಲೊಹ್ಯ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ==ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ== *ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿ]]ನಿಂದ ಪುಟವಿಟ್ಟು [[ಲೋಹ]]ವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಸುವಾಗ, [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಪುನಃ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ, ಇತರೆ [[ಧಾತು]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸ ಬಹುದು. ಈ ದ್ರವವನ್ನು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉದ್ದವಾದ ಹಲಿಗೆಯಂತೆ ಎರಕಹೊಯ್ಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ಎರಕಹೊಯ್ಯಬಹುದು. *ಅಂದಾಜು, 96% ಉಕ್ಕುನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎರಕಹೊಯ್ಯಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕೇವಲ 4% ಮಾತ್ರ ಗಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದು. ನಂತರ ಉಕ್ಕಿನ ಗಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನೆನೆಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿ ಬಿಸಿತಿರುಗಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಬ್ಲೂಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊರಡುಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದು. ಹಲಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿನ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ತಗಡುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವರು. ಕೊರಡುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿನ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ತಂತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವರು. *ಬ್ಲೂಮ್ಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣಗಿನ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಲೆಗಳು ಮತ್ತು '''Ι'''- ಆಕಾರದ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಗಳು ಮುಂತಾದ ರಾಚನಿಕ ಉಕ್ಕಾ(ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರಲ್ ಸ್ಟೀಲ್)ಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವರು. ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಜೋಡಣೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು. [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]] ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಒಳಗಡೆ ಬರುವುದು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಉಕ್ಕು ಹೊರಗಡೆ ಬರುವುದು. ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಡೆ ಬರುವ ಉಕ್ಕನ್ನು ದೃಢತೆಗೋಸ್ಕರ ಶಾಖೋಪಚಾರ(ಹೀಟ್-ಟ್ರೀಟ್) ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ==ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆ== ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 17ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರ]]ನ್ನು [[ಊದುಕುಲುಮೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪುಟವಿಟ್ಟು [[ಲೋಹ]]ವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಮೂಲತಃ, ಇದ್ದಿಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ, ಉಳಿತಾಯವು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಕ್ ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಹದಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಸಂಸ್ಕರಣೆ=== *ಈ ತರಹದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪೈನರಿ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಹದಮಾಡಿದ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿ ನಂತರ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಮೆಂಟೇಶನ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ,ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು 1574 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಗ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು 1601ರಿಂದ ನ್ಯುರೆಂಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ತರಹದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕೇಸ್ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್ ಯದ್ಧ ಕವಚಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ 1589 ರಲ್ಲಿ ನಾಪ್ಲೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಸುಮಾರು 1614ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತಲ್ಲದೆ, 1610ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಬ್ರೂಕ್ದೇಲ್ನ ಸರ್ ಬಾಸಿಲ್ ಬ್ರೂಕ್ ರಿಂದ ಆ ತರಹದ ಉಕ್ಕುನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುವು ಹದಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಾಕೆಗಳು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶದ ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ಗ್ರೌಂಡ್ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದಿಂದ ಬರುವ ಉಕ್ಕು ಉತ್ತಮವಾದೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದಿತು. ಮೂಸೆ ಉಕ್ಕು ಎನ್ನುವ ಉಕ್ಕನ್ನು ಒಂದೇ ತರಹದ ಉಕ್ಕಿನ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆಯಲು ಕುಲುಮೆಗಾರಿಕೆಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸುವರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕುಲುಮೆಗಳು ಉಕ್ಕನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಮೂಸೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು 1740ರಲ್ಲಿಯ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಂಟ್ಸಮನ್ ನ ಕಂಡುಹಿಂಡುಯುವಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನಂತೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಉಕ್ಕು ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಗಳಾನ್ನಾಗಿ ಎರಕಹೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ===ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಸಂಸ್ಕರಣೆ=== *ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯು 1855ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ನ ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುವು ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿದ್ದಿತು. ಆತನ ಪದ್ಧತಿಯು ಆತನಿಗೆ ಉಕ್ಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾದ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ, ಮೊದಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಹದಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣ(ರಾಟ್ ಐರನ್)ದ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮೆದು ಉಕ್ಕು (ಮೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀಲ್) ನ ಉಪಯೋಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. *ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯಾದ ಗಿಲ್ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಬೆಸಿಮರ್ ಪರಿವರ್ತಕ|ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಪರಿವರ್ತಕ]]ವನ್ನು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಸ್ತರಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದಿತು. ಮತ್ತೊಂದು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯು ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸೀಮನ್ಸ್-ಮಾರ್ಟಿನ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ. ಅದರಲ್ಲಿ, [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಸಲಾಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಗುಜರಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದ ಜತೆಗೆ ಕರಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *1950ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿಂನ್ಜ್- ಡೊನಾವಿಟ್ಜ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಾದ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಯುಕ್ತ ಆಮ್ಲಜನಕ ಉಕ್ಕಿ(ಬೆಸಿಕ್ ಅಕ್ಸಿಜನ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮೇಕಿಂಗ್)ನ ತಯಾರಿಕೆಯು ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಹಳತಾಗಿ ಸಿದವು. ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಯುಕ್ತ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಉಕ್ಕಿ(ಬೆಸಿಕ್ ಅಕ್ಸಿಜನ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮೇಕಿಂಗ್)ನ ತಯಾರಿಕೆಯು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಪದ್ದತಿಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಟವೆನಿಸಲು ಕಾರಣ ಕುಲುಮೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ಹಿಂದೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸು ವ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. *ಈಗ, ವಿದ್ಯುತ್ ಖಂಡ ಕುಲುಮೆಗಳು(ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಆರ್ಕ್ ಪರ್ನಾಸಸ್) ಹೊಸ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಗುಜರಿ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಮರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ವ್ಯಯವಾಗುವುದರಿಂದ(ಒಂದು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಗೆ ಸುಮಾರು 440 kWh), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಸಿಗುವುದೋ ಅಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯು. ===ಉಕ್ಕಿನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತತೆ== *ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಎಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ. ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಹದಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದು ಬಳಕೆಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ. ಉಕ್ಕು ಎಂದರೆ, ಅದು ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣವೂ ಅಲ್ಲ. ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣವೂ ಅಲ್ಲ. ಇವುಗಳೆರಡರ ನಡುವಣ ಸ್ಥಿತಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಅಂಶ ಶೇ 0.02ರಿಂದ 0.08ರಷ್ಟು ಇದ್ದರೆ, ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಶೇ 3ರಿಂದ 4.5ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ 0.2ರಿಂದ ಶೇ 1.5ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಬಾಗುವ ಗುಣ ಇದ್ದರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಬೀಡುಕಬ್ಬಿಣ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಉಕ್ಕು ಹಾಗಲ್ಲ. ಗಟ್ಟಿಯೂ ಇದೆ, ಬಾಗುವ ಗುಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. === ಪ್ರಾಚೀನತೆ=== *ಪುರಾತನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರಿಚಯ ಯಾವಾಗ ಆಯಿತೋ ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ಪರಿಚಯವೂ ಇತ್ತು. ಮಣ್ಣಿನ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಉಕ್ಕಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ 1800ರಲ್ಲಿ ಜನರು ಬಳಸಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅನಾಟೋಲಿಯಾದ ಪುರಾತತ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ರೋಮನ್‌ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. *ಉಕ್ಕಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು ದೊಡ್ಡದು. ಕ್ರಿ.ಪೂ ಆರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮಿಳುನಾಡು, ತೆಲಂಗಾಣ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳಗಳ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಉಕ್ಕು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಉಕ್ಕನ್ನು ಗ್ರೀಸ್‌, ರೋಮ್‌, ಚೀನಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರುವ ಕರಗಿಸಿ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸುವ ಸುಧಾರಿತ ವಿಧಾನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಚೀನಾದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಹನ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ 202- ಕ್ರಿ.ಶ 220) ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಬೀಡುಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿರುವ ಸದೃಢ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಯಾದ ಜನರು 2000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು 1,802 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಇಂಗಾಲದ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. *ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಾಳಿಯ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುಲುಮೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. *9 ಮತ್ತು 10ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಶುದ್ಧ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ಆದರೆ, 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಊದುಕುಲುಮೆ (ಬಿಸಿಗಾಳಿ ಹಾಯಿಸುವುದು) ಮೂಲಕ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ=== *ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಸುಲಭದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, 1800ರಲ್ಲಿ ರೈಲು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಕ್ಕಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗಟ್ಟಿ ಇರದಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಳಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. *1855ರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ ಲೋಹತಜ್ಞ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಸೆಮರ್‌ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ‘ಬೆಸೆಮರ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸ್‌’ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಇದೆ. ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಎಂಬುವವರು ಸುಧಾರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. 1865ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ಮೂಲದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಕಾರ್ಲ್‌ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್ ಸೀಮನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪೀರೆ ಎಮಿಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತೆರೆದ ಬೆಂಕಿ ಕುಲುಮೆಯ ಮೂಲಕ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *1948ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಡ್ಯೂರರ್‌ ಎಂಬುವವರು ಆಮ್ಲಜನಕ ಬಳಸಿ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಚಾಲಿತ ಕುಲುಮೆಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆ. ಭಾರತದಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಉಕ್ಕಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 130 ಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Thu, 10/01/2015 www.prajavani.net/article/ಉಕ್ಕಿನ-ವೃತ್ತಾಂತ</ref> == ಜಾಗತಿಕ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ== ವಿಶ್ವ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ (ಡಬ್ಲ್ಯುಎಸ್‌ಎ)ವು, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ಉಕ್ಕಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. *(2014 ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಕಳೆದ 5 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತವು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಕಾಯ್ದು ಕೊಂಡಂತಾ ಗಿದೆ ಎಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಪರಿಣಿತರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ ಶೇ 1.8ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದ್ದು, 612.7 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲ್ಕು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ವಿಶ್ವ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ (ಡಬ್ಲ್ಯುಎಸ್‌ಎ) ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದೆ. *ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಜನವರಿ–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 624.1 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ (ಡಬ್ಲ್ಯುಎಸ್‌ಎ) ಹೇಳಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಾಗತಿಕ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಚೀನಾ ಹೊಂದಿದೆ. ===2014 ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದನೆ<ref>೨೦೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದನೆ:http://www.worldsteel.org/media-centre/press-releases/2014/March-2014-crude-steel-production-.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426113129/http://www.worldsteel.org/media-centre/press-releases/2014/March-2014-crude-steel-production-.html |date=2014-04-26 }}</ref>=== 2014 ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ]] ೭೨.೫ ಲಕ್ಷ ಟನ್(72.5 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ) ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೩ರರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಶೇ. ೩.೯೦ ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಉಕ್ಕುಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತು ದೇಶಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೀಗಿವೆ. *ಚೀನಾ --೭೦,೨೫೦ ಸಾವಿರ ಟನ್ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ; *ಜಪಾನ್—೯,೭೨೯ " *ಅಮೇರಿಕಾ --೭,೪೦೫ " *ಭಾರತ—೭,೨೫೦ " *ದ,ಕೊರಿಯಾ --೬,೧೨೭ " *ರಷ್ಯಾ--೬,೦೨೮ " *ಜರ್ಮನಿ --೪,೦೪೫ " *ಬ್ರೆಜಿಲ್—೨,೮೯೦ " *ಟರ್ಕಿ -- ೨,೮೪೫ " *ಉಕ್ರೇನ್—೨,೬೫೦ " [[File:VCA steel R.jpg|thumb|೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ]] ===೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆ=== ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ೬೫ ದೇಶಗಳು ತಯಾರಾದ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕಿನ ಪ್ರಮಾಣ 1,582,493 ಸಾವಿರ ಟನ್ನುಗಳು.<ref>'೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಕಚ್ಛಾ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆ'(ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಸೋಸಿಏಶನ್)-http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/steel-stats/2013/Crude-steel-excel/document/Crude%20steel%20December%202013.xls</ref> ==ಸಮಕಾಲೀನ ಉಕ್ಕು== *ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]] ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಂಗಾಲಯುಕ್ತ ಉಕ್ಕು(ಕಾರ್ಬನ್ ಸ್ಟೀಲ್) [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯುಲ್ಲಿ 90% ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಡತೆಯುಳ್ಳ, ಕಮ್ಮಿ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳು(ಹೈ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್ ಲೊ ಅಲಾಯ್ ಸ್ಟೀಲ್) ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಟ್ಟಿತನ ಕೊಡಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ [[ಧಾತು]]ಗಳನ್ನು(ತೂಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2%ಗಿಂತ ಕಮ್ಮಿ), ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ 1.5% ಮಾಂಗನೀಸ್ ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಮ್ಮಿ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]] ಉಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ(ಲೋ ಅಲಾಯ್ ಸ್ಟೀಲ್) ದಪ್ಪದ ಭಾಗಗಳ ಗಟ್ಟಿತನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮಾಲಿಬ್ಡೆನಮ್, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್, [[ಕ್ರೋಮಿಯಮ್]] ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕ್ಲ್ ತೂಕದಲ್ಲಿ 10% ನಂತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವರು. *ಸ್ಟೈನ್ಲೆಸ್ ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ತುಕ್ಕು|ತುಕ್ಕ]]ನ್ನು ತಡೆಯಲು 11% [[ಕ್ರೋಮಿಯಮ್]] ಜತೆಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಕ್ಕ್ಲ್ ನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು. 'ಪೆರ್ರಿಟಿಕ್' ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಸ್ಟೈನ್ಲೆಸ್ ಉಕ್ಕುಗಳು [[ಅಯಸ್ಕಾಂತ]] ಗುಣವನ್ನು ಹೋಂದಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು, 'ಅಸ್ಟೆನಿಕ್' ಮುಂತಾದವು ಅಯಸ್ಕಾಂತ ಗುಣರಹಿತ ವಾಗಿವೆ. [[ತುಕ್ಕು]] ನಿರೋಧಕ ಉಕ್ಕನ್ನು CRES ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕುಗಳಾದ ಟೂಲ್ ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟಂಗ್ಸ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಮತ್ತಿತರ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಯೂಶನ್ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಾಡಲು ಸೇರಿಸುವರು. ಇದು ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಶನ್ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಬಿಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಮಿಶ್ರಲೊಹದ ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು. *ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಗಳು, ಬೈರಿಗೆಗಳು, ಮುಂತಾದ ಹರಿತವಾದ ಮತ್ತು ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಲುಗಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರೆ ವಿಶೇಷ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳಾದ, ಕೋರ್-ಟೆನ್ ಎಂಬ ವೆದರಿಂಗ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಹವಾ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ತುಕ್ಕಿನಂತೆ ಮೆಲ್ಮೈ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲವುಗಳು, ಶಾಖೋಪಚಾರದ ನಂತರ, 'ಡ್ಯುಯೆಲ್ ಪೇಸ್' ಮುಂತಾದ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ರಚನೆಯುಳ್ಳ 'ಪೆರೆಟಿಕ್' ಮತ್ತು 'ಮಾರ್ಟೆನ್ಸ್ಟಿಕ್' ಎರಡನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿತನದ ಉಕ್ಕುಗಳಿವೆ. * ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಮಿನ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ಇಲ್ಲದಿರುವ ಲೋ ಅಲಾಯ್ 'ಪೆರ್ರಿಟಿಕ್ ಸ್ಟೀಲ್'ನಲ್ಲಿ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳನ್ನು ಬೆರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಶಾಖೋಪಚಾರವು 'ಟ್ರಾನ್ಸಪರಮೇಶನ್ ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ ಸ್ಟೀಲ್(TRIP)'ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಟ್ರೈನ್ನ್ನು ಒಳಪಡಿಸುವುದರಿಂದ [[ಶಾಖ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸದೆಯೇ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ಕಳೆ ಬದಲಾಗುವಿಕೆ(ಪೇಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್) ಹೊಂದಿ 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' ಆಗುವುದು. ಮ್ಯಾರೇಜಿಂಗ್ ಸ್ಟೀಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಕ್ಕೆ ನಿಕ್ಕ್ಲ್ ಮುಂತಾದ ಇತರೆ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು(ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ತೂಕದಲ್ಲಿ 0.1% ಇರುವಿಕೆಯಂತಿಲ್ಲ), ಇದು ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ, ಆದರೂ ಹದಮಾಡಿದ ಉಕ್ಕು(ಮೆಲಿಯಬಲ್ ಸ್ಟೀಲ್)ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು. *ಒಂದು ತರಹದ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಸ್ಟ್ರೈನ್ನ್ನು [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ದ ಮೇಲೆ ವರ್ಕ್ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್ನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸಲು ಟ್ವಿನ್ನಿಂಗ್ ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ ಸ್ಟೀಲ್(TWIP) ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಗ್ಲಿನ್ ಸ್ಟೀಲ್ನ ಬಂಕರ್ ಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಬಾಂಬುಗಳ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆಂದು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಕಮ್ಮಿ ಖರ್ಚಿನ ಉಕ್ಕುನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬೆರೆಕಿ ಮಾಡಲು ಸುಮಾರು ಡಜನ್ [[ಧಾತು]]ಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವರು. ಹ್ಯಾಡ್ಪೀಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀಲ್ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 12-14% ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಇರುವುದು. ಇದನ್ನು ತಿಕ್ಕಿ ಸ್ಟ್ರೈನ್ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್ ಮಾಡಿದಾಗ ನಂಬಿಕೆಗೂ ಮೀರಿದ ಗಟ್ಟಿ ಪದರು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಸವಕಳಿ ನಿರೋಧವಾಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ಟ್ಯಾಂಕಿನ ನಿರಂತರ ದಾರಿಗಳು, ಬುಲ್ಡೋಜರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕತ್ತರಿಸುವ ಬ್ಲೇಡ್ಗಳು, ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ರಕ್ಷಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಅಲುಗುಗಳು, ಮುಂತಾದವು. [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಉಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲ್ವೋನೈಜಡ್ ಸ್ಟೀಲ್, [[ಜಿಂಕ್|ಸತುವಿನ(ಜಿಂಕ್)]] ಬಿಸಿಯ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮೂಲಕ ಮುಲಾಮು ಸವರುವುದರಿಂದ(ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಪ್ಲೇಟಿಂಗ್) [[ತುಕ್ಕು]] ನಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ==ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು== *ಉಕ್ಕುನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳ, ರೈಲ್ವೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳ, ಯಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ದೊಡ್ಡ ರಚನೆಗಳಾದ ಕ್ರೀಢಾಂಗಣಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಉಕ್ಕಿನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯು ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಕಾರುಗಳ ದೇಹದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. * [[ಬೋಲ್ಟ್]], ನಟ್ಗಳು, ಸ್ಕೃಗಳು, ಮೊಳೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗಳು ಎಂದರೆ, ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು, ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಗಳು, [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಗಣಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ]], ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ, ಗೃಹ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು, ಬುಲ್ಡೋಜರ್ ಮುಂತಾದ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಉಣ್ಣೆ, ಆಯುಧಗಳು, ಯುದ್ದಕವಚ, ಉಪಕರಣಗಳು ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಚಾರಿತ್ರಿಕತೆ=== *ಬೆಸ್ಸೆಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಧುನಿಕ ತಯಾರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಚಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಉಕ್ಕು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು, ಚಾಕುಗಳು, ರೇಜರ್ಗಳು, ಕತ್ತಿಗಳು, ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹರಿತವಾದ ಅಲಗುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಗ್ಗದ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಕ್ಕನ್ನು [[ಗಡಿಯಾರ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಚುಗಳು ಸೆರಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. *ವೇಗದ ಮತ್ತು ಮಿತವ್ಯಯ ತಯಾರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಬಂದಂತೆ ಉಕ್ಕು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು. ಉಕ್ಕು ಹದಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣ(ರಾಟ್ ಐರನ್)ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಏನೇ ಇರಲಿ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ನ ದೊರಕುವಿಕೆಯು, ಕಡಿಮೆ ರಚನೆಯ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ತೂಕದಿಂದ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಉಕ್ಕನ್ನು ಕೆಲವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. *ವಿಮಾನಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಉಪಕರಣಗಳು, ಹೈ ಎಂಡ್ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಪೈಬರ್ಗಳು ಖರ್ಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ==ಮರು ಬಳಕೆ== ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮರು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮರು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 60% ಇದೆ. ==ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ== *ಒಂದೇ ವಸ್ತು ಎಂಬಂತೆ "[[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇವೆರೆಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಉಕ್ಕು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸು ವುದರಿಂದ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಸೂಚಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. 1980ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ 500000ಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೆಲಸಗಾರರು ಇದ್ದರು. 2000ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಕ್ಕಿನ ಕೆಲಸಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ 224,000ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. *[[ಚೈನಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ಆರ್ಥಿಕ ಶೃಂಗ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. 2000 ಮತ್ತು 2006 ವರ್ಷಗಳ ಮದ್ಯೆ ಜಾಗತಿಕ ಉಕ್ಕಿನ ಬೇಡಿಕೆಯು 6% ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. 2000ರಿಂದ [[ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್‌|ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್]](2007ರಲ್ಲಿ ಕೋರಸ್ ಗ್ರೂಪ್ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ), ಶಾಂಗಾಯ್ ಬಾವೋ ಸ್ಟೀಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಮತ್ತು ಶಗಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮುಂತಾದ [[ಚೈನಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ಉಕ್ಕಿನ ಘಟಕಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉದಯವಾಗಿವೆ. *ಅರ್ಸಿಲೋಮಿಟ್ಟಲ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ 3ನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸಿ [[ಚೈನಾ]] ದೇಶವು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು 2005ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಜಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆಯು ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಜಪಾನ್]], [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕಾ]] ದೇಶಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. *2008ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಲಂಡನ್ ಮೆಟಲ್ ಎಕ್ಸಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಕಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2008ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ತೀವ್ರ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡದಲ್ಲದೆ, ಬಹಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು 2007ರಲ್ಲಿ. ಆ ವರ್ಷ ತಿಸ್ಸೆನ್ಕೃಪ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್ನ ಕಲ್ವೆರ್ಟ್, ಅಲಬಮ, ಸೆಪಿಟೆಬ, ರಿಯೊ ಡಿ ಜನಿರೋನಲ್ಲಿ $12 ಬಿಲಿಯನ್ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಎರೆಡು ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು. *2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮಹತ್ತರ ಹಿಂಜರಿತವು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿತು. ಆದುದರಿಂದ ಬೆಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು. ತಿಸ್ಸೆನ್ಕೃಪ್ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿ $11 ಬಿಲಿಯನ್ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ತನ್ನ ಎರೆಡು ಹೊಸ ಆಧುನಿಕ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೊನೆಗೆ 2013ರಲ್ಲಿ, ತಿಸ್ಸೆನ್ಕೃಪ್ $ 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಮುಂದಡಿಯಿಟ್ಟಿತು. ==ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== *[[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆದ ಮ್ಯಾಗ್ನಟೈಟ್, ಹಿಮಾಟೈಟ್ ಮುಂತಾದ ಅದಿರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು. [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿ]]ನಿಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಅದು [[ಇಂಗಾಲ]] ಮುಂತಾದ ಬೇಕಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಹವರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] ಆಗಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಭೇರ್ಪಡಿಸುವರು. ಪುಟವಿಟ್ಟು [[ಲೋಹ]]ವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಲ್ಲಿ "ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. *ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲಿನ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಸಲಾದ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರ]]ನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಯುವದರ ಮೂಲಕ [[ಲೋಹ]]ದ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. *"ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್" ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಕಡಿಮೆ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು. ದ್ರವ ಅಥವಾ ಘನ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವು [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು ಬೇಗ ಕರಗಿಸುವುದು. "ಸ್ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್"ನ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುವ 'ಪೆಡಸು ಕಬ್ಬಿಣ' ಎಂಬ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಲೋಹವು, ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಇಂಗಾಲ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಉಕ್ಕೆಂದು ಕರೆಯಲು ಬಾರದು. ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಅಂಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಿವಾರಿಸಲಾಗುವುದು. *ಉಕ್ಕಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇತರೆ [[ಲೋಹ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ಕಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕ್ಲ್ ನ್ನು ಟೆನ್ಸೈಲ್ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್ ಗೋಸ್ಕರ, ಇಂಗಾಲ-ಕಬ್ಬಿಣ ದ್ರಾವಣವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ರೂಪ ಕೊಡಲು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದು. [[ಕ್ರೋಮಿಯಮ್]] ಗಡಸುತನವನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ರವವಾಗುವ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ, ಮತ್ತು ವ್ಯನಡಿಯಂ ಕೂಡ ಗಡಸುತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಮೆಟಲ್ ಪ್ಯಾಟಿಗ್ ಗೆ ಕಮ್ಮಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. *ಉಕ್ಕಿಗೆ [[ತುಕ್ಕು|ತುಕ್ಕ]]ನ್ನು ತಡೆಯಲು 11% ಕ್ರೋಮಿಯಮ್ ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಲೋಹದ ಮೇಲೆ ಗಡಸು ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗಿ, ಇದನ್ನು "ಸ್ಟೈನ್ ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಟಂಗಸ್ಟನ್ ಲೋಹವು 'ಸಿಮೆಂಟೈಟ್' ಆಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈ ಟ್' ನ್ನು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಾಗಿ ಕಮ್ಮಿಯ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದರಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾಗಿ 'ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ಸ್ಟೀಲ್' ಆಗುವುದು. [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವು ಉಕ್ಕನ್ನು ಪೆಡೆಸು ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದು. *ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಂದ್ರೆತಯು [[ಮಿಶ್ರ ಲೋಹ|ಮಿಶ್ರಲೋಹ್ಯ]] ಸಂಯೋಜಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 7750 Kg/m''3 ರಿಂದ 8050 Kg/m3 ಇರುವುದು. [[ಇಂಗಾಲ]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಒಂದಾಗಿ ಕೂಡಿಸುವಾಗ, ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮೇರೆಯ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ರಚನೆಗಳ ಜತೆಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಉಕ್ಕನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾದ್ಯ. ಆ ತರಹದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. * ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಉಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ರೂಂ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ, [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಅತಿ ಸ್ಥಿರ ರೂಪವು ಬಾಡಿ-ಸೆಂಟರ್ಡ್ ಕ್ಯೂಬಿಕ್(BCC) ರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವ 'ಪೆರೈಟ್' ಅಥವಾ α-ಕಬ್ಬಿಣ. ಇದು ಒಂದು ಮೃದು ಲೋಹವಲ್ಲದೆ, 723 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ನಲ್ಲಿ, ತೂಕದಲ್ಲಿ ಶೇ. 0.21 ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದಂತೆ ಮತ್ತು 0 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ನಲ್ಲಿ, ಶೇ. 0.005 ನಂತೆ ಕೇವಲ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದು. *910 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಕಬ್ಬಿಣವು ಪೇಸ್-ಸೆಂಟರ್ಡ್ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ (FCC)ರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ಅಥವಾ γ-ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು. 1148 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ನಲ್ಲಿ ‘ಅಸ್ಟೆನೈಟ್ನ “ FCC ರಚನೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅಂದರೆ ತೂಕದಲ್ಲಿ 2.1%ನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದು.('ಪೆರೈಟ್'ಗಿಂತ 38 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು). ಇದು ಉಕ್ಕಿನ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು, ಇದಾದ ನಂತರ ಮಿಶ್ರಣವು [[ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣ|'ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣ(ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಐರನ್)']]ವಾಗುವುದು. *[[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣ 0.8%ಗಿಂತ ಕಮ್ಮಿ ಇರುವ ‘ಹೈಪೊಯುಟೆಕ್ಟಾಯ್ಡ್ ಉಕ್ಕು ‘ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಿದಾಗ, ಮಿಶ್ರಣದ 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ರೂಪವು 'ಪೆರೈಟ್' ರೂಪವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು. Fe3C ರಾಸಾಯನ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ 'ಸಿಮೆಂಟೈಟ್' ಗಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪೆಡೆಸಾಗಿರುವ ಒಂದು ಅಂತಲೋಹ್ಯಿಕ ಕಲಬೆರಿಕಿ.’ ಯುಟೆಕ್ಟಾಯ್ಡ್ ‘ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣ 0.8% ಇದ್ದು, ತಂಪಾದ ರಚನೆಯು 'ಪಿಯರ್ಲೈಟ್' ಎನ್ನುವ ರೂಪವಾಗುವುದು. *ಇದು 'ಪೆರೈಟ್' ಮತ್ತು 'ಸಿಮೆಂಟೈಟ್'ನ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದಂತಿರುವ ರೂಪವಾಗಿದೆ. [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಮಾಣ 0.8%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವ ಉಕ್ಕಲ್ಲಿ, ತಂಪಾದ ರಚನೆಯು 'ಸಿಮೆಂಟೈಟ್' ಮತ್ತು 'ಪಿಯರ್ಲೈಟ್' ನ ರೂಪವಾಗುವುದು. ಬಹುಶಃ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಪಾಲಿಮಾರ್ಪಿಕ್ ರೂಪವು ಇತರೆ ಉಕ್ಕಿನ ರೂಪಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕಸ್ಥಿರ ರೂಪವಾದ 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್'. *ಉಕ್ಕು 'ಅಸ್ಟೆನೈಟಿಕ್' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೇಗನೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸಿದಾಗ, ಆಣುಗಳು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಕೋಶದ ರಚನೆಯು FCCಯಿಂದ BCC ಗೆ ಬದಲಾಗಿ 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' ಆಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಡುವುದು. 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' ರೂಪವು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು. ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 0.2% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ, 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' α-ಪೆರೈಟ್ BCC ಹರಳಿನ ರೂಪವಾಗಿರುವುದು. *ಆದರೆ, ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 0.2% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವಾಗ, ಅದು ಒಂದು ಬಾಡಿ-ಸೆಂಟರ್ಡ್ ಟೆಟ್ರಾಗನಲ್(BCT) ರೂಪವಾಗಿರುವುದು. 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್'ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಮದ್ಯೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವು ವಾಲ್ಯುಮ್ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಆಗುವುದು. ಈ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆಯಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' ಹರಳುಗಳು ಒತ್ತುವಿಕೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, ಉಳಿದ ಕಡೆ 'ಪೆರೈಟ್' ಎಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜತೆಗೆ ಎರೆಡೂ ಕಡೆ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಚಂದದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 'ಶಿಯರ್'ಗೆ ಒಳಪಡುವವು. *ಮುಳುಗುಸುವಿಕೆ(ಕ್ವೆಂಚಿಂಗ್)ಯು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ 'ಆಂತರಿಕ ಸ್ಟ್ರೆಸ್' ಗಳು ಭಾಗಗಳ ಒಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು. ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ, ಅವುಗಳು 'ಆಂತರಿಕ ವರ್ಕ ಹಾರ್ಡೆನಿಂಗ್' ಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಕ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು, ಪ್ರತಿಸಲವೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಸಹಾ, ಉಕ್ಕನ್ನು ನೀರಲ್ಲಿ ಮುಳಗುಸುವಿಕೆ(ವಾಟರ್ ಕ್ವೆಂಚಿಂಗ್)ಯಿಂದ, ಕ್ವೆಂಚ್ ಬಿರಿಕುಗಳು ಬಿಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಶಾಖೋಪಚಾರ(ಹೀಟ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್)== *ಉಕ್ಕಿಗೆ ಬಹಳ ವಿಧದ ಶಾಖೋಪಚಾರ(ಹೀಟ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್) ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದೆಂದರೆ ಅನೀಲಿಂಗ್, ಕ್ವೆಂಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟೆಂಪರಿಂಗ್. ಅನೀಲಿಂಗ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ಕನ್ನು ಮೃದುಗೋಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಕಾಯಿಸುವರು. ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು: ರಿಕವರಿ, ರಿಕ್ರಸ್ಟಲೈಜೇಶನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೈನ್ ಗ್ರೋತ್. ಉಕ್ಕನ್ನು ಅನೀಲಿಂಗ್ ಗೊಳಿಸುವಾಗ ಬೇಕಾದ ಉಷ್ಣತೆಯು ಅನೀಲಿಂಗ್ ವಿಧ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದು. *ಕ್ವೆಂಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟೆಂಪರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಮೊದಲು 'ಅಸ್ಟೆನೈಟ್' ರೂಪಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಉಕ್ಕನ್ನು ನೀರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವರು.(ವಾಟರ್ ಕ್ವೆಂಚಿಂಗ್).ತತ್ಕ್ಷಣ ತಣಿಸುವುದರಿಂದ, ಉಕ್ಕು ಗಡಸು ಮತ್ತು 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್' ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಉಕ್ಕನ್ನು ನಂತರ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಅನೀಲಿಂಗ್ ಆದ 'ಟೆಂಪರಿಂಗ್' ಮೂಲಕ ಟೆಂಪರ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. *ಈ ರೀತಿಯ ಟೆಂಪರಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ, 'ಆಂತರಿಕ ಸ್ಟ್ರೆಸ್' ಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಕುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು 'ಮಾರ್ಟೈನ್ಸೈಟ್'ಗಳು, 'ಸಿಮೆಂಟೈಟ್' ಮತ್ತು 'ಸ್ಪಿರೋಯ್ಡೈಟ್' ಆಗಿ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಫಲಿತಾಂಶಭೂತವಾಗಲು ಹೆಚ್ಚಿನ 'ಡಕ್ಟೈಲ್' ಮತ್ತು 'ಪ್ರಾಕ್ಚರ್ ರೆಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಉಕ್ಕಾಗಿ' ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುವವು. ==ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಿ ಜೀವಿಗಳ ಶೀಥಿಲೀಕರಣ== ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಿ ಜೀವಿಗಳು ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು [[ಇಂಗಾಲ]]ದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ [[ತುಕ್ಕು]] ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವವು. ==ಪ್ರಕಾರಗಳು== ==ಗ್ರೇಡ್ಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.worldsteel.org/ World Steel Association (worldsteel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827105918/http://www.worldsteel.org/ |date=2019-08-27 }} *[http://steeluniversity.org/ steeluniversity.org: Online steel education resources from worldsteel and the University of Liverpool] *[http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2005/Fealloys.html Huge archive on steels, Cambridge University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101230124/http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2005/Fealloys.html |date=2017-01-01 }} *[http://www.wastedtalent.ca/comic/cooking-steel Cooking with Steels] *[https://books.google.com/books?id=brpx-LtdCLYC&pg=PA26&lpg=PA26&d#v=onepage&q&f=true, Metallurgy for the Non-Metallurgist from the American Society for Metals] *[http://www.matdat.com MATDAT Database of Properties of Unalloyed, Low-Alloy and High-Alloy Steels – obtained from published results of material testing] * [[:en:Steel|ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕು ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ]] *[http://www.worldsteel.org/ ವಿಶ್ವ ಉಕ್ಕು ಒಕ್ಕೂಟ(ಡಬ್ಲುಎಸ್ಎ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827105918/http://www.worldsteel.org/ |date=2019-08-27 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] se3bngv41c1mpagtwo1rkaclljki047 0 61802 1371863 1335933 2026-04-22T20:56:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371863 wikitext text/x-wiki ವರ್ಣಾಶ್ರಮ [[ಧರ್ಮ]]ಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪರಮಾತ್ಮ ಧ್ಯಾನಾಸಕ್ತನಾದ ಯೋಗಿ. ಇವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆ. ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಾವಧೂತ, ಅಭಿಷೇಕವಿಧಿಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತನಾದ ಶೈವಸನ್ಯಾಸಿ ಶೈವಾವಧೂತ, ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸಕನಾದವ ಬ್ರಹ್ಮಾವಧೂತ. ಶೈವಾವಧೂತರಿಗೆ ಪೈತೃಕಾದಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕನೆಯವ ಹಂಸಾವಧೂತ. ಯಾವ ವಿಧವಾದ [[ಜಾತಿ]] ಲಾಂಛನವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಶೋಕ ಮೋಹ ವರ್ಜಿತನಾಗಿ, ಯಾವ ವಿಧಿ ನಿಷೇಧಗಳಿಗೂ ಬದ್ಧನಾಗದೆ, ಯಾವ ಉದ್ಯಮವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಂಕಲ್ಪರಹಿತನಾಗಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಸಂತುಷ್ಟಚಿತ್ತನಾಗಿ ದೇಶಾಟನೆ ಮಾಡುವುದೇ ಈತನ ಕಾರ್ಯ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://oaks.nvg.org/pv6bk7.html Avadhut Gita by Dattatreya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041020032634/http://oaks.nvg.org/pv6bk7.html |date=2004-10-20 }} * [https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/advaitavedant/Avadhootaup.htm&date=2009-10-25+16:10:23 The avadhūta Upanishad] * [http://internationalnathorder.org/wiki/Avadhut 'Avadhut' (April, 2008) by the International Nath Order] * [http://samyogi.com/Avadhoota-gita-by-dattatreya.html avadhūta Gita Translation available as mp3 audio] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140609041713/http://samyogi.com/Avadhoota-gita-by-dattatreya.html |date=2014-06-09 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅವಧೂತ|ಅವಧೂತ}} ey5vb09a880cn60mfh4f8rm0hdmamz0 0 63835 1371904 1358824 2026-04-23T09:45:38Z ~2026-24816-97 99156 1371904 wikitext text/x-wiki 8[[ಚಿತ್ರ:201 Elements of the Human Body-01.jpg|thumb|right]] ಮಾನವ ಶರೀರದ ಧಾತುರೂಪದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಾಶಿ ರಚನೆ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ರಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷ ಮಾನವ ಶರೀರವು [[ದೇಹದ ನೀರು|ಸುಮಾರು ೫೭% ನೀರು]], ಮತ್ತು ನೀರು [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೧% ಜಲಜನಕವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಪರಮಾಣುಗಳ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೬೭% ಜಲಜನಕವಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ ೬೭ [[ಪರಮಾಣು ಶೇಕಡ]]). ಹಾಗಾಗಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ]]ದ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಾನವ ಶರೀರದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಪರಮಾಣುಗಳು ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗಿವೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾನವ ಶರೀರ]] 5x7brbyraj4uax7tpy8yn00x28zaz2h 1371905 1371904 2026-04-23T09:45:51Z ~2026-24816-97 99156 1371905 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:201 Elements of the Human Body-01.jpg|thumb|right]] ಮಾನವ ಶರೀರದ ಧಾತುರೂಪದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಾಶಿ ರಚನೆ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ರಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷ ಮಾನವ ಶರೀರವು [[ದೇಹದ ನೀರು|ಸುಮಾರು ೫೭% ನೀರು]], ಮತ್ತು ನೀರು [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೧% ಜಲಜನಕವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಪರಮಾಣುಗಳ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೬೭% ಜಲಜನಕವಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ ೬೭ [[ಪರಮಾಣು ಶೇಕಡ]]). ಹಾಗಾಗಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ]]ದ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಾನವ ಶರೀರದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಪರಮಾಣುಗಳು ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗಿವೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾನವ ಶರೀರ]] adh5o2iytochpbkj5x3lnc54h4e2lko 0 72261 1371897 1338839 2026-04-23T06:52:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371897 wikitext text/x-wiki == ಎಂ ಕಲಿಕೆ == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ವಿಷಯದ ಮೂಲಕ ಕಲಿಯುದನ್ನು ಎಂ ಕಲಿಕೆ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>Crompton, H. (2013). A historical overview of mobile learning: Toward learner-centered education. In Z. L. Berge & L. Y. Muilenburg (Eds.), Handbook of mobile learning (pp. 3–14). Florence, KY: Routledge.</ref>{{rp|page 4}} ಎಂ ಕಲಿಕೆ [[ದೂರಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಒಂದು ರೂಪ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಯ ಅನುಕೂಲ ತಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. <ref name="Crescente 2011 111–123">{{cite journal|last=Crescente|first=Mary Louise|author2=Lee, Doris|title=Critical issues of m-learning: design models, adoption processes, and future trends|journal=Journal of the Chinese Institute of Industrial Engineers|date=March 2011|volume=28|issue=2|pages=111–123|doi=10.1080/10170669.2010.548856}}</ref> ಎಂ ಕಲಿಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯುಟರ್ಸ್, [[MP3 ಪ್ಲೇಯರ್ರ್ಸ್]], ನೋಟ್ಬುಕ್ಸ್, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ಸ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಎಂ ಕಲಿಕೆಯು ಪೋರ್ಟಬಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕೆ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಲಿಕೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. <ref>Trentin G. & Repetto M. (Eds) (2013). Using Network and Mobile Technology to Bridge Formal and Informal Learning, Woodhead/Chandos Publishing Limited, Cambridge, UK, ISBN 978-1-84334-699-9. https://www.researchgate.net/publication/235929936_Using_Network_and_Mobile_Technology_to_Bridge_Formal_and_Informal_Learning/</ref> ಎಂ ಕಲಿಕೆಯು ಎಲ್ಲಿಂದಲಾದರೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಹಂಚಿಕೆ ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳು ಸ್ವಾಗತ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಅದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಹೊಂದಿದೆ ತತ್ಕ್ಷಣದ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶೇಕಡಾ ಗೆ ಹದಿನೈದನೇ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 22 ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything |last=Saylor |first=Michael |year=2012 |publisher=Perseus Books/Vanguard Press |isbn=978-1593157203 |page=176 }}</ref> ಎಂ ಕಲಿಕೆಯು ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಲಿಕೆಯ ವಿಷಯಗಳ ತುಂಬಿದ ಸಣ್ಣ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಬದಲಿಸಿ ಬಲವಾದ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. === ಹಿನ್ನೆಲೆ === ಮೊಬೈಲ್ ಕಲಿಕೆಯು ಕಲಿಕೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಗಳು, PDA ಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ಕಲಿಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಇ ಕಲಿಕೆಯು ತರಗತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲಾದರೂ ತಿಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಇ-ಕಲಿಕೆ ಮೇಲೆ ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref>Rick Oller. “The Future of Mobile Learning” (Research Bulletin). Louisville, CO: EDUCAUSE Center for Analysis and Research, May 1, 2012, available from http://www.educause.edu/ecar.</ref> ಹೊಸ ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಂತಹ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಆಧರಿತ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ, ನಾವು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಹೇಗೆ ಪುನರ್ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಕರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. "ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (DoD), ಹೋಮ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಇಲಾಖೆ (DHS) ಗಳು, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿಕೊಂಡು." <ref>Chet Hosmer, Carlton Jeffcoat, Matthew Davis, Thomas McGibbon [http://www.thedacs.com/techs/abstract/518055 "Use of Mobile Technology for Information Collection and Dissemination"], ''Data & Analysis Center for Software'', March 2011</ref> == ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ == === ತರಗತಿ === ತರಗತಿ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಕಂಪ್ಯುಟರ್ಸ್, PDA ಗಳು, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ clickers ಎಂದು) ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳೀಸುತ್ತಾರೆ. === ತರಗತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ === ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ (ಇಂತಹ ಪಾಕೆಟ್ ಪಿಸಿ) ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳು ಸಂವಹನ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಸಹಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. <ref>{{cite journal|last=Murray|first=Orrin|author2=Nicole Olcese|title=Teaching and Learning with iPads, Ready or Not?|journal=TechTrends|date=November–December 2011|volume=55|issue=6|doi=10.1007/s11528-011-0540-6}}</ref> * ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಂತಹ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು, ದೃಶ್ಯ AIDS ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ತೊಡಕಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="ReferenceA">{{cite journal|title=7 THINGS YOU SHOULD KNOW ABOUT MOBILE APPS FOR LEARNING|journal=EDUCAUSE Learning Initiative|date=May 4, 2010}}</ref> * ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಮತ್ತು ಬಹು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಬಳಕೆ ಅನುಮತಿಸುವ. * ವೈಫೈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನವನ್ನು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ಬೇಡಿಕೆಯ-ಮೇಲೆ ಪ್ರವೇಶ ಅವಕಾಶ. <ref name="ReferenceA"/> * ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ತರಗತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರವೇಶ ಒಳಗೆ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ತರಗತಿಯ ಹೊರಗೆ ಅಖಂಡವಾದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Naismith 2004">{{cite journal|last=Naismith|first=Laura|author2=Lonsdale, Peter |author3=Vavoula, Giasemi |author4=Sharples, Mike |title=Literature Review in Mobile Technologies and Learning|journal=FutureLab Series|year=2004|issue=11}}</ref> ಫ್ಯೂಚರ್ಲ್ಯಾಬ್ ನಡೆಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಂಶೋಧಕರು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಪರ್ಕ, ಸಹಯೋಗ, ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೊಬೈಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅನ್ವಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref name="Naismith 2004"/> ; ತರಗತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳು ಕಲಿಕೆ ಅನುಭವಗಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಅಥವಾ ಆನ್ಲೈನ್ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref>Robinson, R. & Reinhart, J. (2014). [http://bookboon.com/en/digital-thinking-and-mobile-teaching-ebook Digital Thinking and Mobile Teaching: Communicating, Collaborating, and Constructing in an Access Age] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014053441/http://bookboon.com/en/digital-thinking-and-mobile-teaching-ebook |date=2014-10-14 }}. Denmark: Bookboon.</ref> * ಪಠ್ಯ ಎಸ್ಎಂಎಸ್ ನೋಟಿಸ್ ಮೂಲಕ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಹುದ್ದೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ರದ್ದತಿಗೆ, ಇತ್ಯಾದಿ ಲಭ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂವಹನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ದೂರದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಜನ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೌಲ್ಯದ ಮಾಡಬಹುದು ದೂರ ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮಾರಾಟ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಔಪಚಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಘಟನೆಗಳು ಹಾಜರಾಗಲು. * ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಬೋಧಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. * ಸಂಯೋಜಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಹೊರಗೆ ತರಗತಿಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ವಾಸ್ತವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು. ಸಂಯೋಜಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ವೆಬ್ ವೇದಿಕೆಗೆ ದೂರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೋಧನಾ ಪರಿಸರದಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Naismith 2004"/> ; ಪೋಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್: [[ಪೋಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್]] ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕೇಳುವ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಲೈವ್ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು (ಕ್ಲಾರ್ಕ್ & ವೆಸ್ಟ್ಕಾಟ್ನಲ್ಲಿ 2007) ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಖ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ತಾಲೀಮನ್ನು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಬಳಸಬಹುದು. ===ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ=== ಎಂ ಕಲಿಕೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಲಾ ತಂದೆಯ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ನೌಕರರು ಆಗಾಗ ತರಬೇತಿ ಘಟನೆಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಲು ಸೂಚಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲಸ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎಂ ಕಲಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: * ಒಂದು ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪ್ರವೇಶ ಯಾರೋ ತರಬೇತಿ ಮೇಲೆ. * ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಅಥವಾ ಒಂದು ಅಪ್ಡೇಟ್ ಪಡೆಯಲು. * ಪ್ರದರ್ಶನ ಬೆಂಬಲ. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ತಕ್ಷಣ ಪ್ರವೇಶ. * ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪುಸ್ತಕಗಳು. * ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಾರಣ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು, ಸ್ವಯಂ ಸೇವೆ ಕಲಿಕೆ ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನೌಕರರು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಲುಪಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{cite journal|last=Kahle-Piasecki|first=Lisa|author2=Miao, Chao|author3= Ariss, Sonny|title=Managers and the Mobile Device: m-learning and m-business - Implications for the United States and China|journal=Journal of Marketing Development and Competitiveness|year=2012|volume=6|issue=1|pages=56–68}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] s6p5b2pfb7zls3vucckkeuuokk50qa2 0 79073 1371853 1334815 2026-04-22T15:26:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371853 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{Taxobox | image = Anemones5.jpg | image_caption = ''Anemone coronaria'' (type species) | regnum = Plantae | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = Eudicots | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Anemone''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | type_species =''[[Anemone coronaria]]'' L. | subdivision_ranks = Species | subdivision = ''See text.'' | synonyms = ''Anemoclema'' <small>(Franch.) W. T. Wang</small><br/> ''Anemonastrum'' <small>Holub</small><br/> ''Anemonidium'' <small>(Spach) Holub</small><br/> ''Anetilla'' <small>Galushko</small><br/> ''Arsenjevia'' <small>Starod.</small><br/> ''Eriocapitella'' <small>Nakai</small><br/> ''Jurtsevia'' <small>[[Áskell Löve|Á.]] &amp; [[Doris Löve|D. Löve]]</small><br/> <small>'''Probable synonyms:'''</small><br/> ''[[Barneoudia]]'' <small>Gay</small><br/> ''[[Hepatica]]'' <small>Mill.</small><br/> ''[[Knowltonia (plant)|Knowltonia]]'' <small>Salisb.</small><br/> ''[[Oreithales]]'' <small>Schltdl.</small><br/> ''[[Pulsatilla]]'' <small>Mill.</small><br/> <small>Sources: GRIN,<ref name="GRIN">{{cite web | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?664 | title = Genus: ''Anemone'' L. | accessdate = 2008-05-15 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN) | authorlink = Germplasm Resources Information Network | date = 2007-05-10 | work = Taxonomy for Plants | publisher = [[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland }}</ref> ING,<ref name='IPNI'>{{cite web | url = http://botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Anemone | title = Plant Name Search Results | accessdate = 2008-04-18 | author = International Organization for Plant Information (IOPI) | work = [[International Plant Names Index]] }}</ref> FNA<ref name="FNA">{{cite journal | journal =[[Flora of North America]] | title = 5. Anemone Linnaeus | volume =3 | url =http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=101733 | accessdate = 2008-05-16 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080504210554/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=101733| archivedate= 4 May 2008 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref></small> }} '''ಅನೆಮೊನಿ''' ರಾನುನ್ಕುಲೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ಸಸ್ಯ ಸ್ಪಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಪೊಪಿ (ಗಸಗಸೆ ಜಾತಿ) ಮತ್ತು [[ಸೇವಂತಿಗೆ]]ಗಳಂತೆ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೂಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕುಳ್ಳಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಾಗಿದ ಎಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬಿಡುವ ಇದರ ಬಿಳುಪು, ನಸುಗೆಂಪು, ಕಂದು, ಕೇಸರಿ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಹೂಗಳು ಜನರಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸುತ್ತು ದಳಗಳಿರುವ ಇದರ ಹೂಗಳ ಬಣ್ಣ, ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ ವಿಧವಿಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಸಸ್ಯಗಳ ಎಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಹಾಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿರುವುವು. ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಎಲೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಒಂಟೊಂಟಿ ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳಾದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಸರ ಸಮೂಹವೂ ಬಹುಭಾಗದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ಅಂಡಾಶಯ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯದಾಗಿದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಅಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಫಲ ಒಂದು ಬೀಜದ ಅಕೀನ್ ಮಾದರಿಯದು. ==ಅನಿಮೊನಿ ಕೊರೊನೇರಿಯ== ಈ ಪ್ರಭೇದ 30 ಸೆಂಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡ ಬಹು ಕುಳ್ಳು; ಇದರ ಮೇಲೆ ತೊಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ತೊಟ್ಟಿಲ್ಲದ ನಯವಾದ ಎಲೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕಾಂಡದ ಕೆಳತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಡ್ಡೆಬೇರುಗಳಿವೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂಟಿ ಹೂ ಬಿಳುಪು, ನೀಲಿ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಸರಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅನಿಮೊನಿ ಜಪಾನಿಕಾ ಎಂಬುದು ಸುಮಾರು 1 ಮೀ. ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ ಬಹು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಭೇದ. ಇದರ ತವರು ಜಪಾನ್. ಬುಡದ ಎಲೆಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿವೆ. ಮೂರರಿಂದ ಐದು ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಎಲೆಯ ಅಂಚು ಗರಗಸದಂತಿದೆ. ತುದಿ ಲಂಬಾಗ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೂವಿಗೆ ಉದ್ದವಾದ ತೊಟ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು 1-3 ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದವಾದ ಒಂಟಿಹೂ ತೊಟ್ಟಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಸರಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ, ಫಲ ಅಕೀನ್ ಮಾದರಿಯದು; ರೇಷ್ಮೆದಾರದಂಥ ಶಿಖೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ತಳಿಗಳು== ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿರುವ ಜಾತಿಗಳು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರಭೇಧಗಳು. ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಅನೇಕ ತಳಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲೆಂಡಿಯಾ ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ, ಪೋಕರ್ ಎಂಬುದು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ, ಸೈಲ್ ಪೈಡ್ ಎಂಬುದು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಅಡ್‍ಮಿರಲ್ ಎಂಬುದು ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಗವರ್ನರ್ ಎಂಬುದು ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ==ಬೇಸಾಯ== ಅನಿಮೊನಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೀಜ ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವಾಗ ಬೀಜಗಳನ್ನು 2 ದಿವಸ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಅನಂತರ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಬೇಗ ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೂಬಿಟ್ಟ ಸಸ್ಯಗಳ ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಪರ್‍ಮಾಂಗನೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಹಾಕಿ, ಒಣ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಸಾರಿ ನೆಡುವ ತನಕ, ಶೇಖರಿಸಬೇಕು.ಈ ಸಸ್ಯಗಳು ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳು ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಲ. ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು 50-60 ಸೆಂ.ಮೀ. ಆಳದಲ್ಲಿ 10 ಸೆಂ.ಮೀ. ಇರುವಂತೆ ಅಂತರ ಕೊಟ್ಟು 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಬೇಕು. ಜೌಗಿಲ್ಲದ ಮರಳುಗೋಡು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಸೊಗಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ನೆಟ್ಟಮೇಲೆ ಸಸಿಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ದ್ರಾವಣದ ಗೊಬ್ಬರ ಕೊಟ್ಟರೆ ಉತ್ತಮ. ಸಸಿ ನೆಟ್ಟ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಂಚು ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ, ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಕುಂಡ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಅನಿಮೊನಿ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಹೂವು ಬಿಡುವ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯಗಳಾದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Oosterse_anemoon_(Anemone_blanda).jpg|Greek anemone (''[[Anemone blanda]]'') File:Anemone_sylvestris_001.JPG|Snowdrop anemone (''[[Anemone sylvestris]]''), native to meadows in Europe File:Anemone_nemorosa_001.JPG|European wood anemone (''[[Anemone nemorosa]]'') File:Anemone hupehensis-IMG 5554.jpg|Japanese anemone (''Anemone hupehensis'' var. ''japonica'') File:Hakusanitige.JPG|''[[Anemone narcissiflora]]'' File:AnemonesIsrael1.jpg|Poppy anemone (''Anemone coronaria'') in [[Shokeda]] Forest, [[Israel]] </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Anemone}} {{wikispecies}} * {{ITIS |id=18425 |taxon=Anemone L. |accessdate=15 May 2008}} * {{cite web | url = http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANEMO | title = PLANTS Profile, ''Anemone'' L. | accessdate = 2008-05-16 | author = Natural Resources Conservation Service (NRCS) | authorlink = Natural Resources Conservation Service | publisher = [[United States Department of Agriculture]] | work = The PLANTS Database | archive-date = 2008-11-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081101151958/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANEMO | url-status = dead }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅನೆಮೊನಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] f0u09nt67umhbmtlubuwfvg0a32rtxm 0 79141 1371867 1336187 2026-04-22T21:54:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371867 wikitext text/x-wiki {{Quote_box| width=20%|align=|right|quote= |[[File:Tarun_Gogoi_-_Kolkata_2013-02-10_4891_Cropped.JPG|150px|left|thumb|ತರುಣ್ ಗೊಗಾಯಿ:]] *ವಿಧಾನಸಭೆ ೨೦೧೧. *ಹುದ್ದಗೆ:18 ಮೇ 2011 *ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ; *ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್; *ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಕೆ: ೭೯ .}} ==೨೦೧೧== [[File:M-badruddin-ajmal.JPG|150px|right|thumb|ಬದುರುದ್ದೀನ್ ಅಜಮಲ್ -ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಪ್ರಂಟ್]] *ಭಾರತದ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ 13ನೆಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 126 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವ ಚುನಾವಣೆ, 4 ಮತ್ತು 11 ಏಪ್ರಿಲ್, 2011 ರಂದು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 13 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. [1] ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಹಾಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವ [[ತರುಣ್ ಗೊಗೋಯ್]] ಪ್ರಚಂಡ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ನೇ ಬಾರಿಗೆ 18 ಮೇ 2011ರಂದು ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಬಿಜೆಪಿಯು 20 ನವೆಂಬರ್ 2012ರಲ್ಲಿ, ಎಜಿಪಿ ಶಾಸಕ ಶಹೀದುಲ್ ಆಲಂ ಚೌಧರಿ ಅಲಮ್,ರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರೋಧಿ ವಲಸೆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹರಡಿದರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://eciresults.ap.nic.in/statewiseS03.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://indiatoday.intoday.in/story/bjp-banks-on-religious-polarisation-in-assam-polls/1/125565.html</ref> ==2011ರ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ== *[[ಭಾರತ]]ದ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ 13ನೆಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 126 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವ ಚುನಾವಣೆ, 4 ಮತ್ತು 11 ಏಪ್ರಿಲ್, 2011 ರಂದು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 13 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. [1] ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಹಾಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವ ತರುಣ್ ಗೊಗೋಯ್ ಪ್ರಚಂಡ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ನೇ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. {| class="wikitable sortable " |- !ಕ್ರ.ಸಂ.||ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು||ಸ್ಪರ್ಧೆ ||ಗೆಲವು ||ಬದಲಾವಣೆ |- | 1 || ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || 126 || 79|| +22 |- |2 || ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ || 77 || 18|| +9 |- |3 || ಬೋಡೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಫ್ರಂಟ್ || 29 || 12|| +1 |- |4 || ಅಸೋಮ್ ಆಫ್ ಗಣ ಪರಿಷತ್ || 104 || 9|| -14 |- |5 || ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ || 120 || 5|| -5 |- |6 || ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || 103 || 1|| +1 |- | 7 || ಪಕ್ಷೇತರರು || 263 || 2|| -9 |- |8|| ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) || 17 || 0|| -2 |- |9 || ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ || 16 || 0|| -1 |- |10 ||ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಕಮಿಟಿ || 1 || 0|| -1 |- |11 || ಒಟ್ಟು|| 126|| || |- |} ಬಿಜೆಪಿಯು ಎಜಿಪಿ ಶಾಸಕ ಶಹೀದುಲ್ ಆಲಂ ಚೌಧರಿ ಅPಲಮ್, ರ 20 ನವೆಂಬರ್ 2012ರಲ್ಲಿ, ಸಾವಿನ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಾನದ ಉಪಚುನಾವಣೆ 24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಮಂದಿರಾ ರಾಯ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಲ 79 ಹೋದರೆ, ಮತ್ತು ಎಜಿಪಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 9 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>http://www.rediff.com/news/report/congress-sweeps-assam-shocks-bjp-and-other-rival-parties/20110513.htm</ref> ==ಹಿಂದಿನ ಚುನಾವಣೆ-೨೦೦೬== {| class="wikitable sortable " |- ! ಪಕ್ಷ !! ಸ್ಥಾನಗಳು ಗಳಿಕೆ |- | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || 53 |- | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ || 9 |- | ಬೋಡೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟ್||10 |} ==ವಿವರ== *ತರುಣ್ ಗೊಗೋಯ್ 14 ಮೇ 2006 ರಂದು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.(2ನೇ ಬಾರಿ) <ref>{{Cite web |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/assam-election-results/146-assamelectionresult2006.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-04-01 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328123751/http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/assam-election-results/146-assamelectionresult2006.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.elections.in/assam/assembly-constituencies/2006-election-results.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-04-01 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406185825/http://www.elections.in/assam/assembly-constituencies/2006-election-results.html |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable " |- ! ಕ್ರ.ಸಂ.+ಪಕ್ಷ!!ಸಂಕ್ಷೇಪ !! ಸ್ಥಾನಗಳು ಗಳಿಕೆ |- | 1.ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ || INC|| 53 |- | 2.ಅಸ್ಸಾಂ ಗಣ ಪರಿಷತ್ (ಎಜಿಪಿ) || AGP|| 24 |- | 3.ಸ್ವತಂತ್ರ(ಪಕ್ಷೇತರ) || IND|| 22 |- | 4.ಅಸ್ಸಾಂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ || AUDF || 10 |- | 5.ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ || BJP || 10 |- | 6.ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) || CPI(M)|| 2 |- | 7.ಅಸ್ಸಾಂ ಗಣ ಪರಿಷತ್ Pragatisheel ಎಜಿಪಿ (ಪಿ) 1 || AGP(P)|| 1 |- | 8.ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಜ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ ಸಮಿತಿ || ASDC|| 1 |- | 9.ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ) || CPI|| 1 |- | 10.ಲೋಕೊ Sanilion || LKS || 1 |- | 11.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ (ಎನ್ಸಿಪಿ || NCP || 1 |- ! 12. || Total || 126 |- |} ==ನೋಡಿ== *[[ಅಸ್ಸಾಂ]] *[[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ೨೦೧೬]] *[[ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಧಾನಸಭೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂ|.]] 1zs9iwtjy4guejdwj91ycav1hnljpkz 0 79342 1371875 1336768 2026-04-22T23:53:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371875 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = '''ಕಿವಿ''' | image = TeTuatahianui.jpg | image_caption = [[North Island brown kiwi]] (''Apteryx mantelli'') | display parents = 3 | grandparent_authority = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1866 | parent_authority = [[George Robert Gray|Gray]], 1840<ref name="SN">{{cite web | url=http://www.taxonomy.nl/Main/Classification/51305.htm | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Family Apterygidae | accessdate=4 February 2009 | last=Brands | first=Sheila | authorlink= | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archive-date=24 ಜುಲೈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110724170632/http://www.taxonomy.nl/Main/Classification/51305.htm | url-status=dead }}</ref> | taxon = Apteryx | authority = [[George Shaw|Shaw]], 1813<ref name="SN"/> | type_species = ''[[Apteryx australis]]'' | type_species_authority = [[George Shaw|Shaw]] & [[Nodder]], 1813<ref name="Davies">{{cite encyclopedia |last=Davies |first=S.J.J.F.|editor=Hutchins, Michael |encyclopedia=Grzimek's Animal Life Encyclopedia |edition=2 |year=2003 |publisher=Gale Group |title=8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins |location=Farmington Hills, MI|isbn=0-7876-5784-0 |pages=89–90}}</ref> | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = ''[[Apteryx haastii]]'' <small>Great spotted kiwi </small><br> ''[[Apteryx owenii]]'' <small>Little spotted kiwi</small><br> ''[[Apteryx rowi]]'' <small>Okarito brown kiwi </small><br> ''[[Apteryx australis]]'' <small>Southern brown kiwi </small><br> ''[[Apteryx mantelli]]'' <small>North Island brown kiwi</small> | synonyms = '''''Stictapteryx''''' <small>Iredale & Mathews, 1926</small><br> '''''Kiwi''''' <small>Verheyen, 1960</small> |range_map=NZ-kiwimap 5 species.png |range_map_caption=The distribution of each species of kiwi }} '''ಆಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್''' ಕೀವೀ ಎಂಬ ಹಾರಲಾಗದ ಪಕ್ಷಿಯ ವಂಶನಾಮ.[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡಿನ]] ಮೂಲನಿವಾಸಿ.ನ್ಯೂಜೀಲ್ಯಾಂಡಿನ ರಾಷ್ಟೀಯ ಲಾಂಛನ.ನ್ಯೂಜೀಲ್ಯಾಂಡಿಗರನ್ನು ಕಿವೀಸ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://glossary.immigration.govt.nz/Kiwis.htm |title=Kiwis/Kiwi - New Zealand Immigration Service (Summary of Terms) |publisher=Glossary.immigration.govt.nz |date= |accessdate=2012-09-13 |archive-date=2009-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426042641/http://glossary.immigration.govt.nz/Kiwis.htm |url-status=dead }}</ref> ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು== ಆಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಿಸ್ ಎಂಬುದು ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ.ಇದರ ಕೂಗು ಕೀವೀ ಎಂದು ಧ್ವನಿಸುವುದರಿಂದ ಅದೇ ಹೆಸರು ಪಕ್ಷಿ ರೂಢವಾಗಿದೆ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದರ ರೆಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮೊಟಕು; ಪುಕ್ಕದ ಗರಿಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿ. ಪೃಷ್ಠಭಾಗ ಬಹಳ ನಶಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮೊಟಕಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೀವೀ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಹೋಲುವುದು. ಇದರ ಕೊಕ್ಕು ಅತಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಬಾಗಿದೆ. ಕೊಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಸಿಕ ರಂಧ್ರಗಳು ಇವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿ ಅತಿ ಚುರುಕು; ಆದರೆ ದೃಷ್ಟಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದ. ಕಾಲುಗಳು ಬಹಳ ದಪ್ಪ; ಪ್ರತಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳುಗಳು, ಪ್ರತಿ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮೊನಚಾದ ಒಂದು ಉಗುರು. ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದೆ. ರೇಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಮೈಮೇಲೆ ಬೀಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ==ವಾಸ== ವಾಸ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ. ಇದು ನಿಶಾಚರಿ. ==ಆಹಾರ== ಈ ಹಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಉದ್ದವಾದ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ [[ಇರುವೆ]], [[ಗೆದ್ದಲುಹುಳು]] ಮತ್ತು [[ಎರೆಹುಳು]]ಗಳನ್ನು ಗೂಡುಗಳಿಂದ ಎಳೆದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಬೆಳದಿಂಗಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಗರಿಗಳು ಥಳಥಳ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯವರು ತಾವು ತಯಾರಿಸುವ ಬೂಟ್‍ಪಾಲಿಷ್‍ಗೆ ಕೀವೀ ಪಾಲಿಷ್ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗೆ ಶಿಶ್ನವಿದೆ; ಕೀವೀ ಪಕ್ಷಿಯ ತತ್ತಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡದು<ref>{{cite web|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-kiwi.html|title=Birds: Kiwi|publisher=[[San Diego Zoo]]|accessdate=2008-09-19|archive-date=2008-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006082245/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-kiwi.html|url-status=dead}}</ref>. ತಂದೆ ತಾಯಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿ, ಮರಿಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಆನಂದದಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗಡ ನಲಿಯುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರಬೇಧಗಳು== ಈ ಪಕ್ಷಿಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಅವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀವೀ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಆಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೀಲಿಕ್ಸ್ ಎಂಬುದೇ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ. ==ಉಪಯೋಗ== ಮಾಂಸಕ್ಕೆಂದು ಇವನ್ನು ಜನರು ಕೊಲ್ಲುವರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Apterygidae}} {{Wiktionary|kiwi}} {{Americana Poster|Apteryx}} * {{Citation | url = http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ | title = Species: birds | contribution = Great Spotted Kiwi | publisher = ARKive | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2007-06-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070614224819/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ | url-status = dead }}. * {{Citation | url = http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/land-birds/kiwi/ | title = Native animals: birds | contribution = Land birds: Kiwi | publisher = Department of Conservation | place = NZ | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2009-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091003115458/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/land-birds/kiwi | url-status = dead }}. * {{Citation | url = http://www.kiwirecovery.org.nz/ | publisher = BNZ Save The Kiwi Trust | place = NZ | title = Kiwi recovery | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2012-06-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120614233127/http://www.kiwirecovery.org.nz/ | url-status = dead }}. * {{Citation | url = http://www.terranature.org/kiwi1.htm | publisher = TerraNature | title = Kiwi}}. * {{Citation |url=https://www.tekura.school.nz/assets/te-kura-resources/literacy/ENW314B-how-the-kiwi-lost-its-wings.pdf |title=How the Kiwi Lost his Wings |type=Maori legend |publisher=Kiwi newz |access-date=2016-04-20 |archive-date=2021-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106062358/https://www.tekura.school.nz/assets/te-kura-resources/literacy/ENW314B-how-the-kiwi-lost-its-wings.pdf |url-status=dead }}. * {{Citation | url = http://www.teara.govt.nz/TheBush/NativeBirdsAndBats/Kiwi/en | contribution = Kiwi | title = Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand | publisher = The Government | place = NZ | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2008-06-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080608222703/http://www.teara.govt.nz/TheBush/NativeBirdsAndBats/Kiwi/en | url-status = dead }}. * {{Citation | url = https://www.youtube.com/watch?v=go52mHlKDEo | type = daylight video | contribution = North Island Brown Kiwi feeding in the wild | publisher = Google | title = YouTube}}. * {{Citation | url = http://www.taranakikiwi.org.nz/index.php?page=pests-and-threats | publisher = Taranaki Kiwi Trust | title = Pests & threats | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2012-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120402115711/http://www.taranakikiwi.org.nz/index.php?page=pests-and-threats | url-status = dead }}. * {{Citation | url = http://www.1080facts.co.nz/1080_case_studies | title = 1080 and kiwi | contribution = Case studies on 1080: the facts | publisher = 1080 facts | place = NZ | access-date = 2016-04-20 | archive-date = 2011-12-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111202073649/http://www.1080facts.co.nz/1080_case_studies | url-status = dead }}. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್‌}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] ok5w5b1q385uf6496cp8s1mjxmy7cae 0 79755 1371857 1335217 2026-04-22T17:38:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371857 wikitext text/x-wiki {{Quote_box|width=22em |align=|right|quote= [[File:Flag of the United States.svg|120px|center|thumb]] '''<big>ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ, 2016</big>''' *[[File:Hillary Clinton crop.jpg|center|200x200px|thumb|'''<big>[[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]]</big> (ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್''')]] *ಅದ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹೆಸರು = '''ಹಿಲರಿ ರೋಧಾಮ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್''' *ಜನನ ದಿನಾಂಕ = 26-101947 *ದೇಶ = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ *ಯಾವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ =ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ 2016 *ಚುನಾವಣೆ = ನವೆಂಬರ್ 8, 2016 *ಪಕ್ಷ = ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ *ರಾಜ್ಯ = [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] *upto:19-07-2016 *ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು=34 *ಮತ ನಿರೀಕ್ಷೆ =ಭರವಸೆಯದು 2204 *ನಿರೀಕ್ಷೆಯದು =+560 ಒಟ್ಟು=4,764 *ಗೆಲುವಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಮತಗಳು = 2383 *ಬೆಂಬಲಗಳಿಕೆ = 55.20%+ *೫೫೫೫೫೫೫೫೫ [[File:Tim Kaine crop.jpg|120px|thumb|'''ಟಿಮ್ ಕೈನೆ''']] *ಅದೇ ಪಕ್ಷದ '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ'''= '''ಟಿಮ್ ಕೈನೆ''' *ಸ್ಥಾನ = ಸೆನೆಟರ್ (ವರ್ಜೀನಿಯ) *ಸೆನೆಟರ್ = 2೦13 ರಿಂದಅ .}} ==ಯು.ಎಸ್.ಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆ== {{Quote_box|width=22em|align=|right|quote= *'''<big>ಚುನಾವಣೆ ಹೆಸರು:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ, 2016</big>''' *[[File:Donald Trump August 19, 2015 (cropped).jpg|x200px|center|thumb|'''ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್‍ (ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್)''']] ೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫ *ಅದ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹೆಸರು = '''ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್''' *ಪಕ್ಷ = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಧ್ಯಕ್ಷೀಯ [[ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ]] ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬ *ಜನನ ದಿನಾಂಕ = 14-6-1946 *ದೇಶ = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ *ಅಭ್ಯರ್ಥಿ =ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್' ಪಾರ್ಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ 2016 *ಚುನಾವಣೆ = ನವೆಂಬರ್ 8, 2016 *ಪಕ್ಷ = ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್' ಪಾರ್ಟಿ *ರಾಜ್ಯ = [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] *ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳು=37 *ಮತ ನಿರೀಕ್ಷೆ =ಭರವಸೆಯದು 1441 *ನಿರೀಕ್ಷೆಯದು = 1,237 *ಗೆಲುವಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಮತಗಳು = 1,237 *ಬೆಂಬಲಗಳಿಕೆ = 44.2% ೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫೫ [[File:Mike Pence February 2015 cropped color corrected.jpg|120px|thumb|ಮೈಕ್ ಪೆನ್ಸ್ (ಫೆ. 2015)]] *ಅದೇ ಪಕ್ಷದ '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ'''= '''ಮೈಕ್ ಪೆನ್ಸ್''' *ಸ್ಥಾನ = ಗೌರ್ನರ್ (ಇಂಡಿಯಾನ) *ಗೌರ್ನರ್ = 2೦13 ರಿಂದ. .}} *ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ:'''ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಚುನಾವಣೆ''': [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]] 2016 [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು, '''8, ನವೆಂಬರ್ 2016 ಮಂಗಳವಾರ''', ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು 58 ನೇ ಚತುರ್ವಾರ್ಷಿಕ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಚುನಾವಣೆ. ಮತದಾರರು ‘ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾಯಕ’ ರನ್ನು (ಮತದಾರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ‘ಚುನಾವಣಾ ಕಾಲೇಜ್’ ಮೂಲಕ ಮತದಾರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅವಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್) ಸಂವಿಧಾನದ ಟ್ವೆಂಟಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರವಂತೆ ಒಬ್ಭರೇ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗುವ ಆವಕಾಶವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುರಿಂದ, ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ, ಅವರು ಪುನಃ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡದಂತೆ ಈ ನಿಯಮ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ‘ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚುನಾವಣೆ’ ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 1 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 14, 2016 ರ ನಡುವೆ ನಡೆದಿದೆ. ===ಟ್ರಂಪ್ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ=== {| class="wikitable sortable " |-bgcolor="Yellow" |ಮಂಗಳವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 8, 2016 ರಂದು ನಡೆದ 2016 ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]] ಅವರು [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಜನವರಿ 20, 2017 ರಂದು ಅಮೆರಿಕದ 45 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು 58 ನೇ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುವ ಅಮೇರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ ಆಗಿತ್ತು. ಮತದಾರರು ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮತದಾರರ ಚುನಾವಣಾ ಕಾಲೇಜ್ ಮೂಲಕ ಹೊಸ '''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ'''ರನ್ನು ಆರಿಸಿದರು; ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮತದಾನವನ್ನು ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ.::ಫಲಿತಾಂಶದ ವಿವರ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ: *'''ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ನವೆಂಬರ ೨೦೧೬ರ ಸಂಸತ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಟ್ರಂಪ್‍ರ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಸಭೆ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿದೆ.(ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅಂಕಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿ.)'''* *'''ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಹಿಲರಿಯವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ ಟ್ರಂಪ್‍ಅವರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ (0.16%) ಇದೆ. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಮತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರು'''. |- |} <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/09/450858.html ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]</ref><ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೦" /> ==ಫಲಿತಾಂಶದ ವಿವರ== {| class="wikitable sortable ". |- ! ನಾಮಿನಿ→ !!♦!! [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]] !!♦ ♦ !! [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] |- | ಪಕ್ಷ →||♦||ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್|| ♦|| ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ |- | ವಾಸದ ರಾಜ್ಯ→|| ♦||ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್||♦ || ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ |- | ಸಂಗಾತಿ-(ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ)→||♦|| ಮೈಕ್ ಪೆನ್ಸ್ ||♦ ||ಟಿಮ್ ಕೈನ್ |- |ಯೋಜಿತ ಮತ→||♦|| 306 ||♦ ||232 |- |ಪಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಮತ →||♦||304 || ♦||227** |- | ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ→||♦|| 62.980.160 ||♦ || 65.845.063 |- | ಶೇಕಡಾವಾರು→|| ♦|| 45.9% || ♦|| 48.0%** |- |ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ||♦||30 -02 ||♦||20 + ಡಿಸಿ |- |} *ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿತ: <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/ How Donald Trump rewrote political playbook to beat Hillary Clinton]</ref> **[http://timesofindia.indiatimes.com/us-elections-2016/usresults.cms] *ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತದಾನದ ವಿವರದ ನಕ್ಷೆ ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ==ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್‌ ಆಯ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ== *21 Dec, 2016;ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್: *ಗೆಲುವಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ಅಮೆರಿಕದ 45ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ವಾರಗಳ ಬಳಿಕ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಇದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿದ್ದರು. *'''ಹಿಲರಿ 227 ಹಾಗೂ ಟ್ರಂಪ್ 304 ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.''' <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/21/460385.html |title=ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್‌ ಆಯ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ;21 Dec, 2016 |access-date=2016-12-21 |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221134404/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/21/460385.html |url-status=dead }}</ref> ==ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯ ಖರ್ಚು== *ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಚುನಾವಣೆ ಸಂದರ್ಭ ಒಟ್ಟು ರೂ.14 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸಿದೆ. *ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಗರು ರೂ.5161 ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಗರು ರೂ.2781 ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷ, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ರೂ.2,300 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಅಧಿಕ ಹಣ ವ್ಯಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಬೆರ್ನಿ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ರೂ.1,577 ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಟೆಡ್‌ ಕ್ರೂಜ್‌ ರೂ.1.094 ಕೋಟಿ ಹಣ ವ್ಯಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/29/462313.html |title=ಅಮೆರಿಕ ಚುನಾವಣೆ: ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಖರ್ಚು |access-date=2016-12-29 |archive-date=2016-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229143358/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/29/462313.html |url-status=dead }}</ref> ==ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟ್ರಂಪ್‌ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನ 1 ಡಾಲರ್‌!== *ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಿಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನ 4 ಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ (ಅಂದಾಜು ರೂ.2 ಕೋಟಿ 70 ಲಕ್ಷ). ಆದರೆ, ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಡಾಲರ್‌ (ರೂ.67) ವೇತನ ಪಡೆಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಾದಿಗೆ ಏರಿದರೆ ವೇತನ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ರ‍್ಯಾಲಿಯ ವೇಳೆ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರು.‘ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ವೇತನ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ವಾರ್ಷಿಕ ಒಂದು ಡಾಲರ್‌ ವೇತನ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್‌ ಭಾನುವಾರ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/15/452123.html ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನ 1 ಡಾಲರ್‌15 Nov, 2016]</ref> ==ಟ್ರಂಪ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ== *[[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌]] ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಮೆರಿಕದ 45ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಶುಕ್ರವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12ಕ್ಕೆ (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ – ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10.30 ಗಂಟೆ) ಟ್ರಂಪ್‌ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/20/467073.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಶುಕ್ರವಾರ ಜನವರಿ 20 2017 ರಂದು ಎಂಟು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಟ್ರಂಪ್‌, ‘ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿಯಿಂದ ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಜನರ ಕೈಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ದಿನವನ್ನು ಜನರೇ ಅಮೆರಿಕದ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿರುವ ದಿನ ಎಂದು ಮುಂದೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್‌ ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕೊಂದನ್ನು ತೋರಲಿದೆ ಎಂದರು. ===ಪದಗ್ರಹಣ ಸಮಾರಂಭ ಯೊಜನೆ=== *ಪದಗ್ರಹಣ ಸಮಾರಂಭ ಗುರುವಾರದಿಂದ ಶನಿವಾರದವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ನಡೆಯುವವು. * ಶುಕ್ರವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 8ಕ್ಕೆ (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಂಜೆ 6.30) ನಿಯೋಜಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟ್ರಂಪ್‌ ಒಬಾಮ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಫಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವರು. * 10 ಗಂಟೆ – ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ಯಾಪಿಟೋಲ್‌ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸಮಾರಂಭ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. * ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕಾರ. * 1.30ಕ್ಕೆ – ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಶ್ವೇತ ಭವನದವರೆಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆ. * ಸಂಜೆ 5.30ಕ್ಕೆ – ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ===ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ=== *ಶ್ವೇತ ಭವನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ: * ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ ಮತ್ತು ಮಿಷೆಲ್‌ ಒಬಾಮರನ್ನು ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ದಂಪತಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು; * ಶ್ವೇತಭವನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಮೆಲಾನಿಯಾ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗೆ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿ ಶುಭ ಕೋರಿದರು; * ಮಿಷೆಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ‘ಟಿಫಾನಿ ಆಭರಣ’ವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಮೆಲಾನಿಯಾ ನೀಡಿದರು; * ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವತಃ ಒಬಾಮ ತಾವೇ ಇಳಿದು ಹೋದರು; * ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಒಬಾಮ, ಮಿಷೆಲ್, ಮೆಲಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್‍ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಂತು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡರು; * ಒಬಾಮ ಮಿಷೆಲ್, ಮೆಲಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್‍ ಶ್ವೇತಭವನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಚಹಾ ಹೀರಿದರು, * ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಗೃಹ ಕಚೇರಿಯ ‘ರೆಸಲ್ಯೂಟ್‌’ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಒಬಾಮ ಇರಿಸಿದರು; * ಒಬಾಮ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳಿದರು; * ನೂತನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮೈಕ್‌ ಪೆನ್ಸ್‍ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; * ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ‘ಅಬ್ರಾಹಂ ಲಿಂಕನ್‌ ಬೈಬಲ್‌’ ಮೇಲೆ ಕೈಇರಿಸಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; * ಅಮೆರಿಕದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‍ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಭೋದಿಸಿದರು; * ಸುಮಾರು 8 ಲಕ್ಷ ಜನ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರು.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/21/467334.html ಅಮೆರಿಕ ಮೊದಲು: ಟ್ರಂಪ್‌ ನೀತಿ;ಪಿಟಿಐ;21 Jan, 2017]</ref> ==ಟ್ರಂಪ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರದ ಭಾಷಣ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/21/467334.html ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ತೋರುವ ಭರವಸೆ.ಅಮೆರಿಕ ಮೊದಲು: ಟ್ರಂಪ್‌ ನೀತಿ;ಪಿಟಿಐ;21 Jan, 2017] *ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ:[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/20/467241.html ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕಾರ ಸಮಾರಂಭದ ನೇರಪ್ರಸಾರ;20 Jan, 2017] ===ಟ್ರಂಪ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ=== *21 Jan, 2017 *ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಜನ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಹಿಂಸಾರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಈ ಸಂಬಂಧ 217 ಮಂದಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ ಅಧಿಕಾರಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಿಳಿದ ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿ, ಟ್ರಂಪ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಿ, ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳದ ಜನ, ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಹದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರು ಇತರ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಆರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪೊಲೀಸರು ಜಲಫಿರಂಗಿ ಬಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಘಟನೆ ಸಂಬಂದ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಪೊಲೀಸರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಪೋಲೀಸರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/21/467467.html ಹಿಂಸಾರೂಪ ಪಡೆದ ಟ್ರಂಪ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ: 217 ಮಂದಿ ಬಂಧನ;ಪಿಟಿಐ;21 Jan, 2017]</ref> ==ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ: ಪೀಠಿಕೆ== ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಒಕ್ಕೂಟರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಲ್ಪಟ್ಟ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಾಗರಿಕರು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ (ಫೆಡರಲ್) ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂವಿಧಾನದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಚೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸಂವಿಧಾನ ದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ (ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರು ಫೆಡರಲ್, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತದ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ (ಕೌಂಟಿ) ಮತ್ತು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದ ಮಧ್ಯೆ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ) ನಾಗರಿಕರ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆರಿಸಿ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ (ಫೆಡರಲ್) ಹಂತದಲ್ಲಿ ಜನರ ನೇರ ಆಯ್ಕೆಯ (ಅನುಪಾತದ) ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಭೆ (ಫೆಡರಲ್) ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾರ್ಯಾಂಗದಿಂದ ನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನರಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ===ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳು=== *ಶಾಸಕಾಂಗ: ಸೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆಯಾದಂತಹ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನುಗಳ ರಚನೆ, ಸಮರ ಸಾರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹಣಕಾಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಹ ದೋಷಾರೋಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. *ಕಾರ್ಯಾಂಗ: ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಶಾಸಕಾಂಗದ ಮಸೂದೆಗಳು ಕಾನೂನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. *ನ್ಯಾಯಾಂಗ: ಕಾನೂನಿನ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದವುಗಳನ್ನು ಸರಿತಿರುಗಿಸುವಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮತ್ತು ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಂಪುಟದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=https://www.whitehouse.gov/1600/legislative-branch |title='The Legislative Branch' |access-date=2016-06-08 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312094235/https://www.whitehouse.gov/1600/legislative-branch |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.house.gov/house/MemberWWW_by_State.shtml]</ref><ref>AP count: Clinton has delegates to win Democratic nomination". Associated Press. June 6, 2016. Retrieved June 7, 2016</ref> ==ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಸತ್ತು== *ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು, ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಮೇಲ್ಮನೆ ಹಾಗು ಕೆಳಮನೆಗಳಂತೆ ಸೆನೆಟ್(Senate) ಹಾಗು ಹೌಸ್ ಆಪ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಗಳು(House of Representatives – 'ಹೌಸ್' ಎಂದು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ ಬಾಗಗಳು. ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಂದಿಯೆಣಿಕೆಯ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯದಿಂದ ಹುರಿಯಾಳುಗಳು ಹೌಸ್ ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 435 ಹೌಸ್ ಆಪ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಹೌಸ್ ಆಪ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಅವರ ಅದಿಕಾರದ ಕಾಲಮಿತಿ ಎರೆಡು ವರುಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. *ಇನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಸೆನೆಟರ್ ಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮತದಾರರ ಲೆಕ್ಕಚಾರವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 100 ಸೆನೆಟರ್ ಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸೆನೆಟರ್ ಗಳ ಅದಿಕಾರದ ಕಾಲಮಿತಿ ಆರು ವರುಷಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಎರೆಡು ವರುಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 1/3 ರಶ್ಟು ಸೆನೆಟರ್ ಗಳ (ಒಟ್ಟು 100 ಮಂದಿ ಸೆನೆಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 33 ಮಂದಿ) ಅದಿಕಾರದ ಕಾಲಮಿತಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಎರೆಡು ವರುಷಕ್ಕೆ 1/3 ರಷ್ಟು ಸೆನೆಟ್ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಟ್ ಹಾಗು ಹೌಸ್'ಗೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅದಿಕಾರಗಳಿವೆ. *ಇನ್ನು ಚುನಾವಣೆಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅದಿಕಾರದ ಕಾಲಮಿತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು, ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯು ನಡೆದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರುಷಗಳ ನಡು ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಎರೆಡು ವರುಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ನಡುಗಾಲದ ಚುನಾವಣೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಡುಗಾಲದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಯಕ್ಶರ ಚುನಾವಣೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. *ನಡುಗಾಲದ ಚುನಾವಣೆಯೇ ಇರಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಅದ್ಯಕ್ಶರ ಚುನಾವಣೆಯೇ ಇರಲಿ, ಪ್ರತಿ ಎರೆಡು ವರ್ಷದ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ ಆಪ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ನ ಎಲ್ಲಾ 435 ಸ್ತಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 1/3 ರಷ್ಟು ಸೆನೆಟ್ ಸ್ತಾನಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ, ಕೆಲವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಹುದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>Section 7 of Article 1 of the Constitution of USA</ref> <ref>Section 2 of Article 1 of the Constitution of USA</ref><ref>Article 1, Section 2, and in the 12th Amendment of the Constitution of USA</ref><ref>[[:en:Iowa Democratic caucuses, 2016|Iowa Democratic caucuses, 2016]]</ref> ==[[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವ ವಿಧಾನ== [[File:ElectoralCollege2016.svg|460px|right|thumb| ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ (ದಶಮಾಂಶ ಬಳಸಿಕೊಂಡ) 2012, 2016 ಮತ್ತು 2020 ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಚುನಾವಣಾ ಕಾಲೇಜ್ ನಕ್ಷೆ.]] *ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ “'''ಚುನಾಯಿಕರ ಕೂಟ'''” (ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜು: [[:en:Electoral College|Electoral College) ಪ್ರತಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ನಾಗರಿಕರು ನೇರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ; ಬದಲಿಗೆ, ಮತದಾರರು ನೇರವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಹಾಗು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ ( ಈ ಮತದಾರರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡಲು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ: ವಾಗ್ದಾನ ವಿಲ್ಲದ /ಮೀರುವ ಚುನಾಯಕರು ಇರಲು ಸಾಧ್ಯ; ಆದರೂ),"ಮತದಾರರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು" ಎಂದರೆ “ಚುನಾಯಕರ” {[[:en:electors|electors,)ನ್ನು ಆರಿಸುವರು.(ಇವರು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು) ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ “ಚುನಾಯಕರನ್ನು” 50 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆ - ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ (ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)ಗಳಿಂದ ಆರಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಚುನಾಯಕ’ರ ಸಂಖ್ಯೆ ಆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಸತ್ತಿನ “ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ”ಗೆ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರನಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ.(is equal to the number of members of Congress). ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಚುನಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಂತೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮೂರು ಜನ '''ಚುನಾಯಕ'''ರನ್ನು ಆರಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಂದು ಒಟ್ಟು ಚುನಾಯಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 538 ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತಿಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ 435 ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು 100 ಜನ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮೂರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 'ಚುನಾಯಕ'ರು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ಅಥವಾ ನೇಮಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಚುನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲು ಸಂವಿಧಾನ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ '''ಗೆಲ್ಲಲು 270 ಚುನಾವಣಾ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.''' <ref>https://www.law.cornell.edu/uscode/text/3/1</ref> *ಮೈನೆ ಮತ್ತು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ (Maine and Nebraska) ಪ್ರದೇಶದ ಚುನಾಯಕರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಚುನಾಯಕರನ್ನು ಒಂದು "ವಿಜೇತನಿಗೆ-ಎಲ್ಲಾ ಮತ" ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ('ಚುನಾಯಕ'ರ) ಮತಗಳೂ ಬಂದಂತೆ,ಎಂಬ ನಿಯಮ. ಆದರೆ ಮೈನೆ ಮತ್ತು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಜಿಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದರಂತೆ ("ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಧಾನ" ಬಳಸಿ) ಚುನಾಯಕರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವರು ಮತ್ತು ಸೆನೇಟ್``ನ 2 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಲೆಕ್ಕಕೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಜನಮತದ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಚುನಾಯಕರನ್ನು (ಜನಪ್ರಿಯ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ 2 ಮತದಾರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವರು. 'ಚುನಾಯಕ'ನು ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು (ಇದೇ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ತಿಗೆ ಮತನೀಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ) ಪಾಲಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲ. ಚುನಾಯಕನು ವಾಗ್ದಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ). ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ 'ಚುನಾಯಕ'ನು, ಅಧ್ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಒಂದು ಮತ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷನ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮತವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.nbcnews.com/politics/2016-election/viewers-guide-next-year-presidential-politics-n455971</ref> ==ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ== *'''ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು ಅರ್ಹತೆ:''' * 1.ಅಮೆರಿಕ ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು * ಅಮೆರಿಕ ಪೌರತ್ವ ಹೊಂದಿದ ದಳಪತಿಯ ಮಗ ಅಥವಾ ಮಗಳಾಗಿರಬೇಕು. * ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು. * ಪೋಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೂ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. * 2. 35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು. * 3..ಅಮೇರಿಕದ ಪ್ರಜೆಯಾದರೂ ಕನಿಷ್ಠ 14 ವರ್ಷ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ವಾಸವಗಿರಬೇಕು. [[File:ElectoralCollege2016.svg|right|420px|thumb|§ '''ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತದಾನದ ನಕ್ಷೆ''' §*ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಟ್ರಂಪ್ / ಪೆನ್ಸ್,ಗೂ; ನೀಲಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ / ಕೈನ್ ಗೂ ಯೋಜಿತ ಮತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಮತದಾರರ ಮತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಕಾಲೇಜ್: ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 2016 ಮತದಾನ.]] ===ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ=== * 1.ಅಮೆರಿಕದ ಜನಸಂಕ್ಯೆ : 32.2 ಕೋಟಿ * ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 24.6 ಕೋಟಿ, * ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ :4.1 ಕೋಟಿ * ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆ : 27.5 ಲಕ್ಷ. ===ಪಾರ್ಟಿ ಲೊಗೊಗಳು=== {| class="wikitable sortable " |- !ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಚಿನ್ಹೆ !! ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಚಿನ್ಹೆ |- |[[File:Republicanlogo.svg|120px|left|thumb|Republicanlogo]]||[[File:Democratic Logo.png|120px|left|thumb]] |- |[[File:GOP logo (2004–2015).svg|120px|right|thumb]] || [[File:Democratslogo.svg|120px|right|thumb]] |- | ಆನೆ ಮತ್ತು ಜಿ. ಒ. ಪಿ.|| ಕತ್ತೆ ಮತ್ತು ಒದೆಯುವ ಕತ್ತೆ |- |} <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449425.html |title=ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಾದಿಯ ಹಾದಿ |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103130301/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449425.html |url-status=dead }}</ref> ==ಹಿಲರಿ ಮತ್ತು ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ== ;ದಿ.28th Jul, 2016: {|class="wikitable sortable "| align="right" |- |[[File:Hillary Clinton by Gage Skidmore 2.jpg|center|200x200px|thumb|[[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ]]||[[File:Donald Trump August 19, 2015 3 by 2.jpg|x200px|thumb|ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]] |- |} *ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗದ [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌]] ದಿ.07-06-2016 ಮಂಗಳವಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಸೌತ್‌ ಡಕೋಟಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ '''ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು''' ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ '''2,383''' ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಲರಿ ಪಡೆದಿರುವರು. *ಹಿಲರಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಬೆರ್ನಿ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ ಸೋಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹಿಲರಿ ಅವರು 2,755 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ಅವರಿಗೆ 1,852 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.<ref>9-6-2015-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ[[:w:prajavani.net/article/ಅಮೆರಿಕ-ಇತಿಹಾಸ-ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ-ಹಿಲರಿ]]</ref> *ಇದರಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ವಿವಾದಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುವುದು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ===ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಆಯ್ಕೆ=== *ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರುವ 4,764 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಹಿಲರಿ ಅವರು, ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ನವೆಂಬರ್‌ 8ರಂದು ನಡೆಯಲಿರುವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದಲ್ಲಿ '''ಅಮೆರಿಕದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ''' ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6 |title=ಹಿಲರಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ:28th Jul, 2016 |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112020140/http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6 |url-status=dead }}</ref> ==ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ== *21/07/2016: *ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕೃತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬುಧವಾರ ನಡೆದ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆ ನವೆಂಬರ್‌ 8 ರಂದು ನಡೆಯಲಿದೆ. ಆಗ ಅವರು ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. *70 ವರ್ಷದ ಟ್ರಂಪ್‌ ಮೂಲತಃ ಉದ್ಯಮಿ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅನುಭವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾದ ಜಾನ್‌ ಕಸಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಜೆಬ್‌ ಬುಷ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ 16 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಎದುರಿಸಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ 1,237 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್‍ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು== {|class="wikitable sortable "| align="right" |- |[[File:Gary Johnson June 2016.jpg|150px|thumb| ಗ್ಯಾರಿ ಜಾನ್ಸನ್ (June 2016)]]||[[File:Jill Stein by Gage Skidmore.jpg|150px|thumb| ಜಿಲ್ ಸ್ಟೀನ್]] |- |} *ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್ ಅಲ್ಲದೆ ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾಮಿನಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಗ್ಯಾರಿ ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ ಜಿಲ್ ಸ್ಟೀನ್(ಸಂಭಾವ್ಯ)ಅವರೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. {|class="wikitable sortable " |- |ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಾಮಿನಿ= '''ಗ್ಯಾರಿ ಜಾನ್ಸನ್''' ||'''ಜಿಲ್ ಸ್ಟೀನ್'''(ಸಂಭಾವ್ಯ) |- |ಪಕ್ಷ = '''ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್''' ||ಪಕ್ಷ ='''ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್''' |- |ಗೃಹ ರಾಜ್ಯ= '''ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ''' ||ಗೃಹ ರಾಜ್ಯ='''ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್''' |- |} ==ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಚಾರ== {{Quote_box| width=22em|align=|right|quote= <center>'''ಗೆಲುವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಚುನಾಯಿಕರ ಕೂಟ) ಮತಗಳು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ'''</center>. *ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಮನೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮನೆಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸದಸ್ಯರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 538 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 100 ಮೇಲ್ಮನೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, 435 ಕೆಳಮನೆ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾದ 3 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚುನಾಯಿಕರು. *ಈ 538 ಮತಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಯಾರಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಂತ ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯನೂ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮುಕ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (?ಉದಾ: ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಾದ ಜನ ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 51ರಷ್ಟು ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ, ಆ ರಾಜ್ಯದ ಅಷ್ಟೂ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.?) *ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೇ 51ರಷ್ಟು ಮತಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳಿಕೆಗೆ ತ್ರಾಸಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ. *ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 12ರಷ್ಟು ಜನ ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ 55 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಆರಿಸಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ 38, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 29, ಫ್ಲಾರಿಡಾ 29, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ 20, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ 20 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. *ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ 538 ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳ ಪೈಕಿ 270 ಮತಗಳಿಸಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/14/444718.html |title=ಇದು ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬರೆಯುವ ಹಣೆಬರಹ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ; |access-date=2016-10-14 |archive-date=2016-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018064119/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/14/444718.html |url-status=dead }}</ref> *'''ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್:''' ::'''ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು''' *ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ * ಸಮಗ್ರ ವಲಸೆ ನೀತಿ * ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ *ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸುಧಾರಣಾ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಒಡೆದು ಆಳುವ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹಿಲರಿ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. *ಎಲ್ಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನೆರವಾಗಿರುವ ದಾಖಲೆ ಯಿಲ್ಲದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದರು. *ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಬಹುದೂರ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅನಿಯಮಿತ ಭರವಸೆಗಳು ಅಪಾಯ ಒಡ್ಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಭಯದಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಪರ ಸ್ಪರರು ಭಯದಿಂದ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಹಿಲರಿ ಟ್ರಂಪ್‍ರನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದರು. *ಸಮಗ್ರ ವಲಸೆ ನೀತಿ: ‘ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾವು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರವೇ ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟ’ ಎಂದು ಹಿಲರಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ದೇಶದ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊರದಬ್ಬು ವುದು ಮಾನವೀಯತೆ ಅಲ್ಲ. ಸಮಗ್ರ ವಲಸೆ ಸುಧಾರಣೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಜತೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆಯನ್ನೂ ಹಿಲರಿ ನೀಡಿದರು. *ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ‘ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಅವರ ಟೈಗಳು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಸೂಟ್‌ಗಳು ಮಿಚಿಗನ್ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಫೋಟೊ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳು ಭಾರತ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹಿಲರಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. *ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬಾರದು. ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂಥಾ ರಾಜಕಾರಣ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದಲ್ಲ.ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ನೀತಿ ಲಭಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನಾನು ಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಗೌರವಿಸಲು ನಾವು ಕಲಿಯಬೇಕಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. *ಅಮೆರಿಕದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಭಾರತ ಮೂಲದ ಶ್ರುತಿ ಪಳನಿಯಪ್ಪನ್‌ (18) ಅವರು ಅತಿ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ====ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್:==== *ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಸ್ವೀಕಾರ ಸಮಾರಂಭದ ಭಾಷಣವನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಹಿಲರಿ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಟ್ರಂಪ್, ಅವರು ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷತೆಯಿಲ್ಲದ, ‘ಗಡಿಗಳಿಲ್ಲದ ಜಗತ್ತನ್ನು’ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿ ದ್ದಾರೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಲರಿ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿ ಸಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಟ್ರಂಪ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *‘ನಮ್ಮ ಜೀವನವು ಇಸ್ಲಾಂ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಶೇ 550ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ದೇಶವನ್ನು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಲರಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್ ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *‘ಹಿಲರಿಯಿಂದ ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸುಧಾರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಿಲರಿಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ತೀರ್ಪು ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ಯಾರೂ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೇ ಹೋದರೂ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಾಗೂ ವಿನಾಶಗಳು ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿ ಸುತ್ತವೆ’ ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್ ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6 |title=ಸಮಗ್ರ ಸುಧಾರಣಾ ನೀತಿಗೆ ಒತ್ತು: ಹಿಲರಿ30th Jul, 2016 |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112020140/http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6 |url-status=dead }}</ref> ==ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಗೆ ಮುನ್ನಡೆ== *2 Sep, 2016:ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿರುವ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಅವರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗಿಂತ ಶೇಕಡ 2ರಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಹೇಳಿದೆ. *ಈ ಕುರಿತು ‘ಫಾಕ್ಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌’ ಸುದ್ದಿಸಂಸ್ಥೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾನದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಅವರು ಶೇಕಡ 41ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಟ್ರಂಪ್‌ ಶೇಕಡ 39ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. *ಲಿಬರೇಷನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಗೆರಿ ಜಾನ್ಸನ್‌ ಅವರು ಶೇಕಡ 9ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಗ್ರೀನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜಿಲ್‌ ಸ್ಟೈನ್‌ ಅವರು ಶೇಕಡ 4ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ವೇತಭವನದ ಹಾದಿ ತುಂಬ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಲರಿ ಹಾಗೂ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ನಡುವೆ ಪ್ರಬಲ ಪೈಪೋಟಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿವಾದಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು, ಮತಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಹಿಲರಿ ಅವರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಾರೆ. *ಹಿಲರಿ ಟೀಕೆ: ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ವ್ಯಂಗವಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಬಂದಿರುವ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರ ಮೊದಲ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಫಲಪ್ರದವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದಿರುವ ಹಿಲರಿ, ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಎಂದು ಟ್ವೀಟ್‌ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಬಾಮ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಹಿಲರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಟ್ರಂಪ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ತಡೆಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್‌ ನೀಡಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಲರಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/02/435432.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-09-09 |archive-date=2016-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904140013/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/02/435432.html |url-status=dead }}</ref> *ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿ ದಿ. ಸೆ.8-ರಂದು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಮತ್ತೆ ಟೀಕಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾಗಿಂತ ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಮಾತನಾಡಿದ ಟ್ರಂಪ್, ತಾವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ರಷ್ಯಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪುಟಿನ್ ಜತೆ ತುಂಬ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/eesanje-epaper-eesanje/obaamaaginta-putin-hechhu-samartha-tramp-tike-newsid-57679815 ಒಬಾಮಾಗಿಂತ ಪುಟಿನ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥ: ಟ್ರಂಪ್ ಟೀಕೆ]</ref> ==ಆಗಸ್ಟ್ 26,2016 ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ== *ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು - ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ 50% ರ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ್ದಾರೆ. ಎಂದು ಕ್ವಿನಪಿಯಾಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗುರುವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಅದು ನೇರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ.51% ಕ್ಕೆ ಟ್ರಂಪ್ 41% ಮತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದಿದೆ. ಕ್ವಿನಪಿಯಾಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಟಿಮ್ ಮಿಲಾಯಿ, ಪೋಲ್ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕ "ನಾವು ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ 10 ಅಂಕಗಳ ಮುನ್ನಡೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಯದ ಸಣ್ಣ ನೆಡೆಯ ಸದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಕೆಳಕ್ಕೆಇಳಿಯುವ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾವೆ ಇದು ಎಂದು" ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ತೃತೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಮೀಕರಣದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ವೇಳೆ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಬೆಂಬಲ 50% ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಮಾಜಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಲಿಬರ್ಟರೇನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಗ್ಯಾರಿ ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಜಿಲ್ ಸ್ಟೀನ್ ಸೇರಿಸಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು 45% ಮತ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಟ್ರಂಪ್ ಗೆ ಮತದಾನ 38% ರಷ್ಟು.ಬರುವುದು. ಜಾನ್ಸನ್ 10% ಮತ ಪಡೆಯುವರು. ಮತ್ತು ಸ್ಟೀನ್ ಗೆ 4% ಮತ. ಇದು ಕ್ವಿನಪಿಯಾಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಮೀಕ್ಷೆ.<ref>[http://www.hindustantimes.com/us-presidential-election/in-a-first-clinton-tops-50-support-from-us-voters-in-poll-trump-41/story-ur3uZGEL1vchHvcWgs20gL.html In a first, Clinton tops 50% support from US voters in poll; Trump 41% AFP, Washington:Aug 26, 2016]</ref> ===ಟ್ರಂಪ್ – ಹಿಲರಿ ದಾಖಲೆ ಸಂವಾದ=== *29 Sep, 2016 ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ನಡುವೆ ಸೋಮವಾರ ನಡೆದ ಮೊದಲನೇ ಸಂವಾದ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಸಂವಾದನ್ನು 8.4 ಕೋಟಿ ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ 36 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಂತಾಗಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್ ನಡುವೆ ನಡೆದಿದ್ದ ಸಂವಾದವನ್ನು 8.06 ಕೋಟಿ ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. *‘ರಿಯಾಲಿಟಿ ಷೋ ಅಲ್ಲ’: ‘ಶ್ವೇತಭವನಕ್ಕಾಗಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೈಜವಾದದ್ದೇ ವಿನಃ ಟಿವಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಷೋ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ಚುನಾವಣೆಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಹೇಳಿದರು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಿಲರಿ ಈ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/29/441380.html</ref> ===ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ‘ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ’ ಕರೆ=== *ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪುಡಾರಿ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ’ ಟೀಕಿಸಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಮತ ನೀಡದಂತೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. *ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ (ಎಎಫ್‌ಪಿ): ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪುಡಾರಿ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ’ ಟೀಕಿಸಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಮತ ನೀಡದಂತೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. *ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ. 34 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ, ಟ್ರಂಪ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು ಅನರ್ಹರು ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/01/441917.html |title=ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ |access-date=2016-10-01 |archive-date=2016-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001144209/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/01/441917.html |url-status=dead }}</ref> ==ಟ್ರಂಪ್ ಸಂಕಷ್ಡದಲ್ಲಿ== *ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗೆ ಲಘುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು: ಬಹಳ ಜನರ ವಿರೋಧ: *(ಉದಯವಾಣಿ, Oct 09, 2016:ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌:)ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿರುವ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ತೀರಾ ಅಸಭ್ಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದ 11 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ವಿಡಿಯೋವೊಂದು ಇದೀಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. *"ನಾನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮುತ್ತು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಅದೊಂದು ರೀತಿ ಅಯಸ್ಕಾಂತ ಇದ್ದಂತೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಸ್ಟಾರ್‌ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಕಿಸ್‌ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಾಚೆಗೆ ನೀವು ಏನು ಬೇಕಾದರು ಮಾಡಬಹುದು' ಎಂದು 3 ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಾನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ಶ್ರೀಮಂತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಟ್ರಂಪ್‌ ಹೇಳುವ ವಿಡಿಯೋ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. *ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿರುವ ಟ್ರಂಪ್‌, "ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ರ ಪತಿ ಬಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಅವರು ನನಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ನನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೋವಾಗಿದ್ದರೆ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಆದರೆ ಈ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಟ್ರಂಪ್‌ ಪಕ್ಷದವರೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಮುಖಭಂಗವಾಗಿದೆ.ಅವರ ಪತ್ನಿಯೂ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/kannada/news/world-news/172921/trump-rude-note-about-women#PBbKVy9GrMERbhEq.99 |title=ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗೆ ಲಘು ಟೀಕೆ |access-date=2016-10-11 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010193806/http://www.udayavani.com/kannada/news/world-news/172921/trump-rude-note-about-women#PBbKVy9GrMERbhEq.99 |url-status=dead }}</ref> ==ಹಿಲರಿ== *19 Oct, 2016 ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಮುಂದೆ: ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಶೇ 9 ಮತಗಳ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಪರ ಶೇ 47ರಷ್ಟು ಮತ ಚಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಟ್ರಂಪ್ ಪರ ಶೇ 38ರಷ್ಟು ಮತ ಚಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/19/445938.html |title=ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಕ್ಷದತ್ತ ಭಾರತೀಯರ ಒಲವು |access-date=2016-10-19 |archive-date=2016-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020080327/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/19/445938.html |url-status=dead }}</ref> ==ಟ್ರಂಪ್ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ== *27 Oct, 2016 *‘ನಾನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಇ-ಮೇಲ್ ಪ್ರಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ವಿಶೇಷ ಫಿರ್ಯಾದಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಜೈಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.’ ಇದು ಎರಡನೆಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಕುರಿತು ಆಡಿದ ಮಾತು. ಈ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಟ್ರಂಪ್ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/27/448070.html |title=ಟ್ರಂಪ್-ಮೇಲುಗೈ |access-date=2016-10-27 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027132341/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/27/448070.html |url-status=dead }}</ref> === Monday, 24 october 2016 === * ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು * ಯಾರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ 2016 ಗೆಲ್ಲುವರು? * ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ - 55.6% * ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ - 44.4% * ಒಟ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು: 602 *[http://infoelections.com/infoelection/index.php/national/8061-simultaneous-elections-in-up-punjab-3-other-states-likely-in-feb-march-says-eci.html]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಟ್ರಂಪ್ ಮುನ್ನೆಡೆ== Nov 1, 2016, *ಟ್ರಂಪ್>< ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಎಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ / ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್: ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‍ರಿಗಿಂತ ಮುಂದಿದೆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ 45 ರಷ್ಟು ಮತದ ವಿರುದ್ಧ, ಟ್ರಂಪ್ ಶೇ 46 ರಷ್ಟು ಮತದಾರರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. *"ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಕ್ರವಾರದಿಂದ ಭಾನುವಾರ ತನಕ, ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಏಳು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮ ಬಹುಶಃ ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಇಮೇಲ್ ಸರ್ವರ್ ಬಳಕೆ ವಿವಾದದ ವಿಷಯದ ನಂತರ, ಆಗಿದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/united-states-elections-2016-us-elections-news-results-polls/Donald-Trump-edges-ahead-of-Hillary-Clinton-poll-finds/articleshow/55185472.cms ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಏಳು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ]</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗೆಗೆ ಟ್ರಂಪ್== *ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಭೋಜನಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಹಿಲರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಟ್ರಂಪ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ‘ಇದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಮಾಗಮವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಗೆಲುವಿಗೆ ಶ್ರಮ ಪಡುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ತಂಡಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹಿಲರಿ ಪರ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ NBC, CNN, CBS, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಚಟಾಕಿ ಹಾರಿಸಿದ್ದರು. ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಮಾತು ಕೇವಲ ವ್ಯಂಗ್ಯೋಕ್ತಿ ಆಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/29/448680.html ಮಾಧ್ಯಮ ಪಕ್ಷಪಾತ]</ref> ==ಹಿಲರಿಗೆ ಶೇಕಡ ಎರಡರಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆ== *6 Nov, 2016 *ಶ್ವೇತಭವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿರುವ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್ ನಡುವಣ ಪೈಪೋಟಿ ಬಿಗಿಗೊಳ್ಳುವ ಸೂಚನೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಪೂರ್ವ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಅವರು ಟ್ರಂಪ್ ಅವರಿಗಿಂತ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 2ರಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಫಾಕ್ಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಶುಕ್ರವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಅವರು ಶೇಕಡ 45ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಟ್ರಂಪ್ ಶೇಕಡ 43ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/06/450109.html ಹಿಲರಿಗೆ ಶೇಕಡ ಎರಡರಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆ]</ref> ==ಹಿಲರಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆ== *7/8 Nov, 2016 *ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಾದಿನ ‘ಸಿಬಿಎಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌’ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಅವರು ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗಿಂತ ಶೇ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಲರಿ ಅವರಿಗೆ ಶೇ.45 ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರಿಗೆ ಶೇ.41ರಷ್ಟು ಮತಗಳು ಬಂದಿವೆ. *ಕಳೆದ ವಾರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಲರಿ ಅವರಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆ ಇತ್ತು. ಪದವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯಾ ಭ್ಯಾಸದ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಟ್ರಂಪ್‌ ಪರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು, ಆಫ್ರಿಕಾ–ಅಮೆರಿಕ ನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುವ ಜನರ ಬೆಂಬಲ ಹಿಲರಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಿಬಿಎಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಹೇಳಿದೆ. *ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು *ಈ ಚುನಾವಣೆ 48ನೇ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿದೆ. ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಮೈಕ್‌ ಪೆನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಟಿಮ್‌ ಕೇನ್‌ ಕಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ==ಮತದಾನ== *ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6ರಿಂದ 7 ಗಂಟೆ ಒಳಗೆ ಮತದಾನ ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ. (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಮಂಗಳವಾರ ಸಂಜೆ 4.30 ರಿಂದ 5.30). ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆವರೆಗೂ ಮತದಾನ (ಅಲ್ಲಿನ ಕಾಲಮಾನ) ಮುಂದುವರಿ ಯಲಿದೆ. ಅಂದಾಜು 12 ಕೋಟಿ ಜನರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. * ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತದಾನ ಆರಂಭ (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಮಂಗಳವಾರ ಸಂಜೆ 4.30ರ ನಂತರ) * ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ 20 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು; 12 ಕೋಟಿ ಜನರಿಂದ ಮತದಾನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ==ಹಿಲರಿ ದೋಷಮುಕ್ತ== *ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಖಾಸಗಿ ಇ– ಮೇಲ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಅವರನ್ನು ಎಫ್‌ಬಿಐ ಸೋಮವಾರ ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/08/450533.html ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ಇಂದು ಮತದಾನ;8 Nov, 2016]</ref> ==ಫಲಿತಾಂಶ== *ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ನಡುವಿನ ಜಿದ್ದಾಜಿದ್ದಿನ ಹಣಾಹಣಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನೇರಿದ್ದಾರೆ. *ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು 270 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಂಬಲ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಟ್ರಂಪ್ 276 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದ 45ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಟ್ರಂಪ್ *23 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ ಟ್ರಂಪ್ ಒಟ್ಟು 276 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು ಅರ್ಹತೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತ, 13 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಹಿಲರಿ 218 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/09/450858.html ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;9 Nov, 2016]</ref> *ಹೊರಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಛಿದ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೊಟ್ಟವು; ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಪುರುಷರು ಟ್ರಂಪ್ ರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದುದರಿಂದ ಎರಡು ಅಂಕಿಯ ಅಂತರದಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಸುಮಾರು 10 ರಲ್ಲಿ 9 ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ಸ್ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ -ಕ್ಲಿಂಟನ್ನರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಳಿ ಮತದಾರರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್- ಟ್ರಂಪರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.(Exit polls underscored the fractures: Women nationwide supported Clinton by a double-digit margin, while men were significantly more likely to back Trump. More than half of white voters backed the Republican, while nearly 9 in 10 blacks and two-thirds of Hispanics voted for the Democrat.)<ref>[http://www.hindustantimes.com/us-presidential-election/trump-pulls-off-shock-win-to-become-45th-us-president-stuns-clinton-supporters/story-xRa9E1DIVPaQaJ34UgVFSI.html Trump towers over White House challenge]</ref> ==ಟ್ರಂಪ್‍ಗೆ ಅಭನಂದನೆಗಳು== *ಮಾಸ್ಕೊದಿಂದ, ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರಿಗೆ ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ ಅವರು ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪುಟಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ‘ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಈಗ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸುವ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಭಿನ್ನಾಭಿ ಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುಟಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ರಷ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಟಣೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.‘ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಿತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಪುಟಿನ್ ಅವರು ಖಚಿತ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತಗೊಳ್ಳು ವುದನ್ನು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀವು ಭಾರತದ ಕುರಿತು ತೋರಿದ ಸ್ನೇಹಭಾವವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತೇನೆ.–ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ. *ಟ್ರಂಪ್‌ ಗೆಲವು ಆತಂಕಕಾರಿ: ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಇದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಟ್ರಂಪ್‌ ಗೆಲವು ಆತಂಕಕಾರಿ ಎಂದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ದಿಯಾನಿತಾ ಸುಗಿಯೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. **ಆಶಾಭಾವನೆಯ ಮೇಲೆ ಏಟು ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಯೆಬ್ ಸ್ಯಾನೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ಟ್ರಂಪ್‌ ಗೆಲವು ಆತಂಕಕಾರಿ: ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಇದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಟ್ರಂಪ್‌ ಗೆಲವು ಆತಂಕಕಾರಿ ಎಂದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ದಿಯಾನಿತಾ ಸುಗಿಯೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ತಡೆ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಭಾರಿ ಹೊಡೆತ. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಹವಾಮಾನ ಒಪ್ಪಂದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಆಶಾಭಾವನೆಯ ಮೇಲೆ ಏಟು ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಯೆಬ್ ಸ್ಯಾನೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ==ಟ್ರಂಪ್ ಗೆಲುವಿನ ವಿಮರ್ಶೆ== *"ಪ್ರಸಕ್ತ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಗೆಲುವು ಎಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಧೋರಣೆ ತಳೆದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ, ರಾಜಕೀಯ ಪಂಡಿತರ ಸೋಲು ಎಂದೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. *ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಿ ಇತಿಹಾಸ ಬರೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಮುಖಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಮತಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಹಿಲರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ತಂತ್ರಗಳಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಮನೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮನೆಗಳಲ್ಲೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ಟ್ರಂಪ್ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಬಂದಂತೆ ಆಗಿದೆ. *ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ವಲಸೆ, ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಟ್ರಂಪ್ ಅವರು ಆಡಿರುವುದರಿಂದ, ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವ ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ, ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಚಕಾರ ಬರಲಾರದು. ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಅಬಾಧಿತ. *ಒಂದಂತೂ ನಿಜ, [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]] ತಮ್ಮ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಿದಂತೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಬಳಿಕ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರೆ, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಷದವರೇ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸದಿದ್ದಾಗಲೂ, ಒಂಟಿ ಸಲಗದಂತೆ ಶ್ವೇತಭವನದತ್ತ ನಡೆದ ಟ್ರಂಪ್, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮದಗಜದಂತೆ ವರ್ತಿಸದಿದ್ದರೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಕೆಡುಕಿಲ್ಲ."-'ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ'<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/10/450991.html ಒಂಟಿ ಸಲಗ, ಮದ ಏರದಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಕೆಡುಕಿಲ್ಲ]</ref> ==ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟ್ರಂಪ್ ಆಯ್ಕೆಗೆ ವಿರೋಧ== *‘ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವೇಷಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ’, ‘ಅಮೆರಿಕ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ ದೇಶವಲ್ಲ’, ‘ಟ್ರಂಪ್ ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಲ್ಲ’... ಮಂಗಳವಾರ ನಡೆದ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅಮೆರಿಕದ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧೆಡೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಘೋಷಣೆಗಳಿವು. *ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ‘ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್ಸ್‌್’ ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳಿಂದ ವೃದ್ಧರವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. *ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯ, ಬಾಸ್ಟನ್, ಸಿಯಾಟಲ್, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಅಟ್ಲಾಂಟ, ಆಸ್ಟಿನ್, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊಗಳ ಹಲವೆಡೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಜನರು ಟ್ರಂಪ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಗುರುವಾರವೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ವೇತಭವನದ ಎದುರು ಕೆಲವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಬುಧವಾರ ಇಲ್ಲಿ ಮೇಣದಬತ್ತಿ ಬೆಳಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಂಪ್‌ ಅವರ ಕಚೇರಿ ಇರುವ ಟ್ರಂಪ್‌ ಟವರ್‌ ಸಮೀಪ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ರಸ್ತೆ ತಡೆ ನಡೆಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಹಿವಾಟು ಕೆಲಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. *ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವೇಳೆ ಟ್ರಂಪ್‌ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಡಲಾಗಿದೆ. ===‘ಕ್ಯಾಲ್‌ಎಕ್ಸಿಟ್’ ಅಭಿಯಾನ=== *ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ 55 ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳನ್ನು ಹಿಲರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಂಪ್‌ ಗೆದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆಯೇ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆಕ್ರೋಶ. *ಹೀಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಎಂಬ ಕೂಗು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್‌ಎಕ್ಸಿಟ್ (#Calexit) ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/11/451228.html ಪ್ರತಿಭಟನೆ;ಅಮೆರಿಕ: ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ವಿರುದ್ಧ ಬೀದಿಗಿಳಿದ ಜನ;11 Nov, 2016]</ref> ==ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಈಗಿನ ಬಲಾಬಲ== *09-06-2016 ಯು.ಎಸ್.ಎ. ಸಂಸತ್ತು: {| class="wikitable sortable " |- !ಸಭೆ||ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನ ||ಬಹುಮತ ||ರಿಪಬ್ಲಕನ್ ||ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್||ಪಕ್ಷೇತರ ||ಖಾಲಿ |- |ಸೆನೆಟ್|| 100 ||51 ||45 ||53 ||2 ||9 |- |ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ||435||218 ||233 ||199 ||0 ||3 |- |} == ಯು.ಎಸ್.ಎ. ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾವಣೆ ನವೆಂಬರ್ 2016ರ ನಂತರ:== *<big>'''ಬಲಾಬಲ'''</big> {| class="wikitable sortable " |- !ಸಭೆ||ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನ ||ಬಹುಮತ ||ರಿಪಬ್ಲಕನ್ ||ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್||ಪಕ್ಷೇತರ ||ಖಾಲಿ |- |ಸೆನೆಟ್|| 100 ||51 ||R:51 ||D:48 ||1 || |- |ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ||435|| 218 ||239||193||0 ||3 |- |} *<ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೦">[http://timesofindia.indiatimes.com/us-elections-2016/usresults.cms US Election Results Complete Coverage]</ref> ==ಅಮೆರಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸೆನೆಟ್‍ಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಜಾತರು== *10 Nov, 2016 *ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಐವರು ಭಾರತೀಯರು; ಎಲ್ಲರೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು; *ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರಜೆ '''ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌''' ಅವರು ಅಮೆರಿಕದ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಅವರು ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. *ಕಮಲಾ ಅವರ ತಾಯಿ ಶ್ಯಾಮಲಾ ಗೋಪಾಲನ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಚೆನ್ನೈ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು, 1960ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕಮಲಾ ತಂದೆ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಗ್ರೀವ್ ಜಮೈಕಾ ಮೂಲದವರು. *ಕಮಲಾ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗಳು * ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಎರಡನೇ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆ * ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಏಕೈಕ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆ * ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಆರನೇ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ *'''ಪ್ರಮೀಳಾ ಜಯಪಾಲ್''' *ಚೆನ್ನೈ ಮೂಲದವರಾದ ಪ್ರಮೀಳಾ ಜಯಪಾಲ್ (51) ಅವರು ತಮ್ಮ ಐದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾಗೆ ತೆರಳಿ, ನಂತರ ಸಿಂಗಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ಈಗ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. *'''ಅಮಿ ಬೆರಾ''' *ಅಮಿ ಬೆರಾ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಬಾರಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಮೂರನೇ ಚುನಾವಣೆ. *'''ರಾಜಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ''' *ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದವರಾದ ರಾಜಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. *'''ರೋಹಿತ್‌ ಖನ್ನಾ''' *ಇವರು ರೋ ಖನ್ನಾ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಈ ಬಾರಿ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/10/450988.html ಹೊಸ ಮೈಲುಗಲ್ಲು ರೂಪಿಸಿದ ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್]</ref> <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/09/450904.html ಅಮೆರಿಕ ಸೆನೆಟ್‍ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಜಾತರು]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] *[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]] *[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ]] *[[:en:Federal government of the United States|Federal government of the United States]] *[[:en:Elections in the United States|Elections in the United States]] *[[:en:Democratic Party presidential primaries, 2016|Democratic Party presidential primaries, 2016]] *[[:en:Electoral College (United States)|Electoral College (United States)]] *ಹಿಲರಿ:[[:w:prajavani.net/article/ಮುತ್ಸದ್ದಿ-ಹಿಲರಿ|ಮುತ್ಸದ್ದಿ-ಹಿಲರಿ]] *[[:en:Republican Party presidential primaries, 2016|Republican Party presidential primaries, 2016]] *[[:en:United States presidential election, 2016|United States presidential election, 2016]] *[[:en:United States presidential election|United States presidential election]] *[[:en:Democratic Party presidential candidates, 2016|Democratic Party presidential candidates, 2016]] ==ಹಿಲರಿ ಸೋಲು== *ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮಹಿಳೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ನಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೂ ಇದ್ದವು. *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/15/452077.html ‘ಗಾಜಿನ ಚಾವಣಿ’ಯಲ್ಲಿ ಮೂಡದ ಬಿರುಕು;ಸಿ.ಜಿ. ಮಂಜುಳಾ;15 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115143624/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/15/452077.html |date=2016-11-15 }} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ಶ್ವೇತಭವನದ ಉಪ್ಪರಿಗೆಗೆ ಅಯೋವಾ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು:ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ:7 Oct, 2016:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/07/443483.html] *ಯಾರು ಹಿತವರು ಈ ನಾಲ್ವರೊಳಗೆ?;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;6 Oct, 2016 [http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/06/443145.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006133352/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/06/443145.html |date=2016-10-06 }}] *ಶ್ವೇತಭವನದ ಓಟಕ್ಕೊಬ್ಬ ಸಾಥಿ, ‘ರನ್ನಿಂಗ್ ಮೇಟ್’:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/10/444170.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010185043/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/10/444170.html |date=2016-10-10 }}] *ಮುನಿಸು, ಜಗಳಗಳಾಚೆ ಪಕ್ಷ ಗೆಲ್ಲಿಸುವಾಸೆ!13 Oct,2016 [http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/13/444583.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013134402/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/13/444583.html |date=2016-10-13 }}] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/14/444718.html ಇದು ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬರೆಯುವ ಹಣೆಬರಹ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018064119/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/14/444718.html |date=2016-10-18 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/15/445018.html ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಂವಾದ: - ಮಾತು ಬರಿದಾಗುವ ಹೊತ್ತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018215606/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/15/445018.html |date=2016-10-18 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/17/445358.html ಚರ್ಚೆ ಎಂದರೆ ಬರಿಯ ಮಾತಲ್ಲೋ ಅಣ್ಣಾ!;17 Oct, 2016] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/18/445629.html ಚರ್ಚೆಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೂ ಅವಕಾಶವಿದೆ!18 Oct, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020074634/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/18/445629.html |date=2016-10-20 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/19/445916.html ಹಿಲರಿ, ಟ್ರಂಪ್ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಕೇಳಿದ್ದು;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;19 Oct, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020073350/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/19/445916.html |date=2016-10-20 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/20/446206.html ಟ್ರಂಪ್ ಪಾಲಿಗೆ ಮಾತು ವರ ಮತ್ತು ಶಾಪ] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/26/447772.html ಶ್ವೇತಭವನ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027130808/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/26/447772.html |date=2016-10-27 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/27/448070.html ಹಿಲರಿ ವೇಗಕ್ಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಿಂಚಂಚೆ ಪ್ರಕರಣ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;27 Oct, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027132341/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/27/448070.html |date=2016-10-27 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/28/448381.html ಇದು ಟ್ವಿಟರ್ ಯುಗದ ಹ್ಯಾಶ್ ಟ್ಯಾಗ್ ಕಾಳಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028142831/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/28/448381.html |date=2016-10-28 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/29/448680.html ಮಾಧ್ಯಮ ಪಕ್ಷಪಾತ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;29 Oct,2016] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/01/448960.html ಇದು ಮೊಗೆದಷ್ಟೂ ಮುಗಿಯದ ರೋಚಕ ಕಥನ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;1 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161101124356/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/01/448960.html |date=2016-11-01 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449402.html ಉಡಾಫೆಯ,ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳ ಟ್ರಂಪರದಾಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103131338/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449402.html |date=2016-11-03 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449425.html ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗಾದಿಯ ಹಾದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103130301/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449425.html |date=2016-11-03 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449413.html ಬಿರುಸು ಪಡೆದ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರ;3 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103142217/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/03/449413.html |date=2016-11-03 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/04/449548.html ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;ಟ್ರೂಮನ್ ಗೆದ್ದಾಗ, ‘ಷಿಕಾಗೊ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್’ ಸೋತಿತ್ತು;4 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104155018/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/04/449548.html |date=2016-11-04 }} *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/10/450991.html ಒಂಟಿ ಸಲಗ, ಮದ ಏರದಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಕೆಡುಕಿಲ್ಲ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ;10 Nov, 2016] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist| 2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸರ್ಕಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ಕಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] 1vz37mi5yarveklxaxgzfr33lmnybd8 0 83260 1371881 1337768 2026-04-23T03:18:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371881 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{Infobox scientist |name = ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್ ಇದ್ರಿಸಿ |image = Estatua de Al-Idrisi bajo el baluarte de los Mallorquines, Ceuta (5).jpg |image_size = 250px |caption = Statue of Al-Idrisi in [[Ceuta]] |birth_date = 1100 |birth_place = [[Ceuta]], (present-day Spain) |death_date = 1165 |death_place = Ceuta |residence = |citizenship = |nationality = |ethnicity = |field = [[Geographer]], writer, scientist, [[cartographer]] |work_institutions = |alma_mater = |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = [[Tabula Rogeriana]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |prizes = |footnotes = |signature = }} '''ಇದ್ರಿಸಿ''' ಸು. 1100-1166. ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ''ಅಬು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಮಹಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಮಹಮದ್ ಅಷ್‍ರೀಷ್ ಅಲ್ ಇದ್ರಿಸಿ''. ಅರಬ್ಬೀ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿ. ಈತ ಸೀಟಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಹೀಗೆಂದು ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಈತ ಕಾರ್ಡೋಬದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಮುಗಿಸಿ ಸ್ಪೇನ್, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕ, ಏಷ್ಯಾ ಮೈನರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟನೆ ಮಾಡಿದ. ==ಇದ್ರಿಸಿಯ ಪುಸ್ತಕ== ಸಿಸಿಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ರೋಜರ್ ಈತನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಆಗ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈತನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇದ್ರಿಸಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರು '''ನುಜಾಹತ್ ಲಾ ಮುಸ್ತಾಕಷ್ಕಿ ತೀಕಲಾ ಅಪ್ಕ'''. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೋಜರನ ಪುಸ್ತಕ (ಕಿತಾಬ್ ರೋಜರ್) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಜರನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ [[ಭೂಗೋಳ]] ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದ ಏಳು ವಾಯುಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಶೀತಪ್ರದೇಶದ ವರೆಗೂ ಇರುವ ನೆಲ ಈ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನೂ ಸಮಾನಾಂತರ ಲಂಬರೇಖೆಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಅಂಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗೋಗ್ ಮತ್ತು ಮಗೋಗ್ ಭೂಮಿ, ವಿಸ್ಮಯ ರೋಮ್ ಹಾಗೂ ಸೇಂಟ್ ಬ್ರಾಂಡನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ವಿವರಣೆಯ ತಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಸಹಜ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಭೂಪಟಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಹು ಸ್ಟಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೂಲ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಟಾಲಮಿ ಮತ್ತು ಒರೊಸಿಯಸರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನಾವ ಐರೋಪ್ಯ ಲೇಖಕರನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲ. ಇದ್ರಿಸಿ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ನ್ ಹೌಕಾಲರು ಅರಬ್ಬೀ ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇವನಿಗೆ ಬಿರೂನಿ ಅಥವಾ ಮಕ್‍ದಿಸಿ ಬಹುಶಃ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದ್ರಿಸಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವರದಿ ಹಾಗೂ ರೋಜರನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಿಸಿಲಿಯ ವರ್ಣನೆ ವಿವರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳದ ಅಂಶಕ್ಕಿಂತ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಮುದ್ರಯಾತ್ರಿಕರ ಬರೆಹದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭಾಗಗಳ ಲಕ್ಷಣ, [[ರೋಮ್]], [[ಸಿಸಿಲಿ]], [[ಇಟಲಿ]], ಗರೀಸ್, ಪ್ರಾಚ್ಯ, [[ಬ್ರಿಟನ್]] ದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯ ಭೂಗೋಳವನ್ನೂ ಪ್ಲಾನಿಸ್ಪಿಯರ್ ಎಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನೂ ಈತ ರಚಿಸಿದ. ವಿಲಿಯಂ ದಿ ಬ್ಯಾಡ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ಬರೆದ ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ಬರೆದ ಕೆಲವು ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಇಸ್ತಾನ್ ಬುಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್, ಪ್ಯಾರಿಸುಗಳಲ್ಲಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಭೂಪಟಶಾಸ್ತ್ರ ಯೂರೋಪಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರದಿದ್ದರೂ ಮಾರಿನೋ-ಸನುಡೂ ಮತ್ತು ಪಿಯೆತ್ರೊ ವೈಕಾಂಟಿ ರಚಿಸಿದ ಭೂಪಟದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. [[ಆಫ್ರಿಕ]] ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಬೆಳೆದು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿದೆಯೆಂದು [[ಟಾಲಮಿ]]ಯಂತೆ ಈತನೂ ನಂಬಿದ್ದ. ಮಡೀರ ಮತ್ತು ಕೆನರೀಗಳ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಕುರಿತ ಈತನ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಅರಬ್ಬೀದೇಶಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಸಾಮಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. 1161ರ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯ ಬಳಿಕ ಈತ ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ಅಸಂಭವವಾದರೂ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈತ ಎಲ್ಲಿದ್ದನೆಂಬುದಾಗಲಿ, ಯಾವಾಗ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನೆಂಬುದಾಗಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> File:12th-century map of the Indian Ocean by Al-Idrisi.jpg|Al-Idrisi's map of the Indian Ocean. File:Al-Idrisi-Azerbaijan.JPG|Al-Idrisi's map of what is modern day [[Azerbaijan]] and the [[Caspian Sea]]. File:Muhammad al-Idrisi - Oxford transcript of V-4.jpg|Al-Idrisi's map of the northern shoreline of [[Marmara Region]]. File:Muhammad al-Idrisi - Oxford transcript of VI-4.jpg|Al-Idrisi's map of the [[Balkans]]. File:Muhammad al-Idrisi - Saint Petersburg transcript of VI-5.jpg|Al-Idrisi's map of the [[Balkans]]. File:1154 Tabula Rogeriana noroeste Peninsula Iberica Al Idrisi copia mas antigua.jpg|Al-Idrisi's map of the [[Iberian peninsula]]. File:1154 Tabula Rogeriana Al Idrisi transcripcion de Konrad Miller 1928 detalle.jpg|Al-Idrisi's map of the [[Iberian peninsula]]. File:Al-Idrisi Finland.jpg|Al-Idrisi's description of [[Finland]] File:Senegal River according to al-Idrisi.jpg|Map of the [[Senegal River]] according to Al-Idrisi. </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <ref>{{Cite web |url=http://www.kanaja.in// |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-10-19 |archive-date=2016-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023193231/http://www.kanaja.in/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://sujankumarshetty.wordpress.com/2009/08/08/page/3/</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *{{Citation | last = Ahmad | first = S. Maqbul | title=Al-Idrīsī, Abū, 'Abd Allāh Muḥ̣ammad Ibn Muḥ̣ammad Ibn 'Abd Allāh Ibn Idrīs, Al-Sharīf Al-Idrīsī | url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902126.html | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography|Complete Dictionary of Scientific Biography]] | publisher = Encyclopedia.com | origyear=1970–80 | year = 2008 | ref=none }}. * [http://www.britannica.com/eb/article-9042038?query=al-idrisi&ct= Britannica] * [http://classes.bnf.fr/idrisi/index.htm Online exhibition], [[Bibliothèque nationale de France]] (French) * [http://hdl.loc.gov/loc.gmd/g3200.ct001903 Idrisi's world map], [[Library of Congress]]. Konrad Miller's 1927 consolidation and transliteration, with high-resolution zoom browser. *[http://hos.ou.edu/galleries//03Medieval/Idrisi/ Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814051725/https://hos.ou.edu/galleries/03Medieval/Idrisi/ |date=2017-08-14 }} High resolution images of works by al-Idrisi in.jpg and.tiff format. * [http://www.clarklabs.org/products/idrisi-taiga.cfm IDRISI GIS home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629150851/http://www.clarklabs.org/products/idrisi-taiga.cfm |date=2015-06-29 }} * [http://www.wdl.org/en/item/650 "Travels into the Inland Parts of Africa: Containing a Description of the Several Nations for the Space of Six Hundred Miles up the River Gambia"]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} features English translations of work by al-Idrisi. The manuscript dates from 1738. * [http://islamport.com/d/3/bld/1/42/381.html Original Nuzhatul Mushtaq text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170530063610/http://islamport.com/d/3/bld/1/42/381.html |date=2017-05-30 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಇದ್ರಿಸಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] 3bxpptpkvoc02k7wgpj3yl5du10w7g4 0 83606 1371888 1337968 2026-04-23T04:14:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371888 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Wild Date Palm (Phoenix sylvestris) tree at Purbasthali W IMG 1494.jpg |image_caption = At [[Purbasthali]] in [[Bardhaman]] District of [[West Bengal]], India. |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Monocots]] |unranked_ordo = [[Commelinids]] |ordo = [[Arecales]] |familia = [[Arecaceae]] |genus = ''[[Phoenix (plant)|Phoenix]]'' |species = '''''P. sylvestris''''' |binomial = ''Phoenix sylvestris'' |binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[William Roxburgh|Roxb.]], 1832 |}} ==ಈಚಲು== [[:en:Phoenix sylvestris|Phoenix sylvestris]] [[File:Toddy00.jpg|thumb|right|150px|ಈಚಲು'(ಇದು ತೆಂಗಿನ ಮರ-ಹೆಂಡ ಇಳಿಸುವುದು)]] ತೆಂಗಿನಮರದ(ಅಡಿಕೆ) [[ಕುಂಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜಾತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಐದಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾದುವು [[ಖರ್ಜೂರ]]ದ ಮರ ಮತ್ತು ಈಚಲು. ಇವು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.ಈಚಲು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ನೆಟ್ಟಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ರೆಂಬೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಡ ಉರುಟಾಗಿದ್ದು ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ತಳಭಾಗಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಬೇಧದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಂಡ ನೆಲದೊಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳು ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗರಿಯೋಪಾದಿಯಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಗರಿಯೂ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಪತ್ರ. ಉಪಪತ್ರಗಳು ಗಡುಸಾಗಿ ಬೂದಿಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತುದಿ ದಬ್ಬಳದ ಮೊನೆಯಂತಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಕಿರು ಎಲೆಗಳು ಹಸುರಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ಮೊನೆ ಚೂಪಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ==ಖರ್ಜೂರದ ಮರ ಮತ್ತು ಈಚಲು== ಖರ್ಜೂರದ ಮರ ಮತ್ತು ಈಚಲು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿವೆ. ಈಚಲು 30'-40' ಗಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಖರ್ಜೂರದ ಮರ 100'-120' ಗಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಸಿಗಳು ಖರ್ಜೂರದ ಬೇರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಈಚಲು ಮರದಲ್ಲಿ ಸಸಿಗಳು ಬೇರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಖರ್ಜೂರದ ಗರಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರು ಎಲೆಗಳು ಎಲೆಯ ದಿಂಡಿಗೆ ಲಘುಕೋನದಲ್ಲಿ ಓರೆಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈಚಲು ಮರದಲ್ಲಿ ಕಿರು ಎಲೆಗಳು ದಿಂಡಿಗೆ ಸಮಕೋನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಮರಗಳು ನೀರು ಒರೆಸುವ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅರೇಬಿಯ ದೇಶ, [[ಭಾರತ]]ದ [[ರಾಜಾಸ್ತಾನ]]ದ ಮರಳುಗಾಡು ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತು, ಪಂಜಾಬು-ಈ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಳೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ತುಮಕೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ.<ref name="ಈಚಲು">{{cite web|title=ಈಚಲು|url=https://kn.wiktionary.org/wiki/%E0%B2%88%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B3%81|website=kn.wiktionary.org accessdate 24 October 2016}}</ref> ==ಈಚಲು ಜಾತಿಯ ಮರ== ಈಚಲು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ಗಂಡು ಈಚಲು, ಹೆಣ್ಣು ಈಚಲು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಈಚಲು ಮತ್ತು ಖರ್ಜೂರದ ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ, ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿ ಆಗಸ್ಟ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ.ಈಚಲು ಮರದಿಂದ ನೀರಾ ಇಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹುಳಿತು ಹೆಂಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಳೆಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮರಗಳು ನೀರಾ ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪಕ್ವವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಮರ ತನ್ನ ಜೀವಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25-30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಾ ಕೊಡಬಲ್ಲುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೊಬರ್-ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನೀರಾ ಇಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರಾದ ಪ್ರಮಾಣ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಬೇಸಗೆ ಬಂದಂತೆಲ್ಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="ಈಚಲುಮರ">{{cite web|title=ಮರಗಳ ಪರಿಚಯ ಒಂದು ಕೈಪಿಡಿ ಈಚಲು ಮರ|url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%9A%E0%B2%AF-%E0%B2%92%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-%E0%B2%AD%E0%B2%BE-8/|website=www.kanaja.in accessdate11 October 2016}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ನೀರಾ ಇಳಿಸುವ ಕ್ರಮ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ== ಮರದ ತುದಿಯ ಒಂದು ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ ಅಲ್ಲಿನ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 45 ಸೆಂ. ಮೀ. ಅಗಲದಷ್ಟು ಒಳಗಿನ ಬಿಳಿಯಭಾಗ ಕಾಣುವಂತೆ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಅದು ಕಂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳಾದ ಮೇಲೆ, ಈ ತೆರೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ರಸ ಸುರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬೊಂಬಿನ ನಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಮಡಕೆಗೆ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಡಕೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸುಣ್ಣ ಬಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಾರನೆಯ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ (ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ) ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ ರಸವನ್ನು ಹೊರ ತೆಗೆದು, ಮತ್ತೆ ಮಡಕೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡು ದಿನ ರಸವನ್ನು ಇಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಬಿಡುವು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನೀರಾವನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಕಾಯಿಗೊನೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಎಲೆಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಗಾಯಮಾಡಿ ನೀರಾ ಇಳಿಸಿದರೆ, ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಎಲೆಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಗಾಯಮಾಡಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈಚೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ತೊಗಟೆ ತೆಗೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಒಂದೊಂದು ಸರ್ತಿಗೆ ಒಂದೊಂದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಸ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಇನ್ನೆರಡು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಎರಡು ದಿನ ಬಿಡುವು ದೊರೆತಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ರಸದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರದಿಂದ ಸುಮಾರು 70-310 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ನೀರಾ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ಈಚಲು ಬಳಕೆ== ನೀರಾ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಚೇತೋಹಾರಿ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿ ಮತ್ತು ಸಿ ಜೀವಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರೋಟೀನುಗಳು, ಶರ್ಕರಗಳು, ರಂಜಕ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಕಬ್ಬಿಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಲವಣಾಂಶಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಸಿ ಜೀವಾತು ಅಂಶ ಬಹುಕಾಲ ನಶಿಸದೇ ಇರುವುದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣ.ನೀರಾವನ್ನು ಬಹಳಕಾಲ ಕೆಡದಂತೆ, ಅದರ ಸಹಜ ಕಂಪು ಹೋಗದಂತೆ ಪ್ಯಾಶ್ಚರೀಕರಣ ಮಾಡಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸೋಡಿಯಂ ಬೆಂಜೊóೀಯೇಟ್ ಮತ್ತು ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅಮೋನಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಥವಾ ಪಾಲುಡ್ರಿನ್ ಎಂಬ ವಸ್ತುವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ನೀರಾವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಡಬಹುದು.ನೀರಾದಿಂದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಚಲು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ : ಹೊಸದಾಗಿ ಇಳಿಸಿದ ನೀರಾವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕುದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಕುದಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕುದಿಸಿ, ಹದವಾದ ಪಾಕ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಿ, ಗಾಳಿಯಾಡಿಸಿ, ಮಡಕೆಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟೆಗಳಿಗೂ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೆಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದರೆ, ನೀರಾ ಶೇಖರಿಸುವ ಮಡಕೆಗಳ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಣ್ಣ ಸವರಿದ್ದರೆ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಬಣ್ಣ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕುದಿಸಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಕ್ಕರೆಯಷ್ಟು ಬಿಳುಪಾದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿ ಜೀವಾತು ಗುಂಪಿನ ಡೈಯಾಮಿನ್. ರೈಬೊಫ್ಲೇವಿನ್, ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು, ಸಿ ಜೀವಾತು ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ರಂಜಕ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸೋಡಿಯಂ, ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಲವಣಗಳು, ಹಲವು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈಚಲು ಬೆಲ್ಲ ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈಚಲು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಬರುವ ಕಾಕಂಬಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಹೆಂಡದಲ್ಲಿ 3.61% ರಷ್ಟು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇದ್ದು ಜೊತೆಗೆ ಸಕ್ಕರೆ, ಟಾರ್ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಗ್ಲಿಸರಾಲ್, ನೈಟ್ರೋಜನ್, ರಂಜಕ, ಥೈಯಾಮಿನ್ ಹಾಗೂ ರೈಬೊಫ್ಲೇವಿನ್ ಜೀವಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ನೀರಾಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕ ಪಾನೀಯವೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.<ref name="ಈಚಲುಗಿಡಗಳಿಗೆಬೇಡಿಕೆ">{{cite web|title=ಈಚಲು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/topics/%E0%B2%88%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B3%81|website=vijaykarnataka.indiatimes.com accessdate 24 October 2016}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉಪಯೋಗ== ನೀರಾದಿಂದ ವಿನೆಗರನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಬಾಯ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವನ್ನು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರದಂತೆ ಭರ್ತಿಮಾಡಿ 12 ರಿಂದ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ 24o — 27o ಸೆಂ. ಗ್ರೇ. ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಜೋಪಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಇಡುವುದರಿಂದ ನೀರಾ ಹುಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹುಳಿಯಾದ ನೀರಾವನ್ನು ಬೇರೆ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸುರಿದು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಾಳಿಯಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನೀರಾ ಎಲ್ಲ ವಿನೆಗರ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 6.5% ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲವಿರುತ್ತದೆ.ಈಚಲು ಹಣ್ಣುಗಳು ಖರ್ಜೂರದಷ್ಟು ಉತ್ಕøಷ್ಟವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ತಿನ್ನಲು ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ, ಜಾಮ್, ಹಾಗೂ ವಿನೆಗರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈಚಲು ಗರಿಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಲುಗಳಿಗೆ ಹೊದಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಚಾಪೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ, ಬುಟ್ಟಿ, ಪೊರಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ನಾರಿನಿಂದ ಹಗ್ಗವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೂ ಚಪ್ಪರಗಳ ಕಂಬಗಳಿಗೂ ಉಪಯೊಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಚಲು ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾನಿಸ್ ಎಂಬ ವಸ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈಚಲು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಣಿ ಗಿಡದ ಬೇರಿನೊಂದಿಗೆ ಅರೆದು, ವೀಳೆಯದೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಚಳಿಜ್ವರ ವಾಸಿಯಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಲ್ಲುನೋವಿನ ನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈಚಲು ಬೇರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈಚಲು, ತಾಳೆ, ಬಗನಿ, ತೆಂಗು ಮುಂತಾದ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಹೆಂಡ ಇಳಿಸುವ ವಾಡಿಕೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಹೆಂಡವೇ ಈ ಮರಗಳ ಪರಮ ಪ್ರಯೋಜನವಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಜನ ತಿಳಿದೊ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಸರ್ಕಾರ ಆದಾಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾನ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದು-ಇವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಪಾನನಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯನ್ನೂ ಈಚಲು ಮರ ನಿರ್ಮೂಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡರು. ಭಾರತದ ಬಡತನದ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಗಾಂಧಿ ರೂಪಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು ಎರಡು: ಒಂದು ಸ್ವದೇಶೀ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪಾನನಿರೋಧ. (ನೋಡಿ- ಪಾನನಿರೋಧ) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] odltld8ujma4otbprnppay1aob2zmxh 0 83845 1371871 1336527 2026-04-22T23:07:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371871 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಗೆ [[ಆಡಳಿತ]] ಕಾಯಿದೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಎಂದರೆ ಸರಕಾರ, ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಆಡಳಿತ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನರೂಪವಾದ (ಸ್ಟ್ಯಾಚೂಟರಿ), ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ರೂಪದ, ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡುವ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಆಡಳಿತ ಕಾಯಿದೆಯ ಬಹು ಭಾಗ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಬಹುದು. ಒಂದು ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳಿಂದ ಆಡಳಿತ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುವ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, [[ಆಡಳಿತವರ್ಗ]] ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಎರಡನೆಯದು, ಆಡಳಿತ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮಾಡುವ ವಿಷಯ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಕಾನೂನು ರಚನೆ, ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನ, ತನಿಖೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಅಭಿಯೋಗ (ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್) ಸಲಹೆ ನೀಡಿಕೆ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘೋಷಣೆ-ಇವು ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾವಣೆಯ ಮುಖ್ಯ ಹಂತಗಳು.<ref>http://www.kannadaprabha.com/districts/bangalore/%E0%B2%B5%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86/123133.html{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಕಾನೂನು ರಚನೆ, ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ== ಕಾನೂನು ರಚನೆ, ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ, ತಕರಾರುಗಳ ಪರಿಹಾರ-ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕೆಲಸವಾದರೂ ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಸರಕಾರ ಜಟಿಲವಾದಂತೆಲ್ಲ ಈ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿಯೋ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೋ [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ವೇ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿತು.ಸರಕಾರದ ಕೆಲಸ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ವಿಧವಿಧವಾದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ವಸೂಲು ಮಾಡುವುದು, [[ವಾಣಿಜ್ಯ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅಪ್ಪಣೆಕೊಡುವುದು, ಲಾರಿಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು, ಯಜಮಾನನ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕರರ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸುವವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮುಂತಾದ ನೂರಾರು ಸಹಸ್ರಾರು ಕೆಲಸಗಳು ಸರಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕಾನೇಕ ಇಲಾಖೆಗಳು ಬೇಕು ಮತ್ತು ಈ [[ಇಲಾಖೆ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ನೂರಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಅನಂತರ ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹೊರಟಾಗಲೇ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಕೂಡ, ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯಾದರೂ ಕಾನೂನು ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶ ಹೊರಬಿದ್ದಿತು. ಆ ರೀತಿ ಅವರು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾನೂನಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಕಾಯಿದೆ ಎಂದೂ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ ಎಂದೂ (ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್) ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆ ಕಾನೂನು== ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರಕಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳಿಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಅಂತಸ್ತೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಜನರು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ತಮಗಷ್ಟೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಇದೇರೀತಿ ಸರಕಾರ ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಯ ಮುಂದೆ ತರದ ಕೆಲವು ಆಜ್ಞೆಗಳು ಆಗಾಗ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಕರಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಖಾಸಗಿ ನೌಕರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಒದಗಿದಾಗ, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಸೂಚನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅವು ಯಾರ ವಿರುದ್ಧ ಇವೆಯೋ ಅವರೆಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಜನರ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾನೇ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಜನರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪು.ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿರುವ ಜಮೀನನ್ನು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ಅನೇಕರು ಅರ್ಜಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ತಹಸೀಲ್‍ದಾರರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಾವೇ ಒಂದು ಆಜ್ಞೆಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಕಮೀಷನರ್ ಮುಂದೆ ಇಡಬಹುದು. ಆ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಕಮೀಷನರು ಒಂದು ತೀರ್ಪುಕೊಟ್ಟು, ಜಮೀನನ್ನು ಹಲವರಿಗೆ ಹಂಚುವರು (ಇಲ್ಲಿ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಕಮೀಷನರನ್ನೇ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿ ಎನ್ನಬಹುದು). ಹೀಗಾದ ಹಂಚಿಕೆಯಿಂದ ನೊಂದ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕಮೀಷನರ್ (ಇವರೂ ಆಡಳಿತದ ಒಂದು ಭಾಗ) ಅವರಲ್ಲಿ ಅಪೀಲು ಮಾಡುವರು. ಇವರ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ರೆವೆನ್ಯೂ ಕಮೀಷನರ್ ಅಥವಾ ರೆವೆನ್ಯೂ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕೈಲಿರುವ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆಗೂ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.ಮೇಲಿನ ರೀತಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆಯೇ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯ ಮಂಡಳಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಮಂಡಳಿ, ವಾಹನ ನಡೆಸುವವರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಮಂಡಳಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ==ಆಡಳಿತಾಂಗ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಕಾರ್ಯ== ಈ ಆಡಳಿತಾಂಗ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರಜೆಗೆ ಅನನುಕೂಲಕ್ಕಿಂತ ಅನುಕೂಲವೇನಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತೇ? ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಿಚಿದಲೂ ತನಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಏನಾದರೂ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆಯೇ? ಆಡಳಿತಾಂಗದ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಿಗುವುದರ ಪರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಡೆದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮಾಮೂಲಿ ರೀತಿಯ ಸಿವಿಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳು ಈ ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ವಾದ ಪ್ರತಿವಾದಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ವಿಹಿತಕ್ರಮ ಅಷ್ಟಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿರುವ ಸರಳತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರ್ಜಿದಾರ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ತನ್ನ ಕಷ್ಟಸುಖಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟುಗಳ ಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂಥದು ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ದುಬಾರಿ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಜೆ ಕಮ್ಮಿ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬಂದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕಡೆಯದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟುಗಳು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿಗಳ ಮುಂದೆ ಬರುವ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಕೋರ್ಟುಗಳಿಗೆ ತಂದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಗಡಿಬಿಡಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೊಳ್ಳೆಯದು.<ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/topics/%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%AE%E0%B3%8A%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%97-%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF-%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%8D-%E0%B2%86%E0%B2%A1%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%A4-%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B3%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%A4%E0%B3%81/news//8{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇರುವ ವಾದಗಳು ಹೀಗಿವೆ== ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳು ಹೋಗುತ್ತಾಬಂದು ಜನರಿಗೆ ಕಾನೂನಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸಮರ್ಥರಾದ ವಕೀಲರು ವಾದಿಸಿದ ಅನಂತರ ಆಗುವ ತೀರ್ಮಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಮುಟ್ಟಲಾರದು. ಆಡಳಿತಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿಯೇ ಪೂರ್ವಕಲ್ಪಿತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ಸಂದಭದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು: ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿತರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧವೇ ತೀರ್ಪು ಕೊಡಲು ಅವರ ಮನ ಒಪ್ಪುವುದೇ? ಕೊಂಚವಾದರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸರ್ಕಾರದ ಕಡೆ ವಾಲುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿಬಿಡುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಡಳಿತ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯ ಪರ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧ ಇರುವ ಈ ವಾದಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯೂರೋಪು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದು ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಸರಕಾರಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅನೇಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೀಗಿವೆ:ಸರಕಾರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದೂ ಬಹುಮುಖವುಳ್ಳದ್ದೂ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರಕಾರದ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅದೆ ಮೂರು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಆಡಳಿತಾಂಗವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅಧಿಕಾರಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಂತೆ ವರ್ತಿಸಲೂ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಹೊರಡಿಸುವುದೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅನಾನುಕೂಲಕ್ಕಿಂತ ಅನುಕೂಲವೇ ಜಾಸ್ತಿ. ==ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ತೀರ್ಪ== ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಪುನಃ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕೊಡುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು (ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ) ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟುಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಅಪೀಲು ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನುವವ ಈ ಕೋರ್ಟುಗಳಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೈಕೋರ್ಟಿಗಾಗಲಿ ಅರ್ಜಿಕೊಡಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಅರ್ಜಿದಾರ ಬಂದಾಗ ಅವನ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋರ್ಟು ತನ್ನದೇ ಆದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ರೀತಿ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವಾಗ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆಯ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೇ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆಯೇ, ಅವರು ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಕ್ರಮ ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆಯೇ, ತೀರ್ಪು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಭಾಗಕ್ಕಾದರೂ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆಯೇ, ಅವರ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ರುಜುವಾತು ಅವರು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಕಾದಷ್ಟಿತ್ತೇ-ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ==ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೈಕೋರ್ಟು== ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೈಕೋರ್ಟು ಮುಂತಾದವಕ್ಕೆ ಅಪೀಲು ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ತಥ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹೇಳಿರುವುದೇ ಕಡೆಯ ಮಾತು. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಕೋರ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಅಥವಾ ಭೂಪಟಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮಾರಿದನೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಥ್ಯಪ್ರಶ್ನೆ. ಓದುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಭೂಪಟಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆಯ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ (ಅನೇಕವೇಳೆ ದತ್ತಪ್ರಶ್ನೆ ತಥ್ಯಪ್ರಶ್ನೆಯೇ, ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಎಂಬುದೇ ಭಾರಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ). ಎಂಬುದರ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಕೃತಕ್ಕೆ ಗೌಣ, ಹೀಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಪೀಲು ಕೋರ್ಟು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪನ್ನೇ ಕಾಯಂ ಮಾಡಬಹುದು. ಯಾವ ರೀತಿ ಬೇಕಾದರೂ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಲವು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು.ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಕೋರ್ಟು, ಹೈಕೋರ್ಟು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟುಗಳಿಗೆ ಅಪೀಲು ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದರಿಂದ ಆಡಳಿತ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮಂಡಲಿಯಿಂದ ಆಗಬಹುದಾದ ಅನಾನುಕೂಲಗಳು ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} 0q1ck3lf1wikhrodqnmx4l906tjv6qm 0 85314 1371890 1338230 2026-04-23T04:55:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371890 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ಉತ್ತರಕಾಂಡ | title_orig = | translator = | image = Uttarakaanda novel.jpg | caption = ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮುಖಪುಟ | author = [[ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | series = | subject = [[ರಾಮಾಯಣ]] | genre = ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥ | publisher = ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಂಡಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು | pub_date = ೧೬-ಜನವರಿ-೨೦೧೭ | english_pub_date = | media_type = ಮುದ್ರಣ (ಗಡಸು ರಟ್ಟು) | ಓಟ್ಟು ಪುಟಗಳು = ೩೩೬ | isbn = | oclc = | preceded_by = [[ಯಾನ]] | followed_by = | Price = }} <big>'''ಉತ್ತರಕಾಂಡ''' (ಇಂಗ್ಲೀಷ್: [[:en:Uttarakaanda (novel)|Uttarakaanda]]) ಕಾದಂಬರಿ [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪ|ಎಸ್.ಎಲ್.ಭೈರಪ್ಪನವರ]] ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿ. ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ‘ಪರ್ವ’ದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ, ಕುಂತಿ, ಗಾಂಧಾರಿಯರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಇಲ್ಲಿ ರಾಮಕಥೆ ಯನ್ನು ಸೀತೆಯ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತಾ ಪರಿತ್ಯಾಗವು ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ <ref>{{cite web|url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/01/12/465244.html|title=ಭೈರಪ್ಪನವರ ಹೊಸ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ 16ರಿಂದ ಲಭ್ಯ}}</ref><ref>{{cite web|url=http://vijayavani.net/%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B3%95%E0%B2%AF-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B3%95%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%B2/|title=ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ನೆಲೆಯ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.</big> ==<big>ಮುದ್ರಣದ ಹಿನ್ನಲೆ</big>== <big>೨೦೧೭ರ ಜನವರಿ ೧೬ ರಂದು ಉತ್ತರಕಾಂಡ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ ಮುದ್ರಣ ಕಂಡಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ 'ಉತ್ತರಕಾಂಡ' ಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಕರಿಯಾದ ಕಾರಣ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.kannadaprabha.com/top-news/s-l-bhyarappas-new-novel-uttarakanda-first-edition-sold-out-in-couple-of-hours!/288683.html|title=ಎಸ್ ಎಲ್ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಹೊಸ ಕಾದಂಬರಿ 'ಉತ್ತರಕಾಂಡ' ಭರ್ಜರಿ ಮಾರಾಟ|access-date=2017-01-18|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118135850/http://www.kannadaprabha.com/top-news/s-l-bhyarappas-new-novel-uttarakanda-first-edition-sold-out-in-couple-of-hours!/288683.html|url-status=dead}}</ref>.</big> ==<big>ಅಭಿಪ್ರಾಯ</big>== *<big>ಎಸ್‌. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ ಪಂಡಿತ್‌;28 Jan, 2017;</big> *<big>ಅಂತೆಯೇ ರಾಮನನ್ನೂ ರಾಮಾಯಣವನ್ನೂ ಸೀತೆಯ ನೋಟದಿಂದ ಕಂಡರಿಸಲು ಹೊರಟಿರುವುದೇ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕೃತಿ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’. ರಾಮಾಯಣ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಇತಿಹಾಸ; ಪುರಾಣವೂ ಕೂಡ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಧಾರಶ್ರುತಿಯೂ ಹೌದು. (ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ‘ಇತಿಹಾಸ’ ಎಂದೂ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ‘ಕಾವ್ಯ’ ಎಂದೂ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಪುರಾಣ’ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.) ಇಂಥದೊಂದು ಜೀವಂತಕೃತಿಗೆ ಒದಗಿರುವ ‘ಆಧುನಿಕ’ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸುಲಭವಲ್ಲ.</big> ===<big>ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ಪುರಾಣ ಪರಿವರ್ತನೆ</big>=== *<big>ಮೂಲಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಲೌಕಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನೂ ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಯಾವುದೋ ಕಾಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ–ಸಂಗತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಕಾಲದವಾಗಿ, ನಮಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕುಶಲತೆಯೂ ಈ ರಚನೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಆಶಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.’ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಪುರಾಣವನ್ನು ಅದರ ಪೌರಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಕಳಚುವುದು. ಈ ಕ್ರಮ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಗ್ಗುವ ಸಂಗತಿಯೇ? ಕೆಲವರಿಗೆ ‘ಪುರಾಣ’ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಪನೆ, ಊಹೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಥೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಶಿಷ್ಟಗುಣಗಳು ಇರದು; ತರ್ಕ–ಅರ್ಥ–ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳ ಬಲವೂ ಇರದು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ್ನು ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಿ ಉಳಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂದೂ ಕೆಲವರು ಯೋಚಿಸುವುದುಂಟು.</big> *<big>ಮಾನವತಾವಾದ ತನ್ನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗುವಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಹದಗೊಳಿಸಿ ಇಡಬೇಕೆನ್ನುತ್ತದೆ’ ಎಂದ ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಮನನೀಯ. ಮಾನವತಾವಾದ ಎಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾವಲಯದಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು, ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ–ತರ್ಕವನ್ನಷ್ಟೆ ನಂಬಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದು.</big> *<big>ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕುರಿತು ನಮಗಿರುವ ಭಯವೇ ಪುರಾಣವನ್ನೂ ಇತಿಹಾಸದ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಲು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪುರಾಣಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲಾಸ–ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬದುಕನ್ನು ಒಂದು ಹೊರೆಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಅರಿವಿನ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅದು ತರ್ಕದ ಗೂಟಕ್ಕೆ ಬಿಗಿಯುತ್ತದೆ.</big> ===<big>ಪುರಾಣದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು - ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಇರಲಿ?</big>=== *<big>‘Men live by myths,... they are no mere poetic invention’ – ಆನಂದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಈ ಮಾತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂಥದ್ದು; ಒಗ್ಗಿರುವಂಥದ್ದು. ಪುರಾಣಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಲು ಕುರ್ತಕೋಟಿಯವರ ಈ ಮಾತುಗಳು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ:</big> *<big>‘ಮನುಷ್ಯನ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಸಂಗತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳೆಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ‘‘ಪುರಾಣ’’ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ ತೀರ ಅರ್ವಾಚೀನವಾದದ್ದು. ಆದರೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರತಿಭೆ ಬೇಗ ಅಳಿದುಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ದೇವಮಾನವ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ.</big> *<big>ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳು, ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಪರಿಸೀಮೆಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬೇರುಗಳು ನಮಗೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ದಂತಕತೆಗಳು, ಭೂತಪ್ರೇತಗಳ ಕತೆಗಳು, ಕಲ್ಪಕ ಕತೆಗಳು, ಜಾನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಪೌರಾಣಿಕತೆಯ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಗ್ರಹಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಇರುವ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕೂಡ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಹಳೆಯದೇ.</big> *<big>ಇಡಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥನವನ್ನು ಸೀತೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಭೈರಪ್ಪನವರು ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಂತೂ ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಥನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಕೂಡ. ಊರ್ಮಿಳೆಯ ಪಾತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಿದ ಆಯಾಮ, ಧರ್ಮಸಭೆ ಮುಂತಾದವು ಅವರ ಕಾವ್ಯಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.</big> ===<big>ಸೀತೆಯ ಡೈರಿ</big>=== *<big>ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಕಥನಶೈಲಿ ಒಂದು ವರದಿಯಂತೆ, ಸೀತೆಯ ‘ಡೈರಿ’ಯಂತೆ ಸಾಗಿ, ಗಾಢವಾದ ಕಾವ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅತಿಯಾದ ವಾಸ್ತವಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಹೊರೆಯೂ ಕಥೆಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಕಾವ್ಯಸಂಭ್ರಮವನ್ನೂ ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅತಿ ವಾಸ್ತವದ ನಿರೂಪಣೆಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಅಹಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಸಂದರ್ಶನದ ಆರಂಭದ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ತುಣುಕೊಂದು ಹೀಗಿದೆ:</big> *<big>‘ನಮ್ಮ ಊಟವಾಗಿದೆ. ನೀನು ಹಸಿದಿದ್ದೀಯ. ನೀನು ಉಣ್ಣು,’ ರಾಮ ಹೇಳಿದ. (ಅಹಲ್ಯೆಗೆ)</big> *<big>‘ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ನನಗೆ ಹಸಿವಿನ ಬಾಧೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾರೋ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಅನ್ನ, ನೀರು ಇಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರೆಂತ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅನ್ನ ಬಹುತೇಕ ಹಕ್ಕಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತೆ. ನೀರು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ, ಮೈ ಬೆವರು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುಕ್ಕೆ, ಬಹಿರ್ದೆಸೆಗೆ’ ಎಂದಳು.</big> *<big>ಇನ್ನು ಸೀತೆ. ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ನಮ್ಮ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನೂ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೀತೆ, ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲಿ ‘ಸೀತೆ’ಯೇ ಆಗಿದ್ದಾಳೆಯೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ನಮ್ಮನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಓದಿಗೆ, ಮರು ಓದಿಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದೂ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಇದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಸಾಫಲ್ಯ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/books/2017/01/28/468720.html |title=ಉತ್ತರಕಾಂಡ;ಎಸ್‌. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ ಪಂಡಿತ್‌;28 Jan, 2017;prajavani; |access-date=2017-01-30 |archive-date=2017-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131152549/http://www.prajavani.net/news/books/2017/01/28/468720.html |url-status=dead }}</ref></big> *<big>(ಲೇಖಕ:ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ;ಪ್ರಕಾಶಕರು :ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಂಡಾರ, ಜಂಗಮ ಮೇಸ್ತ್ರಿಗಲ್ಲಿ, ಬಳೇಪೇಟೆ, (ಮಲಬಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಎದುರು ಗಲ್ಲಿ), ಬೆಂಗಳೂರು– 560053;ಪ್ರಕಟವಾದ ವರ್ಷ:2017;ಪುಟ : 336;ಬೆಲೆ ರೂ.375)</big> ==<big>ಮಾನವಸಹಜ- ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸೀತೆ</big>== *<big>‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ ಕಾದಂಬರಿಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ಎಸ್‌.ಎಲ್‌. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಡೆದಿರುವ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸೀತೆ ತನ್ನ ದನಿಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆ ಅವಳ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಗುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯು ತನಗೆ ತಾನೆ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ವಿವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದ ಸ್ವಗತಧಾಟಿಯ ಕಥನಶೈಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ.</big> * ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಪರ್ವ’ದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರುವ ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೊಬ್ಬಳೇ ಕಥನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕಥನದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ‘ಕರ್ತೆ’ (ಏಜೆಂಟ್) ಆಗಿ ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಯೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಯಾರೂ ಕೊಡದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಯತ್ತ, ಸದೃಢ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುವ ರಕ್ತ, ಮಾಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನುಷ್ಯೆಯಾಗಿ ಓದುಗನ ಮುಂದಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. *ಹಾಗಾದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೀತೆ ಯಾರು? ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಶುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎದೆಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಹೆಣಗುತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು. ಗಂಡ ರಾಜ ರಾಮನಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಜೊತೆಗೆ ಸುಕೇಶಿಯೆಂಬ ಸಖಿಯಿದ್ದಾಳೆ. ಸುಕೇಶಿ ಮಿಥಿಲೆಯವಳು ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಅವಳೊಡನೆ ಬಂದವಳು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಸೀತೆಯ ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಕೇಶಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಗಂಡ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಇದ್ದಳು. ಈಗ ಸೀತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳಾದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸುಕೇಶಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಂಸಾರದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬದುಕು ಸೀತೆಗಿದೆ. ತಂಗಿ ಊರ್ಮಿಳೆ ಆಗಾಗ ಬಂದುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ದವಸಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ. *<big>ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸೀತೆ ಎಲ್ಲ ಮಾನವಸಹಜ ಶಕ್ತಿ-ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಪಾತ್ರ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ತವರುಮನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳೊಬ್ಬಳ ಸಖ್ಯ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹೊಸತಾಯಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹೀಗೆ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತಳಾಗುವ ಸೀತೆಯ ಬದುಕಿನ ಕಥನ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದೇನಲ್ಲ. ಜನಕರಾಜನ ಔರಸಪುತ್ರಿಯಾದ ಸೀತೆಯು ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದ ರಾಮನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು. ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಡನೆ ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ರಾವಣನಿಂದ ಅಪಹೃತಳಾದಳು. ರಾವಣನನ್ನು ರಾಮ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಕೊಂದ ನಂತರ ಅವನಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಳು. ಆಯೋಧ್ಯೆಗೆ ವಾಪಸಾದ ಬಳಿಕ, ಪ್ರಜಾನಿಂದನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಳು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲವ-ಕುಶರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಆದರೆ ರಾಮಾಯಣದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹಸಿವು-ನೀರಡಿಕೆಯಾಗುವ, ಸುಕೇಶಿಯಂತಹ ತವರಿನಿಂದ ಬಂದ ಸೇವಕಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮನುಷ್ಯೆಯಾಗಿ ನಾವು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದಂತಹ ಕಥನಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಮರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣವಿರುತ್ತದೆ. ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ವು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆಗಳಿಗಿರುವ ಇಂತಹ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ರಾಕ್ಷಸರು ಲಂಕೆಯ ತನಕ ಓಡುತ್ತಾರೆ.</big> *<big>ಯಾಗ ಮಾಡಲೋಸುಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುತ್ತಿದ್ದ ಜನಕರಾಜನಿಗೆ ದೊರಕಿದ ಸೀತೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ದಶರಥನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಡಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸೊಸೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವತಃ ರಾಮನೇ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತಾನು ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದ ನಂತರ ಸೀತೆಯನ್ನು ವರಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಏಕಪತ್ನಿವ್ರತಸ್ಥನಾದ ತಾನು ಬೇರೆಯ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿ, ದಶರಥನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಗಳು ರಾಮನನ್ನು ಕೇವಲ ಸೀತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ ಮದುವೆಗೂ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಕುತೂಹಲದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಸೀತೆಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ.</big> *<big>‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಕೃಷಿಕಳಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸೀತೆ ಮಾಯಾಮೃಗ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶಂಕಿಸಿದ ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಅವಳೊಡನೆ ಮಾತು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗಿನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಎದುರಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ದಶರಥರ ಸಂಬಂಧ. ಮಕ್ಕಳು ಬೇಕೆಂದು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಶರಥ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಾಗ, ಅವಳ ಮಗನನ್ನೇ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ವಚನ ನೀಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳಾದ ಮೇಲಂತೂ, ಕೌಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ತವರುಮನೆಯವರು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ 50 ಹಳ್ಳಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ (ಹಾಗೂ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಬಾಲ್ಯದ) ಬದುಕು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತನಗಿಂತ ತುಂಬ ಕಿರಿಯಳಾದ, ತುಂಬ ಸುಂದರಿಯಾದ ಹೆಂಡತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ದಶರಥನ ಮೇಲೆ ಹೇಗಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಇಂತಹ ವಿವರಣೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.</big> *<big>ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಭಾರ ರಾಮಾಯಣದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನೂ, ನೈತಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಸಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ‘ಉತ್ತರಕಾಂಡ’ದ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ, ಸಂಕುಚಿತ ನೆಲೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಿರುವ ಉದಾತ್ತತೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಮಾತಿಗೆ ಅಪವಾದವೆಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವ ರಾಮನನ್ನೇ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಹ ದುರ್ಬಲವಾಗಿವೆಯೇ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸ್ತವ ಇದೇನೆ ಎಂದು ಅವರ ಸಮರ್ಥಕರು ವಾದಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ವಾಸ್ತವವಾದಿ ನೆಲೆಯಿಂದಲೇ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/17/478247.html |title=ಪೃಥ್ವಿ ದತ್ತ ಚಂದ್ರ ಶೋಭಿ;ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯ ಕಾದಂಬರಿ ರಚನೆಯ ಸವಾಲು;17 Mar, 2017 |access-date=2017-03-17 |archive-date=2017-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319222043/http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/17/478247.html |url-status=dead }}</ref></big> ==<big>ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ</big>== * <big>ಲೇಖಕರ ಜಾಲತಾಣ: [http://slbhyrappa.in/kn// slbhyrappa.in]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</big> *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/17/478247.html <big>ಪೃಥ್ವಿ ದತ್ತ ಚಂದ್ರ ಶೋಭಿ;ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯ ಕಾದಂಬರಿ ರಚನೆಯ ಸವಾಲು;17 Mar, 2017</big>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319222043/http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/17/478247.html |date=2017-03-19 }} ==<big>ಉಲ್ಲೇಖಗಳು</big>== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕೃತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] 7j5ccq992428cj6evvntfl0mhh269mp 0 105291 1371899 1339035 2026-04-23T07:52:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371899 wikitext text/x-wiki '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಿಕ್ವೇರಾ''' (ಜನನ ೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೨) ಇವರನ್ನು '''ಎಡ್ಡಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ನಿವೃತ್ತ ಹಾಗೂ ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಮಧ್ಯಮ ದೂರ ಓಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಮೈಲಿಯ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಮೈಲಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ೫,೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೬, ೧೯೪೦ ರಂದು [[ಬಾಂಬೆ|ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ ಎಡ್ಡಿಯವರು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು [[:en:Central Railway|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ]] ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಕೆಲಸ ಕಲಿಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ರೈಲ್ವೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಿಕ್ವೇರಾರವರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ [[ಕ್ರೀಡಾಪಟು]] ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. <ref>https://sportstar.thehindu.com/athletics/eddie-sequeira-middle-distance-runner-injury-asian-games-tokyo-olympics-adille-sumariwalla-5000m-munich-olympic-games-indian-track-field/article35283090.ece</ref> ಅವರು ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೬೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ ಮೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೦೦ ಮತ್ತು ೧,೫೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅಂಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಅಂತರ-ರೈಲ್ವೆ ಮೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು ಅರ್ಧ ಮೈಲಿಗೆ ೧: ೫೨.೬ ಮತ್ತು ೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗೆ ೩: ೪೯.೪ ಅನ್ನು ಮೈಲಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref>https://olympics.com/en/athletes/edward-sequeira</ref> ೧೯೬೩ ರಿಂದ ೧೯೭೩ ರವರೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ೧೫೦೦ ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಮಯವು ೩.೪೩.೭ ಆಗಿತ್ತು. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪರ್ಮಿಟ್ ಮೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹದ್ದೂರ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ದಾಖಲೆಯು ೩೫ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Tooting Bec Athletic Track - geograph.org.uk - 26023.jpg|thumb]] == ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Asian Games logo.svg|thumb|ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]] ಎಡ್ಡಿ ಸಿಕ್ವೇರಾರವರು ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Tata Steel|ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/For-Edward-Sequeira-its-a-track-and-field-of-dreams/articleshow/48134540.cms</ref> ಅವರ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಅವರು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, [[ರಷ್ಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Kingston|ಕಿಂಗ್ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[:en:Commonwealth Games|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕೆ]] ಹೋದರು. ಆ ವರ್ಷ ಅವರು ೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೧೯೬೬ ರ [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವು]] ಸಿಕ್ವೇರಾರವರಿಗೆ ಒಂದು ವಿಪತ್ತು ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಅವರು ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಹುರುಪಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು "ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಕ್ರೀಡಾಪಟು" ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಬೇಕಾಯಿತು. <ref>https://scroll.in/field/949883/know-your-legend-meet-edward-sequeira-indias-forgotten-ace-runner-who-sent-records-tumbling</ref> ಭಾರತೀಯ ತಾರೆಯನ್ನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ತಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಬಹುಶಃ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಂಭವವಾದ ಲೇಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವುದು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. == ಕೊಡುಗೆ == ಸಿಕ್ವೇರಾರವರು ನಂತರ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ [[:en:Ceylon|ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ]] ಹೋಗಿ ೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ, ಸಿಲೋನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಹ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೫೦೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಗುರುತು ಅಥವಾ ೧೪:೩೮ ಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ]] ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಏಷ್ಯನ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ಗೆ]] ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ೫೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ |ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದರು. <ref>https://www.indianetzone.com/72/edward_sequeira.htm{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸ್ವತಃ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ತರಬೇತುದಾರರಾದ ''ಒಟ್ಟೊ ಪೀಟ್ಜರ್'' ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಿಕ್ವೇರಾರವರು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Munich Olympics|ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ]] ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೫,೦೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ೩ ನೇ ಉದ್ರೇಕದಲ್ಲಿ ೧೪: ೦೧.೪ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಸಿಕ್ವೇರಾರಿಗೆ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್]] [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕ|ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಂದ]] [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿನ]] ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು. <ref>http://www.mynews.in/News/Star_Olympian_Eddie_Sequeira_recuperating_from_burn_injuries!_N38288.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219081845/http://www.mynews.in/News/Star_Olympian_Eddie_Sequeira_recuperating_from_burn_injuries!_N38288.html |date=19 February 2010 }} My News</ref> ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾದ, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಿಕ್ವೇರಾರವರು ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿಯೂ ಭಾರತೀಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ, [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೋಕ್ಯೊದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ತರಬೇತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಅಮೆಚೂರ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ'' ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಮುಂಬೈನ ''ಟಾಟಾ ಐರನ್'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಟೀಲ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ'' ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಿಕ್ವೇರಾ ಅವರಿಗೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರದ ''ಶಿವ ಛತ್ರಪತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಮತ್ತು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{cite news|url=https://scroll.in/field/949883/know-your-legend-meet-edward-sequeira-indias-forgotten-ace-runner-who-sent-records-tumbling|title=Know Your Legend: Meet Edward Sequeira, India’s forgotten ace runner who sent records tumbling|work=Scroll.in|date=2020-01-22|access-date=2021-11-27}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.olympedia.org/athletes/71411| ಒಲಿಂಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಿಕ್ವೇರಾ] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_Games_Federation| ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಿಕ್ವೇರಾ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] pld5e5k1fl5thpv755sp28qm86y4pi1 0 106120 1371855 1335143 2026-04-22T17:08:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371855 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಅಮಿತ್ ಮಿಶ್ರಾ | caption = | country = ಭಾರತ | internationalspan = ೨೦೦೩–೨೦೧೭ | fullname = | nickname = ಮಿಶಿ | birth_date = {{birth date and age|1982|11|24|df=yes}} | birth_place = [[ದೆಹಲಿ]], ಭಾರತ | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ [[ಲೆಗ್ ಬ್ರೇಕ್]] | role = ಬೌಲರ್ | international = true | testdebutdate = ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | testdebutyear = ೨೦೦೮ | testdebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | testcap = ೨೫೯ | lasttestdate = ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ | lasttestyear = ೨೦೧೬ | lasttestagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odidebutdate = ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ | odidebutyear = ೨೦೦೩ | odidebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | odicap = ೧೫೧ | lastodidate = ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | lastodiyear = ೨೦೧೬ | lastodiagainst = ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ | odishirt = ೯೯ | T20Idebutdate = ೧೩ ಜೂನ್ | T20Idebutyear = ೨೦೧೦ | T20Idebutagainst = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ | T20Icap = ೩೩ | lastT20Iagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | lastT20Idate = ೧ ಫೆಬ್ರವರಿ | lastT20Iyear = ೨೦೧೭ | T20Ishirt = ೯೯ | club1 = [[ಹರಿಯಾಣ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಹರಿಯಾಣ]] | year1 = {{nowrap|೨೦೦೦/೦೧ ರಿಂದ ೨೦೨೩/೨೪}} | club2 = [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] | year2 = ೨೦೦೮–೨೦೧೦ | clubnumber2 = ೯೯ | club3 = [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್]] | year3 = ೨೦೦೮/೦೯ | club4 = [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] | year4 = ೨೦೧೧–೨೦೧೨ | clubnumber4 = ೯೯ | club5 = [[ಸನ್‌ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದರಾಬಾದ್]] | year5 = ೨೦೧೩–೨೦೧೪ | clubnumber5 = ೯೯ | club6 = [[ದೆಹಲಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್]] | year6 = ೨೦೧೫–೨೦೨೧ | club7 = [[ಲಕ್ನೌ ಸೂಪರ್ ಜೈಂಟ್ಸ್]] | year7 = ೨೦೨೩–೨೦೨೪ | columns = ೪ | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] | matches1 = ೨೨ | runs1 = ೬೪೮ | bat avg1 = ೨೧.೬೦ | 100s/50s1 = ೦/೪ | top score1 = ೮೪ | deliveries1 = ೫,೧೦೩ | wickets1 = ೭೬ | bowl avg1 = ೩೫.೭೨ | fivefor1 = ೧ | tenfor1 = ೦ | best bowling1 = ೫/೭೧ | catches/stumpings1 = ೮/– | column2 = [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಒಡಿಐ]] | matches2 = ೩೬ | runs2 = ೨ | bat avg2 = ೪.೮೦ | 100s/50s2 = ೦/೦ | top score2 = ೨ | deliveries2 = ೧,೬೪೮ | wickets2 = ೬೪ | bowl avg2 = ೨೩.೬೦ | fivefor2 = ೨ | tenfor2 = ೦ | best bowling2 = ೬/೪೮ | catches/stumpings2 = ೨/– | column3 = [[ಟಿ೨೦]] | matches3 = ೧೦ | runs3 = ೦ | bat avg3 = ೦.೦೦ | 100s/50s3 = ೦/೦ | top score3 = ೦ | deliveries3 = ೨೨೮ | wickets3 = ೧೬ | bowl avg3 = ೧೫.೦೦ | fivefor3 = ೦ | tenfor3 = ೦ | best bowling3 = ೩/೨೪ | catches/stumpings3 = ೧/– | column4 = [[ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಪ್ರ. ದರ್ಜೆ]] | matches4 = ೧೫೨ | runs4 = ೪,೧೭೬ | bat avg4 = ೨೧.೭೫ | 100s/50s4 = ೧/೧೭ | top score4 = ೨೦೨[[ಔಟಾಗದೆ|*]] | deliveries4 = ೩೦,೮೪೩ | wickets4 = ೫೩೫ | bowl avg4 = ೨೯.೧೭ | fivefor4 = ೨೧ | tenfor4 = ೧ | best bowling4 = ೬/೬೬ | catches/stumpings4 = ೭೭/– | date = ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | year = ೨೦೨೪ | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/31107.html ESPNcricinfo | medaltemplates = <!-- Mention Host / Cohost(s) Names for Team Sports--> {{MedalSport|ಪುರುಷರ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]}} {{MedalCountry|{{cr|IND}}}} {{MedalCompetition|[[ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ]]}} {{Medal|Winner|[[೨೦೧೩ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ|೨೦೧೩ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್]]|}} {{MedalCompetition|[[ಐಸಿಸಿ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್]]}} {{Medal|RU|[[೨೦೧೪ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಇಪ್ಪತ್ತು20|೨೦೧೪ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]|}} }} '''ಅಮಿತ್ ಮಿಶ್ರಾ''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಲೆಗ್ ಸ್ಪಿನ್ನ್ ಬೌಲರ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ [[ಹರಿಯಾಣ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನ‌‌‍ಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Amit Mishra.jpg|thumb|ಅಮಿತ್ ಮಿಶ್ರಾ]] == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಅಮಿತ್ ಮಿಶ್ರಾ ನವಂಬರ್ ೨೪, ೧೯೮೨ ರಂದು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆಸ್ಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸಿತು. ನಂತರ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಆಡಲೂ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸಿತು.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/1454/amit-mishra</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಮೇ ೧೧, ೨೦೦೮ರಂದು [[ಜೈಪುರ್|ಜೈಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ೩೩ನೇ [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ] ಇವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ವಿಕೇಟ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬೌಲರ್.<ref>{{Cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/hat-tricks-in-ipl-historyamit-mishra-does-it-for-third-time-25321 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-30 |archive-date=2017-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170213050851/http://www.cricketcountry.com/articles/hat-tricks-in-ipl-historyamit-mishra-does-it-for-third-time-25321 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/10524/rajasthan-royals-vs-delhi-daredevils-33rd-match-indian-premier-league-2008</ref><ref>https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-stats-amit-mishra-becomes-first-bowler-to-take-3-hat-tricks-in-the-tournament-1537995{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಏಪ್ರಿಲ ೧೩, ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಢಾಕಾ]] [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅಮಿತ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಮೊಹಾಲಿ|ಮೊಹಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಸ್ಟ್ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಪಾದಾರ್ಪನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ಐದು ಒಟ್ಟು ಏಳು ವಿಕೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಹರಾರೆಯಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟಿ-೨೦ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/3642/india-vs-australia-2nd-test-australia-in-india-2008</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/5045/india-vs-south-africa-2nd-match-bangladesh-india-south-africa-in-bangladesh-2003</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/2301/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-zimbabwe-v-india-t20i-series-2010</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೨೨''' ಪಂದ್ಯಗಳು.<ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/31107.html</ref> *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೩೬''' ಪಂದ್ಯಗಳು *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೦''' ಪಂದ್ಯಗಳು. *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೩೬''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೭೬''' *ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೬೪''' *ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೧೬''' *ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೧೪೬''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ahe1jn5z7vcb1896prwa5oniz7yprar 0 122469 1371903 1339541 2026-04-23T09:42:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371903 wikitext text/x-wiki '''[[:en:Angel investor|ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರ]]''' (ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ದೇವತೆ, ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರ, '''ಏಂಜಲ್ ಫಂಡರ್''', ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಅಥವಾ ಬೀಜ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಲ ಅಥವಾ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಷೇರಿಗೆ(ಈಕ್ವಿಟಿಗೆ) ಬದಲಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ(ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್‌‌ಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಅಪಾಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಸತತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="McKaskill_Intro_Angle">{{Cite web |last=McKaskill |first=Tom |date=2009 |title=An Introduction to Angel Investing: A guide to investing in early stage entrepreneurial ventures |url=https://www.angelcapitalassociation.org/data/Documents/Resources/McKaskill-_Intro_to_Angel_Investing.pdf |pages=2–3}}</ref> ವಿಲ್ಬರ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ನಡೆಸಿದ ೧೫೦ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೭೦% ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ವ್ಯವಹಾರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೬೬% ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ೨೫ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಈ ಸಂಭಾವ್ಯ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=Kronenberger |first=Craig |date=2021-08-20 |title=The Top 10 Entrepreneurial Mistakes that Startup Studios Help Address |url=https://medium.com/startup-studio-insider/mistakes-startup-studios-help-address-3831d1399347 |access-date=2022-03-09 |website=Startup Studio Insider |language=en}}</ref> ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು [[:en:Equity crowdfunding|ಈಕ್ವಿಟಿ ಕ್ರೌಡ್‌ಫಂಡಿಂಗ್]] ಮೂಲಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಹೂಡಿಕೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ ಏಂಜೆಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="entrepreneur">{{Cite web |date=2010-08-17 |title=A Guide to Angel Investors |url=http://www.entrepreneur.com/article/52742 |publisher=Entrepreneur}}</ref> ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="McKaskill_Intro_Angle" /> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ == "'''ಏಂಜಲ್'''" ಎಂಬ ಪದದ ಅನ್ವಯವು '''ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಥಿಯೇಟರ್‌'''ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾಟಕೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಹಣವನ್ನು ನೀಡದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಈ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|title=Your First Startup- Sparking Entrepreneurship|last=Bansal|first=Raman|publisher=BFC Publications|year=2021|isbn=978-93-91455-26-2|pages=155|language=en}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಗಿನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೆಂಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ವಿಲಿಯಂ ವೆಟ್ಜೆಲ್‌ರವರು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹೇಗೆ ಬೀಜ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಪ್ರವರ್ತಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ಈ ಪದವನ್ನು ೧೯೭೮ ರವರೆಗೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|title=Angel Investing: The Untold Story of India|last=Mustafa|first=Mohammad|publisher=Macmillan|year=2021|isbn=978-981-16-0921-3|location=Singapore|pages=12|language=en}}</ref> ತಮ್ಮನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆತ "ಏಂಜಲ್(ದೇವದೂತ/ದೇವತೆ)" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪದವಾದ "ಪೋಷಕ" ವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತ [[ಉದ್ಯಮಿ|ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಶುದ್ಧ ವಿತ್ತೀಯ ಲಾಭವನ್ನು ಮೀರಿದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಕಾರಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆಃ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಬಯಸುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಳಸುವುದು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನವರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು (ನಿಧಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ) ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Fundamentals of Internet of Things for Non-Engineers|last=Hammons|first=Rebecca Lee|last2=Kovac|first2=Ronald J.|publisher=CRC Press|year=2019|isbn=978-1-000-00034-4|location=Boca Raton, FL|pages=390|language=en}}</ref> ತಮ್ಮ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಮಾವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ''ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೆಂಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್'' ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೩೬೩,೪೬೦ ಸಕ್ರಿಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇದ್ದರು.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=May 20, 2022 |title=The Angel Market in 2021: Metrics Indicate Strong Market |url=https://paulcollege.unh.edu/sites/default/files/resource/files/fy_2021_analysis_report_final.pdf |access-date=February 10, 2023 |website=Center for Venture Research}}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದದ ಹರಿವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧೦ ರಿಂದ ೧೫೦ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದವು; ೨೦೦೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ೨೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Jeanne |date=May 31, 2006 |title=How to fund other startups (and get rich) |publisher=CNN Money |url=https://money.cnn.com/2006/05/30/smbusiness/angels_wealthbuilders_fsb/ |access-date=2012-12-01}}</ref> == ಹಣಕಾಸಿನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಏಂಜಲ್‌‍ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳಗಾರರಂತೆ, ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಹಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ).<ref>{{Cite web |last=Joe Hadzima |title=All Financing Sources Are Not Equal |url=http://enterpriseforum.mit.edu/mindshare/startingup/financing-sources.html |publisher=Boston Business Journal |access-date=2024-05-26 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620120517/http://enterpriseforum.mit.edu/mindshare/startingup/financing-sources.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-11-20 |title=National Venture Capital Association |url=http://nvca.org/def.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729015249/http://nvca.org/def.html |archive-date=2012-07-29 |access-date=2012-12-01 |publisher=Nvca.org}}</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ನಿಧಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಘಟಕವು [[:enTrust (business)|ಟ್ರಸ್ಟ್]], [[ವ್ಯವಹಾರ]], ಸೀಮಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿ, ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಹನವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿಲಿಯಂ ಆರ್. ಕೆರ್, ಜೋಶ್ ಲೆರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಆಂಟೊನೆಟ್ ಸ್ಕೋರ್ ಅವರ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವರದಿಯು, ಇತರ ರೀತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಿಂತ ಏಂಜಲ್‌ನಿಂದ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳವನ್ನು]] ಪಡೆದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=William R. Kerr |last2=Josh Lerner |last3=Antoinette Scholar |date=2010-04-15 |title=The Consequences of Entrepreneurial Finance: A Regression Discontinuity Analysis – HBS Working Knowledge |url=http://hbswk.hbs.edu/item/6347.html?wknews=041910 |access-date=2012-12-01 |publisher=Hbswk.hbs.edu |archive-date=2015-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909203027/http://hbswk.hbs.edu/item/6347.html?wknews=041910 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪೇಪರ್‌, "ಏಂಜಲ್ ಫಂಡಿಂಗ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ, ಏಂಜೆಲ್ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯುವ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಏಂಜಲ್ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳವು]] "ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬದ]]" ಹಣಕಾಸಿನ ಸುತ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಬೀಜ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕೆಲವು ನೂರು ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ನಿಧಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುಎಸ್ $೧ ರಿಂದ ೨ ದಶಲಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಕಡಿಮೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4KRnkLZfXtMC&pg=PA291|title=Handbook of Entrepreneurship Research: An Interdisciplinary Survey and... – Zoltán J. Ács, David B. Audretsch – Google Books|last=Ács|first=Zoltán J.|last2=Audretsch|first2=David B.|year=2003|isbn=9781402073588|access-date=2012-12-01}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವು ಎಲ್ಲಾ ಯುಎಸ್ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ [[ಬಂಡವಾಳ]] ನಿಧಿಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ೬೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ(೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ $ ೨೦.೧ ಶತಕೋಟಿ ವಿರುದ್ಧ $ ೨೩.೨೬ ಶತಕೋಟಿ, ೬೧,೯೦೦ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿರುದ್ಧ ೧,೦೧೨ ಕಂಪನಿಗಳು).<ref name="wsbe.unh.edu-2010">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=2011-04-12 |title=Full Year 2010 Angel Market Trends |url=http://wsbe.unh.edu/sites/default/files/2010_angel_market_press_release.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216015055/http://wsbe.unh.edu/sites/default/files/2010_angel_market_press_release.pdf |archive-date=2011-12-16 |access-date=2011-09-27 |publisher=Wsbe.unh.edu}}</ref><ref name="MoneyTreeReport2011Q2">{{Cite web |date=<!-- Q2 --> 2011 |title=Historical Trend Data, Select Financing Sequence – 1 |url=https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024212456/https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-date=2011-10-24 |access-date=2011-09-27 |website=The Money Tree Report |publisher=Pwcmoneytree.com}}</ref> ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವಿಲ್ಲ. ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಸಾವಿರದಿಂದ ಕೆಲವು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. [[ಆರೋಗ್ಯ]]/ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]] ಉದ್ಯಮವು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೦% ರಷ್ಟು (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೧೭% ವಿರುದ್ಧ), ನಂತರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ (೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೧೬% ವಿರುದ್ಧ ೧೯%), ಬಯೋಟೆಕ್ (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೧೫% ವಿರುದ್ಧ ೮%), [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]]/ [[ಶಕ್ತಿ]] (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೮% ವಿರುದ್ಧ ೧೭%), ಚಿಲ್ಲರೆ (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೫% ವಿರುದ್ಧ ೮%) ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳು(೫%) ಇವೆ.<ref name="wsbe.unh.edu-2010"/><ref>{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=2010-03-31 |title=Full Year 2009 Angel Market Trends |url=http://wsbe.unh.edu/files/2009_Angel_Market_Press_Release.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120034841/http://wsbe.unh.edu/files/2009_Angel_Market_Press_Release.pdf |archive-date=2013-01-20 |access-date=2011-09-27 |publisher=Wsbe.unh.edu}}</ref> ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಹಣಕಾಸುಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಈಗಲೂ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Entrepreneur FAQ |url=http://www.californiainvestmentnetwork.com/entrepreneur/44 |access-date=2011-09-27 |publisher=California Investment Network |quote=Angels are also extremely discerning in the projects that they will invest in (rejecting, on average, approximately 97% of the proposals submitted to them). |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402094234/http://www.californiainvestmentnetwork.com/entrepreneur/44 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=Prentice |first=Claire |date=2010-05-12 |title=Cash-strapped entrepreneurs get creative |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/10100885.stm |access-date=2012-12-01 |website=BBC News}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿಯ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತೆಯೇ, ಏಂಜಲ್-ಹೂಡಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅರಿವಿನ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=Stephen X.|last2=Cueto|first2=Javier|date=2015-11-09|title=The Study of Bias in Entrepreneurship|journal=Entrepreneurship Theory and Practice|language=en|volume=41|issue=3|pages=419–454|doi=10.1111/etap.12212|issn=1042-2587|url=http://psyarxiv.com/76rkv/}}</ref> == ಹೂಡಿಕೆಯ ವಿವರ == ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆ ಸುತ್ತುಗಳಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |last=Rachleff |first=Andy |date=30 September 2012 |title=Why Angel Investors Don't Make Money … And Advice For People Who Are Going To Become Angels Anyway |url=https://techcrunch.com/2012/09/30/why-angel-investors-dont-make-money-and-advice-for-people-who-are-going-to-become-angels-anyway/ |access-date=30 September 2012 |publisher=Techcrunch}}</ref> ಅದರಂತೆ, ಅವರಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ [[ಬಂಡವಾಳ|ಬಂಡವಾಳದ]] ೧೦% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಈ ರೀತಿಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದರಿಂದ, ವೃತ್ತಿಪರ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಫಲವಾದ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಬಹು-ವರ್ಷದ ಹಿಡುವಳಿ ಸಮಯವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರವೂ, ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಶಸ್ವಿ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊಗೆ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಂತರಿಕ ದರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೦-೩೦ % ರಷ್ಟು 'ಕಡಿಮೆ' ಆಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರಗಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯವು ಏಂಜಲ್ ಹಣಕಾಸನ್ನು(ನಿಧಿಯನ್ನು) ಹೂಡಿಕೆಯ ದುಬಾರಿ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣಕಾಸು ಮುಂತಾದ ಅಗ್ಗದ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ಏಂಜಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ "ಸ್ಥಾಪನಾ ಏಂಜಲ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ನಲ್ಲಿ(ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ) ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು.<ref>{{Cite journal|last=Sørheim|first=Roger|last2=Botelho|first2=Tiago|title=Categorisations of business angels: An overview|journal=Handbook of Research on Business Angels|date=2016|pages=76–91|doi=10.4337/9781783471720.00009|isbn=9781783471720}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಏಂಜಲ್‌ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ದೇವತೆಗಳು(ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು) ತುಂಬಾ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Citation|last=Tenca|first=Francesca|title=Business Angels Research in Entrepreneurial Finance: A Literature Review and a Research Agenda|date=2019-03-01|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119565178.ch7|journal=Contemporary Topics in Finance|pages=183–214|editor-last=Claus|editor-first=Iris|access-date=2023-06-23|publisher=Wiley|language=en|doi=10.1002/9781119565178.ch7|isbn=978-1-119-56517-8|last2=Croce|first2=Annalisa|last3=Ughetto|first3=Elisa|editor2-last=Krippner|editor2-first=Leo}}</ref> ಸ್ಥಾಪನಾ ದೇವತೆಗಳು/ ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಅಥವಾ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತರುವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌‌ಗಳು, [[ವಿಜ್ಞಾನಿ|ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]], ಅಥವಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಕಂಡುಕೊಂಡ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಉದ್ಯಮಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತ ನಿರ್ಗಮನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last=Festel|first=Gunter|last2=De Cleyn|first2=Sven|title=Founding angels as an emerging subtype of the angel investment model in high-tech businesses|journal=Venture Capital|date=2013|volume=15|issue=3|pages=261–282|doi=10.1080/13691066.2013.807059}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು == === ಕೆನಡಾ === [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾವು]] ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಜಾಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2019-04-26 |title=Claudio Rojas, NACO's new CEO, wants to "see some magic happen" for Canadian entrepreneurs {{!}} BetaKit |url=https://betakit.com/claudio-rojas-nacos-new-ceo-wants-to-see-some-magic-happen-for-canadian-entrepreneurs/ |access-date=2022-03-13 |language=en-CA}}</ref> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏಂಜೆಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ (ಎನ್ಎಸಿಒ(NACO))'' ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಏಂಜಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ನಾಕೋ(NACO) ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ]] ೨೦,೦೦೦-೫೦,೦೦೦ ಸಕ್ರಿಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=12 September 2020 |title=Angel investors: How to find them |url=https://www.bdc.ca/en/articles-tools/start-buy-business/start-business/pages/angel-investors-how-find-them.aspx |website=www.bdc.ca |publisher=BDC/NACO}}</ref> ೪,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಎನ್‌ಎಸಿಒ(NACO) ಸದಸ್ಯರಾದ ೪೫ ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Angel Activity Report 2016 |url=https://www.nacocanada.com/cpages/angel-activity-report |access-date=25 March 2018 |website=www.nacocanada.com}}</ref> === ಚೀನಾ === ೨೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಉದ್ಯಮ|ಉದ್ಯಮಗಳು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲಿಬಾಬಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ [[ಜಾಕ್ ಮಾ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸಾಫ್ಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್, ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್, ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Company Overview |url=http://news.alibaba.com/specials/aboutalibaba/aligroup/index.html |access-date=24 January 2014}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಚೀನೀ ಏಂಜಲ್ ಗುಂಪುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2015-11-09 |title=With stocks' stellar growth over, startups gain favor |url=https://www.cnbc.com/2015/11/08/chinas-new-wave-of-angel-investors.html |access-date=2016-08-29 |publisher=cnbc}}</ref> === ರಷ್ಯಾ === ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=International Business Angels Assembly |url=http://www.mabaspb.ru/ |access-date=2012-12-01}}</ref> ಇದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ನವೀನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Marchmont Innovantional News |url=http://www.marchmontnews.com/Finance-Business/Innovation/18522-International-Business-Angels-Assembly-try-yourself-as-a-business-angel.html |access-date=2012-12-01 |archive-date=2012-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031150517/http://marchmontnews.com/Finance-Business/Innovation/18522-International-Business-Angels-Assembly-try-yourself-as-a-business-angel.html |url-status=dead }}</ref> ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬೊರೊಡಿಚ್ ದೇಶದ ಅಗ್ರ ಸಮುದಾಯದ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಕಂಪನಿಯು "ರಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಂಜಲ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Top 20 B2B Startup Investors in Russian Federation |url=https://shizune.co/investors/b2b-investors-russian-federation#b2b-investors-russian-federation-person-alexander-borodich}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ === ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟಾ([[:en:NESTA|NESTA]]) ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ]] ೪,೦೦೦ ರಿಂದ ೬,೦೦೦ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸರಾಸರಿ, £೪೨,೦೦೦ ಹೂಡಿಕೆಯ ಗಾತ್ರವಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿ ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೮ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಶೇಕಡಾ ೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |author=R.E. Wiltbank |title=Siding with the angels: Business angel investing – promising outcomes and effective strategies |url=http://www.nesta.org.uk/publications/reports/assets/features/siding_with_the_angels |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113012946/http://www.nesta.org.uk/publications/reports/assets/features/siding_with_the_angels/ |archive-date=2013-01-13 |access-date=2013-04-02}}</ref> ಆದಾಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ೩೫ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಮತ್ತು ಐದು ಪಟ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೆ, ೯ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಾಕಾರಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರಾಸರಿ ರಿಟರ್ನ್ ೩.೬ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೨.೨ ಪಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು ೨೨ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಆದಾಯದ ದರವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಏಂಜೆಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೦೯ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿತದ ಕಾಳಜಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=The UK Business Angel market for 2009/10 |url=http://www.venturegiant.com/news-channel-401-the-uk-business-angel-market.aspx |access-date=2012-12-01 |publisher=Venture Giant}}</ref><ref>{{cite web |title=Annual Report on the Business Angel Market in the United Kingdom: 2009/10 |url=http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/enterprise/docs/a/11-p116-annual-report-business-angel-market-uk-2009-10 |access-date=2012-12-01 |publisher=Bis.gov.uk}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯುಕೆ(UK)ಯಲ್ಲಿ ಈ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="theguardian.com2">{{cite news |author=Alex Hern |date=2014-07-23 |title=Angel investors and government grants dominate British tech investment |newspaper=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/jul/23/angel-investors-government-grants-dominate-british-tech-investment-venture-capital}}</ref> ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಯುಕೆಯಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ೨.೫ ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಐದು ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವರದಿಯು ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪ್ರಭಾವದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಹಾಗೂ ೨೫% ಏಂಜಲ್ಸ್‌ಗಳು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=UKBAA Report 2015 Main Findings |url=http://www.ukbusinessangelsassociation.org.uk/news/nation-angels-2015-main-findings |access-date=2015-07-07 |website=UK Business Angels}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ === ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. Q೨ ೨೦೧೧ ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಯುಎಸ್-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ $೭.೫ ಶತಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ೩೯% ಅನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ೩-೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ.<ref name="MoneyTreeReport2011Q22">{{cite web |date=<!-- Q2 --> 2011 |title=Historical Trend Data, Select Financing Sequence – 1 |url=https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-url=https://web.archive.org/web/20111024212456/https://www.pwcmoneytree.com/MTPublic/ns/nav.jsp?page=historical |archive-date=2011-10-24 |access-date=2011-09-27 |work=The Money Tree Report |publisher=Pwcmoneytree.com}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳು $೨೯.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ೨೦೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ೧೫.೨ ಶೇಕಡ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೬೯,೦೬೦ ಕಂಪನಿಗಳು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref name=":02">{{Cite web |last=Sohl |first=Jeffrey |date=May 20, 2022 |title=The Angel Market in 2021: Metrics Indicate Strong Market |url=https://paulcollege.unh.edu/sites/default/files/resource/files/fy_2021_analysis_report_final.pdf |access-date=February 10, 2023 |website=Center for Venture Research}}</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಏಂಜಲ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಸ್‌ಇಸಿ(SEC) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೨ ರ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾಯಿದೆಯು ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರಿಂದ ಆ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $೨೩ ಶತಕೋಟಿ ತಲುಪಿದುದರ ಜೊತೆಗೆ ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೬೭,೦೦೦ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಅವರ ಬಂಡವಾಳವು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೨೭೪,೮೦೦ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web |title=What Angel Investors Know About Startup Investing That You Don't |url=https://rtp-equity-static-origin.s3.amazonaws.com/email/investopedia201309/RockThePost_Report_What_Angel_Investors_Know_About_Startup_Investing_Sept2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005065545/https://rtp-equity-static-origin.s3.amazonaws.com/email/investopedia201309/RockThePost_Report_What_Angel_Investors_Know_About_Startup_Investing_Sept2013.pdf |archive-date=2013-10-05 |access-date=2013-09-01 |publisher=RockThePost}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ೪೧% ಟೆಕ್ ವಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ''ಏಂಜೆಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರ''ರನ್ನು ''ನಿಧಿಯ ಸಾಧನ''ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="theguardian.com2"/> === ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ === [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ|ಸೌದಿ]] ವಿಷನ್ ೨೦೩೦ ಅನ್ನು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಂಜಲ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಗುಂಪುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ೮ ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ.<ref name="Magnitt">{{Cite web |last=Magnitt |first=Magnitt |title=Angel Group in Saudi Arabia (KSA) |url=https://magnitt.com/en-sa/investors/angel-group |access-date=18 July 2022 |website=Magnitt |publisher=Magnitt}}</ref> === ಭಾರತ === ಎಐ, ಐಒಟಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಚೈನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಐಸಿಟಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ''ಅಟಲ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು'' ಮತ್ತು ''ಉದ್ಯಮಿಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಶನ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ''ಯನ್ನು [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/9789811235825_0007|title=Investment in Startups and Small Business Financing|last=David|first=Dharish|last2=Gopalan|first2=Sasidaran|last3=Ramachandran|first3=Suma|date=2020-12-30|publisher=World Scientific|isbn=978-981-12-3581-8|pages=193–232|chapter=The Startup Environment and Funding Activity in India|doi=10.1142/9789811235825_0007}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ]] [[ವರ್ಗ:ವ್ಯವಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] ikfdf5dkqi9hmgbq4bob2lx5p0uuekx 0 124467 1371896 1338833 2026-04-23T06:50:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371896 wikitext text/x-wiki {{Infobox athlete | name = M. A. Prajusha | image = XIX Commonwealth Games-2010 Delhi (Women’s) Athletics Long JumpPrajusha Maliakkal of India (Silver), during the medal presentation ceremony (cropped).jpg| imagesize = | caption = | fullname = ಮಾಲಿಯಕ್ಕಲ್ ಎ.ಪ್ರಜುಷಾ | nickname = | nationality = ಭಾರತೀಯರು | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|5|20}} | birth_place = ಅಂಬಾಜಕಡ್, ತ್ರಿಶೂರ್, ಕೇರಳ, ಭಾರತ | death_date = | death_place = | height = | weight = | country = {{flagcountry|India}} | sport = [[Track and field]] | event = ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ <br /> ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ | club = | team = | turnedpro = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = Triple jump: 13.72&nbsp;m<br>(2010, Indian record)<ref name="hindu_oct10">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/10/09/stories/2010100964821800.htm|title=Kavita claims 10,000m bronze|date=9 October 2010|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=9 August 2010|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013181916/http://www.hindu.com/2010/10/09/stories/2010100964821800.htm|url-status=dead}}</ref><br /> Long jump: 6.55&nbsp;m<br>(2010)<ref name="iaaf">{{cite web|url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=p/country=ind/athcode=236268/index.html|title=iaaf.org – Athletes – Prajusha Maliakhal A. Biography|accessdate=9 October 2010}}</ref> | updated = 9 October 2010 | medaltemplates = | show-medals = }} '''ಮಾಲಿಯಖಾಲ್ ಆಂಥೋನಿ ಪ್ರಜುಷಾ''' (ಜನನ ೨೦ ಮೇ ೧೯೮೭) [[ಕೇರಳ]]ದ ಭಾರತೀಯ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಅಥ್ಲೀಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರು ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ದಿಸುತ್ತಾರೆ ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ('''೧೩.೭೨''' ಮೀ) ಅವರು ಮಯಾಖಾ ಜಾನಿ ಅವರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ರಿಂದ ಮುರಿದರು<ref>https://www.thehindu.com/archive/</ref>.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/M-A-Prajusha</ref><ref>https://www.indianetzone.com/63/m_a_prajusha.htm{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಸಾದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷೆಕೆಗಳು== '''ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ''' ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ೧೩.೭೩ಮೀ. (೨೦೧೦ [http://ಭಾರತೀಯ ಭಾರತೀಯ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ದಾಖಲೆ ) ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್ ೬.೫೫ಮೀ (೨೦೧೦) ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧0ರಂದು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ |- | ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು || ಮಾಲಿಯಕ್ಕಾಲ್ ಎ.ಪ್ರಜುಷಾ |- | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ||ಭಾರತೀಯ |- | ಹುಟ್ಟು ||೨೦ ಮೇ ೧೯೮೭ ಅಂಬಾಜಕಡ್ ತ್ರಿಶೂರ ಕೇರಳ ಭಾರತ |- | ರಾಜ್ಯ || ಕೇರಳ |- |} ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಪ್ರಜುಷಾ ಮೇ ೧೯೮೭ರಂದು ಜನಿಸಿದರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ದೇಶದ ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಎಂಬ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದವಳು ==ವೃತ್ತಿ== ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ಗಾಗಿ ಪ್ರಜುಶಾ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ೧೩.೭೨ಮೀ ಇದು ೨೦೧೦ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೮ರಂದು ನಡೆದ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ ಇವರು ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿಯವರ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ಗಳಿಂದ ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ೧೮ಸೆಂ. ಮೀ(೭ ಇಂಚುಗಳು ) ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ೬.೫೫ ಮೀಟರ್ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜುಷಾ ಕಳೆದ ೧0ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತನ್ನ ತರಬೇತುದರ ಎಂ ಎ ಜಾರ್ಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಸ್‌ ಎ ಐ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರತೀಕರದ ತರಬೇತಿದಾರರಾದ ಎಂ ಎ ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಅಂಜು ಬಾಬೀ ಜಾರ್ಜ್ (೬.೮೩ಮೀ )ಜೆಜೆ ಶೋಭಾ (೬.೬೬ಮೀ )ಮತ್ತು ಪ್ರವಿಲಾ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ೬.೫0 ಮೀಟರ್ ದಾಟಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಆಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾಳೆ ೨೦೧೦ ರ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರಜುಷಾ ಸಾದಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] 563zj5owa7dug55fhinudfv9xpbpwjt 0 125706 1371864 1335936 2026-04-22T20:57:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ | image = File:Flying Officer Avani Chaturvedi.jpg | imagesize = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೩ | birth_place = ರೇವ, [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | other_names = | education = ಬನಸ್ಥಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಭಾರತ]] (ಬಿ.ಟೆಕ್) | nationality = {{flagicon|India}} [[Indian people|Indian]] | occupation = ಫೈಟರ್ ಪೈಲೆಟ್ | years_active = ೨೦೧೬-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | rank = Flight Lieutenant | unit = | spouse = | children = | relatives = | awards = }} [[File:The Marshal of the Indian Air Force (MIAF) Arjan Singh along with the Chief of the Air Staff, Air Chief Marshal Arup Raha (cropped).jpg|thumb|(ಎಲ್-ಆರ್) ಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ ಜಿತರ್ವಾಲ್, ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾ ಕಾಂತ್]]]] '''ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ''' (ಜನನ ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೩) ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರೇವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾರತೀಯ ಪೈಲಟ್. ಮೋಹನ ಸಿಂಗ್, ಭಾವನಾ ಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಫೈಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಅವರು ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ರಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |last1=Gurung |first1=Shaurya Karanbir |title=IAF pilots test F-21 simulator |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/iaf-pilots-with-indias-first-female-fighter-pilot-test-f-21-simulator/articleshow/70254376.cms?from=mdr |website=The Economic Times |accessdate=9 March 2020 |date=17 July 2019}}</ref> ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಫೀಸರ್ ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅವನಿ ಕೂಡಾ ಕಾಲಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬನಸ್ಥಾಲಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದಿಂದ, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಇವರು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಅವನಿ ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ದಿನಾರ್ ಚತುರ್ವೇದಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಯ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್. ಅವಳ ತಾಯಿ ಮನೆ ತಯಾರಕ. ಅವನಿಯ ಅಣ್ಣ ಕೂಡ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ. ಚತುರ್ವೇದಿ ಅವರು [[ಚೆಸ್]], ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಡಲು ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಕಾಲೇಜು ಬನಸ್ಥಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಹಾರಾಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು, ಇದು ಐಎಎಫ್‌ಗೆ ಸೇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Interesting Facts about Avani Chaturvedi, First Female Pilot To Fly Mig-21 |url=http://www.ssbtosuccess.com/flying-officer-avani-chaturvedi/ |website=SSBToSuccess |accessdate=9 March 2020 |date=23 February 2018}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಶಹ್ದೋಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಡಿಯೋಲೊಂಡ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=MP girl Avani Chaturvedi to be one amongst India’s first three women fighter pilots |url=http://archive.news18.com/news/madhya-pradesh/mp-girl-avani-chaturvedi-to-be-one-amongst-indias-first-three-women-fighter-pilots-878414.html |website=archive.news18.com |accessdate=9 March 2020 |date=10 March 2016 |archive-date=25 ಮೇ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525023514/http://archive.news18.com/news/madhya-pradesh/mp-girl-avani-chaturvedi-to-be-one-amongst-indias-first-three-women-fighter-pilots-878414.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬನಸ್ಥಾಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ ಅವರು ಎಎಫ್‌ಸಿಎಟಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎಎಫ್‌ಎಸ್‌ಬಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ದುಂಡಿಗಲ್ (ಹೈದರಾಬಾದ್) ನಲ್ಲಿರುವ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಫೈಟರ್ ಪೈಲಟ್ ಆದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಬೀದರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂತ III ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‌ಗಳಂತೆ ಹಾರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖೋಯ್ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್.<ref>{{cite web |title=The first Indian woman to fly a fighter jet |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43151117 |website=BBC News |accessdate=9 March 2020 |date=22 February 2018}}</ref><ref>{{cite web |last1=Mohammed |first1=Syed |title=For IAF's first women fighter pilots Mohana Singh, Bhawana Kanth & Avani Chaturvedi, sky is no limit |url=https://m.economictimes.com/news/defence/for-iafs-first-women-fighter-pilots-mohana-singh-bhawana-kanth-avani-chaturvedi-sky-is-no-limit/articleshow/52816373.cms |website=The Economic Times |accessdate=9 March 2020 |date=14 July 2018}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ ಗುಜರಾತ್‍ನ ಜಮ್‍ನಗರದಿಂದ ಎಮ್‍ಐಜಿ-೨೧ ಬೈಸನ್ ವಿಮಾನವೇರಿ ಹಾರಾಟ ಶುರು ಮಾಡಿದಲ್ಲದೇ ರಷ್ಯಾ ನಿರ್ಮಿತ ಸೂಪರ್ ಸೋನಿಕ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಅವನಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವಾನಿಯನ್ನು ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Avani Chaturvedi becomes first woman fighter pilot to undertake solo flight in MiG-21 |url=https://indianexpress.com/article/india/in-a-first-woman-fighter-pilot-undertakes-solo-flight-in-mig-21-5073511/ |website=The Indian Express |accessdate=9 March 2020 |date=22 February 2018}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} c9gzt2axzrj0r01y06v3ye3sldac3nu 0 126227 1371885 1337888 2026-04-23T03:58:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಇಳಾ ಅರುಣ್ | image = Ila Arun.jpg | caption = ಇಳಾ, ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ | image_size = | native_name = | native_name_lang= | birth_date = ೧೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೪ | birth_place = [[ಜೋಧಪುರ್]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] | death_date = | occupation = [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]], [[ನಟಿ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | ethnicity = | years_active = ೧೯೭೯ - ಪ್ರಸ್ತುತ | parents = | relatives = | awards = }} '''ಇಳಾ ಅರುಣ್''' ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕಿ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/singer-ila-arun-remembers-bv-karanths-contribution/articleshow/70947422.cms|title=Singer Ila Arun remembers BV Karanth's contribution {{!}} Bhopal News - Times of India|last=Jha|first=Shuchita|date=೨ September ೨೦೧೯|work=The Times of India|access-date=೧೨ January ೨೦೨೦|language=en}}</ref> ಅವರು ''[[ಲಮ್ಹೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಮ್ಹೆ]]'', ''[[ಜೋಧಾ ಅಕ್ಬರ್‌|ಜೋಧಾ ಅಕ್ಬರ್]]'', ''ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಬೇಗಂ ಜಾನ್'' ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಅರುಣ್ ೧೯೫೪ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೫ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧಪುರದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-happy-birthday-ila-arun-5-famous-bollywood-songs-an-4070125.html|title=Happy Birthday Ila Arun: बॉलीवुड के इन 5 गानों के दम पर आज भी मशहूर हैं इला अरुण|date=15 March 2022|work=News18 हिंदी|access-date=17 March 2022|language=hi}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/on-ila-arun-birthdays-here-are-some-of-singers-best-folk-music-inspired-tracks-10458911.html|title=On Ila Arun birthday's, here are some of singer's best folk-music inspired tracks-Entertainment News, Firstpost|date=15 March 2022|work=Firstpost|access-date=17 March 2022}}</ref> ಅವಳು [[ಜೈಪುರ]] ಮೂಲದವರು.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rajasthans-culture-is-rich-Ila-Arun/articleshow/8177422.cms|title=Rajasthan's culture is rich: Ila Arun|date=7 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=2 July 2019}}</ref> ಅವರ ಸಹೋದರರು ಪಿಯೂಷ್ ಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೂನ್ ಪಾಂಡೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ila-arun-and-piyush-pandey-tell-all/articleshow/3015220.cms|title=Ila Arun and Piyush Pandey tell all|last=Drona|first=Jaya|date=7 May 2008|work=The Times of India|access-date=8 October 2021|language=en}}</ref> ತಾಯಿ ಭಗವತಿ ಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಇಶಿತಾ ಅರುಣ್.<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/ila-arun-says-her-career-in-bollywood-bloomed-after-becoming-a-mother/317766|title=My Career in Bollywood Bloomed After Becoming A Mother: Ila Arun|date=5 October 2018|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=2 July 2019}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ == ಅರುಣ್ ಅವರು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮುಂತಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್]] ಅಭಿನಯದ ''ಖಳ್ನಾಯಕ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್]] ಜೊತೆಗೆ ಹಾಡಿರುವ " ಚೋಲಿ ಕೆ ಪೀಚೆ " ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0038023/awards|title=Ila Arun|publisher=IMDb|access-date=5 January 2020}}</ref> ''ಕರಣ್ ಅರ್ಜುನ್'' ಚಿತ್ರದ "ಘುಪ್ ಚುಪ್" ಹಾಡಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಶ್ರೀದೇವಿ]] ನಟಿಸಿದ ''[[ಲಮ್ಹೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಮ್ಹೆ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಮೋರ್ನಿ ಬಾಗಾ ಮಾ ಬೋಲೆ" ಹಾಡಿನಿಂದಲೂ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ''ಮಿಸ್ಟರ್ ರೋಮಿಯೋ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "ಮುತ್ತು ಮುತ್ತು ಮಝೈ" ಎಂಬ ತಮಿಳು ಹಾಡಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್|ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌ಗಾಗಿ]]'' ರೆಹಮಾನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ " ರಿಂಗಾ ರಿಂಗಾ " ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಾಡು.<ref>{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/music/reviews/11-music-review-slumdog-millionaire-1208014.asp|title=Slumdog Millionaire music review : glamsham.com|website=glamsham.com|access-date=6 March 2018|archive-date=26 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726170210/http://www.glamsham.com/music/reviews/11-music-review-slumdog-millionaire-1208014.asp|url-status=dead}}</ref> === ಸಿಂಗಲ್ಸ್/ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು === ಅವರು "ವೋಟ್ ಫಾರ್ ಘಾಗ್ರಾ" ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಏಕಗೀತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್|ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಯಲ್ಸ್]] ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ''ಹಲ್ಲಾ ಬೋಲ್'' ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರದ ಹಿಟ್ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು <ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ila-arun-to-say-halla-bol-for-ipl-team-of-rajasthan/|title=Ila Arun to say 'Halla Bol' for IPL team of Rajasthan|date=25 March 2008|work=Bollywood Hungama|access-date=6 March 2018}}</ref> ಅವರು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ]] ಬಂದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. == ನಟನೆ == ಅರುಣ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ವಿ ಅಜ್ಮಿ ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯರ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಲೈಫ್‌ಲೈನ್ (ಜೀವನರೇಖಾ)'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೦೮ ರ ಹಿಟ್ ''[[ಜೋಧಾ ಅಕ್ಬರ್‌|ಜೋಧಾ ಅಕ್ಬರ್‌ನಲ್ಲಿ]]'' ಅಕ್ಬರ್‌ನ ಚಾಣಾಕ್ಷ ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಮಹಾಮ್ ಅಂಗವಾಗಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ''ಚೈನಾ ಗೇಟ್'', ''[[ಚಿಂಗಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಿಂಗಾರಿ]]'', ''ವೆಲ್ ಡನ್ ಅಬ್ಬಾ'', ''ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ಸಜ್ಜನಪುರ'', ''ವೆಸ್ಟ್ ಈಸ್ ವೆಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಘಟಕ್'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಬೇಗಂ ಜಾನ್'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗವರ್ನೆಸ್ ಮತ್ತು ವೇಶ್ಯಾಗೃಹದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ " ರಾತ್ ಅಕೇಲಿ ಹೈ " ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಾಯಕ " ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ " ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅರುಣ್ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ೧೯೮೦ ರ ''ಭಾರತ್ ಏಕ್ ಖೋಜ್'' ಮತ್ತು ''ಯಾತ್ರಾ''ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ''.'' ಅವರು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಹಂಸಾ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ''ರಚನೆಯ'' ಆಧಾರಿತ ಟಿವಿ ಕಿರು-ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == {| class="wikitable sortable sortable" !ಆಲ್ಬಮ್(ಗಳು) ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ''ವೋಟ್ ಫಾರ್ ಘಾಗ್ರಾ'' | |- | ''ನಿಗೋಡಿ ಕೈಸಿ ಜವಾನಿ ಹೈ'' | |- | ''ಮೈ ಹೋ ಗಯಿ ಸಾವಾ ಲಖ್ ಕಿ'' | |- | ''ಬಂಜಾರನ್'' | |- | ''ಬಾಂಬೆ ಗರ್ಲ್'' | |- | ''ದಿ ವೆರಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಳಾ'' | ಸಂಕಲನ |- | ''ಖಿಚಡಿ'' | |- | ''ಹೌಲೆ ಹೌಲೆ'' | |- | ''ಮೇಲಾ'' | |- | ''ಇಳಾ ಅರುಣ್ ಪಾಪ್ ಹಿಟ್ಸ್'' | ಸಂಕಲನ |- | ''ಛಪ್ಪನ್ ಛುರಿ'' | |- | ''ಮಾರೆ ಹಿವ್ಡಾ ಮಾ'' | |- | ''ನಿಮ್ರಿ ನಿಮೋಲಿ'' | MTV ''ಕೋಕ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ (ಸಿಂಗಲ್)'' |- |} == ಸಿನೆಮಾರಂಗ == ===ನಟಿಯಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable sortable" !ವರ್ಷ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಪಾತ್ರ !ನಿರ್ದೇಶಕ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2" |1983 |''ಅರ್ಧ್ ಸತ್ಯ'' |ಸ್ನೇಹಾ ಬಾಜಪೈ |ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿ | |- |''ಮಂಡಿ'' |ಕಮ್ಲಿ |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] | |- |1985 |''ತ್ರಿಕಾಲ'' |ಅಡುಗೆ |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] | |- |1986 |''ಜಾಲ್'' |ತಾರಾ |ಉಮೇಶ್ ಮೆಹ್ರಾ | |- |1990 |''ಪೊಲೀಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್'' |ಲಕ್ಷ್ಮಿ |ಎಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಶ್ರಾಫ್ | |- |1991 |''[[ಲಮ್ಹೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಮ್ಹೆ]]'' | "ಚುಡಿಯನ್ ಖಾನಕ್ ಗಯೀ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ನರ್ತಕಿ |[[ಯಶ್ ಚೋಪ್ರಾ]] |ಹಾಗೂ ಗಾಯಕಿ |- |1992 |''ಸೂರಜ್ ಕಾ ಸತ್ವನ್ ಘೋಡಾ'' |ಲಿಲಿಯ ತಾಯಿ |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] | |- |1994 |''ದ್ರೋಹ್ ಕಾಲ್'' |ಝೀನತ್ |ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿ | |- |1996 |''ಘಾತಕ್'' |ಶ್ರೀಮತಿ. ಮಾಲ್ತಿ ಸಚ್‌ದೇವ್ |ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸಂತೋಷಿ | |- |1997 |''ಔಜಾರ್'' |ಅವಳೇ |ಸೊಹೇಲ್ ಖಾನ್ |"ಅಪ್ನಿ ತೊ ಏಕ್ ಹಿ ಲೈಫ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ |- |1998 |''ಚೈನಾ ಗೇಟ್'' |ಶ್ರೀಮತಿ. ಗೋಪಿನಾಥ್ |ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸಂತೋಷಿ | |- |2005 |''ಬೋಸ್ - ದಿ ಫಾರ್ಗಾಟನ್ ಹೀರೋ'' |ರಾನು |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] | |- |2006 |''ಚಿಂಗಾರಿ'' |ಪದ್ಮಾವತಿ |[[ಕಲ್ಪನಾ ಲಾಜ್ಮಿ]] | |- |2008 |''[[ಜೋಧಾ ಅಕ್ಬರ್]]'' |ಮಹಾಂ ಅಂಗ |ಅಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರಿಕರ್ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿ <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |2008 |''ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ಸಜ್ಜನ್‍ಪುರ್'' |ರಾಮಸಖಿ ಪನ್ನವಾಲಿ |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್<br /><br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ—ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ |- | rowspan="3" |2010 |''ವೆಸ್ಟ್ ಈಸ್ ವೆಸ್ಟ್'' |ಬಶೀರಾ ಖಾನ್ |ಆಂಡಿ ಡಿಇಮೊನಿ |ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ |- |''ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಅಬ್ಬಾ'' |ಸಲ್ಮಾ ಅಲಿ |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್]] | |- |''ಮಿರ್ಚ್'' |ಕೇಸರ್ ಬಾಯಿ |ವಿನಯ್ ಶುಕ್ಲಾ | |- |2011 |''ಆಗಾ: ದಿ ವಾರ್ನಿಂಗ್'' |ರಾಮಶರಣನ ತಾಯಿ |ಕರಣ್ ರಜ್ದಾನ್ | |- |2012 |''ಅರ್ಜುನ್: ದಿ ವಾರಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್'' |[[ಕುಂತಿ]] (ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ) |ಅರ್ನಾಬ್ ಚೌಧರಿ |ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಚಿತ್ರ |- |2014 |''ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್'' |ಆಂಟಿ |ಸಾಕೇತ್ ಚೌಧರಿ | |- |2017 |''ಬೇಗಂ ಜಾನ್'' |ಅಮ್ಮಾ |ಶ್ರೀಜಿತ್ ಮುಖರ್ಜಿ | |- | rowspan="2" |2018 |''ಥಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್'' |ಜೈತುಂಬಿ |ವಿಜಯ್ ಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್ಯ | |- |''ಮಂಟೋ'' |ಜದ್ದನಬಾಯಿ |[[ನಂದಿತಾ ದಾಸ್]] | |- | rowspan="3" |2020 |''ಘೂಮಕೇತು'' |ಸಂತೋ ಬುವಾ |ಪುಷ್ಪೇಂದ್ರ ನಾಥ್ ಮಿಶ್ರಾ |ZEE5 ಚಿತ್ರ |- |''ರಾತ್ ಅಕೇಲಿ ಹೈ'' |ಶ್ರೀಮತಿ. ಯಾದವ್ |ಹನಿ ಟ್ರೆಹಾನ್ |[[ನೆಟ್ ಫ಼್ಲಿಕ್ಸ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ |- |''ಛಲಾಂಗ್'' |ಉಷಾ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ |ಹನ್ಸಲ್ ಮೆಹ್ತಾ |ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ ಫಿಲ್ಮ್ |- |2021 |''ಶೇರ್ನಿ'' |ಪವನ್ ಅವರ ತಾಯಿ |ಅಮಿತ್ ವಿ. ಮಸೂರ್ಕರ್ |ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ ಫಿಲ್ಮ್ |- |೨೦೨೧ |''ಆಫತ್-ಇ-ಇಷ್ಕ್'' |ಬಾಹುಜಿ |ಇಂದ್ರಜಿತ್ ನಟ್ಟೋಜಿ |ZEE5 ಫಿಲ್ಮ್ |- |} === ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ === {| class="wikitable sortable sortable" !ವರ್ಷ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಹಾಡು(ಗಳು) !ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |1985 |''ಐತ್ಬಾರ್'' |"ಖಾಲಿ ಪೀಲಿ ಪ್ಯಾರ್ ಸೆ" |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ | |- |1986 |''ಜಾಲ್'' |"ರೈನಾ ಬವಾರಿ ಭಾಯಿ ರೇ" |ಅನು ಮಲಿಕ್ | |- |1989 |''ಬಟ್ವಾರಾ'' |"ಯೇ ಇಷ್ಕ್ ಡಂಕ್ ಬಿಚುವಾ ಕಾ, ಅರೆ ಇಸ್ಸೆ ರಾಮ್ ಬಚಾಯೆ" |[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]] | |- | rowspan="2" |1991 |''ರುಕ್ಮಾವತಿ ಕಿ ಹವೇಲಿ'' | |ಇಳಾ ಅರುಣ್ | |- |''[[ಲಮ್ಹೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಮ್ಹೆ]]'' |"ಚುಡಿಯನ್ ಖಾನಕ್ ಗಯೀ" "ಮೇಘಾ ರೇ ಮೇಘಾ" |ಶಿವ-ಹರಿ | |- | rowspan="4" |1993 | rowspan="2" |''ಖಲ್ನಾಯಕ್'' |"ಚೋಲಿ ಕೆ ಪೀಚೆ ಕ್ಯಾ ಹೈ (ಮಹಿಳೆ)" | rowspan="2" |[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]] |ಪಡೆದಿದೆ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |"ನಾಯಕ್ ನಹಿ ಖಲ್ನಾಯಕ್ ಹೈ ತು" | |- |''ಬೇಡರಡಿ'' |"ಸನ್ ಓ ಬೆದರ್ಡಿ" | rowspan="1" |[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]] | |- |''ದಲಾಲ್'' |"ಗುಟುರ್ ಗುಟುರ್" |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ | |- | rowspan="2" |1994 |''ಅಮಾನತ್'' |"ದಿನ್ ಮೇ ಕೆಹತಿ ಹೈ" |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ | |- |''ನಾರಾಜ್'' |"ಐಸಾ ತಡ್ಪಯಾ ಮುಜೆ ದಿಲ್ ಬೇಕರರ್ ನೆ" |ಅನು ಮಲಿಕ್ | |- | rowspan="2" |1995 |''ದಿಯಾ ಔರ್ ತೂಫಾನ್'' |"ಕುಂಡಿ ಧೀರೆ ಸೆ ಖಟ್ಕಾನಾ" |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ | |- |''ಝಖ್ಮಿ ಸಿಪಾಹಿ'' |"ಓ ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ" |ರೈಸ್ ಭಾರತಿಯಾ | |- | rowspan="3" |1996 |''ಆಟಂಕ್'' |"ಮುಖ್ಯ ಚುಯಿ ಮುಯಿ" "ಮೇರಿ ಪಾಟ್ಲಿ ಕಮರ್" |[[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]] | |- |''ಸ್ಮಗ್ಲರ್'' |"ಬಿನ್ ಬರ್ಸಾತ್ ಕೆ" |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ | |- |''ಮಿ. ರೋಮಿಯೋ'' |"ಮುತ್ತು ಮುತ್ತು ಮಳೆ" (ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿ) "ಪಾಸ್ ಆಜಾ ಬಾಲಂ" (ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿ) |ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್ |ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ |- | rowspan="3" |1997 |''ತಾರಾಜು'' |"ಚಲ್ ಗನ್ನೆ ಕೆ ಖೇತ್ ಮೇ" |ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ | |- |''ಜೀವನ್ ಯುದ್ಧ'' |"ಕಮೀಜ್ ಮೇರಿ ಕಾಲಿ" |ನದೀಮ್–ಶ್ರವಣ | |- |''ಔಜಾರ್'' |"ಮಸ್ತಿ ಕಾ ಆಲಂ ಆಯಾ ಹೈ" |ಅನು ಮಲಿಕ್ | |- |1998 |''ಕಾದಲ್ ಕವಿತೈ'' |"ತಥೋಂ ತಕತಿಮಿ" |[[ಇಳಯರಾಜಾ]] |ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ |- | rowspan="2" |1999 |''ಭೋಪಾಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' |"ಉಡಾನ್ ಖಟೋಲಾ" |[[ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್|ಶಂಕರ್-ಎಹ್ಸಾನ್-ಲಾಯ್]] | |- |''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜ ಕರೋ'' |"ಐ ವಾಸ್ ಮೇಡ್ ಫಾರ್ ಲವ್ವಿಂಗ್ ಯು" |ಅನು ಮಲಿಕ್ | |- |2000 |''ಸ್ನೇಗಿತಿಯೇ'' |"ಒತ್ತಯಾಡಿ ಪದಾಯಿಲೆ" |[[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]] |[[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- |2003 |''ಬೂಮ್'' |"ಬೂಮ್" |ಟಾಲ್ವಿನ್ ಸಿಂಗ್ | |- |2004 |''ಪೈಸಾ ವಸೂಲ್'' |"ಮೈನೆ ಸೈಯಾನ್ ಕಿ ಬೇಡಿಕೆ" |ಬಾಪಿ–ತುತುಲ್ | |- | rowspan="3" |2010 |''ವೆಲ್ ಡನ್ ಅಬ್ಬಾ'' |"ಮೇರಿ ಬಾನೋ ಹೋಶಿಯಾರ್" |ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ | ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಕೂಡ |- |''ಮಿರ್ಚ್'' |"ಮೋರಾ ಸೈಯಾನ್" |ಮಾಂಟಿ ಶರ್ಮಾ | |- |''ರಾವಣ'' |"ಕಟ ಕಟಾ" |[[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್]] | |- |2012 |''ಅರ್ಜುನ್: ದಿ ವಾರಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್'' |"ಕಭಿ ನ ದೇಖೆ ಹಸ್ತಿನಾಪುರ ಮೇ" |ವಿಶಾಲ್-ಶೇಖರ್ | |- |2013 |''ದೀವಾನಾ ಮೇನ್ ದೀವಾನಾ'' |"ಕಲಾ ಡೋರಿಯಾ" |ಬಪ್ಪಿ ಲಹರಿ | |} ===ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ=== * 1992 – ಮುಜ್ಸೆ ದೋಸ್ತಿ ಕರೋಗೆ * 1991 – ರುಕ್ಮಾವತಿ ಕಿ ಹವೇಲಿ * 1985 – ದೂಂಗರ್ ರೊ ಭೇದ್ ===ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ=== {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ(ಗಳು) ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | 1986 | ''ಯಾತ್ರಾ'' | ನಾಟಕ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯೆ | |- | 1988 | ''ಭಾರತ್ ಏಕ್ ಖೋಜ್'' | ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು | |- | 1991 | ''ಲೈಫ್ ಲೈನ್ (ಜೀವನ್‌ರೇಖಾ)'' | ವೈದ್ಯೆ | |- | 2005 | ''ಫೇಮ್ ಗುರುಕುಲ್'' | ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯೆ | |- | 2014 |''ಸಂವಿಧಾನ್'' | ಹನ್ಶಾ ಮೆಹ್ತಾ | |- | 2015 | ''ಕೋಕ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ'' | Performer | |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] 2tdksj9090vhlzu1cnaezux6vn8tkcn 0 128851 1371848 1334073 2026-04-22T12:41:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371848 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್ | logo = The Akshaya Patra Foundation Logo.png | type = ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆ | founded_date = ೨೦೦೦ | location = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]<br />'''ಅಡಿಗೆಮನೆಗಳು''' - [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] | origins = | key_people = | focus = | products = ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ | method = | revenue = *ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನ *ದೇಣಿಗೆಗಳು | endowment = | num_volunteers = | num_employees = | num_members = | owner = | homepage = http://www.akshayapatra.org/ https://www.akshayapatrausa.org | footnotes = }} '''ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್''' [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಸ್ಥೆ (ಐಎಸ್‌ಕೆಸಿಓಎನ್‌) ಯ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (ಶಾಲಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಆಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ..<ref name="Akshaya Patra indiagovernance" /> == ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ == [[ಚಿತ್ರ:The Children being served the food under the Mid-day Meal Scheme at a primary school, Wokha district in Nagaland.jpg|thumb|ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟದ ಯೋಜನೆ]] ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರವು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Akshaya Patra indiagovernance">{{Cite web |url=http://indiagovernance.gov.in/bestpractices.php?id=1350 |title=Akshaya Patra is implementation of the mid-day meal programme |access-date=24 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129100629/http://indiagovernance.gov.in/bestpractices.php?id=1350 |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಂಸ್ಥೆ== ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಎಪಿಎಫ್) ಅನ್ನು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕೃಷ್ಣ ಕಾಂಶಿಯಸ್‌ನೆಸ್ (ಐಎಸ್‌ಕೆಸಿಓಎನ್‌), ಬೆಂಗಳೂರು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Akshaya Patra indiagovernance" /> ==ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ == ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಎಪಿಎಫ್ (ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್)‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಭಾಯಕರ ಪೈಕಿ ನಾಲ್ವರು ಫೌಂಡೇಶನ್ ನ ನಿಧಿ ದುರುಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಎಪಿಎಫ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. #ಮಾಜಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ನಾಯಕ ಟಿ.ವಿ.ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಪೈ; #ಮಣಿಪಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಂಪಿನ ಸಲಹೆಗಾರ ಅಭಯ್ ಜೈನ್; #ಮಾಜಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಸಿಎಫ್‌ಓ ವಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಮತ್ತು #ಕ್ರೈಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರಾಜ್ ಪಿ. ಕೊಂಡೂರಿನ ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ<ref>{{Cite web|title=Explainer: The Allegations Against Akshaya Patra, and Why a Probe Is Needed|url=https://thewire.in/government/akshaya-patra-trustees-resignation-explainer|access-date=2021-09-27|website=The Wire}}</ref> ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕರು ಕಳೆದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೩.೩ ಶತಕೋಟಿ ಊಟವನ್ನು ಬಡಿಸಿದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೧೯,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಪಿಎಫ್ (ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್)‌ ನಿಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಗುಣಮಟ್ಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಾತ್ವಿಕ್ ಆಹಾರವನ್ನು (ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲದೆ) ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಹಾರವನ್ನು ತಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="TNM Storm 18 November 2020">{{cite news |title=Storm in Akshaya Patra's teacup: Trustees tell TNM why they resigned |url=https://www.thenewsminute.com/article/storm-akshaya-patra-s-teacup-trustees-tell-tnm-why-they-resigned-137847 |access-date=20 March 2022 |work=The News Minute |date=18 November 2020 |language=en}}</ref> == ಇತರೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Akshaya Patr Kitchen - Guwahati 01.JPG|thumb|ಅಕ್ಷಯ ಪತ್ರ ಅಡಿಗೆಮನೆ]] ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರದ ಅಡಿಗೆಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಸಾವಯವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.cleanfuture.co.in/2017/08/21/akshaya-patra-transforming-organic-waste-into-clean-energy/|title=Akshaya Patra: Transforming Organic Waste into Clean Energy - Clean Future|last=Kulkarni|first=Rajesh|date=2017-08-21|website=Clean Future|language=en-US|access-date=2019-04-11|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411103810/http://www.cleanfuture.co.in/2017/08/21/akshaya-patra-transforming-organic-waste-into-clean-energy/|url-status=dead}}</ref> ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ತನ್ನ ಕೆಲವು ಅಡಿಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ೨೦೧೬ ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨ ರಂದು ಭೂಮಿಯ ದಿನದಂದು (Earth Day) ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಪುರ (ಬೆಂಗಳೂರು) ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಭೋಜನಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.newshour.press/ngo/akshaya-patra-adopts-a-new-organic-waste-to-biogas-system/|title=Akshaya Patra adopts a new organic waste to biogas system|last=Attri|first=Ravinder|date=2016-04-28|website=Newshour Press|language=en-US|access-date=2019-04-11}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಈಗ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಆರು ಅಡುಗೆಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.edexlive.com/people/2018/aug/14/shruti-ahujas-ahuja-green-technologies-wants-to-help-turn-your-kitchen-waste-into-biogas-3650.html|title=This Hyderabad start-up helps you turn your kitchen waste into a biogas|website=The New Indian Express|access-date=2019-04-11}}</ref> ದಿನಕ್ಕೆ ೧ ಟನ್ ಸಾವಯವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು (ಟಿಪಿಡಿ) ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರಗಳು ೩೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಎಲ್‌ಪಿ‌ಜಿ ಯ ಸಮಾನವಾದ ೧೨೦ ರಿಂದ ೧೫೦ ಎಮ್‌³ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/iict-s-waste-to-biogas-tech-draws-good-response-115062400842_1.html|title=IICT's waste-to-biogas tech draws good response|last=Madhav|first=N.|date=2015-06-24|work=Business Standard India|access-date=2019-04-11}}</ref> ಈ ಅನಿಲವನ್ನು ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಅಡುಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎಪಿ‌ಎಫ್ [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಚಿಹ್ನೆ|INR]] ೩೮,೫೦೦ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="auto1"/> ಇದು ಅಡುಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦% ರಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="auto"/> ಎಪಿಎಫ್ ತನ್ನ ಕೆಲವು ಅಡಿಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರ ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್‌ಜನಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಹವಾಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ೮೦-೧೦೦ ಯೂನಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಿನದಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಆವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ೧೦ ಕೆಡ್ಬ್ಲೂವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುಮಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸೂರತ್ ಸ್ಥಾವರವು ೧೨ ಕೆಡ್ಬ್ಲೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ<ref name="auto"/> [[ಕೋವಿಡ್-೧೯]] ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಲು ಅಕ್ಷಯಪಾತ್ರ ಆಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಊಟವನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಣ ದಿನಸಿ ಕಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|date=2020-04-20|title=2 crore meals served to vulnerable communities: Akshaya Patra Foundation|url=https://www.deccanherald.com/national/2-crore-meals-served-to-vulnerable-communities-akshaya-patra-foundation-827722.html|access-date=2020-07-12|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-28|title=Akshaya Patra undertakes relief feeding to support government's efforts during COVID-19 outbreak|url=https://www.thestatesman.com/india/akshaya-patra-undertakes-relief-feeding-to-support-governments-efforts-during-covid-19-outbreak-1502871121.html|access-date=2020-07-12|website=The Statesman|language=en-US}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == *೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಎಪಿಎಫ್ ಬಿಬಿಸಿಯ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫುಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=The Food Chain Global Champion Award goes to School Meals Project in India |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2019/world-service-food-chain-global-champion-winner |website=BBC World Service}}</ref> ==ಸಹ ನೋಡಿ== * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.akshayapatra.org/ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರ ಫೌಂಡೇಶನ್] - ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [https://scholar.valpo.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1379&context=jvbl "ಆಕ್ಷಯಪಾತ್ರ: ಶಾಲಾ ಹಸಿವನ್ನು ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ] - ಆಕ್ಷಯಪಾತ್ರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನ" {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] lya0vds376hbvfhv2pz2b6bpzubn02k 0 135560 1371874 1336697 2026-04-22T23:41:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371874 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:2 Sri Kesgarh Takhat Anandpur Sahib Khalsa birthplace Himalayan foothills in view Punjab India.jpg|thumb|ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್]] '''ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್''' (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇವಲ '''ಆನಂದಪುರ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಭಾರತದ [[ಪಂಜಾಬ್]] ರಾಜ್ಯದ ರೂಪ್‍ನಗರ್ (ರೋಪರ್) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, [[ಶಿವಾಲಿಕ ಪರ್ವತಗಳು|ಶಿವಾಲಿಕ ಗುಡ್ಡಗಳ]] ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಸತ್ಲಜ್ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಇಬ್ಬರು ಸಿಖ್ ಗುರುಗಳಾದ ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್ ಜಿ ಮತ್ತು [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್‌‌ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ಜಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಿದು. [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್‌‌ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]] 1699 ರಲ್ಲಿ ಖಾಲ್ಸಾ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದು.<ref name="Fenech2014p237">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|last=Pashaura Singh|last2=Louis E. Fenech|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-969930-8|pages=237–238}}</ref> ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಐದು ತಖ್ತ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇಸ್‌ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಗುರುದ್ವಾರಾಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="McLeod2009p16">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&pg=PA16|title=The A to Z of Sikhism|last=W. H. McLeod|publisher=Scarecrow|year=2009|isbn=978-0-8108-6344-6|page=16}}</ref> ಈ ನಗರವು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>Gurmukh Singh (2009), [http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx Anandpur Sahib], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University; Quote: "Being one of the supremely important pilgrimage centres of the Sikhs, it is reverently called Anandpur Sāhib. Takht Sri Kesgaṛh Sāhib, one of the five Takhts (lit. thrones) or seats of highest religious authority for Sikhs".</ref> [[ಚಿತ್ರ:Takht_Sri_Kesgarh_Sahib_-_Anandpur_Sahib.jpg|thumb|319x319px| ಗುರುದ್ವಾರಾ ಶ್ರೀ ಆನಂದಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್‍ನ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ]] == ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು == {{multiple image|align=right|image1=Takht Sri Kesgarh Sahib.JPG|width1=180|alt1=|caption1=|image2=Khalsa Heritage Memorial Complex, Anandpur Sahib, Punjab 140118, India - panoramio.jpg|width2=180|alt2=|caption2=|footer=ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್‍ನಲ್ಲಿನ ಗುರುದ್ವಾರಾಗಳು}} === ಗುರುದ್ವಾರಾಗಳು === * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ತಖ್ತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' : ಇದು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಿಖ್ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಖಾಲ್ಸಾದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಐದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ (ಐದು ತಖ್ತ್‌ಗಳು) ಒಂದಾಗಿದೆ. * '''ಗುರುದ್ವಾರ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್''' : ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್‌ರ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಲೆಯನ್ನು ದಹಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಹಾರಾಜ ರಣಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ರಂಜೀತ್ ಸಿಂಗ್]]<ref name="Fenech2014p446">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&pg=PA446|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|last=Pashaura Singh|last2=Louis E. Fenech|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-969930-8|pages=446–447}}</ref> ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ಭೋರಾ ಸಾಹಿಬ್''' : ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹಾದೂರ್‌ರ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಗುಮ್ಮಟವುಳ್ಳ ಗುರುದ್ವಾರಾವಾಗಿದೆ. * '''ಗುರುದ್ವಾರ ತಾರಾ ಸಾಹಿಬ್''' : ಇದು ದಮ್‍ದಾಮಾ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾಯಿ ಕೃಪಾ ರಾಮ್ ದತ್ ಮತ್ತು ಇತರ 16 ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರು 1675 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದರು. * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ಅಕಾಲ್ ಬಂಗಾ ಸಾಹಿಬ್''' : ಈ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್ ಸಾಹಿಬ್ ಎದುರು ಇದೆ. ಇದನ್ನು 1889 ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪೂಜಾರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ದಮ್‍ದಮಾ ಸಾಹಿಬ್''' : ಗುರುದ್ವಾರಾ ಸೀಸ್‍ಗಂಜ್ ಸಾಹಿಬ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಇದು ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಭೋರಾ ಸಾಹಿಬ್ ಮತ್ತು ತಾರಾ ಸಾಹಿಬ್‍ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೌಳಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * '''ಗುರುದ್ವಾರ ಮಾಂಜಿ ಸಾಹಿಬ್ / ಗುರುದ್ವಾರಾ ದುಮಾಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' : ಈ ಗುರುದ್ವಾರಾ ತಖ್ತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ಶಯೀದಿ ಬಾಗ್''' : ಈ ಗುರುದ್ವಾರವು ತಖತ್ ಶ್ರೀ ಕೇಸ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಮತ್ತು ಕಿಲಾ ಆನಂದ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. * '''ಗುರುದ್ವಾರ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್''' : ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್‍ರ ಪತ್ನಿ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್‌ರನ್ನು ಕಿಲ್ಲಾ ಹೋಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್ ಬಳಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಈಗ ಗುರುದ್ವಾರಾ ಮಾತಾ ಜೀತ್ ಕೌರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಗುರುದ್ವಾರಾ ಗುರು ಕಾ ಮಹಲ್''' : ಇದು ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನ ಚಕ್ ನಾನಕಿಯ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಲಾಯಿತು. === ಕೋಟೆಗಳು === 10 ನೇ ಸಿಖ್ ಗುರು [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್‌‌ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]] ನಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. * '''ಕಿಲಾ ಆನಂದ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' : ಇದು ಮುಖ್ಯ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * '''ಕಿಲಾ ಹೋಲ್‍ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' * '''ಕಿಲಾ ಲೋಹ್‌ಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' : ಇಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿ<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2017)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup>ತ್ತು. * '''ಕಿಲಾ ಫತೇಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' * '''ಕಿಲಾ ತಾರಾಗಢ್ ಸಾಹಿಬ್''' === ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಬಳಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳು === * ಗುರು-ಕಾ-ಲಾಹೋರ್: 1686 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಮಾತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ 10 ನೇ ಗುರುಗಳ ವಿವಾಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. * ಭಾಯಿ ಕನ್ಹಯ್ಯಾ : ಭಾಯ್ ಕನ್ಹಯ್ಯ ಸ್ನೇಹಪರ ಮತ್ತು ಶತ್ರು ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಒಣಗಿದ ಸಣ್ಣಹೊಳೆಯಾದ ಚರಣ್ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ತಾರಾಗಢ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1998), ''Anandpur Sahib'' (Punjabi and Hindi), S.G.P.C. * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2003), ''Anandpur Sahib'' (English and Punjabi), Sikh University Press. * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), SIKH TWAREEKH (5 volumes), Sikh University Press. == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.anandpursahib.org/ Anandpur Sahib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512150327/http://www.anandpursahib.org/ |date=2008-05-12 }} * [http://www.sikhnet.com/AnandpurSahib/ 1999 Baisakhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518033757/http://www.sikhnet.com/Anandpursahib/ |date=2008-05-18 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬ್]] [[ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು]] s3zj2t4m08adug3e22pkmom8cq5fqwz 0 138795 1371869 1336491 2026-04-22T23:00:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371869 wikitext text/x-wiki [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] '''ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ''' ತುಳುನಾಡಿನ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯ ಸಮಯವಾದ [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಮಾರಿಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಮನೆಮನೆಗೆ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ ಬರುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಳುವಿನ ಆಟಿ ([[ಆಷಾಢಮಾಸ|ಆಷಾಢ]]: ಚಾಂದ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಂಗಳು) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಲಿಕೆ ಅಥವಾ ಪಾಣಾರ ಜನವರ್ಗದವರು ಆಟಿಕಳೆಂಜ ವೇಷವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Bantwala: ತುಳುನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ- ಮಾರಿ ಕಳೆವ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ |url=https://nammakudlanews.com/bantwala-unique-ritual-of-tulu-nadu-mari-kalewa-ati-kalenja/ |access-date=12 July 2024 |work=NAMMAKUDLA NEWS - ನಮ್ಮಕುಡ್ಲ ನ್ಯೂಸ್ |date=29 July 2023 |author=<!--not stated--> }}</ref> == ಆಟಿ ಕಳೆಂಜನ ವೇಷ ಭೂಷಣ == ಸಣ್ಣ ಬಾಲಕನಿಗೆ ತಾಳೆಗರಿಯ ತತ್ರ ([[ಕೊಡೆ|ಛತ್ರಿ]]) ಕೊಟ್ಟು ಕುಣಿಯಲು ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ‘ತೆಂಬರೆ’-ಯನ್ನು (ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ)ಪುರುಷ ವ್ಯಕ್ತಿ ನುಡಿಸುತಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಳೆಂಜನ ವೇಷ ಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನ ತಿರಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗಗ್ಗರ, ಅಥವಾ ಕೈಗೆ-ಮೈಗೆ ಬಣ್ಣ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಗಡ್ಡ]] ಮತ್ತು [[ಮೀಸೆ]], ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಕಿಸಗಾರ ಹೂವಿನಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಇವುಗಳು ಆಟಿಕಳೆಂಜನ ವೇಷಗಳು. [[ಮುಖ]]ಕ್ಕೆ [[ಬಿಳಿ]] ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಣೆದು ಮಾಡಿದ ಕೊಡೆಯನ್ನು ಹೂವು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೊಡೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಡ್ದನ ಹೇಳಲು ಒಬ್ಬ ಸಹಾಯಕ ಜತೆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತ ತೆಂಬರೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಪಾಡ್ದನದ ಮೂಲಕ ಕಳೆಂಜದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಳೆಂಜ ವೇಷಧಾರಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite news |title=ಸಂಕಷ್ಟ ದೂರಮಾಡುತ್ತೆ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ! ರೋಗರುಜಿನ ದೂರ ಮಾಡುವ ನಂಬಿಕೆ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/state/aati-kalenja-in-ashada-masam-why-mangaloreans-celebrate-this-traditional-festival-lc18-nln-ggb-804054.html |access-date=12 July 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=21 July 2022 |language=kn |author=<!--not stated--> }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಆಟಿಕಳೆಂಜ ಕುಣಿತದ ಉದ್ದೇಶ == ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಲಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಪಶುಗಳಿಗಾಗಲಿ ಬಂದ ಮಾರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ರೋಗವನ್ನು ಓಡಿಸುವುದು ಆಟಿಕಳೆಂಜನ ಕಾರ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ತುಳು ಪಾಡ್ದನದಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವುದು. ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಆಷಾಡ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭವೆಂದರ್ಥ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳದಿದ್ದರೆ ಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆರೆ-ಕುಂಟೆಗಳು ಬತ್ತಲಾರಂಭಿಸಿ ಜನ ನೀರಿಗಾಗಿ ಪರಿತಪಿಸುವರು, ಸಹಜವಾಗಿ [[ರೋಗ]] ರುಜಿನ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು. [[ಮಳೆಗಾಲ]] ಆರಂಭ ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯ ಈ ಕಾಲವು ಸಂಕ್ರಮಣದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಆಟಿ ಅಥವಾ ಆಷಾಡ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಕಾದರೆ ಆನೆಯ ಬೆನ್ನೂ ಬಿರಿಯುವುದೆಂಬುದಾಗಿ ತುಳುನಲ್ಲಿ ಗಾದೆಯಿದೆ (ಆಟಿದ ದೊಂಬು ಆನೆತ ಬೆರಿ ಪುಡಪು) ಹೀಗಾಗಿ ಆಟಿಕಳೆಂಜ ಬಂದರೆ ರೋಗ ರುಜಿನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref>{{cite news |last1=Kannada |first1=TV9 |title=ತುಳುನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ; ಆಷಾಢದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಮಾರಿ ಕಳೆಯಲು ಬರುವನು ಆಟಿ ಕಳಂಜ |url=https://tv9kannada.com/karnataka/ancient-traditional-folk-art-form-practiced-by-tulu-people-aati-kalenja-during-aati-kannada-news-rak-848036.html |access-date=12 July 2024 |work=TV9 Kannada |date=24 June 2024 |language=kn |author=<!--not stated--> }}</ref> == ಆಟಿಕಳೆಂಜನಿಗೆ ನಿಡುವ ದಾನ == ಕಳೆಂಜ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯವರು ಅಕ್ಕಿ, ಫಲವಸ್ತುಗಳು, ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ, ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ, ಹಣವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಮನೆಗೆ ಸೋಕಿದ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬಾಳೆಗೊನೆ, ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ತಟ್ಟಿದ ರೋಗ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಬಡತನದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕ್ರಮವೂ ಇರಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ತುಳುವರ ಆಟಿ ತಿಂಗಳು]] kvunelkw9bhx8cuzvgvt2ob3xhaykw7 0 139805 1371891 1347980 2026-04-23T06:10:57Z Cmariejoseph 913 /* ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು */ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ 1371891 wikitext text/x-wiki {{About|Junagadh city|its namesake district|Junagadh district|other uses|Junagarh (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=August 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ಜುನಾಗಢ | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gate of Junagadh.jpg | photo2a = Narsinh Mehta.jpg | photo2b = Girnar hills.jpg |photo3a = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg |photo3b = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg | photo4a = Swaminarayan Temple - Junagadhdham.jpg | photo4b = Bahauddin Maqbara by Kshitij.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = gray }} | image_alt = Junagadh | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ: ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದ ಬಾಗಿಲು, Statue of [[ನರಸಿಂಹ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]], [[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]], [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ, ಜುನಾಗಢ]], ಮಹಬತ್ ಮಕ್ಬಾರಾ | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = Junagadh | pushpin_map_caption = Junagadh | coordinates = {{coord|21.520|N|70.463|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಗುಜರಾತ್]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] | governing_body = [[ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆ]] | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಗೀತಾಬೆನ್ ಪರಮಾರ್<ref>{{cite news |title=Junagadh Gets New Mayor, Deputy Mayor, Other Office Holders |url=https://www.deshgujarat.com/2022/01/31/junagadh-gets-new-mayor-dy-mayor-other-office-bearers/ |date=31 January 2022 |website=DeshGujarat |access-date=2 February 2022}}</ref> | leader_title2 = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಯುಕ್ತರು | leader_name2 = ರಾಜೇಶ್ ಎಂ ತನ್ನಾ (ಐಎಎಸ್) | leader_title3 = [[ಜುನಾನಢ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎಂಎಲ್ಎ]] | leader_title4 = [[ಜುನಾನಢ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |ಎಂಪಿ]] | leader_name3 = ಸಂಜಯಭಾಯ್ ಕೊರಾಡಿಯಾ | leader_name4 = ರಾಜೇಶ್ ಚೌಡಾಸ್ಮಲ್ | unit_pref = Metric | area_rank = 7th | area_total_km2 = 160 | elevation_m = 107 | population_total = 319,462 | population_as_of = 2011 | population_rank = 137 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name=2011Cities>{{cite web |title=Junagadh City Population Census 2011 {{!}} Gujarat |url=http://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html|website=www.census2011.co.in |access-date=23 October 2017}}</ref> | blank1_name = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info = 1.04[[ಗಂಡಸರು|♂]]/[[ಹೆಂಗಸರು|♀]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|ಐ ಎಸ್ ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ನಮೂದು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್]] | postal_code = 362 00X | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ | area_code = 0285 | registration_plate = GJ-11 | blank2_name_sec1 = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] | blank2_info_sec1 = 88.00% | website = {{URL|junagadhmunicipal.org}} | official_name = | subdivision_type3 = [[ಇಂಡಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ|ಜುನಾಗಢ]] | government_type = [[ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆ]] | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] }} '''ಜುನಾಗಢ''' ({{audio|Junagadh.ogg|જૂનાગઢ}}) [[ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ. [[ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]ದಿಂದ ೩೫೫ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|355|km}} ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರಾಜ್ಯ ಏಳನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಎಂದರೆ "ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ".<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/179 179]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ದೇಶವು ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದತ್ತ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದು ಅಂದಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ===ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ=== [[File:Junagadh-ashok-shilalekh1.png|thumb|left|[[Ashoka's Major Rock Edict|Ashoka's Rock Edict]] at [[Girnar]], Junagadh]] ದಂತಕತೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಡ್]] ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗ ರಾಜಧಾಜ ರೋಡಕುಮಾರ ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಯ ಡ್ಯಾಚನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>{{cite book| title=Mystic Melodies: Shah Abdul Latif Bhittai |author= MUSHTAQ ALI SHAH | publisher= Author House| place=Bloomington,IN,US| year=2014|isbn= 9781496996060 |url=https://books.google.com/books?id=fpGQBQAAQBAJ&q=raja+dhaj%2CRor+Kumar%2C+alias+Rai+Dyach&pg=PA283}}</ref> ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟೋಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=August 2022}} ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮುಂದಿನ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಹಾಳುಸುರಿದಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ [[ಗಹರಿಪು]] ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದನು.<ref name="RajanIndia1985">{{cite book|author1=K. V. Soundara Rajan|author2=Archaeological Survey of India|title=Junagadh|url=https://books.google.com/books?id=bPNEAAAAIAAJ|access-date=30 June 2011|year=1985|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ಆಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯಂತೂ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ವಿದೆ. <ref>[https://books.google.com/books?id=rs0ThKx9MHoC&q=junagadh M1 Ranchodji Amarji, ''Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd,'' pp. 36–46, Trubner & Co. (1882) – translation of the edicts.]</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೫೦ರ ಕಾಲದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಷೆಯು [[ಪಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಕೊರೆತದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹವಿದ್ದು ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦ರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಮಾಳ್ವಾ]]ವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಿಥಿಯನ್]] ವಂಶದ [[ಪಡುವಣ ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ]] ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಮೊದಲ) [[ರುದ್ರದಾಮನ್]] ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. <ref>[http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm "Junagadh Rock Inscription of Rudradaman", ''Project South Asia''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm |date=23 February 2009 }}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.<ref>|Meaning, that is not very short. Quoted from D.D. Kosambi in [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', p. 132, 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}}</ref> ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಗುಪ್ತವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಗವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೫೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ರಕೊಡಿಯ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬವಪ್ಯಾರಾ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಬವಪ್ಯಾರದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಎರಡೂ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ರಾಜರು ಗುಜರಾತನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೭೫ರಿಂದ ೭೬೭ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು. [[ಗುಪ್ತವಂಶ]]ದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ದಣ್ಣಾಯಕ ಭಟ್ಟಾರಕನು ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದ. <ref>{{Cite web|title=ગિરનાર ઇતિહાસ {{!}} Rahasya|url=https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|access-date=2021-03-20|language=en-US|archive-date=12 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512153241/https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|url-status=dead}}</ref> ===ಚುರಾಸಮ ವಂಶ=== {{Main|Chudasama dynasty}} ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿಂದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಚುರಾಸಮ ರಾಜರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅರೆಬರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ನಿಖರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಂಬುಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೂರಚಂದ್ರ]]ನೇ ಇದರ ಮೊದಲಿಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದ [[ಗಹರಿಪು]], [[ನವಘನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಗರ]] ಈ ಮೂವರೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಅರಸರಾದ [[ಮುಲರಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಸಿಂಹ ಸಿದ್ಧರಾಜ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೆಂಗರನ ಕಡೆಯವನಾದ [[ಕೋಳಿ]] ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡ ಜೀಸಾಜಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. <ref>{{Cite book |last1=Williams |first1=Raymond Brady |last2=Trivedi |first2=Yogi |title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity |url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&dq=Junagadh+Kolis&pg=PT93 |date=2016 |location=New Delhi, India |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-908959-8 |language=en |access-date=14 April 2023 |quote=The most famous leader of the Khant Kolis was Jesa or Jesing, who helped Muhammad bin Tughluq capture Junagadh (1350) from Ra Khengar. In return for this, the sultan is said to have bestowed on the Khants the hill of Girnar and the twenty-four villages of Bilkha chovisi.}}</ref> ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ವಾಘೇಲ]] ವಂಶದ ಮತ್ತು ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದರೂ, ಅವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತತೋರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಚುರಾಸಮ ರಾಜನಾದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ [[ಖಿಲ್ಜಿ]] ರಾಜನು ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆರಗಿದ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಮುದ್ ಬೆಗದ ಎಂಬ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ.<ref>{{cite book |title=The Cambridge Shorter History of India |chapter=Gujarat, Malwa and Khandesh |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1934 |pages=307–308 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 |access-date=21 May 2012}}</ref><ref>{{cite book |title=Studies in Indian History: Rajasthan Through The Ages: Marwar and British Administration |editor1-first=R. K. |editor1-last=Gupta |editor2-first=S. R. |editor2-last=Bakshi |volume=5 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |year=2008 |pages=22–23 |isbn=978-8-17625-841-8 |url=https://books.google.com/books?id=S7dCkiyLJ6EC |access-date=21 May 2012}}</ref> ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು [[ಗಹರಿಪು]]ವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಊಪರಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ನವಘನ]]ನು ಅದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಾಮನಸ್ತಲಿಯಿಂದ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿದನು. ಇವನೇ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ [[ನವಘನ ಕುವೊ]] ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಅಡಿಕಡಿವಾವ್]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಂಶಜ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಕೆಂಗರನು ವನತಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾ ಕೆಂಗರ ವಾವ್]] ಎಂಬ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC| title = Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide| last = Ward| date = 1 January 1998| publisher = Orient Longman Limited| isbn = 9788125013839| language = en}}</ref><ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=gfaxCQAAQBAJ| title = The Heat and Dust Project: The Broke Couple's Guide to Bharat| last1 = Jha| first1 = Saurav| last2 = Roy| first2 = Devapriya| date = 15 May 2015| publisher = HarperCollins India| isbn = 9789351367505| language = ar}}</ref> ===ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು=== {{Main|Gujarat Sultanate}} [[File:Bazaar in Junagadh.jpg|thumb|right|ಜುನಾಗಢ ಸಂತೆಯ ಒಂದು ನೋಟ, ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ನೆಲ್ಸನ್ ತೆಗೆದಿದ್ದು.]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]]ನು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೊಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. [[ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು|ಸುಲ್ತಾನರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಠಾಣಾದಾರ ''[[wikt:thanadar|thanadar]]'' ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನೇಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಈತನು ತೆರಿಗೆ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಠಾಣಾದಾರನು ಸುಲ್ತಾನನ ದತ್ತುಮಗನಾಗಿದ್ದ ತತರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಮಗ ಮಿರ್ಜಾ ಕಲೀಲ್. ಈತನು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಝಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ. ಜುನಾಗಢದ ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕಲೀಲ್ ಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಮಗ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನಿಗೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಾಡು ಸಿಲ್ ಭಗಸರವನ್ನು ಜಾಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಯಜಾದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಮಗನೇ ಕೆಂಗರ<ref name="GBP1884"/>, ಮುಂದೆ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಝಪರನು ಪಟ್ಟವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ದಿಯುಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಯು ದ್ವೀಪವು ನೌಕಾನೆಲೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ದಿಯುನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ತತರ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತತರ್ ಖಾನನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಹಾಗೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಘೋರಿ ವಂಶಸ್ತರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕ್ಬರ]]ನು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಆಗ ತತರಖಾನನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಜುನಾಗಢವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="GBP1884"/> ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರು [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಾಮನ್]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು, [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೫೩೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆನ್ನಲಾದ ಹದಿನೈದು ಅಡಿಯ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಅದೇ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಇವೊತ್ತು ಜುನಾಗಢದ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ===ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ === ;ಘೋರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೨೫ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಗರ ಹೋಗಿ ನವಘನ ಬಂದ. ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ರಾವಲನು ಹಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನವನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ೧೫೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಸಿಂಗನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ೧೫೮೬ರವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸತ್ತುದರಿಂದ ಅವನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತು ಅಕ್ಬರನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದರೂ ಸೋರಟವು ಘೋರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ತತರಖಾನನು ಗತಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಿನಖಾನನ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅದು ಬಹುಶಃ ೧೫೭೦-೧೫೭೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನು [[ಆಗ್ರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಇಖ್ತಿಯಾರ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕರು ಸೋತು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ವಜೀರ್ ಖಾನನು ಅಮಿನ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬಂದರೂ ಜಯ ಗಳಿಸಿಲಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲರ ದಾಳಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಅವನತಿ, ಜಾಮರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಘೋರಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಘೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುಜಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಲಾಯನವು ಸೋರಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.<ref name="GBP1884"/> ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯವರು ಮುಝಫರನಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದರು, ಜಾಮನು ಮತ್ತು ಕೇರ್ಡಿಯ ಲೊಮಾ ಖುಮಾನರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೫೮೯-೯೦ರಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ರಾಯಜಾದಾ ಕೆಂಗರನು ಕೂಡಾ ಮುಝಫರನ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ. ೧೫೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ ಮತ್ತು ಗುಜರ್ ಖಾನರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗರನು ತನ್ನ ಸಿಲ್ ಭಗಾಸರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಾದ, ರಾಯಜಾದ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ, ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಂದರೆ [[ಸೋರಟ್ ಫೌಜ್ದಾರ್]] ಗಳ ವಶವಾಗಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು.<ref name="GBP1884"/> ;ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜುನಾಗಢದ ಮೊದಲ ಫೌಜುದಾರ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ನಂತರ ಬಂದವನು ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನ್, ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನ್. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನನು ಜುನಾಗಢ ಕೋಟೆಯ ಪೌಳಿಗೋಡೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ೧೬೩೩-೧೬೪೨ರವರೆಗೆ ಆಳಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಇನಾಯತ್ ಉಲ್ಲಾನನ್ನು ಫೌಜದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ತಾನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೧೬೫೩-೧೬೬೬. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನವನಗರವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ೧೬೬೬-೧೬೮೬ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನೂ ಒಳ್ಳೆ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೧) ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ಅರಮನೆಯೂ ಸರ್ದಾರ್ ಬಾವಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ [[ಇಡರ್]] ಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ದಿಲರ್ಖಾನನು ಈ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನು ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ತಟ್ಟಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟ. ಕೊನೆಯ ಫೌಜುದಾರ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ನವಾಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ.<ref name="GBP1884">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=c70MAAAAIAAJ&pg=PA711|title=Gazetteer of the Bombay Presidency : Kathiawar|publisher=Government Central Press|year=1884|editor=Watson|editor-first=James W.|volume=VIII|location=Bombay|pages=489–502}} {{PD-notice}}</ref> ===ಜುನಾಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯ=== {{main|Junagadh State|Nawab of Junagarh}} [[File:Junagadh Nawab's and state officials, 19th century.jpg|upright|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ.]] [[File:Tomb of Mahabat Khan.jpg|thumb|ಮಹಬತ್ ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್ ಸುಬಹ್]] ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ, ಎಂಬಾತನು [[ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಸಂತತಿಯ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಜುನಾಗಢದ [[ಬಾಬಿ ವಂಶ]]ದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎನಿಸಿದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜುನಾಗಢ ಬಾಬಿ ನವಾಬರು – [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ಪಷ್ಟುನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಬಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಯಿ – [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು [[ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |title=Junagadh Princely State (13 gun salute) |access-date=24 April 2015 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> * ೧೭೩೦-೧೭೫೮, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ ಜಿ ಅಥವಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ <ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 Nawabs of Junagadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209012232/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref><ref>{{Cite book|title = Saurashtrano Itihas|last = Desai|first = Shambhuprasad Harprasd|year = 1990|pages = 746–748}}</ref> * ೧೭೫೮–೧೭೭೪ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೭೭೪–೧೮೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೮೧೧–೧೮೪೦ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೪೦–೧೮೫೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೫೧–೧೮೮೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೮೨–೧೮೯೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ --೩ * ೧೮೯೨–೧೯೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್ಜಿ * ೧೯೧೧–೧೯೪೮ – [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೩]] ====ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ==== [[File:Drapeau Junagadh vector.svg|right|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಬಾವುಟ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ, ಜುನಾಗಢ ರಾಜ್ಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಅವು ೧೯೪೭ರವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ]]ವು ಪಾಂಚಾಲದ ಜಿನಾಭಾಯ್ (ಹೇಮಂತ್ ಸಿಂಗ) ದರ್ಬಾರ್ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೨೮ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರು [[ಗುಣಾತೀತಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]] ಯವರನ್ನು ಮೊದಲ [[ಮಹಂತ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮಹಂತರು ಇಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಡಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತು ಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು. <ref name="Williams 2001 38">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=An Introduction To Swaminarayan Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|url-access=registration|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=United Kingdom|isbn=0-521-65422-X|pages=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/38 38]}}</ref><ref name="Ishwarcharandas 2007 94">{{cite book|last=Ishwarcharandas|first=Sadhu|title=Aksharbrahma Gunatitanand Swami|year=2007|publisher=Swaminarayan Aksharpith|location=Ahmedabad|isbn=978-81-7526-302-4|pages=94}}</ref> ====ಇಂಡಿಯಾದ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ==== {{Main|Annexation of Junagadh}} ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ೧೯೪೭ರ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿರದ ಆದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ ೫೬೨ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೇ ಇರಲು ಬಯಸಿದರು. ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾರುಯಾರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಬಹುದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತವಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು, ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬ [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ]]ಯು ಜುನಾಗಢವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರದ ನಂಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಜುನಾಗಢ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕಾಥಿಯಾವಾಡ]], ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಬರಿಯಾವಾಡ]]ದ ಪಾಳೇಗಾರರು ತಾವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಮೇಲೆರಗಿ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಕೂಡಲೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಾಜರುಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಂತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಜುನಾಗಢದತ್ತ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೇಳಿದರು. ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನವರು [[ಸಮಲ್ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ “ಆರ್ಝಿ ಹುಕುಮತ್” (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ)ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=237–238}}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶವು ಜುನಾಗಢವು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದರೆ ಈಗಷ್ಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಉರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಜರಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭುಗಿಲೇಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನವಾಬನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜುನಾಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೯೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾವು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಬರಿಯಾವಾಡಗನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|p=238}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಏನಿದೆ ತಿಳಿಯೋಣ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಜುನಾಗಢ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದ ಸೇನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆದಾಗ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ನವಾಬನು ಸಂಸಾರಸಮೇತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದನು. ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಜುನಾಗಢ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಬುಟ್ಟೊ]]ನ ತಂದೆ ಜುನಾಗಢದ ದಿವಾನ [[ಸರ್ ಶಾ ನವಾಝ್ ಬುಟ್ಟೊ]]ನು ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆದು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಚ್ ನಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |title = Letter Inviting India to Intervene |access-date = 16 October 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120326005939/http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |archive-date = 26 March 2012 |df = dmy-all }}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ದಿವಾನನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=238–239}}</ref> ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆದಾಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತರ್ಕವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು.<ref name=PacAff1951Furber359>{{cite journal |last=Furber |first=Holden |author-link=Holden Furber |title=The Unification of India, 1947–1951 |date=December 1951 |volume=24 |number=4 |page=359 |journal=[[Pacific Affairs]] |doi=10.2307/2753451 |jstor=2753451 <!-- |access-date=11 August 2020 -->}}</ref> ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು [[ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೬ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]]ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಜುನಾಗಢವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಜುನಾಗಢ, [[ಮಾಣಾವದರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್]] ಅನ್ನು ತನ್ನ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/world/pakistan-unveils-new-political-map-claiming-jammu-india-retorts/|title=After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu & Kashmir and Ladakh claimed, India retorts|work=Himalayan Times|date=4 August 2020|access-date=4 August 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1572590|title=In landmark move, PM Imran unveils 'new political map' of Pakistan|work=Dawn|date=4 August 2020|access-date=5 August 2020|first=Naveed|last=Siddiqui}}</ref> ===ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು=== ====ಆಳಿದ ಸಂತತಿಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- ! Various Rulers<ref>{{cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=Junagadh (Princely State) – (13 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |date=23 January 2018 |website=Indian Princely States |access-date=14 September 2019 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> !! Time Period<ref>{{cite web |url=http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |title=History of Junagadh |access-date=22 June 2010 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425072105/http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[ಮೌರ್ಯ]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ ರಲ್ಲಿ |- | ಕಳಿಂಗ ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೮೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗ್ರೀಕ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೭೩-೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಶಕ ([[ಸಿಥಿಯನ್]]) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೦೦-೨೭೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಕ್ಷತ್ರಪ]] ರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೭೬-೪೫೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೬-೭೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚೀನಾ]] ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]] ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚುರಾಸಮ]] ರಾಜರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೮೭೫-೧೪೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ತುರ್ಕ ರಾಜರು]] [[ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]], ಖಲೀಲ್ ಖಾನ್ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨-೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೭೩-೧೭೩೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಜುನಾಗಢದ [[ನವಾಬರು]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ಜಿ|ಖಾನ್ಜಿ]] ([[ಬಾಬಿ ಸಂತತಿ|ಬಾಬಿ]] [[ಪಠಾಣರು]]) ಆಳಿದ್ದು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦-೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ |} ====ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ==== * ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. * ೧೯೪೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಇಂಡಿಯಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ರದ್ದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ಜನರೊಲವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂತು. ==ಭೂಪ್ರದೇಶ== [[File:Junagadh, India.jpg|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನೋಟ]] [[File:Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|thumb|[[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]]ದಿಂದ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣವು [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ೨೧.೫೨ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ೭೦.೪೭ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. {{Coord|21.52|N|70.47|E|}} ಅದರ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋರಬಂದರವೂ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಮ್ರೇಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೭ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಖ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವೋ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಕೊಳಕಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳಿದ್ದು ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರ, ದಾಮೋದರಜಿ ಕೆರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಹಸನಾಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಾಸರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜುನಾಗಢದ ಮಣ್ಣು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ದಟ್ಟವೂ ಅಲ್ಲದ ನಸುವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಕರಾವಳಿ ಎರೆಮಣ್ಣು.ref>{{cite web |url=http://gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |title=Soil Condition |publisher=Government of Gujarat |access-date=16 October 2011 |archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005084523/http://www.gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಮುದ್ರದಂಡೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜುನಾಗಢವು [[ಭೂಕಂಪಪೀಡಿತ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸೆಸ್ಮಿಕ್ ವಲಯದ ೩ನೇ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com:80/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead |archive-date=15 December 2011 |title=Junagadh District Profile |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 }}</ref> ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ೬.೫ರವರೆಗಿನ ನೆಲನಡುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ತಾಣ. ===ಮಳೆಗಾಳಿ=== ಜುನಾಗಢದ ಮೈಲೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ತಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಬೆರೆತಿದೆ (Aw) ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಸುಪಾದ ಒಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ (BSh), ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಒಣಗಾಳಿ, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ತೇವ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬೇ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೮-೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಇದ್ದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/weather.html |title=Junagadh weather maximum temperature in 2012 was 47 degrees Celsius and minimum recorded was 1 degree |publisher=Maps of India |access-date=16 October 2011}}</ref> ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಮಳೆಯು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. {{convert|800 to 1200|mm|in}} ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.{{convert|2800|mm|in}}.<ref name="Annual weather report">{{cite web |url=http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |title=Annual weather report |publisher=Junagadh Agriculture University |access-date=16 October 2011 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084811/http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |url-status=dead }}</ref> {{weather box|location = ಜುನಾಗಢ |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = ೨೭.೨ |Feb high C = ೨೮.೩ |Mar high C = ೩೧.೪ |Apr high C = ೩೨.೭ |May high C = ೩೩.೪ |Jun high C = ೩೨.೯ |Jul high C = ೩೦ |Aug high C = ೨೯.೩ |Sep high C = ೩೦.೧ |Oct high C = ೩೨.೫ |Nov high C = ೩೧.೬ |Dec high C = ೨೮.೭ |Jan low C = ೧೩.೧ |Feb low C = ೧೪.೭ |Mar low C = ೧೮.೧ |Apr low C = ೨೧.೬ |May low C = ೨೫.೨ |Jun low C = ೨೬.೫ |Jul low C = ೨೫.೭ |Aug low C = ೨೪.೭ |Sep low C = ೨೩.೯ |Oct low C = ೨೧.೯ |Nov low C = ೧೮.೩ |Dec low C = ೧೪.೯ |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 0 |Feb precipitation mm = 0 |Mar precipitation mm= 2 |Apr precipitation mm= 1 |May precipitation mm= 3 |Jun precipitation mm= 118 |Jul precipitation mm= 372 |Aug precipitation mm= 191 |Sep precipitation mm= 116 |Oct precipitation mm= 19 |Nov precipitation mm= 5 |Dec precipitation mm= 1 |source 1= Climate-Data.org<ref>{{cite web|title=Climate Data for Junagadh |url=http://en.climate-data.org/location/5044/ |access-date=7 April 2013}}</ref>}} ==ಜನಗಣತಿ== <!-- There is a separate article for the district, so statistics should be for the municipality only!! --> {{As of|2011|alt=As of the}} [[ಜನಗಣತಿ 2011]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆಯ ತಲೆಯೆಣಿಕೆ ೩,೧೯,೪೬೨ ಇತ್ತು.<ref name=2011Cities /> ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೦೦೦ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೫೫ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.೯ರಷ್ಟು ಆರುವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು.<ref name=2011Cities /> ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರು ೮೮%, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೯೨.೪೬% ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ೮೩.೩೮%<ref name=2011Cities /> [[ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಕಾಣಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿವೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಪಟ್ಟಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರು ನೆಲವಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧೯.೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. ೧೪.೫ರಷ್ಟು. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |title=Housing and Slums |publisher=Engineering Works |access-date=17 October 2011 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041016/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |url-status=dead }}</ref> {{bar box |title=Religions in Junagadh<ref>{{cite web |title=Junagadh City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html |website=Census 2011 |access-date=14 September 2019}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|orange|82.31}} {{bar percent|[[Islam]]|green|16.46}} {{bar percent|[[Jainism]]|pink|0.67}} {{bar percent|Others|#808080|0.56}} |caption=<small>ಇತರರು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]], [[ಝೊರೊವಾಸ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು]] </small> }} ಜುನಾಗಢದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರಿಸ್ತುವ]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರ ನಂತರ ಬರುವವರು [[ಕ್ರಿಸ್ತುವರು]] ಮತ್ತು [[ಜೈನರು]]. [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ]]ಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿಬೆಟ್]] ವಲಸಿಗರು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ನುಡಿ [[ಗುಜರಾತಿ]]. [[ಹಿಂದೀ]], [[ಸಿಂಧೀ]]ಗಳು ಇತರ ನುಡಿಗಳು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದ ಸಿದ್ದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡಿನ ಒಳಹೊರಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೮೮೧೬ ಸಿದ್ದಿಗಳು<ref>{{cite web |url=http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |title=Brief Profile of PTG Communities in Gujarat |access-date=20 October 2011 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516001519/http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೬೫ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |title=African Settlements in India |publisher=Abdulaziz Y. Lodhi, Uppsala University, Sweden |access-date=17 October 2011 |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422114243/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ಪಂಥಾನುಯಾಯಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣದೇವ ಗಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಚಾಸನವಾಸಿ ಶ್ರೀ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಸನ್ಸ್ಥಾ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.swaminarayanmandirjunagadh.com/ |title=Shree Swaminarayan Mandir |publisher=Shree Swaminarayan Mandir, Junagadh}}</ref> ==ಪೌರಾಡಳಿತ== ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವಾ ಚೌಕ್. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ, ಜಂಜರ್ದಾ ರಸ್ತೆ, ತಾಲಾವ್ ದರವಾಜಾ, ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಕ್ಕರ್ ಬಾಗ್, ತಿಂಬವಾಡಿ, ಜೋಷಿಪಾರ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್ ತಾಲೇಟಿ ಇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ನೇರನೇರ ಸೆಣಸುವುದು. ಉಳಿದಂತೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೂ ಕಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸಮತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೧,೯೪,೧೯೬ ಮತದಾರರಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦,೦೫೦ ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ೯೪,೧೪೬ ಹೆಂಗಸರು. ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸೋತಿದೆ.<ref>{{cite report |title=Statistical Report on General Election, 2007, to the Legislative Assembly of Gujarat |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007040749/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |archive-date=7 October 2010 |publisher=Election Commission of India |access-date=8 September 2019}}</ref>. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೭ ವಾರ್ಡುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೫೧ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ೨೦೦೯ರ ಪುರಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ೨೧, ಬಿಎಸ್ಪಿ ೩ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಕ್ಷೇತರರ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿ. ಅಂದರೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೪,೭೩೯ ಮತಗಳು (ಶೇ. ೪೫.೬೨) ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೦,೫೩೩ ಮತಗಳು. (ಶೇ. ೪೦.೮೧)<ref>{{cite web |url=http://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |title=Municipal Corporation Elections: July 2009 |publisher=Election Commission of Gujarat |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404222027/https://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ. ==ಸೌಕರ್ಯಗಳು== ೩,೨೦,೨೫೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|30|e6l}} ನೀರು ಬೇಕು, ಇವನ್ನು ಮೂರು ನೆಲಮಟ್ಟದ ನೀರಾಸರೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜು, ಹಸನಾಪುರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೩೨ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದು ೨೫೦೦೦ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ನೆಲದಾಳದ ನೀರೆತ್ತುವ ೧೦೦೦ ಕೈಪಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ನಿಲುವುತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೩.೪೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ {{convert|13.47|km2}} ನಿಂದ ೫೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. {{convert|57|km2}}ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲದಾಳದ ನೀರಾಸರೆ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಏರ್ಪಾಡು ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |title=Water works |publisher=Water works department, Junagadh |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044229/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದಿನವೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ {{convert|150|t}} ಕಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ ೪೦೦ಗ್ರಾಮ್ {{convert|400|g}} ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಇದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಸಭಾ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ೨೦೦೦ದ ಅನ್ವಯ ಈ ಕಸವನ್ನು ೪೦೦ ಚಕ್ರಬಂಡಿಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಆರು ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ೮೦೦ ಸಮುದಾಯ ಕಸದತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |title=Solid waste management |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044041/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಜುನಾಗಢದ ಶೇ.೯೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದ ಚರಂಡಿಗಳು ೬೨ ಕಿ.ಮೀ. {{convert|62|km}}ಉದ್ದವಿದ್ದು ಅವು ಶೇ.೬೭ರಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ.೬೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |title=Drainage system |publisher=JMC |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=12 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512220814/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರ ಅಧೀನದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಜರಾತ್ ವಿಜ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾದವು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು [[ವೊಡಾಫೋನ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಐಡಿಯಾ]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾವು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ೧೨,೫೪೫ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟುಗಳೂ, ೧೫೨೩ ಸೋಡಿಯಂ ದೀಪಗಳೂ ಇವೆ. ಸರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |title=Street Lights |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511055831/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಜುನಾಗಢವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೮ಡಿ ಮೂಲಕ [[ರಾಜಕೋಟ್]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ವೆರಾವಲ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ನಾರ್ ತಪ್ಪಲು, ಬಿಲ್ಖಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಕಾಪುಗಾಡನ್ನು ತಲಪಲು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ರಾ.ಹೆ. ೮ಡಿಗಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ. ಕಾಲ್ವೊ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಸೇತುವೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವೇನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದು ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆಯೇ. [[ಭವನಾಥ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು [[ಹಗ್ಗದಕಾರು]] ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ==ಹಣಕಾಸು ಏರ್ಪಾಟು== ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಾಡುಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಲವಣಾಧರಿತ ಸಿಮೆಂಟು ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯಾಧರಿತ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸುಣ್ಣ]]ದ ಗಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಸಿಮೆಂಟುಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳು, ಗೋದಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಬದನೆ. ೨೦೦೬-೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ ೪,೬೪,೪೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Agriculture |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಜುನಾಗಢವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಗಡಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ.೨೬ ಮತ್ತು ಶೇ. ೩೪ ಇದೆ. ಏಶಿಯಾದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೆಲಗಡಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾವು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ [[ಮದರ್ ಡೈರಿ|ಮದರ್ ಡೈರಿ ಫ್ರೂಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಜಿಟಬಲ್ಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.]] (ಜುನಾಗಢ ಡೈರಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತ), ಆಗ್ರೋ ಮೆರೈನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸಿಮರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೪೦೦೦ ಕೋಟಿರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯು ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೈಹಾಕಿತಾದರೂ ರೇವು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ [[ದಹೆಜ್]] ಬಂದರಿನ ಬಳಿಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512095418/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |url-status=dead |archive-date=12 May 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Spotlight to be on energy sector | date=11 January 2005}}</ref> ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ವಯ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಕೃಷಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಲಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜುನಾಗಢವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯಲು ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Tourism |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ, ಖಾಸಗಿಯವರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು [[ಗುಜರಾತ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಅಥವಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಅಥವಾ ಗುಜರಾತಿ ನುಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಜುನಾಗಢ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜೂ ಅಥವಾ [[ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜುವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಎಂಬ ಮೃಗಾಲಯವು ೨೧೦ ಎಕರೆ (೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರು) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಳ್ಳದ ಏಶಿಯನ್ ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಬೋನಿನೊಳಗಿನ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2010/02/sakkarbaug-zoo-junagadh-city-news.html |title=Cheetahs |date=3 February 2010 |publisher=Junagadh city district news}}</ref> ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರುಹಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದೆ. ಬಾಬಿ ನವಾಬರು, ವಿಲಭಿಯರು, ಕ್ಷತ್ರಪರು, ಮೌರ್ಯರು, ಚುರಾಸಮರು, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[File:Buddhist caves, Uperkot 05.jpg|thumb|ಊಪರ್ ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] [[ಜುನಾಗಢ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] ಮತ್ತವುಗಳ ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲವಾಡಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾತಾಣಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚುರಾಮ ರಜಪೂತರು ನವಘನ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ, ಅಡಿಕಡಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕ ಕಲ್ಬರಹಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಖಬಾರಾಗಳೂ ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳೂ ಜುನಾಗಢದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/tourism/architecture.html |title=Junagadh Architecture |publisher=Maps of India}}</ref> ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|2|km}} ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|3|km}} ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಲ್ಬರಹವಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಬೋಧೆಯಿದ್ದು [[ಧರ್ಮ]], ಸೌಹಾರ್ದ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಳು ಮೀಟರು ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|7|m|spell=in}} ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಮೀಟರು {{convert|10|m|spell=in}}ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಅಶೋಕಲಿಪಿ]]ಯನ್ನು ಉಳಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="keay">{{cite book |last=Keay |first=John |title=India: A History |publisher=Grove Press |year=2000 |location=New York |pages=129–131 |isbn=0-8021-3797-0}}</ref> ಜುನಾಗಢದ ಜನರು ಇಂಡಿಯಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]], [[ಮುಹರಮ್]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]], [[ವಿಜಯದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ]]ಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು.<ref>{{cite web |url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |title=Festivals celebrated in Gujarat |publisher=Gujarat state Tourism |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103100444/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |url-status=dead }}</ref> ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದುಲಕ್ಷ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://festivalsofindia.in/Bhavnath_Fair/ |title=Shivaratri Fair |publisher=Festivals of India |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401034218/http://www.festivalsofindia.in/bhavnath_fair/ |url-status=dead }}</ref> ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|32|km}}) ಸುತ್ತಳತೆಯ ಇಡೀ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುವ [[ಪರಿಕ್ರಮ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಹರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವಾಬರ ಗುರುಗಳಾದ ಪೀರ್ ಗಳು ಬಳಸಿದ್ದ ಮಂಚಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢವು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ಇಲ್ಲಿನವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೀಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೯ರಂದು ಅವರು ಜುನಾಗಢ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2009/11/junagadh-city-district-independence-day.html |title=Junagadh City District Independence day November 9, 1947(Junagadh Aazad Din-Divas) |date=12 November 2009 |publisher=Historical Junagadh}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಮೇ ೧ ಅನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಗುಜರಾತನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |title=Parlianmentary Details |access-date=18 October 2011 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185957/http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |url-status=dead }}</ref> == ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು == * [[ಬಾಪು ವೇಲ್ನಾಥ್ ಠಾಕೊರ್]], [[ಕೋಳಿ ಜನಾಂಗ]]ದ ಸಂತ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಈತ ಜುನಾಗಢದವನು.<ref>{{Cite book |last=Mandal |first=Bindeshwar Prasad |title=A Handbook of Sociology |url=https://books.google.com/books?id=k2c9EAAAQBAJ&dq=Junagadh+Koli&pg=PA255 |date=2021 |page=255 |location=New Delhi, India |publisher=K.K. Publications |language=en |access-date=14 April 2023}}</ref> ==ಇನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜುನಾಗಢಿ]] * [[ಗಿರ್ನಾರ್]] * [[ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡು]] * [[ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ]] * [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]] * [[ಬಾರಾದಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Junagadh}} {{Wikiquote}} * {{Wikivoyage-inline}} {{Gujarat}} {{Princely states of India}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ| ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದಗಳು]] 7koqlncvr9k6070qy66v6iadvu5cflc 1371893 1371891 2026-04-23T06:15:01Z Cmariejoseph 913 /* ಭೂಪ್ರದೇಶ */ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ 1371893 wikitext text/x-wiki {{About|Junagadh city|its namesake district|Junagadh district|other uses|Junagarh (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=August 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ಜುನಾಗಢ | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gate of Junagadh.jpg | photo2a = Narsinh Mehta.jpg | photo2b = Girnar hills.jpg |photo3a = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg |photo3b = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg | photo4a = Swaminarayan Temple - Junagadhdham.jpg | photo4b = Bahauddin Maqbara by Kshitij.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = gray }} | image_alt = Junagadh | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ: ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದ ಬಾಗಿಲು, Statue of [[ನರಸಿಂಹ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]], [[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]], [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ, ಜುನಾಗಢ]], ಮಹಬತ್ ಮಕ್ಬಾರಾ | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = Junagadh | pushpin_map_caption = Junagadh | coordinates = {{coord|21.520|N|70.463|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಗುಜರಾತ್]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] | governing_body = [[ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆ]] | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಗೀತಾಬೆನ್ ಪರಮಾರ್<ref>{{cite news |title=Junagadh Gets New Mayor, Deputy Mayor, Other Office Holders |url=https://www.deshgujarat.com/2022/01/31/junagadh-gets-new-mayor-dy-mayor-other-office-bearers/ |date=31 January 2022 |website=DeshGujarat |access-date=2 February 2022}}</ref> | leader_title2 = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಯುಕ್ತರು | leader_name2 = ರಾಜೇಶ್ ಎಂ ತನ್ನಾ (ಐಎಎಸ್) | leader_title3 = [[ಜುನಾನಢ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎಂಎಲ್ಎ]] | leader_title4 = [[ಜುನಾನಢ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |ಎಂಪಿ]] | leader_name3 = ಸಂಜಯಭಾಯ್ ಕೊರಾಡಿಯಾ | leader_name4 = ರಾಜೇಶ್ ಚೌಡಾಸ್ಮಲ್ | unit_pref = Metric | area_rank = 7th | area_total_km2 = 160 | elevation_m = 107 | population_total = 319,462 | population_as_of = 2011 | population_rank = 137 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name=2011Cities>{{cite web |title=Junagadh City Population Census 2011 {{!}} Gujarat |url=http://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html|website=www.census2011.co.in |access-date=23 October 2017}}</ref> | blank1_name = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info = 1.04[[ಗಂಡಸರು|♂]]/[[ಹೆಂಗಸರು|♀]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|ಐ ಎಸ್ ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ನಮೂದು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್]] | postal_code = 362 00X | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ | area_code = 0285 | registration_plate = GJ-11 | blank2_name_sec1 = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] | blank2_info_sec1 = 88.00% | website = {{URL|junagadhmunicipal.org}} | official_name = | subdivision_type3 = [[ಇಂಡಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ|ಜುನಾಗಢ]] | government_type = [[ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆ]] | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] }} '''ಜುನಾಗಢ''' ({{audio|Junagadh.ogg|જૂનાગઢ}}) [[ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ. [[ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]ದಿಂದ ೩೫೫ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|355|km}} ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರಾಜ್ಯ ಏಳನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಎಂದರೆ "ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ".<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/179 179]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ದೇಶವು ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದತ್ತ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದು ಅಂದಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ===ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ=== [[File:Junagadh-ashok-shilalekh1.png|thumb|left|[[Ashoka's Major Rock Edict|Ashoka's Rock Edict]] at [[Girnar]], Junagadh]] ದಂತಕತೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಡ್]] ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗ ರಾಜಧಾಜ ರೋಡಕುಮಾರ ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಯ ಡ್ಯಾಚನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>{{cite book| title=Mystic Melodies: Shah Abdul Latif Bhittai |author= MUSHTAQ ALI SHAH | publisher= Author House| place=Bloomington,IN,US| year=2014|isbn= 9781496996060 |url=https://books.google.com/books?id=fpGQBQAAQBAJ&q=raja+dhaj%2CRor+Kumar%2C+alias+Rai+Dyach&pg=PA283}}</ref> ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟೋಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=August 2022}} ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮುಂದಿನ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಹಾಳುಸುರಿದಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ [[ಗಹರಿಪು]] ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದನು.<ref name="RajanIndia1985">{{cite book|author1=K. V. Soundara Rajan|author2=Archaeological Survey of India|title=Junagadh|url=https://books.google.com/books?id=bPNEAAAAIAAJ|access-date=30 June 2011|year=1985|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ಆಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯಂತೂ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ವಿದೆ. <ref>[https://books.google.com/books?id=rs0ThKx9MHoC&q=junagadh M1 Ranchodji Amarji, ''Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd,'' pp. 36–46, Trubner & Co. (1882) – translation of the edicts.]</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೫೦ರ ಕಾಲದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಷೆಯು [[ಪಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಕೊರೆತದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹವಿದ್ದು ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦ರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಮಾಳ್ವಾ]]ವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಿಥಿಯನ್]] ವಂಶದ [[ಪಡುವಣ ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ]] ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಮೊದಲ) [[ರುದ್ರದಾಮನ್]] ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. <ref>[http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm "Junagadh Rock Inscription of Rudradaman", ''Project South Asia''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm |date=23 February 2009 }}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.<ref>|Meaning, that is not very short. Quoted from D.D. Kosambi in [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', p. 132, 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}}</ref> ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಗುಪ್ತವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಗವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೫೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ರಕೊಡಿಯ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬವಪ್ಯಾರಾ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಬವಪ್ಯಾರದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಎರಡೂ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ರಾಜರು ಗುಜರಾತನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೭೫ರಿಂದ ೭೬೭ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು. [[ಗುಪ್ತವಂಶ]]ದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ದಣ್ಣಾಯಕ ಭಟ್ಟಾರಕನು ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದ. <ref>{{Cite web|title=ગિરનાર ઇતિહાસ {{!}} Rahasya|url=https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|access-date=2021-03-20|language=en-US|archive-date=12 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512153241/https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|url-status=dead}}</ref> ===ಚುರಾಸಮ ವಂಶ=== {{Main|Chudasama dynasty}} ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿಂದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಚುರಾಸಮ ರಾಜರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅರೆಬರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ನಿಖರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಂಬುಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೂರಚಂದ್ರ]]ನೇ ಇದರ ಮೊದಲಿಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದ [[ಗಹರಿಪು]], [[ನವಘನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಗರ]] ಈ ಮೂವರೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಅರಸರಾದ [[ಮುಲರಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಸಿಂಹ ಸಿದ್ಧರಾಜ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೆಂಗರನ ಕಡೆಯವನಾದ [[ಕೋಳಿ]] ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡ ಜೀಸಾಜಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. <ref>{{Cite book |last1=Williams |first1=Raymond Brady |last2=Trivedi |first2=Yogi |title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity |url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&dq=Junagadh+Kolis&pg=PT93 |date=2016 |location=New Delhi, India |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-908959-8 |language=en |access-date=14 April 2023 |quote=The most famous leader of the Khant Kolis was Jesa or Jesing, who helped Muhammad bin Tughluq capture Junagadh (1350) from Ra Khengar. In return for this, the sultan is said to have bestowed on the Khants the hill of Girnar and the twenty-four villages of Bilkha chovisi.}}</ref> ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ವಾಘೇಲ]] ವಂಶದ ಮತ್ತು ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದರೂ, ಅವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತತೋರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಚುರಾಸಮ ರಾಜನಾದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ [[ಖಿಲ್ಜಿ]] ರಾಜನು ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆರಗಿದ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಮುದ್ ಬೆಗದ ಎಂಬ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ.<ref>{{cite book |title=The Cambridge Shorter History of India |chapter=Gujarat, Malwa and Khandesh |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1934 |pages=307–308 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 |access-date=21 May 2012}}</ref><ref>{{cite book |title=Studies in Indian History: Rajasthan Through The Ages: Marwar and British Administration |editor1-first=R. K. |editor1-last=Gupta |editor2-first=S. R. |editor2-last=Bakshi |volume=5 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |year=2008 |pages=22–23 |isbn=978-8-17625-841-8 |url=https://books.google.com/books?id=S7dCkiyLJ6EC |access-date=21 May 2012}}</ref> ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು [[ಗಹರಿಪು]]ವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಊಪರಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ನವಘನ]]ನು ಅದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಾಮನಸ್ತಲಿಯಿಂದ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿದನು. ಇವನೇ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ [[ನವಘನ ಕುವೊ]] ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಅಡಿಕಡಿವಾವ್]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಂಶಜ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಕೆಂಗರನು ವನತಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾ ಕೆಂಗರ ವಾವ್]] ಎಂಬ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC| title = Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide| last = Ward| date = 1 January 1998| publisher = Orient Longman Limited| isbn = 9788125013839| language = en}}</ref><ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=gfaxCQAAQBAJ| title = The Heat and Dust Project: The Broke Couple's Guide to Bharat| last1 = Jha| first1 = Saurav| last2 = Roy| first2 = Devapriya| date = 15 May 2015| publisher = HarperCollins India| isbn = 9789351367505| language = ar}}</ref> ===ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು=== {{Main|Gujarat Sultanate}} [[File:Bazaar in Junagadh.jpg|thumb|right|ಜುನಾಗಢ ಸಂತೆಯ ಒಂದು ನೋಟ, ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ನೆಲ್ಸನ್ ತೆಗೆದಿದ್ದು.]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]]ನು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೊಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. [[ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು|ಸುಲ್ತಾನರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಠಾಣಾದಾರ ''[[wikt:thanadar|thanadar]]'' ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನೇಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಈತನು ತೆರಿಗೆ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಠಾಣಾದಾರನು ಸುಲ್ತಾನನ ದತ್ತುಮಗನಾಗಿದ್ದ ತತರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಮಗ ಮಿರ್ಜಾ ಕಲೀಲ್. ಈತನು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಝಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ. ಜುನಾಗಢದ ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕಲೀಲ್ ಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಮಗ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನಿಗೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಾಡು ಸಿಲ್ ಭಗಸರವನ್ನು ಜಾಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಯಜಾದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಮಗನೇ ಕೆಂಗರ<ref name="GBP1884"/>, ಮುಂದೆ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಝಪರನು ಪಟ್ಟವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ದಿಯುಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಯು ದ್ವೀಪವು ನೌಕಾನೆಲೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ದಿಯುನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ತತರ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತತರ್ ಖಾನನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಹಾಗೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಘೋರಿ ವಂಶಸ್ತರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕ್ಬರ]]ನು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಆಗ ತತರಖಾನನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಜುನಾಗಢವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="GBP1884"/> ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರು [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಾಮನ್]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು, [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೫೩೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆನ್ನಲಾದ ಹದಿನೈದು ಅಡಿಯ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಅದೇ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಇವೊತ್ತು ಜುನಾಗಢದ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ===ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ === ;ಘೋರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೨೫ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಗರ ಹೋಗಿ ನವಘನ ಬಂದ. ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ರಾವಲನು ಹಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನವನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ೧೫೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಸಿಂಗನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ೧೫೮೬ರವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸತ್ತುದರಿಂದ ಅವನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತು ಅಕ್ಬರನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದರೂ ಸೋರಟವು ಘೋರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ತತರಖಾನನು ಗತಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಿನಖಾನನ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅದು ಬಹುಶಃ ೧೫೭೦-೧೫೭೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನು [[ಆಗ್ರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಇಖ್ತಿಯಾರ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕರು ಸೋತು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ವಜೀರ್ ಖಾನನು ಅಮಿನ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬಂದರೂ ಜಯ ಗಳಿಸಿಲಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲರ ದಾಳಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಅವನತಿ, ಜಾಮರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಘೋರಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಘೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುಜಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಲಾಯನವು ಸೋರಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.<ref name="GBP1884"/> ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯವರು ಮುಝಫರನಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದರು, ಜಾಮನು ಮತ್ತು ಕೇರ್ಡಿಯ ಲೊಮಾ ಖುಮಾನರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೫೮೯-೯೦ರಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ರಾಯಜಾದಾ ಕೆಂಗರನು ಕೂಡಾ ಮುಝಫರನ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ. ೧೫೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ ಮತ್ತು ಗುಜರ್ ಖಾನರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗರನು ತನ್ನ ಸಿಲ್ ಭಗಾಸರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಾದ, ರಾಯಜಾದ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ, ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಂದರೆ [[ಸೋರಟ್ ಫೌಜ್ದಾರ್]] ಗಳ ವಶವಾಗಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು.<ref name="GBP1884"/> ;ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜುನಾಗಢದ ಮೊದಲ ಫೌಜುದಾರ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ನಂತರ ಬಂದವನು ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನ್, ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನ್. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನನು ಜುನಾಗಢ ಕೋಟೆಯ ಪೌಳಿಗೋಡೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ೧೬೩೩-೧೬೪೨ರವರೆಗೆ ಆಳಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಇನಾಯತ್ ಉಲ್ಲಾನನ್ನು ಫೌಜದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ತಾನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೧೬೫೩-೧೬೬೬. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನವನಗರವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ೧೬೬೬-೧೬೮೬ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನೂ ಒಳ್ಳೆ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೧) ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ಅರಮನೆಯೂ ಸರ್ದಾರ್ ಬಾವಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ [[ಇಡರ್]] ಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ದಿಲರ್ಖಾನನು ಈ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನು ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ತಟ್ಟಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟ. ಕೊನೆಯ ಫೌಜುದಾರ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ನವಾಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ.<ref name="GBP1884">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=c70MAAAAIAAJ&pg=PA711|title=Gazetteer of the Bombay Presidency : Kathiawar|publisher=Government Central Press|year=1884|editor=Watson|editor-first=James W.|volume=VIII|location=Bombay|pages=489–502}} {{PD-notice}}</ref> ===ಜುನಾಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯ=== {{main|Junagadh State|Nawab of Junagarh}} [[File:Junagadh Nawab's and state officials, 19th century.jpg|upright|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ.]] [[File:Tomb of Mahabat Khan.jpg|thumb|ಮಹಬತ್ ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್ ಸುಬಹ್]] ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ, ಎಂಬಾತನು [[ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಸಂತತಿಯ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಜುನಾಗಢದ [[ಬಾಬಿ ವಂಶ]]ದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎನಿಸಿದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜುನಾಗಢ ಬಾಬಿ ನವಾಬರು – [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ಪಷ್ಟುನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಬಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಯಿ – [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು [[ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |title=Junagadh Princely State (13 gun salute) |access-date=24 April 2015 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> * ೧೭೩೦-೧೭೫೮, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ ಜಿ ಅಥವಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ <ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 Nawabs of Junagadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209012232/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref><ref>{{Cite book|title = Saurashtrano Itihas|last = Desai|first = Shambhuprasad Harprasd|year = 1990|pages = 746–748}}</ref> * ೧೭೫೮–೧೭೭೪ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೭೭೪–೧೮೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೮೧೧–೧೮೪೦ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೪೦–೧೮೫೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೫೧–೧೮೮೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೮೨–೧೮೯೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ --೩ * ೧೮೯೨–೧೯೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್ಜಿ * ೧೯೧೧–೧೯೪೮ – [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೩]] ====ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ==== [[File:Drapeau Junagadh vector.svg|right|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಬಾವುಟ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ, ಜುನಾಗಢ ರಾಜ್ಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಅವು ೧೯೪೭ರವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ]]ವು ಪಾಂಚಾಲದ ಜಿನಾಭಾಯ್ (ಹೇಮಂತ್ ಸಿಂಗ) ದರ್ಬಾರ್ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೨೮ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರು [[ಗುಣಾತೀತಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]] ಯವರನ್ನು ಮೊದಲ [[ಮಹಂತ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮಹಂತರು ಇಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಡಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತು ಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು. <ref name="Williams 2001 38">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=An Introduction To Swaminarayan Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|url-access=registration|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=United Kingdom|isbn=0-521-65422-X|pages=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/38 38]}}</ref><ref name="Ishwarcharandas 2007 94">{{cite book|last=Ishwarcharandas|first=Sadhu|title=Aksharbrahma Gunatitanand Swami|year=2007|publisher=Swaminarayan Aksharpith|location=Ahmedabad|isbn=978-81-7526-302-4|pages=94}}</ref> ====ಇಂಡಿಯಾದ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ==== {{Main|Annexation of Junagadh}} ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ೧೯೪೭ರ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿರದ ಆದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ ೫೬೨ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೇ ಇರಲು ಬಯಸಿದರು. ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾರುಯಾರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಬಹುದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತವಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು, ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬ [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ]]ಯು ಜುನಾಗಢವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರದ ನಂಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಜುನಾಗಢ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕಾಥಿಯಾವಾಡ]], ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಬರಿಯಾವಾಡ]]ದ ಪಾಳೇಗಾರರು ತಾವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಮೇಲೆರಗಿ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಕೂಡಲೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಾಜರುಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಂತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಜುನಾಗಢದತ್ತ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೇಳಿದರು. ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನವರು [[ಸಮಲ್ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ “ಆರ್ಝಿ ಹುಕುಮತ್” (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ)ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=237–238}}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶವು ಜುನಾಗಢವು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದರೆ ಈಗಷ್ಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಉರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಜರಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭುಗಿಲೇಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನವಾಬನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜುನಾಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೯೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾವು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಬರಿಯಾವಾಡಗನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|p=238}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಏನಿದೆ ತಿಳಿಯೋಣ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಜುನಾಗಢ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದ ಸೇನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆದಾಗ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ನವಾಬನು ಸಂಸಾರಸಮೇತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದನು. ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಜುನಾಗಢ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಬುಟ್ಟೊ]]ನ ತಂದೆ ಜುನಾಗಢದ ದಿವಾನ [[ಸರ್ ಶಾ ನವಾಝ್ ಬುಟ್ಟೊ]]ನು ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆದು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಚ್ ನಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |title = Letter Inviting India to Intervene |access-date = 16 October 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120326005939/http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |archive-date = 26 March 2012 |df = dmy-all }}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ದಿವಾನನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=238–239}}</ref> ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆದಾಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತರ್ಕವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು.<ref name=PacAff1951Furber359>{{cite journal |last=Furber |first=Holden |author-link=Holden Furber |title=The Unification of India, 1947–1951 |date=December 1951 |volume=24 |number=4 |page=359 |journal=[[Pacific Affairs]] |doi=10.2307/2753451 |jstor=2753451 <!-- |access-date=11 August 2020 -->}}</ref> ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು [[ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೬ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]]ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಜುನಾಗಢವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಜುನಾಗಢ, [[ಮಾಣಾವದರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್]] ಅನ್ನು ತನ್ನ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/world/pakistan-unveils-new-political-map-claiming-jammu-india-retorts/|title=After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu & Kashmir and Ladakh claimed, India retorts|work=Himalayan Times|date=4 August 2020|access-date=4 August 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1572590|title=In landmark move, PM Imran unveils 'new political map' of Pakistan|work=Dawn|date=4 August 2020|access-date=5 August 2020|first=Naveed|last=Siddiqui}}</ref> ===ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು=== ====ಆಳಿದ ಸಂತತಿಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- ! Various Rulers<ref>{{cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=Junagadh (Princely State) – (13 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |date=23 January 2018 |website=Indian Princely States |access-date=14 September 2019 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> !! Time Period<ref>{{cite web |url=http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |title=History of Junagadh |access-date=22 June 2010 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425072105/http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[ಮೌರ್ಯ]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ ರಲ್ಲಿ |- | ಕಳಿಂಗ ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೮೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗ್ರೀಕ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೭೩-೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಶಕ ([[ಸಿಥಿಯನ್]]) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೦೦-೨೭೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಕ್ಷತ್ರಪ]] ರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೭೬-೪೫೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೬-೭೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚೀನಾ]] ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]] ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚುರಾಸಮ]] ರಾಜರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೮೭೫-೧೪೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ತುರ್ಕ ರಾಜರು]] [[ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]], ಖಲೀಲ್ ಖಾನ್ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨-೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೭೩-೧೭೩೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಜುನಾಗಢದ [[ನವಾಬರು]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ಜಿ|ಖಾನ್ಜಿ]] ([[ಬಾಬಿ ಸಂತತಿ|ಬಾಬಿ]] [[ಪಠಾಣರು]]) ಆಳಿದ್ದು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦-೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ |} ====ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ==== * ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. * ೧೯೪೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಇಂಡಿಯಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ರದ್ದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ಜನರೊಲವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂತು. ==ಭೂಪ್ರದೇಶ== [[File:Junagadh, India.jpg|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನೋಟ]] [[File:Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|thumb|[[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]]ದಿಂದ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ.]] ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣವು [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ೨೧.೫೨ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ೭೦.೪೭ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. {{Coord|21.52|N|70.47|E|}} ಅದರ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋರಬಂದರವೂ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಮ್ರೇಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೭ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಖ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವೋ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಕೊಳಕಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳಿದ್ದು ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರ, ದಾಮೋದರಜಿ ಕೆರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಹಸನಾಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಾಸರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜುನಾಗಢದ ಮಣ್ಣು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ದಟ್ಟವೂ ಅಲ್ಲದ ನಸುವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಕರಾವಳಿ ಎರೆಮಣ್ಣು.<ref>{{cite web |url=http://gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |title=Soil Condition |publisher=Government of Gujarat |access-date=16 October 2011 |archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005084523/http://www.gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಮುದ್ರದಂಡೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜುನಾಗಢವು [[ಭೂಕಂಪಪೀಡಿತ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸೆಸ್ಮಿಕ್ ವಲಯದ ೩ನೇ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com:80/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead |archive-date=15 December 2011 |title=Junagadh District Profile |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 }}</ref> ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ೬.೫ರವರೆಗಿನ ನೆಲನಡುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ತಾಣ. ===ಮಳೆಗಾಳಿ=== ಜುನಾಗಢದ ಮೈಲೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ತಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಬೆರೆತಿದೆ (Aw) ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಸುಪಾದ ಒಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ (BSh), ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಒಣಗಾಳಿ, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ತೇವ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬೇ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೮-೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಇದ್ದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/weather.html |title=Junagadh weather maximum temperature in 2012 was 47 degrees Celsius and minimum recorded was 1 degree |publisher=Maps of India |access-date=16 October 2011}}</ref> ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಮಳೆಯು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. {{convert|800 to 1200|mm|in}} ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.{{convert|2800|mm|in}}.<ref name="Annual weather report">{{cite web |url=http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |title=Annual weather report |publisher=Junagadh Agriculture University |access-date=16 October 2011 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084811/http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |url-status=dead }}</ref> {{weather box|location = ಜುನಾಗಢ |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = ೨೭.೨ |Feb high C = ೨೮.೩ |Mar high C = ೩೧.೪ |Apr high C = ೩೨.೭ |May high C = ೩೩.೪ |Jun high C = ೩೨.೯ |Jul high C = ೩೦ |Aug high C = ೨೯.೩ |Sep high C = ೩೦.೧ |Oct high C = ೩೨.೫ |Nov high C = ೩೧.೬ |Dec high C = ೨೮.೭ |Jan low C = ೧೩.೧ |Feb low C = ೧೪.೭ |Mar low C = ೧೮.೧ |Apr low C = ೨೧.೬ |May low C = ೨೫.೨ |Jun low C = ೨೬.೫ |Jul low C = ೨೫.೭ |Aug low C = ೨೪.೭ |Sep low C = ೨೩.೯ |Oct low C = ೨೧.೯ |Nov low C = ೧೮.೩ |Dec low C = ೧೪.೯ |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 0 |Feb precipitation mm = 0 |Mar precipitation mm= 2 |Apr precipitation mm= 1 |May precipitation mm= 3 |Jun precipitation mm= 118 |Jul precipitation mm= 372 |Aug precipitation mm= 191 |Sep precipitation mm= 116 |Oct precipitation mm= 19 |Nov precipitation mm= 5 |Dec precipitation mm= 1 |source 1= Climate-Data.org<ref>{{cite web|title=Climate Data for Junagadh |url=http://en.climate-data.org/location/5044/ |access-date=7 April 2013}}</ref>}} ==ಜನಗಣತಿ== <!-- There is a separate article for the district, so statistics should be for the municipality only!! --> {{As of|2011|alt=As of the}} [[ಜನಗಣತಿ 2011]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆಯ ತಲೆಯೆಣಿಕೆ ೩,೧೯,೪೬೨ ಇತ್ತು.<ref name=2011Cities /> ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೦೦೦ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೫೫ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.೯ರಷ್ಟು ಆರುವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು.<ref name=2011Cities /> ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರು ೮೮%, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೯೨.೪೬% ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ೮೩.೩೮%<ref name=2011Cities /> [[ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಕಾಣಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿವೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಪಟ್ಟಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರು ನೆಲವಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧೯.೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. ೧೪.೫ರಷ್ಟು. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |title=Housing and Slums |publisher=Engineering Works |access-date=17 October 2011 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041016/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |url-status=dead }}</ref> {{bar box |title=Religions in Junagadh<ref>{{cite web |title=Junagadh City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html |website=Census 2011 |access-date=14 September 2019}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|orange|82.31}} {{bar percent|[[Islam]]|green|16.46}} {{bar percent|[[Jainism]]|pink|0.67}} {{bar percent|Others|#808080|0.56}} |caption=<small>ಇತರರು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]], [[ಝೊರೊವಾಸ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು]] </small> }} ಜುನಾಗಢದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರಿಸ್ತುವ]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರ ನಂತರ ಬರುವವರು [[ಕ್ರಿಸ್ತುವರು]] ಮತ್ತು [[ಜೈನರು]]. [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ]]ಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿಬೆಟ್]] ವಲಸಿಗರು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ನುಡಿ [[ಗುಜರಾತಿ]]. [[ಹಿಂದೀ]], [[ಸಿಂಧೀ]]ಗಳು ಇತರ ನುಡಿಗಳು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದ ಸಿದ್ದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡಿನ ಒಳಹೊರಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೮೮೧೬ ಸಿದ್ದಿಗಳು<ref>{{cite web |url=http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |title=Brief Profile of PTG Communities in Gujarat |access-date=20 October 2011 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516001519/http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೬೫ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |title=African Settlements in India |publisher=Abdulaziz Y. Lodhi, Uppsala University, Sweden |access-date=17 October 2011 |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422114243/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ಪಂಥಾನುಯಾಯಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣದೇವ ಗಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಚಾಸನವಾಸಿ ಶ್ರೀ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಸನ್ಸ್ಥಾ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.swaminarayanmandirjunagadh.com/ |title=Shree Swaminarayan Mandir |publisher=Shree Swaminarayan Mandir, Junagadh}}</ref> ==ಪೌರಾಡಳಿತ== ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವಾ ಚೌಕ್. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ, ಜಂಜರ್ದಾ ರಸ್ತೆ, ತಾಲಾವ್ ದರವಾಜಾ, ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಕ್ಕರ್ ಬಾಗ್, ತಿಂಬವಾಡಿ, ಜೋಷಿಪಾರ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್ ತಾಲೇಟಿ ಇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ನೇರನೇರ ಸೆಣಸುವುದು. ಉಳಿದಂತೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೂ ಕಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸಮತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೧,೯೪,೧೯೬ ಮತದಾರರಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦,೦೫೦ ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ೯೪,೧೪೬ ಹೆಂಗಸರು. ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸೋತಿದೆ.<ref>{{cite report |title=Statistical Report on General Election, 2007, to the Legislative Assembly of Gujarat |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007040749/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |archive-date=7 October 2010 |publisher=Election Commission of India |access-date=8 September 2019}}</ref>. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೭ ವಾರ್ಡುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೫೧ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ೨೦೦೯ರ ಪುರಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ೨೧, ಬಿಎಸ್ಪಿ ೩ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಕ್ಷೇತರರ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿ. ಅಂದರೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೪,೭೩೯ ಮತಗಳು (ಶೇ. ೪೫.೬೨) ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೦,೫೩೩ ಮತಗಳು. (ಶೇ. ೪೦.೮೧)<ref>{{cite web |url=http://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |title=Municipal Corporation Elections: July 2009 |publisher=Election Commission of Gujarat |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404222027/https://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ. ==ಸೌಕರ್ಯಗಳು== ೩,೨೦,೨೫೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|30|e6l}} ನೀರು ಬೇಕು, ಇವನ್ನು ಮೂರು ನೆಲಮಟ್ಟದ ನೀರಾಸರೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜು, ಹಸನಾಪುರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೩೨ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದು ೨೫೦೦೦ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ನೆಲದಾಳದ ನೀರೆತ್ತುವ ೧೦೦೦ ಕೈಪಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ನಿಲುವುತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೩.೪೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ {{convert|13.47|km2}} ನಿಂದ ೫೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. {{convert|57|km2}}ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲದಾಳದ ನೀರಾಸರೆ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಏರ್ಪಾಡು ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |title=Water works |publisher=Water works department, Junagadh |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044229/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದಿನವೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ {{convert|150|t}} ಕಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ ೪೦೦ಗ್ರಾಮ್ {{convert|400|g}} ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಇದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಸಭಾ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ೨೦೦೦ದ ಅನ್ವಯ ಈ ಕಸವನ್ನು ೪೦೦ ಚಕ್ರಬಂಡಿಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಆರು ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ೮೦೦ ಸಮುದಾಯ ಕಸದತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |title=Solid waste management |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044041/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಜುನಾಗಢದ ಶೇ.೯೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದ ಚರಂಡಿಗಳು ೬೨ ಕಿ.ಮೀ. {{convert|62|km}}ಉದ್ದವಿದ್ದು ಅವು ಶೇ.೬೭ರಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ.೬೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |title=Drainage system |publisher=JMC |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=12 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512220814/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರ ಅಧೀನದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಜರಾತ್ ವಿಜ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾದವು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು [[ವೊಡಾಫೋನ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಐಡಿಯಾ]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾವು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ೧೨,೫೪೫ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟುಗಳೂ, ೧೫೨೩ ಸೋಡಿಯಂ ದೀಪಗಳೂ ಇವೆ. ಸರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |title=Street Lights |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511055831/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಜುನಾಗಢವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೮ಡಿ ಮೂಲಕ [[ರಾಜಕೋಟ್]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ವೆರಾವಲ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ನಾರ್ ತಪ್ಪಲು, ಬಿಲ್ಖಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಕಾಪುಗಾಡನ್ನು ತಲಪಲು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ರಾ.ಹೆ. ೮ಡಿಗಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ. ಕಾಲ್ವೊ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಸೇತುವೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವೇನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದು ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆಯೇ. [[ಭವನಾಥ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು [[ಹಗ್ಗದಕಾರು]] ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ==ಹಣಕಾಸು ಏರ್ಪಾಟು== ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಾಡುಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಲವಣಾಧರಿತ ಸಿಮೆಂಟು ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯಾಧರಿತ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸುಣ್ಣ]]ದ ಗಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಸಿಮೆಂಟುಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳು, ಗೋದಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಬದನೆ. ೨೦೦೬-೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ ೪,೬೪,೪೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Agriculture |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಜುನಾಗಢವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಗಡಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ.೨೬ ಮತ್ತು ಶೇ. ೩೪ ಇದೆ. ಏಶಿಯಾದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೆಲಗಡಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾವು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ [[ಮದರ್ ಡೈರಿ|ಮದರ್ ಡೈರಿ ಫ್ರೂಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಜಿಟಬಲ್ಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.]] (ಜುನಾಗಢ ಡೈರಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತ), ಆಗ್ರೋ ಮೆರೈನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸಿಮರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೪೦೦೦ ಕೋಟಿರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯು ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೈಹಾಕಿತಾದರೂ ರೇವು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ [[ದಹೆಜ್]] ಬಂದರಿನ ಬಳಿಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512095418/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |url-status=dead |archive-date=12 May 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Spotlight to be on energy sector | date=11 January 2005}}</ref> ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ವಯ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಕೃಷಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಲಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜುನಾಗಢವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯಲು ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Tourism |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ, ಖಾಸಗಿಯವರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು [[ಗುಜರಾತ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಅಥವಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಅಥವಾ ಗುಜರಾತಿ ನುಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಜುನಾಗಢ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜೂ ಅಥವಾ [[ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜುವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಎಂಬ ಮೃಗಾಲಯವು ೨೧೦ ಎಕರೆ (೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರು) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಳ್ಳದ ಏಶಿಯನ್ ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಬೋನಿನೊಳಗಿನ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2010/02/sakkarbaug-zoo-junagadh-city-news.html |title=Cheetahs |date=3 February 2010 |publisher=Junagadh city district news}}</ref> ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರುಹಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದೆ. ಬಾಬಿ ನವಾಬರು, ವಿಲಭಿಯರು, ಕ್ಷತ್ರಪರು, ಮೌರ್ಯರು, ಚುರಾಸಮರು, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[File:Buddhist caves, Uperkot 05.jpg|thumb|ಊಪರ್ ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] [[ಜುನಾಗಢ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] ಮತ್ತವುಗಳ ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲವಾಡಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾತಾಣಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚುರಾಮ ರಜಪೂತರು ನವಘನ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ, ಅಡಿಕಡಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕ ಕಲ್ಬರಹಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಖಬಾರಾಗಳೂ ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳೂ ಜುನಾಗಢದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/tourism/architecture.html |title=Junagadh Architecture |publisher=Maps of India}}</ref> ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|2|km}} ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|3|km}} ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಲ್ಬರಹವಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಬೋಧೆಯಿದ್ದು [[ಧರ್ಮ]], ಸೌಹಾರ್ದ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಳು ಮೀಟರು ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|7|m|spell=in}} ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಮೀಟರು {{convert|10|m|spell=in}}ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಅಶೋಕಲಿಪಿ]]ಯನ್ನು ಉಳಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="keay">{{cite book |last=Keay |first=John |title=India: A History |publisher=Grove Press |year=2000 |location=New York |pages=129–131 |isbn=0-8021-3797-0}}</ref> ಜುನಾಗಢದ ಜನರು ಇಂಡಿಯಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]], [[ಮುಹರಮ್]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]], [[ವಿಜಯದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ]]ಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು.<ref>{{cite web |url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |title=Festivals celebrated in Gujarat |publisher=Gujarat state Tourism |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103100444/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |url-status=dead }}</ref> ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದುಲಕ್ಷ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://festivalsofindia.in/Bhavnath_Fair/ |title=Shivaratri Fair |publisher=Festivals of India |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401034218/http://www.festivalsofindia.in/bhavnath_fair/ |url-status=dead }}</ref> ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|32|km}}) ಸುತ್ತಳತೆಯ ಇಡೀ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುವ [[ಪರಿಕ್ರಮ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಹರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವಾಬರ ಗುರುಗಳಾದ ಪೀರ್ ಗಳು ಬಳಸಿದ್ದ ಮಂಚಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢವು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ಇಲ್ಲಿನವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೀಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೯ರಂದು ಅವರು ಜುನಾಗಢ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2009/11/junagadh-city-district-independence-day.html |title=Junagadh City District Independence day November 9, 1947(Junagadh Aazad Din-Divas) |date=12 November 2009 |publisher=Historical Junagadh}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಮೇ ೧ ಅನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಗುಜರಾತನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |title=Parlianmentary Details |access-date=18 October 2011 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185957/http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |url-status=dead }}</ref> == ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು == * [[ಬಾಪು ವೇಲ್ನಾಥ್ ಠಾಕೊರ್]], [[ಕೋಳಿ ಜನಾಂಗ]]ದ ಸಂತ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಈತ ಜುನಾಗಢದವನು.<ref>{{Cite book |last=Mandal |first=Bindeshwar Prasad |title=A Handbook of Sociology |url=https://books.google.com/books?id=k2c9EAAAQBAJ&dq=Junagadh+Koli&pg=PA255 |date=2021 |page=255 |location=New Delhi, India |publisher=K.K. Publications |language=en |access-date=14 April 2023}}</ref> ==ಇನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜುನಾಗಢಿ]] * [[ಗಿರ್ನಾರ್]] * [[ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡು]] * [[ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ]] * [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]] * [[ಬಾರಾದಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Junagadh}} {{Wikiquote}} * {{Wikivoyage-inline}} {{Gujarat}} {{Princely states of India}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ| ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದಗಳು]] awwgxvl0zurbz9wfwiqppp7rsdqskub 1371894 1371893 2026-04-23T06:26:14Z Cmariejoseph 913 /* ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ */ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ 1371894 wikitext text/x-wiki {{About|Junagadh city|its namesake district|Junagadh district|other uses|Junagarh (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=August 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ಜುನಾಗಢ | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gate of Junagadh.jpg | photo2a = Narsinh Mehta.jpg | photo2b = Girnar hills.jpg |photo3a = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg |photo3b = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg | photo4a = Swaminarayan Temple - Junagadhdham.jpg | photo4b = Bahauddin Maqbara by Kshitij.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = gray }} | image_alt = Junagadh | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ: ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದ ಬಾಗಿಲು, Statue of [[ನರಸಿಂಹ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]], [[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]], [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ, ಜುನಾಗಢ]], ಮಹಬತ್ ಮಕ್ಬಾರಾ | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = Junagadh | pushpin_map_caption = Junagadh | coordinates = {{coord|21.520|N|70.463|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಗುಜರಾತ್]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] | governing_body = [[ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆ]] | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಗೀತಾಬೆನ್ ಪರಮಾರ್<ref>{{cite news |title=Junagadh Gets New Mayor, Deputy Mayor, Other Office Holders |url=https://www.deshgujarat.com/2022/01/31/junagadh-gets-new-mayor-dy-mayor-other-office-bearers/ |date=31 January 2022 |website=DeshGujarat |access-date=2 February 2022}}</ref> | leader_title2 = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಯುಕ್ತರು | leader_name2 = ರಾಜೇಶ್ ಎಂ ತನ್ನಾ (ಐಎಎಸ್) | leader_title3 = [[ಜುನಾನಢ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎಂಎಲ್ಎ]] | leader_title4 = [[ಜುನಾನಢ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |ಎಂಪಿ]] | leader_name3 = ಸಂಜಯಭಾಯ್ ಕೊರಾಡಿಯಾ | leader_name4 = ರಾಜೇಶ್ ಚೌಡಾಸ್ಮಲ್ | unit_pref = Metric | area_rank = 7th | area_total_km2 = 160 | elevation_m = 107 | population_total = 319,462 | population_as_of = 2011 | population_rank = 137 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name=2011Cities>{{cite web |title=Junagadh City Population Census 2011 {{!}} Gujarat |url=http://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html|website=www.census2011.co.in |access-date=23 October 2017}}</ref> | blank1_name = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info = 1.04[[ಗಂಡಸರು|♂]]/[[ಹೆಂಗಸರು|♀]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|ಐ ಎಸ್ ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ನಮೂದು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್]] | postal_code = 362 00X | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ | area_code = 0285 | registration_plate = GJ-11 | blank2_name_sec1 = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] | blank2_info_sec1 = 88.00% | website = {{URL|junagadhmunicipal.org}} | official_name = | subdivision_type3 = [[ಇಂಡಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ|ಜುನಾಗಢ]] | government_type = [[ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆ]] | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] }} '''ಜುನಾಗಢ''' ({{audio|Junagadh.ogg|જૂનાગઢ}}) [[ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ. [[ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]ದಿಂದ ೩೫೫ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|355|km}} ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರಾಜ್ಯ ಏಳನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಎಂದರೆ "ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ".<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/179 179]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ದೇಶವು ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದತ್ತ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದು ಅಂದಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ===ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ=== [[File:Junagadh-ashok-shilalekh1.png|thumb|left|[[ಜುನಾಗಡ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಶೋಕನ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನ]]]] ದಂತಕತೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಡ್]] ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗ ರಾಜಧಾಜ ರೋಡಕುಮಾರ ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಯ ಡ್ಯಾಚನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>{{cite book| title=Mystic Melodies: Shah Abdul Latif Bhittai |author= MUSHTAQ ALI SHAH | publisher= Author House| place=Bloomington,IN,US| year=2014|isbn= 9781496996060 |url=https://books.google.com/books?id=fpGQBQAAQBAJ&q=raja+dhaj%2CRor+Kumar%2C+alias+Rai+Dyach&pg=PA283}}</ref> ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟೋಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=August 2022}} ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮುಂದಿನ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಹಾಳುಸುರಿದಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ [[ಗಹರಿಪು]] ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದನು.<ref name="RajanIndia1985">{{cite book|author1=K. V. Soundara Rajan|author2=Archaeological Survey of India|title=Junagadh|url=https://books.google.com/books?id=bPNEAAAAIAAJ|access-date=30 June 2011|year=1985|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ಆಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯಂತೂ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ವಿದೆ. <ref>[https://books.google.com/books?id=rs0ThKx9MHoC&q=junagadh M1 Ranchodji Amarji, ''Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd,'' pp. 36–46, Trubner & Co. (1882) – translation of the edicts.]</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೫೦ರ ಕಾಲದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಷೆಯು [[ಪಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಕೊರೆತದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹವಿದ್ದು ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦ರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಮಾಳ್ವಾ]]ವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಿಥಿಯನ್]] ವಂಶದ [[ಪಡುವಣ ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ]] ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಮೊದಲ) [[ರುದ್ರದಾಮನ್]] ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. <ref>[http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm "Junagadh Rock Inscription of Rudradaman", ''Project South Asia''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm |date=23 February 2009 }}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.<ref>|Meaning, that is not very short. Quoted from D.D. Kosambi in [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', p. 132, 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}}</ref> ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಗುಪ್ತವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಗವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೫೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ರಕೊಡಿಯ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬವಪ್ಯಾರಾ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಬವಪ್ಯಾರದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಎರಡೂ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ರಾಜರು ಗುಜರಾತನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೭೫ರಿಂದ ೭೬೭ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು. [[ಗುಪ್ತವಂಶ]]ದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ದಣ್ಣಾಯಕ ಭಟ್ಟಾರಕನು ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದ. <ref>{{Cite web|title=ગિરનાર ઇતિહાસ {{!}} Rahasya|url=https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|access-date=2021-03-20|language=en-US|archive-date=12 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512153241/https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|url-status=dead}}</ref> ===ಚುರಾಸಮ ವಂಶ=== {{Main|Chudasama dynasty}} ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿಂದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಚುರಾಸಮ ರಾಜರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅರೆಬರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ನಿಖರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಂಬುಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೂರಚಂದ್ರ]]ನೇ ಇದರ ಮೊದಲಿಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದ [[ಗಹರಿಪು]], [[ನವಘನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಗರ]] ಈ ಮೂವರೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಅರಸರಾದ [[ಮುಲರಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಸಿಂಹ ಸಿದ್ಧರಾಜ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೆಂಗರನ ಕಡೆಯವನಾದ [[ಕೋಳಿ]] ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡ ಜೀಸಾಜಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. <ref>{{Cite book |last1=Williams |first1=Raymond Brady |last2=Trivedi |first2=Yogi |title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity |url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&dq=Junagadh+Kolis&pg=PT93 |date=2016 |location=New Delhi, India |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-908959-8 |language=en |access-date=14 April 2023 |quote=The most famous leader of the Khant Kolis was Jesa or Jesing, who helped Muhammad bin Tughluq capture Junagadh (1350) from Ra Khengar. In return for this, the sultan is said to have bestowed on the Khants the hill of Girnar and the twenty-four villages of Bilkha chovisi.}}</ref> ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ವಾಘೇಲ]] ವಂಶದ ಮತ್ತು ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದರೂ, ಅವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತತೋರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಚುರಾಸಮ ರಾಜನಾದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ [[ಖಿಲ್ಜಿ]] ರಾಜನು ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆರಗಿದ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಮುದ್ ಬೆಗದ ಎಂಬ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ.<ref>{{cite book |title=The Cambridge Shorter History of India |chapter=Gujarat, Malwa and Khandesh |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1934 |pages=307–308 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 |access-date=21 May 2012}}</ref><ref>{{cite book |title=Studies in Indian History: Rajasthan Through The Ages: Marwar and British Administration |editor1-first=R. K. |editor1-last=Gupta |editor2-first=S. R. |editor2-last=Bakshi |volume=5 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |year=2008 |pages=22–23 |isbn=978-8-17625-841-8 |url=https://books.google.com/books?id=S7dCkiyLJ6EC |access-date=21 May 2012}}</ref> ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು [[ಗಹರಿಪು]]ವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಊಪರಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ನವಘನ]]ನು ಅದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಾಮನಸ್ತಲಿಯಿಂದ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿದನು. ಇವನೇ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ [[ನವಘನ ಕುವೊ]] ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಅಡಿಕಡಿವಾವ್]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಂಶಜ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಕೆಂಗರನು ವನತಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾ ಕೆಂಗರ ವಾವ್]] ಎಂಬ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC| title = Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide| last = Ward| date = 1 January 1998| publisher = Orient Longman Limited| isbn = 9788125013839| language = en}}</ref><ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=gfaxCQAAQBAJ| title = The Heat and Dust Project: The Broke Couple's Guide to Bharat| last1 = Jha| first1 = Saurav| last2 = Roy| first2 = Devapriya| date = 15 May 2015| publisher = HarperCollins India| isbn = 9789351367505| language = ar}}</ref> ===ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು=== {{Main|Gujarat Sultanate}} [[File:Bazaar in Junagadh.jpg|thumb|right|ಜುನಾಗಢ ಸಂತೆಯ ಒಂದು ನೋಟ, ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ನೆಲ್ಸನ್ ತೆಗೆದಿದ್ದು.]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]]ನು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೊಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. [[ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು|ಸುಲ್ತಾನರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಠಾಣಾದಾರ ''[[wikt:thanadar|thanadar]]'' ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನೇಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಈತನು ತೆರಿಗೆ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಠಾಣಾದಾರನು ಸುಲ್ತಾನನ ದತ್ತುಮಗನಾಗಿದ್ದ ತತರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಮಗ ಮಿರ್ಜಾ ಕಲೀಲ್. ಈತನು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಝಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ. ಜುನಾಗಢದ ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕಲೀಲ್ ಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಮಗ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನಿಗೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಾಡು ಸಿಲ್ ಭಗಸರವನ್ನು ಜಾಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಯಜಾದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಮಗನೇ ಕೆಂಗರ<ref name="GBP1884"/>, ಮುಂದೆ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಝಪರನು ಪಟ್ಟವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ದಿಯುಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಯು ದ್ವೀಪವು ನೌಕಾನೆಲೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ದಿಯುನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ತತರ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತತರ್ ಖಾನನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಹಾಗೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಘೋರಿ ವಂಶಸ್ತರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕ್ಬರ]]ನು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಆಗ ತತರಖಾನನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಜುನಾಗಢವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="GBP1884"/> ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರು [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಾಮನ್]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು, [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೫೩೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆನ್ನಲಾದ ಹದಿನೈದು ಅಡಿಯ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಅದೇ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಇವೊತ್ತು ಜುನಾಗಢದ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ===ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ === ;ಘೋರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೨೫ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಗರ ಹೋಗಿ ನವಘನ ಬಂದ. ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ರಾವಲನು ಹಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನವನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ೧೫೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಸಿಂಗನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ೧೫೮೬ರವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸತ್ತುದರಿಂದ ಅವನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತು ಅಕ್ಬರನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದರೂ ಸೋರಟವು ಘೋರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ತತರಖಾನನು ಗತಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಿನಖಾನನ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅದು ಬಹುಶಃ ೧೫೭೦-೧೫೭೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನು [[ಆಗ್ರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಇಖ್ತಿಯಾರ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕರು ಸೋತು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ವಜೀರ್ ಖಾನನು ಅಮಿನ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬಂದರೂ ಜಯ ಗಳಿಸಿಲಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲರ ದಾಳಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಅವನತಿ, ಜಾಮರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಘೋರಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಘೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುಜಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಲಾಯನವು ಸೋರಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.<ref name="GBP1884"/> ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯವರು ಮುಝಫರನಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದರು, ಜಾಮನು ಮತ್ತು ಕೇರ್ಡಿಯ ಲೊಮಾ ಖುಮಾನರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೫೮೯-೯೦ರಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ರಾಯಜಾದಾ ಕೆಂಗರನು ಕೂಡಾ ಮುಝಫರನ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ. ೧೫೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ ಮತ್ತು ಗುಜರ್ ಖಾನರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗರನು ತನ್ನ ಸಿಲ್ ಭಗಾಸರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಾದ, ರಾಯಜಾದ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ, ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಂದರೆ [[ಸೋರಟ್ ಫೌಜ್ದಾರ್]] ಗಳ ವಶವಾಗಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು.<ref name="GBP1884"/> ;ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜುನಾಗಢದ ಮೊದಲ ಫೌಜುದಾರ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ನಂತರ ಬಂದವನು ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನ್, ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನ್. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನನು ಜುನಾಗಢ ಕೋಟೆಯ ಪೌಳಿಗೋಡೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ೧೬೩೩-೧೬೪೨ರವರೆಗೆ ಆಳಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಇನಾಯತ್ ಉಲ್ಲಾನನ್ನು ಫೌಜದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ತಾನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೧೬೫೩-೧೬೬೬. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನವನಗರವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ೧೬೬೬-೧೬೮೬ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನೂ ಒಳ್ಳೆ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೧) ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ಅರಮನೆಯೂ ಸರ್ದಾರ್ ಬಾವಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ [[ಇಡರ್]] ಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ದಿಲರ್ಖಾನನು ಈ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನು ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ತಟ್ಟಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟ. ಕೊನೆಯ ಫೌಜುದಾರ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ನವಾಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ.<ref name="GBP1884">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=c70MAAAAIAAJ&pg=PA711|title=Gazetteer of the Bombay Presidency : Kathiawar|publisher=Government Central Press|year=1884|editor=Watson|editor-first=James W.|volume=VIII|location=Bombay|pages=489–502}} {{PD-notice}}</ref> ===ಜುನಾಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯ=== {{main|Junagadh State|Nawab of Junagarh}} [[File:Junagadh Nawab's and state officials, 19th century.jpg|upright|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ.]] [[File:Tomb of Mahabat Khan.jpg|thumb|ಮಹಬತ್ ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್ ಸುಬಹ್]] ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ, ಎಂಬಾತನು [[ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಸಂತತಿಯ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಜುನಾಗಢದ [[ಬಾಬಿ ವಂಶ]]ದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎನಿಸಿದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜುನಾಗಢ ಬಾಬಿ ನವಾಬರು – [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ಪಷ್ಟುನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಬಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಯಿ – [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು [[ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |title=Junagadh Princely State (13 gun salute) |access-date=24 April 2015 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> * ೧೭೩೦-೧೭೫೮, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ ಜಿ ಅಥವಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ <ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 Nawabs of Junagadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209012232/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref><ref>{{Cite book|title = Saurashtrano Itihas|last = Desai|first = Shambhuprasad Harprasd|year = 1990|pages = 746–748}}</ref> * ೧೭೫೮–೧೭೭೪ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೭೭೪–೧೮೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೮೧೧–೧೮೪೦ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೪೦–೧೮೫೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೫೧–೧೮೮೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೮೨–೧೮೯೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ --೩ * ೧೮೯೨–೧೯೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್ಜಿ * ೧೯೧೧–೧೯೪೮ – [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೩]] ====ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ==== [[File:Drapeau Junagadh vector.svg|right|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಬಾವುಟ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ, ಜುನಾಗಢ ರಾಜ್ಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಅವು ೧೯೪೭ರವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ]]ವು ಪಾಂಚಾಲದ ಜಿನಾಭಾಯ್ (ಹೇಮಂತ್ ಸಿಂಗ) ದರ್ಬಾರ್ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೨೮ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರು [[ಗುಣಾತೀತಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]] ಯವರನ್ನು ಮೊದಲ [[ಮಹಂತ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮಹಂತರು ಇಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಡಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತು ಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು. <ref name="Williams 2001 38">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=An Introduction To Swaminarayan Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|url-access=registration|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=United Kingdom|isbn=0-521-65422-X|pages=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/38 38]}}</ref><ref name="Ishwarcharandas 2007 94">{{cite book|last=Ishwarcharandas|first=Sadhu|title=Aksharbrahma Gunatitanand Swami|year=2007|publisher=Swaminarayan Aksharpith|location=Ahmedabad|isbn=978-81-7526-302-4|pages=94}}</ref> ====ಇಂಡಿಯಾದ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ==== {{Main|Annexation of Junagadh}} ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ೧೯೪೭ರ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿರದ ಆದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ ೫೬೨ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೇ ಇರಲು ಬಯಸಿದರು. ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾರುಯಾರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಬಹುದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತವಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು, ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬ [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ]]ಯು ಜುನಾಗಢವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರದ ನಂಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಜುನಾಗಢ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕಾಥಿಯಾವಾಡ]], ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಬರಿಯಾವಾಡ]]ದ ಪಾಳೇಗಾರರು ತಾವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಮೇಲೆರಗಿ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಕೂಡಲೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಾಜರುಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಂತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಜುನಾಗಢದತ್ತ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೇಳಿದರು. ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನವರು [[ಸಮಲ್ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ “ಆರ್ಝಿ ಹುಕುಮತ್” (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ)ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=237–238}}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶವು ಜುನಾಗಢವು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದರೆ ಈಗಷ್ಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಉರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಜರಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭುಗಿಲೇಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನವಾಬನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜುನಾಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೯೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾವು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಬರಿಯಾವಾಡಗನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|p=238}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಏನಿದೆ ತಿಳಿಯೋಣ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಜುನಾಗಢ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದ ಸೇನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆದಾಗ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ನವಾಬನು ಸಂಸಾರಸಮೇತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದನು. ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಜುನಾಗಢ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಬುಟ್ಟೊ]]ನ ತಂದೆ ಜುನಾಗಢದ ದಿವಾನ [[ಸರ್ ಶಾ ನವಾಝ್ ಬುಟ್ಟೊ]]ನು ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆದು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಚ್ ನಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |title = Letter Inviting India to Intervene |access-date = 16 October 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120326005939/http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |archive-date = 26 March 2012 |df = dmy-all }}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ದಿವಾನನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=238–239}}</ref> ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆದಾಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತರ್ಕವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು.<ref name=PacAff1951Furber359>{{cite journal |last=Furber |first=Holden |author-link=Holden Furber |title=The Unification of India, 1947–1951 |date=December 1951 |volume=24 |number=4 |page=359 |journal=[[Pacific Affairs]] |doi=10.2307/2753451 |jstor=2753451 <!-- |access-date=11 August 2020 -->}}</ref> ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು [[ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೬ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]]ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಜುನಾಗಢವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಜುನಾಗಢ, [[ಮಾಣಾವದರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್]] ಅನ್ನು ತನ್ನ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/world/pakistan-unveils-new-political-map-claiming-jammu-india-retorts/|title=After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu & Kashmir and Ladakh claimed, India retorts|work=Himalayan Times|date=4 August 2020|access-date=4 August 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1572590|title=In landmark move, PM Imran unveils 'new political map' of Pakistan|work=Dawn|date=4 August 2020|access-date=5 August 2020|first=Naveed|last=Siddiqui}}</ref> ===ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು=== ====ಆಳಿದ ಸಂತತಿಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- ! Various Rulers<ref>{{cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=Junagadh (Princely State) – (13 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |date=23 January 2018 |website=Indian Princely States |access-date=14 September 2019 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> !! Time Period<ref>{{cite web |url=http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |title=History of Junagadh |access-date=22 June 2010 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425072105/http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[ಮೌರ್ಯ]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ ರಲ್ಲಿ |- | ಕಳಿಂಗ ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೮೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗ್ರೀಕ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೭೩-೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಶಕ ([[ಸಿಥಿಯನ್]]) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೦೦-೨೭೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಕ್ಷತ್ರಪ]] ರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೭೬-೪೫೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೬-೭೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚೀನಾ]] ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]] ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚುರಾಸಮ]] ರಾಜರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೮೭೫-೧೪೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ತುರ್ಕ ರಾಜರು]] [[ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]], ಖಲೀಲ್ ಖಾನ್ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨-೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೭೩-೧೭೩೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಜುನಾಗಢದ [[ನವಾಬರು]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ಜಿ|ಖಾನ್ಜಿ]] ([[ಬಾಬಿ ಸಂತತಿ|ಬಾಬಿ]] [[ಪಠಾಣರು]]) ಆಳಿದ್ದು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦-೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ |} ====ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ==== * ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. * ೧೯೪೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಇಂಡಿಯಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ರದ್ದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ಜನರೊಲವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂತು. ==ಭೂಪ್ರದೇಶ== [[File:Junagadh, India.jpg|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನೋಟ]] [[File:Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|thumb|[[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]]ದಿಂದ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ.]] ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣವು [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ೨೧.೫೨ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ೭೦.೪೭ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. {{Coord|21.52|N|70.47|E|}} ಅದರ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋರಬಂದರವೂ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಮ್ರೇಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೭ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಖ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವೋ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಕೊಳಕಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳಿದ್ದು ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರ, ದಾಮೋದರಜಿ ಕೆರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಹಸನಾಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಾಸರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜುನಾಗಢದ ಮಣ್ಣು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ದಟ್ಟವೂ ಅಲ್ಲದ ನಸುವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಕರಾವಳಿ ಎರೆಮಣ್ಣು.<ref>{{cite web |url=http://gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |title=Soil Condition |publisher=Government of Gujarat |access-date=16 October 2011 |archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005084523/http://www.gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಮುದ್ರದಂಡೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜುನಾಗಢವು [[ಭೂಕಂಪಪೀಡಿತ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸೆಸ್ಮಿಕ್ ವಲಯದ ೩ನೇ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com:80/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead |archive-date=15 December 2011 |title=Junagadh District Profile |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 }}</ref> ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ೬.೫ರವರೆಗಿನ ನೆಲನಡುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ತಾಣ. ===ಮಳೆಗಾಳಿ=== ಜುನಾಗಢದ ಮೈಲೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ತಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಬೆರೆತಿದೆ (Aw) ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಸುಪಾದ ಒಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ (BSh), ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಒಣಗಾಳಿ, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ತೇವ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬೇ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೮-೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಇದ್ದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/weather.html |title=Junagadh weather maximum temperature in 2012 was 47 degrees Celsius and minimum recorded was 1 degree |publisher=Maps of India |access-date=16 October 2011}}</ref> ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಮಳೆಯು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. {{convert|800 to 1200|mm|in}} ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.{{convert|2800|mm|in}}.<ref name="Annual weather report">{{cite web |url=http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |title=Annual weather report |publisher=Junagadh Agriculture University |access-date=16 October 2011 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084811/http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |url-status=dead }}</ref> {{weather box|location = ಜುನಾಗಢ |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = ೨೭.೨ |Feb high C = ೨೮.೩ |Mar high C = ೩೧.೪ |Apr high C = ೩೨.೭ |May high C = ೩೩.೪ |Jun high C = ೩೨.೯ |Jul high C = ೩೦ |Aug high C = ೨೯.೩ |Sep high C = ೩೦.೧ |Oct high C = ೩೨.೫ |Nov high C = ೩೧.೬ |Dec high C = ೨೮.೭ |Jan low C = ೧೩.೧ |Feb low C = ೧೪.೭ |Mar low C = ೧೮.೧ |Apr low C = ೨೧.೬ |May low C = ೨೫.೨ |Jun low C = ೨೬.೫ |Jul low C = ೨೫.೭ |Aug low C = ೨೪.೭ |Sep low C = ೨೩.೯ |Oct low C = ೨೧.೯ |Nov low C = ೧೮.೩ |Dec low C = ೧೪.೯ |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 0 |Feb precipitation mm = 0 |Mar precipitation mm= 2 |Apr precipitation mm= 1 |May precipitation mm= 3 |Jun precipitation mm= 118 |Jul precipitation mm= 372 |Aug precipitation mm= 191 |Sep precipitation mm= 116 |Oct precipitation mm= 19 |Nov precipitation mm= 5 |Dec precipitation mm= 1 |source 1= Climate-Data.org<ref>{{cite web|title=Climate Data for Junagadh |url=http://en.climate-data.org/location/5044/ |access-date=7 April 2013}}</ref>}} ==ಜನಗಣತಿ== <!-- There is a separate article for the district, so statistics should be for the municipality only!! --> {{As of|2011|alt=As of the}} [[ಜನಗಣತಿ 2011]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆಯ ತಲೆಯೆಣಿಕೆ ೩,೧೯,೪೬೨ ಇತ್ತು.<ref name=2011Cities /> ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೦೦೦ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೫೫ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.೯ರಷ್ಟು ಆರುವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು.<ref name=2011Cities /> ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರು ೮೮%, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೯೨.೪೬% ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ೮೩.೩೮%<ref name=2011Cities /> [[ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಕಾಣಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿವೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಪಟ್ಟಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರು ನೆಲವಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧೯.೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. ೧೪.೫ರಷ್ಟು. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |title=Housing and Slums |publisher=Engineering Works |access-date=17 October 2011 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041016/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |url-status=dead }}</ref> {{bar box |title=Religions in Junagadh<ref>{{cite web |title=Junagadh City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html |website=Census 2011 |access-date=14 September 2019}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|orange|82.31}} {{bar percent|[[Islam]]|green|16.46}} {{bar percent|[[Jainism]]|pink|0.67}} {{bar percent|Others|#808080|0.56}} |caption=<small>ಇತರರು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]], [[ಝೊರೊವಾಸ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು]] </small> }} ಜುನಾಗಢದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರಿಸ್ತುವ]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರ ನಂತರ ಬರುವವರು [[ಕ್ರಿಸ್ತುವರು]] ಮತ್ತು [[ಜೈನರು]]. [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ]]ಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿಬೆಟ್]] ವಲಸಿಗರು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ನುಡಿ [[ಗುಜರಾತಿ]]. [[ಹಿಂದೀ]], [[ಸಿಂಧೀ]]ಗಳು ಇತರ ನುಡಿಗಳು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದ ಸಿದ್ದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡಿನ ಒಳಹೊರಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೮೮೧೬ ಸಿದ್ದಿಗಳು<ref>{{cite web |url=http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |title=Brief Profile of PTG Communities in Gujarat |access-date=20 October 2011 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516001519/http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೬೫ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |title=African Settlements in India |publisher=Abdulaziz Y. Lodhi, Uppsala University, Sweden |access-date=17 October 2011 |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422114243/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ಪಂಥಾನುಯಾಯಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣದೇವ ಗಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಚಾಸನವಾಸಿ ಶ್ರೀ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಸನ್ಸ್ಥಾ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.swaminarayanmandirjunagadh.com/ |title=Shree Swaminarayan Mandir |publisher=Shree Swaminarayan Mandir, Junagadh}}</ref> ==ಪೌರಾಡಳಿತ== ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವಾ ಚೌಕ್. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ, ಜಂಜರ್ದಾ ರಸ್ತೆ, ತಾಲಾವ್ ದರವಾಜಾ, ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಕ್ಕರ್ ಬಾಗ್, ತಿಂಬವಾಡಿ, ಜೋಷಿಪಾರ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್ ತಾಲೇಟಿ ಇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ನೇರನೇರ ಸೆಣಸುವುದು. ಉಳಿದಂತೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೂ ಕಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸಮತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೧,೯೪,೧೯೬ ಮತದಾರರಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦,೦೫೦ ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ೯೪,೧೪೬ ಹೆಂಗಸರು. ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸೋತಿದೆ.<ref>{{cite report |title=Statistical Report on General Election, 2007, to the Legislative Assembly of Gujarat |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007040749/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |archive-date=7 October 2010 |publisher=Election Commission of India |access-date=8 September 2019}}</ref>. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೭ ವಾರ್ಡುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೫೧ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ೨೦೦೯ರ ಪುರಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ೨೧, ಬಿಎಸ್ಪಿ ೩ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಕ್ಷೇತರರ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿ. ಅಂದರೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೪,೭೩೯ ಮತಗಳು (ಶೇ. ೪೫.೬೨) ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೦,೫೩೩ ಮತಗಳು. (ಶೇ. ೪೦.೮೧)<ref>{{cite web |url=http://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |title=Municipal Corporation Elections: July 2009 |publisher=Election Commission of Gujarat |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404222027/https://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ. ==ಸೌಕರ್ಯಗಳು== ೩,೨೦,೨೫೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|30|e6l}} ನೀರು ಬೇಕು, ಇವನ್ನು ಮೂರು ನೆಲಮಟ್ಟದ ನೀರಾಸರೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜು, ಹಸನಾಪುರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೩೨ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದು ೨೫೦೦೦ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ನೆಲದಾಳದ ನೀರೆತ್ತುವ ೧೦೦೦ ಕೈಪಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ನಿಲುವುತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೩.೪೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ {{convert|13.47|km2}} ನಿಂದ ೫೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. {{convert|57|km2}}ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲದಾಳದ ನೀರಾಸರೆ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಏರ್ಪಾಡು ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |title=Water works |publisher=Water works department, Junagadh |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044229/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದಿನವೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ {{convert|150|t}} ಕಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ ೪೦೦ಗ್ರಾಮ್ {{convert|400|g}} ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಇದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಸಭಾ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ೨೦೦೦ದ ಅನ್ವಯ ಈ ಕಸವನ್ನು ೪೦೦ ಚಕ್ರಬಂಡಿಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಆರು ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ೮೦೦ ಸಮುದಾಯ ಕಸದತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |title=Solid waste management |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044041/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಜುನಾಗಢದ ಶೇ.೯೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದ ಚರಂಡಿಗಳು ೬೨ ಕಿ.ಮೀ. {{convert|62|km}}ಉದ್ದವಿದ್ದು ಅವು ಶೇ.೬೭ರಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ.೬೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |title=Drainage system |publisher=JMC |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=12 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512220814/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರ ಅಧೀನದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಜರಾತ್ ವಿಜ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾದವು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು [[ವೊಡಾಫೋನ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಐಡಿಯಾ]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾವು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ೧೨,೫೪೫ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟುಗಳೂ, ೧೫೨೩ ಸೋಡಿಯಂ ದೀಪಗಳೂ ಇವೆ. ಸರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |title=Street Lights |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511055831/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಜುನಾಗಢವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೮ಡಿ ಮೂಲಕ [[ರಾಜಕೋಟ್]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ವೆರಾವಲ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ನಾರ್ ತಪ್ಪಲು, ಬಿಲ್ಖಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಕಾಪುಗಾಡನ್ನು ತಲಪಲು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ರಾ.ಹೆ. ೮ಡಿಗಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ. ಕಾಲ್ವೊ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಸೇತುವೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವೇನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದು ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆಯೇ. [[ಭವನಾಥ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು [[ಹಗ್ಗದಕಾರು]] ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ==ಹಣಕಾಸು ಏರ್ಪಾಟು== ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಾಡುಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಲವಣಾಧರಿತ ಸಿಮೆಂಟು ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯಾಧರಿತ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸುಣ್ಣ]]ದ ಗಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಸಿಮೆಂಟುಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳು, ಗೋದಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಬದನೆ. ೨೦೦೬-೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ ೪,೬೪,೪೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Agriculture |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಜುನಾಗಢವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಗಡಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ.೨೬ ಮತ್ತು ಶೇ. ೩೪ ಇದೆ. ಏಶಿಯಾದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೆಲಗಡಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾವು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ [[ಮದರ್ ಡೈರಿ|ಮದರ್ ಡೈರಿ ಫ್ರೂಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಜಿಟಬಲ್ಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.]] (ಜುನಾಗಢ ಡೈರಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತ), ಆಗ್ರೋ ಮೆರೈನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸಿಮರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೪೦೦೦ ಕೋಟಿರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯು ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೈಹಾಕಿತಾದರೂ ರೇವು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ [[ದಹೆಜ್]] ಬಂದರಿನ ಬಳಿಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512095418/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |url-status=dead |archive-date=12 May 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Spotlight to be on energy sector | date=11 January 2005}}</ref> ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ವಯ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಕೃಷಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಲಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜುನಾಗಢವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯಲು ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Tourism |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ, ಖಾಸಗಿಯವರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು [[ಗುಜರಾತ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಅಥವಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಅಥವಾ ಗುಜರಾತಿ ನುಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಜುನಾಗಢ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜೂ ಅಥವಾ [[ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜುವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಎಂಬ ಮೃಗಾಲಯವು ೨೧೦ ಎಕರೆ (೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರು) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಳ್ಳದ ಏಶಿಯನ್ ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಬೋನಿನೊಳಗಿನ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2010/02/sakkarbaug-zoo-junagadh-city-news.html |title=Cheetahs |date=3 February 2010 |publisher=Junagadh city district news}}</ref> ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರುಹಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದೆ. ಬಾಬಿ ನವಾಬರು, ವಿಲಭಿಯರು, ಕ್ಷತ್ರಪರು, ಮೌರ್ಯರು, ಚುರಾಸಮರು, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[File:Buddhist caves, Uperkot 05.jpg|thumb|ಊಪರ್ ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] [[ಜುನಾಗಢ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] ಮತ್ತವುಗಳ ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲವಾಡಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾತಾಣಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚುರಾಮ ರಜಪೂತರು ನವಘನ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ, ಅಡಿಕಡಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕ ಕಲ್ಬರಹಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಖಬಾರಾಗಳೂ ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳೂ ಜುನಾಗಢದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/tourism/architecture.html |title=Junagadh Architecture |publisher=Maps of India}}</ref> ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|2|km}} ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|3|km}} ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಲ್ಬರಹವಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಬೋಧೆಯಿದ್ದು [[ಧರ್ಮ]], ಸೌಹಾರ್ದ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಳು ಮೀಟರು ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|7|m|spell=in}} ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಮೀಟರು {{convert|10|m|spell=in}}ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಅಶೋಕಲಿಪಿ]]ಯನ್ನು ಉಳಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="keay">{{cite book |last=Keay |first=John |title=India: A History |publisher=Grove Press |year=2000 |location=New York |pages=129–131 |isbn=0-8021-3797-0}}</ref> ಜುನಾಗಢದ ಜನರು ಇಂಡಿಯಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]], [[ಮುಹರಮ್]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]], [[ವಿಜಯದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ]]ಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು.<ref>{{cite web |url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |title=Festivals celebrated in Gujarat |publisher=Gujarat state Tourism |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103100444/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |url-status=dead }}</ref> ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದುಲಕ್ಷ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://festivalsofindia.in/Bhavnath_Fair/ |title=Shivaratri Fair |publisher=Festivals of India |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401034218/http://www.festivalsofindia.in/bhavnath_fair/ |url-status=dead }}</ref> ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|32|km}}) ಸುತ್ತಳತೆಯ ಇಡೀ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುವ [[ಪರಿಕ್ರಮ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಹರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವಾಬರ ಗುರುಗಳಾದ ಪೀರ್ ಗಳು ಬಳಸಿದ್ದ ಮಂಚಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢವು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ಇಲ್ಲಿನವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೀಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೯ರಂದು ಅವರು ಜುನಾಗಢ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2009/11/junagadh-city-district-independence-day.html |title=Junagadh City District Independence day November 9, 1947(Junagadh Aazad Din-Divas) |date=12 November 2009 |publisher=Historical Junagadh}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಮೇ ೧ ಅನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಗುಜರಾತನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |title=Parlianmentary Details |access-date=18 October 2011 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185957/http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |url-status=dead }}</ref> == ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು == * [[ಬಾಪು ವೇಲ್ನಾಥ್ ಠಾಕೊರ್]], [[ಕೋಳಿ ಜನಾಂಗ]]ದ ಸಂತ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಈತ ಜುನಾಗಢದವನು.<ref>{{Cite book |last=Mandal |first=Bindeshwar Prasad |title=A Handbook of Sociology |url=https://books.google.com/books?id=k2c9EAAAQBAJ&dq=Junagadh+Koli&pg=PA255 |date=2021 |page=255 |location=New Delhi, India |publisher=K.K. Publications |language=en |access-date=14 April 2023}}</ref> ==ಇನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜುನಾಗಢಿ]] * [[ಗಿರ್ನಾರ್]] * [[ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡು]] * [[ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ]] * [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]] * [[ಬಾರಾದಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Junagadh}} {{Wikiquote}} * {{Wikivoyage-inline}} {{Gujarat}} {{Princely states of India}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ| ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದಗಳು]] p1swohjqulkvtfeunnxnr9kdwcm97cz 1371895 1371894 2026-04-23T06:36:38Z Cmariejoseph 913 /* ಜನಗಣತಿ */ ಕಾಗುಣಿತ ತಿದ್ದಿದೆ 1371895 wikitext text/x-wiki {{About|Junagadh city|its namesake district|Junagadh district|other uses|Junagarh (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=August 2023}} {{Use Indian English|date=January 2023}} {{Infobox settlement | name = ಜುನಾಗಢ | settlement_type = ಪಟ್ಟಣ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gate of Junagadh.jpg | photo2a = Narsinh Mehta.jpg | photo2b = Girnar hills.jpg |photo3a = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg |photo3b = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg | photo4a = Swaminarayan Temple - Junagadhdham.jpg | photo4b = Bahauddin Maqbara by Kshitij.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = gray }} | image_alt = Junagadh | image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ: ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದ ಬಾಗಿಲು, Statue of [[ನರಸಿಂಹ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]], [[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]], [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ, ಜುನಾಗಢ]], ಮಹಬತ್ ಮಕ್ಬಾರಾ | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = Junagadh | pushpin_map_caption = Junagadh | coordinates = {{coord|21.520|N|70.463|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಗುಜರಾತ್]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] | governing_body = [[ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆ]] | leader_title = ಮೇಯರ್ | leader_name = ಗೀತಾಬೆನ್ ಪರಮಾರ್<ref>{{cite news |title=Junagadh Gets New Mayor, Deputy Mayor, Other Office Holders |url=https://www.deshgujarat.com/2022/01/31/junagadh-gets-new-mayor-dy-mayor-other-office-bearers/ |date=31 January 2022 |website=DeshGujarat |access-date=2 February 2022}}</ref> | leader_title2 = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಯುಕ್ತರು | leader_name2 = ರಾಜೇಶ್ ಎಂ ತನ್ನಾ (ಐಎಎಸ್) | leader_title3 = [[ಜುನಾನಢ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎಂಎಲ್ಎ]] | leader_title4 = [[ಜುನಾನಢ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |ಎಂಪಿ]] | leader_name3 = ಸಂಜಯಭಾಯ್ ಕೊರಾಡಿಯಾ | leader_name4 = ರಾಜೇಶ್ ಚೌಡಾಸ್ಮಲ್ | unit_pref = Metric | area_rank = 7th | area_total_km2 = 160 | elevation_m = 107 | population_total = 319,462 | population_as_of = 2011 | population_rank = 137 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name=2011Cities>{{cite web |title=Junagadh City Population Census 2011 {{!}} Gujarat |url=http://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html|website=www.census2011.co.in |access-date=23 October 2017}}</ref> | blank1_name = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info = 1.04[[ಗಂಡಸರು|♂]]/[[ಹೆಂಗಸರು|♀]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|ಐ ಎಸ್ ಟಿ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ನಮೂದು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್]] | postal_code = 362 00X | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ | area_code = 0285 | registration_plate = GJ-11 | blank2_name_sec1 = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] | blank2_info_sec1 = 88.00% | website = {{URL|junagadhmunicipal.org}} | official_name = | subdivision_type3 = [[ಇಂಡಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ|ಜುನಾಗಢ]] | government_type = [[ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆ]] | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] }} '''ಜುನಾಗಢ''' ({{audio|Junagadh.ogg|જૂનાગઢ}}) [[ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ. [[ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]ದಿಂದ ೩೫೫ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|355|km}} ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರಾಜ್ಯ ಏಳನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಎಂದರೆ "ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ".<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/179 179]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ದೇಶವು ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದತ್ತ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದು ಅಂದಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ===ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ=== [[File:Junagadh-ashok-shilalekh1.png|thumb|left|[[ಜುನಾಗಡ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಶೋಕನ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನ]]]] ದಂತಕತೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಡ್]] ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗ ರಾಜಧಾಜ ರೋಡಕುಮಾರ ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಯ ಡ್ಯಾಚನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>{{cite book| title=Mystic Melodies: Shah Abdul Latif Bhittai |author= MUSHTAQ ALI SHAH | publisher= Author House| place=Bloomington,IN,US| year=2014|isbn= 9781496996060 |url=https://books.google.com/books?id=fpGQBQAAQBAJ&q=raja+dhaj%2CRor+Kumar%2C+alias+Rai+Dyach&pg=PA283}}</ref> ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟೋಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=August 2022}} ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮುಂದಿನ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಹಾಳುಸುರಿದಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ [[ಗಹರಿಪು]] ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದನು.<ref name="RajanIndia1985">{{cite book|author1=K. V. Soundara Rajan|author2=Archaeological Survey of India|title=Junagadh|url=https://books.google.com/books?id=bPNEAAAAIAAJ|access-date=30 June 2011|year=1985|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref> ಆಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯಂತೂ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ವಿದೆ. <ref>[https://books.google.com/books?id=rs0ThKx9MHoC&q=junagadh M1 Ranchodji Amarji, ''Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd,'' pp. 36–46, Trubner & Co. (1882) – translation of the edicts.]</ref> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೫೦ರ ಕಾಲದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಷೆಯು [[ಪಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಕೊರೆತದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹವಿದ್ದು ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦ರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಮಾಳ್ವಾ]]ವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಿಥಿಯನ್]] ವಂಶದ [[ಪಡುವಣ ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ]] ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಮೊದಲ) [[ರುದ್ರದಾಮನ್]] ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. <ref>[http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm "Junagadh Rock Inscription of Rudradaman", ''Project South Asia''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm |date=23 February 2009 }}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.<ref>|Meaning, that is not very short. Quoted from D.D. Kosambi in [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', p. 132, 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}}</ref> ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಗುಪ್ತವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಗವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೫೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ರಕೊಡಿಯ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬವಪ್ಯಾರಾ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಬವಪ್ಯಾರದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಎರಡೂ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ರಾಜರು ಗುಜರಾತನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೭೫ರಿಂದ ೭೬೭ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು. [[ಗುಪ್ತವಂಶ]]ದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ದಣ್ಣಾಯಕ ಭಟ್ಟಾರಕನು ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದ. <ref>{{Cite web|title=ગિરનાર ઇતિહાસ {{!}} Rahasya|url=https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|access-date=2021-03-20|language=en-US|archive-date=12 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512153241/https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|url-status=dead}}</ref> ===ಚುರಾಸಮ ವಂಶ=== {{Main|Chudasama dynasty}} ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿಂದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಚುರಾಸಮ ರಾಜರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅರೆಬರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ನಿಖರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಂಬುಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೂರಚಂದ್ರ]]ನೇ ಇದರ ಮೊದಲಿಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದ [[ಗಹರಿಪು]], [[ನವಘನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಗರ]] ಈ ಮೂವರೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಅರಸರಾದ [[ಮುಲರಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಸಿಂಹ ಸಿದ್ಧರಾಜ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೆಂಗರನ ಕಡೆಯವನಾದ [[ಕೋಳಿ]] ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡ ಜೀಸಾಜಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. <ref>{{Cite book |last1=Williams |first1=Raymond Brady |last2=Trivedi |first2=Yogi |title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity |url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&dq=Junagadh+Kolis&pg=PT93 |date=2016 |location=New Delhi, India |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-908959-8 |language=en |access-date=14 April 2023 |quote=The most famous leader of the Khant Kolis was Jesa or Jesing, who helped Muhammad bin Tughluq capture Junagadh (1350) from Ra Khengar. In return for this, the sultan is said to have bestowed on the Khants the hill of Girnar and the twenty-four villages of Bilkha chovisi.}}</ref> ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ವಾಘೇಲ]] ವಂಶದ ಮತ್ತು ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದರೂ, ಅವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತತೋರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಚುರಾಸಮ ರಾಜನಾದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ [[ಖಿಲ್ಜಿ]] ರಾಜನು ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆರಗಿದ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಮುದ್ ಬೆಗದ ಎಂಬ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ.<ref>{{cite book |title=The Cambridge Shorter History of India |chapter=Gujarat, Malwa and Khandesh |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1934 |pages=307–308 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 |access-date=21 May 2012}}</ref><ref>{{cite book |title=Studies in Indian History: Rajasthan Through The Ages: Marwar and British Administration |editor1-first=R. K. |editor1-last=Gupta |editor2-first=S. R. |editor2-last=Bakshi |volume=5 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |year=2008 |pages=22–23 |isbn=978-8-17625-841-8 |url=https://books.google.com/books?id=S7dCkiyLJ6EC |access-date=21 May 2012}}</ref> ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು [[ಗಹರಿಪು]]ವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಊಪರಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ನವಘನ]]ನು ಅದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಾಮನಸ್ತಲಿಯಿಂದ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿದನು. ಇವನೇ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ [[ನವಘನ ಕುವೊ]] ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಅಡಿಕಡಿವಾವ್]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಂಶಜ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಕೆಂಗರನು ವನತಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾ ಕೆಂಗರ ವಾವ್]] ಎಂಬ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC| title = Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide| last = Ward| date = 1 January 1998| publisher = Orient Longman Limited| isbn = 9788125013839| language = en}}</ref><ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=gfaxCQAAQBAJ| title = The Heat and Dust Project: The Broke Couple's Guide to Bharat| last1 = Jha| first1 = Saurav| last2 = Roy| first2 = Devapriya| date = 15 May 2015| publisher = HarperCollins India| isbn = 9789351367505| language = ar}}</ref> ===ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು=== {{Main|Gujarat Sultanate}} [[File:Bazaar in Junagadh.jpg|thumb|right|ಜುನಾಗಢ ಸಂತೆಯ ಒಂದು ನೋಟ, ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ನೆಲ್ಸನ್ ತೆಗೆದಿದ್ದು.]] [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]]ನು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೊಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. [[ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು|ಸುಲ್ತಾನರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಠಾಣಾದಾರ ''[[wikt:thanadar|thanadar]]'' ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನೇಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಈತನು ತೆರಿಗೆ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಠಾಣಾದಾರನು ಸುಲ್ತಾನನ ದತ್ತುಮಗನಾಗಿದ್ದ ತತರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಮಗ ಮಿರ್ಜಾ ಕಲೀಲ್. ಈತನು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಝಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ. ಜುನಾಗಢದ ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕಲೀಲ್ ಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಮಗ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನಿಗೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಾಡು ಸಿಲ್ ಭಗಸರವನ್ನು ಜಾಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಯಜಾದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಮಗನೇ ಕೆಂಗರ<ref name="GBP1884"/>, ಮುಂದೆ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಾ ಬಂದರು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಝಪರನು ಪಟ್ಟವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ದಿಯುಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಯು ದ್ವೀಪವು ನೌಕಾನೆಲೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ದಿಯುನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ತತರ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತತರ್ ಖಾನನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಹಾಗೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಘೋರಿ ವಂಶಸ್ತರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕ್ಬರ]]ನು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಆಗ ತತರಖಾನನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಜುನಾಗಢವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="GBP1884"/> ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರು [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಾಮನ್]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು, [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೫೩೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆನ್ನಲಾದ ಹದಿನೈದು ಅಡಿಯ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಅದೇ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಇವೊತ್ತು ಜುನಾಗಢದ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ===ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ === ;ಘೋರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೨೫ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಗರ ಹೋಗಿ ನವಘನ ಬಂದ. ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ರಾವಲನು ಹಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನವನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ೧೫೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಸಿಂಗನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ೧೫೮೬ರವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸತ್ತುದರಿಂದ ಅವನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತು ಅಕ್ಬರನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದರೂ ಸೋರಟವು ಘೋರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ತತರಖಾನನು ಗತಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಿನಖಾನನ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅದು ಬಹುಶಃ ೧೫೭೦-೧೫೭೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನು [[ಆಗ್ರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಇಖ್ತಿಯಾರ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕರು ಸೋತು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ವಜೀರ್ ಖಾನನು ಅಮಿನ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬಂದರೂ ಜಯ ಗಳಿಸಿಲಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲರ ದಾಳಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಅವನತಿ, ಜಾಮರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಘೋರಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಘೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುಜಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಲಾಯನವು ಸೋರಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.<ref name="GBP1884"/> ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯವರು ಮುಝಫರನಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದರು, ಜಾಮನು ಮತ್ತು ಕೇರ್ಡಿಯ ಲೊಮಾ ಖುಮಾನರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೫೮೯-೯೦ರಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ರಾಯಜಾದಾ ಕೆಂಗರನು ಕೂಡಾ ಮುಝಫರನ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ. ೧೫೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ ಮತ್ತು ಗುಜರ್ ಖಾನರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗರನು ತನ್ನ ಸಿಲ್ ಭಗಾಸರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಾದ, ರಾಯಜಾದ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ, ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಂದರೆ [[ಸೋರಟ್ ಫೌಜ್ದಾರ್]] ಗಳ ವಶವಾಗಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು.<ref name="GBP1884"/> ;ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಜುನಾಗಢದ ಮೊದಲ ಫೌಜುದಾರ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ನಂತರ ಬಂದವನು ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನ್, ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನ್. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನನು ಜುನಾಗಢ ಕೋಟೆಯ ಪೌಳಿಗೋಡೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ೧೬೩೩-೧೬೪೨ರವರೆಗೆ ಆಳಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಇನಾಯತ್ ಉಲ್ಲಾನನ್ನು ಫೌಜದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ತಾನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೧೬೫೩-೧೬೬೬. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನವನಗರವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ೧೬೬೬-೧೬೮೬ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನೂ ಒಳ್ಳೆ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೧) ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ಅರಮನೆಯೂ ಸರ್ದಾರ್ ಬಾವಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ [[ಇಡರ್]] ಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ದಿಲರ್ಖಾನನು ಈ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನು ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ತಟ್ಟಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟ. ಕೊನೆಯ ಫೌಜುದಾರ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ನವಾಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ.<ref name="GBP1884">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=c70MAAAAIAAJ&pg=PA711|title=Gazetteer of the Bombay Presidency : Kathiawar|publisher=Government Central Press|year=1884|editor=Watson|editor-first=James W.|volume=VIII|location=Bombay|pages=489–502}} {{PD-notice}}</ref> ===ಜುನಾಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯ=== {{main|Junagadh State|Nawab of Junagarh}} [[File:Junagadh Nawab's and state officials, 19th century.jpg|upright|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ.]] [[File:Tomb of Mahabat Khan.jpg|thumb|ಮಹಬತ್ ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್ ಸುಬಹ್]] ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ, ಎಂಬಾತನು [[ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಸಂತತಿಯ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಜುನಾಗಢದ [[ಬಾಬಿ ವಂಶ]]ದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎನಿಸಿದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜುನಾಗಢ ಬಾಬಿ ನವಾಬರು – [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ಪಷ್ಟುನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಬಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಯಿ – [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು [[ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |title=Junagadh Princely State (13 gun salute) |access-date=24 April 2015 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> * ೧೭೩೦-೧೭೫೮, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ ಜಿ ಅಥವಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ <ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 Nawabs of Junagadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209012232/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref><ref>{{Cite book|title = Saurashtrano Itihas|last = Desai|first = Shambhuprasad Harprasd|year = 1990|pages = 746–748}}</ref> * ೧೭೫೮–೧೭೭೪ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೭೭೪–೧೮೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧ * ೧೮೧೧–೧೮೪೦ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೪೦–೧೮೫೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೫೧–೧೮೮೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨ * ೧೮೮೨–೧೮೯೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ --೩ * ೧೮೯೨–೧೯೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್ಜಿ * ೧೯೧೧–೧೯೪೮ – [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೩]] ====ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ==== [[File:Drapeau Junagadh vector.svg|right|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಬಾವುಟ]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ, ಜುನಾಗಢ ರಾಜ್ಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಅವು ೧೯೪೭ರವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ]]ವು ಪಾಂಚಾಲದ ಜಿನಾಭಾಯ್ (ಹೇಮಂತ್ ಸಿಂಗ) ದರ್ಬಾರ್ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೨೮ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರು [[ಗುಣಾತೀತಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]] ಯವರನ್ನು ಮೊದಲ [[ಮಹಂತ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮಹಂತರು ಇಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಡಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತು ಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು. <ref name="Williams 2001 38">{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=An Introduction To Swaminarayan Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|url-access=registration|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=United Kingdom|isbn=0-521-65422-X|pages=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/38 38]}}</ref><ref name="Ishwarcharandas 2007 94">{{cite book|last=Ishwarcharandas|first=Sadhu|title=Aksharbrahma Gunatitanand Swami|year=2007|publisher=Swaminarayan Aksharpith|location=Ahmedabad|isbn=978-81-7526-302-4|pages=94}}</ref> ====ಇಂಡಿಯಾದ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ==== {{Main|Annexation of Junagadh}} ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ೧೯೪೭ರ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿರದ ಆದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ ೫೬೨ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೇ ಇರಲು ಬಯಸಿದರು. ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾರುಯಾರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಬಹುದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತವಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು, ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬ [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ]]ಯು ಜುನಾಗಢವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರದ ನಂಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಜುನಾಗಢ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕಾಥಿಯಾವಾಡ]], ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಬರಿಯಾವಾಡ]]ದ ಪಾಳೇಗಾರರು ತಾವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಮೇಲೆರಗಿ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಕೂಡಲೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಾಜರುಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಂತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಜುನಾಗಢದತ್ತ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೇಳಿದರು. ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನವರು [[ಸಮಲ್ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ “ಆರ್ಝಿ ಹುಕುಮತ್” (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ)ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=237–238}}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶವು ಜುನಾಗಢವು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದರೆ ಈಗಷ್ಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಉರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಜರಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭುಗಿಲೇಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನವಾಬನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜುನಾಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೯೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾವು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಬರಿಯಾವಾಡಗನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|p=238}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಏನಿದೆ ತಿಳಿಯೋಣ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಜುನಾಗಢ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದ ಸೇನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆದಾಗ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ನವಾಬನು ಸಂಸಾರಸಮೇತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದನು. ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಜುನಾಗಢ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಬುಟ್ಟೊ]]ನ ತಂದೆ ಜುನಾಗಢದ ದಿವಾನ [[ಸರ್ ಶಾ ನವಾಝ್ ಬುಟ್ಟೊ]]ನು ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆದು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಚ್ ನಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |title = Letter Inviting India to Intervene |access-date = 16 October 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120326005939/http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx |archive-date = 26 March 2012 |df = dmy-all }}</ref> ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ದಿವಾನನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Harvnb|Lumby|1954|pp=238–239}}</ref> ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆದಾಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತರ್ಕವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು.<ref name=PacAff1951Furber359>{{cite journal |last=Furber |first=Holden |author-link=Holden Furber |title=The Unification of India, 1947–1951 |date=December 1951 |volume=24 |number=4 |page=359 |journal=[[Pacific Affairs]] |doi=10.2307/2753451 |jstor=2753451 <!-- |access-date=11 August 2020 -->}}</ref> ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು [[ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೬ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]]ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಜುನಾಗಢವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಜುನಾಗಢ, [[ಮಾಣಾವದರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್]] ಅನ್ನು ತನ್ನ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/world/pakistan-unveils-new-political-map-claiming-jammu-india-retorts/|title=After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu & Kashmir and Ladakh claimed, India retorts|work=Himalayan Times|date=4 August 2020|access-date=4 August 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1572590|title=In landmark move, PM Imran unveils 'new political map' of Pakistan|work=Dawn|date=4 August 2020|access-date=5 August 2020|first=Naveed|last=Siddiqui}}</ref> ===ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು=== ====ಆಳಿದ ಸಂತತಿಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- ! Various Rulers<ref>{{cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=Junagadh (Princely State) – (13 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |date=23 January 2018 |website=Indian Princely States |access-date=14 September 2019 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}</ref> !! Time Period<ref>{{cite web |url=http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |title=History of Junagadh |access-date=22 June 2010 |archive-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425072105/http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm |url-status=dead }}</ref> |- | [[ಮೌರ್ಯ]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ ರಲ್ಲಿ |- | ಕಳಿಂಗ ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೮೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗ್ರೀಕ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೭೩-೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಶಕ ([[ಸಿಥಿಯನ್]]) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೦೦-೨೭೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಕ್ಷತ್ರಪ]] ರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೭೬-೪೫೫ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೬-೭೭೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚೀನಾ]] ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]] ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಚುರಾಸಮ]] ರಾಜರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೮೭೫-೧೪೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ತುರ್ಕ ರಾಜರು]] [[ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]], ಖಲೀಲ್ ಖಾನ್ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨-೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ |- | [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೭೩-೧೭೩೦ ರಲ್ಲಿ |- | ಜುನಾಗಢದ [[ನವಾಬರು]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ಜಿ|ಖಾನ್ಜಿ]] ([[ಬಾಬಿ ಸಂತತಿ|ಬಾಬಿ]] [[ಪಠಾಣರು]]) ಆಳಿದ್ದು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦-೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ |} ====ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ==== * ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. * ೧೯೪೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಇಂಡಿಯಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ರದ್ದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯ್ತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ಜನರೊಲವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. * ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂತು. ==ಭೂಪ್ರದೇಶ== [[File:Junagadh, India.jpg|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನೋಟ]] [[File:Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|thumb|[[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]]ದಿಂದ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ.]] ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣವು [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ೨೧.೫೨ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ೭೦.೪೭ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. {{Coord|21.52|N|70.47|E|}} ಅದರ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋರಬಂದರವೂ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಮ್ರೇಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೭ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಖ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವೋ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಕೊಳಕಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳಿದ್ದು ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರ, ದಾಮೋದರಜಿ ಕೆರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಹಸನಾಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಾಸರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜುನಾಗಢದ ಮಣ್ಣು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ದಟ್ಟವೂ ಅಲ್ಲದ ನಸುವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಕರಾವಳಿ ಎರೆಮಣ್ಣು.<ref>{{cite web |url=http://gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |title=Soil Condition |publisher=Government of Gujarat |access-date=16 October 2011 |archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005084523/http://www.gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಮುದ್ರದಂಡೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜುನಾಗಢವು [[ಭೂಕಂಪಪೀಡಿತ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸೆಸ್ಮಿಕ್ ವಲಯದ ೩ನೇ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com:80/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead |archive-date=15 December 2011 |title=Junagadh District Profile |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 }}</ref> ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ೬.೫ರವರೆಗಿನ ನೆಲನಡುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ತಾಣ. ===ಮಳೆಗಾಳಿ=== ಜುನಾಗಢದ ಮೈಲೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ತಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಬೆರೆತಿದೆ (Aw) ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಸುಪಾದ ಒಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ (BSh), ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಒಣಗಾಳಿ, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ತೇವ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬೇ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೮-೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಇದ್ದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/weather.html |title=Junagadh weather maximum temperature in 2012 was 47 degrees Celsius and minimum recorded was 1 degree |publisher=Maps of India |access-date=16 October 2011}}</ref> ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಮಳೆಯು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. {{convert|800 to 1200|mm|in}} ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.{{convert|2800|mm|in}}.<ref name="Annual weather report">{{cite web |url=http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |title=Annual weather report |publisher=Junagadh Agriculture University |access-date=16 October 2011 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084811/http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |url-status=dead }}</ref> {{weather box|location = ಜುನಾಗಢ |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = ೨೭.೨ |Feb high C = ೨೮.೩ |Mar high C = ೩೧.೪ |Apr high C = ೩೨.೭ |May high C = ೩೩.೪ |Jun high C = ೩೨.೯ |Jul high C = ೩೦ |Aug high C = ೨೯.೩ |Sep high C = ೩೦.೧ |Oct high C = ೩೨.೫ |Nov high C = ೩೧.೬ |Dec high C = ೨೮.೭ |Jan low C = ೧೩.೧ |Feb low C = ೧೪.೭ |Mar low C = ೧೮.೧ |Apr low C = ೨೧.೬ |May low C = ೨೫.೨ |Jun low C = ೨೬.೫ |Jul low C = ೨೫.೭ |Aug low C = ೨೪.೭ |Sep low C = ೨೩.೯ |Oct low C = ೨೧.೯ |Nov low C = ೧೮.೩ |Dec low C = ೧೪.೯ |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 0 |Feb precipitation mm = 0 |Mar precipitation mm= 2 |Apr precipitation mm= 1 |May precipitation mm= 3 |Jun precipitation mm= 118 |Jul precipitation mm= 372 |Aug precipitation mm= 191 |Sep precipitation mm= 116 |Oct precipitation mm= 19 |Nov precipitation mm= 5 |Dec precipitation mm= 1 |source 1= Climate-Data.org<ref>{{cite web|title=Climate Data for Junagadh |url=http://en.climate-data.org/location/5044/ |access-date=7 April 2013}}</ref>}} ==ಜನಗಣತಿ== ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆಯ ತಲೆಯೆಣಿಕೆ ೩,೧೯,೪೬೨ ಇತ್ತು.<ref name=2011Cities /> ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೦೦೦ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೫೫ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.೯ರಷ್ಟು ಆರುವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು.<ref name=2011Cities /> ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರು ೮೮%, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೯೨.೪೬% ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ೮೩.೩೮%<ref name=2011Cities /> [[ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಕಾಣಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿವೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಪಟ್ಟಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರು ನೆಲವಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧೯.೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. ೧೪.೫ರಷ್ಟು. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |title=Housing and Slums |publisher=Engineering Works |access-date=17 October 2011 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041016/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |url-status=dead }}</ref> {{bar box |title=Religions in Junagadh<ref>{{cite web |title=Junagadh City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html |website=Census 2011 |access-date=14 September 2019}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|orange|82.31}} {{bar percent|[[Islam]]|green|16.46}} {{bar percent|[[Jainism]]|pink|0.67}} {{bar percent|Others|#808080|0.56}} |caption=<small>ಇತರರು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]], [[ಝೊರೊವಾಸ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು]] </small> }} ಜುನಾಗಢದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರಿಸ್ತುವ]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರ ನಂತರ ಬರುವವರು [[ಕ್ರಿಸ್ತುವರು]] ಮತ್ತು [[ಜೈನರು]]. [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ]]ಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿಬೆಟ್]] ವಲಸಿಗರು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ನುಡಿ [[ಗುಜರಾತಿ]]. [[ಹಿಂದೀ]], [[ಸಿಂಧೀ]]ಗಳು ಇತರ ನುಡಿಗಳು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದ ಸಿದ್ದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡಿನ ಒಳಹೊರಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೮೮೧೬ ಸಿದ್ದಿಗಳು<ref>{{cite web |url=http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |title=Brief Profile of PTG Communities in Gujarat |access-date=20 October 2011 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516001519/http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೬೫ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |title=African Settlements in India |publisher=Abdulaziz Y. Lodhi, Uppsala University, Sweden |access-date=17 October 2011 |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422114243/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ಪಂಥಾನುಯಾಯಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣದೇವ ಗಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಚಾಸನವಾಸಿ ಶ್ರೀ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಸನ್ಸ್ಥಾ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.swaminarayanmandirjunagadh.com/ |title=Shree Swaminarayan Mandir |publisher=Shree Swaminarayan Mandir, Junagadh}}</ref> ==ಪೌರಾಡಳಿತ== ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವಾ ಚೌಕ್. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ, ಜಂಜರ್ದಾ ರಸ್ತೆ, ತಾಲಾವ್ ದರವಾಜಾ, ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಕ್ಕರ್ ಬಾಗ್, ತಿಂಬವಾಡಿ, ಜೋಷಿಪಾರ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್ ತಾಲೇಟಿ ಇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ನೇರನೇರ ಸೆಣಸುವುದು. ಉಳಿದಂತೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೂ ಕಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸಮತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೧,೯೪,೧೯೬ ಮತದಾರರಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦,೦೫೦ ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ೯೪,೧೪೬ ಹೆಂಗಸರು. ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸೋತಿದೆ.<ref>{{cite report |title=Statistical Report on General Election, 2007, to the Legislative Assembly of Gujarat |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007040749/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |archive-date=7 October 2010 |publisher=Election Commission of India |access-date=8 September 2019}}</ref>. ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೭ ವಾರ್ಡುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೫೧ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ೨೦೦೯ರ ಪುರಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ೨೧, ಬಿಎಸ್ಪಿ ೩ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಕ್ಷೇತರರ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿ. ಅಂದರೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೪,೭೩೯ ಮತಗಳು (ಶೇ. ೪೫.೬೨) ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೦,೫೩೩ ಮತಗಳು. (ಶೇ. ೪೦.೮೧)<ref>{{cite web |url=http://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |title=Municipal Corporation Elections: July 2009 |publisher=Election Commission of Gujarat |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404222027/https://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ. ==ಸೌಕರ್ಯಗಳು== ೩,೨೦,೨೫೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|30|e6l}} ನೀರು ಬೇಕು, ಇವನ್ನು ಮೂರು ನೆಲಮಟ್ಟದ ನೀರಾಸರೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜು, ಹಸನಾಪುರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೩೨ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದು ೨೫೦೦೦ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ನೆಲದಾಳದ ನೀರೆತ್ತುವ ೧೦೦೦ ಕೈಪಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ನಿಲುವುತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೩.೪೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ {{convert|13.47|km2}} ನಿಂದ ೫೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. {{convert|57|km2}}ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲದಾಳದ ನೀರಾಸರೆ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಏರ್ಪಾಡು ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |title=Water works |publisher=Water works department, Junagadh |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044229/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |url-status=dead }}</ref> ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದಿನವೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ {{convert|150|t}} ಕಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ ೪೦೦ಗ್ರಾಮ್ {{convert|400|g}} ಮಿತಿಯೊಳಗೇ ಇದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಸಭಾ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ೨೦೦೦ದ ಅನ್ವಯ ಈ ಕಸವನ್ನು ೪೦೦ ಚಕ್ರಬಂಡಿಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಆರು ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ೮೦೦ ಸಮುದಾಯ ಕಸದತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |title=Solid waste management |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044041/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಜುನಾಗಢದ ಶೇ.೯೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದ ಚರಂಡಿಗಳು ೬೨ ಕಿ.ಮೀ. {{convert|62|km}}ಉದ್ದವಿದ್ದು ಅವು ಶೇ.೬೭ರಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ.೬೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |title=Drainage system |publisher=JMC |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=12 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512220814/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರ ಅಧೀನದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಜರಾತ್ ವಿಜ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾದವು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು [[ವೊಡಾಫೋನ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಐಡಿಯಾ]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾವು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ೧೨,೫೪೫ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟುಗಳೂ, ೧೫೨೩ ಸೋಡಿಯಂ ದೀಪಗಳೂ ಇವೆ. ಸರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |title=Street Lights |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511055831/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== ಜುನಾಗಢವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೮ಡಿ ಮೂಲಕ [[ರಾಜಕೋಟ್]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ವೆರಾವಲ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ನಾರ್ ತಪ್ಪಲು, ಬಿಲ್ಖಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಕಾಪುಗಾಡನ್ನು ತಲಪಲು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ರಾ.ಹೆ. ೮ಡಿಗಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ. ಕಾಲ್ವೊ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಸೇತುವೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವೇನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದು ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆಯೇ. [[ಭವನಾಥ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು [[ಹಗ್ಗದಕಾರು]] ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ==ಹಣಕಾಸು ಏರ್ಪಾಟು== ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಾಡುಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಲವಣಾಧರಿತ ಸಿಮೆಂಟು ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯಾಧರಿತ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸುಣ್ಣ]]ದ ಗಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಸಿಮೆಂಟುಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳು, ಗೋದಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಬದನೆ. ೨೦೦೬-೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ ೪,೬೪,೪೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Agriculture |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಜುನಾಗಢವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಗಡಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ.೨೬ ಮತ್ತು ಶೇ. ೩೪ ಇದೆ. ಏಶಿಯಾದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೆಲಗಡಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾವು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ [[ಮದರ್ ಡೈರಿ|ಮದರ್ ಡೈರಿ ಫ್ರೂಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಜಿಟಬಲ್ಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.]] (ಜುನಾಗಢ ಡೈರಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತ), ಆಗ್ರೋ ಮೆರೈನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸಿಮರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೪೦೦೦ ಕೋಟಿರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯು ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೈಹಾಕಿತಾದರೂ ರೇವು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ [[ದಹೆಜ್]] ಬಂದರಿನ ಬಳಿಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512095418/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand |url-status=dead |archive-date=12 May 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Spotlight to be on energy sector | date=11 January 2005}}</ref> ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ವಯ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಕೃಷಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಲಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜುನಾಗಢವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯಲು ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |title=Junagadh District Profile, Tourism |publisher=Government of Gujarat |access-date=17 October 2011 |archive-date=15 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ, ಖಾಸಗಿಯವರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು [[ಗುಜರಾತ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಅಥವಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಅಥವಾ ಗುಜರಾತಿ ನುಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಜುನಾಗಢ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜೂ ಅಥವಾ [[ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜುವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಎಂಬ ಮೃಗಾಲಯವು ೨೧೦ ಎಕರೆ (೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರು) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಳ್ಳದ ಏಶಿಯನ್ ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಬೋನಿನೊಳಗಿನ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2010/02/sakkarbaug-zoo-junagadh-city-news.html |title=Cheetahs |date=3 February 2010 |publisher=Junagadh city district news}}</ref> ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರುಹಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದೆ. ಬಾಬಿ ನವಾಬರು, ವಿಲಭಿಯರು, ಕ್ಷತ್ರಪರು, ಮೌರ್ಯರು, ಚುರಾಸಮರು, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[File:Buddhist caves, Uperkot 05.jpg|thumb|ಊಪರ್ ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] [[ಜುನಾಗಢ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] ಮತ್ತವುಗಳ ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲವಾಡಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾತಾಣಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚುರಾಮ ರಜಪೂತರು ನವಘನ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ, ಅಡಿಕಡಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕ ಕಲ್ಬರಹಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಖಬಾರಾಗಳೂ ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳೂ ಜುನಾಗಢದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/tourism/architecture.html |title=Junagadh Architecture |publisher=Maps of India}}</ref> ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|2|km}} ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|3|km}} ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಲ್ಬರಹವಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಬೋಧೆಯಿದ್ದು [[ಧರ್ಮ]], ಸೌಹಾರ್ದ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಳು ಮೀಟರು ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|7|m|spell=in}} ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಮೀಟರು {{convert|10|m|spell=in}}ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಅಶೋಕಲಿಪಿ]]ಯನ್ನು ಉಳಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="keay">{{cite book |last=Keay |first=John |title=India: A History |publisher=Grove Press |year=2000 |location=New York |pages=129–131 |isbn=0-8021-3797-0}}</ref> ಜುನಾಗಢದ ಜನರು ಇಂಡಿಯಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]], [[ಮುಹರಮ್]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]], [[ವಿಜಯದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ]]ಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು.<ref>{{cite web |url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |title=Festivals celebrated in Gujarat |publisher=Gujarat state Tourism |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103100444/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm |url-status=dead }}</ref> ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದುಲಕ್ಷ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://festivalsofindia.in/Bhavnath_Fair/ |title=Shivaratri Fair |publisher=Festivals of India |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401034218/http://www.festivalsofindia.in/bhavnath_fair/ |url-status=dead }}</ref> ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|32|km}}) ಸುತ್ತಳತೆಯ ಇಡೀ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುವ [[ಪರಿಕ್ರಮ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಹರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವಾಬರ ಗುರುಗಳಾದ ಪೀರ್ ಗಳು ಬಳಸಿದ್ದ ಮಂಚಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢವು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ಇಲ್ಲಿನವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೀಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೯ರಂದು ಅವರು ಜುನಾಗಢ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2009/11/junagadh-city-district-independence-day.html |title=Junagadh City District Independence day November 9, 1947(Junagadh Aazad Din-Divas) |date=12 November 2009 |publisher=Historical Junagadh}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಮೇ ೧ ಅನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಗುಜರಾತನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |title=Parlianmentary Details |access-date=18 October 2011 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185957/http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT |url-status=dead }}</ref> == ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು == * [[ಬಾಪು ವೇಲ್ನಾಥ್ ಠಾಕೊರ್]], [[ಕೋಳಿ ಜನಾಂಗ]]ದ ಸಂತ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಈತ ಜುನಾಗಢದವನು.<ref>{{Cite book |last=Mandal |first=Bindeshwar Prasad |title=A Handbook of Sociology |url=https://books.google.com/books?id=k2c9EAAAQBAJ&dq=Junagadh+Koli&pg=PA255 |date=2021 |page=255 |location=New Delhi, India |publisher=K.K. Publications |language=en |access-date=14 April 2023}}</ref> ==ಇನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜುನಾಗಢಿ]] * [[ಗಿರ್ನಾರ್]] * [[ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡು]] * [[ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ]] * [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]] * [[ಬಾರಾದಿಯಾ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Junagadh}} {{Wikiquote}} * {{Wikivoyage-inline}} {{Gujarat}} {{Princely states of India}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ| ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದಗಳು]] m12vkv9x2w1szy79vz3pxo4hwo0yf51 2 141477 1371847 1371681 2026-04-22T12:34:42Z Alone 333336 73814 1371847 wikitext text/x-wiki '''ರಚಿಸಲಾದ ಪುಟಗಳು''' {| class="wikitable sortable" ! date-sort-type="date" |ರಚಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕ ! ರಚಿಸಲಾದ ಪುಟಗಳು ! ರಚಿಸಲಾದ ರೀತಿ |- |{{Date|2022-07-10}} | [[2021–22 ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] | rowspan="75" |[[ಅನುವಾದ]] |- |{{Date|2022-10-12}} | [[ಜಯಂಟೆಸ್ ಗೀಸರ್]] |- |{{Date|2022-10-20}} | [[ನಾಳೆ ಬಾ]] |- |{{Date|2022-10-23}} | [[ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ]] |- |{{Date|2022-10-26}} | [[೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್]] |- |{{Date|2022-11-12}} | [[ಅಖಂಡ ಭಾರತ]] |- |{{Date|2022-11-14}} | [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಫಿಲಿಯಾ]] |- |{{Date|2022-11-15}} | [[ಕ್ರಾಂತಿ (2023 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2023-02-06}} | [[ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್]] |- |{{Date|2023-04-09}} | [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] |- |{{Date|2023-04-16}} | [[ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟೆಸ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್]] |- |{{Date|2023-04-19}} | [[ಶಿವಾಜಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ೨]] |- |{{Date|2023-04-30}} | [[ರಮೇಶ್ ಜಾರಕಿಹೊಳಿ]] |- |{{Date|2023-07-18}} | [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] |- |{{Date|2023-07-26}} | [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)]] |- |{{Date|2023-08-12}} | [[ನೀಲಿ ಚಿತ್ರ]] |- |{{Date|2023-08-19}} | [[ಫಿಫಾ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವಕಪ್]] |- |{{Date|2023-08-23}} | [[2023 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್]] |- |{{Date|2023-10-06}} | [[ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ಐ ಶ್ರೇಯಾಂಕ]] |- |{{Date|2023-11-16}} | [[ಜಿಗರ್ತಾಂಡ (2016 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2024-03-29}} | [[2024 ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] |- |{{Date|2024-01-05}} | [[ಕಾಟೇರ]] |- |{{Date|2024-03-05}} | [[ತಲಾವಾರು GDP (ನಾಮಮಾತ್ರ) ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] |- |{{Date|2024-03-14}} | [[ಮಂಜುಮ್ಮೆಲ್ ಬಾಯ್ಸ್]] |- |{{Date|2024-03-18}} | [[ಕಿತ್ತಳೆ (ಹಣ್ಣು)]] |- |{{Date|2024-03-31}} | [[ಜಮೀರ್ ಅಹಮದ್ ಖಾನ್]] |- | rowspan="3" |{{Date|2024-04-09}} | [[ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್]] |- | [[ಯುಐ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- | [[ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ವೈಶಾಕ್]] |- | rowspan="2" |{{Date|2024-04-11}} | [[ಬಿಟಿಎಸ್]] |- | [[ತುಂಗಾ ಸೇತುವೆ]] |- |{{Date|2024-05-03}} | [[ಪ್ಯಾರ್ಗೆ ಆಗ್ಬಿಟ್ಟೈತೆ]] |- |{{Date|2024-05-19}} |[[ಕೆಜಿಎಫ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿ)]] |- |{{Date|2024-05-29}} |[[ಪ್ರಸ್ತ]] |- |{{Date|2024-07-09}} |[[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು]] |- |{{Date|2024-07-14}} |[[ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್]] |- |{{Date|2024-10-12}} |[[ಮಾರ್ಟಿನ್ (2024 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2025-03-23}} |[[ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ]] |- |{{Date|2025-03-31}} |[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಶ್ವತ್ ನಾರಾಯಣ್]] |- |{{Date|2025-05-04}} |[[೨೦೨೫ರ ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ದಾಳಿ]] |- | rowspan="2" |{{Date|2025-05-18}} |[[ಸಾಯಿ ಸುದರ್ಶನ್]] |- |[[ಗುಜರಾತ್ ಟೈಟಾನ್ಸ್]] |- |{{Date|2025-06-05}} |[[ಚಾಯ್ದು ನಿಂತಿರುವ ಪಿಸಾ ಗೋಪುರ]] |- |{{Date|25-07-19}} |[[ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕೋರ್ಸ್]] |- |{{Date|25-08-09}} |[[ಮೊಘಲ್-ಎ-ಆಜಮ್]] |- | rowspan="2" |{{Date|25-08-12}} |[[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಕರಣ]] |- |[[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] |- |{{Date|25-08-20}} |[[ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್]] |- | rowspan="2" |{{Date|25-08-27}} |[[ಆದಿತ್ಯ (ನಟ)]] |- |[[ಎ. ಕೆ. ೪೭ (೧೯೯೯ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2025-09-11}} |[[2025 ರ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದ]] |- |{{Date|2025-09-15}} |[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ]] |- |{{Date|25-09-28}} |[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧ]] |- | rowspan="2" |{{Date|2025-10-15}} |[[2025 ಕರೂರ್ ಜನಸಂದಣಿ]] |- |[[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]] |- | {{Date|2025-11-12}} |[[ಗೋಧಿ ಮೀಡಿಯಾ]] |- |{{Date|2025-11-14}} |[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] |- |{{Date|2025-11-15}} |[[ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ]] |- |{{Date|2025-12-12}} |[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಇಂಡಿಯಾ (1987 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2025-12-13}} |[[ಸ್ನೇಕ್ ಶ್ಯಾಮ್]] |- |{{Date|2025-12-14}} |[[ವೈಭವ್ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ]] |- | rowspan="2" |{{Date|2025-12-17}} |[[2013ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಕರಣ]] |- |[[ದಾವೂದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ]] |- |{{Date|2025-12-20}} |[[ಲಕ್ನೋ ಸೂಪರ್ ಜೈಂಟ್ಸ್]] |- |{{Date|2025-12-31}} |[[ಹಿಂದುತ್ವದ ಹುಸಿ ಇತಿಹಾಸ]] |- |{{Date|2026-01-27}} |[[ಜೈ ಶಾ]] |- | rowspan="2" |{{Date|2026-02-09}} |[[ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ]] |- |[[ಶ್ರೇಯಂಕಾ ಪಾಟೀಲ್]] |- |{{Date|2026-02-16}} |[[ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ|ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಬಂಧಗಳು]] |- |{{Date|2026-03-01}} |[[ಟಾಕ್ಸಿಕ್ (2026 ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |- |{{Date|2026-03-10}} |[[ಬಸನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್ ಯತ್ನಾಳ್]] |- |{{Date|2026-03-14}} |[[ಲವ್ ಜಿಹಾದ್ ಪಿತೂರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] |- |{{Date|2026-04-11}} |[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |- |{{Date|2026-04-19}} |[[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] |- |{{Date|2026-04-22}} |[[ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ]] |} kwpieewgyb9gecu6omu39hw51w6i7lc 0 141627 1371882 1337814 2026-04-23T03:32:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371882 wikitext text/x-wiki '''ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಯೀದ್''', (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಯೀದ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) (20 ಮೇ 1945 - 27 ಮೇ 2007), ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ. [[ಮೆಕ್ಕಾ|ಮೆಕ್ಕಾಗೆ]] ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಹಜ್ ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವರು 2003 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಅವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜಮಾತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮಿ ಹಿಂದ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸಯೀದ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕಾಶನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ಈ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.islamicvoice.com/november.99/community.htm |title=Islamic Voice |access-date=2022-01-12 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234430/http://www.islamicvoice.com/november.99/community.htm |url-status=dead }}</ref> == ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ == ಸಯೀದ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಜನರಿಗೆ ಕೇವಲ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಚಿಂತಕರಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿಯೂ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?AID=3879|title=Welcome to Bhatkallys|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929012123/http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?AID=3879|archive-date=29 September 2007|access-date=9 June 2007}}</ref> ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ವಾಗ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಹತ್ವ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ..<ref>[http://www.milligazette.com/dailyupdate/2004/20041217.htm PEACE for everyone – International Exhibition on Islam & Peace in Bangalore, The Milli Gazette, India Muslim Media News : Print]</ref> ದಾವಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದಾವಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಾಕಷ್ಟು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಭಾಷಣಗಳು ಆಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಹೊರಬಂದಿವೆ. ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಕುರಾನು|ಖುರಾನ್‌ನ]] ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು. ಬಹು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಸಯೀದ್ ಕನ್ನಡ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://justsamachar.com/local/path-of-good-faith/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927195350/http://justsamachar.com/local/path-of-good-faith/|archive-date=27 September 2007|access-date=8 June 2007}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಖುರಾನ್ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೊತೆಗೆ [[ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯ|ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾರಿ]] ಸಮುದಾಯವು ಬಳಸುವ ಉಪಭಾಷೆಯಾದ [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ|ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. == ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ == ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ಧರ್ಮಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪನಂಬಿಕೆಯು ಪರಸ್ಪರರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಯೀದ್ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭಾಷಾಂತರ, ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಅಪನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071001011436/http://www.hindu.com/fr/2007/06/01/stories/2007060151290300.htm The Hindu : Friday Review Bangalore / Tribute : Path of good faith]</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ == ''ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಎಂಬ'' ಒಂದು ಕೃತಿ ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮರಾಠಿ|ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಾಗ ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೃತಿ ''ಮಹಾಕವಿ ಇಕ್ಬಾಲರ ಕವನಗಳು'' [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಕ್ಬಾಲ್|ಅಲ್ಲಮ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಅವರ]] ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ''ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು''. ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕಾಶನವು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿದೆ. ಸರ್ ಅಲ್ಲಮ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ''ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಯೀದ್ ಅವರು ದಿವ್ಯ ಕುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಖುರಾನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ'' ಭಾಷಾಂತರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಖುರಾನ್‌ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (ತಫ್ಸಿರ್ ) ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ''ಖುರಾನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕುರಾನು|ಕುರಾನ್]] ವಿವರಣೆಯಾದ'' [[:en:Towards Understanding the Qur'an|Towards Understanding the Qur'an]] ದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕುರಾನ್‌ನ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವನ್ನು ಆಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲು ಅವರು ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ''ಪ್ರವಾದಿ ಜೀವನ ಸಂದೇಶ''ವು ಸರಿಯಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖದ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಯೀದ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಕಟಿತ ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]]''ಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ''ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸನ್ಮಾರ್ಗಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.. == ಸಾವು == ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಯೀದ್ ಅವರು ತಮ್ಮ 62 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 27 ಮೇ 2007 ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಯುನಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯಷ್ಟೇ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indianmuslims.info/news/2007/may/28/sanmarga_editor_ibrahim_saeed_no_more.html|title=Sanmarga Editor Ibrahim Saeed is no more {{!}} Indian Muslims|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927190538/http://www.indianmuslims.info/news/2007/may/28/sanmarga_editor_ibrahim_saeed_no_more.html|archive-date=27 September 2007|access-date=29 May 2007}}</ref> == ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ == ಸಯೀದ್ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಚ್‌ಡಿ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಧರಂ ಸಿಂಗ್ ಕಂಕನಾಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಯೀದ್ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಖರ್ಗೆ|ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ]], ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಸಿ.ಕೆ.ಜಾಫರ್ ಷರೀಫ್, ಮಾಜಿ ಸಚಿವರಾದ ಬಿ.ಎ.ಮೊಯ್ದಿನ್, ತನ್ವೀರ್ ಸೇಠ್, ಜಮೀರ್ ಅಹಮದ್ ಖಾನ್, ರೋಷನ್ ಬೇಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಣ್ಯರು ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>see [[Varthabharathi]], Kannada daily, 28 May 2007, edition: Mangalore and Bangalore</ref> ಸಯೀದ್ ಅವರನ್ನು 28 ಮೇ 2007 ರಂದು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸರ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ಜೀನತ್ ಭಕ್ಷ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಗೋರಿ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಅಮೀನ್ ಅಹ್ಸನ್, ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ JIH ನ ಘಟಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿ, ಜೀನತ್ ಬಕ್ಷ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಲಾತ್ ಅಲ್-ಜನಾಝಾವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಕತಾರ್, ರಿಯಾದ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref>[http://www.gulf-times.com/site/topics/article.asp?cu_no=2&item_no=151803&version=1&template_id=36&parent_id=16 Gulf Times – Qatar’s top-selling English daily newspaper – Qatar]</ref> == ಸಂತಾಪ ಸಭೆ == [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ಮಂಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಜಮಾತೆ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಂಯುಕ್ತಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಸಭೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್, ಮುಗವಳ್ಳಿ ಕೇಶವ ಧರಣಿ, ತುಫೈಲ್ ಮಹಮ್ಮದ್, ಶಹನಾಝ್ ಎಂ., ಬಿ.ಎ.ಮೊಯ್ದಿನ್, ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ಸೋಮಯಾಜಿ ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಕಲ್ಕೂರ, ಉಮರ್ ಯು.ಎಚ್, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕುಂಞಿ, ಹಮೀದ್ ಹುಸೇನ್, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಫ್ ಗೋಳ್ತಮಜಲು, ಡಾ. ಮಹಮ್ಮದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಮುಂತಾದ ಗಣ್ಯರು ಸಂತಾಪಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ..<ref>Sanmarga Weekly, Vol 30, Issue 12, 10–16 June 2007</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=33934&n_tit=Mangalore%3A%20%27Sanmarga%27%20Editor%20Ibrahim%20Saeed%20Passes%20away Daijiworld.com ನಲ್ಲಿ ಶೃದ್ಧಾಂಜಲಿ] * [http://www.twocircles.net/2007may28/sanmarga-editor-ibrahim-saeed-no-more.html TwoCircles.net ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಯೀದ್‌ನ ಮರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=44502 ಕತಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927220201/http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=44502 |date=2007-09-27 }} * [http://milligazette.com/Archives/2004/01-15Dec04-Print-Edition/011512200415.htm ಮಿಲ್ಲಿ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಸುದ್ದಿ] * [http://www.deccanherald.com/Content/May282007/district200705274113.asp ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸೋಮವಾರ, 28 ಮೇ 2007] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೭ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರಿನ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] p3xpydji745ijqsmmvb0eu1r8tdl2kh 0 144329 1371854 1335059 2026-04-22T16:41:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371854 wikitext text/x-wiki {{Short description|Third-century empire in India}} {{Infobox country | common_name = Abhira dynasty | conventional_long_name = ನಾಸಿಕ್‌ನ ಅಭಿರರು | status = ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | status_text = ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | era = Early Classical | year_start = ಕ್ರಿ.ಶ.೨೦೩<ref name="H.S. Thosar: The Abhiras in Indian History">{{cite journal |last1=Thosar |first1=H.S. |title=The Abhiras in Indian History |url=https://www.jstor.org/stable/44148188 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |year=1990 |volume=51 |pages=56–65 |publisher=Indian History Congress |jstor=44148188 |access-date=27 December 2020}}</ref> | year_end = ೩೧೫ or ೩೭೦<ref name="H.S. Thosar: The Abhiras in Indian History"/> | event_end = ತ್ರೈಕೂಟಕರಿಂದ ಅಭಿರಸವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವುದು. ಶಕ ಕ್ಷತ್ರಪರಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶದ ಉದಯ. ಕದಂಬ ದೊರೆ ಮಯೂರಶರ್ಮನಿಂದ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಅಭಿರ ನಾಯಕರ ಸೋಲು. | government_type = ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ | capital = ಆಂಜನೇರಿ, ಥಾಲ್ನರ್, ಪ್ರಕಾಶೇ,ಭಾಮರೆ, ಅಸಿರ್ಗಢ | religion = ಹಿಂದುತ್ವ | common_languages = ಅಪಭ್ರಂಶ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಪ್ರಾಕೃತ | image_map = The_Abhiras_during_the_reign_of_Ishwarsena.png | image_map_caption = ಈಶ್ವರಸೇನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿರ. }} '''ಅಭಿರಾ ರಾಜವಂಶವು''' ಪಶ್ಚಿಮ [[ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ|ಡೆಕ್ಕನ್]] ಅನ್ನು ಆಳಿದ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ೨೦೩ ರಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೬೦ ರವರೆಗೆ ಅವರು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಭಿರ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ಕುಲದವರು.<ref name="Soni 2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT-BAAAAMAAJ&q=Kshatriya+abhira|title=The Cattle and the Stick: An Ethnographic Profile of the Raut of Chhattisgarh|last=Soni|first=Lok Nath|date=2000|publisher=Anthropological Survey of India, Government of India, Ministry of Tourism and Culture, Department of Culture|isbn=978-81-85579-57-3|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6Q2qCQAAQBAJ&q=Abhira+kshtriya|title=Dialogue & Daggers: Notion of Authority and Legitimacy in the Early Delhi Sultanate (1192 C.E. – 1316 C.E.)|last=Shome|first=Ayan|date=2014-11-01|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|isbn=978-93-84318-46-8|language=en}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವನನ್ನು ಅಭಿರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT-BAAAAMAAJ&q=abhira|title=The Cattle and Stick|last=Soni|first=Lok Nath|publisher=Anthropological Survey of India|year=2000|isbn=9788185579573|page=14}}</ref> == ಮೂಲ == ಅಭಿರರು [[ಯದು|ಯದುವಂಶಿ]] [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] ಕುಲದವರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wT-BAAAAMAAJ&q=Yaduvansi|title=The Cattle and the Stick: An Ethnographic Profile of the Raut of Chhattisgarh|last=Soni|first=Lok Nath|date=2000|publisher=Anthropological Survey of India, Government of India, Ministry of Tourism and Culture, Department of Culture|isbn=978-81-85579-57-3|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6Q2qCQAAQBAJ&q=Abhira+kshtriya|title=Dialogue & Daggers: Notion of Authority and Legitimacy in the Early Delhi Sultanate (1192 C.E. – 1316 C.E.)|last=Shome|first=Ayan|date=2014-11-01|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|isbn=978-93-84318-46-8|language=en}}</ref> ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ [[ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ|ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಟ್ರಾಪ್ಸ್]] ( ಸಾಕರು ) ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಭಿರರು ಕ್ಷತ್ರಪ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಜನರಲ್‌ಗಳಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಕ ವರ್ಷ ೧೦೩ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೧) ದಿನಾಂಕದ ಗುಂಡ ಶಾಸನವು ಅಭಿರ ''ರುದ್ರಭೂತಿಯನ್ನು'' [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ಶಕ]] ಸತ್ರಪ್ (ಆಡಳಿತಗಾರ) ರುದ್ರಸಿಂಹನ ಸೇನಾಪತಿ (ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CtDLDAAAQBAJ&pg=PA39|title=The Archaeology of Sacred Spaces: The temple in western India, second century BCE–8th century CE|last=Mishra|first=Susan Verma|last2=Ray|first2=Himanshu Prabha|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317193746|page=39|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L9QUAAAAIAAJ&pg=PA201|title=Epigraphical Hybrid Sanskrit: Its Rise, Spread, Characteristics and Relationship to Buddhist Hybrid Sanskrit|last=Damsteegt|first=Th|date=1978|publisher=BRILL|isbn=978-9004057258|page=201|language=en}}</ref><ref name="Vogel">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GckUAAAAIAAJ&pg=PA299|title=India antiqua|last=Vogel|first=Jean Ph|date=1947|publisher=Brill Archive|page=299|language=en}}</ref> ಶಾಸನವು ರುದ್ರಸಿಂಹನವರೆಗಿನ ರಾಜರ ವಿವರವಾದ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ:<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.56664/2015.56664.Epigraphia-Indica-Vol16#page/n273|title=Epigraphia Indica Vol.16|last=Thomas|first=F. w|date=1921|page=233}}</ref> {{ನುಡಿಮುತ್ತು|[[File:Gunda inscription of Rudrasimha Saka year 103.jpg|thumb|left|ರುದ್ರಸಿಂಹನ ಗುಂಡ ಶಾಸನ, ಶಕ ವರ್ಷ ೧೦೩.]]"ನಮಸ್ಕಾರ! ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮಂಗಳಕರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೈಶಾಖದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ [ಶುಭ] ಐದನೇ ತಿಥಿಯಂದು, ನೂರಮೂರು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ - ೧೦೦ ೩ - (ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ) ರಾಜ, ಕ್ಷತ್ರಪ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರಸಿಹ (ರುದ್ರಸಿಂಹ), ರಾಜನ ಮಗ, ಮಹಾ-ಕ್ಷತ್ರಪ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರದಮನ್ (ಮತ್ತು) ರಾಜನ ಮಗ, ಕ್ಷತ್ರಪ ಭಗವಾನ್ ಜಯದಮನ್, (ಮತ್ತು) ರಾಜನ ಮೊಮ್ಮಗನ ಮಗ, ಮಹಾ-ಕ್ಷತ್ರಪ ಭಗವಂತ ಚಾಷ್ಟನ, ಬಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಸೋಪದ್ರದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ (ಗ್ರಾಮ) ಸೇನಾಪತಿ (ಸೇನಾಪತಿ) ಬಾಪಾಕನ ಮಗ ಅಭಿರ ಎಂಬ ಸೇನಾಪತಿ (ಸೇನಾಪತಿ) ರುದ್ರಬುತಿಯಿಂದ ಅಗೆದು ಒಡ್ಡು ಹಾಕಬೇಕು.}} ಶಾಸನವು ರುದ್ರಸಿಂಹನನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ''ಕ್ಷತ್ರಪ'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವುದೇ ''ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪದ'' ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಧಾಕರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಭಿರಾ ಸೇನಾಪತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ''ವಾಸ್ತವಿಕ'' ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಯಾವುದೇ ಉನ್ನತ ಬಿರುದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಶಾಸನವು ಅಭಿರ ರುದ್ರಭೂತಿಯನ್ನು ಸೇನಾಪತಿ ಬಾಪಕನ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಭಿರ ರಾಜವಂಶವು ಬಹುಶಃ ಅಭಿರ ರುದ್ರಭೂತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Sudhakar Chattopadhyaya: Some Early Dynasties of South India" /> == ಇತಿಹಾಸ == [[File:South Asia non political, with rivers.jpg|thumb|right| ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ.೩೫೦ರಲ್ಲಿ ಅಭಿರರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:Abhira_in_the_Allahabad_Pillar_inscription.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Abhira_in_the_Allahabad_Pillar_inscription.jpg/170px-Abhira_in_the_Allahabad_Pillar_inscription.jpg|thumb|[[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ|ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನ]] ಅಲಹಾಬಾದ್ ಪಿಲ್ಲರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಂತರದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] "ಆಭಿರಾ".]] ಅಭಿರರ ಇತಿಹಾಸವು ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ. ಅಭಿರ ವಂಶವು ಈಶ್ವರಸೇನನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ನಾಸಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಅವಸಾನದ ನಂತರ [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸತ್ರಾಪ್‌ಗಳ]] ( ಸಾಕರು ) ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಖೆಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ರಾಜರಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ''ಗವಳಿ ರಾಜರು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ|ಡೆಕ್ಕನ್‌ನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಭಿರ ರಾಜರು ಆಳಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು [[ಪುರಾಣಗಳು|ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಅಭಿರಾ ರಾಜನು [[ಇರಾನ್|ಪರ್ಷಿಯಾದ]] ಸಸ್ಸಾನಿದ್ ಶಹನ್‌ಶಾಹ್ ''ನರ್ಸೆಯನ್ನು'' ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಬಹ್ರಾಮ್ III ರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ|ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನು]] ಅಭಿರಾವನ್ನು "ಗಡಿ ರಾಜ್ಯ" ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದನು. ಅದು ವಾರ್ಷಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಪಿಲ್ಲರ್ ಶಾಸನವು ದಾಖಲಿಸಿದೆ, ಇದು ೨೨-೨೩ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. {{ನುಡಿಮುತ್ತು|"ಸಮತಾ, ಹವಾಕ, ಕಾಮರೂಪ, ನೇಪಾಲ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಾಲವರು ಮುಂತಾದ ಗಡಿನಾಡಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ನಮನಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಗೌರವಗಳು, ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೇಟಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಜುನಾಯನರು, ಯೌಧೇಯರು, ಮಾದ್ರಕರು, ಅಭಿರುಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಜುನರು, ಸನಕಾನಿಕರು, ಕಾಕರು, ಖರಪರಿಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (ಅವನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ) ಪಾವತಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನು ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡನು."|Lines 22–23 of the [[Allahabad Pillar|Allahabad pillar inscription]] of [[Samudragupta]] (r.c.350-375 CE).<ref>{{cite book |last1=Fleet |first1=John Faithfull |title=Corpus Inscriptionum Indicarum Vol. 3 |date=1888 |pages=6–10 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.49403/page/n213/mode/2up}}</ref>}} ಅಭಿರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪುರಾಣಗಳು]] ಇದನ್ನು ಅರವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ನೀಡಿದರೆ, [[ವಾಯು ಪುರಾಣ|ವಾಯು ಪುರಾಣವು]] ಅದನ್ನು ನೂರ ಅರವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="MR Majumdar 136">{{Cite web|url=https://jainqq.org/explore/006799/136|title=Chronology of Gujarat|last=Majumdar|first=M R|publisher=Maharaja Sayajirao University of Baroda}}</ref> ವಿ.ವಿ.ಮಿರಾಶಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಅಭಿರರ ಸಾಮಂತರು- <ref name="Chattopadhyaya1974">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=78I5lDHU2jQC&pg=PA128|title=Some Early Dynasties of South India|last=Sudhakar Chattopadhyaya|publisher=Motilal Banarsidass|year=1974|isbn=978-81-208-2941-1|pages=128–130}}</ref> * ವಲ್ಖದ ಮಹಾರಾಜರು <ref name="Chattopadhyaya1974"/> * ಈಶ್ವರರಾತ <ref name="Chattopadhyaya1974" /> * ಮಾಹಿಷ್ಮತಿಯ ರಾಜರು <ref name="Chattopadhyaya1974" /> * ತ್ರೈಕೂಟಕರು <ref name="Chattopadhyaya1974" /> ಅಭಿರರು [[ಅಪಭ್ರಂಶ|ಅಪಭ್ರಂಶವನ್ನು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು]] ಪೋಷಿಸಿದಂತಿದೆ. ಈಶ್ವರಸೇನನ ನಾಸಿಕ್ ಗುಹೆಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಘಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಜನರು ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಅಭಿರರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MR Majumdar 136"/> === ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ ಈಶ್ವರದತ್ತ === ಡಾ. ಭಗವಾನ್ ಲಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅಭಿರ ಅಥವಾ ಅಹಿರ್ ರಾಜ ಈಶ್ವರದತ್ತ ಉತ್ತರ ಕೊಂಕಣದಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಿಜಯಸೇನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. [[ಪತಂಜಲಿ]] ತನ್ನ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿರ ರಾಜರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಭಿರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಶಕ ದೊರೆಗಳಿಗೆ [[ಜನರಲ್|ಜನರಲ್‌ಗಳಾಗಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಹಿರ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಈಶ್ವರದತ್ತ ''ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ'' (ಸುಪ್ರೀಂ ರಾಜ) ಆದರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಾತವಾಹನರು|ಸತ್ವಾಹನರ ಅವನತಿಯನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅಭಿರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು <ref name="Gaṅgā Rām Garg">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=w9pmo51lRnYC&dq=ahir+ruler+chief&pg=PA113|title=Encyclopaedia of the Hindu World, Volume 1|last=Gaṅgā Rām Garg|publisher=Concept Publishing Company|year=1992|isbn=9788170223740|pages=114}}</ref> === ಶಕ ಶಾತಕರ್ಣಿ === [[ಚಿತ್ರ:The_Abhiras_at_their_maximum_extent.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/The_Abhiras_at_their_maximum_extent.png/220px-The_Abhiras_at_their_maximum_extent.png|thumb| ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಅಭಿರಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] ಅಭಿರ ಈಶ್ವರಸೇನನ ಹೊರತಾಗಿ ಮತೀಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರಾಜ ಶಕಸೇನ. ಅವರು ಶಕ ಶಾತಕರ್ಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಾಣ್ಯಗಳು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನ ರಾಜ]] ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ಶ್ರೀ ಶಾತಕರ್ಣಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆ.ಗೋಪಾಲಚಾರಿಯು ಶಕಸೇನನು ಅಭಿರ ರಾಜನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾರಣಗಳು: * [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನ]] ರಾಜರ ಪುರಾಣ ವಂಶಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಕಸೇನ ಅಥವಾ ಶಕ ಶಾತಕರ್ಣಿಯ ಹೆಸರು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಥರಿಪುತ್ರ ಎಂಬ ಅವರ ''ವಿಶೇಷಣದಿಂದ'' ಸೂಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಅಭಿರ ಶಿವದತ್ತನ ಪತ್ನಿ ಮಥರಿಯ ನೇ ಮಗ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. * [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ''ಸಿರಿಯ'' ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಈ ಆಡಳಿತಗಾರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. * [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ಶಕ ಕ್ಷತ್ರಪಗಳ]] ನಡುವಿನ ರಾಜವಂಶದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಶಾತವಾಹನ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ''ಶಕ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಅಸಹಜ ಮತ್ತು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ. * ಅಭಿರರು ಮೊದಲು [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ಉಜ್ಜೈನಿಯ ಶಕ ದೊರೆಗಳ]] ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಕಸೇನನ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ ಈ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ''ಸೇನಾ'' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಅವನು ಅಭಿರ ರಾಜ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಸೇನನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಶ್ವರಸೇನನ ಹಿಂದಿನವನು ಅವನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಶಕಸೇನ ಎಂದು ಇದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ಈಶ್ವರಸೇನನು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರುತ್ತಾನೆ.. ಶಕಸೇನ ಬಹುಶಃ ಮೊದಲ ಮಹಾನ್ ಅಭಿರ ರಾಜ. [[ಕೊಂಕಣ|ಕೊಂಕಣದಿಂದ]] ಬಂದ ಅವನ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ನಾಣ್ಯಗಳು ಅವನು [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. === ಅಭಿರ ಈಶ್ವರಸೇನ === ಈಶ್ವರಸೇನ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭಿರ ರಾಜ. ಅವರು ಅಭಿರಾ ಶಿವದತ್ತ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮಥಾರಿ ಅವರ ಮಗ. ಅಶ್ವಿನಿ ಅಗರವಾಲ್ ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದ ರುದ್ರಸಿಂಹ I ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸೇನಾಪತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವಿನಿ ಅಗರವಾಲ್ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೇಳುವಂತೆ ರುದ್ರಸಿಂಹ I ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು <ref name="imperial">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Rise_and_Fall_of_the_Imperial_Guptas/hRjC5IaJ2zcC?hl=en&gbpv=1&dq=Rishabhdatta&pg=PA58&printsec=frontcover|title=Rise and Fall of the Imperial Guptas|last=Ashvini Agrawal|date=1989|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120805927|page=58|language=English|format=Hardcover}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAshvini_Agrawal1989">Ashvini Agrawal (1989). </cite></ref> ಅವನು (ಈಶ್ವರಸೇನ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಯುಗವು ಕಲಚೂರಿ-ಚೇದಿ ಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಒಂಬತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳವರೆಗೆ ಆಳಿದರು.<ref name="Arun Kumar Sharma">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sDluAAAAMAAJ&q=Ishwarsena|title=Heritage of Tansa Valley|last=Arun Kumar Sharma|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|year=2004|isbn=9788180900297|pages=33, 92}}</ref> ಈಶ್ವರಸೇನನ ನಾಣ್ಯಗಳು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಜಪೂತಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="India. Dept. of Archaeology">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mB4LAQAAMAAJ&q=abhiras+of+rajputana|title=Inscriptions of the Kalachuri-Chedi Era, Part 1|last=Vasudev Vishnu Mirashi contributor-India. Dept. of Archaeology|publisher=Government Epigraphist for India Original from the University of Michigan|year=1955|pages=xxx}}</ref><ref>Inscriptions of the Kalachuri-Chedi era, Part 1</ref> ಅಪರಾಂತ ಅಥವಾ ಕೊಂಕಣದ ತ್ರೈಕೂಟ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಈಶ್ವರಸೇನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ.೨೪೮ (ತ್ರೈಕೂಟ ಯುಗ) ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರೈಕೂಟರನ್ನು ಅಭಿರ ರಾಜವಂಶದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="abhiras">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uYXDB2gIYbwC&pg=PA26|title=The gupta empire|last=Mookerji|first=Radhakumud|date=2007|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120804401|edition=5th|location=Delhi|language=en|access-date=19 July 2016}}</ref> == ಆಡಳಿತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ == ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಅಭಿರಾ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ- * ಅಭಿರಾ ಶಿವದತ್ತ * ಶಕಸೇನ ಅಲಿಯಾಸ್ ಶಕ ಶತಕೃಣಿ * ಅಭಿರ ಈಶ್ವರಸೇನ ಅಲಿಯಾಸ್ ''ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ'' ಈಶ್ವರದತ್ತ * ಅಭಿರ ವಶಿಷ್ಠಿಪುತ್ರ ವಸುಷೇನ == ಪ್ರಾಂತ್ಯ == [[ನಾಸಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು <ref name="autob">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=78I5lDHU2jQC&pg=PA129|title=Some Early Dynasties of South India|last=Sudhakar Chattopadhyaya|date=1974|work=History|publisher=Motilal|isbn=9788120829411|pages=129}}</ref> ಅಪರಾಂತ, ಲತಾ, ಅಶ್ಮಾಕ,<ref name="Maharashtra (India). Gazetteers Dept">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yScbAAAAIAAJ&q=Ishwarsena|title=Maharashtra State Gazetteers: Sholapur Gazetteer of India Volume 24 of Maharashtra State Gazetteers, Maharashtra (India). Gazetteers Dept|last=Maharashtra (India). Gazetteers Dept|publisher=Director of Government Printing, Stationery and Publications, Maharashtra State|year=1977|pages=40}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=RNA2AQAAMAAJ&q=Rudrasimha+ahir|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: pt. 1. History of Gujarát|year=1896|website=google.co.in}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://books.google.com/books?id=RNA2AQAAMAAJ&q=Rudrasimha+ahir "Gazetteer of the Bombay Presidency: pt. 1. ]</cite></ref> ಮತ್ತು ಖಾಂದೇಶ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JggZAQAAIAAJ&q=Khandesa|title=Encyclopaedia of Ancient Indian Geography, Volume 1|last=Subodh Kapoor|work=Geography|publisher=Cosmo Publications|year=2002|isbn=9788177552980|pages=2}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ನಾಸಿಕ್]] ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅಭಿರರು ಆಳಿದರು.<ref name="Sudhakar Chattopadhyaya: Some Early Dynasties of South India">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=78I5lDHU2jQC&pg=PA128|title=Some Early Dynasties of South India|last=Chattopadhyaya|first=Sudhakar|date=1974|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120829411|pages=216|access-date=2 January 2021}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChattopadhyaya1974">Chattopadhyaya, Sudhakar (1974). </cite></ref><ref name="5 Post Maurya Dynasties (In South India)">{{Cite web|url=https://www.historydiscussion.net/history-of-india/mauryas/5-post-maurya-dynasties-in-southern-india/5718|title=5 Post Maurya Dynasties (In South India)|date=7 August 2015|website=History discussion|access-date=13 January 2021|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001180825/https://www.historydiscussion.net/history-of-india/mauryas/5-post-maurya-dynasties-in-southern-india/5718|url-status=dead}}</ref> ಅಭಿರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಮಾಳವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ [[ಕ್ಷತ್ರಪರು|ಕ್ಷಹರತರಿಂದ]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="Madhya pradesh">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Madhya_Pradesh_District_Gazetteers_Rajga/CyMLAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Abhira+dynasty&dq=Abhira+dynasty&printsec=frontcover|title=Rajgarh By Madhya Pradesh (India)|last=Krishnan|first=V. S.|last2=Shrivastav|first2=P. N.|last3=Verma|first3=Rajendra|date=1996|publisher=Government Central Press|pages=18}}</ref> == ನಿರಾಕರಿಸು == ಅಭಿರ ವಶಿಷ್ಠಿಪುತ್ರ ವಸುಸೇನನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅಭಿರರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮತ್ತು ಪರಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅಭಿರುಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೊಮೇನ್‌ಗಳನ್ನು ಉದಯೋನ್ಮುಖ [[ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶ|ವಾಕಾಟಕಗಳು]] (ಉತ್ತರ) ಮತ್ತು [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬರು]] (ನೈಋತ್ಯ) ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Hawkins">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_ancient_classical_world_600_B_C_A_D/zuQLAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Abhira+dynasty&dq=Abhira+dynasty&printsec=frontcover|title=The Ancient & Classical World, 600 B.C.-A.D. 650|last=Mitchiner|first=Michael|date=1978|publisher=Hawkins Publications|isbn=9780904173161|pages=634}}</ref> ಅಭಿರರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಮಂತರಾದ ತ್ರೈಕುಟಕರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಅಭಿರ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ರಾಜರು ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ಸರಿಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೭೦ ವರೆಗೆ [[ವಿದರ್ಭ]] ಮತ್ತು ಖಾಂಡೇಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬ ರಾಜ]] [[ಮಯೂರಶರ್ಮ|ಮಯೂರಸರ್ಮನ್ನೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೋತರು.<ref name="Origins and History of Jats and Other Allied Nomadic Tribes of India">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Origins_and_History_of_Jats_and_Other_Al/xQM9voN21ekC?hl=en&gbpv=1&dq=Abhira+dynasty&pg=PA171&printsec=frontcover|title=Origins and History of Jats and Other Allied Nomadic Tribes of India|last=Singh Nijjar|first=Bakhshish|date=2008|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|isbn=9788126909087|pages=434}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Nijjar2008">Singh Nijjar, Bakhshish (2008). </cite></ref> == ವಂಶಸ್ಥರು == ಅಭಿರರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಅವರ ಉಪನಾಮಗಳಾದ ''ಅಹಿರ್, ಅಹಿರೆ, ಅಹಿರ್-ರಾವ್'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಉಪನಾಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಂಡೇಶ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗಂಗಾ ರಾಮ್ ಗರ್ಗ್ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ ಅಹಿರ್ ಜಾತಿಯು ಅಭಿರಾ ಜನರ ವಂಶಸ್ಥರು ಮತ್ತು ''ಅಹಿರ್'' ಎಂಬ ಪದವು ''ಅಭಿರಾ'' ಎಂಬ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದದ [[ಪ್ರಾಕೃತ]] ರೂಪವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XJTDELuvZKsC&pg=PA31|title=Identity And Ethos|last=Radhakrishnan|first=S.|date=2007|publisher=Orient Paperbacks|isbn=978-8-12220-455-1|pages=31–32}}</ref> ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಅನೇಕ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 0og861cxexkenc6wk5sxc2igejcsfgy 0 146221 1371876 1336814 2026-04-23T00:06:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371876 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|party_name=ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ|party_logo=Aam Aadmi Party logo (English).svg|colorcode={{party color|Aam Aadmi Party}}|leader=[[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]]<br />{{small|([[ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದೆಹಲಿಯ ಸಿಎಂ]])}}|rajyasabha_leader=[[ಸಂಜಯ್ ಸಿಂಗ್ (ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ)|ಸಂಜಯ್ ಸಿಂಗ್]]|founder=[[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]] ಮತ್ತು ಇತರರು|foundation={{Start date and years ago|df=yes|p=y|2012|11|26}}|headquarters=206, ರೂಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ದೀನ್ ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ, ITO, [[ನವದೆಹಲಿ]], ಭಾರತ-110002<ref>{{cite web|title=Party's Address on Website|url=http://aamaadmiparty.org/}}</ref>|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]] (ದೆಹಲಿ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಗೋವಾ)|ideology={{nowrap|[[ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದಾರವಾದ]]<ref>{{cite web|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/aam-aadmi-party-is-socialist-not-silly-says-its-policy-guru-yogendra-yadav/articleshow/27868551.cms|title=Aam Aadmi Party is socialist,not silly,says it's policy guru Yogendra Yadav}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.businesstoday.in/opinion/columns/story/aap-stands-for-compassionate-capitalism-142922-2015-02-20|title=AAP stands for compassionate capitalism}}</ref><ref name="Free Speech Haven">{{Cite news|title = Free Speech Haven|url = https://www.businesstoday.in/magazine/focus/arvind-kejriwal-aap-economic-ideology-plans/story/202291.html|date = 2 February 2014|access-date = 11 February 2020|work = [[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref><br>[[ಜನಪ್ರಿಯತೆ]]<ref name="London School of Economics"/><br>[[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ]]<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi//article60376184.ece|title=Kejriwal quits over Lokpal row|website=[[The Hindu]] }}</ref><br>[[ಸೆಕ್ಯುಲರಿಸಂ]]<ref>{{cite web | url=https://www.firstpost.com/politics/aaps-vision-of-secularism-big-on-intention-weak-on-substance-1444157.html/amp | title=AAP's vision of secularism: Big on intention, weak on substance - Politics News, Firstpost | date=21 March 2014 }}</ref><br>[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]]<ref>{{Cite web|url=https://thefederal.com/opinion/aaps-ideological-dilemma-and-tryst-with-tricolour-nationalism/|title = AAP's ideological dilemma and tryst with tricolour nationalism|date = 12 March 2021|access-date = 17 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/delhi-budget-explained-arvind-kejriwal-deshbhakti-7221315/|title = Delhi Budget explained: Deshbhakti with 500 national flags, benefits for women and vision 2047|date = 10 March 2021|access-date = 17 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/arvind-kejriwal-says-hardcore-patriotism-honesty-and-humanity-are-three-pillars-of-aap-ideology-4161665.html|title = अरविंद केजरीवाल ने इन 3 को बताया AAP की विचारधारा|date = 30 March 2022|access-date = 30 March 2022|archive-date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220401033005/https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/arvind-kejriwal-says-hardcore-patriotism-honesty-and-humanity-are-three-pillars-of-aap-ideology-4161665.html|url-status = dead}}</ref>}}<br>[[ಮಾನವತಾವಾದ]]<ref name="economictimes-29Mar22">{{Cite news|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/extreme-patriotism-honesty-and-humanism-three-pillars-of-aap-claims-kejriwal/articleshow/90526529.cms|work = [[The Economic Times]] |date=29 March 2022 |title = Extreme-Patriotism, Honesty and Humanism-three pillars of AAP,claims Kejriwal}}</ref>|position={{nowrap| [[ಸೆಂಟ್ರಿಸಂ|ಕೇಂದ್ರ]]<ref name="ThePrint03Feb20">{{Cite news|title = No soft Hindutva, no Left Revolution, Kejriwal establishing a new centre in Indian politics |url = https://theprint.in/opinion/no-soft-hindutva-no-left-revolution-kejriwal-establishing-a-new-centre-in-indian-politics/358776/|date = 3 February 2020 |first1=Rama |last1=Lakshmi |access-date = 11 February 2020|work = [[ThePrint|The Print]]}}</ref> to [[Centre-left politics|centre-left]]<ref name="Free Speech Haven">{{Cite news|title = Free Speech Haven|url = https://www.businesstoday.in/magazine/focus/arvind-kejriwal-aap-economic-ideology-plans/story/202291.html|date = 2 February 2014|access-date = 11 February 2020|work = [[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref><ref>{{Cite news|title = Locating AAP in the political spectrum|url = https://www.thehindubusinessline.com/opinion/Locating-AAP-in-the-political-spectrum/article20698521.ece|date = 12 December 2013|access-date = 11 February 2020|work = [[Business Line]]}}</ref> }}|youth=ಎಎಪಿ ಯುವ ಘಟಕ (AYW)<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/politics/aap-to-launch-youth-wing-on-sept-27/article6409885.ece|title=AAP to launch youth wing on Sept 27|author=Our Bureau|work=Business Line}}</ref>|students=[[ಛತ್ರ ಯುವ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿi]] (CYSS)<ref>{{cite news|title=CYSS|url=http://www.firstpost.com/politics/aaps-outing-in-du-north-campus-gets-tepid-response-1202799.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626192841/http://www.firstpost.com/politics/aaps-outing-in-du-north-campus-gets-tepid-response-1202799.html|archive-date=26 June 2014}}</ref>|women=AAP ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿ (AMS)<ref>{{Cite web|url=http://aamaadmiparty.org/teams/richa-pandey-mishra/|title=Richa Pandey Mishra, President, AAP Mahila Shakti|access-date=5 August 2018|archive-date=5 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805052455/http://aamaadmiparty.org/teams/richa-pandey-mishra/|url-status=dead}}</ref>|labour=[[ಶ್ರಮಿಕ್ ವಿಕಾಸ್ ಸಂಘಟನೆ]] (SVS)<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/CHH-RAI-HMU-MAT-latest-raipur-news-021503-135335-NOR.html|title=आप ने बनाई नई टीम मिला नया टास्क|date=26 September 2017|access-date=22 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/odisha/rourkela-sramik-vikas-sangathan-14921138.html|title=श्रमिक विकास संगठन का हस्ताक्षर अभियान शुरू|access-date=22 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107022134/http://www.jagran.com/odisha/rourkela-sramik-vikas-sangathan-14921138.html|archive-date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/MP-OTH-MAT-latest-ganjbasoda-news-042503-1190635-NOR.html|title=श्रम विकास संगठन ने मांगों को लेकर हस्ताक्षर अभियान शुरू किया|date=16 October 2016|access-date=22 December 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016154237/http://www.bhaskar.com/news/MP-OTH-MAT-latest-ganjbasoda-news-042503-1190635-NOR.html|archive-date=16 October 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=श्रमिकों के 14052 रुपए वेतन को दिल्ली सरकार ने दी मंजूरी |url=https://www.bhaskar.com/news/UT-DEL-HMU-NEW-MAT-latest-new-delhi-news-040503-1076887-NOR.html |website=bhaskar.com |access-date=4 October 2022}}</ref>|website={{URL|https://aamaadmiparty.org/}}|symbol=ಪೊರಕೆ<br />[[File:AAP Symbol.png|150px]]|loksabha_seats=0/543|rajyasabha_seats=10/245|state_seats=92/117([[ಪಂಜಾಬ್ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]) 62/70([[ದೆಹಲಿಯ ವಿಧಾನಸಭೆ|ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ]]) 2/40([[ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆ]])|colours={{color box|{{party color|Aam Aadmi Party}}}} [[ನೀಲಿ]]}} '''ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ''' ( {{Small|abbr.}} '''AAP''' ) ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. AAP ಅನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ [[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರು <ref>Prasant Bhushan, Yogendra Yadav, Kumar Vishwas, etc.</ref> 2011 ರ ಭಾರತೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಅಣ್ಣಾ ಆಂದೋಲನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. AAP ಪ್ರಸ್ತುತ ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ : [[ದೆಹಲಿ]], ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯ]]. ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆ [[ಪೊರಕೆ|ಪೊರಕೆಯಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/broom-is-aam-aadmi-partys-election-symbol/articleshow/21511772.cms|title='Broom' is Aam Aadmi Party's election symbol|work=The Economic Times|access-date=2022-07-11}}</ref> ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ [[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]] ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ನಂತರ ಪಕ್ಷವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು 2011 ರ ಜನಪ್ರಿಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ, ಇದು 2011 ರಿಂದ ಜನಲೋಕಪಾಲ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಂದೋಲನದ ಹಾದಿಯ ವೈಫಲ್ಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಚಳವಳಿಯು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದಂತೆ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಹಜಾರೆ ಬಯಸಿದರು. 2013 ರ ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಚೊಚ್ಚಲವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಎಎಪಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು; ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, INC ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ AAP ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಆದರೆ INC ಯ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನಲೋಕಪಾಲ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ನಂತರ ಅವರ ಸರ್ಕಾರ 49 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿತು. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ 2015 ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, AAP ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ 70 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 67 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಬಿಜೆಪಿ ಕೇವಲ 3 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು INC ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/delhi-elections-on-february-7/article6781169.ece|title=EC cracks whip as Delhi goes to polls|date=13 January 2015|work=The Hindu|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113004522/http://www.thehindu.com/news/national/delhi-elections-on-february-7/article6781169.ece|archive-date=13 January 2015}}</ref> 2019 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಎಪಿ [[ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದೆಹಲಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು]] ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಎಪಿ ನಂತರದ 2020 ರ ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು, 62 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref name="Delhi 2020 Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/delhi-assembly/delhi-assembly-election-results-2020/article30787472.ece|title=Delhi Assembly election results 2020|date=11 February 2020|work=The Hindu|access-date=12 February 2020}}</ref> 2017 ರ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 20 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಾಗ AAP ದೆಹಲಿಯ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 2022 ರ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು 92 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಅದರ ನಂತರ ಅದರ ಸದಸ್ಯ ಭಗವಂತ್ ಮಾನ್ [[ಪಂಜಾಬದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು|ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾಕ್ಕೂ]] ಪಕ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ರಚನೆ === [[File:Anaa_Hazare_with_Anupam_Kher,_Manish_Sisodia_and_Kumar_Vishwas.jpg|thumb|ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ, ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್, ಮನೀಶ್ ಸಿಸೋಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕುಮಾರ್ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಜನಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]] ಹಿಂದಿನ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹಣಕಾಸು ಹಗರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ [[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]] ಅವರು ಬೃಹತ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಷ್ಕರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜನಲೋಕಪಾಲ್ ಮಸೂದೆಯ ಮೂಲಕ ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲೋಕಪಾಲ್ (ಫೆಡರಲ್ ಒಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್ ) ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. {{Sfn|Sharma|2014|pp=39}} ಹಜಾರೆ ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರ ಗುಂಪು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, ಅದು ಟೀಮ್ ಅಣ್ಣಾ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ [[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]] ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದರು. {{Sfn|Sharma|2014|pp=40-41}} <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-19/india/33951624_1_anna-hazare-team-anna-members-political-alternative|title=Anna Hazare confirms rift with Arvind Kejriwal, says his apolitical mass movement will continue|last=Jadhav|first=Radheshyam|date=19 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018211416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-19/india/33951624_1_anna-hazare-team-anna-members-political-alternative|archive-date=18 October 2012|last2=Dastane|first2=Sarang}}</ref> ಆಂದೋಲನವನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿಡಲು ಹಜಾರೆ ಬಯಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಲೋಕಪಾಲ್ ಮಸೂದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಂಡಿಯಾ ಅಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಕರಪ್ಶನ್ <ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/india-against-corruption-assets-caught-in-tug-of-war-112092203017_1.html|title=India Against Corruption assets caught in tug of war|last=Sreelatha Menon|date=22 September 2012|work=Business Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205032157/http://www.business-standard.com/article/economy-policy/india-against-corruption-assets-caught-in-tug-of-war-112092203017_1.html|archive-date=5 December 2014}}</ref> ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ರಾಜಕೀಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="IT20120919">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/team-anna-split-anna-hazare-arvind-kejriwal-part-ways/1/217947.html|title=Anna Hazare tells Arvind Kejriwal not to use his name, photo for votes as they part ways|date=19 September 2012|work=India Today|access-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927215015/http://indiatoday.intoday.in/story/team-anna-split-anna-hazare-arvind-kejriwal-part-ways/1/217947.html|archive-date=27 September 2013|agency=Press Trust of India|location=New Delhi}}</ref><ref name="intoday1">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/what-is-the-aam-aadmi-party-all-about/1/234564.html|title=So what is the Aam Aadmi Party all about|date=24 November 2012|work=India Today|access-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304205801/http://indiatoday.intoday.in/story/what-is-the-aam-aadmi-party-all-about/1/234564.html|archive-date=4 March 2013|location=New Delhi}}</ref> ಹಜಾರೆ ಅವರು ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು, "ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಹಣದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಸಂಘಟಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಭ್ರಷ್ಟರಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/anna-hazare-confirms-split-asks-arvind-kejriwal-not-to-use-his-name-or-photo-269577|title=Anna Hazare confirms split, asks Arvind Kejriwal not to use his name or photo|last=Abhinav Bhatt|date=19 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205171951/http://www.ndtv.com/article/india/anna-hazare-confirms-split-asks-arvind-kejriwal-not-to-use-his-name-or-photo-269577|archive-date=5 December 2014|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.iacmumbai.info/2012/09/19/anna-hazare-splits-team-anna|title=Anna Hazare splits Team Anna|last=Abhinav Bhatt|date=19 September 2012|access-date=28 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204085133/http://www.iacmumbai.info/2012/09/19/anna-hazare-splits-team-anna|archive-date=4 December 2014|publisher=NDTV}}</ref> ಹಜಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು 19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಭೂಷಣ್ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಿರಣ್‌ ಬೇಡಿ|ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ]] ಮತ್ತು [[ನಿಟ್ಟೆ ಸಂತೋಷ್‌ ಹೆಗ್ಡೆ|ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆಯಂತಹ]] ಇತರರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರಂದು,<ref name="IT20120919" /><ref name="intoday1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-20492056|title=India activist Arvind Kejriwal's Aam Aadmi Party vows change|date=26 November 2012|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727125439/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-20492056|archive-date=27 July 2013|access-date=16 June 2013}}</ref> ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರು ''ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ'' ( {{Translation|common man}} ), ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಪಕ್ಷದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು 24 ನವೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, 320 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು 23 ಜನರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಗಳೆರಡೂ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref name="intoday1"/> ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಆರಂಭಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಜನರ ಆಯ್ಕೆಯು ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದೂರುಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arvind-kejriwal-names-his-political-party-as-aam-aadmi-party/1/234522.html|title=Arvind Kejriwal's answer to Congress's 'mango people', names his political front as Aam Aadmi Party|date=24 November 2012|work=India Today|access-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707054715/http://indiatoday.intoday.in/story/arvind-kejriwal-names-his-political-party-as-aam-aadmi-party/1/234522.html|archive-date=7 July 2013|agency=Press Trust of India|location=New Delhi}}</ref> ಪಕ್ಷವನ್ನು 26 ನವೆಂಬರ್ <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arvind-kejriwal-aam-aadmi-party-formal-launch-jantar-mantar/1/234729.html|title=Arvind Kejriwal formally launches Aam Aadmi Party|work=India Today|access-date=26 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126195211/http://indiatoday.intoday.in/story/arvind-kejriwal-aam-aadmi-party-formal-launch-jantar-mantar/1/234729.html|archive-date=26 November 2012}}</ref> ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು [[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ|ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/aam-aadmi-party-now-a-registered-political-party/article4539185.ece|title=Aam Aadmi Party now a registered political party|work=The Hindu|access-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527000943/http://www.thehindu.com/news/national/aam-aadmi-party-now-a-registered-political-party/article4539185.ece|archive-date=27 May 2013}}</ref> {{Efn|The [[Election Commission of India]] gazetted the AAP as a "registered unrecognised party" on 9 April 2013.<ref>{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/AmendmentNotificationEng09042013.pdf |title=Election Commission of India Notification |page=2 |publisher=Election Commission of India |access-date=16 June 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024423/http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/AmendmentNotificationEng09042013.pdf |archive-date=3 December 2013 }}</ref>}} === ಧನಸಹಾಯ === 26 ನವೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು, AAP ಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನ, ಮಾಜಿ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ ಶಾಂತಿ ಭೂಷಣ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ {{INRConvert|10|m}} ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="donations">{{Citation|title=New Delhi Shanti Bhushan donates Rs. 1 crore to Kejriwal's Aam Aadmi Party|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Shanti-Bhushan-donates-Rs-1-crore-to-Kejriwal-s-Aam-Aadmi-Party/Article1-964698.aspx|date=26 November 2012|journal=[[Hindustan Times]]|place=New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127162609/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Shanti-Bhushan-donates-Rs-1-crore-to-Kejriwal-s-Aam-Aadmi-Party/Article1-964698.aspx|archivedate=27 November 2012}}</ref> ಪಕ್ಷವು {{INRConvert|20|c}} ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ ನವೆಂಬರ್ 2013 ರೊಳಗೆ ಮತ್ತು {{INRConvert|18|c}} ) ಪಡೆದರು 2015 ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Citation|title=Is the aam aadmi missing from AAP funding?|url=http://www.business-standard.com/article/politics/is-the-aam-aadmi-missing-from-aap-funding-116090400750_1.html|journal=[[Business Standard]]|date=4 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170315085843/http://www.business-standard.com/article/politics/is-the-aam-aadmi-missing-from-aap-funding-116090400750_1.html|archivedate=15 March 2017|last=Makkar|first=Sahil}}</ref> === ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ === 18 ಮೇ 2013 ರಂದು, USA ಯ 20 ವಿವಿಧ ನಗರಗಳ ಭಾರತೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುಂಪು ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು AAP ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಎಎಪಿ ನಾಯಕರಾದ ಕುಮಾರ್ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಮತ್ತು ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ವೀಡಿಯೊ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indianamericans-extend-support-to-kejriwals-aam-aadmi-party/392801-37.html|title=Indian-Americans extend support to Kejriwal's Aam Aadmi Party|date=20 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227201724/http://ibnlive.in.com/news/indianamericans-extend-support-to-kejriwals-aam-aadmi-party/392801-37.html|archive-date=27 December 2013|publisher=IBN Live|agency=Press Trust of India}}</ref> ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಅರುಣಾ ರಾಯ್]] ಮತ್ತು [[ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್]] ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದ ವಿರುದ್ಧ 15 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="end">{{Cite news|url=http://tehelka.com/aam-aadmi-party-leader-arvind-kejriwal-ends-two-week-long-fast/|title=Aam Admi Party leader Arvind Kejriwal Ends Two-week long fast|date=6 April 2013|access-date=18 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509130906/http://tehelka.com/aam-aadmi-party-leader-arvind-kejriwal-ends-two-week-long-fast/|archive-date=9 May 2013|publisher=Tehelka.com}}</ref> 22 ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಂದು, ದೆಹಲಿಯ [[ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯಾತೀತ)|ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ)]] ಪಕ್ಷವು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.aamaadmiparty.org/jds-delhi-merges-with-aap|title=JD(S) Delhi unit merges with AAP|publisher=Aam Aadmi Party|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807040723/http://www.aamaadmiparty.org/jds-delhi-merges-with-aap|archive-date=7 August 2016|access-date=23 March 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/aamaadmiparty/status/447346374846074880|title=JD(S) Delhi unit merges with AAP|publisher=AAP on Twitter|access-date=23 August 2018}}</ref> {{Primary source inline|date=April 2020}} ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು, ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಮತ್ತು ಯೋಗೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಅವರು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆದು ಸ್ವರಾಜ್ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Citation|title=Good people who left AAP will return: Arvind Kejriwal|url=http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/good-people-who-left-aap-will-return-arvind-kejriwal/articleshow/58315340.cms|journal=[[The Economic Times]]|date=22 April 2017}}{{Dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> === ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು === 23 ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಂದು, ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ಕಡಿಮೆ-ಆದಾಯದ ಗುಂಪು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾಲೋನಿಯಾದ ಸುಂದರ್ ನಾಗ್ರಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-23/delhi/37959821_1_leader-arvind-kejriwal-today-fake-bills-inflated-bills|title=Kejriwal's indefinite fast in Delhi|date=29 March 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=23 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203062541/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-23/delhi/37959821_1_leader-arvind-kejriwal-today-fake-bills-inflated-bills|archive-date=3 December 2013}}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು "ಉಬ್ಬಿದ" ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸದಂತೆ ದೆಹಲಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/politics/kerjiwal-moves-to-delhis-power-corridor-to-protest-against-inflated-power-bills-673015.html|title=Kerjiwal moves to Delhi's power corridor to protest against 'inflated' power bills|last=Raza|first=Danish|date=24 March 2013|work=First Post|access-date=19 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102155612/http://www.firstpost.com/politics/kerjiwal-moves-to-delhis-power-corridor-to-protest-against-inflated-power-bills-673015.html|archive-date=2 January 2014}}</ref> [[ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರು|ಭಾರತದ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಟರ್ ಜನರಲ್‌ನಿಂದ]] ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು AAP ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ (NAPM) ನಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಗುಂಪುಗಳು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/civil-society-groups-support-kejriwals-campaign-against-inflated-power-bills/article4576216.ece|title=Civil society groups support Kejriwal's campaign against "inflated" power bills|date=3 April 2013|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203214532/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/civil-society-groups-support-kejriwals-campaign-against-inflated-power-bills/article4576216.ece|archive-date=3 December 2013}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 29 ರಂದು ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 6 ರಂದು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="end"/> 10 ಜೂನ್ 2013 ರಂದು, ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು ದೆಹಲಿ ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾ ಚಾಲಕರ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವರು ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲಿನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೇಲಿನ ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಎಎಪಿಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಎಎಪಿಯು ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆ 10,000 ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-slams-sheila-for-banning-ads-on-autos/article4801973.ece|title=Kejriwal slams Sheila for banning ads on autos|last=Ali|first=Mohammed|date=11 June 2013|work=The Hindu|access-date=14 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613125341/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-slams-sheila-for-banning-ads-on-autos/article4801973.ece|archive-date=13 June 2013}}</ref> ಹಿನ್ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಚಾಲಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು: "ಆಟೋ ಚಾಲಕರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿರುವ ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು ಯಾವುದನ್ನೂ ಈಡೇರಿಸದೆ ಅವರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚುನಾವಣೆಗೂ ಮುನ್ನ ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಗಳು" <ref>{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=829789|title=Auto-Rickshaw Union Refuses to Support Kejriwal|date=20 February 2014|work=Outlook India|access-date=6 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307112420/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=829789|archive-date=7 March 2014}}</ref> 22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು, AAP ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಸೂದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Farmers-suicide-at-AAP-rally-Cops-probing-if-he-was-provoked-to-climb-tree/articleshow/47020691.cms|title=Farmer's 'suicide' at AAP rally: Cops probing if he was provoked to climb tree|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423153437/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Farmers-suicide-at-AAP-rally-Cops-probing-if-he-was-provoked-to-climb-tree/articleshow/47020691.cms|archive-date=23 April 2015}}</ref> == ಐಡಿಯಾಲಜಿ == [[File:Arvind_Kejriwal_September_02,_2017_crop.jpg|thumb|[[Arvind Kejriwal|ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]]]] ರಚನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, AAP [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಪೀಠಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿದೇಶಿ ಶಕ್ತಿಯ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರು. ಭಾರತದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೇಳದ ಮತ್ತು ಕಾಣದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. AAP ಯ ಗುರಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು [[ಸ್ವರಾಜ್ಯ]] ಗಾಂಧಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ''ಸ್ವರಾಜ್'' ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜನರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ''ಸ್ವರಾಜ್'' ಮಾದರಿಯು ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ, ಸಮುದಾಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.aamaadmiparty.org/page/goal-of-swaraj|title=Goal of Swaraj|publisher=Aam Aadmi Party|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611080545/http://aamaadmiparty.org/page/goal-of-swaraj|archive-date=11 June 2013|access-date=12 June 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KxUp1igCL_0C&q=77|title=Mahatma Gandhi: Nonviolent Power in Action|last=Dalton|first=Dennis|publisher=Columbia University Press|year=2012|isbn=978-0-231-15959-3|edition=Revised|page=77|author-link=Dennis Dalton|access-date=13 June 2013|orig-year=1993}}</ref> ಎಎಪಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅವರು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, "ನಾವು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿಗಳು. ನಮ್ಮ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಾವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲು ನಾವು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನಾವು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲು ನಾವು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇವೆ." <ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/politics/arvind-kejriwal-is-not-an-angry-man-or-a-socialist-858861.html|title=Arvind Kejriwal is not an angry man. Or a socialist.|date=10 June 2013|work=[[First Post]]|access-date=10 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112083216/http://www.firstpost.com/politics/arvind-kejriwal-is-not-an-angry-man-or-a-socialist-858861.html|archive-date=12 November 2013}}</ref> ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷದ ಮೂಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ 3 ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ: ''ಕಟ್ಟಾ ದೇಶಭಕ್ತಿ'', ''ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ'' ಮತ್ತು ''ಮಾನವೀಯತೆ.'' <ref>{{Cite news|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/hardcore-patriotism-honesty-humanity-pillars-of-aap-ideology-reflected-in-delhi-budget-kejriwal/articleshow/90519818.cmsed-in-delhi-budget-kejriwal/amp_articleshow/90519818.cms|title=Hardcore patriotism, honesty, humanity pillars of AAP ideology reflected in Delhi budget: Kejriwal|date=29 March 2022|agency=PTI}}</ref> ಪಕ್ಷವು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 377 ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹ ಎರಡನ್ನೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/AAP-unveils-Mumbai-manifesto-vows-to-decriminalize-gay-sex/articleshow/33567461.cms|title=AAP unveils Mumbai manifesto, vows to decriminalize gay sex|date=10 April 2014|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331004428/https://timesofindia.indiatimes.com/news/AAP-unveils-Mumbai-manifesto-vows-to-decriminalize-gay-sex/articleshow/33567461.cms|archive-date=31 March 2018}}</ref> ಪಕ್ಷವನ್ನು ಜನಪರ,<ref name="London School of Economics">{{Citation|title=The populist politics of the Aam Aadmi Party|publisher=[[London School of Economics]]|url=http://blogs.lse.ac.uk/southasia/2014/01/15/the-populist-politics-of-the-aam-aadmi-party|first=Mitali|last=Nikore|date=15 January 2014|access-date=30 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161201080821/http://blogs.lse.ac.uk/southasia/2014/01/15/the-populist-politics-of-the-aam-aadmi-party/|archivedate=1 December 2016}}</ref> ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರವಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/the-rise-of-aap-and-a-central-question/article65268456.ece|title=The rise of AAP and a central question|last=Ali|first=Asmin|date=29 March 2022|work=[[The Hindu]]}}</ref> ಎಎಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಭಾರತದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/business/startups/companies/delhi-pips-bengaluru-as-startup-capital-of-india-economic-survey/articleshow/89247255.cms|title=Delhi pips Bengaluru as startup capital of India: economic survey|date=31 January 2022|work=[[The Times of India]]|agency=IANS}}</ref> ಎಎಪಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/delhi-cabinet-approves-startup-policy-to-provide-financial-help-to-entrepreneurs-11651749141360.html|title=Delhi cabinet approves startup policy, to provide financial help to entrepreneurs|date=5 May 2022|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}{{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ]] 8zqzp9jjphra2mqdx05mjkoo2572m1d 0 147709 1371913 1339976 2026-04-23T11:26:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371913 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Ottamthullal_kerala.jpg|thumb| ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]] '''ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್''' (ಅಥವಾ ''ಒಟ್ಟಂ'' ತುಳ್ಳಲ್, [[ಮಲಯಾಳಂ]] : ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್) ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಒಂದು ವಾಚನ-ಮತ್ತು-ನೃತ್ಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿತ್ರಯಂ (ಮೂವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಕವಿಗಳು) ಒಬ್ಬರಾದ [[ಕುಂಜನ್ ನಂಬಿಯಾರ್|ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಸಮಾಜವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಾನಪದ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಮೃದಂಗ]] (ಬ್ಯಾರೆಲ್-ಆಕಾರದ ಎರಡು-ತಲೆಯ ಡ್ರಮ್) ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಇಲತಾಲಂ ಸಿಂಬಲ್ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಇಡಕ್ಕಾದೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Ottamthullal1.rotated.jpg|right|thumb|267x267px| ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]] [[ಚಿತ್ರ:Ottamthullal2.jpg|right|thumb|200x200px| ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Thrippunithura-Ottanthullal-Performer-2.jpg|right|thumb|276x276px| ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತೆ, ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ( {{Circa|2nd century BCE}} ). [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] ''ತುಳ್ಳಲ್'' ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ "ಜಿಗಿಯುವುದು" ಅಥವಾ "ನೆಗೆಯುವುದು". <ref>[http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/artforms/thullal/thullal.html "Thullal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615152437/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/artforms/thullal/thullal.html |date=2012-06-15 }} Malaylam Resource Centre website. Accessed 27 February 2014.</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕವಿ ನಂಬಿಯಾರ್, [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು|ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತು]] ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಜಾವು ಡೋಲು ಬಾರಿಸುವಾಗ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದರು, ಚಾಕ್ಯಾರರಿಂದ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ನಂಬಿಯಾರ್ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರಚಲಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಮಾನವ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಚಾಕ್ಯಾರ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜನಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ರಾಜನು [[ಅಂಬಲಪುಜ಼|ಅಂಬಲಪುರ]] ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದನು. ಸೀತಾಂಕನ ತುಳ್ಳಲ್ ಮತ್ತು ಪಾರಾಯಣ ತುಳ್ಳಲ್ ಇವು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾಥುರ್ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಒಟ್ಟಂತುಳ್ಳಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ <ref>Nidheesh M. K. [http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Sunny-Brothers-Outshine-in-Ottamthullal/2014/01/08/article1988244.ece#.Uw8DC3k9Kto "Sunny brothers outshine in Ottamthullal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114909/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Sunny-Brothers-Outshine-in-Ottamthullal/2014/01/08/article1988244.ece#.Uw8DC3k9Kto |date=2016-03-04 }} The New Indian Express. 8 January 2014. Accessed 27 February 2014.</ref> ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹರಡಲು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. <ref>[http://www.itoozhiayurveda.in/ayurveda/spreading-the-goodness-of-ayurveda-through-keralas-performing-art-ottamthullal/ "Spreading the goodness of ayurveda through Kerala's performing art, ottamthullal."]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ithoozhiay website. 29 September 2012. Accessed 27 February 2014.</ref> == ಪ್ರದರ್ಶಕರು == ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾವಿದ, ಹಸಿರು ಮೇಕ್ಅಪ್ ಮತ್ತು ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೇಷಭೂಷಣದೊಂದಿಗೆ (ಉದ್ದವಾದ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಮರದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ), ನಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯ ''(ತುಳ್ಳಲ್) ಮತ್ತು'' ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಠಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ಕೋರಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರತಿ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>[http://artkerala.weebly.com/thullal.html "Ottan thullal".] Kerala's 64 Art Forms website. Accessed 27 February 2014.</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಅನ್ನು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಮಹಿಳಾ ನಟರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೇಳದ ತಾರಾಗಣದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. == ವಿಷಯ == ನಂಬಿಯಾರ್ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]]'' ಮಹಾಕಾವ್ಯದ [[ಭೀಮಸೇನ|ಭೀಮನ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಡ್ಡನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. == ಭಾಷೆ == ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್ ಅನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಾದ ಕೆಲಸ == 64 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಟ್ಟಂತುಳ್ಳಲ್ ಕೃತಿಗಳು ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ: * ಕಲ್ಯಾಣ ಸೌಗಂಧಿಕಂ (ಅಪರೂಪದ ಹೂವು), ಭೀಮನು ಹೂವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಣ್ಣ ''ಹನುಮಂತನೊಂದಿಗೆ'' ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. * ''ಕಿರಾತಂ, ಗರುಡಗರ್ವ ಭಂಗಂ, ಸಂತಾನಗೋಪಾಲಂ, ಘೋಷಯಾತ್ರೆ ಇತ್ಯಾದಿ.'' ''.'' ''.'' == ಸಂಬಂಧಿತ ಚಿತ್ರಗಳು == <gallery> ಚಿತ್ರ:Chakyarkoothu-hareesh-nambiar-at-peechi-kfri-camp.jpg|ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು ಚಿತ್ರ:Sheethankan Thullal.jpg|ಶೀತಂಕನ ತುಳ್ಳಲ್ ಚಿತ್ರ:Oottan Thullal at Kerala School Kalothsavam 2017.jpg|ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಧಕ </gallery> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ನೋಡಿ == * ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು * ಪಾರಾಯಣ ತುಳ್ಳಲ್ * ಶೀತಂಕನ ತುಳ್ಳಲ್ * ಕಿಲ್ಲಿಕ್ಕುರುಸ್ಸಿಮಂಗಲಂ * ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ * [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು]] * [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] * [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]] * ಕೂಡಿಯಟ್ಟಂ * ಪಂಚವಾದ್ಯಂ * ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕುಣಿತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ]] 1me9yv0kmtkkx6jy4c7zwrl8qb3ud9o 0 148704 1371914 1370848 2026-04-23T11:39:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371914 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|reason=Confusing article|date=ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩}} {{Infobox musical artist | name = ಒರೆಂಡಾ ಫಿಂಕ್ | image = Azure Ray at Lodge Room 1.jpg | caption = ಒರೆಂಡಾ ಫಿಂಕ್ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಜುರೆ ರೇ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ, 2018. | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1975|9|18}} | birth_place = [[w:Birmingham, Alabama|ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್]], [[ಅಲಬಾಮಾ]], [[w:United States|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] | genre = [[ಇಂಡೀ ರಾಕ್]], [[dream ಪಾಪ್]] | instrument = [[Singing|ಗಾಯನ]], [[ಗಿಟಾರ್]], [[ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್]], [[ತುತ್ತೂರಿ]] | label = ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್<br/>[[ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]<br/>[[ವಾರ್ಮ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] | associated_acts = [[Art in Manila]]<br/>[[Azure Ray]]<br/>Closeness<br/>High Up<br/>ಲಿಟಲ್ ರೆಡ್ ರಾಕೆಟ್<br/>O+S | website = [http://www.orendafink.com/ orendafink.com] }} '''ಒರೆಂಡಾ ಫಿಂಕ್''' ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಗಾಯನ|ಗಾಯಕಿ]], ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಬಹುಶಃ ಅಜುರೆ ರೇ ಜೋಡಿಯ ಹೆಸರಿನಿ೦ದಲೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ, ಫಿಂಕ್ ಮನಿಲಾ, O+S, ಕ್ಲೋಸ್‌ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಹೈ ಅಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ರೈಟ್ ಐಸ್, ಕಾನರ್ ಓಬರ್ಸ್ಟ್, ಮೊಬಿ ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ., ದಿ ಫೇಂಟ್, ಪೀಟ್ ಯೋರ್ನ್, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಅವಳು ದ ಫೇಂಟ್‌ನ ಟಾಡ್ ಫಿಂಕ್ (ಹಿಂದೆ ಟಾಡ್ ಬೇಚ್ಲೆ) ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್, [[ಅಲಬಾಮ|ಅಲಬಾಮಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಹದಿನೈದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲಿಟಲ್ ರೆಡ್ ರಾಕೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎರಡು ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ''ಹೂ ಡಿಡ್ ಯು ಪೇ'' (೧೯೯೭, ಟಿಮ್/ಕೆರ್ ) ಮತ್ತು ''ಇಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೌಂಡ್'' (೨೦೦೦, ಮೊನೊಲಿತ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗ್ರೂಪ್).<ref>{{Cite web|url=https://music.avclub.com/maria-taylor-11-11-1798201301|title=Maria Taylor: 11:11|website=Music.avclub.com|access-date=2023-02-13|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801003755/https://music.avclub.com/maria-taylor-11-11-1798201301|url-status=dead}}</ref> ಗುಂಪು ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಫಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಇವರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಮೇಟ್ ಮಾರಿಯಾ ಟೇಲರ್ [[ಜಾರ್ಜಿಯ (ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾದ]] ಅಥೆನ್ಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಜುರೆ ರೇ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. (ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಕೆಫಾನೊ ರೆಮಿ ಝೀರೋನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ). ಜೋಡಿಯು ವಾರ್ಮ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಯಂ-ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ, ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ''ಬರ್ನ್ ಮತ್ತು ಶಿವರ್,'' ಎರಿಕ್ ಬ್ಯಾಚ್‌ಮನ್ ( ಆರ್ಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೋಫ್, ಕ್ರೂಕ್ಡ್ ಫಿಂಗರ್ಸ್ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/azureray-burn-2495829100.html|title=Azure Ray: Burn and Shiver|date=June 6, 2002|website=PopMatters.com}}</ref> ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೈಟ್ ಐಸ್ ಫ್ರಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಕಾನರ್ ಓಬರ್ಸ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಟೇಲರ್ ಮೋಬಿಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಹ-ಬರೆದರು ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು - "ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಎಸ್ಕೇಪ್" (ಅವರ ಆಲ್ಬಮ್ ೧೮ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು) ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್" (ಇದು XXX ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು) - ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-jul-11-wk-hochman11-story.html|title=Azure Ray Makes a Quiet Entrance|date=July 11, 2002|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅಜುರೆ ರೇ ಅವರ ''ನವೆಂಬರ್'' EP ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರ ಮೂರನೇ ಆಲ್ಬಂ, ''ಹೋಲ್ಡ್ ಆನ್ ಲವ್'' ಮತ್ತು ಅದರ ಏಕಗೀತೆ "ದಿ ಡ್ರಿಂಕ್ಸ್ ವಿ ಡ್ರಿಂಕ್ ಲಾಸ್ಟ್ ನೈಟ್" ಅನ್ನು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ನಂತರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಆಲ್ಬಂ ''ಇನ್ವಿಸಿಬಲ್ ಒನ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೨೦೦೫ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು <ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/3348-invisible-ones/|title=Orenda Fink: Invisible Ones|website=Pitchfork.com}}</ref> [[ಹೈತಿ|ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ]] ಇಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂಗೀತವು ಭಾಗಶಃ ಹೈಟಿಯ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ]] ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.timmcmahan.com/orendafink.htm|title=Orenda Fink: Invisible Ray of Love|last=Tim McMahan|date=August 15, 2005|website=lazy-i|access-date=2007-08-06}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಿ ಗುಡ್ ಲೈಫ್, ದಿ ಆನಿವರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಟ್ ಇನ್ ಮನಿಲಾ (ಮೂಲತಃ ಆರ್ಟ್ ಬೆಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಲ್ಬಂ, ''ಸೆಟ್ ದಿ ವುಡ್ಸ್ ಆನ್ ಫೈರ್ ಅನ್ನು'' ಆಗಸ್ಟ್ ೭, ೨೦೦೭ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/art-in-manila-set-the-woods-on-fire-2496219197.html|title=Art in Manila: Set the Woods on Fire|date=August 12, 2007|website=PopMatters.com}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೦೮ ರಂದು, ಅಜುರೆ ರೇ [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ]] ಐಕಾನಿಕ್ ಟ್ರಬಡೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು-ಆಫ್ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಿಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.laist.com/2008/11/20/maria_taylor.php|title=Interview: Maria Taylor|last=Reverte|first=Michele|date=2008-11-20|website=Laist.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004101/http://www.laist.com/2008/11/20/maria_taylor.php|archive-date=2018-08-01|access-date=2020-03-12}}</ref> ಈ ಜೋಡಿಯು ನೌ ಇಟ್ಸ್ ಓವರ್‌ಹೆಡ್‌ನ ಆಂಡಿ ಲೆಮಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಟಿಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ನ ನಿಕ್ ವೈಟ್ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ರೆಮಿ ಝೀರೋ ಬಾಸ್ ವಾದಕ ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಲೆಮೊಯ್ನೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ O+S ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://saddle-creek.com/opluss/|title=Saddle Creek {{!}} O+S|website=Saddle-creek.com|access-date=೨೦೧೬-೧೦-೨೦|archive-date=2017-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210114025/http://saddle-creek.com/opluss/|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದವು, ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮತ್ತು ಆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳಿಂದ ಲೆಮೊಯ್ನ್ ರಚಿಸಿರುವ ಲೂಪ್‌ಗಳು. O+S ನ ಸ್ವಯಂ-ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೪, ೨೦೦೯ ರಂದು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಆಲ್ಬಂ, ''ಆಸ್ಕ್ ದಿ ನೈಟ್ ಅನ್ನು'' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದನ್ನು ಪಿಚ್‌ಫೋರ್ಕ್ "ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಧ್ವನಿದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ" ಹೆಚ್ಚು "ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ" ಎಂದು ಕರೆದರು. "ಹೈ ಗ್ರೌಂಡ್" ಏಕಗೀತೆಯು ಮಾಡೆಸ್ಟ್ ಮೌಸ್‌ನ ಐಸಾಕ್ ಬ್ರಾಕ್ ಅವರ ಅತಿಥಿ ಗಾಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ;<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13702-ask-the-night/|title=Orenda Fink: Ask the Night|website=Pitchfork.com}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಿಂಗಲ್, "ವೈ ಈಸ್ ದಿ ನೈಟ್ ಸ್ಯಾಡ್" ಅನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ಅಜುರೆ ರೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೦೦೮ ರ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಟೇಲರ್ ಕೆಸಿಆರ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂನ ''ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಎಕ್ಲೆಕ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅಜುರೆ ರೇ "ಐದು ಅಥವಾ ಆರು" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಡಲು ಅರೆ-ಶಾಶ್ವತ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು, ನಂತರ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಲ್ಬಂ, ''ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಡೌನ್ ದಿ ಮೂನ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು <ref>''[[Pitchfork.com]].'' [https://pitchfork.com/news/39205-new-release-azure-ray-drawing-down-the-moon/ New Release: Azure Ray: Drawing Down the Moon] Retrieved ೩೦ Nov ೨೦೧೨</ref> ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌ಹಾರ್ಸ್‌ನ ಮಾರ್ಕ್ ಲಿಂಕಸ್ ಒಳಗೊಂಡ "ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೇಕ್" ಅನ್ನು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಂಗಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ಮತ್ತೊಂದು ಸಹಯೋಗದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಈ ಬಾರಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಆಫ್ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ನೀನಾ ಬಾರ್ನ್ಸ್; "ಅಥೆನ್ಸ್, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸುತ್ತಾಡಿದ ನಂತರ", ಅವರು "DJing ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಜೋಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು." "ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕತ್ತಲು ಮತ್ತು ಬೆಳಕು" ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಬಾರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಕ್ ಸೋಮಾರಿಗಳು, ಕತ್ತಿ ಯುದ್ಧಗಳು, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಕೆನೆ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಹೊಳಪು, ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ <ref name="auto">{{Cite web|url=https://hearnebraska.org/events/harouki-zombi-an-aradian-exorcism/|title=Harouki Zombi : An Aradian Exorcism at House of Loom|website=Hearnebraska.org}}</ref> ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. "ಎಲ್ಲಾ ಜೀವನದ ಐಹಿಕ ಸಂತೋಷಗಳ ಹೆಡೋನಿಸ್ಟಿಕ್ ಆಚರಣೆ".<ref>{{Cite web|url=https://schedule.sxsw.com/2012/events/event_MS16184|title=Harouki Zombi|website=Schedule.sxsw.com|access-date=2023-02-13|archive-date=2023-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213103640/https://schedule.sxsw.com/2012/events/event_MS16184|url-status=dead}}</ref> ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಅವರ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ "ದಿ ಸ್ವಾಂಪ್ ಥೀಮ್" ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮, ೨೦೧೧ ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಡಬಲ್ ೭-ಇಂಚಿನ ವಿನೈಲ್ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು <ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/2012/11/album-review-harouki-zombi-objet-petit-a-ep/|title=Album Review: Harouki Zombi - Objet Petit A EP|date=November 16, 2012|website=consequence.net}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಟೇಲರ್ ಆಂಡಿ ಲೆಮಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಟಾಡ್ ಫಿಂಕ್ ಅವರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಅಜುರೆ ರೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.popmatters.com/161702-azure-ray-as-above-so-below-2495827004.html|title=Azure Ray: As Above So Below EP|date=4 September 2012|website=Popmatters.com}}</ref> ಆರು-ಹಾಡುಗಳ EP, ''ಆಸ್ ಎಬೋವ್ ಸೋ ಬಿಲೋ'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೨ ರಂದು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/ep-premiere-azure-ray-as-above-so-below-20120828|title=EP Premiere: Azure Ray, 'As Above So Below'|date=2012-08-28|access-date=2020-03-12|archive-date=2017-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171202030246/http://www.rollingstone.com/music/news/ep-premiere-azure-ray-as-above-so-below-20120828|url-status=dead}}</ref> "ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಜಾನಪದ, ಇಂಡೀ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಬಯಸಿದ್ದರು... ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಪ್ರಚೋದಕ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ... ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಡುವ ಧ್ವನಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಎಂದಿನಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಪೇಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/azure-ray-as-above-so-below/|title=Azure Ray: As Above So Below|date=17 September 2012}}</ref> ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು, ಬೆನ್ ಬ್ರೋಡಿನ್, ಟಾಡ್ ಫಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ರಿಫ್ಲಿನ್ ಅವರ "ಡ್ರೀಮ್ ಟೀಮ್" ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.philthymag.com/orenda-fink-in-dreams/|title=Orenda Fink: In Dreams - Philthy Mag|date=2014-07-20|work=Philthy Mag|access-date=2016-10-20|language=en-US}}</ref> ಅವಳು "ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು... ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯ ನಾಯಿ, ವಿಲ್ಸನ್, ನಿಧನರಾದರು" ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು "ಪ್ರತಿದಿನ ಕನಸಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, [ಆಗ] ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಹೊರಬಂದಾಗ".<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/2014/08/orenda-fink-blue-dream/|title=Album Review: Orenda Fink - Blue Dream|date=August 25, 2014}}</ref> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆಲ್ಬಂ, ''ಬ್ಲೂ ಡ್ರೀಮ್'', ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯, ೨೦೧೪ ರಂದು ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. NPR ಇದನ್ನು "ವಿಶಿಷ್ಟ ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ" ಎಂದು ಹೊಗಳಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2014/08/10/338016038/first-listen-orenda-fink-blue-dream|title=First Listen: Orenda Fink, 'Blue Dream'|website=Npr.org}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಇದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಾಗಿ ತುರ್ತು [[ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ]] ಒಳಗಾದರು, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ <ref>{{Cite web|url=https://www.cambridgeday.com/2018/11/22/closeness-celebrates-love-in-its-own-dark-way-after-a-matter-of-the-heart-big-enough-for-two/|title=Closeness celebrates love, in its own dark way, after a matter of the heart big enough for two|date=22 November 2018}}</ref> ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ.<ref>{{Cite web|url=https://www.talkhouse.com/heart-problems-led-couple-finally-form-band/|title=How Heart Problems Led this Couple to Finally Form a Band}}</ref> ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ ಟಾಡ್ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕ್ಲೋಸ್ನೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದರು. ''ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಥೆರಪಿ'', ಕ್ಲೋಸ್‌ನೆಸ್‌ನಿಂದ ಚೊಚ್ಚಲ EP, ಗ್ರೇವ್‌ಫೇಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪, ೨೦೧೭ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.brooklynvegan.com/closeness-todd-fink-from-the-faint-orenda-fink-from-azure-ray-listen/|title=CLOSENESS = Todd Fink from The Faint + Orenda Fink from Azure Ray (listen)|website=BrooklynVegan.com}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, O+S ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಯು ವರ್ ಒನ್ಸ್ ದಿ ಸನ್, ನೌ ಆರ್ ದಿ ಮೂನ್ ಅನ್ನು'' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2017/02/exclusive-orenda-fink-and-cedrick-lemoyne-aka-os-a.html|title=Exclusive: Orenda Fink and Cedric LeMoyne are Back as O+S with "Hold You Down" :: Music :: News :: O+S :: Paste|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105519/https://www.pastemagazine.com/articles/2017/02/exclusive-orenda-fink-and-cedrick-lemoyne-aka-os-a.html|archive-date=2018-08-23|access-date=2018-08-22}}</ref> ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್ ಫಿಂಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಹೈ ಅಪ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ೨೦೧೭ ಅನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂ, ''ಯು ಆರ್ ಹಿಯರ್'', ಕಾನರ್ ಓಬರ್ಸ್ಟ್ ಅವರ ಲೇಬಲ್, ಟೀಮ್ ಲವ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿತು, ಇದನ್ನು "ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ, ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ", "ಆತ್ಮಭರಿತ" ಮತ್ತು "ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕಚ್ಚಾ, ನಿಕಟ ಭಾವಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://atwoodmagazine.com/yah-high-up-you-are-here-album/|title=High Up Radiate with Energy & Power on Debut Album 'You Are Here'|date=February 22, 2018|website=Atwoodmagazine.com}}</ref> ಹಿಂದಿನ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಜುರೆ ರೇ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೧೮ ರಂದು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು-ಆಫ್ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು <ref>{{Cite web|url=https://buzzbands.la/2018/01/21/photos-azure-ray-elected-whispertown-lodge-room/|title=Photos: Azure Ray, the Elected and Whispertown at the Lodge Room|date=January 22, 2018|website=Buzzbands.la}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ ರಂದು, ಸ್ಟೀರಿಯೋಗಮ್ "ಪಾಲಿಂಡ್ರೋಮ್" ಎಂಬ ಹೊಸ ಅಜುರೆ ರೇ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯಾದ ''ವೇವ್ಸ್ (ಅಜುರೆ ರೇ ಇಪಿ)|ವೇವ್ಸ್'' ಇಪಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬, ೨೦೧೮ ರಂದು, ಈ ಬಾರಿ ಮಾರಿಯಾ ಟೇಲರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಸ್ವಂತ ಲೇಬಲ್, ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2016025/azure-ray-palindrome/premiere/|title=Azure Ray - "Palindrome"|date=September 26, 2018|website=Stereogum.com}}</ref> ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಅವರ ೨೦೦೩ ರ ಆಲ್ಬಂ "ಹೋಲ್ಡ್ ಆನ್ ಲವ್" ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಯ ಹೊಸ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಲೈವ್ ಆಗಿ ಹಾಡಿದ ನಂತರ ಹಾಡು ಬದಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/8480277/azure-ray-hold-on-love-revision|title=Azure Ray's ‘Hold On Love’ Revision: Exclusive|date=October 24, 2018|website=Billboard.com}}</ref> ಕೆಸಿಆರ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು ಇಪಿಯ ಎರಡನೇ ಏಕಗೀತೆ "ಲಾಸ್ಟ್ ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಒಮಾಹಾ" ( ನಿಕ್ ಫಾಕ್ಲರ್ ನಿರ್ದೇಶನ) ಗಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫ ರಂದು "ಹಾಂಟೆಂಗ್ಲಿ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್" ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/music/articles/video-premiere-azure-ray-last-summer-in-omaha|title=Video Premiere: Azure Ray "Last Summer In Omaha"|date=October 25, 2018|website=Kcrw.com|access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2023|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213104042/https://www.kcrw.com/music/articles/video-premiere-azure-ray-last-summer-in-omaha|url-status=dead}}</ref> ''ಇಗೋವರ್ಕ್‌ಗಾಗಿ'' ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರವಾಸದ ಲೆಗ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿ ಫೇಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಮೇ ೨೦೧೯ ಅನ್ನು ತೆರೆಯಲು ನಿಕಟತೆ ಕಳೆದಿದೆ. ಅವರ ೨೦೧೭ EP ಯಿಂದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೆಬಾಡೋಹ್‌ನ " ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ಲವ್ " ನ ಕವರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ತನ್ನ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗಿ ಮಾರಿಯಾ ಟೇಲರ್ ಅವರ ಲೇಬಲ್, ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CGAkSEGh5NX/|title=Login • Instagram|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213104042/https://www.instagram.com/p/CGAkSEGh5NX/|archive-date=2023-02-13|access-date=2023-02-13|url-status=bot: unknown}}</ref> ೨೦೨೦ ಅಜುರೆ ರೇ ಸ್ವಯಂ-ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆಲ್ಬಂನ ೨೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಹ ಆಚರಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿನೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಜುರೆ ರೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ "ರೆಮಿಡಿ" ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. COVID-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್, ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೫, ೨೦೨೧ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/azure-ray-announce-first-new-album-in-11-years-share-new-song-listen/|title=Azure Ray Announce First New Album in 11 Years, Share New Song|date=25 March 2021|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> == ಬರವಣಿಗೆ == ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಿಂಕ್ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ರಾಕ್‌ಹೇವನ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಟೀರಿಯರ್ಸ್'' ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ವಿಚ್ LA ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.whichwitchla.com/print|title=PRINT|website=Whichwitchla.com|access-date=2023-02-13|archive-date=2023-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213104042/http://www.whichwitchla.com/print|url-status=dead}}</ref> Hyperallergic.com ಹೇಳುವಂತೆ "ಸಂಕಲನದ ನಿರೂಪಣಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಡ್ರಿಯಾನಾ ವಿಡ್ಡೋಸ್, ಒರೆಂಡಾ ಫಿಂಕ್, ಜೊಹಾನ್ನಾ ಹೆಡ್ವಾ ಮತ್ತು ಸುಝೇನ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ಲಾನ್ ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ತಲೆಮಾರಿನ ಖಾತೆಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ... ಸ್ಟೊಯಿಕ್, ಎಬ್ಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ, ಫಿಂಕ್ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸೈಕೋಸಿಸ್ನ ಕಥೆಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥರ್ಟಿಕ್ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ" <ref>{{Cite web|url=https://hyperallergic.com/466450/inspired-by-the-story-of-a-womens-sanitarium-a-book-explores-mental-health-as-a-feminist-issue/|title=Inspired by the Story of a Women's Sanitarium, a Book Explores Mental Health as a Feminist Issue|date=October 19, 2018|website=Hyperallergic.com}}</ref> == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == * ''ಬ್ಲಡ್‌ಲೈನ್ ಇಪಿ'' ( ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್, ೨೦೦೫; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಇನ್ವಿಸಿಬಲ್ ಒನ್ಸ್'' ( ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೦೫; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಆಸ್ಕ್ ದಿ ನೈಟ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೯; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಬ್ಲೂ ಡ್ರೀಮ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೪; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) === ಲಿಟಲ್ ರೆಡ್ ರಾಕೆಟ್ ಜೊತೆಗೆ === * ''ನೀವು ಯಾರು ಪಾವತಿಸಿದ್ದೀರಿ'' (೧೯೯೭, ಟಿಮ್/ಕೆರ್ ) * ''ಇದು ಸೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ'' (೨೦೦೦, ಮೊನೊಲಿತ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗ್ರೂಪ್) === ಅಜುರೆ ರೇ ಜೊತೆ === * ''ಅಜುರೆ ರೇ'' ( ವಾರ್ಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್, ೨೦೦೧; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಬರ್ನ್ ಅಂಡ್ ಶಿವರ್'' (ವಾರ್ಮ್, ೨೦೦೨; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಸ್ಲೀಪ್'' ಸಿಂಗಲ್ (ರಬ್ಬರ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೦೨) * ''ನವೆಂಬರ್'' ಇಪಿ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೨; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಹೋಲ್ಡ್ ಆನ್ ಲವ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೩) * ''ದಿ ಡ್ರಿಂಕ್ಸ್ ವಿ ಡ್ರಿಂಕ್ ಲಾಸ್ಟ್ ನೈಟ್'' ಸಿಂಗಲ್ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೩; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * '' ಹೊಸ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ '' ಸಿಂಗಲ್ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೪; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಡೌನ್ ದಿ ಮೂನ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೦; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಡೋಂಟ್ ಲೀವ್ ಮೈ ಮೈಂಡ್'' ಸಿಂಗಲ್ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೦); ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಸಿಲ್ವರ್ಲೇಕ್'' ಸಿಂಗಲ್ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೧; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ಇಪಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೨; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ವೇವ್ಸ್'' ಇಪಿ (ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೧೮) * ''ಪರಿಹಾರ'' LP (ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೨೧) === ಮನಿಲಾದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ === * ''ವುಡ್ಸ್ ಆನ್ ಫೈರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೭; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) === O+S === * ''O+S'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೯; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) * ''ನೀವು ಒಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದೀರಿ, ಈಗ ನೀವು ಚಂದ್ರರಾಗಿದ್ದೀರಿ'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೧೭; ಈಗ ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) === ಆಪ್ತತೆ === * ''ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಥೆರಪಿ'' ( ಗ್ರೇವ್‌ಫೇಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೧೭) === High Up === * ''ನೀವು ಇಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ'' ( ಟೀಮ್ ಲವ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೧೮) === ಸಂಕಲನಗಳು === * ''ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ೫೦'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೩) * ''ಲಗ್ನಿಯಪ್ಪೆ: ಎ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಬೆನಿಫಿಟ್ ಫಾರ್ ಹರಿಕೇನ್ ಕತ್ರಿನಾ ರಿಲೀಫ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೫) * ''ಫ್ಲವರ್ ಮೂನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪುಟ ೧'' (ಹೂವಿನ ಚಂದ್ರ, ೨೦೧೮) === ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === * ವಕ್ರ ಬೆರಳುಗಳು - ''ವಕ್ರ ಬೆರಳುಗಳು'' (ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ೨೦೦೦) * ವಕ್ರ ಬೆರಳುಗಳು - ''ಹಾವುಗಳನ್ನು ತನ್ನಿ'' (ವಾರ್ಮ್, ೨೦೦೧) * ಮೊಬಿ - ''೧೮'' ( ಮ್ಯೂಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ / V೨ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೦೨) * ಬ್ರೈಟ್ ಐಸ್ - ''ದೇರ್ ಈಸ್ ನೋ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಟು ದಿ ಸ್ಟೋರಿ'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೨) * ಬ್ರೈಟ್ ಐಸ್ - ''ಲಿಫ್ಟ್ಡ್ ಅಥವಾ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಈಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೋಯಿಲ್, ಕೀಪ್ ಯುವರ್ ಇಯರ್ ಟು ದ ಗ್ರೌಂಡ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೨) * ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು / ನೆವಾ ಡಿನೋವಾ - ''ಒಂದು ಜಗ್ ವೈನ್, ಎರಡು ಪಾತ್ರೆಗಳು'' ( ಕ್ರ್ಯಾಂಕ್! ಎ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕಂಪನಿ, ೨೦೦೪) * ದಿ ಎಲೆಕ್ಟೆಡ್ - ''ಮಿ ಫಸ್ಟ್'' (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೪) * ದಿ ಫೇಂಟ್ - ವೆಟ್ ಫ್ರಮ್ ಬರ್ತ್ (ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್, ೨೦೦೪) * ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಟ್ರೆಂಚಿಂಗ್ - ''ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಟ್ರೆಂಚಿಂಗ್'' ( ಟೀಮ್ ಲವ್, ೨೦೦೭). * ಪೀಟ್ ಯೋರ್ನ್ - ''ಬ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ಫೋರ್ತ್'' ( ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೦೯) * ಕಾನರ್ ಓಬರ್ಸ್ಟ್ - ''ಅಪ್‌ಸೈಡ್ ಡೌನ್ ಮೌಂಟೇನ್'' ( ನೋನೆಸಚ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ೨೦೧೪) == ವೀಡಿಯೊಗ್ರಫಿ == * ''ಬ್ಲಡ್‌ಲೈನ್'' (೨೦೦೫, ನಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಲರ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ಲೀವ್ ಇಟ್ ಆಲ್'' (೨೦೦೬, ರುಡಾಲ್ಫ್ ಬ್ಯುಟೆಂಡಾಚ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ದಟ್ ಸರ್ಟೈನ್-ಸಮ್ಥಿಂಗ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್'' (೨೦೦೯, ಕ್ರಿಸ್ ಲಾಸನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ) * ''ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಸ್ಕಾರ್'' (೨೦೦೯, ಆರನ್ ಗಮ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ವಿ ಡು ವಾಟ್ ವಿ ವಾಂಟ್ ಟು'' (೨೦೦೯, ಕ್ರಿಸ್ ಲಾಸನ್ ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿಯೊ ಸ್ಕಾರ್ಲಾಟಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ) * ''ವೈ ಈಸ್ ದಿ ನೈಟ್ ಸ್ಯಾಡ್'' (೨೦೧೦, ರಯಾನ್ ಬರ್ಗ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ಹೈ ಗ್ರೌಂಡ್'' (೨೦೧೦, ಕ್ರಿಸ್ ಲಾಸನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ) * ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಎ ಪಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸಮ್ಥಿಂಗ್ ಗ್ರೇಟರ್'' (೨೦೧೪, ಆರನ್ ಗಮ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ಯು ಕ್ಯಾನ್ ಬಿ ಲವ್ಡ್'' (೨೦೧೪, ಅಮೆಲಿ ರೌಲ್ ನಿರ್ದೇಶನ) * ''ಏಸ್ ಆಫ್ ಕಪ್ಸ್'' (೨೦೧೪, ನಿಕ್ ಫಾಕ್ಲರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ) * ''ಹೋಲಿ, ಹೋಲಿ'' (೨೦೧೫, ಮೈಕ್ ಟುಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನ) ದಿ ಗುಡ್ ಲೈಫ್‌ನ ''ಲವರ್ಸ್ ನೀಡ್ ಲಾಯರ್ಸ್'' ಮತ್ತು ನೆವಾ ಡಿನೋವಾ ಅವರ ''ಯೆಲ್ಲೋ ಡಟ್ಸನ್'' ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಂಕ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.orendafink.com ಒರೆಂಡಾ ಫಿಂಕ್ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.saddle-creek.com ಸ್ಯಾಡಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್] * [http://www.azureraymusic.com ಅಜುರೆ ರೇ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫ್ಯಾನ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116220949/http://www.azureraymusic.com/ |date=2021-01-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090521212235/http://www.halfcute.com/2009/04/rz-ar-os-q-with-cedric-lemoyne-of-os.html ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಲೈಫ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ಜೊತೆ O+S ಸಂದರ್ಶನ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] ehc9w0xm2fsq7naqlf5hh2j78jzjk6r 0 151753 1371892 1338642 2026-04-23T06:14:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371892 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=February 2020}} {{Use Indian English|date=October 2018}} {{Infobox person | birth_name = ಸ್ವಾತಿ ಊರ್ಮಿಳಾ ರಾಜ್ | birth_date = {{birth date and age|1962|06|14|df=yes}} | image = Utthara Unni Urmila Unni Actress Malayalam.jpg | caption = ಊರ್ಮಿಳಾ (ಬಲ) ಅವರ ಮಗಳು ಉತ್ತರ ಉನ್ನಿ (ಎಡ) ಜೊತೆ | birth_place = ತಿರುವಲ್ಲ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ | years_active = ೧೯೮೯ {{endash}} ಪ್ರಸ್ತುತ | parents = {{ubl|ಕೆ. ಸಿ. ಅನುಜನ್ ರಾಜ|ಮನೋರಮ}} | spouse = ಅಂಕರಾತ್ ರಾಮನುನ್ನಿ(೧೯೮೧)<ref>{{cite web|url=http://urmilaunni.com/profile.html|title=Swathi thirunal Urmila Raja|work=Official website of Urmila Unni|access-date=8 October 2011|archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402113621/http://urmilaunni.com/profile.html|url-status=dead}}</ref> | children = ಉತ್ತರ ಉನ್ನಿ | relatives = ಸಂಯುಕ್ತ ವರ್ಮ | nationality = ಭಾರತೀಯ್ }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] '''ಊರ್ಮಿಳಾ ಉನ್ನಿ''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ನಟ|ನಟಿ]], ಇವರು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆ ಅಂಕಾರತ್ ರಾಮನುನ್ನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಉತ್ತರಾ ಉನ್ನಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಾಳೆ.<ref>http://www.mangalam.com/cinema/interviews/107963 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203010736/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/107963 |date=2013-12-03 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಕಡವಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬಹ್ರೇನ್ನಲ್ಲಿ ''ಅಂಗೋಪಂಗ'' ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/295732?page=0,0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402134303/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/295732?page=0,0 |date=2015-04-02 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref>iಇವರು ನಟಿ ಸಂಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ.<ref>http://www.mangalam.com/women/interview/108997 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105004141/http://www.mangalam.com/women/interview/108997 |date=2013-11-05 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ಆಕೆ ಸಿನೆಮಾ ಕಥಾ ಮತ್ತು ಪಂಚಲಿಕಾದ ಲೇಖಕಿ.   <ref>http://www.mangalam.com/women/interview/11920 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203075701/http://www.mangalam.com/women/interview/11920 |date=2013-12-03 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ಅವರ ಮಗಳು ಉತ್ತರಾ ಉನ್ನಿ ಕೂಡ ನಟಿ. <ref>{{Cite news |last=Parvathy S Nayar |date=17 September 2011 |title=Urmila Unni gets busy in Kollywood |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-17/news-interviews/30169018_1_malayalam-film-tamil-film-mollywood |url-status=dead |access-date=8 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203064008/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-17/news-interviews/30169018_1_malayalam-film-tamil-film-mollywood |archive-date=3 December 2013}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಉನ್ನಿ ಅವರು ಜೂನ್ ೧೪, ೧೯೬೨ ರಂದು ತಿರುವಲ್ಲಾದ ನೆಡುಂಪುರಂ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಸಿ ಅನುಜನರಾಜ ಕೊಟ್ಟಕಲ್ ಕೋವಿಲಕಂ ಮತ್ತು ನೆಡುಪುರಂ ಕೊಟ್ಟಾರತಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಇನ್‌ಫೆಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪಡೆದರು.[[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ]] ಶ್ರೀ ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[ವೀಣೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು ಒಬ್ಬ [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ಪೇಂಟರ್]]. <ref>{{Cite web |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=2&no_of_displayed_rows=39&no_of_rows_page=10&sletter= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518051319/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=2&no_of_displayed_rows=39&no_of_rows_page=10&sletter= |archive-date=2015-05-18 |website=cinidiary.com}}</ref> ಅವರು ಅಂಕರಾತ್ ರಾಮನುನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಉತ್ತರಾ ಉನ್ನಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಸಹ ಇದ್ದು, ಅವರು ಸಹ ನಟಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ. <ref>http://www.mangalam.com/cinema/interviews/107963 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203010736/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/107963 |date=2013-12-03 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಕಡವಂತರಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಬಹರೇನ್|ಬಹ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ''ಅಂಗೋಪಾಂಗ'' ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/295732?page=0,0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402134303/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/295732?page=0,0 |date=2015-04-02 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ನಟಿ ಸಂಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಸೊಸೆ. <ref>http://www.mangalam.com/women/interview/108997 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105004141/http://www.mangalam.com/women/interview/108997 |date=2013-11-05 }} {{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2022}}</ref> ಅವರು ಸಿನಿಮಾ ಕಥಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲಿಕಾ ಲೇಖಕಿ.{{Fact|date=September 2022}}</link> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {| class="wikitable sortable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ !!Notes |- |೧೯೮೮|| ''ಮರತಮ್''|| ಕವುಟ್ಟಿ||{{Citation needed|date=April 2023}} |- |೧೯೮೯|| ''ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೇನು''|| ಅನಿಯಂಕುಟ್ಟನ ತಾಯಿ|| |- |೧೯೯೨|| ಸರ್ಗಮ್ (೧೯೯೨ ಚಿತ್ರ)|''ಸರ್ಗಮ್'' ||ಸುಭದ್ರಾ ತಂಪುರಟ್ಟಿ|| |- |೧೯೯೨|| ''ಮೈ ಡಿಯರ್ ಮುತ್ತಚ್ಚನ್'' || ವಾಯ್ಸ್ ಫರ್ ಮನು||ತರುಣ್ |- |೧೯೯೫|| ''ಕಥಾಪುರುಷನ್''||ಕುಂಜುನ್ನಿಯ ತಾಯಿ|| |- |೧೯೯೭7|| ''ಇರಟ್ಟಕುಟ್ಟಿಕಲುದೆ ಅಛನ್'' || ದೇವಿ|| |- |೧೯೯೮||''ಪಂಚಲೋಹಮ್''|| ಚಿನ್ನಮ್ಮು|| |- |೨೦೦೦||''ಪುರಸ್ಕಾರಮ್''|| ಗಾಯತ್ರಿ|| |- |೨೦೦೦|| ಸುನನ್ನ (೨೦೦೦ ಚಿತ್ರ)|''ಸುನನ್ನ'' || ಭಾರ್ಗವಿ|| |- |೨೦೦೦|| ''ಮಜಾ''|| ಭದ್ರ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೦||''ಅರಿಯತ''|| || |- |೨೦೦೦|| ''ಕೊಛು ಕೊಛು ಸಂತೋಷಂಗಲ್'' || ವಿಲಾಸಿನಿ|| |- |೨೦೦೧||''ಮೂಕುತ್ತಿ''||ಶಾಲಿನಿ || |- |೨೦೦೧|| ''Saivar Thirumeni'' ||ಮರ್ಥ|| |- |೨೦೦೧೨|| ಧೋಸ್ತ್ (೨೦೦೧ ಮಳಿಯಾಳಾಂ ಚಿತ್ರ್)|''ಧೋಸ್ತ್'' || ಅಜಿತ್ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೧|| ''ದುಬೈ''|| ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಹೆಂಡತಿ|| |- |೨೦೦೧||''ಮೇಘಸಂದೇಶಮ್''||ಮರಿಯ|| |- ||೨೦೦೨|| ಡ್ಯಾನಿ (ಚಿತ್ರ)|''ಡ್ಯಾನಿ'' || ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ|| |- |೨೦೦೨|| ''ಪುನರ್ ಜನಿ''|| ಅಪ್ಪು ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೨|| ''ಪುಣ್ಯಮ್''|ರಾಣಿ|| |- |೨೦೦೩|| ''ಗೌರಿಶಂಕರಮ್''|| ಶಂಕರನ್ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೪|| ''ಸ್ನೇಹ ಸುಮಿತ್ರಾ'' || ಡಾ. ನಿರ್ಮಲಾ ಐಸಾಕ್|| |- |2004|| ''Aparichithan''|| ಡಾ. ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ವರ್ಮಾ |- |೨೦೦೪|| ''ಸತ್ಯ ಸಲ್ಪೇರು ರಾಮನ್‌ಕುಟ್ಟಿ'' ||ವೇಲಾಯುಧಂ ಅವರ ಪತ್ನಿ|| |- |೨೦೦೪|| ''Thudakkam''|| Adv. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾಯರ್|| |- |೨೦೦೪|| ''Maratha Nadu'' || ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿ|| |- |೨೦೦೪|| ''ಸೇತುರಾಮ್ ಐಯರ್ ಸಿಬಿಐ'' || ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಐಯರ್|| |- |೨೦೦೪|| ''ಅಪರಿಚಿತನ್''||ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ವರ್ಮಾ|| |- |೨೦೦೪|| ''ಪರಾಯಮ್''||ರಾಜು ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೫|| ''Pauran''|| ಕತ್ರೀನ|| |- |೨೦೦೫|| ''Sheelabathi''|| ಸುಮಂಗಳ|| |- |೨೦೦೫|| ''ಭರತ್ ಚಂದ್ರನ್ I.P.S.'' || ಸುಭದ್ರ|| |- |೨೦೦೬|| ''ರಾಷ್ಟ್ರಮ್''||Maliyekkal Thommi's kin|| |- |೨೦೦೬|| Red Salute (2006 film)|''Red Salute''||ಮರಿಯ ಜೋಸೆಫ್|| |- |೨೦೦೬|| Thuruppugulan (2006 film)|''Thuruppu Gulan''|| ಭಾರತಿ|| |- |೨೦೦೬||''Ammathottil''|| || |- |೨೦೦೭|| ''Atheetham''||Remadevi Thamburatti|| |- |೨೦೦೭|| ಹಾರ್ಟ್ ಬೀಟ್ಸ್ (ಚಿತ್ರ)|''ಹಾರ್ಟ್ ಬೀಟ್ಸ್''||Edikkula's mother|| |- |೨೦೦೭|| Inspector ಗರುಡ್ (ಚಿತ್ರ)|''Inspector ಗರುಡ್'' || ಸೇತುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೭|| ''Nadiya Kollappetta Rathri'' ||ಆದಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ವರದಾಚಲಂ|| |- |೨೦೦೮|| ''Anthiponvettam''|| ಜೀವನ್ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೮|| ''ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಎಂ.ಎ. ಮಲಯಾಳಂ'' || ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ|| |- |೨೦೦೮|| Laptop (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ)|''Laptop'' || ಡಾ. ವನಜ|| |- |೨೦೦೮|| ''ಅನ್ನನ್ ತಂಬಿ'' || ರಾವುಣಿಯ ಹೆಂಡತಿ|| |- |೨೦೦೮|| ''ರೌದ್ರಮ್''|| ಡಾ. ರತ್ನಕುಮಾರಿ |- |೨೦೦೮|| ಆಯುಧಮ್ (೨೦೦೮ ಚಿತ್ರ) |''ಆಯುಧಮ್'' || ಲೀನಾ|| |- |೨೦೦೯|| ''ಮೇಘಸಂದೇಶಮ್''|| ರಾಧಿಕ|| |- |೨೦೦೯|| Duplicate (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|''Duplicate'' || ಮಾಯ|| |- |೨೦೦೯|| ಬನಾರಸ್ (೨೦೦೯ ಚಿತ್ರ)|''ಬನಾರಸ್'' || ದೇವು ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೦೯|| ''Pramukhan''||ಗಾಯತ್ರಿಯಮ್ಮ|| |- |೨೦೦೯|| ''Black Dalia'' || ಸನ್ನಿ ಕುರುವಿಲ ಅವರ ಪತ್ನಿ|| |- |೨೦೦೯|| ''Vairam: Fight for Justice''|| ಸುಮಿತ್ರ|| |- |೨೦೦೯||Kerala Varma Pazhassi Raja (ಚಿತ್ರ)|''Kerala Varma Pazhassi Raja''|| Chirakkal Thamburatty|| |- |೨೦೧೦|| ವಲಿಯಂಗಡಿ (ಚಿತ್ರ)|''ವಲಿಯಂಗಡಿ''||ಸೇತುಲಕ್ಷ್ಮಿ || |- |೨೦೧೦||''Aatmakatha''|| ಟೀಚರ್|| |- |೨೦೧೦|| Fiddle (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|''Fiddle'' || ಗಾಯಿತ್ರಿಯ್ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೦|| ಹಾಲಿಡೇಸ್ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|''ಹಾಲಿಡೇಸ್''|| ರಿಯಾಳ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೦||ಪೋಕಿರಿ ರಾಜ (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|''ಪೋಕಿರಿ ರಾಜ'' ||ಅಶ್ವಥೆಯ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೦|| Koottukar (೨೦೧೦ ಚಿತ್ರ)|''Koottukar''||ದೇವಿಕ|| |- |೨೦೧೦||''Njaan Sanchaari'' || ಲಕ್ಷ್ಮಿ|| |- |೨೦೧೦||ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ (ಚಿತ್ರ)|''ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್'' ||ಸರಸ್ವತಿ|| |- |೨೦೧೧||''Daivathinte Kaiyoppu''||Sophy's mother|| |- |೨೦೧೧|| ''ಡಾಮ್ ೯೯೯'' || ವಿನಯ್ ಅವರ ತಾಯಿ||English language|English Movie |- |೨೦೧೧|| ''7aum Arivu'' || ರಾಣಿ||ತಮಿಳು ಭಾ‍‍ಷೆ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |- |೨೦೧೧|| ''Kanakompathu''|| ಗೀತು ಅವರ ತಾಯಿ || |- |೨೦೧೧|| ಮೊಹಬ್ಬತ್ (೨೦೧೧ ಚಿತ್ರ)|''ಮೊಹಬ್ಬತ್'' ||Aarifa|| |- |೨೦೧೧|| ''Snehaveedu''|| ನಳಿನಿ|| |- |೨೦೧೧|| ''ಕಿಲಾಡಿ ರಾಮನ'' || ಸಾವಿತ್ರಿ|| |- |೨೦೧೧||''ಸರ್ಕಾರ್ ಕಾಲೊನಿ'' ||ವೈದ್ಯೆ|| |- |೨೦೧೧||''Swapnamalika''||Appu's mother|| |- |೨೦೧೨|| ''Bhoomiyude Avakashikal''|| Saradha's mother|| |- |೨೦೧೨|| Rasaleela (೨೦೧೨ ಚಿತ್ರ)|''Rasaleela''||Savithriyamma || |- |೨೦೧೨|| ''101 Weddings'' || Vijayamma|| |- |೨೦೧೨||''Theruvu Nakshathrangal''|| Mahila Sangam President|| |- |೨೦೧೨|| ''Mr. Marumakan''|| Interview Board Member|| |- |೨೦೧೨|| ''Scene Onnu Nammude Veedu'' || K.K. Jose's wife|| |- |೨೦೧೨|| ''Arike''||Alaga Devi|| |- |೨೦೧೨|| ''Nada Brahmam''|| ಊರ್ಮಿಳಾ || |- |೨೦೧೨|| ''Oru Nadigaiyin Vaakkumoolam'' ||ಗಿರಿಜ||ತಮಿಳು ಭಾ‌ಷೆ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |- |೨೦೧೨||''ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್ ಲೈವ್'' || ನಯನ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೩ || ''Njan Anaswaran''|| -|| |- |೨೦೧೩|| ''೩ ಡಾಟ್ಸ್'' || ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೩|| Cleopatra (೨೦೧೩ ಚಿತ್ರ)|''Cleopatra'']] ||Mathaji|| |- |೨೦೧೪|| ''Namboothiri Yuvavu @ ೪೩''|| ಮಾಧೇವಿ|| |- |೨೦೧೪ || ''Avarude Veedu''||-|| |- |೨೦೧೪ || ''Bad Boys''|| -|| |- |೨೦೧೪|| ''Pranayakatha''||ಲೀಲಮ್ಮ|| |- |೨೦೧೪|| ''Dial 1091''||-|| |- |೨೦೧೪||''Oru Korean Padam''||Saramma|| |- |೨೦೧೪||Yaan (film)|''Yaan''|| ಲಕ್ಷ್ಮಿ||ತಮಿಳು ಭಾ‍ಷೆ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ |- | ೨೦೧೪|| ''Ettekaal Second'' || ನೀತು ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೪|| ''Koothara''||ತರುಣ್ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೪|| ''Snehamullaoral Koodayullappol''|| Sumithra || |- |೨೦೧೪ || ''Vasanthathinte Kanal Vazhikalil''|| Antharjanam|| |- |೨೦೧೪|| ''Randaam Varavu''||Thampuratti/Ghost|| ಕಿರುಚಿತ್ರ |- |೨೦೧೪ || ''Mummyude Swantham Achoos''||ಸಂದ್ರ ಅವರ ತಾಯಿ|| |- | ೨೦೧೫|| ''Village Guys''||ಮೈತಿಲಿ || |- | ೨೦೧೫|| ''Ellam Chettante Ishtam Pole'' ||ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಮ್ಮ|| |- | ೨೦೧೫|| ''ಮಾತೃ ವಂದನಮ್''||ರಾಜು ಅವರ ತಂಗಿ || |- | ೨೦೧೫|| ''Compartment''||Nun || |- | ೨೦೧೫||''Sukhamayirikkatte''||-|| |- |೨೦೧೬ || ''Plus Or Minus''||ಗಾಯತ್ರಿ|| |- | ೨೦೧೬||''Maaya Malika''||ಮಾಯಳ ತಾಯಿ || |- | ೨೦೧೬|| ''Poy Maranju Parayahte''||ಸ್ವಯಂಪ್ರಭಾಯ ತಾಯಿ|| |- |೨೦೧೬ ||''Ameyam''||Fathima||ಕಿರುಚಿತ್ರ |- |೨೦೧೬ ||''9th Month''||Mithra ||ಕಿರುಚಿತ್ರ |- |೨೦೧೭ || ''ಹಾದಿಯಾ''||-|| |- | ೨೦೧೮|| Nonsense (ಚಿತ್ರ)|''Nonsense'' || ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್|| |- | ೨೦೧೮|| ''೧೯೪೮ ಕಾಲಂ ಪರಂಜಾತಂ''|| -|| |- | ೨೦೧೯|| ''ಮಾಧವೀಯಂ''|| -|| |- |೨೦೧೯ || ''ಸೇಫ್''|| ನಿರ್ಮಲಾ ಅಮ್ಮ|| |- |೨೦೧೯ || ''Kalikoottukar''||Amina|| |- |೨೦೧೯ || ''Venalmazha''|| -||Music video |- |೨೦೨೨||ಬ್ಲಾಕ್ ಕಾಫಿ (೨೦೨೧ ಚಿತ್ರ)|''ಬ್ಲಾಕ್ ಕಾಫಿ''||Susy|| |- |೨೦೨೨||''Aquarium (ಮಳಿಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ)|Aquarium''||Provincial Amma|| |- |೨೦೨೨||''PK Rosy''||-|| |- |TBA || ''Thoolika''||-|| |- |TBA || ''Mukalparappu''||-|| |- |} == ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು == * ರಕ್ಕುಯಿಲ್ (ಮಜವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ) * ಒಟ್ಟಚಿಲಂಬು (ಮಜವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ) * ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ (ಜನಂ ಟಿವಿ) * ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣವಿಜಯಂ (ಜನಂ ಟಿವಿ) * ನಂಗಲ್ ಸಂತುಷ್ಟರನು (ಏಷಿಯಾನೆಟ್ ಪ್ಲಸ್) * ದೇವಿಮಹಾತ್ಮ್ಯಮ್ (ಏಷಿಯಾನೆಟ್) * ಕುಂಜಾಲಿಮರಕ್ಕರ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಪಜಸ್ಸಿರಾಜ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ವೆಲಂಕಣಿ ಮಾತಾವು (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ನಿಜಲತ್ತಮ್ (ಡಿಡಿ) * ಮುಗ್ಮರಿಯಾತೆ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ಕಥಯಾರಿಯಾತೆ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ಮಾನಸರಿಯಾತೆ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ಪ್ರಿಯಂ (ಕೈರಳಿ) * ಒರ್ಮಾ (ಏಷಿಯಾನೆಟ್) * ಮಾಂಗಲ್ಯಂ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ನಿಜಲುಕಲ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಸಂಕೀರ್ತನಂ ಪೋಲ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ನೀತಿ ವಾಚಾ ಮಧುವಿಧು (ಡಿಡಿ) * ಮೇಲೊಟ್ಟು ಕೊಜಿಯುನ್ನ ಇಳಕಲ್ (ದೂರದರ್ಶನ) * ದಾರುಸ್ಸಲಾಮ್ (ಡಿಡಿ) * ತೀಕ್ಕಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪೊಳ್ಳುಂಬೋಲ್ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ಮನಸ್ಸರಿಯತೆ (ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ) * ಪೊನ್ನುಂಜಲ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಶ್ರೀ ಮಹಾಭಾಗವತಮ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಕಡಮತ್ತಾತು ಕಥನಾರ್ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಇಡವಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಚ ಮಿಂಡಪೂಚ (ಏಷಿಯಾನೆಟ್) * ಸ್ತ್ರೀ (ಏಷ್ಯಾನೆಟ್) * ಪೂತಲಿ (ಅಮೃತ ಟಿವಿ) * ಪರ್ವನೆಂದು * ಮನಾಳನಗರ * ಪರಿನಾಮಮ್ * ಮೌನನೊಂಬರಂ (ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ) * ಸಕುನಂ ( ಡಿಡಿ ಮಲಯಾಳಂ) - ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ * ಎಂಟೆ ಮ್ಯಾಶ್ - ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ * ಕಲಿಪ್ಪತ ಕಡಾಯಿಲೆ ಸ್ತ್ರೀ - ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ == ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು == * ರುಚಿಭೇದಂ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ * ಥಾನಿ ನಾದನ್ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ * ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಶೋ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ * ರೆಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಮಾರ್ಗರ್ಶಕರು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * {{Imdb name|0881289}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Urmila%20Unni&limit=45 Urmila Unni at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409231115/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Urmila%20Unni&limit=45 |date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 }} * [http://urmilaunni.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111114819/http://urmilaunni.com/ |date=11 ಜನವರಿ 2016 }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Unni, Urmila}} odhr4911kc2eswhoxx97qj3fryxzzyw 0 152865 1371915 1347046 2026-04-23T11:40:54Z ~2026-24956-37 99159 1371915 wikitext text/x-wiki '''ಜನಪದ ಕಥೆ''' : ತಲೇಮಾರಿನಿಂದ ತಲೇಮಾರಿಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ಹಾಗೆಯೆ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕವೋ ಬಾಯ ಮೂಲಕವೋ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಕಥೆ. ಈ ಮಾತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥನರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>https://www.google.com/search?q=folktales&rlz=1C1CHBF_enIN845IN845&oq=folktal&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCggAEAAYsQMYgAQyCggAEAAYsQMYgAQyBwgBEAAYgAQyBggCEEUYOTIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIKCAcQLhjUAhiABDIKCAgQLhjUAhiABDIHCAkQABiPAtIBCTc2NzdqMWoxNagCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಅಜ್ಜಿಕಥೆ|ಅಜ್ಜಿಯ ಕಥೆ]]ಗಳು (ನೋಡಿ- ಅಜ್ಜಿಕಥೆ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. [[ಅಸ್ಸಾಮೀ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮೀ]] ಮತ್ತು [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳೀ]] [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಸಾಧುಕಥಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ವರ್ತಕ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಾಗಲಿ ಕೇಳುವುದಾಗಲಿ ನಿನ್ನೆಮೊನ್ನೆಯದಾಗಿರದೆ, ಮಾನವಸಮಾಜದಷ್ಟೇ ಪುರಾತನವಾದುದಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಮನುಷ್ಯ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕಲೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ. . ಶ್ರಮದ ಉಪಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಲೆ ಜನ್ಮತಾಳಿತು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ಕಥೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಈ ಅನೀವಾರ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ, ಉಳಿದದದ್ದುೆೆೆೆಗಗ್ಳಗ್ಳಘ ಈ ಅವಶ್ಯದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ. [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲೂ ಕೆಲವನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಶ್ರಮವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿ ಕಾಯಿಸುತ್ತ, ರಾತ್ರಿ ಊಟ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಬೆಳದಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಥೆ ಹೆಳುವುದು, ಕೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಲಗಿಸಲು ಕಥೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನಂಥವ ಕಥೆ ಕೇಳಲು ಕಥೆಗಾರರನ್ನೇ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಕಥೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರೂ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂಥವರು ವಿರಳವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಹಾಗೂ ಕೇಳಲು ಪುರುಷರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಬಾಲಕರು-ಯಾರಾದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಳುವವರಲ್ಲಿ ಬಾಲಕರು ಪ್ರಧಾನರು.[[File:Tulu tale 1 Thokuru guttu.webm|thumb|ಎಳ್ವೆರ್ ಪಲೆಯಲ್ಲು:ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಜ್ಜಿಕಥೆ-ತೋಕುರು ಗುತ್ತು ಮನೆಯ ಹರಿಣಾಕ್ಷಿ ಶೆಟ್ಟಿಯವರಿಂದ]] ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪ : ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಹಾಗೂ ಕೇಳುವ ಕ್ರಿಯೆ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ. ಮಾನವ ಇರುವ ಕಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವೆಂದರೆ ಏಕರೂಪತೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಥೆಗಳು ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿರುವುದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಮಾನವನ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಈ ಏಕರೂಪತೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕರೂಪತೆಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು. ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಭಾವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಜನಪದ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಆಕ್ಸಲ್ ಓಲ್ರಿಕ್]] ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನೆ: # ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾವಕಾಶವಾದ ಪ್ರವೇಶವಿದ್ದು, ಶಿಖರವನ್ನು ತಲಪಿದ ಮೇಲೂ ನಿಲುಗಡೆಯ ಸ್ಥಾನದ ತನಕ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. # ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಅದರ ಶರೀರವನ್ನು ಪುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೂರುಮಡಿಯಿದ್ದು, ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕುಮಡಿಯೂ ಆಗಬಹುದು. # ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಇಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರಬೇಕು. # ವೈದೃಶ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾಗಮ-ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ. # ಒಂದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೇನಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಶಕ್ತರಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಶಕ್ತರಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದರೆ, ವೈರಿಗಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯುಂಟು. # ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಕೀಳು ಆಗಿರುವವರು ಉತ್ತಮರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಕಿರಿಯ ಸೋದರ ಅಥವಾ ಸೋದರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಯ ಗಳಿಸುವವರು. # ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣ ಸರಳ. ಕಥೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಗುಣಗಳು ಮಾತ್ರ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪಾತ್ರದ ಕಥೆಗೆ ಹೊರತಾದ ಯಾವುದೇ ಜೀವನದ ಸುಳಿವು ಕೂಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. # ಕಥಾವಸ್ತು ಸರಳ, ಸಂಕೀರ್ಣವಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು. ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಥೆಗಳು ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಆಗ ಅದು ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಜಾಯಮಾನವಾಗಿರದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಭಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. # ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಮಾನ ವಿಷಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಪಾತ್ರಗಳು, ಮನುಷ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ದೇವತೆ, ಪ್ರಾಣಿ, ದೆವ್ವ, ಬೇತಾಳ, ರಾಕ್ಷಸ ಮೊದಲಾದ ಮನುಷ್ಯೇತರರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವರ್ಗ, ಮತ್ರ್ಯ, ನರಕ-ಈ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಇವರ ಸಂಬಂಧವುಂಟು. ನಾಯಕ, ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಹಾಗೂ ನಾಯಿಕೆ ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಹಸವೇ ಮೂಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ತಾನಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥಾನಾಯಕನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕಿರಿಯ ಮಗನ ವಿಚಾರ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮಗನೇ ಕಥಾನಾಯಕನೂ ಸಾಹಸಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವಂಚಿತನಾದ ಕಿರಿಯವನು ಬದುಕಲು ಸಾಹಸಿಯಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಖಚಿತವಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನವರೇ ಆದವರು ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿನ ಹೆಂಗಸು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಖಳನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮಲತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಎಷ್ಟೋ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಪ್ರಮುಖವೆನಿಸುವುದುಂಟು. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕರುಣಾಳು ಸಹಾಯಕರ ಪಾತ್ರವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು. ನಾಯಕನಿಗೆ ಮಾನುಷ ಅಥವಾ ಅತಿಮಾನುಷ ಸಹಾಯಕರಿಗಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಸಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಸಹಾಯಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲ ದೊರೆಯುವುದು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಮೂನೆಗಳೆಂದರೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಮಂತ್ರದಂಡ, ಉಂಗುರ, ಕಪ್ಪು, ಭೂತಗನ್ನಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ, ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮಂತ್ರವಾದಿಯ ಕೈವಾಡ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದೃಷ್ಟದ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಂಗತಿ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೂಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಬಹುದು. ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಅಲೌಕಿಕ ಕಥೆಗಳು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲ ನಿರಾಡಂಬವಾಗಿ ನಡೆಯುವುವಲ್ಲದೆ, ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುರಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಾರನ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ದುಷ್ಟತನ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಜನತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಮೂಲಾಂಶವಾಗಿರುವ ಜನಪದ ಕಥೆ ಅವರ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಸಂಪನ್ನತೆಯನ್ನೂ ತೆರೆದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದು ಸವಾಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎಸೆದಿದೆ; ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಥೆಯೂ ಮನೋರಂಜನೆಯ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಹೃದಯನಿಗಾಗುವ ಕಲಾನುಭವದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕುರಿತು ಆಲೋಚಿಸಿದಾಗ, ಕಥೆ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಚೋದಕವೂ ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇದರಿಂದ ದೊರಕುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ, ಬೇಸರ ತರುವಂಥ ಏಕತಾನತೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಸುಖ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಇದಕ್ಕೆ ಆನಂದವೇ ಪರಮೋಚ್ಚ ಗುರಿ. ಇದಲ್ಲದೆ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರಿಗೆ ದುಃಖೋಪಶಮನದ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅವು ಬಹುಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸ್ಟಿತ್ ಥಾಂಸನ್ನನ ಮಾತು ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿವೇದಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಪದ ಕಥೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣ : ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕ್‍ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಥೆಗಳೇ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಥೆಗಳಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಯಾಗಬಹುದು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದು ಖಂಡಕ್ಕೆ, ದೇಶಕ್ಕೆ, ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಕಷ್ಟತರವೂ ತುಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವೂ ಆದುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು ಉಚಿತವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಕøಷ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಜನಪದ ಕಥೆಗಾರನೂ ಇವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಮಾಡಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಎಡ್ವಿನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಹಾರ್ಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವಾನ್‍ದೇರ್ ಲೇಯನ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಗ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಷನ್ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಗ ಗೊತ್ತಾದ ಸ್ಥಳವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು. ಆವರಣ ಅತಿಮಾನುಷ, ಪಾತ್ರ ಅರ್ಧಚಾರಿತ್ರಿಕ, ರಚನೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸರಳ. ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗುಳ್ಳ ಷರ್ಮಾನ್‍ಗೆ ಗೊತ್ತಾದ ಕಾಲವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತಾದ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ. ಇದು ನಡೆಯುವುದೆಲ್ಲ ಅವಾಸ್ತವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ. ಇಡೀ ಕಥೆ ಸಾಹಸಮಯವಾದ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಇವು ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ- ಕಟ್ಟುಕಥೆ). ಮಿಲ್ಲರ್ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕಿನ್ನರ ಕಥೆಗಳು, ದೈನಂದಿನ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಕಥೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕಡೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದರೂ ಮಧ್ಯದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಪೂರ್ಣ ವರ್ಗೀಕರಣವಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಸಮರ್ಪಕವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವುಂಟ್ ಎಂಬ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಶುದ್ಧ ಕಿನ್ನರ ಕಥೆಗಳು, ಜೈವಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಶುದ್ಧ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು, ವಾಂಶಿಕ ಕಥೆಗಳು, ತಮಾಷೆ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಏಳು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇದು ವಿವರವಾದ ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿದ್ದು ಪುನರುಕ್ತಿ ದೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬ್ರಿಟಾನಿಕ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ, ಐತಿಹ್ಯ, ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಥನ ಪ್ರಕಾರಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಗಳು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಬಳಸಿದರೂ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿತ್ ಥಾಂಸನ್ನನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದಾಗಿದೆ. ಆತ ತನ್ನ 'ಜನಪದ ಕಥೆ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರಳ ಕಥೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ಆಶಯಗಳು, ವಿಸ್ಥಾರವಾದ ಕಥೆ, ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಬರುವ ಘಟನಾವಳಿ, ಅತಿಮಾನಷ ಅದ್ಭುತ ವಾತಾವರಣ-ಇವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸರಳ ಕಥೆಗಳು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದು. ಕಡಿಮೆ ಆಶಯಗಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಚಿಕ್ಕ ಕಥೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿ, ವಿನೋದ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ನೀತಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; 1 ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥಾರೂಪಗಳು, 2 ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಥೆಗಳು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅತಿಮಾನುಷ ವಿರೋಧಿಗಳು, ಅತಿಮಾನುಷ ಸಹಾಯಕರು, ಮಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತಗಳು, ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳು, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಗಳು, ವಿಧೇಯತೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹಾಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಬಂಧುಗಳು, ಅತೀತ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಜಾಣತನ, ಮೋಸ, ವಂಚನೆ, ಕಳ್ಳತನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಸರಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವಿನೋಧ ಕಥೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು, ಸೂತ್ರಕಥೆಗಳು, ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಒಳವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಲ್ಲರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬಹುದು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನೂ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನೂ ತಂದಿರುವ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಪುರಾಣ ಕಥೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವು ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ಐತಿಹ್ಯಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಗೊತ್ತಾದ ಉದ್ದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪವಿತ್ರ ಕಥನಗಳಿವು. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ದೇವತೆಗಳು, ಆವರಣ ದೈವಿಕ. ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಕಿನ್ನರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯುಂಟು. ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಡಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಆರ್. ಆರ್. ಮಾರೆಟ್ ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ, ಇವುಗಳ ಕೆಲಸ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವುದು. ಮೇಲಿನದಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರ ಐತಿಹ್ಯದ ಕಥೆ. ಕೆಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಧು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಕೆಲವರು ಐತಿಹ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐತಿಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳು, ಅತಿಮಾನುಷ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಾರಿತ್ರಿಕ ಅಭಾಸದ ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು. ಕಥೆಗಾರನಿಂದ ನಂಬಿ ಬಂದವುಗಳು. ಗೊತ್ತಾದ ಸ್ಥಳ ಕಾಲಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳು. (ನೋಡಿ- ಐತಿಹ್ಯ) ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬಹುದಾದ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ಕಥೆಗಳೆಂದರೆ ಕಿನ್ನರ ಕಥೆಗಳು. ಇದರಷ್ಟು ಓದುಗರನ್ನು ಸೂರೆಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಅದ್ಭುತ ರಂಜಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸಪ್ರಿಯತೆಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ರಾಜರಾಣಿಯರು, ಮಂತ್ರಿಮುಖ್ಯರು. ನಡೆಯುವುದು ಒಂದಾನೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಸಾಕಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಿರುವ ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ ಅಥವಾ ನಾಯಿಕೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಸ್ಯ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಇವು ಗಂಭೀರ ಕೃತಿಗಳು. ನಿರ್ಗತಿಕನೂ ದೀನನೂ ಆಗಿ ಮೊದಮೊದಲ ಕಾಣಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಕ ಹಲವಾರು ಸಾಹಸಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದಮೇಲೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಗುರಿಗೆ ತಲಪುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆ, ನಾಯಕ ನಾಯಕಿಯರ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲ ಅತಿಮಾನುಷ ವಸ್ತುಗಳದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರ. ಕಿನ್ನರ ಕಥೆಯ ಪ್ರತಿವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಆಶಯಗಳು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆಶಯಗಳಿಂದಲೇ ಕಥೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಿವರಗಳಿಗೆ (ನೋಡಿ- ಕಿನ್ನರ-ಕಥೆ). == ಪ್ರಾಣಿಕಥೆ == ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದು ಪ್ರಾಣಿಕಥೆ. ಮಾನವನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಇದೆಂಬುದು ಕೆಲವರ ಮತ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಶೈಶವಾಸ್ಥೆಯಿಂದ ತಾಳಿದ ಕುತೂಹಲ, ಆಸಕ್ತಿಗಳೇ ಇಂಥ ಕಥನಕಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೆಕು. ಆದಿವಾಸಿಯ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಧಾನವಾದುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಆತ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರಬೇಕು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು ಮೊದಮೊದಲು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಷಯಗಳ ವಿವರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀತಿಕಥೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕವು. ಸರಳತೆ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಗುಣ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೂಪ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿವರಣೆಯೇ ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಾಣಿ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧ. ಇವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕಾರಣಕಥೆಗಳು, ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪುರಾಣ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ-ಭಾರತದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಈಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳು, ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಮೂಡಿದೆ. == ನೀತಿಕಥೆ == ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಯ ಮುಂದಿನ ರೂಪವೇ ನೀತಿಕಥೆ. ನೀತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶ. ಪ್ರಾಣಿಗಳೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು. ಪ್ರಾಣಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸದ ನೀತಿಕಥೆಗಳೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಎಷ್ಟೋ ಸಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳೂ ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಣಾವಗುಣಗಳ ವಿವರಣೆ ಇವುಗಳ ಗುರಿಯಲ್ಲ, ಮಾನವನಿಗೆ ನೀತಿ ಬೋಧಿಸುವುದೇ ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಥೆ ನೀತಿವಾಕ್ಯವೊಂದರಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕವು. ಇಂಥ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಎಂದು ದುರ್ಗಾ ಭಾಗವತ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರದೆ ನಾಗರಿಕತೆ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಅನಂತರಕಾಲದ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದೇ ಭಾವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೀತಿಕಥೆ ಮೂಲತಃ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅನಂತರ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬೇಕೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತ. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ವಿನೋದ ಕಥೆ. ಇದು ಸ್ವಭಾವತಃ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪಾತ್ರವಹಿಸಬಹುದಾದರೂ ಮಾನವ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವೇ ಇದರ ವಸ್ತು. ಮನೋರಂಜನೆಯೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಶಯವಿರಬಹುದು; ಇಲ್ಲವೆ, ಅನೇಕ ಆಶಯಗಳೂ ಬರಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಮುಖ್ಯವೇ ಹೊರತು, ಅತಿಮಾನುಷತೆಯಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ದಡ್ಡರು. ಹೆಡ್ಡರು-ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ಮೂರ್ಖರು. ವಿನೋದಕಥೆ ಕೆಲವು ಸಾರಿ ನೀತಿಯನ್ನೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಸೀಮಿತ ಉದ್ದೇಶವೊಂದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟ ಈ ಕಥನಪ್ರಕಾರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಥೆಯಂತೆಯೇ ಒಗಟೂ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದು ಒಂದೇ ವಿಶೇಷ. ಇವು ಒಗಟಿನ ಕಥೆಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಒಗಟುಗಳಲ್ಲಿ ವರ ಅಥವಾ ವಧುವಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಒಡ್ಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಒಂದು ಗುಂಪು. ಅಕ್ರಮ ಪ್ರಣಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪು. ಈ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಒಗಟು ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ದುರ್ಗಾ ಭಾಗವತರು 'ಕೂಟಕಥಾ ಮತ್ತು 'ಕಥಾಪ್ರಹೇಲಿಕಾ ಎಂಬೆರಡು ಕಥನ ಮಾದರಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಕøತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಕಥನ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಮಚಂದ್ರನ ತ್ರಿಷಷ್ಠಿಶಲಾಕಾ ಪುರುಷಚರಿತ ಮತ್ತು ಜಂಭಾಲದತ್ತನ ಬೇತಾಳ ಪಂಚವಿಂಶತಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅವರೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಸ್ಟಿತ್ ಥಾಂಸನ್ ಕೂಡ ಈ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿರಬೇಕೆಂದೂ ಅನಂತರ ಜನಪದ ಕಥೆಗಾರರಿಂದ ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಆತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮೇಲಿನ ವಿಭಾಗ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಿದರೂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಅತಿಮಾನಷ ಕಥೆಗಳು, ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕಥೆಗಳು, ರಮ್ಯಕಥೆಗಳು, ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಗಳು, ಸಾಹಸ ಕಥೆಗಳು, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮುಂತಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುವುದು ಇಷ್ಟೆ: ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ವಿಭಾಗಕ್ರಮ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಆಶಯಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. == ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಮೂಲರೂಪ == ಜನಪದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಕಳೆದ ಶತಕದ ಕಡೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದಲ್ಲದೆ, ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಹೊಸಬಾಗಿಲುಗಳೇ ತೆರೆದವು. ಹೀಗೆ ನೂತನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆರೆದವರಲ್ಲಿ ಗ್ರಿಮ್, ಬೆನ್ಫೆ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‍ಮುಲ್ಲರ್, ಆ್ಯಂಡ್ರೂ ಲ್ಯಾಂಗ್, ಟೆಯ್‍ಲರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಚ್ ಜೊಯಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದವರು. ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಾವಸ್ಥೆ, ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಪ್ರಸಾರಸಾಮಾನ್ಯತೆ, ಭಿನ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳು ಇವರ ವಿಷಯಗಳಾದುವು. ಫಲವಾಗಿ ವಾದ ಪ್ರತಿವಾದಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ತಮ್ಮದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಇವರು ಹರಿಯಬಿಟ್ಟರು. ಆ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸವಿವರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೋಗದೆ ಪ್ರಮುಖವಾದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲಿಗೆ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೆಂದರೆ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಮೂಲ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಗ್ರಿಮ್ ಸೋದರರೇ ಈ ಎರಡೂ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕರು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲ ಸಾದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇವರು, ಅದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಹಾಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಮೇಲೆ ಈ ಕಥನ ವೃತ್ತಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟು ಕಡೆಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು: ಕಥೆಗಳು ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಂಶ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳೇ ಒಡೆದು ಅನಂತರ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದುಂಟು. ಸಂದರ್ಭಗಳು ತೀರ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದು; ಜನತೆಯಿಂದ ಜನತೆಗೆ ಕಥೆಗಳು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗುವುದು. ಅರ್ಥ ಶತಮಾನದ ತರುವಾಯ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಗ್ರಿಮ್ ಸೋದರರೇ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದು ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತ್ವದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲು ಎರಡು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮಾತ್ರ ಕ್ರಮೇಣ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡುವು. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನಾಂಗವೊಂದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳೂ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂಬ ಗ್ರಿಮ್ ಸೋದರರ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತೌಲನಿಕ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ ಫಲ ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ. ಜನಾಂಗದ ಮೂಲವನ್ನೂ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರೆ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ ಪ್ರಸಾರಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಥೆಗಳ ವಿತರಣೆ ಪ್ರಸಾರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಭಾಷೆಯಾಗಲಿ ಜನಾಂಗವಾಗಲಿ ಮೂಲತಃ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಕಥನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ನಿಂತಿವೆ. ಇದು ಗ್ರಿಮ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿವರ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲವನ್ನೂ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇದರ ವಾದಕರು ಋಗ್ವೇದದ ಮೂಲಕ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ಬಂದಿರಬೇಕೆಂದು ಇವರ ವಾದ. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಆರ್ಯ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ರೂಪಿತವಾದ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಆರ್ಯೇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಪುರಾಣದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದವು ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಹೊರಟ ಎರಡನೆಯ ವಾದ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ತಂದುದಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳದೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವೇದಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಕಥನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಹಲವಾರು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕಥನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಆಗ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕೆಲವರು ಭಾರತೀಯ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಯೂರೋಪನ್ನು ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಯೂರೋಪಿನ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಯೂರೋಪಿನ ಸಮಸ್ತ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಹೊರಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದವ ಬೆನ್ಫೆ. ಈತ 1859ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಂಚತಂತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಾದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಪಂಚತಂತ್ರದ ಕಥೆಗಳ ಉಗಮ ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲವಾಗಿ, ಬೆನ್ಫೆ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳೂ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರಬೇಕೆಂಬ ನೂತನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಈ ಕಥಾಪ್ರಸಾರ ಒಂದು ಕಡೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಬೌದ್ಧರಿಂದ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಹೀಗೆ ಯೂರೋಪಿನ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಸೋಪನ ನೀತಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಬೆನ್ಫೆಯ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಕ್ರಮೇಣ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮರ್ಪಕತೆಯಿಂದ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿ ಬಿಡಲಿ, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪಿತಾಮಹನಾಗಿ ಅವನ ಹೆಸರು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಲವಾದ ವಿರೋಧಕನೆಂದರೆ ಆ್ಯಂಡ್ರೂ ಲ್ಯಾಂಗ್‍ನೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಈತ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲವಾದವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂಲಗಳ ಕಡೆಗೆ ಬೆರಳು ಚಾಚಿದ. ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೀರಡಟಸ್ ಮತ್ತು ಹೋಮರರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿರವ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಒಡ್ಡಿದ. ಹೀಗೆ ಭರತಖಂಡವೇ ಕಥೆಗಳ ಏಕಮಾತ್ರ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೆಂಬುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿಯ ಕಥೆಗಳಂತೆಯೇ ಬೇರೆ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಲ್ಯಾಂಗ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಭಾವನೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಅವು ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಉಳಿಕೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾದೃಶ್ಯಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಫಲಗಳೆಂದು ಬಹುಬೇಗ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಗ್, ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ರಚಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರಿದ. ಸಮಾನ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಇದರ ಒಟ್ಟು ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಮಾನವರೆಲ್ಲ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಥೆಗಳ ಉಗಮ, ಪ್ರಸಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕ ಸತ್ಯವಾಯಿತು. ಪುರಾತನ ಮಾನವ ಭಾವನೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಿ ಸಮಾನತೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಕದ ಕಡೆಕಡೆಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಇವನ ವಾದ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಇವನ ಮೇಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಭಾವ ಬಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಂಥ ಪುರಾತನ ಮಾನವನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಈ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನೆಂದರೆ ಇ.ಬಿ. ಟೆಯ್‍ಲರ್. ಈತನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಲಾಂಗನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಕೂಡ ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮೂಲತಃ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೆಯ್‍ಲರನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಬಂದದ್ದು. ಇದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಜಾನಪದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದು ಲ್ಯಾಂಗನ ಕೀರ್ತಿ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಮುಂದಿನವರಿಂದ ವಿಮರ್ಶಿತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿತು. ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಆಶಯಗಳು ಪುರಾತನ ಜೀವನದ ಉಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ಎಂಬುದರ ಕಡೆಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೊಟ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಉಗಮ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ತೆರೆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟ ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಂಥ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು. ಈ ಪಂಥದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಆಶಯಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಉಗಮ, ವಿಕಾಸಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಯೂರೋಪಿನ ಪುರಾತನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಆಶಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ, ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳು ಗೊತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಸೀಮಿತ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವರ್ಗವಾಗಲಿ, ಆಶಯಗಳಾಗಲಿ ತಮಗೆ ತಾವೇ ಪುರಾತನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಶೋಧನೆಯಿಂದ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ತಿಳಿವಳಿಕೆ. == ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ == ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಉಗಮ, ವಿಕಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪೂರಕ ಅಧ್ಯಯನ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಪುರಾತನ ಕಥನದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹೆಸರೆಂದರೆ ಬೊಯಸ್‍ನದು. ಅಮೆರಿಕದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಂಥದ ಮುಖ್ಯ ನೇತಾರನಾದ ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಕಥೆಗಳ ಬಹುಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಉದ್ದೇಶ. ಜನಪದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಬೊಯಸ್‍ನ ವಿಚಾರಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಗ್ಯವಾದವು. ಆತ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಜನಪದ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಕ್ಕಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ವಿಷಯ ಒಂದೇ ಎಂದು ಸಾರಿದ. ಪುರಾಣದ ವಸ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗೆ ಹರಿದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಥೆಯ ವಸ್ತು ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಹರಿದಿರಬಹುದು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಅವು ಪುರಾತನ ಕಲೆಗಳೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಗೊತ್ತಾದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದೆಂದು ಬೊಯಸ್‍ನ ವಾದ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಕಥನದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಂಗತಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಕಾರ್ಯವೇ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಾರ್ಯ ಪರಿಮಿತವಾದುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ನೂತನವಾದುದೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾದ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಪನಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೊಯಸ್ ಹೇಳಿದ. ಹೀಗೆ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಉಗಮ. ವಿಕಾಸಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬೊಯಸ್‍ನದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. == ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು == ಕಥೆಗಳ ಉಗಮವನ್ನು ಕುರಿತ ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಮೂಲಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಇವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಕೆಲವು ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಇವರು ಪುರಾಣದ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟರು. ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳಿಂದ ಬೋಧೆಯಾಗುವ ವಸ್ತು ಒಂದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇವರು ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳೂ ಕೆಲವು ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಬಂಧದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ಪ್ರತಿ ಪುರಾಣಕಥೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅದು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಘಟಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇವರ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಕೇತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕನೆಂದರೆ ರೈಕ್. ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಮಾನವ, ಪುರಾಣದ ಅರ್ಥಾತ್ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇವನ ವಾದ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕಾಣಬರುವ ಇಂಥ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳೆಂದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆದರೆ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೈಕ್‍ನ ವಾದ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ದೂರವಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಲೂವಿ ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಇವನ ತರ್ಕ. (ನೋಡಿ- ಇಂಡೋ---ಯೂರೋಪಿಯನ್-ಅಥವಾ-ಮೈಥಲಾಜಿಕಲ್-ಸಿದ್ಧಾಂತ) ಪುರಾತನ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಮತಸಂಬಂಧವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಇದನ್ನೇ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೆಲವರು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಮತಧರ್ಮದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿದರು. ಪುರಾತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತಧರ್ಮದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿದರು. ಪುರಾತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ಸತ್ತವನು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಬರದಿರಲೆಂದು. ಈ ಸತ್ತಮನುಷ್ಯನಿಂದ (ದೆವ್ವ) ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಬೇಕು ; ಇಲ್ಲವೆ, ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮತಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿರಬೇಕೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಮತಾಚರಣೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರವುದರಿಂದಲೇ ಆಶಯ ಕೂಡ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಭಯವೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನಿಗೆ ದೆವ್ವದ ಅಥವಾ ರಾಕ್ಷಸನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪುರಾತನ ಮಾನವನ ನಂಬಿಕೆ, ನಡಾವಳಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಮತಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಕಥೆಗಳೆಲ್ಲದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹೊರಟವರೆಂದರೆ ನ್ಯೂಯಮನ್ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನೇಪರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏನು ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಕಲ್ಪಿತ ವಿಷಯವೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಾದ ದೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಪಂಥ, ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಂಥ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭ್ರಾಮಕ ಪಂಥ, ಪ್ರಸಾರಪಂಥ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತನಗೆ ತಾನೇ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ ಕಥಾಮೂಲದ ವಿಷಯವಂತೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಸನೀಯವಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಾದವಿವಾದಗಳಿದ್ದಾಗ, ಫಿನ್ಲೆಂಡಿನ ನೂತನ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು ಕಾಲೇವಾಲದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕರು ಜೂಲಿಯಸ್ ಕ್ರೋಹ್ನ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಕಾರ್ಲೆ ಕ್ರೋಹ್ನರು. ಇವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಇಂದು ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ-ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಧಾನ (ನೋಡಿ- ಚಾರಿತ್ರಿಕ-ಭೌಗೋಳಿಕ-ವಿಧಾನ). ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿತರಣೆಯಾಗಿರುವ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿರುವ ಮೂಲಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತಾವ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ನಡೆದಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಭಿನ್ನಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಹೀಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಡನೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಮೂಲರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಕಥೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಂಗ್ರಹ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಪುರಾತನ ಮಾನವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈಗ ಜನಪದಕಥೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಯೋಜನ ಉದ್ದೇಶಿತ ಜಗತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದ್ದು ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜನಪದದ ಒಂದು ಅಂಶ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಹೇಳುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹೊತ್ತಿನ ಜನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜನಪದ ಕಥೆ}} {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] jezzafyhwd56bwobyzuj4vhgxycrriw 0 153058 1371856 1335180 2026-04-22T17:20:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371856 wikitext text/x-wiki {{for|ಚಲನಚಿತ್ರ|ಅಮೃತಧಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)}} '''''ಅಮೃತಧಾರೆ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=ಜೀ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಲವ್‌ಸ್ಟೋರಿ ಅಮೃತಧಾರೆ |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/new-serial-amruthadhare-in-zee-kannada-rtegay |publisher=ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date= 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023}}</ref>. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು 2023ರ ಮೇ 29 ರಂದು [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು<ref>{{cite web |title=ಮೇ 29ರಿಂದ ಅಮೃತಧಾರೆ ಸೀರಿಯಲ್, ಛಾಯಾ ಸಿಂಗ್ ನಟನೆ ನೋಡಲು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕಾತುರ! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-new-serial-amruthadhare-start-may-29th-heroine-is-chaya-singh-svl-akd-1124316.html |publisher=News18 Kannada |access-date=17 ಮೇ 2023}}</ref>. ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶುಕ್ರವಾರದವರೆಗೆ ಸಂಜೆ 7.00 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ <ref>{{cite web |title=New soap opera Amruthadhaare to premiere on monday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/new-soap-opera-amruthadhaare-to-premiere-on-monday/articleshow/100544342.cms |publisher=The Times of India |access-date=27 ಮೇ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಭೂಮಿಕಾ-ಗೌತಮ್ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವ, 'ಅಮೃತಧಾರೆ'ಯಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಮೋ ಸಂಭ್ರಮ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/zee-kannada-amruthadhaare-serial-updates-ach-1326661.html |publisher=News18 Kannada |access-date=5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ '''[[:en:Bade Achhe Lagte Hain | ಬಡೇ ಅಚ್ಚೆ ಲಗ್ತೆ ಹೇ]]''' ಯ ಅಧಿಕೃತ ರೀಮೆಕ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಛಾಯಾ ಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜೇಶ್‌ ನಟರಂಗ|ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ]] ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Amruthadhare.jpg|thumb|center|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | story developer = ನವಿಲುಗರಿ ಸೋಮು, ಚೇತನ್ ಸೊಲಗಿ, ಸುಧೀಂದ್ರ ಭಾರದ್ವಾಜ್, | writer = | screenplay = ಮಹೇಶ್ ರಾವ್ | story = | director = ಗುರುಪ್ರಸಾದ್ ಮುಡೇನಹಳ್ಳಿ | creative_director = | starring = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ |ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | list_episodes = | executive_producer = | producer = ಕೀರ್ತಿಕಾ ಎಂ. ರಾವ್, ಪ್ರಕಾಶ್ ಅಗರ್ | Story develop = ನವಿಲುಗರಿ ಸೋಮು, ಚೇತನ್, ಅಭಿಜಿತ್ ಸುಧೀರ್, ಸುಧೀಂದ್ರ ಭಾರದ್ವಾಜ್, | runtime = | company = ಕೀರ್ತಿ ಅಕ್ಷಯ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | distributor = | network = [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | audio_format = | first_aired = 29 ಮೇ 2023 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಇಬ್ಬರು ಅವಿವಾಹಿತರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಸು ನಲ್ವತ್ತೈದು ಆಗಿರುವ ಉದ್ಯಮಿ ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸು ಮೂವತ್ತೈದರಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿ ಭೂಮಿಕಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಸಾರಾಂಶಾ== 45 ವರ್ಷದ ಗೌತಮ್ ದಿವಾನ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಅವಿವಾಹಿತ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌ನ ಒಡೆಯಾನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 35 ವರ್ಷದ ಭೂಮಿಕಾ ಸದಾಶಿವ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವಳು ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಗೌತಮ್‌ನ ಮಲತಾಯಿ ಶಕುಂತಲಾ ಅವನನ್ನು ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ಅವಿವಾಹಿತಳಾಗಲು ಕಾರಣಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶಕುಂತಲಾಳ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜೈದೇವ್ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೂರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಶಕುಂತಲಾಳ ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ದುರಾಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಶಕುಂತಲಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೌತಮ್ ಅವಿವಾಹಿತಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗೌತಮ್‌ನ ಬಾಲ್ಯದ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯ ಆನಂದ್ ಚಿಂತೆಗೀಡಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ಸಹೋದರರಂತೆ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆನಂದ್ ಅಪರ್ಣಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಆನಂದ್ ಮತ್ತು ಅಪರ್ಣಾ ಯಾವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ವಧುವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಕಾಳ ತಂದೆ ಸದಾಶಿವ ಭೂಮಿಕಾಗೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಗೌತಮ್‌ನ ಮಲಸಹೋದರಿ ಮಹಿಮಾ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾಳ ಸಹೋದರ ಜೀವನ್ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಕಾ ಇನ್ನೂ ಮದುವೆಯಾಗದೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ಜೀವನ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಮಾ ಅವರ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಕಾಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಕುಂತಲಾ ಭೂಮಿಕಾಳನ್ನು ಗೌತಮ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾ ಪರಸ್ಪರ ದುರಹಂಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಗಳವಾಡುವವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜೀವನ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಮಾ ಅವರ ಮದುವೆ ನಡೆಯಲು ಅವರಿಬ್ಬರು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಶಕುಂತಲಾ ಅತೃಪ್ತಲಗುತ್ತಾಳೆ. ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ತಿರುಳು ಸ್ನೇಹ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಗಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಕುಂತಲಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ಜೈದೇವ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಕಥೆ ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾಳ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಕುಂತಲಾಳ ದುಷ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆದು ಗೌತಮ್ ಹೆತ್ತಮ ಮತ್ತು ಒಡಹುಟ್ಟಿದ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಗುವಿನ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೌತಮ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾಳಿಗೆ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಜೈದೇವ್ ನ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಕಾಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳಿಗೆ ಈ ವಿಷ್ಯವನ್ನು ಶಕುಂತಲಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಅವಳಿ ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಕಥೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.ಗೌತಮ್ ಈಗ ಡ್ರೈವರ್ ಆಗಿ ಭೂಮಿಕಾ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇದ್ದಾನೆ. ಭೂಮಿಕಾ ತನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಶೀಕ್ಷಕಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ=== *'''[[ಛಾಯಾ ಸಿಂಗ್|ಛಾಯ ಸಿಂಗ್]]'''<ref>{{cite web |title=‘If you want to reach the audience, you have to take different measures’: Chaya Singh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2023/jun/22/if-you-want-to-reach-the-audience-you-have-to-take-different-measures-chaya-singh-2587293.html |website= |publisher=The New Indian Express |access-date=22 ಜೂನ್ 2023}}</ref> : ಭೂಮಿಕಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ. * '''[[ರಾಜೇಶ್‌ ನಟರಂಗ|ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ್]]''' : ಗೌತಮ್ ದಿವಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಯಕನಾಗಿ. ===ಇತರೆ=== * '''[[ವನಿತಾ ವಾಸು]]''' : ಶಕುಂತಳಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ಮಲತಾಯಿಯಾಗಿ. * '''[[ಸಿಹಿ ಕಹಿ ಚಂದ್ರು]]''': ಸದಾಶಿವನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಕಾ ಮತ್ತು ಜೀವನ್ ತಂದೆಯಾಗಿ. * '''ಚೈತ್ರ ಶೆಣೈ''': ಮಂದಾಕಿಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. ಸದಾಶಿವನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ. ಭೂಮಿಕಾ ಮತ್ತು ಜೀವನ್ ತಾಯಿಯಾಗಿ. *'''ಅಮೃತ ನಾಯಕ್'''<ref>{{cite web |title=ರಾಜ್ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಮೃತಧಾರೆ ಸೀರಿಯಲ್ ನಟಿ ಅಪೇಕ್ಷಾ! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-amruthadhaare-serial-bhoomika-sister-apeksha-real-story-svl-1208306.html |publisher=News18 Kannada |access-date=29 ಜೂನ್ 2023}}</ref> : ಅಪೇಕ್ಷಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಕಾ ತಂಗಿಯಾಗಿ. *'''ಸಾರಾ ಅಣ್ಣಯ್ಯ'''<ref>{{cite web |title=ಮಹಿಮಾ ಆಗಿ 'ಅಮೃತಧಾರೆ'ಗೆ ಎಂಟ್ರಿ ಕೊಟ್ಟ ಸಾರಾ, ಮತ್ತೆ ಮೋಡಿ ಮಾಡ್ತಾರಾ ವರು? |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-amruthadhaare-serial-sara-annaiah-acting-as-a-mahima-svl-1147503.html |publisher=News18 Kannada |access-date=17 ಮೇ 2023}}</ref>: ಮಹಿಮಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ತಂಗಿಯಾಗಿ. ಶಕುಂತಳಾ ಮಗಳಾಗಿ, ಜೀವನ್ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ. * '''ಶಶಿ ಹೆಗ್ಗಡೆ''' <ref>{{cite web |title=ಕೊರೊನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ ನೀಡಿದ್ದ ಭಾವಿ ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ನಟಿ ಲಾವಣ್ಯ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/jodi-no-1-season-2-show-actor-shashi-hegde-actress-lavanya-bhardwaj-love-wedding-story/articleshow/103556212.cms |access-date=10 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023}}</ref>: ಜೀವನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಕಾ ತಮ್ಮನಾಗಿ. ಮಂದಾಕಿನಿ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವನ ಮಗನಾಗಿ, ಮಹಿಮಾ ಗಂಡನಾಗಿ. *'''ರಣವ್''': ಜೈದೇವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, *'''ಚಂದನ್''': ಅಶ್ವಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, *'''ಸ್ವಾತಿ''': ಅಪರ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಆನಂದ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ. *'''ಆನಂದ್''' <ref>{{cite web |title=ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಬದುಕಿ ಇರೋದು ಮಿರಾಕಲ್; ಅಮೃತಧಾರೆ ಧಾರಾವಾಹಿ ನಟ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/jodi-no-1-season-2-show-episode-amruthadhaare-serial-anand-and-chaithra-love-marriage-story/articleshow/103557906.cms?utm_source=nextstory&utm_medium=widget&utm_campaign=story-2 |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=10 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023}}</ref> : ಆನಂದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ. ಅಪರ್ಣ ಗಂಡನಾಗಿ. ==ಸಂಗೀತ== ಅಮೃತಧಾರೆಯಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಗುಚ್ಚಗಳು ಈ [https://www.youtube.com/watch?v=jL3bjmJmqBc (JUKEBOX)] ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ<ref>{{cite web |title=ಅಮೃತಧಾರೆ ಮೆಚ್ಚಿದವರಿಗೆ ಹಾಡುಗಳ ಗುಚ್ಚ ಬಿಡುಗಡೆ, ಕಿರುತೆರೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗ |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/amruthadhare-serial-songs-jukebox-released-from-zee-kannada-gow-ryngew |publisher=ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=31 ಜುಲೈ 2023}}</ref>. {{track listing | headline = Track list | extra_column = Singer(s) | total_length = 14ː46 | title1 = ನಾ ಭುವಿಯಂತೆ ಕಾದೆ | lyrics1 = | extra1 = | length1 = 02ː21 | title2 = ಏನೋ ನವಿರಾದ ಭಾವ | lyrics2 = | extra2 = | length2 = 02ː20 | title3 = ನಿನ್ನವರ ನಗುವಲಿ | lyrics3 = | extra3 = | length3 = 01ː09 | title4 = ಒಡನಾಡಿ ಬೇಕಿದೆ | lyrics4 = | extra4 = | length4 = 01ː09 | title5 = ಸನಿಹ ಸೆಳೆದಂತೆ | lyrics5 = | extra5 = | length5 = 02ː52 | title6= ಬೆಳಗುವ ದೀಪವು | lyrics6 = | extra 6= | length6= 01ː08 | title7= ಜೊತೆ ಸಾಗೋ ಕನಸಿದೆ | lyrics7 = | extra7 = | length7 =01ː08 | title8= ತನ್ನವರ ಬದುಕಲಿ | lyrics8 = | extra 8= | length8 =01ː09 | title9= ಯಾರೊ ಕರೆದಂತೆ ಹೆಸರಾ | lyrics9 = | extra9 = | length9= 02ː10 }} ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== {|class="wikitable sortable " style="text-align:left;" !style="background:LightSteelBlue;"|ಬಾಷೆ !style="background:LightSteelBlue;"|ಶೀರ್ಷಿಕೆ !style="background:LightSteelBlue;"|ಮೂಲ ಬಿಡುಗಡೆ !style="background:LightSteelBlue;"|ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) !style="background:LightSteelBlue;"|ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ !style="background:LightSteelBlue;"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಹಿಂದಿ]] | ''[[:en:Bade Achhe Lagte Hain | ಬಡೇ ಅಚ್ಚೆ ಲಗ್ತೆ ಹೇ]]'' <br> बडे अच्छे लगते हैं | 30 May 2011 | [[:en:Sony Entertainment Television | ಸೋನಿ ಎಂಟಟೈನ್ ಮೆಂಟ್]] | 10 ಜುಲೈ 2014 | ಮೂಲ |- | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''Anuraga Ganam Pole'' <br> അനുരാഗ ഗാനം പോൾ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/anuraga-ganam-pole-serial-zee-keralam/|title=Anuraga Ganam Pole Serial Zee Keralam Launching on 17 April at 09:00 PM Everyday|access-date=2023-05-24}}</ref> | 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 | [[:en: Zee Keralam | ಝೀ ಕೇರಳಂ]] | rowspan="2"| ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | rowspan="2"| ರೀಮೇಕ್ |- | [[ಕನ್ನಡ]] | ''Amruthadhare'' <br> ಅಮೃತಧಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/amruthadhare-kannada-serial-cast/|title=Amruthadhare Kannada Serial Story, Star Cast, Telecast Time – Zee Kannada Launching The Show From 29 May|access-date=2023-05-24}}</ref> | 29 ಮೇ 2023 | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] |} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.zee5.com/tv-shows/details/amruthadhaare/0-6-4z5364077 ಅಮೃತಧಾರೆ @ ] [[ಝೀ5]] ಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಝೀ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ: ಕಿರುತೆರೆ]] gixev1wqjm3y84i48thhkcnf9mv1h4c 0 153586 1371908 1339716 2026-04-23T10:16:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371908 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|name='''ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ'''|linking_name=ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ|symbol_type={{nbsp}} <!-- because we truly don't need the word "Logo" under the... Logo. [[WP:THANKYOUCAPTIONOBVIOUS]] - feel free to "fix" in a better way... -->|image_coat=[[File:APEC logo vertical.svg|300px]]|image_map=[[File:Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg|300px]]|map_caption=ಎಪಿಇಸಿಯ ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು|org_type=ಆರ್ಥಿಕ ಸಭೆ|membership_type=ಸದಸ್ಯತ್ವ|membership=21 ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು {{Hidden |headerstyle = background:transparent;text-align:left;line-height:1.0em;font-weight:normal; |header = {{raise|0.35em|}} |contentstyle = padding-top:0.3em;font-size:105%; |content = {{unbulleted list | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Brunei}}[[ಬ್ರುನೈ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Canada}}[[ಕೆನಡಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chile}}[[ಚಿಲಿ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|China}}[[ಚೀನಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Hong Kong}}[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Indonesia}}[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Japan}}[[ಜಪಾನ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mexico}}[[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Papua New Guinea}}[[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}}[[ಪೆರು]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Philippines}}[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Russia}}[[ರಷ್ಯಾ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Taiwan}}[[ತೈವಾನ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|United States}}[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] | {{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]]}} }}|admin_center_type=ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ|admin_center={{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]]|leader_title1=ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|leader_name1={{Flagicon|Thailand}} [[ಪ್ರಯುತ್ ಚಾನ್-ಒ-ಚಾ]]|leader_title2=ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು|leader_name2=ರೆಬೆಕಾ ಫಾತಿಮಾ ಸಾಂತಾ ಮಾರಿಯಾ|established=1989|official_website=|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=|today=}} ಎಪಿಇಸಿ ಎಂದೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರವು'''<ref>https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |date=2018-09-28 }}, ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು, ನವೆಂಬರ್ 21, 2023 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಮ್ನ 21 ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗೆ ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘ|ಆಸಿಯಾನ್]]<ref name=":0">https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು 1989 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ನವೆಂಬರ್ 21, 2023 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನಂತರದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಗುಂಪುಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಆಚೆಗೆ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎಪಿಇಸಿಯನ್ನು 1989<ref>https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |date=2019-03-04 }}, 1989 ರಿಂದ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರದ ಇತಿಹಾಸ, ನವೆಂಬರ್ 21, 2023 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]]<ref>https://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf, ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿದೆ, ನವೆಂಬರ್ 21, 2023 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಪೆಕ್ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು == ಪ್ರಸ್ತುತ, ಎಪಿಇಸಿ 21 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಮಾನದಂಡವೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬದಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎಪಿಇಸಿ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬದಲು ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾನದಂಡದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಇದು ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ (ಕ್ರಾಸ್-ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನೋಡಿ), ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ತೈವಾನ್ ([[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘ|ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ, "ಚೈನೀಸ್ ತೈಪೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ]]). ಎಪಿಇಸಿ ಮೂರು ಅಧಿಕೃತ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಆಸಿಯಾನ್, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ.<ref name=":0" /> {| class="wikitable sortable " |+ !ಸದಸ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ: !ಪ್ರವೇಶ ದಿನಾಂಕ: |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Brunei}}[[ಬ್ರುನೈ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Canada}}[[ಕೆನಡಾ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Indonesia}}[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Japan}}[[ಜಪಾನ್]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Philippines}}[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|United States}}[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |1989 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Taiwan}}[[ತೈವಾನ್]]<ref>ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು "ಚೈನೀಸ್ ತೈಪೆ" ಆಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.</ref> |1991 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|China}}[[ಚೀನಾ]]<ref>ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಮಕಾವು|ಮಕಾವೊ]]ವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.</ref> |1991 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Hong Kong}}[[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]]<ref>ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, 1997 ರಿಂದ [[ಚೀನಾ]]ದ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು.</ref> |1991 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mexico}}[[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] |1993 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Papua New Guinea}}[[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿ]] |1993 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chile}}[[ಚಿಲಿ]] |1994 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}}[[ಪೆರು]] |1998 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Russia}}[[ರಷ್ಯಾ]] |1998 |- |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] |1998 |} == ಮೀಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳು == ಸಭೆಯ ಸ್ಥಳವು ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: {| class="wikitable sortable " |+ !ವರ್ಷ ಮತ್ತು ದಿನಾಂಕ: !#: !ದೇಶ: !ನಗರ: |- |6–7 ನವೆಂಬರ್ 1989 |1ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] |ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ |- |29–31 ಜುಲೈ 1990 |2ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]] |ಸಿಂಗಾಪುರ |- |12–14 ನವೆಂಬರ್ 1991 |3ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |[[ಸೌಲ್]] |- |10–11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1992 |4ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] |[[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] |- |19–20 ನವೆಂಬರ್ 1993 |5ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|United States}}[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಬ್ಲೇಕ್ ದ್ವೀಪ |- |15–16 ನವೆಂಬರ್ 1994 |6ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Indonesia}}[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] |ಬೋಗೋರ್ |- |18–19 ನವೆಂಬರ್ 1995 |7ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Japan}}[[ಜಪಾನ್]] |[[ಒಸಾಕಾ]] |- |24–25 ನವೆಂಬರ್ 1996 |8ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Philippines}}[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] |[[ಮನಿಲ]]/ಸುಬಿಕ್ |- |24–25 ನವೆಂಬರ್ 1997 |9ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Canada}}[[ಕೆನಡಾ]] |ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ |- |17–18 ನವೆಂಬರ್ 1998 |10ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]] |[[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]] |- |12–13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1999 |11ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] |[[ಆಕ್ಲೆಂಡ್‌]] |- |15–16 ನವೆಂಬರ್ 2000 |12ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Brunei}}[[ಬ್ರುನೈ]] |[[ಬಂದರ್ ಸೆರಿ ಬಗೆವನ್]] |- |20–21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 |13ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|China}}[[ಚೀನಾ]] |[[ಶಾಂಘೈ]] |- |26–27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002 |14ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Mexico}}[[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] |ಲಾಸ್ ಕ್ಯಾಬೊಸ್ |- |20–21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2003 |15ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] |[[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] |- |20–21 ನವೆಂಬರ್ 2004 |16ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chile}}[[ಚಿಲಿ]] |[[ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ]] |- |18–19 ನವೆಂಬರ್ 2005 |17ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಬುಸಾನ್ |- |18–19 ನವೆಂಬರ್ 2006 |18ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] |[[ಹನೋಯಿ]] |- |8–9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |19ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Australia}}[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] |[[ಸಿಡ್ನಿ]] |- |22–23 ನವೆಂಬರ್ 2008 |20ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}}[[ಪೆರು]] |[[ಲಿಮಾ]] |- |14–15 ನವೆಂಬರ್ 2009 |21ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Singapore}}[[ಸಿಂಗಾಪುರ]] |ಸಿಂಗಾಪುರ |- |13–14 ನವೆಂಬರ್ 2010 |22ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Japan}}[[ಜಪಾನ್]] |ಯೊಕೊಹಾಮಾ |- |12–13 ನವೆಂಬರ್ 2011 |23ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|United States}}[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |[[ಹೊನೊಲುಲು]] |- |9–10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |24ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Russia}}[[ರಷ್ಯಾ]] |[[ವ್ಲಾಡಿವಾಸ್ಟಾಕ್]] |- |5–7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |25ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Indonesia}}[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] |[[ಬಾಲಿ]] |- |10–11 ನವೆಂಬರ್ 2014 |26ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|China}}[[ಚೀನಾ]] |[[ಬೀಜಿಂಗ್]] |- |18–19 ನವೆಂಬರ್ 2015 |27ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Philippines}}[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] |ಪಾಸೆ |- |19–20 ನವೆಂಬರ್ 2016 |28ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}}[[ಪೆರು]] |[[ಲಿಮಾ]] |- |10–11 ನವೆಂಬರ್ 2017 |29ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Vietnam}}[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] |ಡಾ ನಾಂಗ್ |- |17–18 ನವೆಂಬರ್ 2018 |30ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Papua New Guinea}}[[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿ]] |ಪೋರ್ಟ್ ಮೊರೆಸ್ಬಿ |- |16–17 ನವೆಂಬರ್ 2019 ''(ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ)'' |<s>31ನೇ</s> |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Chile}}[[ಚಿಲಿ]] |[[ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ]] |- |20 ನವೆಂಬರ್ 2020 |31ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Malaysia}}[[ಮಲೇಶಿಯ]] |[[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]] (ವರ್ಚುವಲ್ ಮೀಟಿಂಗ್) |- |16 ಜುಲೈ ಮತ್ತು 12 ನವೆಂಬರ್ 2021 |32ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|New Zealand}}[[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] |[[ಆಕ್ಲೆಂಡ್‌]] (ವರ್ಚುವಲ್ ಮೀಟಿಂಗ್) |- |18–19 ನವೆಂಬರ್ 2022 |33ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] |[[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] |- |15–17 ನವೆಂಬರ್ 2023 |34ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|United States}}[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] |ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ |- |10–16 ನವೆಂಬರ್ 2024 |35ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|Peru}}[[ಪೆರು]] |ಕುಸ್ಕೋ |- |31 ಅಕ್ಟೋಬರ್-1 ನವೆಂಬರ್ 2025 |36ನೇ |{{ಬಾವುಟ ಚಿಹ್ನೆ|South Korea}}[[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] |ಜಿಯೊಂಗ್ಜು |} == ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘ]] [[ವರ್ಗ:ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] 8fhexh45cy6tf22sc3907glkoc8s7ej 0 154329 1371865 1336077 2026-04-22T21:28:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371865 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|image=Ashwini_Vaishnaw.jpg|birth_date={{birth date and age|df=y|1970|07|18}}|death_date=}} '''ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್''' (ಜನನ 18 ಜುಲೈ 1970) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ IAS ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೈಲ್ವೆಯ 39 ನೇ ಸಚಿವರಾಗಿ, 2ನೇ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವರಾಗಿ ಮತ್ತು 2024 ರಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ 2ನೇ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೊದಲು, ಅವರು ರೈಲ್ವೆಯ 39ನೇ ಸಚಿವರಾಗಿ, 35ನೇ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವರಾಗಿ ಹಾಗೂ 2024 ರಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ 2ನೇ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2019 ರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಒಡಿಶಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref name="odishabytes.com">{{Cite web |date=2019-06-21 |title=Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk |url=https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116134211/https://www.odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ |archive-date=16 November 2019 |access-date=2019-11-16 |website=ODISHA BYTES |language=en-US}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ವೈಷ್ಣವ್ ಮೂಲತಃ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೀವಂದ್ ಕಲ್ಲನ್ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ. ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೋಧಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತು. <ref name="Statewise Retirement">{{Cite web |title=Statewise Retirement |url=http://164.100.47.5/NewMembers/RetLMemState.aspx |access-date=2019-06-28 |website=164.100.47.5}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 July 2021 |title=PM Modi Cabinet Expansion: जाति, क्षेत्र और समुदाय- पीएम मोदी की नई कैब‍िनेट के जरिये साधे जाएंगे सारे समीकरण |url=https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html |access-date=2021-07-08 |website=News18 Hindi |language=hi |archive-date=2021-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707085748/https://hindi.news18.com/news/nation/narendra-modi-cabinet-expansion-2021-caste-region-and-community-all-equations-will-be-solved-through-modi-cabinet-2-3647783.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=मोदी की नई टीम में ये हैं 20 सबसे युवा चेहरे, कोई वकील तो किसी को मिल चुका है संसद रत्न पुरस्कार |url=https://hindi.asianetnews.com/national-news/full-profile-details-of-the-youngest-face-of-modis-new-team-qvvi4z |access-date=2021-07-07 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=hi}}</ref> ವೈಷ್ಣವ್ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಜೋಧ್‌ಪುರದ ಸೇಂಟ್ ಆಂಥೋನಿ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೋಧ್‌ಪುರದ ಮಹೇಶ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಎಂಬಿಎಂ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಜೆನ್.ವಿಯು) ಜೋಧಪುರದಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮ್ಮ ಎಂ. ಟೆಕ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದಿಂದ, ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ೨೭ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿದರು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ವೈಷ್ಣವ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಬಿಎ ಮಾಡಲು ಯುಸ್ ಗೆ ತೆರಳಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-06-29 |title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html |access-date=2019-11-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://odishabytes.com/ashwini-vaishnav-rs-candidature-fuels-bjd-bjp-deal-talk/ Ashwini Vaishnav RS Candidature Fuels BJD-BJP Deal Talk] Odisha Bytes - June 23, 2019</ref> == ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ == ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ವೈಷ್ಣವ್ ಒಡಿಶಾ ಕೇಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಬಾಲಸೋರ್ ಮತ್ತು ಕಟಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಡಿಶಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೂಪರ್ ಸೈಕ್ಲೋನ್ ೧೯೯೧ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ನೈಜ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸೈಕ್ಲೋನ್ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರವು ಒಡಿಶಾದ ಜನರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ೨೦೦೩ ರವರೆಗೆ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಪಿಎಂಒ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‌ಡಿಎ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರನ್ನು ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Moushumi Das |date=2019-06-25 |title=The ex-IAS officer who is bringing Narendra Modi and Naveen Patnaik together |url=https://theprint.in/politics/the-ex-ias-officer-who-is-bringing-narendra-modi-and-naveen-patnaik-together/254095/ |access-date=2019-11-16 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುರ್ಮುಗೋವಾ  ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=2019-06-22 |title=In Odisha, BJD-BJP consensus candidate for Rajya Sabha bypoll joins BJP |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-odisha-bjd-bjp-consensus-candidate-for-rajya-sabha-bypoll-joins-bjp/story-yKzsHtQD14welXr6YcZ4rM.html |access-date=2019-11-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ == ಅವರು ವಾರ್ಟನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಂಬಿಎ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಕೇವಲ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರು ಎಂಬಿಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web |date=2019-06-29 |title=BJP's Ashwini Vaishnaw elected unopposed to Rajya Sabha from Odisha |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-s-ashwini-vaishnaw-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-odisha/story-bvuQAT3LaZhPiTT4eZcv2K.html |access-date=2021-07-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಅವರ ಎಂಬಿಎ ನಂತರ, ವೈಷ್ಣವ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ಜಿಈ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ಸೀಮೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದರು - ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ. <ref name="Mohanty">{{Cite news |last=Mohanty |first=Meera |date=2019-06-24 |title=Naveen Patnaik's support to BJP man raises brows |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/naveen-patnaiks-support-to-bjp-man-raises-brows/articleshow/69921087.cms |access-date=2019-11-16}}</ref><ref name="businesstoday.in">{{Cite web |date=21 October 2014 |title=Bureaucrats prefer MBA degree for better career prospects |url=https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html |access-date=2019-11-16 |website=www.businesstoday.in |archive-date=2019-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111132417/https://www.businesstoday.in/magazine/exclusive/best-b-schools-2014/iit-kanpur-iim-lucknow-civil-services-examination-oxford-universitys-said-business-school/story/211010.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ತ್ರೀ ಟೀ ಆಟೋ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ವೀ ಜೀ ಆಟೋ ಕಾಂಪೊನೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇವೆರಡೂ ವಾಹನ ಘಟಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು. <ref name=":0"/> == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Shri_Ashwini_Vaishnaw_taking_charge_as_the_Union_Minister_for_Railways,_in_New_Delhi_on_July_08,_2021_(1).jpg|left|thumb| ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು 8 ಜುಲೈ 2021 ರಂದು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ರೈಲ್ವೇ ಸಚಿವರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.]] ವೈಷ್ಣವ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳದ ಸದಸ್ಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಗೆದ್ದರು. ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರನ್ನು ಅಧೀನ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿಗಳ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=2 from BJD, 1 from BJP elected unopposed to Rajya Sabha |url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/30234/2-from-bjd-1-from-bjp-elected-unopposed-to-rajya-sabha.html |access-date=2019-06-28 |website=www.theweekendleader.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2019-06-28 |title=Odisha: Amar Patnaik, Sasmit Patra and Ashwini Baishnab elected to Rajya Sabha |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/odisha-amar-patnaik-sasmit-patra-and-ashwini-baishnab-elected-to-rajya-sabha-119062801100_1.html |access-date=2019-06-29}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 15, 2019 |title=Jual Oram to head parliamentary panel on defence |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/jual-to-head-parl-panel-on-defence/articleshow/71130528.cms |access-date=2019-11-22 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-10-31 |title=Rajya Sabha Committees constituted; Prasanna Acharya to head the Committee on Petitions |url=https://orissadiary.com/rajya-sabha-committees-constituted-prasanna-acharya-head-committee-petitions/ |access-date=2019-11-22 |website=OdishaDiary |language=en-US }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಆಗ ಎದುರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವು ಆವರ್ತಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಘನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಹಣವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ದೇಶವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ವೈಷ್ಣವ್ ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=27 November 2019 |title=Growth may have slowed, but there's no recession, says Nirmala Sitharaman |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/there-is-no-recession-in-the-economy-says-finance-minister/article30098854.ece |access-date=2019-12-04 |website=@businessline |language=en}}</ref> ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಕಾನೂನುಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೯ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ತೆರಿಗೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಹಂತವು ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮದ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಬೆಂಬಲಿಸುವಾಗ, ತೆರಿಗೆ ರಚನೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಡಿ-ಲೆವರೇಜ್ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಗಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Dec 2019 |title=SYNOPSIS OF DEBATE - Rajya Sabha |url=http://164.100.47.5/newsynopsis1/englishsessionno/250/Synopsis%20_E_%20dated%20%2005.12.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105200755/http://164.100.47.5/newsynopsis1/englishsessionno/250/Synopsis%20_E_%20dated%20%2005.12.pdf |archive-date=5 November 2020 |access-date= |website=Rajya Sabha Official Website}}</ref> ಇವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಅವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಮರುಬಳಕೆ ಮಸೂದೆಯಿಂದ ಮಹಿಳಾ ರಕ್ಷಣೆಯವರೆಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಆ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=CHAIRMAN |first=DEPUTY |last2=YAJNIK |first2=AMEE |last3=VAISHNAW |first3=ASHWINI |last4=ROY |first4=SUKHENDU SEKHAR |last5=SATHYANANTH |first5=VIJILA |last6=YADAV |first6=RAM GOPAL |last7=ACHARYA |first7=PRASANNA |last8=SINGH |first8=RAMCHANDRA PRASAD |last9=PRAKASH |first9=BANDA |date=8 January 2021 |title=The Recycling of Ships Bill, 2019 |language=English |url=https://rsdebate.nic.in/handle/123456789/703500?viewItem=browse |access-date=23 December 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Service |first=Uniindia News |title=Bill to recycle ships introduced in Rajya Sabha |url=http://www.uniindia.com/~/bill-to-recycle-ships-introduced-in-rajya-sabha/Parliament/news/1815699.html |access-date=23 December 2023}}</ref> === ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿ === ಜುಲೈ 2024 ರಲ್ಲಿ, 22ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಪುನರ್ರಚನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Modi cabinet rejig: Full list of new ministers |url=https://www.indiatoday.in/india/story/modi-cabinet-rejig-full-list-of-new-ministers-1825111-2021-07-07 |access-date=2021-07-07 |website=India Today}}</ref> <ref>{{Cite news |title="One Of The Most Brilliant...": Wharton Classmate On New IT Minister |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/india-news/what-new-it-minister-ashwini-vaishnaws-wharton-classmate-says-about-him-2481899 |access-date=8 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Barik |first=Satyasundar |date=8 July 2021 |title=New Railway Minister Ashwini Vaishnaw has a vast experience in bureaucracy and corporate world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/new-railway-minister-ashwini-vaishnaw-has-a-vast-experience-in-bureaucracy-and-corporate-world/article35207990.ece |access-date=8 July 2021}}</ref> ಕೇಂದ್ರ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಸಾಥಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಮೇ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2023-05-17 |title=Sanchar Saathi online portal to track, block lost mobile phones launched |url=https://www.livemint.com/technology/tech-news/sanchar-saathi-all-you-need-to-know-about-online-portal-to-track-block-lost-mobile-phones-11684318219619.html |access-date=2023-09-23 |website=mint |language=en}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಪೀಯುಷ್ ಗೋಯಲ್|ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 9m2bbioz62m8eq2p8tgrq0lqvrlmm0e 0 157477 1371898 1338992 2026-04-23T07:42:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371898 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image= HelicteresIsora.jpg |image_caption = ಹೂವು |genus = ಎಡಮುರಿ ಗಿಡದ ಹೂವು |species = isora |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = *''Helicteres baruensis var. ovata'' <small>DC. </small> *''Helicteres chrysocalyx '' <small>Miq. ex Mast.</small> *''Helicteres corylifolia '' <small>Buch.-Ham. ex Dillwyn </small> *''Helicteres grewiaefolia '' <small>DC. </small> *''Helicteres isora var. glabrescens '' <small>Mast. </small> *''Helicteres isora var. microphylla '' <small>Hassk. </small> *''Helicteres isora var. tomentosa '' <small>Mast. </small> *''Helicteres macrophylla'' <small> Wight ex Wight & Arnold </small> *''Helicteres ovata var. fructus-regis '' <small>Lam. </small> *''Helicteres ovata var. isora-murri '' <small>Lam. </small> *''Helicteres roxburghii'' <small> G. Don </small> *''Helicteres versicolor '' <small>Hassk. </small> *''Isora corylifolia '' <small>Schott & Endl. </small> *''Isora grewiaefolia '' <small>(DC.) Schott & Endl. </small> *''Isora versicolor '' <small>Hassk. </small> *''Ixora versicolor'' <small> Hassk. </small> |synonyms_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2843218|title = Helicteres isora L. — the Plant List}}</ref> }} '''ಎಡಮುರಿ ಗಿಡ'''ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ತಿರುಪು ಮರ ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೆಲಿಕ್ಟೆರಸ್ ಐಸೋರಾ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಓಷಿಯಾನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಣ್ಣ ಮರ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಾಲ್ವೇಸೀ|ಮಾಲ್ವೇಸಿ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಇದನ್ನು ಸ್ಟರ್ಕ್ಯುಲಿಯೇಸಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="malvaceae">{{Cite web |last=Hinsley |first=S.R. |date=2006 |title=Classification of Malvaceae: Overview |url=http://www.malvaceae.info/Classification/overview.html |access-date=2019-07-17 |publisher=malvaceae.info}}</ref><ref name="r2">Warrier, P. K., Nambiar, V. P. K., & Ramankutty, C. (1994).</ref> ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸನ್ ಬರ್ಡ್|ಸೂರಕ್ಕಿಗಳು]], ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಮೆನೊಪ್ಟೆರಾಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Atluri, J. B., Rao, S. P. and Reddi, C. S.|title=Pollination ecology of ''Helicteres isora'' Linn. (Sterculiaceae)|journal=Curr. Sci.|year=2000|volume=78|pages=713–718|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_06_0713_0718_0.pdf|access-date=2024-05-31|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809183836/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_06_0713_0718_0.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="r3">Ahuja BS.</ref><ref name="r5">Trivedi PC, Ethanobotany,2002; Sur, RR and Halder AC; 146-168</ref> ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತೊಗಟೆಯ ನಾರುಗಳನ್ನು ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ಚೀಲಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮರವನ್ನು ಜಾನಪದ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Cunningham|first=A.B.|last2=Ingram|first2=W.|last3=Brinckmann|first3=J.A.|last4=Nesbitt|first4=M.|date=2018|title=Twists, turns and trade: A new look at the Indian Screw tree ( Helicteres isora )|journal=Journal of Ethnopharmacology|language=en|volume=225|pages=128–135|doi=10.1016/j.jep.2018.06.032|pmid=29944892}}</ref> == ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು == * ಸಂಸ್ಕೃತ-ಆವರ್ತನಿ, ಆವರ್ತಫಲ * ಹಿಂದಿ-ಮಾರೊರ್ಫಾಲಿ (ಮಾರೋಡ್ ಫ್ಲೀ) ಭೇಂಡು, ಜೊಂಕ್ಫಾಲ್ * ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾರತೀಯ ತಿರುಪು ಮರ, ಪೂರ್ವ ಭಾರತೀಯ ತಿರುಪು ಮರದ, ಜಿಂಕೆಯ ಕೊಂಬು * ಮರಾಠಿ-ಕೇವಾಡ್, ಮುರಾದ್ಶೆಂಗ್ (ಮುರುಡ್ ಶಾಂಗ್) * ಬಂಗಾಳಿ-ಅಂತಮೊರಾ * ಗುಜರಾತಿ-ಮರಾಡಾಶಿಂಗ್ * ಕನ್ನಡ-ಎಡಮುರಿ * ತಮಿಳು-ವಲಂಪುರಿ * ತೆಲುಗು-ವಲಂಬಿರಿ (ವಲನ್ಬೀರಿ) ವಡಂಬಿರಿ (ವಂಡನ್ಬೀರಿ * ಮಲಯಾಳಂ-ಇಡಂಪಿರಿ ವಲಂಪಿರಿ (நீங்கள் வலம்பிரி |ഇടംപിരി வல்மிரி) * ಥಾಯ್-ಶಾಮುನ್ಪ್ರಾ ಪೈ ಕಾ ಬಿಡ್ * ಸಿಂಹಳ-ಲಿನಿಯ <ref>{{Cite web |title=Ayurvedic Plants of Sri Lanka: Plants Details |url=http://www.instituteofayurveda.org/plants/plants_detail.php?i=1276&s=Family_name}}</ref> ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಚ್ರಾ, ಮುದ್ಮುಡಿಕಾ, ಕುರ್ಕುರ್ಬಿಚಾ, ಸಿಂಕ್ರಿ, ವಾಲುಂಬರಿ, ಯೆಡಮುರಿ, ಪಿತಾ ಬರಂದಾ, ಬಾಲಂಪರಿ, ಗುವದರ, ಪೆಡಮುರಿ, ಇಶ್ವರ್ಮುರಿ, ಮುರ್ಮುರಿಯಾ ಮತ್ತು ವುರ್ಕಾಟೀ ಸೇರಿವೆ.<ref name="r2"/><ref name="r3">Ahuja BS.</ref><ref name="r5"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mBB_aRjQIo0C&pg=PA132|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species|last=Warrier|first=P. K.|year=1993|isbn=9788125003021}}</ref><ref name="r4">Kirtikar KR, Basu BD.</ref> ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಜಾವಾ (ದ್ವೀಪ)|ಜಾವಾ]] ಬುವಾ ಕಯು ಉಲೆಸ್ ಅಥವಾ ಉಲೆಟ್-ಉಲೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="r6">Satake, T., Kamiya, K., Saiki, Y., Hama, T., Fujimoto, Y., Kitanaka, S.,...</ref> ಒಡಿಯಾಃ ಮೋದಿ ಮೋದಿಕಾ == ವಿವರಣೆ == ''ಎಚ್. ಐಸೋರಾ'' ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮರ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಐದರಿಂದ ಎಂಟು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇದು ಬೂದು ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ, ಕೂದಲುಳ್ಳ, ಅಂಡಾಕಾರದ ಎಲೆಗಳು ಸಿರೆಟ್ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೂವುಗಳು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಳೆ-ಕೆಂಪು, ಮತ್ತು ಅದರ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಂದು ಅಥವಾ ಬೂದು, ಒಣಗಿದಾಗ ತಿರುಚಿ ಅದರ ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೂನೊಂದಿಗೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯದ ಬೀಜಗಳು ಹೊಳಪಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ರೋಂಬಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಆಯತಾಕಾರದ ಅಥವಾ ತ್ರಿಕೋನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref name="r2"/><ref name="r3">Ahuja BS.</ref><ref name="r5"/><ref name="r4">Kirtikar KR, Basu BD.</ref> ಹೂವಿನ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಲ್ ಬ್ಯಾಬ್ಲರ್, [[ಎಲೆಹಕ್ಕಿ|ಗೋಲ್ಡನ್-ಫ್ರಂಟ್ಡ್ ಲೀಫ್ಬರ್ಡ್]], ಬೂದಿ ಡ್ರೊಂಗೊ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಡ್ರೊಂಗೊ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=V|first=Santharam|title=Visitation Patterns of birds and butterflies at Helicteres isora Linn. (Sterculiaceae) clump|journal=Current Science|date=25 Feb 1996|volume=70|pages=316–319|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_070_04_0316_0319_0.pdf}}</ref> == ವಿತರಣೆ == ''ಎಡಮುರಿ ಗಿಡ'' ಉಷ್ಣವಲಯದ ಏಷ್ಯಾದ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]], [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಒಣ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಲಯ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ, [[ಜಾವಾ (ದ್ವೀಪ)|ಜಾವಾ]],<ref name="r6"/> ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="r2"/><ref name="r3">Ahuja BS.</ref><ref name="r4">Kirtikar KR, Basu BD.</ref> == ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ == ''ಎಚ್. ಐಸೋರಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ೧೯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ೩೬ ತಿಂಗಳ ಮೌಲ್ಯ US$ 274,055. ಫಾರ್ಮ್ ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೊಯ್ಲುಗಾರರು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗೆ 0.3 US$ ಅನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ 2 US$ ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name=":0"/> == ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯ == ಎಚ್. ಐಸೊರಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾ, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಜಠರಗರುಳಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, [[ಮಧುಮೇಹ]], ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಸೋಂಕುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="r2"/><ref name="r3">Ahuja BS.</ref><ref name=":0"/> ಈ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತನಿಖೆಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಾರಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ.<ref name=":1">Raaman, N., & Balasubramanian, K.(2012) Antioxidant and anticancer activity of Helicteres isora dried fruit solvent extracts.</ref><ref>{{Cite journal|last=Pradhan|first=Madhulika|date=2008|title=In-vitro cytoprotection|journal=Research Journal of Pharmacy and Technology|volume=1|pages=450–452}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shiram|first=V|date=2010|title=Antibacterial and antiplasmid activities of Helicteres isora L.|journal=Indian Journal of Medical Research|volume=132|pages=94–99}}</ref> ಮೂಲಗಳ ಸಾರಗಳು ಮಧುಮೇಹದ ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Venkatesh|first=Sama|last2=Madhava Reddy|first2=B.|last3=Dayanand Reddy|first3=G.|last4=Mullangi|first4=Ramesh|last5=Lakshman|first5=M.|date=2010|title=Antihyperglycemic and hypolipidemic effects of Helicteres isora roots in alloxan-induced diabetic rats: a possible mechanism of action|journal=Journal of Natural Medicines|language=en|volume=64|issue=3|pages=295–304|doi=10.1007/s11418-010-0406-9|pmid=20238178|issn=1340-3443}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Venkatesh|first=Sama|last2=Dayanand Reddy|first2=G.|last3=Reddy|first3=Y.S.R.|last4=Sathyavathy|first4=D.|last5=Madhava Reddy|first5=B.|date=2004|title=Effect of Helicteres isora root extracts on glucose tolerance in glucose-induced hyperglycemic rats|journal=Fitoterapia|language=en|volume=75|issue=3–4|pages=364–367|doi=10.1016/j.fitote.2003.12.025|pmid=15158996}}</ref> <gallery> ಚಿತ್ರ:Helicteres_isora_dried_fruits.jpg|alt=Dried fruits of H. isora| ''ಎಚ್. ಐಸೋರಾದ''ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಚಿತ್ರ:(Helicteres_isora)_East_Indian_screw_tree_seed_at_Kambalakonda_05.JPG|alt=Fruits of H. isora at Kambalakonda Wildlife Sanctuary, Visakhapatnam|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣನ್ನ ಕಂಬಲಕೊಂಡ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ''ಎಚ್. ಇಸೋರಾದ''ಹಣ್ಣುಗಳು ಚಿತ್ರ:Hisora-fruits-on_cm_scale.jpg|alt=Dried, ruptured fruits of H. isora (with centimetre scale)| ''ಎಚ್. ಐಸೋರಾದ''ಒಣಗಿದ, ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ಹಣ್ಣುಗಳು (ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಮಾಪಕದೊಂದಿಗೆ) ಚಿತ್ರ:Helicteres_isora-Indian_screw_tree_02.jpg|alt=flower|ಹೂವು ಚಿತ್ರ:Helicteres_isora-Indian_screw_tree_08.jpg|alt=flowers|ಹೂವುಗಳು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] kt7045a3v0bi7letoc8uk20m3iw1o54 0 159168 1371870 1336504 2026-04-22T23:01:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371870 wikitext text/x-wiki ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕುಣಿತಗಳು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಊರಿನ ಮಾರಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದು ತುಳುನಾಡಿನ ತುಳುವರ ನಂಬಿಕೆ.ಆಟಿ ಕಳಂಜ,ಬೇಡನ್,ಮರ್ದೆ ಎಂಬ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುಣಿತಗಳು ಆಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಕುಣಿತಗಳಾಗಿವೆ. [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] '''ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ''' ತುಳುನಾಡಿನ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯ ಸಮಯವಾದ [[ಆಟಿ]] ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಕೇಡನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಮನೆಮನೆಗೆ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ ಬರುವ ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಳುವಿನ ಆಟಿ ([[ಆಷಾಢಮಾಸ|ಆಷಾಢ]]: ಚಾಂದ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಂಗಳು) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಲಿಕೆ ಅಥವಾ ಪಾಣಾರ ಜನವರ್ಗದವರು ಆಟಿಕಳೆಂಜ ವೇಷವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Bantwala: ತುಳುನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ- ಮಾರಿ ಕಳೆವ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ |url=https://nammakudlanews.com/bantwala-unique-ritual-of-tulu-nadu-mari-kalewa-ati-kalenja/ |access-date=12 July 2024 |work=NAMMAKUDLA NEWS - ನಮ್ಮಕುಡ್ಲ ನ್ಯೂಸ್ |date=29 July 2023 |author=<!--not stated--> }}</ref> == ಆಟಿ ಕಳೆಂಜನ ವೇಷ ಭೂಷಣ == ಸಣ್ಣ ಬಾಲಕನಿಗೆ ತಾಳೆಗರಿಯ ತತ್ರ ([[ಕೊಡೆ|ಛತ್ರಿ]]) ಕೊಟ್ಟು ಕುಣಿಯಲು ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ‘ತೆಂಬರೆ’-ಯನ್ನು (ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ)ಪುರುಷ ವ್ಯಕ್ತಿ ನುಡಿಸುತಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಳೆಂಜನ ವೇಷ ಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನ ತಿರಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗಗ್ಗರ, ಅಥವಾ ಕೈಗೆ-ಮೈಗೆ ಬಣ್ಣ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಗಡ್ಡ]] ಮತ್ತು [[ಮೀಸೆ]], ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಕಿಸಗಾರ ಹೂವಿನಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಇವುಗಳು ಆಟಿಕಳೆಂಜನ ವೇಷಗಳು. [[ಮುಖ]]ಕ್ಕೆ [[ಬಿಳಿ]] ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಣೆದು ಮಾಡಿದ ಕೊಡೆಯನ್ನು ಹೂವು-ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೊಡೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಡ್ದನ ಹೇಳಲು ಒಬ್ಬ ಸಹಾಯಕ ಜತೆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತ ತೆಂಬರೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಪಾಡ್ದನದ ಮೂಲಕ ಕಳೆಂಜದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಳೆಂಜ ವೇಷಧಾರಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite news |title=ಸಂಕಷ್ಟ ದೂರಮಾಡುತ್ತೆ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ! ರೋಗರುಜಿನ ದೂರ ಮಾಡುವ ನಂಬಿಕೆ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/state/aati-kalenja-in-ashada-masam-why-mangaloreans-celebrate-this-traditional-festival-lc18-nln-ggb-804054.html |access-date=12 July 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=21 July 2022 |language=kn |author=<!--not stated--> }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಬೇಡನ್== [[File:Bedan.jpg|thumb|ಬೇಡನ್]] [[File:Bedan with chende.jpg|thumb|Bedan]] [[ಬೇಡನ್]] ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೈವದ ಕುಣೀತ ಕರ್ಕಾಟಕ(ಆಟಿ)ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಡೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ‍ ಜನರ ಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಬೇಡನ್ ದೈವವನ್ನು ಮಲವೆರ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗವರು ಕಟ್ಟಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಪದ್ದತಿ.ಮಲಯಾಲದಲ್ಲಿ ವೇಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ <ref name="thesulliamirror.com">https://thesulliamirror.com/aati-aashada-special-article/</ref> ==ವೇಷ,ಕುಣಿತ,ಕ್ರಮ== ಈ ದೈವವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಿರಾತ (ಬೇಟೆಗಾರ)ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ವೇಷ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಉಡಿಸಿ ತಲೆಗೆ ನಾಗನ ಚಿತ್ರದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.ಮೋರೆಗೆ/ಮುಖಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಮುಖ ವರ್ಣಿಕೆ/ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಾಕಿ ಕಿರಾತನ ರೂಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೈವ ದೇವಸ್ಥಾನ,ದೈವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿಯುವ ಬದಲು ಪ್ರತಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ನಲಿಯುತ್ತದೆ.ಚೆಂಡೆ ವಾದ್ಯದವರು ಹೇಳುವ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡಿಗೆ ಈ ದೈವ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೈವ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ನೆಲೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಈ ನಾಡಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ.ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಗೆ ಬರುವಾಗ ದೀಪ ಉರಿಸಿ ಇಡಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಮನೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ಸಂಧಿ ಹೇಳುತ್ತ ಚೆಂಡೆ ಭಾರಿಸಲು ಸುರು ಮಾಡುವಾಗ ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಯ ಎದುರು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ.ಕುಣಿದು ಆದನಂತರ ಭಸ್ಮದ ಕುರ್ದಿ[ಕೆಂಪು] ನೀರು ಮಾಡಿ ಒಂದು ಬತ್ತಿ ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅಂಗಳದ ತೆಂಕು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿದೀಪ ಸುತ್ತಲು ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತು ಪರಿಸರ ಶುದ್ಧ ಆಗಿ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ದೂರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ. ದೈವ ಕುಣಿದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೋಗುವಾಗ ಹಣ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತರಕಾರಿ, ಧಾನ್ಯ, ಉಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡುವುದು ಕ್ರಮ. ==ಮರ್ದೆ== [[File:Marde parvathi.jpg|thumb|ಮರ್ದೆ]] [[File:Marde with chende.jpg|thumb|Marde]] [[ಮರ್ದೆ]] ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೈವದ ಕುಣಿತ. ಕರ್ಕಾಟಕ(ಆಟಿ)ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಡೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ‍ ಜನರ ಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಮರ್ದೆ ಅಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.ಆಷಾಡದಲ್ಲಿ ಮರ್ದೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಮಾರಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.ಈ ಮರ್ದೆ ದೈವವನ್ನು ವಣ್ಣನ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗವರು ಕಟ್ಟಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಪದ್ದತಿ.ವಣ್ಣನ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ತುಳುವಲ್ಲಿ ನೆಕ್ಕರೆರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ<ref name="thesulliamirror.com"/> ==ವೇಷ== ಈ ದೈವವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ವೇಷ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಉಡಿಸಿ ತಲೆಗೆ ತಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.ಮೋರೆಗೆ ಕೆಂಪು ಮುಖ ವರ್ಣಿಕೆ ಹಾಕಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಕುಣಿತದಕ್ರಮ== ಈ ದೈವ ದೇವಸ್ಥಾನ,ದೈವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿಯುವ ಬದಲು ಪ್ರತಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ನಲಿಯುತ್ತದೆ.ಚೆಂಡೆ ವಾದ್ಯದವರು ಹೇಳುವ ಹಾಡಿಗೆ ಈ ದೈವ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ದೈವ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ನೆಲೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ.ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಗೆ ಬರುವಾಗ ದೀಪ ಉರಿಸಿ ಇಡಬೇಕು ಆಮೇಲೆ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಮನೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ಸಂಧಿ ಹೇಳುತ್ತ ಚೆಂಡೆ ಭಾರಿಸಲು ಸುರು ಮಾಡುವಾಗ ಮರ್ದೆ ದೈವ ಮನೆಯ ಎದುರು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಕುಣಿದು ಆದನಂತರ ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಮಾಡಿ ಒಂದು ಬತ್ತಿ ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅಂಗಳದ ಬಡಗು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬತ್ತಿದೀಪವನಿಟ್ಟು ಸುತ್ತಲು ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಮನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತು ಪರಿಸರ ಶುದ್ಧ ಆಗಿ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ದೂರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ. ದೈವ ಕುಣಿದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೋಗುವಾಗ ಹಣ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತರಕಾರಿ, ಧಾನ್ಯ, ಉಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಡುವುದು ಕ್ರಮ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳುವರ ಆಟಿ ತಿಂಗಳು]] qqp3renqjt20r57lvmnifyn25ux25qc 0 166729 1371860 1335496 2026-04-22T18:43:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371860 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = ಅರುಣಿ ರಾಜಪಕ್ಷ | image = Sinhalese Girl Wearing A Traditional Kandyan Saree (Osaria)-1.jpg | caption = 2006ರಲ್ಲಿ ರಾಜಪಕ್ಷ | birth_name = අරුණි රාජපක්ෂ | birth_date = {{birth date|df=yes|1984|1|5}} | birth_place = [[ಕಲ್ಪಿಟಿಯಾ]], [[ಪುಟ್ಟಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | death_date = | death_place = | nationality = | haircolor = ಕಪ್ಪು | eyecolor = ಕಂದು | measurements = | height = 173&nbsp;cm | weight = | dress size = | shoesize = | website =arunirajapaksha.com | spouse = {{marriage|ನಳಿನ್ ಸಮರವಿಕ್ರಮ|June 2015|}} |children=ಡಿಯಾರಾ ಸಮರವಿಕ್ರಮ, ಇನಾರಾ ಸಮರವಿಕ್ರಮ}} [[File:Aruni in 2015.jpg|thumb|ಅರುಣಿ 2015 ರಲ್ಲಿ]] '''ಅರುಣಿ ರಾಜಪಕ್ಷ'''<ref>{{Cite web|title=Aruni Rajapaksha - Beauty Queen, Model, Film Actress and TV Presenter|url=http://www.arunirajapaksha.com/|access-date=2021-06-30|website=Aruni Rajapaksha|language=en-US}}</ref> ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಾದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, [[ನಟಿ]], ಟಿವಿ ನಿರೂಪಕಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಅರುಣಿ ರಾಜಪಕ್ಷ '''ಕಲ್ಪಿಟಿಯಾ''', [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು '''ಕ್ಯಾಂಡಿ''' ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. G.C.E ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಅರುಣಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು (ಶ್ರೀಲಂಕಾ)ಗೆ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಕೋರ್ಸ್ ಮಾಡಲು ಸೇರಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕ್ಯಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಶೋಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/070422/Plus/027_pls.html|title=It was one goal at a time for this Kandy lamissi|date=2007-04-22|author=Dhananjani Silva}}</ref> ಅರುಣಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಳಿನ್ ಸಮರವಿಕ್ರಮ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ವೃತ್ತಿ== 2004 ರಲ್ಲಿ, ಅರುಣಿ '''"ಉದಾರತ ಮೆನಿಕೆ"''' ಮತ್ತು '''"ಕ್ಯಾಪ್ರಿ ಬ್ಯೂಟಿ ಕ್ವೀನ್ 2005"''' ಕಿರೀಟವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.nation.lk/2008/12/14/youth6.htm|title=Udarata Menike on the ramp|date=2008-12-14|author=Lakna Paranamanna|access-date=6 January 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031859/http://www.nation.lk/2008/12/14/youth6.htm|url-status=dead}}</ref> ಅರುಣಿ ಅವರು '''"ಹಲೋ ಶ್ರೀಲಂಕಾ"''' ಮತ್ತು '''"ಲಿಯಾಸೇವನ"''' ದಂತಹ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=travel and living |url=http://www.hirutv.lk/travel-and-living.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150106162340/http://www.hirutv.lk/travel-and-living.html |archive-date=2015-01-06 |access-date=2015-01-06 |publisher=hirutv.lk}}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರ == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ !! ಸಿನೆಮಾ !! ಪಾತ್ರ !! ಇತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2012 || ''ಸೂಪರ್ ಸಿಕ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)''||ಶೆರಿನ್|| ಮುಖ್ಯ ನಟಿ |- | 2015 || ''ಮಹಾರಾಜ ಗೆಮುನು''||ಕಾಲು ಮೇಣಿಕಾ|| ಪೋಷಕ ನಟಿ |- | 2015 || ''[[ವಿಳಾಸ ನಾ]]'' (ವಿಳಾಸವಿಲ್ಲ)<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/140119/magazine/address-nehe-a-plot-about-people-without-address-79851.html|title='Address Nehe' A plot about people without address|publisher=sundaytimes.lk|date=2014-01-19|access-date=2015-01-06}}</ref>||ನಥಾಲಿಯಾ|| ಪೋಷಕ ನಟಿ |- | 2016 || ''ಪತ್ತಿನಿ''|| ಮಾಧವಿ || ಪೋಷಕ ನಟಿ |- | 2016 || ''ಆದಾರನೀಯ ಕಥಾವಕ್'' (ಪ್ರೀತಿಯ ಮಧುರ)<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/140824/magazine/adaraneeya-kathawak-completes-shooting-114405.html|title='Adaraneeya Kathawak' completes shooting|publisher=sundaytimes.lk|date=2014-08-24|access-date=2015-01-06}}</ref>|| ದೆವ್ಲಿ || ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=4842 Aruni Rajapaksha's Biography in Sinhala Cinema Database]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Jacqueline Fernandez]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Universe Sri Lanka]] |years=2007}} {{S-aft|after=Faith Landers}} {{S-end}} {{Miss International 2007 delegates}} {{Miss Universe 2008 delegates}} {{authority control}} <br /> {{DEFAULTSORT:Rajapaksha, Aruni Madusha}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Sri Lankan film actresses]] [[ವರ್ಗ:Sri Lankan female models]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Living people]] [[ವರ್ಗ:Miss International 2007 delegates]] [[ವರ್ಗ:Sri Lankan beauty pageant winners]] [[ವರ್ಗ:Sinhalese artists]] [[ವರ್ಗ:20th-century Sri Lankan actresses]] [[ವರ್ಗ:Miss Universe 2008 contestants]] [[ವರ್ಗ:Sri Lankan television presenters]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] c6pkvqr0ejd6cboauaxlkhxlqa3wzwr 0 177085 1371862 1335749 2026-04-22T20:28:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371862 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] ''''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಿಗೊರಿವಿಚ್ ಡುಡ್ನಿಕ್'''' ({{langx|kk|Александр Григорьевич Дудник}}; {{langx|ru|Александр Григорьевич Дудник}}; 6 ಆಗಸ್ಟ್ 1939 – 5 ಏಪ್ರಿಲ್ 1996) ಒಬ್ಬ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಿ, 1993 ಮತ್ತು 1994 ರ ನಡುವೆ ಅರ್ಷಾಲಿ, ಅಕ್ಮೋಲಾ ಪ್ರದೇಶ/ವಿಷ್ಣೇವ್ಕಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕನಿಷ್ಠ 3 ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಂದವನು. ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಡುಡ್ನಿಕ್ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದನು. 1995 ರಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1996 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. '''ಡುಡ್ನಿಕ್''' ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು - ಅವನ ಎಡಗಾಲನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು "ಅಕ್ಮೋಲಾ ಚಿಕಟಿಲೊ", "ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಹುಚ್ಚ", "ವಿಷ್ಣೇವ್ಕಾದ ಹುಚ್ಚ" ಮತ್ತು "ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಅಜ್ಜ" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://tengrinews.kz/story/odnonogiy-manyak-iz-vishnevki-proekt-iz-proshlogo-3-389160/|title=Одноногий маньяк из Вишневки. Проект "Из прошлого" 3. 22 янв 2020 |date=20 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121135453/https://tengrinews.kz/story/odnonogiy-manyak-iz-vishnevki-proekt-iz-proshlogo-3-389160/ |archive-date=21 January 2020 }}</ref><ref name="автоссылка2">{{cite web|url=https://pavlodar.city/novosti-kazakhstana/20749/|title=Как выглядел настоящий маньяк из сериала «5:32» — одноногий дед из Аршалы. 02 декабря 2021 |date=2 December 2021 }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ವೃತ್ತಿ== '''ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಿಗೊರಿವಿಚ್ ಡುಡ್ನಿಕ್''' ಆಗಸ್ಟ್ 6, 1939 ರಂದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ದಮನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಶೇಷ ವರ್ಗವಾದ ತ್ಸೆಲಿನೊಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ [[ಅಸ್ತಾನಾ]]) ವಿಶೇಷ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಐದು ಜನರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮಗುವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅನನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರ ಶಾಲಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡುವಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾತಾವರಣವಾಗಿ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಟ್ಸೆಲಿನೊಗ್ರಾಡ್ ಸಮಾಜದ ಅನೇಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿತ್ತು. ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಚಯಸ್ಥರು ಕನಿಷ್ಠ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹದಿಹರೆಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅಪರಾಧ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರನ್ನು ಕಳ್ಳತನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರನ್ನು 1959 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದರು, ನಂತರ 1961 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1962 ರಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. 1966 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಡುಡ್ನಿಕ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಅವರಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವನನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಡುಡ್ನಿಕ್ 1973 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು. ಅವರು ತ್ಸೆಲಿನೊಗ್ರಾಡ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು, ಅಲ್ಲಿ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಹುಡುಗಿಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವರ ಅಪರಾಧದ ಪುರಾವೆಗಳು ಅಗಾಧವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಅತ್ಯಾಚಾರಿ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮೇ 27, 1974 ರಂದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿತು. ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಕ್ಯಾಸೇಶನ್ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. '''ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್''', ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 1976 ರಂದು, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು 15 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಇಳಿಸುವ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ದಂಡ ವಸಾಹತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಜೈಲು ಆಡಳಿತವು ಅತ್ಯಂತ ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇತರ ಅಪರಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುರಂಗವನ್ನು ಅಗೆಯುವ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 3 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 18 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯ ನಂತರ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರನ್ನು 1991 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, '''ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ''' ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು. ಅವರು '''ಅರ್ಷಾಲಿ, ಅಕ್ಮೋಲಾ ಪ್ರದೇಶ/ವಿಷ್ಣೇವ್ಕಾ''' (ಅಕ್ಮೋಲಾ ಪ್ರದೇಶ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1992 ರಲ್ಲಿ, [[ಮಧುಮೇಹ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾದ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಳೀಯ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಹಾನಿಯಾದ ಕಾರಣ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರ ಎಡಗಾಲನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಕತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ 1 ನೇ ಗುಂಪಿನ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವರ ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಡುಡ್ನಿಕ್ IZH ಜುಪಿಟರ್-5 ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್ ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಪರಿಚಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ==ಕೊಲೆಗಳು== ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1993 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 1994 ರ ನಡುವೆ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದನು, ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಾಚಾರವೂ ನಡೆಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು. ಡುಡ್ನಿಕ್ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತನ್ನ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು, ಅವರಿಗೆ ಸವಾರಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಷಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಷ್ನೆವ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಡುಡ್ನಿಕ್‌ನ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಅವನ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವನ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ನ ಸೈಡ್‌ಕಾರ್ ಹತ್ತಿದರು. ವಿವಿಧ ನೆಪಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಜನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು, ಅಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆಯ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅವನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು, ನಂತರ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿ ಅಥವಾ ಇರಿತದಿಂದ ಕೊಂದನು. ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು, ಅವನು ಕೊಲೆಯಾದವರ ಶವಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ದ್ರವದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಸುಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ಡುಡ್ನಿಕ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 1993 ರಂದು ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಬಲಿಪಶು 22 ವರ್ಷದ ನಟಾಲಿಯಾ ಮುಜಿಚೆಂಕೊ, ಅವಳನ್ನು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ನಿಕಿ (ವಿಷ್ನೆವ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಅಕ್ಮೋಲಾ ಪ್ರದೇಶ) ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದನು. ಆ ಹುಡುಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಅಗೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಿಷ್ನೆವ್ಕಾಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಡುಡ್ನಿಕ್ ಅವಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನೀಡಿದ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಅವಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ನಂತರ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಅರಣ್ಯ ತೋಟದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿ ಕೊಂದನು. ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ಎರಡನೇ ಕೊಲೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18, 1993 ರಂದು ಅಕ್ಬುಲಕ್ (ವಿಷ್ನೆವ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಬಲಿಪಶು ಕುಲ್ಕೆನ್ ಕೆರಿಮೋವಾ, ಕಿಂಡರ್‌ಗಾರ್ಟನ್ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ. ಅದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಏಕಾಂತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ದೈಹಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವನು ಕೆರಿಮೋವಾಳ ಸ್ವಂತ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣದಿಂದ ಕತ್ತು ಹಿಸುಕಿ ಕೊಂದು, ಅವಳ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದನು, ಮೊದಲು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಸುರಿದನು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ಡುಡ್ನಿಕ್ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 6, 1994 ರಂದು ಅಕ್ಬುಲಕ್ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಬಲಿಪಶು ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಬಸ್ಟೋವಾ, ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿ, ಇರಿದು, ಎದೆಗೆ ಇರಿದು ಕೊಂದನು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ==ವಿಚಾರಣೆ, ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ== ಬಾಸ್ಟೋವಾಳ ಕೊಲೆಯ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ಪತಿ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಆಕೆಯ ನಾಪತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ಹುಡುಕಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆ ವರ್ಷದ ಜೂನ್ 9 ರಂದು ರೈಲು ಹಳಿಯ ಬಳಿ ಬಾಸ್ಟೋವಾಳ ಶವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ತನಿಖೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪೊಲೀಸರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಬಾಸ್ಟೋವಾಳ ಶವದ ಪತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ದಿನದಂದು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿರಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ವಾಹನದ ಚಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಸಾಕ್ಷಿಯೊಬ್ಬರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಬಾಸ್ಟೋವಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ದಿನದಂದು, ಮಹಿಳೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಊರುಗೋಲುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಎಡಗಾಲು ಕಾಣೆಯಾದ ವೃದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಡುಡ್ನಿಕ್ ಶಂಕಿತನ ವಿವರಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ 10, 1994 ರಂದು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮೂರು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ತನಿಖೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಮರುದಿನ, ತನಿಖಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಕೊಲೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಡುಡ್ನಿಕ್‌ನ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅವನು ಅವರಿಂದ ಟ್ರೋಫಿಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವನ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟನು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡುಡ್ನಿಕ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಲಿಪಶು ನಟಾಲಿಯಾ ಮುಜಿಚೆಂಕೊಳ ಪರ್ಸ್ ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ನ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲಿನ ಕೀಲಿ ಇತ್ತು. ಡುಡ್ನಿಕ್ ಮನೆಯ ಹುಡುಕಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಶುಗಳ ವಸ್ತುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೊಲೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದವು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದುಡ್ನಿಕ್ ತನ್ನ ಅಸ್ತೇನಿಕ್ ಮೈಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸದ ಕಾರಣ, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಲು ತನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. 1995 ರಲ್ಲಿ, ದುಡ್ನಿಕ್ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ದಳದಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. 1995 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು '''ಕಜಕಿಸ್ತಾನ್''' ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 1996 ರಂದು, ದುಡ್ನಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ದಳದಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" /> ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== *''5:32'' ಸರಣಿಯ "ಒನ್-ಲೆಗ್ಡ್ ಅಜ್ಜ" ಸಂಚಿಕೆಯು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡಡ್ನಿಕ್ (2021) ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://the-steppe.com/razvlecheniya/serial-vs-realnost-kem-vdohnovlyalis-scenaristy-seriala-5-32|title=Сериал VS реальность: кем вдохновлялись сценаристы сериала «5:32». 18 Февраля, 2022 |date=18 February 2022 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kinoafisha.info/articles/o-manyakah-i-nasilnikah-okazyvaetsya-nedoocenennyy-detektiv-532-osnovan-na-realnyh-sobytiyah_id96809_a15721177/|title=О маньяках и каннибалах: оказывается, недооцененный детектив «5:32» основан на реальных событиях. 5 февраля 2025|access-date=2025-12-09|archive-date=2025-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802231419/https://www.kinoafisha.info/articles/o-manyakah-i-nasilnikah-okazyvaetsya-nedoocenennyy-detektiv-532-osnovan-na-realnyh-sobytiyah_id96809_a15721177/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.starhit.ru/story/5-32-kazakhstanskii-serial-o-manyakakh-ledenyashii-dushu-pochemu-ego-nelzya-propustit-fanatam-detektivov-5579752/|title=5:32 — казахстанский сериал о маньяках, леденящий душу. Почему его нельзя пропустить фанатам детективов. 22 марта 2024}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Dudnik, Alexander}} [[Category:1939 births]] [[Category:1996 deaths]] [[Category:20th-century criminals]] [[Category:Kazakhstani people convicted of murder]] [[Category:Kazakhstani people convicted of rape]] [[Category:Kazakhstani serial killers]] [[Category:Kazakhstani rapists]] [[Category:Executed serial killers]] [[Category:People executed for murder]] [[Category:People executed by Kazakhstan by firearm]] [[Category:People convicted of murder by Kazakhstan]] [[Category:Violence against women in Kazakhstan]] [[Category:People from Astana]] [[Category:Amputees]] nmk22beuuwe05neujr8dmf2fd7g61ny 0 177231 1371884 1337841 2026-04-23T03:43:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371884 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] ಇದು [[ಇರಾಕ್]] ನ ''''ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ'''' ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |- valign=baseline style="font-weight:bold; background:#EEEEEE;" | [[ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸ್ಥಳ/ನಗರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ]] | [[ICAO ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|ICAO]] | [[IATA ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್|IATA]] | ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೆಸರು |- style="font-weight:bold; background:#DDDDD;" | ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು | | | |- valign=top | [[ಆನ್ ನುಮಾನಿಯಾ]] | ORAN | | [[ಆನ್ ನುಮಾನಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=top | [[ಬಾಗ್ದಾದ್]] | ORBI | BGW | [[ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ('''ಹೊಸ ಅಲ್ ಮುಥಾನಾ ಏರ್ ಬೇಸ್''') |- valign=top | [[ಬಸ್ರಾ]] (ಬಸ್ರಾ) | ORMM | ಬಿಎಸ್ಆರ್ | [[ಬಸ್ರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=top | [[ಎರ್ಬಿಲ್]] (ಅರ್ಬಿಲ್) | ORER | EBL | [[ಎರ್ಬಿಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಹರಿರ್, ಇರಾಕ್|ಹರಿರ್]] | ORBR | | [[ಅಲ್-ಹರಿರ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಇಸ್ಕಂದರಿಯಾ]] | ORAI | | [[ಅಲ್ ಇಸ್ಕಂದರಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಕರ್ಬಲಾ]] | | | [[ಕರ್ಬಲಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]<ref name="ಫ್ರಾಬಿಯು 03-2017">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |ಪ್ರಕಾಶಕ=[[ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಇರಾಕ್)|ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬ್ಯೂರೋ - ಇರಾಕ್]] |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=$500 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹಗರಣವು ಪವಿತ್ರ ಕರ್ಬಲಾದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ |url=https://www.frbiu.com/articles/500-million-airport-scandal-exposes-industrial-scale-corruption-in-holy-karbala |date=2017-03-07 |access-date=2018-11-21}}</ref> <small>(ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದೆ)</small> |- valign=top | ಕರ್ಬಲಾ | | | | [[ಕರ್ಬಲಾ ಈಶಾನ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]<ref name="CAPA">{{ಉಲ್ಲೇಖ ವೆಬ್ |publisher=CAPA ವಿಮಾನಯಾನ ಕೇಂದ್ರ |title=ಕರ್ಬಲಾ ಈಶಾನ್ಯ (ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |url=https://centreforaviational.com/data/profiles/newairports/karbala-northeast-imam-hussein-airport |access-date=2018-11-20 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (''ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ'') <small>(ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದೆ)</small> |- valign=top | [[ಕಿರ್ಕುಕ್]] | ORKK | KIK | [[ಕಿರ್ಕುಕ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಅಲ್-ಹುರಿಯಾ ವಾಯುನೆಲೆ) |- valign=top | [[ಮೊಸುಲ್]] | ORBM | OSM | [[ಮೊಸುಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=top | [[ನಜಾಫ್]] | ORNI | NJF | [[ಅಲ್ ನಜಾಫ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ನಾಸಿರಿಯಾ]] | ORTL | XNH | [[ನಾಸಿರಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ನಾಸಿರಿಯಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಕಾಸರ್ ಟಾಲ್ ಮಿಹ್ಲ್]] | ORQT | | [[ಕಾಸರ್ ಎತ್ತರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಸುಲೈಮಾನಿಯಾ]] (ಸ್ಲೆಮಾನಿ) | ORSU | ISU | [[ಸುಲೈಮಾನಿಯಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ತಿಕ್ರಿತ್]] | ORTK | | ತಿಕ್ರಿತ್ ಪೂರ್ವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |- valign=ಟಾಪ್ | [[ತಿಕ್ರಿತ್]] | ORTS | | ತಿಕ್ರಿತ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಉಮ್ ಕಸ್ರ್]] | ORUQ | | [[ಉಮ್ಮ್ ಕಸ್ರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] |- style="font-weight:bold; background:#DDDDDD;" | ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು | | | |- valign=top | [[ಅಲ್-ಸುವೈರಾ]] | | | [[ಶೇಖ್ ಮಝರ್ ವಾಯು ನೆಲೆ|ಆಸ್ ಸುವೈರಾ ವಾಯು ನೆಲೆ]] |- valign=top | [[ಅಮರಾಹ್]] | | [[ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ತಾಣ ಗ್ಯಾರಿ ಓವನ್|ಅಮರಾಹ್ ವಾಯು ನೆಲೆ]] (ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ತಾಣ ಗ್ಯಾರಿ ಓವನ್) |- valign=top | [[ಬಾಗ್ದಾದ್]] | | [[ರಶೀದ್ ವಾಯು ನೆಲೆ|ಅಲ್ ರಶೀದ್ ವಾಯು ನೆಲೆ]] |- valign=top | [[ಬಾಗ್ದಾದ್]] | | | [[ಮುಥೆನ್ನಾ ವಾಯು ನೆಲೆ]] |- valign=top | [[ಬಮರ್ನಿ]] | ORBB | ಬಿಎಂಎನ್ | [[ಬಮರ್ನಿ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಬಲಾದ್, ಇರಾಕ್|ಬಾಲಾಡ್]] | ORBD | | [[ಬಲಾದ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] (ಅಲ್-ಬಕೀರ್ ವಾಯುನೆಲೆ) |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಹಿಟ್, ಇರಾಕ್|ಹಿಟ್]] | ORAA | IQA | [[ಅಲ್ ಅಸದ್ ವಾಯುನೆಲೆ]] |- valign=top | [[ಹಬ್ಬಾನಿಯಾ]] | ORAT | | [[ಅಲ್ ತಕದ್ದುಮ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=top | [[ಜಲಿಬಾ]] | ಓರ್ಜಾ | | [[ಜಲಿಬಾ ಆಗ್ನೇಯ ವಾಯುನೆಲೆ]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಕಿರ್ಕುಕ್]] | | | [[ಕೆ-1 ಏರ್ ಬೇಸ್|ಕೇವಾನ್ (ಕೆ-1) ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಕುಟ್]] | ORUB | | [[ಉಬೈದಾ ಬಿನ್ ಅಲ್ ಜರ್ರಾಹ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=top | [[ನುಖೈಬ್]] | | | [[ಮುಡೈಸಿಸ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಖಯ್ಯರಾ]] | ORQW | | [[ಕಯ್ಯಾರಾ ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ಶೈಬಾ]] | | | [[ಶೈಬಾ ಏರ್ ಬೇಸ್]] |- valign=ಟಾಪ್ | [[ತಾಜಿ, ಇರಾಕ್|ತಾಜಿ]] | ORTI | | [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ತಾಜಿ]] (ಕ್ಯಾಂಪ್ ಕುಕ್) |- valign=ಟಾಪ್ | [[ತಾಲ್ ಅಫರ್]] | ORTF | | [[ತಾಲ್ ಅಫಾರ್ ಏರ್ ಬೇಸ್]] (FOB ಸೈಕ್ಸ್) |- valign=top | [[ತಿಕ್ರಿತ್]] | ORSH | | [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಸ್ಪೀಚರ್]] (ಮಜೀದ್ ಅಲ್ ತಮೀಮಿ ವಾಯುನೆಲೆ/ಟಿಕ್ರಿತ್ ವಾಯು ಅಕಾಡೆಮಿ) |- valign=top | [[ಟಿಕ್ರಿತ್]] | | | [[ಟಿಕ್ರಿತ್ ದಕ್ಷಿಣ ವಾಯುನೆಲೆ]] (FOB ರೆಮಾಜೆನ್) |} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ]] * [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ICAO ಕೋಡ್ ಪ್ರಕಾರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ: O#OR - ಇರಾಕ್]] * [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ: ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವಾಯುನೆಲೆ/ವಿಮಾನಯಾನ ತಾಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು: ಏಷ್ಯಾ#ಇರಾಕ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> *{{cite web |url=http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf |title=ICAO Location Indicators by State |publisher=[[International Civil Aviation Organization]] |date=2006-01-12 |access-date=2008-09-23 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.unece.org/cefact/locode/iq.htm |title=UN Location Codes: Iraq] [includes IATA codes |work=[[UN/LOCODE]] 2006-2 |publisher=[[United Nations Economic Commission for Europe|UNECE]] |date=2007-04-30}} {{Asia in topic|List of airports in}} {{Airports in Iraq}} {{Airports the Middle East}} svcytoggsegcxr1ejkia3aimj138e7r 0 177983 1371887 1337943 2026-04-23T04:07:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1371887 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox person | name = ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ | image = Taste The Blood of Dracula (1970) trailer - Isla Blair.png | caption = ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಲಡ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಕ್ಯುಲಾ (1970) ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೇರ್ | birth_date = {{birth date and age|1944|09|29|df=y}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]] | death_date = | death_place = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1965–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = {{marriage|[[ಜೂಲಿಯನ್ ಗ್ಲೋವರ್]]|1968}} | children = [[ಜೇಮಿ ಗ್ಲೋವರ್]] }} '''ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ಗ್ಲೋವರ್''' (ಜನನ 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1944) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ. ಅವರು 1963 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ 'ಎ ಫನ್ನಿ ಥಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್ ಆನ್ ದಿ ವೇ ಟು ದಿ ಫೋರಮ್' ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ==ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1944 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="who">{{cite encyclopedia|title=ಬ್ಲೇರ್, ಐಲಾ |encyclopedia=ಹೂ'ಸ್ ಹೂ ಇನ್ ದಿ ಥಿಯೇಟರ್|volume=1|pages=70&ndash;71|publisher=ಗೇಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕಂಪನಿ|year=1981|issn=0083-9833 |editor-first=ಇಯಾನ್ |editor-last=ಹರ್ಬರ್ಟ್}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ, ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ಟರ್ ಬ್ಲೇರ್-ಹಿಲ್, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಹಾ ತೋಟದ ಮಾಲಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ಲೇರ್ ಅವರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿರುಚಿ ಮೊದಲು ಎರಡು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂಗೆ ಹಡಗಿನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವತಃಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದ ಗಾಯನ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref name="interview">{{cite web |title=ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ |url=http://www.kaldorcity.com/people/ibinterview.html |last=ಮೂರ್ |first=ಫಿಯೋನಾ |website=ಫ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಪ್ಯಾರಡಾಕ್ಸ್ |access-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303173045/http://www.kaldorcity.com/people/ibinterview.html |url-status=dead }}</ref> ನಟನೆ ವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ತಯಾರಾಗಲು ಅವರು [[ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್ ಆರ್ಟ್]]ಗೆ ಹೋದರು. == ವೃತ್ತಿ == ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1963 ರಂದು [[ನೊವೆಲ್ಲೊ ಥಿಯೇಟರ್|ಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಥಿಯೇಟರ್]]ನಲ್ಲಿ 'ಎ ಫನ್ನಿ ಥಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್ ಆನ್ ದಿ ವೇ ಟು ದಿ ಫೋರಮ್'ನ ಲಂಡನ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಯಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 1971ರ ಸೀಸನ್ನಿಗಾಗಿ [[ರಾಯಲ್ ಶೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಕಂಪನಿ]]ಗೆ ಸೇರಿದರು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ಮೋಡ್'ನಲ್ಲಿ ಎಮಿಲಿಯಾ ಮತ್ತು 'ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಟು ಫಿಟ್ಸ್'ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ಲಾಯಾಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 1973ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ 'ಟ್ವೆಲ್ಫ್ತ್ ನೈಟ್'ನಲ್ಲಿ ವಯೋಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಸುತ್ತಾಡಿದರು. ಬ್ಲೇರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ [[ಓಲ್ಡ್ ವಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್]] ಸೇರಿವೆ.<ref name="who"/> ಬ್ಲೇರ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು 1964 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್'ನಲ್ಲಿ [[ಪಾಲ್ ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ. ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಕೇಳಿದರು, ಆದರೆ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ, ಇಬ್ಬರನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರನ್ನು ಗೀಚಿ, ಒದೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮುತ್ತಿದರು.<ref name="interview"/><ref>{{cite book |title=ಪಾಲ್ ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿ: ಎ ಲೈಫ್ |page =101 |last=ಕಾರ್ಲಿನ್ |first=ಪೀಟರ್ ಆಮೆಸ್ |publisher=ಟಚ್ಸ್ಟೋನ್ |year=2009 |isbn=978-1-4165-6209-2 |url=https://books.google.com/books?id=W8R4LS2LYxYC&q=isla+blair&pg=PA101}}</ref> ಮರುದಿನ, ಅವರು ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ರೈಡ್ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು.<ref name="interview"/> ಅವರ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೋಟವು 1965 ರ ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಡಾ. ಟೆರರ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಹಾರರ್ಸ್'ನಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ 'ಎ ಫ್ಲೀ ಇನ್ ಹರ್ ಇಯರ್' (1968), 'ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್' (1969), 'ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಲಡ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಕ್ಯುಲಾ' (1970), 'ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜೋನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಕ್ರುಸೇಡ್' (1989, ತನ್ನ ನಿಜಜೀವನದ ಪತಿ [[ಜೂಲಿಯನ್ ಗ್ಲೋವರ್]]ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ಮಿಸೆಸ್ ಗ್ಲೋವರ್ ಎಂದು ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ), 'ವಾಲ್ಮಾಂಟ್' (1989), 'ದಿ ಮಂಕ್' (1990), 'ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಆಂಜೆಲೊ' (1997), 'ದಿ ಮ್ಯಾಚ್' (1999), 'ಮಿಸೆಸ್ ಕಾಲ್ಡಿಕಾಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬೇಜ್ ವಾರ್' (2002), 'ಆಫ್ಟರ್ಲೈಫ್' (2003) ಮತ್ತು 'ಜಾನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿಬಾರ್ನ್' (2011) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=aj71pJABFFU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/aj71pJABFFU |archive-date=2021-12-22 |url-status=live|title=ಜಾನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿಬಾರ್ನ್ (3/10) ಮೂವಿ ಕ್ಲಿಪ್ - ಯುವ್ ಮೆಟ್ ಯುವರ್ ಮ್ಯಾಚ್ಸ್ಟಿಕ್ (2011) |date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 |author=ಮೂವಿಕ್ಲಿಪ್ಸ್ |website=ಯೂಟ್ಯೂಬ್}}{{cbignore}}</ref> ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು 'ಸ್ಪೇಸ್: 1999'ನ ಎರಡು ಎಪಿಸೋಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು; 1975ರಲ್ಲಿ, [[ಆಂಥೋನಿ ವಾಲೆಂಟೈನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, 'ವಾರ್ ಗೇಮ್ಸ್'ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1976ರಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಜೋನ್ಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, 'ಜರ್ನಿ ಟು ವೇರ್'ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 1976 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು ಐಟಿವಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿ 'ದಿ ಕ್ರೆಜ್'ನಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮಾ ಆಂಟ್ರೋಬಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬಿಬಿಸಿ]]ಯ ಪರ್ಯಾಯ ಇತಿಹಾಸ ಟಿವಿ ಸರಣಿ 'ಅನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್'ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು (ಸ್ಯಾಲಿ) ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಮೊದಲು 1978 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟಿವಿ ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯಾನ್' (1981) ನಲ್ಲಿ [[ಆಂಥೋನಿ ಶೆರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲೋರಾ ಬೆನಿಫಾರ್ಮ್ ಆಗಿ. ಬ್ಲೇರ್ 'ದಿ ಫೈನಲ್ ಕಟ್' (1995) ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅರ್ಕ್ವಾರ್ಟ್]]ನ ಸಂಸದೀಯ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕ್ಲೇರ್ ಕಾರ್ಲ್ಸೆನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 2003 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಮಿಡ್ಸೋಮರ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್'ನ ಒಂದು ಎಪಿಸೋಡ್ನಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ನೆಟಲ್ಸ್]] ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರೊಫೈಲರ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರು 'ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಜಾಕಬ್', 'ಫಾದರ್ ಬ್ರೌನ್' (ಸೀಸನ್ 5: ಎಪಿಸೋಡ್ 1, 2016) ನಲ್ಲಿ ನಾನಿ ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು 'ದಿ ಅವೆಂಜರ್ಸ್' ಎಪಿಸೋಡ್ "ಎ ಫನ್ನಿ ಥಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್ ಆನ್ ದಿ ವೇ ಟು ದಿ ಸ್ಟೇಶನ್" (1967) ನಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಗುಪ್ತಚರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 2010 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಟೋರ್ಬೆನ್ ಬೆಟ್ಸ್]] ಅವರ 'ದಿ ಕಂಪನಿ ಮ್ಯಾನ್' ನಲ್ಲಿ ದಿ [[ಆರೆಂಜ್ ಟ್ರೀ ಥಿಯೇಟರ್]], ರಿಚ್ಮಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=https://guide.doctorwhonews.net/person.php?code=2906&pg=k9c |title=ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ |website=ಡಾಕ್ಟರ್ ಹು ಗೈಡ್}}</ref> ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು ಅನೇಕ ಆಡಿಯೋಬುಕ್ಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು |url=http://www.waterstones.com/waterstonesweb/advancedSearch.do?buttonClicked=1&author=Isla+Blair&searchType=2 |website=ವಾಟರ್ಸ್ಟೋನ್ಸ್ |access-date=1 ಮೇ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621135332/http://www.waterstones.com/waterstonesweb/advancedSearch.do?buttonClicked=1&author=Isla+Blair&searchType=2 |archive-date=21 ಜೂನ್ 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ನಿರೂಪಿತ ಆಡಿಯೋ ಬುಕ್ಸ್ |url=http://www.simplyaudiobooks.com/audio-books-narrator/Isla+Blair/nrt/2975/?link_num=1& |website=ಸಿಂಪ್ಲಿ ಆಡಿಯೋಬುಕ್ಸ್ |access-date=1 ಮೇ 2013 |archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032435/http://www.simplyaudiobooks.com/audio-books-narrator/Isla+Blair/nrt/2975/?link_num=1& |url-status=dead }}</ref> 2014–15 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಂಗಸಂಗೀತ 'ಮೇಡ್ ಇನ್ ಡ್ಯಾಗೆನ್ಹ್ಯಾಮ್'ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು ಸಹ ನಟ [[ಜೂಲಿಯನ್ ಗ್ಲೋವರ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref name="who"/> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ, ನಟ [[ಜೇಮಿ ಗ್ಲೋವರ್]] ಇದ್ದಾರೆ.<ref name=Obsvr>{{cite news |last1=ಜಾನ್ |first1=ಎಮ್ಮಾ |title=ನಟರು ಜೂಲಿಯನ್ ಗ್ಲೋವರ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರ 48-ವರ್ಷದ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/oct/12/actors-julian-glover-and-isla-blair-on-their-48-year-relationship |access-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014|newspaper=[[ದಿ ಆಬ್ಸರ್ವರ್]] |date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014}}</ref> [[ಪ್ರುನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಕೇಲ್ಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಬ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋವರ್ [[ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಪ್ಲೇಹೌಸ್]]ನ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=ಪ್ರುನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಕೇಲ್ಸ್ @ ಪ್ಲೇಹೌಸ್ |url=https://www.bbc.co.uk/wiltshire/content/articles/2007/07/10/prunella_scales_playhouse_feature.shtml |website=ಬಿಬಿಸಿ |date=ಜುಲೈ 2007 |access-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2010}}</ref> ಅವರು 2015 ರಲ್ಲಿ ಟಿಎಸಿಟಿ, ದಿ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://actorschildren.org/our-history/tact-agm-2015-0967/ |title=ಟಿಎಸಿಟಿ AGM 2015 |website=ಎಸಿಟಿ – ದಿ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.actorschildren.org/wp-content/uploads/2018/10/ACT-Newsletter-2018_Web.pdf |journal=ಎಸಿಟಿ ನ್ಯೂಸ್ಲೆಟರ್ |title=ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್ |page=1 |date=2018 |publisher=ದಿ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ಚಲನಚಿತ್ರ=== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1964 | ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್ | ಯುವ ನಟಿ | ದೃಶ್ಯ ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ |- | 1965 | ಡಾ. ಟೆರರ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಹಾರರ್ಸ್ | ಸುಂದರ ಹುಡುಗಿ | ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತವಾಗಿಲ್ಲ |- | rowspan="2"|1968 | ಎ ಫ್ಲೀ ಇನ್ ಹರ್ ಇಯರ್ | ಆಂಟೋಯಿನೆಟ್ಟೆ | |- | ದಿ ತ್ರೀ ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ | ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಯಾಸ್ಮಿನ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1969 | ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ | ಶ್ರೀಮತಿ ಮೂರ್ | |- | rowspan="2"|1970 | ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಲಡ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಕ್ಯುಲಾ | ಲೂಸಿ ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್ | |- | ದಿ ಹೀರೋ ಆಫ್ ಮೈ ಲೈಫ್ | ಎಲೆನ್ ಟರ್ನನ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1974 | ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ವಿಲ್ ಘೋಸ್ಟ್ | ಲೇಡಿ ಸ್ಟಟ್ಫೀಲ್ಡ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1976 | ಏಲಿಯನ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ | ಮಹಿಳಾ ಏಲಿಯನ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1983 | ದಿ ಬೆಗ್ಗರ್ಸ್ ಒಪೆರಾ | ಜೆನ್ನಿ ಡೈವರ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1984 | ರಿಯಲ್ ಲೈಫ್ | ಆನ್ನಾ | |- | 1985 | ಆಫ್ ಪೀಕ್ | ಎಲಿಜಬೆತ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | rowspan="2"|1989 | ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜೋನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಕ್ರುಸೇಡ್ | ಶ್ರೀಮತಿ ಡೊನೊವನ್ | |- | ವಾಲ್ಮಾಂಟ್ | ಬರೋನೆಸ್ | |- | rowspan="2"|1990 | ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ | ಶ್ರೀಮತಿ ಹಾಕಿನ್ಸ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | ದಿ ಮಂಕ್ | ಮದರ್ ಅಗ್ವೆಡಾ | |- | 1996 | ಇನ್ ಯುವರ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ | ಜೇಮಿಯ ತಾಯಿ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 1997 | ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಆಂಜೆಲೊ | ಪೆಗ್ ವಾಲಿಂಗ್ಟನ್ | |- | 1998 | ಹೆವನ್ ಆನ್ ಅರ್ಥ್ | ಮೇರಿ ವೆಸ್ಟನ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | rowspan="2"|1999 | ದಿ ಮ್ಯಾಚ್ | ಶೀಲಾ ಬೈಲಿ | |- | ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟೋರ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಲೇಡಿ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 2002 | ಮಿಸೆಸ್ ಕಾಲ್ಡಿಕಾಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬೇಜ್ ವಾರ್ | ಮಾಟ್ರನ್ | |- | 2003 | ಆಫ್ಟರ್ಲೈಫ್ | ಡಾ. ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ | |- | 2005 | ದಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಮಾಸ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟ್ | ಬ್ಲೇಕರ್ | ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 2011 | ಜಾನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿಬಾರ್ನ್ | ಶಿರ್ಲೇ | |- | 2016 | ಬ್ರ್ಯಾಶ್ ಯಂಗ್ ಟರ್ಕ್ಸ್ | ನ್ಯೂಸ್ರೀಡರ್ | ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ |- | 2017 | ಏಮಿ ಅಂಡ್ ಸೋಫಿಯಾ | ವಿವಿಯನ್ | |- | 2020 | ದಿ ರೆವೆರೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸೆಸ್ ಸಿಂಪ್ಸನ್ | ಆನ್ನಾ ವಿಲ್ಸನ್ | |- |} ===ದೂರದರ್ಶನ=== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1965 | ಲಾಫ್ಟರ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ವೈಟ್ಹಾಲ್ | ರೋಡಾ ಮಾರ್ಲೇ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ರೂಕೆರಿ ನೂಕ್" |- | rowspan="2"|1966 | ದಿ ಲೈಯರ್ಸ್ | ಸಾರಾ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | ದಿಸ್ ಮ್ಯಾನ್ ಕ್ರೇಗ್ | ಜೀನ್ ಸ್ಟೊಡಾರ್ಟ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ರಫ್ ಪ್ಯಾಸೇಜ್" |- | rowspan="3"|1967 | ಐಟಿವಿ ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ದಿ ವೀಕ್ | ಡ್ಯಾಫ್ನಿ ಸ್ಟಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಲಾಫ್ಟರ್" |- | ದಿ ಅವೆಂಜರ್ಸ್ | ವಧು | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ಫನ್ನಿ ಥಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್ ಆನ್ ದಿ ವೇ ಟು ದಿ ಸ್ಟೇಶನ್" |- | ಮಿಕ್ಕಿ ಡನ್ನ್ | ಬ್ಯಾಬ್ಸ್ ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್-ಮ್ಯಾನ್ವಿಲ್ಲೆ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ಹ್ಯಾಂಡ್ಫುಲ್ ಆಫ್ ಕಲರ್ಡ್ ಚಾಕ್ಸ್" |- | rowspan="2"|1968 | ದಿ ಡಿಕೀ ಹೆಂಡರ್ಸನ್ ಷೋ | ಜೇನ್ | ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪಾತ್ರ |- | ಗೆಜೆಟ್ | ಬೆಟ್ಟೀ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಇನ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ದಿ ಲೈನ್ಸ್" |- | rowspan="2"|1969 | ದಿ ಸೇಂಟ್ | ಜಾನಿನ್ ಫ್ಲಾಂಬೆಯು | ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಎಕ್ಸ್-ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಡೈಮಂಡ್ಸ್" |- | ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಎಸ್ | ಎಲೇನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಟ್ರೆಷರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೋಸ್ಟಾ ಡೆಲ್ ಸೋಲ್" |- | 1970–1971 | ದಿ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ | ಡಾ. ಲಿಂಡಾ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | 1971 | ಜೇಸನ್ ಕಿಂಗ್ | ಆನ್ನೆ ವಿಂಟರ್ಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ರೆಡ್ ರೆಡ್ ರೋಸ್ ಫಾರೆವರ್" |- | 1972 | ಸ್ಪೈ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ | ಮೇರಿ ಹ್ಯಾನ್ಸೆನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ವಿಸಿಟ್ ಫ್ರಮ್ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್" |- | 1973 | ದಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ | ಲೂಸಿ ಫ್ರಾನ್ಶಾ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಟ್ರೂಪ್ಶಿಪ್" |- | rowspan="2"|1974 | ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಈಗಲ್ಸ್ | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡಚೆಸ್ ಎಲ್ಲಾ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | ವಾರ್ಶಿಪ್ | ಸಾರಾ ಫೌಲ್ಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ನಥಿಂಗ್ ಟು ಸ್ಟಾರ್ಬೋರ್ಡ್" |- | rowspan="5"|1975 | ದಿ ವೆಂಚರರ್ಸ್ | ಜೋಅನ್ನೆ ಕೆಲ್ಲಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಗಿಲ್ಟ್ ಎಡ್ಜ್ಡ್" |- | ಡಿಕ್ಸನ್ ಆಫ್ ಡಾಕ್ ಗ್ರೀನ್ | ಫ್ಲೂರ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಎ ಸ್ಲೈಟ್ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ಲವ್" |- | ಎ ಲೆಗಸಿ | ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ ಟ್ರಾಫೋರ್ಡ್ | 2 ಎಪಿಸೋಡ್ಗಳು |- | ಕ್ವಿಲ್ಲರ್ | ಜರ್ಮೇನ್ ಅಲೆನ್ಬೈ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಸ್ಯಾಕ್ರಿಫೈಸ್ ಟು ಸರ್ವೈವಲ್" |- | rowspan="2"|ಸ್ಪೇಸ್: 1999 | ಮಹಿಳಾ ಏಲಿಯನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ವಾರ್ ಗೇಮ್ಸ್" |- | rowspan="3"|1976 | ಕಾರ್ಲಾ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಜರ್ನಿ ಟು ವೇರ್" |- | ಒನ್-ಅಪ್ಮನ್ಷಿಪ್ | | ಎಪಿಸೋಡ್: "ವುಮನ್ಷಿಪ್" |- | ದಿ ಕ್ರೆಜ್ | ಎಮ್ಮಾ ಆಂಟ್ರೋಬಸ್ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | 1976–1977 | ವೆನ್ ದಿ ಬೋಟ್ ಕಮ್ಸ್ ಇನ್ | ಲೇಡಿ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ | 5 ಎಪಿಸೋಡ್ಗಳು |- | rowspan="4"|1978 | ಬಿಬಿಸಿ2 ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ದಿ ವೀಕ್ | ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಫರ್ಗಾಟನ್ ಲವ್ ಸಾಂಗ್ಸ್" |- | ವೈಲ್ಡ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ | ಹೆಲೆನ್ ಬಾರ್ಡ್ಸ್ಕೀ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಟೂ ಮಚ್ ಟೂ ಆಫ್ಟನ್" |- | ಬ್ಲೇಕ್ಸ್ 7 | ಸಿನೋಫಾರ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಡ್ಯುಯೆಲ್" |- | ಅನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ | ಜಿಲ್ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | rowspan="2"|1981 | ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯಾನ್ | ಫ್ಲೋರಾ ಬೆನಿಫಾರ್ಮ್ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | ಒನ್ಲಿ ವೆನ್ ಐ ಲಾಫ್ | ನರ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್ಲಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಡಿಯರ್ ಡೈರಿ" |- | 1982 | ಅಲೆಕ್ಸಾ | ಅಲೆಕ್ಸಾ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | 1982–1983 | ದಿ ಬೌಂಡರ್ | ಲಾರಾ ಮೈಲ್ಸ್ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | rowspan="2"|1983 | ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ | ಮೆಲಿಸಾ ಸೇಂಟ್. ಜಾನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಬ್ರೇನ್ವಾಶ್ಡ್: ಭಾಗ 1" |- | ಡಾಕ್ಟರ್ ಹು | ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಡೆಮನ್ಸ್" |- | 1983–1984 | ಸ್ಟೋರಿಬುಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ | ನಿರೂಪಕಿ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | 1984 | ಹ್ಯಾಮರ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್ | ಐಲೀನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್" |- | rowspan="2"|1985 | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟು | ಕಾನ್ಸ್ಟಾನ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಪಾಪಿಲ್ಯಾಂಡ್" |- | ಟ್ಯಾಗರ್ಟ್ | ಎಲಿನೋರ್ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಮರ್ಡರ್ ಇನ್ ಸೀಸನ್" |- | rowspan="2"|1986 | ಹೋಲ್ಡ್ ದಿ ಬ್ಯಾಕ್ ಪೇಜ್ | ವಾಲ್ ಬಾರ್ನೆಟ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಔರ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್" |- | ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ | ದಿ ಹಾನೊರಬಲ್ ಲಿಸಾ ಬರ್ಕ್ಲಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ರೊಮಾನ್ಸ್" |- | rowspan="2"|1987 | ಸಿ.ಎ.ಟಿ.ಎಸ್. ಐಸ್ | ಪೆನ್ನಿ ಓಸ್ಮಂಡ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಬ್ಯಾಕ್ಲ್ಯಾಷ್" |- | ಬೂಗಿ ಔಟ್ಲಾ | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಲೀಸ್ಲೇ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | 1988 | ಬುಕೀ | ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಕೋವಾನ್ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | 1989 | ಮದರ್ ಲವ್ | ರುತ್ ವೆಸೆಯ್ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | 1990 | ಹ್ಯಾಗರ್ಡ್ | ಲೇಡಿ ಅಮೇಲಿಯಾ ಫೌಲಾಕ್ರೆ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಐ ಆಫ್ ನ್ಯೂಟ್" |- | 1991 | ಬೂನ್ | ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ ಮೋರ್ಟ್ಲೇಕ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಪಿಲೋ ಟಾಕ್" |- | 1991–1992 | ದಿ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ಸ್ | ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಡನ್ಬಾರ್ | ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ |- | rowspan="3"|1992 | ದಿ ಗುಡ್ ಗೈಸ್ | ಮ್ಯಾಗಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಹಾರ್ಸ್ಪ್ಲೇ" |- | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಮೋರ್ಸ್ | ಜೇನಿ ವಿಲ್ಸನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಚೆರುಬಿಮ್ & ಸೆರಾಫಿಮ್" |- | ದಿ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಬಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇ | ಕ್ಯಾರೊಲಿನ್ ಲೈಮ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಲೆ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ವೀಕೆಂಡ್" |- | 1993 | ಮೆಡಿಕ್ಸ್ | ಜಾನೆಟ್ ವೆಂಡೆಲ್ | 1 ಎಪಿಸೋಡ್ |- | 1994 | ಟ್ಯಾಗರ್ಟ್ | ಲಾವಿನಿಯಾ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಹೆಲ್ಫೈರ್" |- | rowspan="2"|1995 | ದಿ ಫೈನಲ್ ಕಟ್ | ಕ್ಲೇರ್ ಕಾರ್ಲ್ಸೆನ್ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | ಡಾಕ್ಟರ್ ಫಿನ್ಲೇ | ಸ್ಟ್ರೋಮಾ ಕೆನ್ನಡಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ನೋ ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಹೀರೋಸ್" |- | 1997 | ಎ ಟಚ್ ಆಫ್ ಫ್ರೋಸ್ಟ್ | ರೊಸಾಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ | 3 ಎಪಿಸೋಡ್ಗಳು |- | rowspan="2"|1998 | ದಿ ಬಿಲ್ | ಬಾರ್ಬರಾ ಚೇಂಬರ್ಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಟೂ ಮೆನಿ ಕುಕ್ಸ್" |- | ಹಾರ್ಟ್ಬೀಟ್ | ಎಲೇನ್ ಔಬ್ರೇ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಟೇಕಿಂಗ್ ಸೈಡ್ಸ್" |- | rowspan="2"|2000 | ದಿ ಮಿಸೆಸ್ ಬ್ರಾಡ್ಲೇ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್ | ಮಿರ್ಟಲ್ ಕ್ವಿನ್ಸಿ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ವರ್ಸ್ಟೆಡ್ ವೈಪರ್" |- | ಡಾಲ್ಜಿಯೆಲ್ ಅಂಡ್ ಪ್ಯಾಸ್ಕೊ | ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್ ಸ್ಟಾಕ್ಟನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಫಾರಿನ್ ಬಾಡೀಸ್" |- | 2002 | ಹೋಲ್ಬಿ ಸಿಟಿ | ಮೇರಿ ಹ್ಯಾರೊ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಲವ್ ಅಂಡ್ ಡೆವೊಶನ್" |- | 2003 | ಮಿಡ್ಸೋಮರ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ | ಡಾ. ಜೇನ್ ಮೂರ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಡೆತ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್" |- | 2004 | ನ್ಯೂ ಟ್ರಿಕ್ಸ್ | ಆಲಿಸ್ ಪಿಮ್ಲೇ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಗುಡ್ ವರ್ಕ್ ರಿವಾರ್ಡೆಡ್" |- | 2006 | ಕ್ಯಾಷುಯಲ್ಟಿ | ಅಗ್ನೆಸ್ ರಾಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ಇಟ್ಸ್ ನೌ ಆರ್ ನೆವರ್" |- | rowspan="2"|2010 | ಸಿಂಗಲ್ ಫಾದರ್ | ಬೀಟ್ಟಿ | ಸಣ್ಣ ಸರಣಿ |- | ಲಾ & ಆರ್ಡರ್: ಯುಕೆ | ಕಾರ್ಲಾ ಹೋಪ್ಲೇ, ಡಿ.ಪಿ.ಪಿ. | 2 ಎಪಿಸೋಡ್ಗಳು |- | 2013 | ಕ್ವಿಕ್ ಕಟ್ಸ್ | ಜೆನ್ನಿ | 1 ಎಪಿಸೋಡ್ |- | 2014 | ಗ್ರಾಂಟ್ಚೆಸ್ಟರ್ | ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಸ್ ಷೆಪರ್ಡ್ | 1 ಎಪಿಸೋಡ್ |- | 2016 | ಫಾದರ್ ಬ್ರೌನ್ | ನಾನಿ ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್: "ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಜಾಕಬ್" |- | 2019 | ಕ್ಯಾಷುಯಲ್ಟಿ | ಆಲಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್ | 1 ಎಪಿಸೋಡ್ |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{imdb name|0086262}} [[ವರ್ಗ:1944 ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಡ್ರಾಮಾಟಿಕ್ ಆರ್ಟ್ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಂಗನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಧ್ವನಿ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್ ಶೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಕಂಪನಿ ಸದಸ್ಯರು]] fxezi5652r0wroplkvsqxe5ljt0266d 0 179016 1371843 2026-04-22T12:27:21Z Alone 333336 73814 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350332167|Dravida Munnetra Kazhagam]]" 1371843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=Dravida Munnetra Kazhagam logo.png|founder=[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]|ppchairman=[[ಕನಿಮೋಳಿ ಕರುಣಾನಿಧ್i]]|loksabha_leader=[[ಟಿ. ಆರ್. ಬಾಲು]]|rajyasabha_leader=[[ತಿರುಚಿ ಶಿವ]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|22|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats={{Show | List | headerstyle=background:#ccccff | style=text-align:center; | {{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ|ತಮಿಳುನಾಡು]])}} <br/> {{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]])}} }}|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]]<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 May 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=* '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ'''<br />[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಗತ ಒಕ್ಕೂಟ | ಐ.ಎನ್.ಡಿ.ಐ.ಎ.]] (2023–ಪ್ರಸ್ತುತ) * '''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು'''<br/>[[ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ|SPA]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]] and [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]])|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[Dravidianism]]{{Sfn|Palanithurai|1997|pp=21–22}}<br>[[Tamil nationalism]]<ref>Hardgrave, Robert L. "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism." Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{doi|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[Regionalism (politics)|Regionalism]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |date=16 September 2019 |language=en-us}}</ref> |[[Social democracy]]<ref name="dmk1"/><br>[[Progressivism]]<ref name="dmk1"> * {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 August 2018|work=The Hindu|access-date=10 August 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 March 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> |[[Secularism]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> }}|position=[[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ ರಾಜಕೀಯ|ಮಧ್ಯ-ಎಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dmk.in/en/party/ideology/|title=Ideology of DMK|publisher=DMK|access-date=16 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/in-the-dravidian-heartland-a-statue-for-marx-in-the-heart-of-chennai-stalin-keeps-the-red-in-good-humour-1503552390.html|title=In the Dravidian heartland, a statue for Marx in the heart of Chennai: Stalin keeps the red in good humour|publisher=The Statesman|date=|access-date=16 March 2026}}</ref>|predecessor=[[ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಭಾರತ)|ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (1917–1944)<br />[[ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ]]<br />(1944–1949)|labour=[[ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ]] (LPF)|youth=ಇಲೈಗ್ನರ್ ಅನಿ|students=ಮಾನವರ್ ಅನಿ|women=ಮಗಲಿರ್ ಅನಿ|headquarters=ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಲಯಂ,<br />367–369, [[ಅಣ್ಣಾ ಸಲೈ]], [[ತೇನಾಂಪೇಟ್]],&nbsp;[[ಚೆನ್ನೈ]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|website={{Official URL}}|symbol=[[File:Indian election symbol rising sun.svg|120px]]<br />ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ|flag=Flag DMK.svg}} <references /> '''ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ''' ({{IPA|ta|t̪iɾaːʋiɖɐ munːeːtrɐk kɐɻɐɡɐm}}{{IPA|ta|t̪iɾaːʋiɖɐ munːeːtrɐk kɐɻɐɡɐm}}<span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">Tamil pronunciation:</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="ta-Latn-fonipa">&#x5B;t̪iɾaːʋiɖɐ<span class="wrap"> </span>munːeːtrɐk<span class="wrap"> </span>kɐɻɐɡɐm&#x5D;</span> [[Category:Pages with Tamil IPA]] <nowiki>;</nowiki> {{Translation|Dravidian Progressive Federation}} ; {{Sfn|Rubinoff|1997|p=2829}} {{Small|abbr.}} '''ಡಿಎಂಕೆ''' ) ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತ]] [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ|ಪ್ರಗತಿಪರ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|, ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪುದುಚೇರಿಯ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) |url=https://www.business-standard.com/topic/dmk |access-date=10 August 2019 |work=Business Standard India}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.business-standard.com/topic/dmk "Dravida Munnetra Kazhagam (DMK)"]. </cite></ref> [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಣವಾಗಿ [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ|ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]] ಅವರು ಡಿಎಂಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 1949 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai |url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 |access-date=10 August 2019 |website=thenewsminute.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 "September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai"]. </cite></ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2018 |title=Periyar and Anna conflict over electoral politics |url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 |access-date=10 August 2019 |website=newsminute.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 "Periyar and Anna conflict over electoral politics"]. </cite></ref> <ref>{{Cite web |date=8 August 2018 |title=Karunanidhi: Administrator par excellence |url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 |access-date=10 August 2019 |website=downtoearth.org.in}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 "Karunanidhi: Administrator par excellence"]. </cite></ref> ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 February 2014 |title=3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died |access-date=10 August 2019 |work=What Happened on This Day in History – Maps of India}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died "3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died"]. </cite></ref> ಅವರು 1967 ರಿಂದ 1969 ರವರೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷವು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ 1969 ರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಂದು ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೆ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅನುಸರಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=7 August 2018 |title=M Karunanidhi passes away |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece |access-date=10 August 2019 |website=@businessline}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece "M Karunanidhi passes away"]. </cite></ref> ಅವರು ಸತತ ಐದು ಅವಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2018 |title=In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ |access-date=10 August 2019 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ "In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister"]. </cite></ref> ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2021 ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM |url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html |access-date=10 August 2019 |website=Mint}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html "Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM"]. </cite></ref> [[ಭಾರತದ ೨೦೨೪ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು|೨೦೨೪ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ ಡಿಎಂಕೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Citation |title=Lok Sabha |date=2025-02-16 |work=Wikipedia |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha |access-date=2025-02-18 |language=en}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="">[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha "Lok Sabha"], ''Wikipedia'', 16 February 2025<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">18 February</span> 2025</span></cite></ref> ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು 126 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡಿಎಂಕೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು 234 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 159 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-05-03 |title=Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK |url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html |access-date=2024-06-25 |website=Deccan Herald |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html "Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK"]. </cite></ref> shrzwwe8kvut99haj4khqfjwqb2gx29 1371844 1371843 2026-04-22T12:28:50Z Alone 333336 73814 1371844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=Dravida Munnetra Kazhagam logo.png|founder=[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]|ppchairman=[[ಕನಿಮೋಳಿ ಕರುಣಾನಿಧ್i]]|loksabha_leader=[[ಟಿ. ಆರ್. ಬಾಲು]]|rajyasabha_leader=[[ತಿರುಚಿ ಶಿವ]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|22|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats={{Show | List | headerstyle=background:#ccccff | style=text-align:center; | {{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ|ತಮಿಳುನಾಡು]])}} <br/> {{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]])}} }}|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]]<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 May 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=* '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ'''<br />[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಗತ ಒಕ್ಕೂಟ | ಐ.ಎನ್.ಡಿ.ಐ.ಎ.]] (2023–ಪ್ರಸ್ತುತ) * '''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು'''<br/>[[ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ|SPA]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]] and [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]])|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[Dravidianism]]{{Sfn|Palanithurai|1997|pp=21–22}}<br>[[Tamil nationalism]]<ref>Hardgrave, Robert L. "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism." Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{doi|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[Regionalism (politics)|Regionalism]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |date=16 September 2019 |language=en-us}}</ref> |[[Social democracy]]<ref name="dmk1"/><br>[[Progressivism]]<ref name="dmk1"> * {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 August 2018|work=The Hindu|access-date=10 August 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 March 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> |[[Secularism]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> }}|position=[[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ ರಾಜಕೀಯ|ಮಧ್ಯ-ಎಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dmk.in/en/party/ideology/|title=Ideology of DMK|publisher=DMK|access-date=16 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/in-the-dravidian-heartland-a-statue-for-marx-in-the-heart-of-chennai-stalin-keeps-the-red-in-good-humour-1503552390.html|title=In the Dravidian heartland, a statue for Marx in the heart of Chennai: Stalin keeps the red in good humour|publisher=The Statesman|date=|access-date=16 March 2026}}</ref>|predecessor=[[ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಭಾರತ)|ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (1917–1944)<br />[[ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ]]<br />(1944–1949)|labour=[[ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ]] (LPF)|youth=ಇಲೈಗ್ನರ್ ಅನಿ|students=ಮಾನವರ್ ಅನಿ|women=ಮಗಲಿರ್ ಅನಿ|headquarters=ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಲಯಂ,<br />367–369, [[ಅಣ್ಣಾ ಸಲೈ]], [[ತೇನಾಂಪೇಟ್]],&nbsp;[[ಚೆನ್ನೈ]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|website={{Official URL}}|symbol=[[File:Indian election symbol rising sun.svg|120px]]<br />ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ|flag=Flag DMK.svg}} '''ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ''' ('''ಡಿಎಂಕೆ''') ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತ]] [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ|ಪ್ರಗತಿಪರ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|, ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪುದುಚೇರಿಯ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) |url=https://www.business-standard.com/topic/dmk |access-date=10 August 2019 |work=Business Standard India}}</ref> [[Category:Pages with Tamil IPA]] [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಣವಾಗಿ [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ|ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]] ಅವರು ಡಿಎಂಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 1949 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai |url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 |access-date=10 August 2019 |website=thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2018 |title=Periyar and Anna conflict over electoral politics |url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 |access-date=10 August 2019 |website=newsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 August 2018 |title=Karunanidhi: Administrator par excellence |url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 |access-date=10 August 2019 |website=downtoearth.org.in}}</ref> ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 February 2014 |title=3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died |access-date=10 August 2019 |work=What Happened on This Day in History – Maps of India}}</ref> ಅವರು 1967 ರಿಂದ 1969 ರವರೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷವು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ 1969 ರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಂದು ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೆ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅನುಸರಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=7 August 2018 |title=M Karunanidhi passes away |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece |access-date=10 August 2019 |website=@businessline}}</ref> ಅವರು ಸತತ ಐದು ಅವಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2018 |title=In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ |access-date=10 August 2019 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2021 ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM |url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html |access-date=10 August 2019 |website=Mint}}</ref> [[ಭಾರತದ ೨೦೨೪ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು|೨೦೨೪ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ ಡಿಎಂಕೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Citation |title=Lok Sabha |date=2025-02-16 |work=Wikipedia |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha |access-date=2025-02-18 |language=en}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು 126 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡಿಎಂಕೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು 234 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 159 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-05-03 |title=Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK |url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html |access-date=2024-06-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} swtoozc1py11n6v9rdffgp5w5nwdp8g 1371845 1371844 2026-04-22T12:29:58Z Alone 333336 73814 1371845 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=Dravida Munnetra Kazhagam logo.png|founder=[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]|ppchairman=[[ಕನಿಮೋಳಿ ಕರುಣಾನಿಧ್i]]|loksabha_leader=[[ಟಿ. ಆರ್. ಬಾಲು]]|rajyasabha_leader=[[ತಿರುಚಿ ಶಿವ]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|22|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats={{Show | List | headerstyle=background:#ccccff | style=text-align:center; | {{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ|ತಮಿಳುನಾಡು]])}} <br/> {{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]])}} }}|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]]<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 May 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=* '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ'''<br />[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಗತ ಒಕ್ಕೂಟ | ಐ.ಎನ್.ಡಿ.ಐ.ಎ.]] (2023–ಪ್ರಸ್ತುತ) * '''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು'''<br/>[[ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ|SPA]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]] and [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]])|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[Dravidianism]]{{Sfn|Palanithurai|1997|pp=21–22}}<br>[[Tamil nationalism]]<ref>Hardgrave, Robert L. "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism." Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{doi|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[Regionalism (politics)|Regionalism]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |date=16 September 2019 |language=en-us}}</ref> |[[Social democracy]]<ref name="dmk1"/><br>[[Progressivism]]<ref name="dmk1"> * {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 August 2018|work=The Hindu|access-date=10 August 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 March 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> |[[Secularism]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> }}|position=[[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ ರಾಜಕೀಯ|ಮಧ್ಯ-ಎಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dmk.in/en/party/ideology/|title=Ideology of DMK|publisher=DMK|access-date=16 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/in-the-dravidian-heartland-a-statue-for-marx-in-the-heart-of-chennai-stalin-keeps-the-red-in-good-humour-1503552390.html|title=In the Dravidian heartland, a statue for Marx in the heart of Chennai: Stalin keeps the red in good humour|publisher=The Statesman|date=|access-date=16 March 2026}}</ref>|predecessor=[[ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಭಾರತ)|ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (1917–1944)<br />[[ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ]]<br />(1944–1949)|labour=[[ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ]] (LPF)|youth=ಇಲೈಗ್ನರ್ ಅನಿ|students=ಮಾನವರ್ ಅನಿ|women=ಮಗಲಿರ್ ಅನಿ|headquarters=ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಲಯಂ,<br />367–369, [[ಅಣ್ಣಾ ಸಲೈ]], [[ತೇನಾಂಪೇಟ್]],&nbsp;[[ಚೆನ್ನೈ]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|website={{Official URL}}|symbol=[[File:Indian election symbol rising sun.svg|120px]]<br />ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ|flag=Flag DMK.svg}} '''ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ''' ('''ಡಿಎಂಕೆ''') ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತ]] [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ|ಪ್ರಗತಿಪರ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|, ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) |url=https://www.business-standard.com/topic/dmk |access-date=10 August 2019 |work=Business Standard India}}</ref> [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಣವಾಗಿ [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ|ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]] ಅವರು ಡಿಎಂಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 1949 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai |url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 |access-date=10 August 2019 |website=thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2018 |title=Periyar and Anna conflict over electoral politics |url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 |access-date=10 August 2019 |website=newsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 August 2018 |title=Karunanidhi: Administrator par excellence |url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 |access-date=10 August 2019 |website=downtoearth.org.in}}</ref> ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 February 2014 |title=3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died |access-date=10 August 2019 |work=What Happened on This Day in History – Maps of India}}</ref> ಅವರು 1967 ರಿಂದ 1969 ರವರೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷವು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ 1969 ರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಂದು ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೆ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅನುಸರಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=7 August 2018 |title=M Karunanidhi passes away |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece |access-date=10 August 2019 |website=@businessline}}</ref> ಅವರು ಸತತ ಐದು ಅವಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2018 |title=In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ |access-date=10 August 2019 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2021 ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM |url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html |access-date=10 August 2019 |website=Mint}}</ref> [[Category:Pages with Tamil IPA]] [[ಭಾರತದ ೨೦೨೪ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು|೨೦೨೪ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ ಡಿಎಂಕೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Citation |title=Lok Sabha |date=2025-02-16 |work=Wikipedia |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha |access-date=2025-02-18 |language=en}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು 126 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡಿಎಂಕೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು 234 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 159 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-05-03 |title=Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK |url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html |access-date=2024-06-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} 9sqg6i44ppipe8lw1ahquiyvl0274ku 1371846 1371845 2026-04-22T12:33:06Z Alone 333336 73814 1371846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|colorcode={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|logo=Dravida Munnetra Kazhagam logo.png|founder=[[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]|ppchairman=[[ಕನಿಮೋಳಿ ಕರುಣಾನಿಧ್i]]|loksabha_leader=[[ಟಿ. ಆರ್. ಬಾಲು]]|rajyasabha_leader=[[ತಿರುಚಿ ಶಿವ]]|foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|1949|09|17}}|loksabha_seats={{Composition bar|22|543|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|10|245|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}}|state_seats={{Composition bar|133|234|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ತಮಿಳುನಾಡು ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆ|ತಮಿಳುನಾಡು]])}} <br/> {{Composition bar|6|30|hex={{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} {{small|([[ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಪುದುಚೇರಿ]])}}|eci=[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷ]]<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|access-date=9 May 2013|location=India|year=2013}}</ref>|alliance=* '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ'''<br />[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಂತರ್ಗತ ಒಕ್ಕೂಟ | ಐ.ಎನ್.ಡಿ.ಐ.ಎ.]] (2023–ಪ್ರಸ್ತುತ) * '''ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೈತ್ರಿಗಳು'''<br/>[[ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ|SPA]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]] and [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]])|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[ದ್ರಾವಿಡ ಧರ್ಮ]]{{Sfn|Palanithurai|1997|pp=21–22}}<br>[[ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]]<ref>Hardgrave, Robert L. "The DMK and the Politics of Tamil Nationalism." Pacific Affairs, vol. 37, no. 4, 1964, pp. 396–411. JSTOR, {{doi|10.2307/2755132}}. Accessed 6 Jun. 2022.</ref> |[[ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ (ರಾಜಕೀಯ)|ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ]]<ref name="DMK's regionalism">{{Cite news|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2023/03/07/regionalism-raises-ugly-head/|work=Arunachal Times|title=DMK has regionalism ideals}}</ref><ref>{{Cite web |title=Regionalism, Parties and India's emerging Politics |url=https://www.boell.de/en/2014/02/26/regionalism-parties-and-indias-emerging-politics |access-date=2023-05-17 |website=Heinrich-Böll-Stiftung |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Politics as family enterprise: Nationalist rhythm of BJP is challenge to regionalism |url=https://www.wionews.com/opinions/politics-as-family-enterprise-nationalist-rhythm-of-bjp-is-challenge-to-regionalism-249936 |access-date=2023-05-17 |website=WION |date=16 September 2019 |language=en-us}}</ref> |[[ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]<ref name="dmk1"/><br>[[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ]]<ref name="dmk1"> * {{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-from-health-care-to-community-living-his-schemes-were-aimed-at-social-equality/article24548812.ece|title=M. Karunanidhi: From health care to community living, his schemes were aimed at social equality|last=Kannan|first=Ramya|date=8 August 2018|work=The Hindu|access-date=10 August 2019|issn=0971-751X}} * {{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/karunanidhi-the-social-reformer-who-changed-the-landcape-of-tamil-nadu-politics-1837827.html|title=Social Equality was Karunanidhi's Focus During Five Terms as Tamil Nadu CM|website=News18|date=11 March 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> |[[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ]]<ref name="DMK has secular ideals: CM Stalin">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2022/may/05/dmk-has-secular-ideals-cm-stalin-2449889.html|work=[[Indian Express]]|title=DMK has secular ideals: CM Stalin}}</ref> }}|position=[[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ ರಾಜಕೀಯ|ಮಧ್ಯ-ಎಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.dmk.in/en/party/ideology/|title=Ideology of DMK|publisher=DMK|access-date=16 March 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/india/in-the-dravidian-heartland-a-statue-for-marx-in-the-heart-of-chennai-stalin-keeps-the-red-in-good-humour-1503552390.html|title=In the Dravidian heartland, a statue for Marx in the heart of Chennai: Stalin keeps the red in good humour|publisher=The Statesman|date=|access-date=16 March 2026}}</ref>|predecessor=[[ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಭಾರತ)|ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (1917–1944)<br />[[ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ]]<br />(1944–1949)|labour=[[ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಒಕ್ಕೂಟ]] (LPF)|youth=ಇಲೈಗ್ನರ್ ಅನಿ|students=ಮಾನವರ್ ಅನಿ|women=ಮಗಲಿರ್ ಅನಿ|headquarters=ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಲಯಂ,<br />367–369, [[ಅಣ್ಣಾ ಸಲೈ]], [[ತೇನಾಂಪೇಟ್]],&nbsp;[[ಚೆನ್ನೈ]]&nbsp;-&nbsp;600018, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|website={{Official URL}}|symbol=[[File:Indian election symbol rising sun.svg|120px]]<br />ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯ|flag=Flag DMK.svg}} '''ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ''' ('''ಡಿಎಂಕೆ''') ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತ]] [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲತೆ|ಪ್ರಗತಿಪರ]] ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|, ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) |url=https://www.business-standard.com/topic/dmk |access-date=10 August 2019 |work=Business Standard India}}</ref> [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಣವಾಗಿ [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ|ಸಿ.ಎನ್. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]] ಅವರು ಡಿಎಂಕೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 1949 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=September which split Dravidians, Periyar weds Maniyammai |url=https://www.thenewsminute.com/article/september-which-split-dravidians-periyar-weds-maniyammai-dmk-born-49850 |access-date=10 August 2019 |website=thenewsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2018 |title=Periyar and Anna conflict over electoral politics |url=https://www.thenewsminute.com/article/periyar-and-anna-conflict-over-electoral-politics-88609 |access-date=10 August 2019 |website=newsminute.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 August 2018 |title=Karunanidhi: Administrator par excellence |url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/karunanidhi-administrator-par-excellence-61343 |access-date=10 August 2019 |website=downtoearth.org.in}}</ref> ೧೯೪೯ ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 February 2014 |title=3 February 1969: C. N. Annadurai, chief minister of Tamil Nadu, died |url=https://www.mapsofindia.com/on-this-day/3-february-1969-c.-n.-annadurai-chief-minister-of-tamil-nadu-died |access-date=10 August 2019 |work=What Happened on This Day in History – Maps of India}}</ref> ಅವರು 1967 ರಿಂದ 1969 ರವರೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷವು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ 1969 ರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಂದು ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೆ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅನುಸರಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Cite web |date=7 August 2018 |title=M Karunanidhi passes away |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/m-karunanidhi-former-tamil-nadu-chief-minister-passes-away/article24624474.ece |access-date=10 August 2019 |website=@businessline}}</ref> ಅವರು ಸತತ ಐದು ಅವಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=7 August 2018 |title=In pictures: M. Karunanidhi, the five-term Chief Minister |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/m-karunanidhi-the-five-term-chief-minister/article24548707.ece/photo/1/ |access-date=10 August 2019 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಕರುಣಾನಿಧಿಯವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂ.ಕೆ. ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇ 2021 ರಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Karunanidhi appoints Stalin as Tamil Nadu deputy CM |url=https://www.livemint.com/Politics/64bKrVFUe0Xoz5qSVbq1tO/Karunanidhi-appoints-Stalin-as-Tamil-Nadu-deputy-CM.html |access-date=10 August 2019 |website=Mint}}</ref> [[Category:Pages with Tamil IPA]] [[ಭಾರತದ ೨೦೨೪ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು|೨೦೨೪ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ]] ನಂತರ ಡಿಎಂಕೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Citation |title=Lok Sabha |date=2025-02-16 |work=Wikipedia |url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lok_Sabha |access-date=2025-02-18 |language=en}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದು 126 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಡಿಎಂಕೆ ನೇತೃತ್ವದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು 234 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 159 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-05-03 |title=Assembly election 2021: DMK almost swept entire Tamil Nadu; western region went with AIADMK |url=https://www.deccanherald.com/elections/tamil-nadu/assembly-election-2021-dmk-almost-swept-entire-tamil-nadu-western-region-went-with-aiadmk-981984.html |access-date=2024-06-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} hib303ziwb0w4fwa3h2hmmnchj8qufn 2 179017 1371849 2026-04-22T12:55:24Z Malateshbs 99148 Page about the Kudu Vokkaliga community of North Karnatka, India 1371849 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯ}} '''ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ''' (ಅಥವಾ ಕುಡು-ಒಕ್ಕಲಿಗ) [[ಭಾರತ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವರ ಅಲ್ಪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತನಾಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ-ಕ್ಷಾತ್ರ ಪರಂಪರೆಗೆ (agro-martial) ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಇವರನ್ನು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ [[ಲಿಂಗಾಯತ]] ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಒಳಪಂಗಡವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |date=12 September 2021 |title=ಕೂಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಎಂಬುದು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಪಂಗಡ: ಎಂ.ಬಿ. ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ (Kudu Vokkaliga is a sub-sect of the Lingayat community: M.B. Patil clarifies) |url=https://tv9kannada.com/karnataka/mb-patil-on-kudu-okkaliga-lingayat-community-reservation-in-karnataka-gbd-268541.html |work=TV9 Kannada}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ == [[ಒಕ್ಕಲಿಗ]] ಎಂಬ ಪದವು (ಕುಟುಂಬ, ಮನೆತನ ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] ಪದ 'ಒಕ್ಕ' ಅಥವಾ 'ಒಕ್ಕಲು' ಎಂಬುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಕನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವರು ಈ ವೃತ್ತಿಪರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |author=Firoz Rozindar |date=10 May 2018 |title=A constituency's sudden rise to prominence |url=https://www.thehindu.com/elections/karnataka-2018/a-constituencys-sudden-rise-to-prominence/article23840347.ece |work=The Hindu}}</ref> ಸಮುದಾಯದ ಪೂರ್ವಜರ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಲೇಖಕ ಎರಡನೇ [[ನಾಗವರ್ಮ|ನಾಗವರ್ಮನು]] ಹಲಾಯುಧನ 'ಅಭಿದಾನರತ್ನಮಾಲಾ' ಕೃತಿಗೆ ಬರೆದ ಕನ್ನಡ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕೃಷಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ "[[ಆಭೀರ]]ರು" (Abhiras) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Abhidhānaratnamālā of Halāyudha with the Kannada Ṭīke of Nāgavarma |publisher=Cambridge University Press |year=1940 |editor-last1=Rao |editor-first1=A. Venkata |series=Madras University Kannada Series, no. 6 |location=Madras |pages=30 + ii + 142 |editor-last2=Ayyangar |editor-first2=H. Sesha}}</ref> == ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾತ್ರ ಇತಿಹಾಸ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದಖ್ಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಮಾಲೀಕ ಸಮುದಾಯಗಳಂತೆ, ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಸಹ ಕೃಷಿ-ಕ್ಷಾತ್ರ (agro-martial) ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೃಷಿಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೆ ದಖ್ಖನ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ([[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ|ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರ]]ಂತಹ) ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುವ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವ ಈ ದ್ವಂದ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೃಷಿಕ ಜಾತಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |author=Anthropological Survey of India |title=People of India: Karnataka |publisher=Affiliated East-West Press |year=2003 |isbn=9788185938981 |volume=XXVI |pages=General socio-historical profiles of agrarian castes}}</ref> ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇವರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರ, ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಬಸವಣ್ಣ|ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ [[ಶಿವ]]ನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Schouten |first=Jan Peter |url=https://books.google.com/books?id=eo0JR8nH3I8C |title=Revolution of the Mystics: On the Social Aspects of Virasaivism |date=1995-12-31 |publisher=Motilal Banarsidass Publishing House |isbn=978-81-208-1238-3 |language=en}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * [[ಎಂ. ಬಿ. ಪಾಟೀಲ್]]: ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಇ (BLDE) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಮಾಡಿದ ವ್ಯಾಪಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |author=Firoz Rozindar |date=10 May 2018 |title=A constituency's sudden rise to prominence |url=https://www.thehindu.com/elections/karnataka-2018/a-constituencys-sudden-rise-to-prominence/article23840347.ece |work=The Hindu}}</ref> * [[ಶಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜ]] (೧೮೬೧–೧೯೦೬): ಶಿರಸಂಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿ. ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ನವಲಗುಂದ-ಶಿರಸಂಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |date=1 January 2024 |title=163th birth anniversary celebrations of Shirasangi Lingaraj Desai on January 10 |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/163th-birth-anniversary-celebrations-of-shirasangi-lingaraj-desai-on-january-10/article67695773.ece |work=The Hindu}}</ref><ref>{{cite news |date=9 January 2021 |title=ಜ್ಞಾನದಾಸೋಹಿ ಶಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜ ದೇಸಾಯಿ (Jnanadasohi Shirasangi Lingaraja Desai) |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/sirasangi-lingaraj-desayi-795083.html |work=Prajavani |language=kn}}</ref> * [[ಸಿದ್ದರಾಮ|ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ]]: ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಪೂಜ್ಯ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಮತ್ತು [[ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ|ವಚನಕಾರ]]. ಇವರ ಜೀವನ, ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೊಯ್ಸಳ ಕವಿ [[ರಾಘವಾಂಕ]]ನು ತನ್ನ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ 'ಸಿದ್ದರಾಮ ಚರಿತೆ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಇವರ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=Shri Siddheshwar Devasthan, Solapur - About Raghavanka |url=https://shrisiddheshwar.org/aboutRaghavnaka.php |access-date=13 April 2026 |publisher=Shri Siddheshwar Devasthan Trust}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} 637ln2puhb6e7d9k4ib1b3h2e9mbwr5 0 179018 1371873 2026-04-22T23:24:08Z Kartikdn 1134 ಚಾರ್ಲಿಯರ್ ತಾಳೆ 1371873 wikitext text/x-wiki '''ಚಾರ್ಲಿಯರ್ ತಾಳೆ''' (Charlier's check) ಎನ್ನುವುದು [[:en:Frequency_(statistics)|ಆವರ್ತಾಂಕ ವಿತರಣೆಯ]] [[ಭ್ರಮಣಾಂಕ|ಪ್ರಘಾತಗಳನ್ನು]] (ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್) ಗಣಿಸುವಾಗ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ತಾಳೆ ನೋಡಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ.<ref>Weisstein, Eric W. "Charlier's Check." From ''MathWorld''--A Wolfram Resource. <nowiki>https://mathworld.wolfram.com/CharliersCheck.html</nowiki></ref><ref>https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/20443/1/Unit-3.pdf</ref><ref>https://testbook.com/question-answer/the-charliers-check-for-accuracy-is-used-in-c--66557d0535dc4169a07561f6</ref> ಸೂಚಿಸಿದಾತ [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನಿನ]] [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಖ್ಯಾಕಲನ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Carl_Charlier|ಸಿ.ವಿ.ಎಲ್. ಚಾರ್ಲಿಯರ್]]. ಈಗ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಳಗಿನ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿರುವ ವಿತರಣೆಯ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಘಾತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ !colspan=2 | ದತ್ತಾಂಶಗಳು !colspan=7 | ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು |- |ಚರದ ಮೌಲ್ಯ x |ಆವರ್ತಾಂಕ f |<math>U = \frac{x - 54.5}{10}</math> |''fu'' |''fu²'' |''fu³'' |''fu⁴'' |''(u+1)⁴'' |''f(u+1)⁴'' |- |34.5 |5 | -2 | -10 |20 | -40 |80 |1 |5 |- |44.5 |11 | -1 | -11 |11 | -11 |11 |0 |0 |- |54.5 |18 |0 |0 |0 |0 |0 |1 |18 |- |64.5 |12 |1 |12 |12 |12 |12 |16 |192 |- |74.5 |9 |2 |18 |18 |72 |144 |81 |729 |- |ಮೊತ್ತಗಳು |55 | - |9 |79 |33 |247 | - |944 |} ಚಾರ್ಲಿಯರ್ ತಾಳೆ ಒಂದು [[:en:Identity_(mathematics)|ನಿತ್ಯಸಮೀಕರಣದ]] ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; <math>\Sigma f(u+1)^4 \equiv \Sigma fu^4 + 4\Sigma fu^3 + 6\Sigma fu^2 + 4\Sigma fu + \Sigma f</math>. ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿಗೆ <math>\Sigma f(u+1)^4 \equiv 944</math>; ನಿತ್ಯಸಮೀಕರಣದ ಬಲಬದಿಯ ಪದಗಳ ಮೊತ್ತ 247 + 4(33) + 6(79) + 4(9) + 55. ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿದಾಗ ಇದು ಕೂಡ 944. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಚಾರ್ಲಿಯರ್ ತಾಳೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಒಂದು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಪ್ರಘಾತಗಳನ್ನು ಗಣಿಸುವಾಗ ಇದೇ ರೀತಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ನಿತ್ಯಸಮೀಕರಣಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಂತಿವೆ: <math>\Sigma f(u+1) \equiv \Sigma fu + \Sigma f</math> <math>\Sigma f(u+1)^2 \equiv \Sigma fu^2 + 2\Sigma fu + \Sigma f</math> <math>\Sigma f(u+1)^3 \equiv \Sigma fu^3 + 3\Sigma fu^2 + \Sigma fu + \Sigma f</math> == ಉಪಯೋಗಗಳು == ಇನ್ನೂ ಮೇಲಿನ ದರ್ಚೆಯ ಪ್ರಘಾತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ಅನುರೂಪವಾದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ನಿತ್ಯಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬಳಸುವ ನಿತ್ಯಸಮೀಕರಣದಿಂದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಣಿಸುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ದೋಷಗಳು ನುಸುಳಿಕೊಂಡರೆ ಅವುಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಚಾರ್ಲಿಯರ್ ತಾಳೆ ಸೂಚಿಸಲಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತಾಳೆ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೋಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿರುವುದು ಅಪರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ತಾಳೆ ಸರಿಹೊಂದಿದಾಗ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಭರವಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ತಾಳೆ ಸರಿಹೊಂದದಿರುವಾಗ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ದೋಷ ನುಸುಳಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಖಚಿತ. ಆವರ್ತಾಂಕ ವಿತರಣೆಯ ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ]] ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಘಾತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಾಳೆಯ ಬಳಕೆ ಹಿತ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 2hmhzom8uam9cxvzkry496tdkmkuwat