ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1101 1372085 1363775 2026-04-26T02:23:23Z NesaraNesara 98708 1372085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ್ | image = gokak.jpg | caption = | pseudonym = | birth_date = ೧೯೦೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೯ | birth_place = ಸವಣೂರು, ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | death_date = ೧೯೯೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮ | death_place = [[ಹಾಸನ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಸಾಹಿತಿ | nationality = [[ಭಾರತ]] | period = | genre = | subject = | movement = ನವ್ಯ | influences = [[ಬೇಂದ್ರೆ]] | influenced = [[ಮಂಗೇಶ್ ನಾಡಕರ್ಣಿ]] | signature = | website = }} [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ]] ''ಐದನೆಯ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[೧೯೯೧]]ರಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ <ref>{{cite web | last = | first = | title = Jnanpith Award | url = http://ekavi.org/jnanpeeth.htm | publisher = Ekavi | accessdate = 2006-10-31 | archive-date = 2006-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm | url-status = dead }}</ref> ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕರು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕವಿ, ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರಭುತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಸಾಹಿತಿಗೆ ದೊರಕಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಗೋಕಾಕರು ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.'' =='''ಜೀವನ'''== *ತಮ್ಮ ಹಲವು ಸಾಧನೆ, ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ, ಗೌರವವನ್ನೂ ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕರು ''[[೧೯೦೯]]''ರ [[ಆಗಸ್ಟ್ ೯]]ರಂದು [[ಹಾವೇರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸವಣೂರು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು. ವಿನಾಯಕರು ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸವಣೂರು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ನವಾಬನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. *ವಿನಾಯಕರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸವಣೂರಿನ ಮಜೀದ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು [[ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡಗಳಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸಲುವಾಗಿ ಧಾರವಾಡ ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ವರಕವಿ [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ಬೇಂದ್ರೆಯವರ]] ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿ ಬಂತು. ಗೋಕಾಕರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. [[ಬೇಂದ್ರೆ]] ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯ ಗುರುವೂ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೂ ಆಗಿದ್ದರೆಂದು ಗೋಕಾಕರೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಷಯದ ಎಂ.ಎ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಗೋಕಾಕರು, ಕೂಡಲೇ ಪುಣೆಯ ಸಿ.ಎಸ್.ಪಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಗಂಡುಮೆಟ್ಟಿನ ನೆಲದ ಈ ಯುವಕ ಮರಾಠಿಗರನ್ನು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಕಡೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ. ಇವರ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೂಡ ಪಾಠ ಕೇಳಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. *ಇವರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಇವರನ್ನು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿತು. *ಗೋಕಾಕರು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಿದರು. ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸು ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗೆ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. *ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರ ಹುದ್ದೆ ಕಾದಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದವನೊಬ್ಬನು ಏರಬಹುದಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯಾದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಹುದ್ದೆಗೂ ಏರಿದರು. *ಅವರು ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಡನ್ ಕಾಲೇಜು, ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗೂಸನ್ ಕಾಲೇಜು, ವೀಸನಗರದ ಕಾಲೇಜು, ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ರಾಜಾರಾಮ ಕಾಲೇಜು, ಧಾರವಾಡದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜು, [[ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಹೈದರಾಬಾದಿನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಭಾಷೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಸಿಮ್ಲಾ]] ಸಿಮ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ -ಮೊದಲಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. *[[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಸತ್ಯಸಾಯಿ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉಪಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. *[[ಜಪಾನ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]], [[ಗ್ರೀಸ್]], ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕ ಮೊದಲಾದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ [[ರಾಯಭಾರಿ]]ಯಾಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದರು. *ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ಕೀರ್ತಿಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಹಾರಿಸಿದ ಗೋಕಾಕರು [[೧೯೯೨]]ರ [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮|ಎಪ್ರಿಲ್.೨೮]]ರಂದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿಧನರಾದರು. ==ಕೃತಿಗಳು== *ಈ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿರುವ ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕರ ಬರಹ ತುಂಬ ವಿಪುಲವೂ, ವ್ಯಾಪಕವೂ ಆದದ್ದು. [[ಕನ್ನಡ]],[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕರು ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ!. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. *ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿ "ಕಲೋಪಾಸಕರು". ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೋಗಿ ಬಂದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ "ಸಮುದ್ರ ಗೀತೆಗಳು", "ಸಮುದ್ರದಾಚೆಯಿಂದ"- ಇವು ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಮುದ್ರ ಗೀತೆಗಳು ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿರುವ '''ಕೊಡದಿರು ಶರಧಿಗೆ ಷಟ್ಪದಿಯ ದೀಕ್ಷೆಯನು''' ಎಂಬ ಸಾಲು ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.'''ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು''' ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು.*##(^@€£@) login ===ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== * ಸಮರಸವೇ ಜೀವನ. * [[ಇಜ್ಜೋಡು]]. * ಏರಿಳಿತ. * ಸಮುದ್ರಯಾನ. * ನಿರ್ವಹಣ ನರಹರಿ. ===ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು=== * ಕಲೋಪಾಸಕ. * ಪಯಣ. * ಸಮುದ್ರಗೀತೆಗಳು. * ನವ್ಯ ಕವಿಗಳು. * ತ್ರಿಶಂಕುವಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಭಾತ. * ಊರ್ಣನಾಭ. * ಉಗಮ. * ಬಾಳದೇಗುಲದಲ್ಲಿ. * ಸಿಮ್ಲಾಸಿಂಫನಿ. * ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ(ಚಂಪೂ). * ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ. * ಪಾರಿಜಾತದಡಿಯಲ್ಲಿ. * ಅಭ್ಯುದಯ. * ಭಾಗವತ ನಿಮಿಷಗಳು. *ಭಾರತ ಸಿಂಧೂರ. ===ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ=== * ಕವಿಕಾವ್ಯ ಮಹೋನ್ನತಿ. * ನವ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಜೀವನ. * ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಗೊತ್ತುಗುರಿಗಳು. * ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ. * ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೆಲವು ಮೂಲ ತತ್ವಗಳು. ===ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ=== * ಸಮುದ್ರದಾಚೆದಿಂದ. (ಈ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಿಂದ ಆಯ್ದ "ಲಂಡನ್ ನಗರ" ಎಂಬ ಗದ್ಯವನ್ನು ೧೦ನೇ ತರಗತಿಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.) * ಪಯಣಿಗ. * ಸಂತೋಷ ==ಗೌರವಗಳು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿರುದುಗಳು == *ಗೋಕಾಕರು ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಜನತೆಯೂ, ಸರ್ಕಾರವೂ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. [[ಬಳ್ಳಾರಿ|ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ]] [[೧೯೫೮]]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅವರು ವಹಿಸಿದ್ದರು. *[[೧೯೬೭]]ರಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[೧೯೭೯]]ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿವೆ. *ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ [[೧೯೬೧]]ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. *ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್ ಪದವಿ[[೧೯೬೫]]. *ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಮತ್ತು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಇವೆರಡೂ ಕನ್ನಡಿಗರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವಗಳಾಗಿವೆ. *ಅವರ ಮೇರು ಕೃತಿ "ಭಾರತ ಸಿಂಧು ರಶ್ಮಿ"ಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದ ರಾಜಾಜಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಐ.ಬಿ.ಎಚ್. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ದೊರಕಿವೆ. *ಗೋಕಾಕರ "ದ್ಯಾವಾ ಪೃಥಿವೀ" ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಬಂದಿತು. *ಗೋಕಾಕರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿ ಅವರ ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವರು [[೧೯೬೯]]ರಿಂದ [[೧೯೮೪]]ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅನುಪಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. *ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸದೆ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಆದರೆ ಬಹಳ ಜನರು ಗೋಕಾಕರಿಗೆ ಅವರ ಮೇರು ಕೃತಿ "ಭಾರತ ಸಿಂಧು ರಶ್ಮಿ"ಗಾಗಿಯೇ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗೋಕಾಕರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಸ್ವತಃ ಈ ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬಯಿಗೆ]] ಆಗಮಿಸಿದರು. ಇದು ಗೋಕಾಕರು ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ. ==ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ== ತಮ್ಮ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಗೋಕಾಕರಿಗೆ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರ, ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರ ವಲಯದಲ್ಲೂ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗುವ ಒಂದು ಸುಯೋಗ ಒದಗಿ ಬಂತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವ್ಯಾಸಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುರಿತು ವರದಿ ನೀಡಲು ವಿ.ಕೃ. ಗೋಕಾಕರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ ಸಮಿತಿ ನೀಡಿದ ವರದಿ ಕನ್ನಡದ ಪರವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡಿತು. ಕನ್ನಡ ಜನತೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಕ್ಕೊರಲಿನಿಂದ [[ಗೋಕಾಕ್|ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ]] ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಳವಳಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವಾಗಲೀ, ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿಯಾಗಲೀ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ "[[ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ|ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ]]" ಎಂದೇ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕನ್ನಡೇತರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಮೂರನೆಯ ತರಗತಿಯಿಂದ ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೂ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಓದಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಕನ್ನಡಿಗರು ತಮ್ಮ ನಾಡು, ನುಡಿ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜಾಗೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೋಕಾಕರೇ ಸ್ವತಃ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಪರ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜನರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅನೇಕ ಕನ್ನಡಪರ ನಿಯೋಗಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಗೋಕಾಕರ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೀತಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಗೋಕಾಕ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರಹ, ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ "ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ"ಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಎರಡೂ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಜನತೆ ಗೋಕಾಕರನ್ನು ಸದಾ ಗೌರವ, ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳಿಂದ ನೆನೆಯುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು.== * [http://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&title1=Jananaayaka&author1=&subject1=GENERALITIES&year=1939%20&language1=kannada&pages=193&barcode=2030020029375&author2=&identifier1=&publisher1=Manoohara%20Gran%27tha%20Maale&contributor1=&vendor1=til&scanningcentre1=rmsc,%20iiith%20&slocation1=OSU&sourcelib1=NONE&scannerno1=&digitalrepublisher1=Digital%20Library%20Of%20India&digitalpublicationdate1=&numberedpages1=135&unnumberedpages1=25&rights1=OUT_OF_COPYRIGHT&copyrightowner1=&copyrightexpirydate1=&format1=Tagged%20Image%20File%20Format%20&url=/data7/upload/0199/176 ಜನನಾಯಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306175405/http://dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&author1=&author2=&barcode=2030020029375&contributor1=&copyrightexpirydate1=&copyrightowner1=&digitalpublicationdate1=&digitalrepublisher1=digital%20library%20of%20india&format1=tagged%20image%20file%20format%20&identifier1=&language1=kannada&numberedpages1=135&pages=193&publisher1=manoohara%20gran%27tha%20maale&rights1=out_of_copyright&scannerno1=&scanningcentre1=rmsc%2C%20iiith%20&slocation1=osu&sourcelib1=none&subject1=generalities&title1=jananaayaka&unnumberedpages1=25&url=%2Fdata7%2Fupload%2F0199%2F176&vendor1=til&year=1939%20 |date=2016-03-06 }} ( ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಓದಲು ಲಭ್ಯ ಇರುವ ಗೋಕಾಕರ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕ) *[http://chilume.com/?p=2860 ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://kannadaratna.com/achievers/gokak.html ಸಮುದ್ರಗೀತೆಗಳ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸಿಂಧು ರಶ್ಮಿಯಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸಿದ ಗೋಕಾಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518044943/http://www.kannadaratna.com/achievers/gokak.html |date=2015-05-18 }} *[http://www.worldcat.org/oclc/43657699&referer=brief_results Na Kanda Gokak - By Jeevi Kulkarni] {{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}} {{ಜನನನಿಧನ|೧೯೦೯|೧೯೯೨}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] lpujrzco6q2aekrnenhta7x67pnf9br 0 1239 1372067 1371126 2026-04-25T19:47:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372067 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ | image = Prakash Padukone at the Tata Open championship.JPG | caption = ಟಾಟಾ ಮುಕ್ತ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ | birth_name = ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1955|06|10}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]] | height = {{convert|1.85|m|ftin|abbr=on}} | weight = | event = ಪುರುಷರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ | highest_ranking = 1<ref>{{cite web |title= Prakash Padukone Profile |url= http://www.iloveindia.com/sports/badminton/players/prakash-padukone.html |publisher= iloveindia |accessdate= 15 August 2013 |archive-date= 29 ಜುಲೈ 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130729191420/http://www.iloveindia.com/sports/badminton/players/prakash-padukone.html |url-status= dead }}</ref> | date_of_highest_ranking = ೧೯೮೦ | current_ranking = | date_of_current_ranking = | country = ಭಾರತ | coach = | handedness = ಬಲ | best_result = | medal_templates = {{MedalSport|Men's [[badminton]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[BWF World Championships|World Championships]]}} {{MedalBronze|[[1983 IBF World Championships|1983 Copenhagen]]|[[1983 IBF World Championships – Men's Singles|Men's singles]]}} {{MedalCompetition|[[Badminton World Cup|World Cup]]}} {{MedalGold|1981 Kuala Lumpur|Men's singles}} {{MedalCompetition | [[World Games]] }} {{MedalBronze | [[1981 World Games|1981 Santa Clara]] | [[Badminton at the 1981 World Games|Men's singles]] }}<ref>{{Cite web |title=Result history of The World Games - IND - India |url=https://www.theworldgames.org/the-world-games/results-history#edition=0&category=0&country=IND |access-date=2026-04-01 |website=www.theworldgames.org |language=en}}</ref> {{MedalCompetition|[[All England Open Badminton Championships|All England Championships]]}} {{MedalGold|[[1980 All England Open Badminton Championships|1980 London]]|Men's singles}} {{MedalCompetition|[[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalGold|[[1978 Commonwealth Games|1978 Edmonton]]|Men's singles}} {{MedalCompetition|[[Badminton at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze|[[1974 Asian Games|1974 Tehran]]|Men's Team}} {{MedalBronze|[[1986 Asian Games|1986 Seoul]]|Men's Team}} | bwf_id = }} '''ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ''' [[ಭಾರತ]] ಕಂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]] ಆಟಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬರು.<ref>{{cite web |title=ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ದೂಷಿಸಬೇಡಿ, ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಪದಕ ಬಂದಿಲ್ಲ; ಲಕ್ಷ್ಯ ಸೇನ್ ಸೋಲಿನ ಬಳಿಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ಅಸಮಾಧಾನ |url=https://kannada.news18.com/news/sports/prakash-padukone-slams-shuttlers-after-lakshya-sens-defeat-at-paris-olympics-brm-1803260.html |publisher=News18 Kannada |date=2024-08-06 |access-date=2025-06-14 |language=kn |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807001700/https://kannada.news18.com/news/sports/prakash-padukone-slams-shuttlers-after-lakshya-sens-defeat-at-paris-olympics-brm-1803260.html |url-status=dead }}</ref> ಇವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದವರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಮಿಂಟನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್ ಆಟಗಾರ ಗೀತ್ ಸೇಠಿ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ದೇವ್ ಎಸ್. ಕುಮಾರ್ ರವರು ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆಯವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ "ಟಚ್ ಪ್ಲೇ" ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬ್ಯಾಡ್ ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರರ ಎರಡನೇ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ. [[Image:Prakash.gif|frame|ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಪಡುಕೋಣೆ ೧೯೫೫, ಜೂನ್ ೧೦ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ [[ಮೈಸೂರು]] ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಆ ಬಾರಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ ಜೂನಿಯರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದರು. ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಟದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸೀನಿಯರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಎರಡನ್ನೂ ಗೆದ್ದರು. ೧೯೭೯ ರ ವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಇವರದಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗೆದ್ದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಚಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸು. ನಂತರ ಲಂಡನ್ ನ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಓಪನ್, ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಓಪನ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಶಸ್ಸು ಬಂದದ್ದು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ನ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಟೂರ್ನಿಯಾದ ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಾಗ. ನಂತರ ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಓಪನ್ ಹಾಗು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಓಪನ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಬಹಳ ಕಾಲವನ್ನು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿನ ಆಟಗಾರರ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂದ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನ ಖ್ಯಾತ ಆಟಗಾರ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಒಬ್ಬರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೩ ಮತ್ತು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]] ತಂಡದ ಮುಖ್ಯ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ "ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ"ಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ== ಪ್ರಕಾಶ್ ರವರು [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವಥ ಬ್ರಾಹಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಉಜ್ವಲರ ಜೊತೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ ಬ್ಯಾಡ್ ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು. ಮೊದಲ ಪುತ್ರಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಖ್ಯಾತ ನಟಿ ಹಾಗು ರೂಪದರ್ಶಿ. ಇವರ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರಿ ಗೋಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ದೇವ್ ಸುಕುಮಾರ್ ವಿರಚಿತ ಪ್ರಕಾಶ್ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ 'ಟಚ್‌ಪ್ಲೇ' ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು. ==ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು== {| class="wikitable" width="600px" style="font-size: 95%;" !align="left"|ಶ್ರೇಣಿ !align="left"|ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟ !align="left"|ದಿನಾಂಕ !align="left"|ಸ್ಥಳ |- |- bgcolor="#F0F8FF" |align="left" colspan="4"|'''[[ಐಬಿಎಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]]''' |- |align="center" bgcolor="#b8860b"|3 |align="left"|ಸಿಂಗಲ್ಸ್ |align="center"|[[1983 IBF World Championships|1983]] |align="left"|ಕೂಪನ್ ಹೇಗನ್, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ |- |- bgcolor="#F0F8FF" |align="left" colspan="4"|'''[[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]''' |- |align="center" bgcolor="#ffd700"|1 |align="left"|ಸಿಂಗಲ್ಸ್ |align="center"|[[1978 Commonwealth Games#Badminton|1978]] |align="left"|ಎಡ್ಮೊಂಟನ್, ಕೆನಡಾ |- |- bgcolor="#F0F8FF" |align="left" colspan="4"|'''[[ಬ್ಯಾಡ್ ಮಿಂಟನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]]''' |- |align="center" bgcolor="#ffd700"|1 |align="left"|ಸಿಂಗಲ್ಸ್ |align="center"|1981 |align="left"| |- |- bgcolor="#F0F8FF" |align="left" colspan="4"|'''ವರ್ಲ್ಡ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿ''' |- |align="center" bgcolor="#ffd700"|1 |align="left"|ಸಿಂಗಲ್ಸ್ |align="center"|1979 |align="left"|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಒಪನ್ |- |align="center" bgcolor="#ffd700"|1 |align="left"|ಸಿಂಗಲ್ಸ್ |align="center"|1980 |align="left"|[[ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಒಪನ್]] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನವರು]] 1f4j1nwms3t9rtaia6rlsck203yihxz 0 1246 1372077 1354897 2026-04-26T00:16:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372077 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=September 2013}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox protected area | name =ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ | iucn_category = II | photo = Lurking tiger.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ | map = India Karnataka | map_width = 225 | location = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | District = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ರಾಮನಗರ]] | coordinates = {{Coord|12|48|03|N|77|34|32|E|display=inline, title}} | established = ೧೯೭೪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] | url = http://bannerghattabiologicalpark.org | label = Bannerghatta Biological Park | label_position = right | area_km2 = 260.51 | administrator=The Executive Director, Bannerghatta Biological Park }} '''ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು : ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] [[ಉದ್ಯಾನ|ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ]]. ಇದು ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆನೇಕಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 10ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕೋಡಿಹಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ 90ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0">[http://www.karnataka.com/bangalore/bannerghatta-national-park/ "Bannerghatta National Park"] Karnataka.com Accessed 23 May 2014.</ref> ಇದನ್ನು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಾನದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಉದ್ಯಾನವಾಯಿತು.<ref>[http://bannerghattabiologicalpark.org "Bannerghatta Biological Park"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203140623/http://bannerghattabiologicalpark.org/ |date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 }} Park website Accessed 23 May 2014.</ref> ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೈಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಗಾಗಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ಆರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಿವೆ.<ref>https://books.google.co.in/books?id=Iim0baRlWzcC&dq=bannerghatta+national+park&pg=PA131&redir_esc=y#v=onepage&q=bannerghatta%20national%20park&f=false</ref> ೨೫ ಸಾವಿರ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ [[ಹುಲಿ]], [[ಸಿಂಹ]], [[ಚಿರತೆ]], [[ಕಾಡುಕೋಣ]], [[ಜಿಂಕೆ]], [[ಕರಡಿ|ಕರಡಿಗಳು]], [[ಪಕ್ಷಿ|ಪಕ್ಷಿಗಳು]] ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ [[ಚಿಟ್ಟೆ|ಚಿಟ್ಟೆಗಳ]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಸಫಾರಿ ಮಾಡುವಾಗ ಚಿರತೆಗಳು, ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು, ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿ, ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ರಾಜ ಸಿಂಹ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದೇಶದ ಇತರೆಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾಡಿಗೆ ಬರದಂತೆ [[ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್ಯದ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ೬೫,೧೨೭.೫ ಎಕರೆ (೨೬೦.೫೧ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್)<ref>Karnataka Government Gazette Notification vide No:FEE302 FWL2011-(11), Bangalore, dated:27-12-2011 [https://www.scribd.com/doc/82246216/Karnataka-Government-Efforts-to-Preserve-Wildlife-and-Forests-Near-National-Park-by-Fixing-Boundaries-2011]</ref> ಇರುವ ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೨೨ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆನೇಕಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ೧೨೪೫ - ೧೬೩೪ ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Tourism">[http://www.bengaloorutourism.com/bannerghatta-national-park.php "Bannerghatta National Park"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811181016/http://www.bengaloorutourism.com/bannerghatta-national-park.php |date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 }} Bengaloorutourism.com Accessed 24 May 2014.</ref> ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಎಲೆಯುದುರುವ ಅರಣ್ಯ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಹಾಳೆಗಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.arocha.org/int-en/work/sites/899-DSY.html "Bannerghatti national park"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805202327/https://www.arocha.org/en// |date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 }} Arocha organisation website. Accessed 23 May 2014.</ref> [[Image:A Panther in Bannerghatta Zoo.jpg|thumb|ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ]] ==ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಧಾಮ== [[Image:A-tiger-sleeping-in-Bannerg.jpg|thumb|ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಲಗಿರುವ ಹುಲಿ]] ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಧಾಮ ಹುಲಿ, ಇಂಡಿಯನ್ ಹುಲಿಗಳನ್ನು,ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸಸ್ತನಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹುಲಿ, ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಮಿನಿ-ಸಫಾರಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ==ಮೃಗಾಲಯ== [[Image:Reptiles at Bannerghatta National Park.jpg|thumb|ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆಗಳು]] ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸ್ತು ಸ೦ಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಸಹ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸ೦ಬ೦ಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಸರೀಸೃಪ|ಸರೀಸೃಪ ಉದ್ಯಾನ]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರ೦ಗಮ೦ದಿರವನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಜಂಗಲ್ ಸಫಾರಿ== ಬನ್ನೇರಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸಫಾರಿ ಕೂಡ ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಸಫಾರಿ ಮಾಡುತ್ತ ಕಾಡಾನೆಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಜಿಂಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿ ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, [[ಗುಳ್ಳೆನರಿ]], ಕರಡಿ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಲಂಗೂರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಜಂಗಲ್ ಸಫಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆನೆ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಬಹುದು. ಬನ್ನೇರಘಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ವರ್ಣಮುಖಿ ಹೊಳೆಯು ಅರಣ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಂಪಕ ಧಾಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ಭಗವಾನ್ [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿಯರಾದ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿಯರಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಮೃಗಾಲಯವು ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಾರದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ) ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಪಾರ್ಕ್== [[ಚಿತ್ರ:VB 017 Butterfly Park Bangalore.jpg|thumb|200px|left|'''ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ''']] ಈ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೇಯದಾದ ಚಿಟ್ಟೆಗೆಂದೇ ಇರುವ ಉದ್ಯಾನವನವಿದೆ. ಇದು ೭.೫ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಕಪಿಲ ಸಿಬಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೨೦ ರೀತಿಯ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಚಿಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.ಪ್ರತಿ ಮಂಗಳವಾರ ವಾರದ ರಜೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳವು ಒಂದು ಪಾಲಿಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ (೧,೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್) ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೋಳಾಕೃತಿಯ ಸುತ್ತುವರಿಕೆ ಇದ್ದು, ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ತಳಿಗಳ ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಬೇಕಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾSUUUUUUU ndara drushya ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೭೦೦ ಮಿಮೀನಷ್ಟು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಸುವರ್ಣಮುಖಿ ಹೊಳೆಯು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ೧೫ ಮೇ ೨೦೧೪ ರಂದು ಒಣ(ಬೇಸಿಗೆ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಒದಗಿಸಲು ನಾಲ್ಕು [[ಕೊಳವ ಬಾವಿ|ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳನ್ನು]] ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/bannerghatta-national-park-gets-four-borewells-to-quench-thirst-of-animals/article6013192.ece "Bannerghatta National Park gets four bore wells to quench thirst of animals."] ''The Hindu'' 15 May 2014. Accessed 24 May 2014.</ref> ==ಸಸ್ಯವರ್ಗ‌ಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು== [[File:Wild bear.jpg|thumb|ಕಾಡು ಕರಡಿ]] {{Div col|colwidth=18em}} * ನಾರ್ಸಿಸಸ್ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ * ಕುಸುಮ ಮರ * [[ಮತ್ತಿ|ಕರಿಮತ್ತಿ]] * [[ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರ]] * [[ಬೇವು]] * [[ಮತ್ತಿ (ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ)|ಅರ್ಜುನ, ಬಿಳಿಮತ್ತಿ]] * ಗ್ರೆವಿಯಾ ಟಿಲೆಫೋಲಿಯಾ * ಚಂದನ * [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು]] * [[ಬಿದಿರು]] * [[ನೀಲಗಿರಿ]] * [[ಬಸವನಪಾದ]] * [[ಮಳೆಮರ]] * ಪೆಲ್ಟ್ಫೋರಮ್ ಪ್ಟೆರೋಕಾರ್ಪಮ್ {{div col end}} {{div col|colwidth=18em}} * [[ಭಾರತದ ಆನೆ|ಭಾರತದ ಆನೆಗಳು]] * [[ಕಾಡುಕೋಣ]] * ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ * [[ಗುಳ್ಳೆನರಿ]] * [[ನರಿ]] * [[ಕರಡಿ]] * ಭಾರತೀಯ ಗಸೆಲ್ * ಚಿತಾಲ್ * [[ಜಿಂಕೆ]] * [[ಮುಸುವ]] * ಬಾನೆಟ್ ಮಕಾಕ್ * [[ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ]] * [[ಮೊಲ]] * [[ಕಾಡುಹಂದಿ|ಕಾಡು ಹಂದಿ]] * [[ಚಿಪ್ಪುಹಂದಿ]] * [[ಭಾರತೀಯ ಹುಲಿಗಳು]] * [[ಕಾಡು ಪಾಪ]] * ಮಾನಿಟರ್ ಹಲ್ಲಿ * [[ನಾಗರಹಾವು|ನಾಗರಹಾವುಗಳು]] * [[ಹೆಬ್ಬಾವು]] * [[ಮಂಡಲ ಹಾವು]] * [[ಕಟ್ಟುಹಾವು]] * [[ನವಿಲು]] *[[ಮೊಸಳೆ]] *[[ಭಾರತೀಯ ಸಿಂಹ]] *[[ರಾಜ ಹಂಸ]] *[[ನೀಲ್‍ಗಾಯ್]] *[[ಕೃಷ್ಣಮೃಗ]] *[[ನೀರು ಹಕ್ಕಿ|ನೀರಹಕ್ಕಿ]] *[[ತೋಳ]] *ಪಟ್ಟೆ ಕತ್ತೆಕಿರುಬ *ಹಿಮಾಲಯದ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ '''ಇತರ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು''' *[[ಜಿರಾಫೆ]] *ಹಮಾದ್ರಿಯಾಸ್ ಬಬೂನ್ {{div col end}} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery class="center" mode="nolines" caption="ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ" widths="200px" heights="150px"> File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8528.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8522.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8422.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8556.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8712.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8546.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8532.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8526.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8524.JPG File:Snap from Bannerghatta National Park Bangalore 8527.JPG </gallery> ==ಸಹ ನೋಡಿ== *[[ಬಯಲುಸೀಮೆ]] *[[ತ್ಯಾವರೆಕೊಪ್ಪ ವನ್ಯಧಾಮ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[https://en.wikivoyage.org/wiki/Bannerghatta_National_Park#Q2588520 Bannerghatta National Park travel guide from Wikivoyage] *[https://web.archive.org/web/20041213094245/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/05/09/stories/2003050908770300.htm Criticisms of the National Park], ''The Hindu'' * [https://web.archive.org/web/20110515030348/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jun132004/s2.asp Lions’ club grows at Bannerghatta park] * [https://web.archive.org/web/20070314214300/http://www.hindu.com/2006/11/25/stories/2006112519630400.htm Butterfly Park], ''The Hindu'' * [http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-15/news/9209150755_1_karnataka-capital-tiger-capture Rangers in India capture tiger that killed girl, 5.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130922054309/http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-15/news/9209150755_1_karnataka-capital-tiger-capture |date=22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 }} ''Orlando Sentinel'', 15 September 1992. * [http://www.onebangalore.com/bangalore-attractions/bannerghatta-national-park.html Travel Guide to Bannerghatta National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222124247/http://www.onebangalore.com/bangalore-attractions/bannerghatta-national-park.html |date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 }}, Onebangalore.com. * [https://www.karnatakatourism.org/tour-item/bannerghatta-national-park/ Bannerghatta National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421085541/https://karnatakatourism.org/tour-item/bannerghatta-national-park/ |date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 }}, Karnataka Tourism Official Website. *{{cite web|url=http://www.mybangaloresearch.com/bannerghatta-national-park.html|title=Bangalore Bytes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104559/http://www.mybangaloresearch.com/bannerghatta-national-park.html|archive-date=4 March 2016|access-date=22 June 2017}} {{ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 5h6eulq7m8bz3562sl5qqal59bq5mrn 0 10417 1372059 1353099 2026-04-25T16:02:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372059 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox}} ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ]], '''[[:en:Pandu|ಪಾಂಡು]]''' ಕುರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ರಾಜ [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಅಂಬಲಿಕಾ|ಅಂಬಾಲಿಕೆಯ]] ಮಗನಾದ ಇವನು ಪಂಚ ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರ ಸಾಕು ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದನು.<ref>https://www.vyasaonline.com/encyclopedia/%e0%b2%aa%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%a1%e0%b3%81/</ref> ಪಾಂಡುವು ಋಷಿ ಕಿಂದಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ಕುಂತಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ವರದಿಂದ ಪಾಂಡವರು ಜನಿಸಿದರು. ಇವನು ಕುರು ರಾಜವಂಶದವನು. ==ಜನನ== ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಹ್ಲಿಕನ ವಂಶವು ಬಹ್ಲಿಕಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಸತ್ಯವತಿ ತನ್ನ ಮಗ ವ್ಯಾಸನನ್ನು ರಾಣಿಯರಾದ ಅಂಬಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಂಬಲಿಕಾಳನ್ನು ನಿಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧರಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-02-20 |archive-date=2024-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216143602/https://kannada.news18.com/news/astrology/how-did-pandu-and-dhritarashtra-born-in-mahabharat-ssd-1553091.html |url-status=dead }}</ref> ವ್ಯಾಸನು ಅಂಬಲಿಕಾಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನ ಭಯಾನಕ ನೋಟದಿಂದ ಅವಳು ಭಯಭೀತಳಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಸಹ್ಯದಿಂದ ಮಸುಕಾದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವಳ ಮಗ ಮಸುಕಾದವನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಪಾಂಡುವಿನ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ "ಮಸುಕಾದ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.<ref>https://sacred-texts.com/hin/m01/m01107.htm</ref> ==ಆಳ್ವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ== ಪಾಂಡುವು ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ, ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಪಾಂಡುವು ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ(ಯೋಧ)ಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಕುರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿದನು. ಪಾಂಡು ನಂತರ ಸಿಂಧೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, [[ಕಾಶಿ]], ಅಂಗ, ತ್ರಿಗರ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಕಳಿಂಗ, ಮಗಧ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದನು. ಪಾಂಡುವು [[ಕುಂತಿ]] ದೇಶದ ಕುಂತಿಭೋಜ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಕುಂತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮದ್ರ ದೇಶದ ಋತಾಯನ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ [[ಮಾದ್ರಿ|ಮಾದ್ರಿಯನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದನು.<ref>https://www.vyasaonline.com/encyclopedia/%e0%b2%aa%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%a1%e0%b3%81/</ref><ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref> ==ಕಿಂದಮ ಋಷಿಯ ಶಾಪ== [[ಚಿತ್ರ:Pandu Shoots the Ascetic Kindama.jpg|350px|thumb|right|ಪಾಂಡು ಜಿಂಕೆಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿದ ಕಿಂದಮನನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.]] ಪಾಂಡುವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ (ದೂರದಿಂದ ನೋಡುವಾಗ, [[ಸಸ್ಯ|ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮರ|ಮರಗಳಿಂದ]] ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಭಾಗಶಃ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು), ಸಂಭೋಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎರಡು ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ನಂತರ ಅವರು ಕಿಂದಮ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಿಂಕೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಋಷಿಯು ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಏಕೆಂದರೆ ಪಾಂಡುವು ಪ್ರೇಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವನ್ನೂ ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ರಾಜ ಪಾಂಡು ಕಿಂದಮ ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದಿಸಿದನು. ಋಷಿ ಕಿಂದಮನು "ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗಲೇ ನಿನ್ನ ಮರಣ" ಎಂದು ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಶಪಿಸಿದನು.<ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref><ref>https://aumamen.com/topic/the-five-pandavas-and-the-story-of-their-birth</ref> ==ಗಡಿಪಾರು ಮತ್ತು ಮರಣ== ಕಿಂದಮ ಋಷಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡು ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಪಾಂಡು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ|ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಿಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.<ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref> ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ==ಪಾಂಡುವಿನ ಸಾಕು ಮಕ್ಕಳ ಜನನ== ಕಿಂದಮನ ಶಾಪದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪಾಂಡು ಯಾವುದೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾಗಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದನು. ಒಂದು ದಿನ, ಪಾಂಡು ತನ್ನ ಜನನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ಕುಂತಿಗೆ ತಂದೆಯಾಗುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ದುರ್ವಾಸ ಋಷಿ ತನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಂತಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಅತೀವ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕುಂತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ನೀತಿವಂತನಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು [[ಯಮ|ಯಮಧರ್ಮರಾಜನನ್ನು]] ಮರಣ ಮತ್ತು ನೀತಿಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. [[ಕುಂತಿ|ಕುಂತಿಯು]] ತನ್ನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿದಳು ಆಗ ಯಮನು [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ|ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು]] ಆಕೆಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.<ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref> ನಂತರ ಪಾಂಡು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಗನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಈ ಬಾರಿ ಕುಂತಿಯು ವಾಯುವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿದಳು ಮತ್ತು [[ಭೀಮ|ಭೀಮನು]] ಜನಿಸಿದನು.<ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref> ಪಾಂಡು ಕುಂತಿಗೆ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದನು ಮತ್ತು ವೀರ ಪುತ್ರ [[ಅರ್ಜುನ|ಅರ್ಜುನನು]] ಜನಿಸಿದನು.<ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref><ref>https://www.vyasaonline.com/encyclopedia/%e0%b2%aa%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%a1%e0%b3%81/</ref><ref>https://aumamen.com/topic/the-five-pandavas-and-the-story-of-their-birth</ref> [[ಮಾದ್ರಿ|ಮಾದ್ರಿಯ]] ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಗೆ ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಬೇಸರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕುಂತಿಯು ತನ್ನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನಂತಿಸಿದನು. ಅವನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ಕುಂತಿಯು ಪಾಂಡುವಿನ ಕಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ಮಾದ್ರಿಯು [[ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳು|ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳ]] ಬಳಿ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಇದರಿಂದ ಅವಳು [[ನಕುಲ]] ಮತ್ತು [[ಸಹದೇವ|ಸಹದೇವರನ್ನು]] ಪಡೆದಳು.<ref>https://www.vyasaonline.com/encyclopedia/%e0%b2%aa%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%a1%e0%b3%81/</ref><ref>https://aumamen.com/topic/the-five-pandavas-and-the-story-of-their-birth</ref><ref>https://www.prajavani.net/community/bharat-yatra/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF-1658057</ref> ==ಮರಣ== ಒಂದು ದಿನ ಪಾಂಡು ಶಾಪದ ಬಗ್ಗೆ ಮರೆತು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮಾದ್ರಿಯ ಮೇಲಿನ ಕಾಮದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ಅವಳ ಮನವಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಮುಂದಾದನು. ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಅವನ ಶಾಪವು ಈಡೇರಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ದಹನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪತಿಯ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣಳಾದ [[ಮಾದ್ರಿ|ಮಾದ್ರಿಯು]] ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕುಂತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಗಂಡನ ಚಿತೆಗೆ ಹಾರಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಳು. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಪಾಂಡವರು]] *[[ಮಹಾಭಾರತ]] *[[ಕೌರವರು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> {{ಮಹಾಭಾರತ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] rxgv72v1ri5wgaa4ph76qej7i2l1brf 0 13601 1372061 1353304 2026-04-25T16:53:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372061 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | honorific_prefix = | name = ಪಾಲಗುಮ್ಮಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = P. Sainath ViBGYOR 2012.jpeg | image_size = | alt = | caption = 2012ರ ವಿಬ್ಜೋರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್ | birth_name = | birth_date = 1957<!--{{Birth date and age|1957|MM|DD}}--> | birth_place = [[ಮದ್ರಾಸ್]] (ಚೆನ್ನೈ), [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | residence = | nationality = [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = | alma_mater = [[ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜು ಚೆನ್ನೈ|ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜು]], [[ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | occupation = [[ಪತ್ರಕರ್ತ]] | years_active = 1980- ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = [[ವಿ. ಶಂಕರ ಗಿರಿ]], [[ವಿ. ವಿ. ಗಿರಿ]] | callsign = | awards = [[ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಪಿ.ಯು.ಸಿ.ಎಲ್]] ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ರಾಜ-ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''ಪಾಲಗುಮ್ಮಿ ಸಾಯಿನಾಥ್''' (ಜನನ 1957) ಭಾರತೀಯ [[ಪತ್ರಕರ್ತ]] ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ [[Photojournalism|ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ]]. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಷಯಗಳು, ಬಡತನ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದವರು. ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ‘ಗ್ರಾಮೀಣ ವರದಿಗಾರ’ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ‘ವರದಿಗಾರ’ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ದೈನಿಕ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ [[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಗೆದೆರ್]]<ref>http: //indiatogether.org/</ref> ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಳೆದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರನ್ನು [[ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್]] “[[ಬರ]] ಮತ್ತು [[ಹಸಿವು|ಹಸಿ(ವು)]]ವಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭವಶಾಲಿ”<ref>{{Cite web |url=http://www.fao.org/News/2001/sainath-e.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2001-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011124205726/http://www.fao.org/news/2001/sainath-e.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ಪೀಪಲ್ಸ್ [http://www.ruralindiaonline.org/ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯ](PARI)ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thehindu.com">http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/sainath-plans-online-peoples-archive-of-rural-india/article4305024.ece</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಸಾಯಿನಾಥ್ [[ಮದ್ರಾಸ್]](ಈಗ ಚೆನ್ನೈ)ನ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿ]]<ref name="counterpunch.org">http://www.counterpunch.org/2005/08/04/why-indian-farmers-kill-themselves-why-lange-s-photographs-are-phony/</ref> ಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕಾರಣಿ [[ವಿ. ಶಂಕರ ಗಿರಿ]]ಯವರ ಸೋದರಳಿಯನೂ ಹೌದು. ಸಾಯಿನಾಥ್ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [http://www.loyolacollege.edu/|ಲೊಯೊಲೋ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚೆನ್ನೈ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯೆಡೆಗಿನ ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]] [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]<ref>http://www.nerosguests.com/synopsis.html</ref> ದಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು 1980ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ [http://www.uniindia.com/eng/ ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140304155112/http://www.uniindia.com/eng/ |date=2014-03-04 }} ದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಆ ನಂತರ ಅವರು ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ 6,00,000 ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ [[Tabloid (newspaper format)|ಟ್ಯಾಬ್ಲೋಯ್ಡ್]] [[Cine Blitz|ಬ್ಲಿಟ್ಜ‍್‌‍]]ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ, ನಂತರ ಉಪ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದರು. ಅವರು ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ [http://www.sophiacampus.com/ ಸೋಫಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍ ಸೋಷಿಯಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108183032/http://sophiacampus.com/ |date=2014-01-08 }} ಹಾಗೂ [http://www.asianmedia.org/ ಏಷಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ] ಗೆ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತದನಂತರ ಭಾರತದ ಹತ್ತು ಬರಪೀಡಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಾಯಿನಾಥ್, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿದರು. <blockquote>ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಅಧಿಕಾರದ ಸೇವೆಗಿಂತ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತೆ. ನೀವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ಪದವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು. ನನಗೆ ದೊರೆತ ಒಂದು ಜೊತೆ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="counterpunch.org"/> </blockquote> ==ಅಭ್ಯುದಯ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ== *[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸುಧಾರಣೆ|ಹಣಕಾಸು ಸುಧಾರಣೆ]]ಗಳನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ರಚಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೀರೆರೆಯುವಂತಾಯಿತು; ಜೊತೆಗೆ ಸಾಯಿನಾಥ್‌ರ ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿಗೂ. ಅವರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ “ಸುದ್ದಿ”ಯಿಂದ “ಮನರಂಜನೆ”ಯತ್ತಲೂ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಉಪಭೋಗಿತವಾದ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಜನಜೀವನದ ಸಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತದ ಬಡತನದ ನೈಜತೆಯ ಸುದ್ದಿಗೆ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು. *“ನಾನು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಭಾರತದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ 5 ಪ್ರತಿಶತಃ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ನಾನು ಕೆಳ ವರ್ಗದ 5 ಪ್ರತಿಶತಃರನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ”, ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸಾಯಿನಾಥ್.<ref>http://www. counterpunch.org/2005/08/04/why-indian-farmers-kill-themselves-why-lange-s-photographs-are-phony/</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಫೆಲೊಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ''[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]''ವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. *ಸಂದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನ ಓದುಗರು ಈ ಬಗೆಯ ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ತುಂಬಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನೇನಾದರು ಹೇಳಿದೆನೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ” ಎಂದು ಸಂಪಾದಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಸಾಯಿನಾಥ್, ”ನೀವು ಈ ರೀತಿ ನಿಮ್ಮ ಓದುಗರ ಪರವಾಗಿ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಯಾವತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಓದುಗರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ?” ಎಂದು ಮರುಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. *ಅವರು ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಪಡೆದು ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಡು ಬಡತನದ ಹತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರಸ್ತೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಅದು 16 ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ, 5000ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ <ref>http://www. ashanet.org/ conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf</ref>, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 1,00,000 ಕಿ. ಮೀ.ಗಳ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬರಹಗಳು ವರ್ತಮಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಆ ಕಾಲದ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಮೊದಲ ಪುಟದಿಂದ ಮೂರನೇ ಪುಟಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆಲೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದ ಆಪಾದನೆಯಾಗಿತ್ತು. *18 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ 84 ವರದಿಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರದಿಗಳು ತದನಂತರ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ “[[ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್]]“ನಲ್ಲಿ ಮರು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಕಾದಂಬರಿಯೇತರ ಪ್ರಕಾರದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. *ಇದಲ್ಲದೆ ‘[[ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ]]’ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಸದ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. '[[ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್]]' ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ‘[[ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ]]’ ಇದರ 9ನೆಯ ಅನುವಾದ. *ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಾಕ್ಷಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಾರ. ಜೊ ಮೌಲಿನ್ “ಅ ಟ್ರೈಬ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಓನ್” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಕುರಿತಾದ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಎಡ್ಮೊಂಟಾನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸ]]ವದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ವಿಜೇತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ‘ಸ್ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಎಂದು ಸಾಯಿನಾಥರನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರನನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದರು. *ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವರದಿಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಅಸಮಾನತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ನೀರೋಸ್ ಗೆಸ್ಟ್ಸ್'' <ref>http://www.nerosguests.com/</ref> ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.''ನೀರೋಸ್ ಗೆಸ್ಟ್ಸ್'' 2010ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು<ref>{{Cite web |url=http://www.idpaindia.org/awards/awards.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2014-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140526044313/http://www.idpaindia.org/awards/awards.htm |url-status=dead }}</ref>. ಇದು ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. *ಅವರ ಬರಹಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಬರಗಾಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಒಡಿಶಾದ [[ಮಲ್ಕನ್‍ಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು, ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪುನರ್ ರಚನೆ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. *ಅವರ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ತನ್ನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅರವತ್ತು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಣಗಳನ್ನೇ ಆರಂಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.ashoka.org/node/2576 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113084735/https://www.ashoka.org/node/2576 |url-status=dead }}</ref>. *ಅವರ ಬರಹಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಜೊತೆಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನೂ ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಬಹುಮಾನಗಳು ಅವರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತ]] ರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹಣವನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಲಹೆಗಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲೂ ಅವರು ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. *<blockquote>[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], ಮತ್ತು [[ಒಡಿಶಾ]] ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳು. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲೇ 1997 ಮತ್ತು 2000 ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯೆ 1800ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಜನರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 54 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು [ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]], 29 ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು 6 ಮೇ]. *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೀಕರಣ ವಿಭಾಗದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ – ಪ್ರೇಮವೈಫಲ್ಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸತಿ ಮತ್ತು ಪತಿಯರ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ;[[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ್]]ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆ 5 ಪ್ರತಿ ಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ 1061 ಜನರು “ಉದರ ಬೇನೆ” (ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವಿನಿಂದ) ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣ [[ಸಿಬ – ಗೈಜಿ]](Ciba-Geigy) ಎಂಬ [[ರಸಗೊಬ್ಬರ]]ದ ಬಳಕೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರವೇ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪೂರೈಸುವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ!!<ref>{{Cite web |url=http://indiatogether.org/opinions/talks/psainath.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2014-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605020059/http://indiatogether.org/opinions/talks/psainath.htm |url-status=dead }}</ref></blockquote> *ಅವರ ''ದಿ ಹಿಂದೂ''ಗಾಗಿನ [[ದಲಿತ]]ರ ಮೇಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯೋಜನೆ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರತರುವ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆ ಭಾರತದ 15 ರಾಜ್ಯಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ 1,50,000 ಕಿ.ಮೀ. ಕ್ರಮಿಸಿದ್ದು 5 ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ. *ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮೂಲಗಳಾದ, ತಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯ, ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ, ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.ashanet.org/conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2012-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126165622/http://www.ashanet.org/conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf |url-status=dead }}</ref>. *ಸಾಯಿನಾಥ್ ತಮ್ಮ ವರದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://indiatogether.org/columns/the-real-picture</ref> ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ''ವಿಸಿಬಲ್ ವರ್ಕ್, ಇನ್ವಿಸಿಬಲ್ ವುಮೆನ್: ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ''ವನ್ನು 6,00,000ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಭಾರತೀಯರೇ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ದ್ವಾರಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಚಾವಡಿಗಳು, ಬಸ್ಸು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮರೂಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರದರ್ಶತವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೇ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ಪರದೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಏಷಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿ]]<ref>http://asiasociety.org/visible-work-invisible-women</ref> ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್]], [[ಕೆನಡಾ]],ಹಾಗೂ ಇತರಕಡೆಗಳೂ<ref>{{Cite web |url=http://cbu-cis.ca/visible-work-invisible-women-women-work-in-rural-india/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://archive.is/20110706171559/http://cbu-cis.ca/visible-work-invisible-women-women-work-in-rural-india/ |url-status=dead }}</ref> ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮುಖ್ಯಭಾಗಗಳ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. *ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಕಳೆದ ದಶಕದ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಕಟವನ್ನು 200 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ವರದಿಗಳು, ಸುದ್ದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು. ಈ ಕೆಲಸಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, 1995ರಿಂದ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷದ ಕಾಲು ಭಾಗ<ref>http://www.thehindu.com/opinion/columns/sainath/article995824.ece?homepage=true</ref> ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರತೀಯ ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಾಲದ ವಿಷಮತೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು== *2011ರ ಜೂನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬೆರ್ಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಗೌರವವಾದ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪದವಿ (ಡಿ.ಲಿಟ್) ಯನ್ನು ಸಾಯಿನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ನೀಡಿತು. *[[ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು. 2007ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂವಹನ ಕಲೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2014-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423090725/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/ |url-status=dead }}</ref> *2009ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>http://wearethebest.wordpress.com/2009/01/28/journalist-declining-national-award-is-news/</ref> ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ಸುಮಾರು 40 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗೌರವಗಳನ್ನು 30ವರ್ಷ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 2007ರ ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,<ref>http://www.rmaf.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223050907/http://www.rmaf.org/ |date=2014-02-23 }}. ph/newrmaf /main/</ref> 1994ರ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನತಾಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,<ref>{{Cite web |url=http://www.nataliprize2010.eu/?cityid=0&lang=fr&search=content+en+prize+presentation+index+htm&catid=0&view=ads |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090915/http://www.nataliprize2010.eu/?cityid=0&lang=fr&search=content+en+prize+presentation+index+htm&catid=0&view=ads |url-status=dead }}</ref> *[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ (ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ) [http://www.fao.org/home/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ]<ref>{{Cite web |url=http://www.fao.org/news/newsroom-awards/newsroom-winners/en/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113224801/http://www.fao.org/news/newsroom-awards/newsroom-winners/en/ |url-status=dead }}</ref> ಯಿಂದ 2001ರಲ್ಲಿ ಬೋರ್ಮ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.fao.org/news/newsroom-awards/en/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2011-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221074239/http://www.fao.org/news/newsroom-awards/en/ |url-status=dead }}</ref> ( [http://edition.cnn.com/ ಸಿ.ಎನ್.ಎನ್‍] ನ ಜಿಮ್ ಕ್ಲಾನ್ಸಿ ಜೊತೆಗೆ),2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ (ರಾಜದ್ರೋಹದ ಕ್ಷಮಾಪಣೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್‍]]ನ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪಿಯುಸಿಎಲ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಡಿ.ಗೋಯೆಂಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,<ref name="expressindia.indianexpress.com">http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/20001110/ina10030.html</ref> 2005 ರ ಹ್ಯಾರಿ ಚಾಪಿನ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ,<ref>{http://www.hindu.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ |date=2009-01-06 }} /2006/06/12/ stories/ 2006061205411400.htm</ref> ಜೂನ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಪತ್ರಿಕೆ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ) ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. [[ವಿದರ್ಭ]]<ref>{http://www.hindu.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ |date=2009-01-06 }} /2005/12/29/stories/ 2005122905321100. htm</ref> ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ದ ಹಿಂದೂ ಸರಣಿಯ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿದೆ. *''ಹಸಿವು ಹಾಗೂ ಬಡತನ''ದ ಕಾರಣಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ''ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಅಭದ್ರತೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ವಸತಿ ರಹಿತತೆ, ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಸಬಲೀಕರಣ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ''ಯ ಬಗ್ಗೆ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಚಾಪಿನ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. *2009 ರಲ್ಲಿ ಅವರು '[[ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]'ನಿಂದ ರಾಮನಾಥ ಗೋಯೆಂಕಾ 'ವರ್ಷದ ಪತ್ರಕರ್ತ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. *1984 ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಒಂಟಾರಿಯೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿ 1988 ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಯೋವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ(1998 ಪತನ)ದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಲ್‌ನ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ, ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ 2002)ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್ಲೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪದವಿ ಶಾಲೆ(ಪತನ 2008)ಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. *ಅವರು ಹಲವಾರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂವಹನ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] (1990 ಮತ್ತು 1991) ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ಮತ್ತು [http://www.unhcr.org.in/ ಯುಎನ್ಎಚ್‌ಸಿಆರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413191033/http://www.unhcr.org.in/ |date=2014-04-13 }} (1991) ಪ್ರಾಯೋಜಿತ [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕು]]ಗಳ ವಿಶ್ವ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಚಾರವೂ ಸೇರಿದೆ. ಅವರನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಜಾ-ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಫೌಂಡೇಶನ್ [[ಚೆನ್ನೈ]] ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಜಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಸಾಯಿನಾಥ್ ತನ್ನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಎದುರಾಳಿಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಪತ್ರಕರ್ತ. ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]]ಯ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]<ref>http://archive {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130712160429/http://archive/ |date=2013-07-12 }}. indianexpress.com/ news/ stories-behind-the-story/448579/http://archive.indianexpress.com/news/stories-behind-the-story/448579/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113084737/http://archive.indianexpress.com/news/stories-behind-the-story/448579/ |date=2016-01-13 }}</ref> ನಿಂದಲೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ, ಈಗಿನ [[ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]<ref name="expressindia.indianexpress.com"/> ನಿಂದಲೂ, ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ [[ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್‌]]ನಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]<ref>{http://timesofindia.indiatimes.com/india/P-Sainath-wins-Magsaysay-Award/articleshow/2247397.cms?referral=PM</ref> ದಿಂದಲೂ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಅನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಪರಿ(PARI)ಯ ನೇತೃತ್ವ== ಸಾಯಿನಾಥ್ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂ(ರು)]]ರಿನ ಸಂವಹನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ, [http://www.ruralindiaonline.org/ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ] ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 2013 ರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಅದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಅರ್ಥ "ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪತ್ರಗಾರ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಪತ್ರಿಕೆ"ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಆರ್ಕೈವ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನೇರ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. "ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತ ಭೂಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ…" ಎಂದು ಸಾಯಿನಾಥ್ ಪರಿಯನ್ನು(PARI) ಹೊರತಂದ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thehindu.com"/> ==ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ ಹಿನ್ನುಡಿಯಿಂದ== ‘ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಕೆಟ್ಟ ಹುಡುಗ’ ಎಂಬ ‘ಪ್ರಶಂಸೆ’ಗೆ ಗುರಿಯಾದವರು ಸಾಯಿನಾಥ್. ಈ ‘ಕೆಟ್ಟ’ ಹುಡುಗ ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಕಡುಬಡತನದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ [[ಭೂಪಟ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋಗುವಂತಹ ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ 300 ದಿನ ಕಳೆಯುವ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನತೆಗೆ ಘನತೆ ತಂದವರು. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಅವರ ಸುತ್ತಾಟ ದೇಶದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರನ್ನು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ಇವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೃತಿ ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಲಕಿದೆ. ಈ ದೇಶದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಜೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ‘ಕೆಟ್ಟ’ ಹುಡುಗನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಿ ಮೀ ಸಂಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಸಾಲದ ಹೊರೆ, ಕೃಷಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನ ನೋಟ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಥನಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ. ಈತ ಮಾಧ್ಯಮ ಲೋಕದ ಭಿನ್ನ ಪಯಣಿಗ.<ref>http://books.google.co.in/books?id=EiA-ae5zoBoC&printsec= frontcover&dq=everybody+ loves+a+good+drought& hl=en&sa=X&ei= VrxUU6D2JMa_rgeIoYDABQ&ved =0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=everybody%20loves%20a%20good%20drought&f=false Everybody loves a good drought</ref> ==ಪುಸ್ತಕಗಳು== * ''[http://books.google.co.in/books?id=EiA-ae5zoBoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್: ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪೂವರೆಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಟಿಕ್ಟ್ಸ್]'', ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್, ISBN 0-14-025984-8 (ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ: ಭಾರತದ ಕಡು ಬಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಥನ (ಅನುವಾದ:ಜಿ.ಎನ್.ಮೋಹನ್), ಅಭಿನವ, ISBN 978-93-81055-86-1) ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು * ಪಶ್ಚಿಮ ಒಡಿಶಾದ ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು *ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು {{commons category|Palagummi Sainath}} {{Wikiquote|ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಭ್ಯುದಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮೀಣ ವರದಿಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಯೇತರ ಪ್ರಕಾರದ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಯದ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜವಹರ್‍ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಳೆವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] l4c1hdwlkhg1dpc8207p308e04csy0t 4 13949 1372093 56112 2026-04-26T05:33:17Z Archaeodontosaurus 4917 1372093 wikitext text/x-wiki '''[[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧]]''': ಉತ್ತರ [[ಭೂಗೋಳಾರ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಚಳಿಗಾಲ]]ದ ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭೂಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ವಸಂತ]]ದ ಅಂತ್ಯೆ. <div style="float:right;margin-left:0.5em"> [[Image:(Venice) Bust of Vespasianus - Venice National Archaeological Museum.jpg|180px|Emperor Vespasian]] </div> * [[೬೯]] - [[ವೆಸ್ಪಾಸಿಯನ್]] (''ಚಿತ್ರಿತ'') ಇದೇ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೇ [[ರೋಮ್‍ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] ಆಗಿ, ಈ ವರ್ಷ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ವರ್ಷ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. * [[೧೯೫೮]] - [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ದೆ ಗೌಲ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. * [[೧೯೭೧]] - [[ಕರ್ಟ್ ವಾಲ್ಡ್‍ಹೈಮ್]], [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. * [[೧೯೮೮]] - [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ]] [[ಬಾಂಬ್]] ವಿಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ [[ಪಾನ್ ಆಮ್ ೧೦೩]] ವಿಮಾನ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]]ನ [[ಲಾಕರ್ಬಿ]] ಮೇಲೆ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡು ೨೭೦ ಜನ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. '''ಜನನಗಳು:''' [[ಕರ್ಟ್ ವಾಲ್ಡ್‍ಹೈಮ್]], [[ಹೂ ಜಿನ್ಟಾವ್]]; '''ಮರಣಗಳು:''' [[ನಿಕೊಲಾಸ್ ಟಿನ್ಬೆರ್ಗೆನ್]], [[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]]. </div> t9pthru39kwevyd137gwjm1hv0rs29q 0 22716 1372134 1359259 2026-04-26T11:46:56Z Vikashegde 417 1372134 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} [[ಇಂಡಿಯಾ]] ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೧೭೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಲ್ಕತ್ತದ [[ರಾಯಲ್ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೆಟಿ]]ಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿ '''ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ'''ಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆಂದೇ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. '''ಮಿಥ್''' ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ, ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸ್ಶೆಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದೆ ರೆವರೆಂಡ್ ಫಾದರ್ [[ಆಂತೋನ್ ಮರೀ ತಬಾ]] (Antoine Marie Tabard, M.A., M.B.E.)ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಅಂದು [[ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಕರ ಚರ್ಚು|ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಕರ ಚರ್ಚಿ]]ನ ಗುರುಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿದವರು ಆಗಿನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗದ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಎಸ್ ಜೆ ರಿಚರ್ಡ್]] ಅವರು. [[Image:daly memorial hall bangalore.jpg|right|thumb|ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್]] ==ಮೊದಲ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ [[ಡಾ ಮೊರಿಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಟಾವರ್ಶ್]], ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಫಾದರ್ ತಬಾ, ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ [[ಇ ಡಬ್ಲ್ಯು ವೆಥರಲ್]] ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ [[ಜಿ ಹೆಚ್ ಕೃಂಬಿಗಲ್]], ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರೆಸಿಡೆಂಡ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಫ್ರೇಜರ್]]ರವರು ನಿರತರಾದರು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕರಾಗಿ [[ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜ]]ರಾದ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು]] ಹಾಗೂ ಸಹಪೋಷಕರಾಗಿ [[ಬರೋಡದ ಮಹಾರಾಜ]]ರಾದ [[ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಅವರು ಕೈಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ==ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭೆಗಳು ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವಾಸಗೃಹಗಳಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿ ಆಗತಾನೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದ [[ಶೇಷಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯರ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ]] (QJMS) ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಸೂರ್ತಿ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ==ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೆಸಿಡೆಂಟರಾಗಿದ್ದ [[ಸರ್ ಹ್ಯೂಗ್ ಡ್ಯಾಲಿ]] ಅವರು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಫಾದರ್ ಎ ಎಂ ತಬಾ ಅವರು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಯುವರಾಜ [[ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರು]], [[ಸೆನೋಟಾಫ್ ರಸ್ತೆ]] (ಈಗಿನ [[ನೃಪತುಂಗ ರಸ್ತೆ]]) ಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ನಿವೇಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು, ಬರೋಡ, ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜರು, [[ಸರ್ ದೊರಾಬ್ಜಿಟಾಟಾ]] ಹಾಗೂ [[ಅಶುತೋಷ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ [[ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಅವರು ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ==ಗಣ್ಯರ ಭಾಷಣ== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]], [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೂರ್]], [[ಸರ್ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೂರ್ ಅವರು ೧೯೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೮ರ ಶನಿವಾರದಂದು ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ “ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ" ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾಗ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ “ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಸ್ಪೃಶತೆ ಎಂಬ ಕಳಂಕ ಏಕೆ ಹಾಗೂ ಯಾವಾಗ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿರಿ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನಮಗೆ ವೇದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]] ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿರುವ ಮಹಾಪಾಪ. ನಾನೇನೂ ವಿದ್ವಾಂಸನಲ್ಲ. ಮೂಲಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನದು ಹಿಂದೂಜೀವ. ಆದರೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹ ದುಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಜೀವ ವಿರುದ್ಧ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಪಟುಗಳಾದ ನೀವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಜನ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಆರ್.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]], [[ಆರ್ ಶಾಮಾಶಾಸ್ತ್ರಿ]], [[ಬಿ ಎಂ ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]], [[ಎಂ ವಿ ಕೃಷ್ಣರಾವ್]], [[ಎಂ ಶಾಮರಾವ್]], [[ಡಾ. ಬೃಜೇಂದ್ರನಾಥಶೀಲ್]], [[ಕೆ ಎಸ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಅಯ್ಯರ್]], ಸರ್ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾದರು. ==ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರತರುತ್ತಿರುವ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ‍್ಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ]] (ಕ್ಯೂ ಜೆ ಎಂ ಎಸ್) ವಿಶ್ವ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆ. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಗರಿಮೆ. ಸುಮಾರು ೨,೬೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಗಣಿಯಾಗಿ ಈ ಸಂಪುಟಗಳು ಇವೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಲಾರದು. ==ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿದ್ದು ಫಾದರ್ ಎ ಎಂ ತಬಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಸರ್ ಹ್ಯೂಗ್ ಡ್ಯಾಲಿ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸೆಕ್ರೆಟೇರಿಯಟ್ ಹಾಗೂ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಂದಿದ್ದಲ್ಲದೆ [[ಪಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್]], [[ಟಿ ಆನಂದರಾವ್]] ಅವರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (೧೯೬೦) ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಶೋಧಕ [[ಡಾ. ಕೆ ಎನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ “ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೇರಾವುದೇ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ‘ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯ’ದಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದಿತ್ತು" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೦ರವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೈತಪ್ಪಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ಡ್ಯಾಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಡಾ.[[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರ]] ಅವರು ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ೪೩ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದ್ದು, ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ== [[File:Mobile Version of the Aksharabhandara Software.jpg|thumb|ಅಕ್ಷರಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಮೊಬೈಲ್ ಆವೃತ್ತಿ]] ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾದ ೩ಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಬಳಸಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಶಾಸನಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ೩೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವರ್ಣಮಾಲೆ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ, ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರ, ಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂವಹನಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಭ್ಯಾಸಿಸಬಹುದು. ಇದು ಶಾಸನ ಅಧ್ಯಯನ/ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.[https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/ ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ವೆಬ್ಸೈಟ್] ===ಬೆಂಗಳೂರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಕ್ಷೆ=== ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇದೆ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. [https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/ ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ ನಕ್ಷೆ] ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://mythicsociety.org/|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಜಾಲತಾಣ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] hmobwnoo1rbfde24b8w61e2eqf3sfi4 1372135 1372134 2026-04-26T11:47:30Z Vikashegde 417 /* ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು */ 1372135 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} [[ಇಂಡಿಯಾ]] ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೧೭೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಲ್ಕತ್ತದ [[ರಾಯಲ್ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೆಟಿ]]ಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿ '''ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ'''ಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆಂದೇ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. '''ಮಿಥ್''' ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ, ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸ್ಶೆಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದೆ ರೆವರೆಂಡ್ ಫಾದರ್ [[ಆಂತೋನ್ ಮರೀ ತಬಾ]] (Antoine Marie Tabard, M.A., M.B.E.)ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಅರಿತವರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಅಂದು [[ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಕರ ಚರ್ಚು|ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಕರ ಚರ್ಚಿ]]ನ ಗುರುಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿದವರು ಆಗಿನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗದ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಎಸ್ ಜೆ ರಿಚರ್ಡ್]] ಅವರು. [[Image:daly memorial hall bangalore.jpg|right|thumb|ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್]] ==ಮೊದಲ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ [[ಡಾ ಮೊರಿಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಟಾವರ್ಶ್]], ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಫಾದರ್ ತಬಾ, ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ [[ಇ ಡಬ್ಲ್ಯು ವೆಥರಲ್]] ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ [[ಜಿ ಹೆಚ್ ಕೃಂಬಿಗಲ್]], ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರೆಸಿಡೆಂಡ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಫ್ರೇಜರ್]]ರವರು ನಿರತರಾದರು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕರಾಗಿ [[ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜ]]ರಾದ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು]] ಹಾಗೂ ಸಹಪೋಷಕರಾಗಿ [[ಬರೋಡದ ಮಹಾರಾಜ]]ರಾದ [[ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಅವರು ಕೈಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ==ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭೆಗಳು ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವಾಸಗೃಹಗಳಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]]ನಲ್ಲಿ ಆಗತಾನೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದ [[ಶೇಷಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯರ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ]] (QJMS) ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಸೂರ್ತಿ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ==ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೆಸಿಡೆಂಟರಾಗಿದ್ದ [[ಸರ್ ಹ್ಯೂಗ್ ಡ್ಯಾಲಿ]] ಅವರು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಫಾದರ್ ಎ ಎಂ ತಬಾ ಅವರು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಯುವರಾಜ [[ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರು]], [[ಸೆನೋಟಾಫ್ ರಸ್ತೆ]] (ಈಗಿನ [[ನೃಪತುಂಗ ರಸ್ತೆ]]) ಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ನಿವೇಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು, ಬರೋಡ, ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜರು, [[ಸರ್ ದೊರಾಬ್ಜಿಟಾಟಾ]] ಹಾಗೂ [[ಅಶುತೋಷ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ [[ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಅವರು ಡ್ಯಾಲಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ==ಗಣ್ಯರ ಭಾಷಣ== ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]], [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೂರ್]], [[ಸರ್ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೂರ್ ಅವರು ೧೯೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೮ರ ಶನಿವಾರದಂದು ನರಸಿಂಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ “ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ" ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾಗ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ “ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಸ್ಪೃಶತೆ ಎಂಬ ಕಳಂಕ ಏಕೆ ಹಾಗೂ ಯಾವಾಗ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿರಿ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನಮಗೆ ವೇದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]] ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿರುವ ಮಹಾಪಾಪ. ನಾನೇನೂ ವಿದ್ವಾಂಸನಲ್ಲ. ಮೂಲಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನದು ಹಿಂದೂಜೀವ. ಆದರೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹ ದುಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಜೀವ ವಿರುದ್ಧ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಪಟುಗಳಾದ ನೀವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಜನ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಆರ್.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]], [[ಆರ್ ಶಾಮಾಶಾಸ್ತ್ರಿ]], [[ಬಿ ಎಂ ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]], [[ಎಂ ವಿ ಕೃಷ್ಣರಾವ್]], [[ಎಂ ಶಾಮರಾವ್]], [[ಡಾ. ಬೃಜೇಂದ್ರನಾಥಶೀಲ್]], [[ಕೆ ಎಸ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಅಯ್ಯರ್]], ಸರ್ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾದರು. ==ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರತರುತ್ತಿರುವ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ‍್ಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ]] (ಕ್ಯೂ ಜೆ ಎಂ ಎಸ್) ವಿಶ್ವ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆ. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಗರಿಮೆ. ಸುಮಾರು ೨,೬೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳುನೂರು ಲೇಖನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಗಣಿಯಾಗಿ ಈ ಸಂಪುಟಗಳು ಇವೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಲಾರದು. ==ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿದ್ದು ಫಾದರ್ ಎ ಎಂ ತಬಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಸರ್ ಹ್ಯೂಗ್ ಡ್ಯಾಲಿ ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸೆಕ್ರೆಟೇರಿಯಟ್ ಹಾಗೂ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಂದಿದ್ದಲ್ಲದೆ [[ಪಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್]], [[ಟಿ ಆನಂದರಾವ್]] ಅವರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (೧೯೬೦) ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಶೋಧಕ [[ಡಾ. ಕೆ ಎನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ “ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೇರಾವುದೇ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ‘ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯ’ದಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದಿತ್ತು" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೦ರವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಗ್ರಂಥಗಳು ಕೈತಪ್ಪಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ಡ್ಯಾಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಡಾ.[[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರ]] ಅವರು ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ೪೩ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದ್ದು, ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ== [[File:Mobile Version of the Aksharabhandara Software.jpg|thumb|ಅಕ್ಷರಭಂಡಾರ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಮೊಬೈಲ್ ಆವೃತ್ತಿ]] ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾದ ೩ಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಬಳಸಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಶಾಸನಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ೩೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವರ್ಣಮಾಲೆ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಗುಣಿತಾಕ್ಷರ, ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರ, ಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂವಹನಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಭ್ಯಾಸಿಸಬಹುದು. ಇದು ಶಾಸನ ಅಧ್ಯಯನ/ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.[https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/ ಅಕ್ಷರ ಭಂಡಾರ ವೆಬ್ಸೈಟ್] ===ಬೆಂಗಳೂರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಕ್ಷೆ=== ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇದೆ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. [https://mythicsociety.github.io/AksharaBhandara/ ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ ನಕ್ಷೆ] ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://mythicsociety.org| ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಜಾಲತಾಣ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] t9lew3ztfqawhb95983wbv5wup63f63 0 23334 1372115 1356374 2026-04-26T08:52:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company |company_name = ದಿ ಬೋಇಂಗ್ ಕಂಪನಿ |company_logo =[[File:Boeing full logo.svg|200px]] |company_type = [[Public company|Public]] ({{nyse|BA}}) |foundation = [[ಸಿಯಾಟಲ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] (1916) |location=[[ಚಿಕಾಗೋ]], [[Illinois]], US |key_people = [[W. James McNerney, Jr.]], CEO<br />[[James A. Bell]], CFO<br />[[J. Michael Luttig]], General Counsel |industry = [[Aerospace]] and [[Arms industry|Defense]] |products = Commercial airliners<br />Military aircraft <br />Munitions <br />Space systems <br />Computer Services |revenue = {{profit}} US$60.9 Billion (''FY 2008'')<ref name = 08IncomeStatement>[[wikinvest:stock/Boeing Company (BA)/Data/Income Statement|Boeing Company (BA) annual SEC income statement filing via Wikinvest]]</ref> |operating_income = {{profit}} US$3.93 Billion (''FY 2008'')<ref name= 08IncomeStatement/> |net_income = {{profit}} US$2.67 Billion (''FY 2008'')<ref name= 08IncomeStatement/> |assets = {{decrease}} US$53.8 Billion (''FY 2008'')<ref name = 08BalanceSheet>[[wikinvest:stock/Boeing Company (BA)/Data/Balance Sheet|Boeing Company (BA) annual SEC balance sheet filing via Wikinvest]]</ref> |equity = {{decrease}} US$-1.29 Billion (''FY 2008'')<ref name = 08BalanceSheet/> |slogan = That's Why We're Here |num_employees = {{loss}} 157,555 (10-31-2009)<ref name=employ/> |parent = |divisions = [[Boeing Commercial Airplanes]] <br />[[Boeing Defense, Space & Security]] <br />[[Boeing#Divisions|Others]] |subsid = Aviall, Inc. <br />[[Jeppesen]] <br />[[Boeing Aircraft Holding Company]] <br />[[Boeing Australia]] <br />[[Boeing Canada]] <br />[[Boeing Defence UK]] <br />[[Boeing Store]] |homepage = [http://www.boeing.com/ Boeing.com] |footnotes = }} '''ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ''' ಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ [[ಎರೊಸ್ಪೇಸ್]] ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಸೀಟಲ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ ಇ.ಬೋಯಿಂಗ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲದೇ, [[ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ [[ಮೆಕ್ ಡೊನ್ನೆಲ್ ಡೊಗ್ಲಾಸ್]]ನೊಂದಿಗೆ 1997ರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಗೊಂಡಿತು. [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಮುಖ್ಯಕಚೇರಿ]]ಯು 2001ರಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಇಲ್ಲಿನೋಯಿಸ್‌]]ನ<ref name="corp_hq" /> [[ಚಿಕಾಗೊ]]ದಲ್ಲಿದೆ. ಬೋಯಿಂಗ್ ಇದು ಬಹು ವ್ಯವಹಾರ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಏರ್‌ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] (BCA), [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಸ್ಪೇಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ]] (BDS); ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜಾÕನ ; [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]]; ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಸೇವಾ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಗುಂಪು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಇದೊಂದು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಜಾಗತಿಕ [[ವಿಮಾನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಆರ್ಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಲಿವರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಿ ಆದಾಯದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ [[ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್]] ಇದಾಗಿದೆ.<ref name="defensenews_2008_ranking">[http://www.defensenews.com/static/features/top100/charts/rank_2008.php?c=FEA&amp;s=T1C "Defense News Top 100 for 2008"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110721221828/http://www.defensenews.com/static/features/top100/charts/rank_2008.php?c=FEA&s=T1C |date=2011-07-21 }}. ''[[Defense News]]''.</ref> ಬೋಯಿಂಗ್ ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.usatoday.com/money/industries/manufacturing/2009-03-25-boeing-recession_N.htm "Boeing says it's flying high despite recession"]. USA ಟುಡೇ, ಮಾರ್ಚ್ 27, 2009.</ref> ಅದರ ಸ್ಟಾಕ್ [[ಡೊ ಜೋನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸರಾಸರಿ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ === "ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಏರೋ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಕಂಪನಿ" ಎಂಬಂತೆ ಜುಲೈ 15, 1916 ರಂದು ವಿಲಿಯಂ ಇ. ಬೋಯಿಂಗ್ ನಿಂದ [[ವಾಷಿಂಗ್ ಟನ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೀಟಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿ (ಏಕೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು) ಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತು. [[U.S. ನೇವಿ]]ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಕೊನ್ರಾಡ್ ವೆಸ್ಟರ್ವೆಲ್ಟ್‌]]ನ ನೆರವಿನ ಜೊತೆಗೆ [["B&amp;W" ಸಮುದ್ರ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು]] ತಯಾರಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಮಾನವನ್ನು ಜೂನ್ 15 ರಂದು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸೇವೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಅನೇಕ ವಿಮಾನಗಳು ಜಲವಿಮಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮೇ 9, 1917 ರಂದು ಈ ಕಂಪನಿ "ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಕಂಪನಿ" ಯಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿತು. ವಿಲಿಯಂ ಇ. ಬೋಯಿಂಗ್ ಅವರು [[ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು [[ಟಿಂಬರ್]] ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿರಿವಂತರಾದರು ಹಾಗೂ ಮರದ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಈ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಮುಂದಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನುಗಳ]] ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜೋಡಣೆಯು ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದ್ದೆಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Boeing B&W.jpg|thumb|left|ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಪ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಮೊದಲ ವಿಮಾನದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ, ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಮಾದರಿ.]] 1972ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್, ಒಂದು ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್, ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಮಾನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ. ಅದು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಏರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಕಂಪನಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು 1929ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಆಗಿ ಬದಲಿಸಲಾಯಿಸಿತು. [[ಪ್ರಾಟ್ ಮತ್ತು ವ್ಹಿಟ್ನಿ]], [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್ ಕಂಪನಿ]], ಮತ್ತು [[ಚಾನ್ಸ್ ವೊಟ್]] ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಅನ್ನು 1930ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿತು. 1933ರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಥಮ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ಕ್ರಾಂತಿದಾಯಕ [[ಬೋಯಿಂಗ್ 247]] ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೇರೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನುಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಶೀಘ್ರ ವೇಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವೂ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಆರಾಮದಾಯಕವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಒಂದು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಜೋಡಿ ಎಂಜಿನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಎಂಜಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಲು ಶಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಅಪಾರವಾಗಿ ವಿಮಾನದ ಸುರಕ್ಷೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ಮೊದಲು ಬೋಯಿಂಗ್ ಏಕೈಕವಾಗಿ ಅರವತ್ತು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಂತ ವಿಮಾನಯಾನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿತ್ತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಮಾನಯಾನಗಳಿಗೆ ತುಂಬ ಬೇಸರವುಂಟುಮಾಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ US ಸರ್ಕಾರ ನಿಷೇಧಿಸಲೆಂದು ಹುಡುಕುತ್ತಿರಲು ಆಗ ಇದು ನಿಜವಾದ ಒಂದು ಪ್ರತಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ನಡೆವಳಿಕೆಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1934ರ [[ಏರ್ ಮೇಲ್ ಆಕ್ಟ್]] ವಿಮಾನಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರನ್ನು ಅದೇ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ನೆರಳಿನಡಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು 3 ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡಿಯಿತು - ಅವೇ ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರೋಪ್ಲೇನ್ ಕಂಪನಿ, [[ಯೂನೈಟೆಡ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಯೂನೈಟೆಡ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಯೂನೈಟೆಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಾಜೀಸ್‌]] ಆಯಿತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ವಿಲಿಯಂ ಬೋಯಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳನೆಲ್ಲಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ತೊರೆದನು. ಕ್ಲೈರ್ ಈಗ್ಟ್ ವೆಡ್ಟ್, ಇವರು ಮುಂದೆ 1933 ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಛೇರ್ ಮನ್ ಆಗಿಯೂ ಸಹ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದರು. ಬೃಹತ್ ವಿಮಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿಯೇ ಕಂಪನಿಯ ಭವಿಷ್ಯವಿತ್ತೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>ಬೋಯಿಂಗ್ ಇತಿಹಾಸ: http://boeing.com/history/narrative/n014boe.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119010118/http://www.boeing.com/history/narrative/n014boe.html |date=2010-01-19 }}</ref> ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದ ನಂತರ, [[ಪ್ಯಾನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಏರ್‌ವೇಸ್]] (ಪ್ಯಾನ್ Am) ಜೊತೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದವು ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕ [[ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಬೋಟ್]] ಅಂದರೆ ಸಾಗರಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂಥಹದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಲೆಂದು ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಗುರಿ ತಲುಪಿತು. ಮೊದಲ [[ಬೋಯಿಂಗ್ 314 ಕ್ಲಿಪ್ಪರ್]] ಹೆಸರಿನ ಫ್ಲೈಟ್ ಜೂನ್ 1938ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಇದೊಂದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಿವಿಲ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಸಂಚಾರ ಫ್ಲೈಟ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ 90 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರ ಫ್ಲೈಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 40 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, US ನಿಂದ [[UK]]ಗೆ ಮೊದಲ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡವು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ಯಾನ್ Am ಬೋಯಿಂಗ್ 314 ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹಾರಿಸಿತ್ತು. 1938ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[ಮಾಡೆಲ್ 307 ಸ್ಟ್ರಾಟೋಲೈನರ್‌|ಮಾಡೆಲ್ 307 ''ಸ್ಟ್ರಾಟೋಲೈನರ್‌'']]ನ ಮಾಡೆಲ್ ವಿಮಾನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿತು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ{{convert|20000|ft|m}}. - ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಹಲವು ವಾತಾವರಣ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ ಅತೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಹಾರಯಾನ ಮಾಡಿಸುವಷ್ಟು ಸಶಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Boeing 377 Stratocruiser (B-29) American Overseas 1949-50.jpg|thumb|right|ಬೋಯಿಂಗ್ 377 ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೊಕ್ರೂಸರ್]] [[II ನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬರ್‌]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಗಂಡಂದಿರೆಲ್ಲ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ 1944ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾನುಗಳು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಲ್ಪಡುವಷ್ಟು ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಳತೆ ಮೀರಿ ಏರಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಕ್ರಮಣ ಆಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ವಿಮಾನ ತಯಾರಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹಸಿರು ಮರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತೋಟದಂಥ ಜಮೀನು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭದ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ USನ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದವು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಡಿಸೈನ್ ಮಾಡಿದ್ದ [[B-17]] ಬಾಂಬರ್ [[ಲಾಕ್ ಹೀಡ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಡಗ್ಲಸ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಂ.]]ಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದೇ ರೀತಿ [[B-29]] ಬಾಂಬರ್ [[ಬೆಲ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಂಪನಿ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲೆನ್ ಎಲ್. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಬಾಂಬರ್ ಸರಕಿಗಾಗಿ ಮುಂಚೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಕೋರಿಕೆಯು ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು 70,000ನಷ್ಟು ಜನರು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಕಂಪನಿಯು ಅದರ [[ಸ್ಟ್ರಾಟೋಕ್ರೂಶರ್]] ಎಂಬ ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ 4-ಎಂಜಿನ್ನಿನ B-29 ನಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ವಾಣಿಜ್ಯಮಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ [[ಏರ್ ಲೈನರ್]] ಅನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪುನಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೇಗೆ ಆದರೂ, ಈ ಮಾಡೆಲ್‌‌ನ ಮಾರಾಟವು ಯೋಜಿತಗೊಂಡಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬೋಯಿಂಗ್ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರಲು ಬೇರೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಕಂಪನಿಯ [[ವೈಮಾನಿಕ ಪುನರ್ ಇಂದನ ಪೂರೈಕೆ]]ಗಾಗಿ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಸಮಸ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. === 1950ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:Boac 707 at london airport in 1964 arp.jpg|thumb|right|ದಿ ಬೋಯಿಂಗ್ 707, 1964]] ಬೋಯಿಂಗ್ 1940ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[B-47 ಸ್ಟ್ರಾಟೊಜೆಟ್]] ಮತ್ತು [[B-52 ಸ್ಟ್ರಾಟೊಫೋರ್ಟ್ರೆಸ್‌]]ಗಳಂತಹ ಮಿಲಿಟರಿ ಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು. 1950ರ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[367-80]] ಜೆಟ್ ಏರ್ ಲೈನರ್ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತರಲೆಂದು ಕಂಪನಿಯ ಕೂಡಿಸಿಟ್ಟ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದು [[KC-135 ಸ್ಟ್ರಾಟೊಟ್ಯಾಂಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 707]] ಜೆಟ್ ಏರ್ ಲೈನರ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. 1950ರ ವರ್ಷದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವು ಮಹತ್ವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಇದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಕವಾಗಿದ್ದ [[ಮಿಸೈಲ್‌]]ನಿಂದ ಶತ್ರು ವಿಮಾನವನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಶೀತಲ ಸಮರ]]ವು ಜೀವನದ ನಿಜಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ಅಂತರ್ಖಂಡದ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರಲೆಂದು ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಯುದ್ಧನೌಕಾ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1985 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ 707ಅನ್ನು ಯೂನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಜೆಟ್ ಏರ್ ಲೈನರ್]] ಅನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ವಿತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್]] ನ [[ಡೆ ಹೆವಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಮೇಟ್]] ಗೆ, [[ಫ್ರೆಂಚ್]]ನ [[ಸಡ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಾರವೆಲ್‌]]ಗೆ ಮತ್ತು [[ಸೋವಿಯಟ್‌]]ನ [[ಟುಪೋಲೆವ್ ಟು-104]] ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ವಿತರಿಸಿತು. ಇವರೇ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೇಟ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿದ್ದವು. 707ರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು 4 - ಎಂಜಿನ್ ಗಳಿರುವ 156 - ಪ್ರಮಾಣಿಕರ ವಿಮಾನಯಾನದಿಂದ, US ಒಂದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ವರ್ಷಗಳುರುಳಿದ ನಂತರ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಜೊತೆಗೆ 720 ಎಂಬ ಶೀಘ್ರ ವೇಗಿಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಗಗೊಳಿಸಿತು. === 1960ರ ದಶಕ === 1960 ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ನಿಂದ [[ವರ್ಟೋಲ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ಸ್ವಾಧಿನಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು,<ref>[http://www.boeing.com/history/narrative/n053boe.html Boeing History 1957-1970]</ref> ಮತ್ತು ಅದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ 0}ವರ್ಟೋಲ್ ಡಿವಿಜನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಸಂಘಟಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವಳಿ-ತಿರುಗೋಲು [[CH-47 ಚಿನೂಕ್]] ಎಂಬ ಅವಳಿ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆ ವೆರ್ಟೋಲ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು 1961 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯಿತು. ಈಗಿನ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಈ ಭಾರ ಎತ್ತುವ [[ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್]] ಒಂದು ಕುದುರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ವಾಹನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. 1964 ರಲ್ಲಿ, ವೆಟ್ರೋಲ್ [[CH-46 ಸೀ ನೈಟ್]]ನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಹ ವರ್ಟೋಲ್ ಆರಂಭಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Astraeus.commons.b737-300.g-stra.arp.2.jpg|thumb|left|ಬೋಯಿಂಗ್ 737-300]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 1960 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಡೆಲ್ [[727]] ಜೆಟ್ ಲೈನರ್ ನ್ನು ಬೋಯಿಂಗ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಮಾಡೆಲ್ ಸುಮಾರು 3 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಿಮಾನಗಳಾದಂತಹ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ಬಾಡಿಗೆ ನೀಡುವ ವಿಮಾನ, ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕಾ ವಿಮಾನ ಹೀಗೆ ಹಲವು ವೈವಿದ್ಯಗಳು 727 ಗೆಂದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು. 1000 ಮಾರಾಟ ಸರಕಿಗಾಗಿ 727 ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೆಟ್ ಲೈನರ್ ಮತ್ತು ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ 1500 ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೆಗ್ಗುರುತನ್ನು ಅದು ಮುಟ್ಟಿತು. 1967 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನೌಕಯಾನವಾದ ಅವಳಿ ಎಂಜಿನ್ [[737]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುವ ಜೆಟ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿ ನೌಕಾಯಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಶೋಭಿಸಿತು. 737 ಅನ್ನು ಇನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಿರಂತರ ಸುಧಾರಣಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವರು ರೀತಿಯ ಮಾಡೆಲ್ ಗಳು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು [[ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಮಾನಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. [[ಚಿತ್ರ:UA747.HNL.1973..reprocessed.arp.jpg|thumb|right|1970ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 707 ಮತ್ತು 747ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖ ಏರ್‌ಲೈನ್ ಫ್ಲೀಟ್‍ಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದವು.]] 1968 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[747-100]] ಗಾಗಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ದುಂಡು ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಹೊಸ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು [[ಎವರೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ಸ್ ಸೀಟ್ಲ್ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಗಳ ಚಾಲನೆಯಷ್ಟು ದೂರವಿತ್ತು. ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನವು ಹಾರಿತು. 747 ನೌಕಯಾನವು ಅಂತರ್ ದೇಶಿಯ ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಸನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದು, ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಮುಂಚಿನ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇದಕ್ಕಿದೆ [[ಚಿತ್ರ:20091105-TurboJET Urzela.jpg|thumb|right|ಟರ್ಬೋJET 929-100 (ಜೆಟ್‌ಫಾಯಿಲ್)]] 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ [[ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ಸ್‌]] ಅನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಕ್ರೂ [[USS ಹೈ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ (PCH-1)|USS ''ಹೈ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್'' (PCH-1)]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾದ ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುವ ಅನ್ವೇಷಕವಾಗಿತ್ತು. ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯ ಕಾವಲಿಗಾಗಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗದಂತೆ ನೌಕಾಯಾನವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ (ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್) [[USS ಟಕ್ಯುಮ್ ಕರಿ (PGH-2)|USS ''ಟಕ್ಯುಮ್ ಕರಿ'' (PGH-2)]] ಇದು ಅತೀ ಯಶಸ್ವೀ ನೌಕೆಯಾಗಿತ್ತು. 1972 ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹಾರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ನೌಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಆದರೆ ಅದು ವಿಯಾಟ್ನಾಂ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಅದು ವೈವಿದ್ಯಪೂರ್ಣ ವಾಟರ್ ಜೆಟ್{{citation needed|date=February 2007}} ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿ ಮುಳುಗಿ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಫಾಯಿಲ್‌ಗಳು ಪೆಗಾಸಸ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ಸ್‌ನ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು 1980ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[929]] ಜೆಟ್ ಫಾಯಿಲ್‌ನ ಮಾಡೆಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರೆನ್ ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಟಕ್ಯುಮ್ ಕರಿ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ದೋಣಿಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. 1980 ರ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿದ್ದವು. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವೇಗಿಯ [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಜೆಟ್ ಫಾಯಿಲ್ಸ್]]ಗಳು ಇನ್ನೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಇವೆ. === 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ === 1970 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [[ಅಪೊಲೋ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಮುಂಬರುವ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು. ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಗಳ ಮಾರಾಟದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಲೋಚಿಸಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೇಗಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪಾರ ಪ್ರಾಮಾಣದ ಹಣಕುಸಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಸರಕನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸ [[747]] ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಂದ ತಡವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಪ್ರಾಟ್ ಮತ್ತು ವ್ಹಿಟ್ನೆ ಎಂಜಿನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಜಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ,1971 ರಲ್ಲಿ [[ಸೂಪರ್ ಸಾನಿಕ್]] [[2707]]ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು [[U.S. ಕಾಂಗ್ರೇಸ್]] ನಿಶ್ವಯಿಸಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಗೆ ಏನೆಂದರೆ [[ಕಾನ್ ಕಾರ್ಡ್]], ಕಂಪನಿಯ ಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸದಿರಲು ಅದಕ್ಕೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸೀಟೆಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಕಂಪನಿಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 80,000 ದಲ್ಲಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1970 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ 747, ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು-ಎಂಜಿನ್ನಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಏರ್ ಲೈನರ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಮಾನವಾಗಿ, ಹಾರಾಟದ ರೀತಿ ವಿಭಿನ್ನವಿದ್ದು ತನ್ನಲ್ಲಿ 450-ಪ್ರಯಾಣಿಕರ [[ಆಸನೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಅಟ್ಟ, ಹೀಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಬೋಯಿಂಗ್, ಸುಮಾರು 1,400 ನಷ್ಟು 747 ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 747, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯವಾಗಿಡಲೆಂದು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಮೇಲಿನ ಅಟ್ಟಣಿಕೆಯ ಸುಸಜ್ಜತೆಯನ್ನು ಅಗಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮಾದರೀಯ ಎಂಜಿನ್ ಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದವು. ಬೋಯಿಂಗ್ 3 ಜೆಟ್ ಫಾಯಿಲ್ 929-100 ಹೈಡ್ರೋಫಯಿಲ್ ಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿತು ಅವುಗಳು 1975 ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹವಾಯಿಯಾನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನ ಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. 1979ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯು ಮುಗಿದಾಗ ಮೂರು ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ ಗಳು ಹಾಂಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕೌ ಗಳ ನಡುವೆ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್ ಹೈಡ್ರೋಫಾಯಿಲ್ ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು<ref>{{Cite web |url=http://www.classicfastferries.com/cff/pdf/cff_2004_2.pdf?bcsi_scan_A4C9E8056B19D97F=0&bcsi_scan_filename=cff_2004_2.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-06-16 |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408180204/http://www.classicfastferries.com/cff/pdf/cff_2004_2.pdf?bcsi_scan_A4C9E8056B19D97F=0&bcsi_scan_filename=cff_2004_2.pdf |url-status=dead }}</ref> 1970 ರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[U.S. ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಲೈಟ್ ರೈಲ್ ವೆಹಿಕಲ್]] ನ್ನೂ ಸಹ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು. ಅದನ್ನು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮೊರ್ಗನ್ ಟೌನ್, WV.ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Ba B757-200.g-cpen.750pix.jpg|thumb|right|707 ಮತ್ತು 727ಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಕಿರಿದಾದ ಮುಖ್ಯಭಾಗ ಹೊಂದಿರುವ ಬೋಯಿಂಗ್ 757 ಬಂದಿತು]] === 1980ರ ದಶಕ === ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು 1983 ರಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಅದರ 1,000ನೆಯ 737 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನಯಾನವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿಲಿಟರಿ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಮುಂದಿನ ವಿಮಾನಯಾನಗಳ ಮತ್ತು ನೌಕಾಯಾನಗಳ ಮೂಲಭೂತ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನವಾಗಿ ಆಕಾಶದ ಏರ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಬಹು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಏರ್ ಬಸ್]]ನಿಂದ ಒಂದು [[ಯೂರೋಪ್]] ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಗಮನದ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ನವೀನ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಲೇಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೈಕ-ಐಸೆಲ್ [[757]] ಒಂದು ದೊಡ್ದದಾದ ಅವಳಿ -ಐಸೆಲ್ [[767]] ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇವು 737ನ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗೇರಿದವು. ಈ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಂದರೆ [[ಸ್ಪೇಸ್ ಷಟಲ್]] ಆಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪೊಲೋ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಅದರ ಅನುಭವದ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ರಾಕೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಅಂತರಿಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸಿತು ಅದೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿ [[ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]ನ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. ಅವೇ ಅವೆಂಜರ್ ವಿಮಾನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳ ಒಂದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆ. ಈ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ಬೋಯಿಂಗ್, ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೊಸದೊಂದು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಚುರುಕಾಗಿತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ [[ವಾಯು ಶಕ್ತಿ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆಂದು ಪ್ರಾಯೊಗಿಕ [[MOD-2 ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನು]] ಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ನಾಸಾ]] ಗೆಂದು ಹಾಗೂ [[US-DOE]]ಗೆ ಮತ್ತು [[MOD-5B]] ಯನ್ನು [[ಹವಾಯಿ]]ಗಾಗಿ ಸಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="boeingwindpower">{{cite web |url=http://www.boeing.com/history/boeing/windturbine.html |title=MOD-2/MOD-5B Wind Turbines |accessdate=2009-06-30 |quote= |publisher=[[Boeing]] }}</ref> === 1990ರ ದಶಕ === [[ಚಿತ್ರ:Air France Boeing 777-300ER F-GSQD take off Charles de Gaulle 23 Jan 2005.jpg|thumb|right|ಏರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ 777-300ER]] ಬೋಯಿಂಗ್ ಏಳು ಸ್ವರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಗಿತ್ತು. ಅದು [[ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಟರ್‌]]ಗೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಿತು. ಜೆನರಲ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ ಹಿಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ತಂಡವಾಗಿ ಒಂದು ಗೂಡಲು ಒಪ್ಪಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಯ್ಕೆಗೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಕಂಪನಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಲಾಕ್ ಹಿಡ್ ನ ರಚನಾವಿನ್ಯಾಸವು ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು F-22 ರಾಪ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಏಪ್ರೀಲ್ 1994 ರಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆಧುನಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೆಟ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅವಳಿ-ಎಂಜಿನ್ [[777]] ನ, ಸರಿಸುಮಾರು 300 ರಿಂದ 370 ಪ್ರಯಾಣಿಕರ [[ಆಸನೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] ದ ಜೊತೆಗೆ, ನಿಖರವಾಗಿ 3-ಕ್ಲಾಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, 767 ಮತ್ತು 747 ರ ಮಧ್ಯೆದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಈ ಜೆಟ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನೇ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯಾಪಿಯ ಅವಳಿ-ಎಂಜಿನ್ನಿರುವ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್, 777 ಮೊದಲ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಲಕ್ಷಣವೇನೆಂದರೆ ಒಂದು "[[ಪ್ಲೈ-ಬೈ-ವೈರ್]]" ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಏರ್ ಬಸ್ ನಿಂದ ಬೋಯಿಂಗ್ ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಮಾರು ಕಟ್ಟೆಯ ಒಳಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮ ತಾಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[CAD]] ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೊರ್ರಿಸ್, ಗೈ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ''Boeing 777: The Technological Marvel''. Minneapolis, Minnesota: Zenith Imprint, 2001. ISBN 0-7603-0890-X.</ref> ಹಾಗೇ, 1990ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಂಪನಿಯು 737ರ ರೂಪಾಂತರವನ್ನೇ ನವೀಕರಿಸಿ ಪುನರ್ ರಚಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು. ಅದೇ [[737 "ನೆಕ್ಸ್ಟ್-ಜೆನರೇಷನ್"]], ಅಥವಾ 737NG ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಇದು 737 ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುವ ರೂಪಾಂತರ ವಾದಾಗಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2006 ರಂದು ಅವುಗಳಲ್ಲೇ [["ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 737"]]ನ ಮಾರಾಟ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಸೌತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್‌]]ನಿಂದ 79 ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮುಂದಿನ ಕಾದಿರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಹಣ ಸಂದಾಯವಾಗಿತ್ತು. 1995 ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ವೇ ಸೌತ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕೆಡವಲಾಗುವುದು, ಹೊಸ ಭೂಕಂಪ ಸಂಬಂಧಿತ ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಹೀಗೆ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಸೌಕರ್ಯ ನಾಶಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ 1996 ರಲ್ಲಿ ನಿಗಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[http://www.boeing.com/news/releases/1995/news.release.950804.html Boeing to Raze Company Headquarters Building; Will Relocate to Adjacent Building]." ಬೋಯಿಂಗ್ ಆಗಸ್ಟ್‌ 17, 2008. ಮೇ 13, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> 1997 ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯು ಸೀಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಿಂಗೆ ಕಂಟ್ರೇ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ನಿಂದ ಈಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ವೇ ಸೌತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು.<ref>"[http://www.naesb.org/pdf/ec0520ma.pdf REVISED MEETING ARRANGEMENTS AND MAP FOR THE EXECUTIVE COMMITTEE MEETING]." ''Gas Industry Standards Board''. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23, 2007 ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1996 ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಕ್ ವೆಲ್‌]]ರವರ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೋಯಿಂಗ್ ಸ್ವಾಧಿನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಕ್ ವೆಲ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಯುನಿಟ್‌ಗಳು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಬೋಯಿಂಗ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1997 ಆಗಸ್ಟ್ ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನ್ನೆಲ್ ಡಗ್ಲಸ್]] ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು US ಡಾಲರ್ 13 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಸ್ತಾನಿನ ಸರಕು ''ದಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ'' ಯ ಹೆಸರಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯಗೊಂಡಿತು. ಹೇಗಾದರೂ, ಈ ಹೆಸರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ 1961 ಮೇ 21 ರಂದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಿತ್ತು.<ref>"The Boeing Log Book", ವಿವಿಧ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಒಕ್ಕೂಟವು, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನ್ನೆಲ್ ಡಗ್ಲಸ್ MD-95 ಯು [[ಬೋಯಿಂಗ್ 717]] ಎಂದು ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತ್ತು. ಮತ್ತು MD-11 ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸರಕು ವಿಮಾನ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿಮಿತಗೊಂಡಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ಹೊಸ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗುರುತು ಹೊಂದಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪೂರ್ಣತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಬೋಯಿಂಗ್ (ಲೋಗೊ) ಧ್ಯೆಯದ ರೀತಿಯ ಸಂಘಿಸಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನ್ನೆಲ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಸಿಂಬಲ್ ನ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಇದು 1970ರ ದಶಕದಿಂದ ಡಗ್ಲಸ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಲೋಗೊನ ಮೂಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. === 2000ದ ದಶಕ === [[ಚಿತ್ರ:2004-09-14 1680x3000 chicago boeing building.jpg|thumb|right|ಚಿಕಾಗೋನಲ್ಲಿರುವ ಬೋಯಿಂಗ್‍ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ.ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ಟನ್ ಸಾಲ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು]] [[ಚಿತ್ರ:ISS after completion (as of June 2006).jpg|thumb|right|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2001 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ ಸಹಾಕಾರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು [[ಸೀಟಲ್]] ನಿಂದ [[ಚಿಕಾಗೋ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಚಿಕಾಗೋ, [[ಡಲ್ಲಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೆನ್ವರ್]]-ಗಳು ಮುಂದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಬೃಹತ್ ಅಂತರಿಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಮಲ್ಟೀ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ತೆರಿಗೆ ಅಂತರಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|title=Boeing Expected to Reveal New Home|url=http://articles.latimes.com/2001/may/10/business/fi-61490|work=[[Los Angeles Times]]|date=2001-05-10|accessdate=2009-02-09}}</ref> ಇದರ ಕಛೇರಿಗಳು [[ನಿಯರ್ ನಾರ್ಥ್ ಸೈಡ್, ಚಿಕಾಗೋ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="corp_hq">"[http://www.boeing.com/contactus.html Contact Us]." ಬೋಯಿಂಗ್ ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2001 ರಂದು, ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಲಾಕ್ಹೀಡ್ ಮಾರ್ಟೀನ್]] ಅನ್ನು ತೀವ್ರ ಉತ್ಸಾಹಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಫೈಟರ್]] ಒಪ್ಪಂದದ ಮಲ್ಟಿ-ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಾಗಿ ಕಳೆದು ಕೊಂಡಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ [[X-32]], ಲಾಕ್ಹೀಡ್‌ನ [[X-35]] ಹೊಸ ಸ್ವರ್ಧಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಮುಖ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನಾಗಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[ಲಾಸ್ಟ್ ಗ್ರೌಂಡ್]] ಏರ್ ಬಸ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ತರುವಾಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮುಂದಾಳತ್ವದಂತಹ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಬೋಯಿಂಗ್ ಯೋಜಿತಕಾರ್ಯಗಳು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿಹೋಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಫಟ್ಟವು. ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ [[ಸೋನಿಕ್ ಕ್ರ್ಯೂಸರ್]] ಎಂಬ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೆಟ್ ಲೈನರ್, [[ಧ್ವನಿಯ ವೇಗ]]ದ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಶೇಕಡಾ 20 ದಷ್ಟು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ ಖಂಡಗಳ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಹೊಸ [[ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡುವ]] ಸಂಧಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಹೊಸ ಧ್ಯೇಯವಾದ "ಫಾರ್ ಎವರ್ ನ್ಯೂ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್" ಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪುನರ್ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದು 2001ರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೇಗಾದರೂ, ವಿಮಾನಗಳ ಅದೃಷ್ಟವು ವಾಣಿಜ್ಯ ನೌಕಯಾನದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅಂದರೆ [[ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 11 ಆಕ್ರಮಣಗಳ]] ಮುಂದುವರೆದು, ಅದರ ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ಆ ಬಳಿಕ ಬೋಯಿಂಗ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಲುಸಾಲಾಗಿ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಗಮನವು ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾಡೆಲ್ [[787 ಡ್ರೀಮ್ ಲೈನರ್]] ಬಗ್ಗೆ ತಿರುಗಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಸೋನಿಕ್ ಕ್ರ್ಯೂಸರ್ ಗಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಕವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ, ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೊಸ ವೈವಿಧ್ಯಗಳ ಯಶಸ್ವಿ 737 ಮತ್ತು 777 ಮಾಡೆಲ್ ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಈ 787, ನೌಕಾಯಾನಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಉಡಾವಣೆಗೆ, ಕಾದಿರಿಸಿದ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯೆಂಬ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಏರ್ ಬಸ್ ಹಲವು ತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ವೇಗ ಮೀರಿದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ [[A380]] ಸೂಪರ್ ಜಂಬೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದುದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಮಾನಯಾನಗಳು ಅವರ A380 ನೌಕಾ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದವು ಹಾಗಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಆಧುನೀಕೃತಗೊಂಡ 747 ನ, [[747-8]]ಗಳ ರೂಪಂತರಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸೋತವು.<ref name="times_delays_20061004">{{cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article659591.ece|title=Airbus will lose €4.8bn because of A380 delays|first=David|last=Robertson|publisher=The Times Business News|date=October 4, 2006|location=London|access-date=ಮೇ 14, 2010|archive-date=ಜೂನ್ 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612015345/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article659591.ece|url-status=dead}}</ref> 787 ಗೆ, ಏರ್ ಬಸ್ ನ [[A350]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಆದರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗ ಅದು ಒಂದು ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ A330 ಯ ರೂಪಾಂತರವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಏರ್ ಬಸ್ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ ಕಾದಿರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. 787, ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ತಡವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮೊದಲ ವಿಮಾನವು ಕಳೆದ 2009 ವರ್ಷದ ತನಕ ಅಂದರೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲವಾದರೂ ದೊರಕಲೇ ಇಲ್ಲ. 2013 ರಿಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ 10 ಬೋಯಿಂಗ್ 787 ಗಳೆಂಬಂತೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಏರಿಸಲಾಗುವುದು. 2004 ರಲ್ಲಿ [[757]]ನ 1055 ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ನಂತರ ಬೋಯಿಂಗ್ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿತು. 737 ಅಧಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ, ಅಗಲ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡ ರೂಪಾಂತರಗಳು 757 ರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ [[787-3]] 757 ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉತ್ತುಂಗದ ತುದಿಯನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗೇ ತುಂಬಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಬೋಯಿಂಗ್ [[717]] ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಸಿವಿಲ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮೆಕ್‌ಡಾನ್ನೆಲ್ ಡಗ್ಲಸ್ ನಿಂದ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಇದೆ. ಅದು 2000ರಲ್ಲಿ ಎಡೆಬಿಡದ ಸತತ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಯಿತು. 767 ತಿರಸ್ಕಾರದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ 787 ನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಮಾಡಲು, ಆದರೆ ಸರಕು ವಿಮಾನ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಏರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇ 2005 ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಜೋಡಿ ಸಟ್ಟಾ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಲಾಂಚ್ ಏಲಿಯನ್ಸ್]] ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾಸಕ್ತಿಯ ಲಾಕ್ಹೀಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್, ಇವರೊಂದಿಗೆ ಶುರುಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಪ್ರಕಟ ಪಡಿಸಿತು. ಈ ಹೊಸ ಸಹಾಸೋದ್ಯಮವು ಯೂ.ಎಸ್. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವಂಥ ಸಟ್ಟಾ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜೋಡಿ ಸಟ್ಟಾವ್ಯಾಪಾರ್ 2006 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ರಚನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.boeing.com/news/releases/2006/q4/061201a_nr.html |title=Boeing and Lockheed Martin Complete United Launch Alliance Transaction (news release) |publisher=The Boeing Company |date=2006-12-01 |accessdate=2007-01-28}}</ref> 2005 ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ [[ರಾಕೇಟ್ ಡೈನ್]] ಎಂಬ ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ ಡಿವಿಷನ್ ಅನ್ನು [[ಪ್ರಾಟ್ ಮತ್ತು ವ್ಹಿಟ್ನೆ]]ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಮೇ 1, 2006 ರಂದು, ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ನಿಖರತೆಯಿರುವ ದಲ್ಲಾಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಆಧರಿತ [http://www.aviall.com ಅವಿಯಲ್, ಇಂಕ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401044847/http://www.aviall.com/ |date=2016-04-01 }} ಅನ್ನು 1.7 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗೆ ಕೊಂಡು ಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಮತ್ತು 350 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಬೋಯಿಂಗ್ ಪ್ರಕಟ ಪಡಿಸಿತು. ಅವಿಯಲ್, ಇಂಕ್. ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ, ಇಂಕ ಮತ್ತು ಇಲ್ಸ್ ಬೋಯಿಂಗ್ ನ ಅವಿಯಲ್ ಸೇವೆಗಳು, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವಂತ ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ (BCAS) ಎಂಬ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.<ref>[http://www.boeing.com/news/releases/2006/q3/060920c_nr.html Boeing: Boeing Concludes Purchase of Aviall, Inc.]</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 18, 2007 ರಂದು NASA ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಏನೆಂದರೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ತಯಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅದು [[ಅರೆಸ್ I]] ರಾಕೆಟ್‌ನ ಮೇಲ್ ಹಂತದ ದ್ರವ ಇಂಧನ ಭರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನಾಯಿತು. ಆ ಹಂತವು [[ಅಪೊಲೋ]]-[[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇಸ್ ಶೆಟಲ್]] ಎಂಬ ಎರಡೂ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, NASA ದ [[ಮಿಚೌಡ್ ಅಸ್ಸೆಂಬ್ಲಿ ಫೆಸಿಲಿಟಿ]] ಹತ್ತಿರದ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀಯನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಂದು ಬೃಹದಾಕಾರದ [[S-IC]] ಎಂಬಂತಹ [[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ V]]ನ ರಾಕೆಟ್ ನ್ನು 1960 ರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿತು. ==== ಅನೈತಿಕ ವರ್ತನೆ ==== 2003ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ[[US ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್]], ತನ್ನ ಹಳೆಯ [[KC-767]] ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ 100 [[KC-135]] ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಗಳನ್ನು ಭೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. 10 ವರ್ಷದ ಭೋಗ್ಯವು USAFಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭೋಗ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಖರೀದಿಗಿಂತ ಅಪಾರವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ವಾದಿಸಿದ ಟೀಕಾಕಾರರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, DODಯು 20 ಏಯರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು 80 ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಭೋಗ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2003ರಲ್ಲಿ ಪೆಂಟಾಗನ್, ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾದ [[ಡಾರ್ಲಿನ್ ಡ್ರಯುನ್]] (ಬೋಯಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದನು) ಎಂಬಾತನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಆರೋಪದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ತಟಸ್ಥಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಕದನವು ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ [[CEO]] [[ಫಿಲಿಪ್ ಎಮ್ ಕಾಂಡಿಟ್]] ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತ್ತಲ್ಲದೇ, [[CFO ಮೈಕೆಲ್ ಎಮ್ ಸೀರ್ಸ್‌ನ ವಜಾಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು.|CFO [[ಮೈಕೆಲ್ ಎಮ್ ಸೀರ್ಸ್‌]]ನ ವಜಾಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A51778-2004Nov15.html "Ex-Boeing CFO Pleads Guilty in Druyun Case"], ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್, ನವೆಂಬರ್ 16, 2004.</ref>]] ಮೆಕ್ ಡೊನ್ನೆಲ್ ಡೊಗ್ಲಾಸ್ CEO ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ COO [[ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೋನ್ಸಿಫೆರ್‌]]ನನ್ನು ಬದಲಿಗೆ ಕಾಂಡಿಟ್ ಅನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಡ್ರಯುನ್ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಾಲೀಕರ ಪರವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಏರ್‌ಬಸ್ A330 MRTT]]ಯ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ([[EADS]])ರಿಂದ ) ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರಾಧದ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. I2004 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಯಿತಲ್ಲದೇ, $5,000 ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ, 150 ಗಂಟೆಗಳ ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2005 ರಂದು ಬೋಯಿಂಗ್ ಮಂಡಳಿಯು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ಮತ್ತು CEO ಆದ ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೋನ್ಸಿಫೆರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಸ್ಟೋನ್ಸಿಫೆರ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದು “ಸಾಮರಸ್ಯದ” ಸಂಬಂಧವಿದ್ದು, ಅದು ಬೋಯಿಂಗ್ ನ ನಡವಳಿಕೆ ನಿಯಮಾವಳಿಗೆ “ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ” ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಆಂತರಿಕ ತನಿಖೆಯು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆಯೆಂದು ಬೋಯಿಂಗ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.comspacewatch.com/news/viewpr.html?pid=16323 Boeing CEO Stonecipher Resigns press release]</ref> 2005 ಜೂನ್ 30 ರಂದು ಜಿಮ್ ಮೆಕ್ನೆನೆರ್ನೆಯು ಹೊಸ ಚೆಯರ್ಮೆನ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು CEO ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ, [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಬೆಲ್]] ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ CEO ( ಅವರ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ CFO ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಲಸದಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ) ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ==== ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ==== 2003 ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು 1998 ರಲ್ಲಿ [[ನಾಶಪಡಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಉಡ್ಡಯನ ವಾಹನ]](EELV) ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಮೊರೆಹೋಯಿತೆಂದು ಲಾಕ್ ಹಿಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾವೆ ಹೂಡಿದನು. ಮೆಕ್ ಡೊನ್ನೆಲ್ ಡೊಗ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದ ಮಾಜಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಕೆನ್ನೆತ್ ಬ್ರಾಂಚ್‌ನು ತನ್ನ ಹೊಸ ನೌಕರರಿಗೆ 25,000 ಸ್ವಾಮ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದನು ಎಂದು ಲಾಕ್ ಹೀಡ್‌ನು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೋಯಿಂಗ್ 21 ಟೆಂಡರ್ಡ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಉಡ್ಡಯನಗಳ ಪೈಕಿ 28 ರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬೋಯಿಂಗ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಲಾಕ್ಹೀಡ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. 2003ರ ಜುಲೈಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಹೊರಗಡೆ ಹೋದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಲಾಕ್ ಹೀಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ಗೆ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೆಂಟಾಗನ್ನ 1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗೆ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ರಾಕೆಟ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ತಿಂಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತು, ಅದು ಮಾರ್ಚ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು 2005ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ U.S.ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ, ಹಣ ಸಂದಾಯದ ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಲಿನ್ ಡ್ರಯುನ್ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು 500 ಡಾಲರ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.bizjournals.com/stlouis/stories/2005/09/05/daily53.html?from_rss=1 Boeing, DOJ may reach settlement]</ref> === 92 EU-US ಒಪ್ಪಂದದ ಟಿಪ್ಪಣಿ === 1970 ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ US ಬೃಹತ್ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ಯಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ((LCA)) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವಿಮಾನಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು (1969ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತು) 1980ರಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ, US ಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಗಮನ ಹರಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಏರ್‌ಬಸ್ ಗಳ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಇದೊಂದು ಕಲಹ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು ಯಾಕೆಂದರೆ, ಯುರೋಪ್ ದೇಶವು ಕೂಡ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, USLCA ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ನಾಸಾ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯಧನಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಭಗಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು. EU ಮತ್ತು US 1980 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ LCA ವಲಯಕ್ಕಾಗಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಹಾಯಧನದ ಮಿತಿಗಾಗಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲಿನ EC-US ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನವೊಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೇ, ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ,ಕೆಲವೊಂದು ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇರಿತಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅದು WTOನ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಯಮಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಕಾರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೀತಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಕೂಡ ವ್ಯವಹಾರ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2004/october/tradoc_119237.pdf |title=Top margin 1 |access-date=2010-05-14 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325025754/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2004/october/tradoc_119237.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== ಸಹಾಯಧನ ವಿವಾದಗಳು ==== 2004ರಲ್ಲಿ [[EU]] ಮತ್ತು US ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು 1992ರ EU-US ನ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಭವನೀಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು US ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಹಾಯಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಿಂದ 14 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಹೊಸ ವಿಮಾನವಾದ ಬೋಯಿಂಗ್ 787 ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಧನದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. USಯು, 2004ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, [[WTO]]ಯ ದೂತಾವಾಸವನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, [[ಏರ್‌ಬಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಉಡ್ಡಯನ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1992 EU-US ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ US ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು.<ref>http://trade-info.cec.eu.int/doclib/docs/2005/july/tradoc_124112.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216010307/http://trade-info.cec.eu.int/doclib/docs/2005/july/tradoc_124112.pdf |date=2008-02-16 }}, Commissioner Mandelson</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್, ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ (WTO) ಯಲ್ಲಿ [[ಏರ್ ಬಸ್]] 1992ರ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಬೋಯಿಂಗ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತೆ, “ಅನ್ಯಾಯಯುತ” ಸಹಾಯಧನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ಆರೋಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಏರ್ ಬಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಏರ್ ಬಸ್ ಕೂಡ ಬೋಯಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅದು ಕೂಡ ಬೋಯಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ, ಅದು U.S. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದು ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಫಿರ್ಯಾದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, E.U. ಕೂಡ ಜಪಾನೀಸ್ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ದೂರು ನೀಡಿತು. 2005 ಜನವರಿ 11 ರಂದು ಬೋಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಏರ್ ಬಸ್ WTOನ ಹೊರತಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ ಪರಿಹಾರವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, 2005ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಏರ್‌ಬಸ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಕ್ರಮ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ WTOನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಾಪಸ್ ತೆರೆದವು. ಏರ್‌ಬಸ್ ಕೂಡ ಮತ್ತೆ ಬೋಯಿಂಗ್, US ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ, ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಾಪಸ್ ತೆರೆಯಿತು.<ref name="subsidies">{{cite web|url=http://igeographer.lib.indstate.edu/pritchard.pdf|title=Industrial Subsidies and the Politics of World Trade: The Case of the Boeing 7e7|publisher=Canada-United States Trade Center|format=PDF|pages=17|access-date=2010-05-14|archive-date=2022-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412004244/http://igeographer.lib.indstate.edu/pritchard.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Boeing 787 Roll-out.jpg|thumb|right|ಜುಲೈ 8, 2007 ದಿ ಬೋಯಿಂಗ್ 787 ರೋಲೌಟ್]] [[ಆಲ್ ನಿಪ್ಪೋನ್ ಏರ್‌ವೇಸ್]] ಮತ್ತು [[ಏರ್ ನ್ಯೂಝಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗೆ ಡೆಲಿವರಿ ನೀಡಲು 787 ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅನೇಕ ಅನುಕ್ರಮ ಉಡ್ಡಯನಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2009 ಡಿಸೆಂಬರ್ 15 ರಂದು ಮೊದಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ರೋಲ್ಔಟ್ [[787]] ಜುಲೈ 8, 2007 ನಡೆಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಬೋಯಿಂಗ್ [[US ನೇವಿ]]ಯು [[ಆಂಟಿ–ಸಬ್ ಮರೈನ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್]] ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್ ವಿಮಾನವಾದ [[P-8 ಮಲ್ಟಿ ಮಿಷನ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಏರ್‍ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]]ನ ಹಾರಾಟ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅನೇಕ [[Wedgetail]] AEW&amp;C ವಿಮಾನಗಳ ಆದೇಶಗಳಿಗೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಬೋಯಿಂಗ್ ಮೇ 2005 ರಲ್ಲಿ ಏರ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ [[777 ಫ್ರೈಟರ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಫ್ರೈಟರ್ ವೇರಿಯಂಟ್ ಇದು -200LR ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವುದಲ್ಲದೇ, [[ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್]], [[ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ಏರ್ ಲೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಏರ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಇತರ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ 787 ಡ್ರೀಮ್ ಲೈನರ್ ಗಳಿಗೆ ಯೋಜಿತ ಆರ್ಡರ್ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಏರ್‌ಬಸ್ A350]]ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುವ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳ 747, 747-8, ಫರ್ಮ್ ಆರ್ಡರ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಏರ್ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಗಳೊಂದಿಗಿನ ಎರಡು ಕಾರ್ಗೋ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಗಳಿಗಾಗಿನ ಫ್ರೈಟಾರ್ ಮಾಡೆಲ್ ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಾದರೆ ಅಂತರ್ಖಂಡ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕೂಡ ತಯಾರಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಆರ್ಡರ್ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿತ್ತು. 747-8 ಎರಡೂ ಮಾದರಿಗಳು ಅತೀ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪದ ವಿಮಾನದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದು ನವೀನ, ಸುಧಾರಿತ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 787 ರ ಮಾದರಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾದ ಇತರ ತಂತ್ರಜಾÕನಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೋಯಿಂಗ್ 737ರ ಹೊಸ ವಿಸ್ತೃತ ರೇಂಜ್‌ನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇವುಗಳು 737-700ER ಮತ್ತು 737-900ER ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. 737-900ER ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅವು 737-900 ಅನ್ನು, ಯಶಸ್ವೀ 737-800 ಗೆ ಸಮಾನ ರೇಂಜ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎರಡು ಅಧಿಕ ತುರ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬಾಗಿಲುಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:B777-200LR Paris Air Show 2005 display.jpg|thumb|right|ದಾಖಲೆ ಮುರಿಯುವಂತಹ 777-200LR ವರ್ಲ್ಡ್‌ಲೈನರ್, 2005ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಏರ್ ಶೋ‌ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.]] 777-200LR ವರ್ಲ್ಡ್ ಲೈನರ್ ಇದು 2005ರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಅದು ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ವಿಮಾನದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರಕ್ಕೆ ಹಾರಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. 2005 ರ ನವೆಂಬರ್ 10 ರಂದು 777-200LR ಇದು ದೀರ್ಘವಾದ ತಡೆರಹಿತ ಹಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಹಾಂಕಾಂಗ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ವಿಮಾನವು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಅದು ದೀರ್ಘವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗಬೇಕಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, U.S. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಹಾರಬೇಕಾಗುವುದು. ಅದು ತನ್ನ 22 ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು 42 ನಿಮಿಷಗಳ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು 11,664 ನಾಟಿಕಲ್ ಮೈಲ್‌ಗಳನ್ನು(21,601 ಕಿ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ) ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. 777-200LR ಯು, ವರ್ಲ್ಡ್ ಲೈನರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]] ಪೈಲಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು PIA ನಿಂದ ಹಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಜತೆ ಗಣಕಯಂತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಬೋಯಿಂಗ್, [[ಕನೆಕ್ಷನ್ ಬೈ ಬೋಯಿಂಗ್]] ಎಂಬ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಅದು ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು 2005 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಂತಹ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರ್‍ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತೋರಿಸಿತು. 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಹಾರದ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಂದಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣದಿದ್ದಾಗ, ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5261562.stm |title=Boeing exits in-flight broadband |publisher=[[BBC News]] |date=17 August 2006 |accessdate=2007-01-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boeing.com/news/releases/2006/q3/060817a_nr.html |title=Boeing to Discontinue Connexion by Boeing Service (news release) |publisher=The Boeing Company |date=17 August 2006 |accessdate=2007-01-28}}</ref> ==== KC-767 ಟ್ಯಾಂಕರ್ ==== ಇಟಲಿಯು ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2002ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ನಾಲ್ಕು [[ಏರಿಯಲ್ ರಿಫ್ಯುಯಲಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಸ್]], ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಂದು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ. ಬೋಯಿಂಗ್ ಮೂರನೆಯ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಇದಾದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಟ 16 ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಾಗೂ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದೆ. ಬೋಯಿಂಗ್ ತನ್ನ ತಡವಾದ ಹಂಚಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ದಂಡದ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಗಳು ಸಮಾಲೋಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬೋಯಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ, ತಡವಾಗಲು ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ವಿಸ್ತರಿಸಿದ US ಫ್ಲೈಟ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಶನ್‌ನ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರುನೋಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದುದು, ಹಾಗೂ [[ಫೆಡರಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌]]ನಿಂದ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತಗೊಳ್ಳಲು ಇದ್ದ ತೊಡಕುಗಳು ಕಾರಣವಾದವು.<ref name="tankers_delay">ಕ್ಯಪಶಿಯೊ, ಟೋನಿ, ಹಾಗೂ ಟೊಕೊ ಸೆಕಿಗುಚಿ, [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601209&amp;refer=transportation&amp;sid=aZATf7AqDHx4 "Boeing Delay On Italy, Japan Tankers May Harm Bid For U.S. Work"], ''[[ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್]]'', 12 ಆಗಸ್ಟ್ 2008.</ref> ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಅನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಜಪಾನ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ "ವೆಲ್ ಅಂಡರ್ $5 ಮಿಲಿಯನ್" ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="tankers_delay" /> ಬೋಯಿಂಗ್ 2009ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಜಪಾನ್‌ಗೆ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ವಿಮಾನವನ್ನು 2010ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.<ref>[http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&amp;item=678 "Boeing KC-767J Aerial Refueling Tankers Join Active Air Wing in Japan"]. ಬೋಯಿಂಗ್, 26 ಮೇ 2009.</ref> ==== BCT/FCS ಆಧುನೀಕರಣ ==== [[ಚಿತ್ರ:XM1202 MCS.jpg|thumb|right|XM1202 ಮೌಂಟೆಡ್ ಕೊಂಬ್ಯಾಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ನಿರೂಪಣೆ]] ಬೋಯಿಂಗ್ ಹಾಗೂ [[ಸೈನ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] (SAIC) ಗಳು U.S.ಮಿಲಿಟರಿಯ [[ಫ್ಯೂಚರ್ ಕೊಂಬ್ಯಾಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]]ನ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2007/12/06/ST2007120602927.html</ref> FCS ಯೋಜನೆಯು ಜೂನ್ 2009ರಲ್ಲಿ ರದ್ದಾಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಉಳಿದ ಸಿಸ್ಟಂ‌ಗಳು [[BCT ಆಧುನೀಕರಣ]] ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದವು.<ref>[http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=12763 "Future Combat System (FCS) Program to Army Brigade Combat Team Modernization"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005130834/http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=12763 |date=2023-10-05 }}. US DoD, 23 ಜೂನ್ 2009.</ref> ಬೋಯಿಂಗ್, SAIC ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ FCS ಯೋಜನೆಯಂತಹ BCT ಆಧುನೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ U.S. ಸೇನೆಯು ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಅಕ್ಸೆಸರೀಸ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇತರೆಯವರಿಗೆ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==== ರಷಿಯಾದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಮ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ವೆಂಚರ್ ==== ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2006ರಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಯಮ್ ಮೆಷಿನಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ [[ರಷಿಯಾ]]ದ [[ಟೈಟಾನಿಯಂ]]ನ ಬೃಹತ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[VSMPO-Avisma]] ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮದ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಬೋಯಿಂಗ್ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.boeing.com/news/releases/2006/q3/060811a_nr.html "Boeing and VSMPO-AVISMA Announce Titanium Agreement"], ಬೋಯಿಂಗ್, 11 ಆಗಸ್ಟ್ 2006.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಬೋಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು VSMPO-Avisma ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉರಲ್ ಬೋಯಿಂಗ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಜಾಯಿಂಟ್ ವೆಂಚರ್]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು ಮತ್ತು [[ಟೈಟಾನಿಯಂ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ 2015ರ ವರೆಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 27 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು [[ರಷಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬೋಯಿಂಗ್ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Ru icon}} [http://www.vsmpo.ru/cat_details.php?script=news.php&amp;p=&amp;zps=649&amp;lang=2 Корпорация ВСМПО-АВИСМА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721000147/http://www.vsmpo.ru/cat_details.php?script=news.php&p=&zps=649&lang=2 |date=2011-07-21 }}</ref> ==== ಭವಿಷ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ==== ಮೇ 2006ರಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಪನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೋಯಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರುವ ರೂಪುರೇಖೆಗಳು [[ದಿ ಸೀಟಲ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="ST" /> ಸಂಶೋಧನೆಯು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ: ಕಡಿಮೆ-ಖರ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಿಮಾನಗಳು. ಚಿರಪರಿಚಿತ [[ಮಪೆಟ್ಸ್]], ಗ್ರೀನ್ ಟೀಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರ ತಂಡವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಂದನದ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯರ್-ಎಂಜಿನ್ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. * "Fozzie" ತೆರೆದ ರೋಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಯಾನವನ್ನು ಇದು ನೀಡಬಹುದು. * "Beaker" ತೆಳ್ಳನೆಯ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಇಳಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸುಗಮವಾಗುವಂತಹ ಭಾಗಶಃ ಮಡಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಉದ್ದನೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * "Kermit Kruiser" ಮುಂಚಾಚಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಅದರ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಶಬ್ಧ. * "Honeydew" ಇದರ ಡೆಲ್ಟಾ ವಿಂಗ್ ವಿನ್ಯಾಸವು [[ಹಾರುವ ರೆಕ್ಕೆ]]ಗಳ ಮದುವೆಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಮಗ್ರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ ಹಾಗೂ ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗೆ ರ್ಯಾಡಿಕಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೌಲ್ಯ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.<ref name="ST">{{cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002973147_boeingconcepts05.html |title=Clean engines, wings that fold: Boeing dreams of futuristic jets |work=[[The Seattle Times]] |author=Dominic Gates |date=18 May 2006}}</ref> === ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಆಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ === ಡಿಫೆನ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಎಮ್. ಗೇಟ್ಸ್ ಅವರು ದೇಶದ ಆಸಕ್ತಿಯ ಆಧಾರಿದ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಆಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ನಿಶ್ಚಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>[https://www.nytimes.com/2009/04/07/us/politics/07defense.html Military Budget Reflects a Shift in U.S. Strategy]</ref> ಬೋಯಿಂಗ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರ ಏಕೆಂದರೆ ನಿಶೇಧಿಸಲಾದ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲಿದ್ದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://blog.seattlepi.com/aerospace/archives/165897.asp |title=Pentagon budget cuts slam Boeing, raise stakes on tanker win |access-date=2010-05-14 |archive-date=2011-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110202074700/http://blog.seattlepi.com/aerospace/archives/165897.asp |url-status=dead }}</ref> == ಪರಿಸರ == === ಪರಿಸರದ ದಾಖಲೆ === [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಸ್ಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌]]ನ [[ಸಂಶೋಧಕರು]] 2002ರ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಹದಿಮೂರನೆಯ- ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರೆಂದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.peri.umass.edu/Toxic-100-Table.265.0.html|work=[[Political Economy Research Institute]]|title=Top Corporate Air Polluters in the United States|year=2002|access-date=2010-05-14|archive-date=2011-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001071549/http://www.peri.umass.edu/Toxic-100-Table.265.0.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಟಿ]] ಪ್ರಕಾರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಬೋಯಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಸೂಪರ್‍ಫಂಡ್]] [[ವಿಷಕಾರಿ ಕಸ]]ವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.publicintegrity.org/Superfund/SiteResults.aspx?act=boeing |title=Center for Public Integrity |access-date=2010-05-14 |archive-date=2008-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526155201/http://www.publicintegrity.org/Superfund/SiteResults.aspx?act=boeing |url-status=dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರದಮೇಲಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ [[UCLA]] ಕೇಂದ್ರದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಪೂರ್ವ [[ವೆಂಚುರಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಸಿಮಿ ಹಿಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ [[ಸಾಂತಾ ಸುಸಾನಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ]]ಯು [[ರೇಡಿಯೋ ಆಕ್ಟೀವ್ ಕಸಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಟಾಕ್ಸಿಕ್]] ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ [[ಗಾಳಿ]], [[ಮಣ್ಣು]], [[ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ನೀರು]], ಮತ್ತು [[ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು]] ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ರೇಡಿಯೋನ್ಯೂಕ್ಲೈಡ್ಸ್]], ವಿಷಕಾರಿ ಲೋಹಗಳು, ಮತ್ತು [[ಡೈಆಕ್ಸಿನ್ಸ್‌]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ; ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಇವುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಪರ್‌ಕ್ಲೋರೇಟ್]], [[TCE]], ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರಜೈನ್ಸ್]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅಲ್ಲದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ [[PCB]]ಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.ph.ucla.edu/erg/current.html Center for Environmental Risk Reduction, UCLA]</ref> ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://acmela.org/rocketdyne.html SSFL</ref><ref>http://www.dtsc-ssfl.com/ State DTSC-SSFL info website</ref> === ಜೆಟ್ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು === U.S. ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಘಟಕದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 11ರಷ್ಟು [[ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್‌]]ಗೆ ಏರ್‌ಲೈನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="boe_energy" /> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಬದಲಿ ಇಂಧನಗಳಾದಂತಹ ಎಥನಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಡೀಸಲ್‌ನಂತಹವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏವಿಯೇಷನ್‌ನ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="boe_energy" /> ಬೋಯಿಂಗ್ ಅಂದಾಜಿಸಿರುವಂತೆ ಜೈವಿಕ ಇಂದನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ-ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಹ ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="boe_energy" /> ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಆಲ್ಗೇ ಇಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಈಗಿರುವ ಜೆಟ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡುವುದು ಇರಬಹುದು. ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳ ತಯಾರಕ [[ಟೆಕ್ಬಿಬೊ]], ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ಆಕ್ವಾಫ್ಲೋ ಬಯೊನೊಮಿಕ್]] ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆ ಇಂಧನ ತಯಾರಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಈವರೆಗೆ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಈ ಕಂಪನಿಗಳ ಆರು ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ. "ಬಹುಶಃ 20 ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ನಾವು ಆಗ ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="boe_energy" /> ಬೋಯಿಂಗ್ ಇತರೆ ಏವಿಯೇಷನ್-ಸಂಬಂಧಿತ [[ಆಲ್ಗಲ್ ಬಯೋಮಾಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್]] (ABO) ಸದಸ್ಯರ ಜೊತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://www.greencarcongress.com/2008/06/first-airlines.html First Airlines and UOP Join Algal Biomass Organization], ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 19 ಜೂನ್ 2008.</ref> [[ಏರ್ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಸೇರಿ [[ಜಾತ್ರೊಫಾ]] ಎಂಬ ಸಸ್ಯವು ಇಂಧನವಾಗಬಲ್ಲುದೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.carbonpositive.net/viewarticle.aspx?articleID=1114 Air NZ sees biofuel salvation in jatropha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930152904/http://www.carbonpositive.net/viewarticle.aspx?articleID=1114 |date=2011-09-30 }}.</ref> ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳನ್ನು [[ಜೆಟ್ A-1]]ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 50-50 ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನದ 747-400 ZK-NBSನ ಎಂಜಿನ್ ರೋಲ್ಸ್‌ ರಾಯ್ಸ್ RB-211 ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಎರಡು-ಗಂಟೆಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಾ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಂದು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಆ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊರ ತೆಗೆದು ಜಾತ್ರೋಫಾ ಮತ್ತು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಜೆಟ್ A1ಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. == ರಾಜಕೀಯದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು == 2007ರಂತೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ಲಾಬಿಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಒಟ್ಟು $4.14 ಮಿಲಿಯನ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.opensecrets.org/lobbyists/clientsum.asp?txtname=Boeing+Co&year=2007 |title=Lobbying database, Boeing Co. |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424124814/http://www.opensecrets.org/lobbyists/clientsum.asp?txtname=Boeing+Co&year=2007 |url-status=dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು $9.12 ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಫೆಡರಲ್ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮಿಸ್‌ಕಂಡಕ್ಟ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್‌ನ ಟಾಪ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ[[ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್-ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಿಂದ 2007 ಹಾಗೂ 2008ರಲ್ಲಿ $15.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://pogoblog.typepad.com/pogo/2009/11/boeing-flying-high-in-the-friendly-export-subsidies-sky.html Boeing: Flying High in the Friendly Export Subsidies Sky]</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದ 25 US ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು [[ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ವೀಕ್]] ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ 2005 ರಿಂದ 2008 ಕಂಪನಿಯ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಯಿಂಗ್ ಭರಿಸಿದ ವಾರ್ಷಿಕ ತೆರಿಗೆ ಶೇಖಡಾ 3.2, ಇದು ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆ ದರವಾದ ಶೇಕಡಾ 35ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{Cite web |url=http://images.businessweek.com/ss/09/04/0423_corporate_taxes/18.htm |title="US Companies That Paid The Least Taxes," BusinessWeek, April 23, 2009 |access-date=ಮೇ 14, 2010 |archive-date=ಜುಲೈ 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090726122416/http://images.businessweek.com/ss/09/04/0423_corporate_taxes/18.htm |url-status=dead }}</ref> == ವಿಭಾಗಗಳು == ಎರಡು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರ್‌ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಸ್ಪೇಸ್ & ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ (BDS). BDS ಬೋಯಿಂಗ್‌ನ ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಸ್ಪೇಸ್, ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="Brief" /> *[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]] *[[ಬೋಯಿಂಗ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳು]] *[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಸ್ಪೇಸ್ &amp; ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ]] **[[ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ವರ್ಕ್ಸ್]] *ಬೋಯಿಂಗ್ ಶೇರ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ** ಬೋಯಿಂಗ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ** ಬೋಯಿಂಗ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿ *ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಆಪರೇಷನ್ಸ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ** ಬೋಯಿಂಗ್ ರೀಸರ್ಚ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ** ಬೋಯಿಂಗ್ ಟೆಸ್ಟ್ & ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ** ಇಂಟಲೆಕ್ಚುಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ** ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ** ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್, ಹೆಲ್ತ್, ಮತ್ತು ಸೇಫ್ಟಿ<ref name="Brief">{{cite web|url=http://www.boeing.com/companyoffices/aboutus/brief.html|title=Boeing in Brief|work=Boeing}}</ref> == ಉದ್ಯೋಗದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು == {| |valign="top" align="left" width=50%| === ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು === {| class="wikitable" ! colspan="2"|ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು<ref name="employ">[http://www.boeing.com/employment/employment_table.html Boeing Employment Numbers page] ನಿಂದ 2/3/2010ರ ಸಮಯಕ್ಕೆ</ref> |- | [[ಅಲಾಬಾಮ]] | style="text-align:right"|2,971 |- | [[ಆರಿಜೋನ]] | style="text-align:right"|4,853 |- | [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] | style="text-align:right"|24,499 |- | [[ಕನ್ಸಾಸ್]] | style="text-align:right"|2,586 |- | [[ಮಿಸೌರಿ]] | style="text-align:right"|15,594 |- | [[ಪೆನ್ನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]] | style="text-align:right"|5,900 |- | [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] | style="text-align:right"|5,727 |- | [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] | style="text-align:right"|72,352 |- | ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು | style="text-align:right"|22,591 |- | '''ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು''' | style="text-align:right"|'''157,073''' |} === ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು (ವಿಭಾಗ) === {| class="wikitable" ! colspan="2"|ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು (ವಿಭಾಗ)<ref name="employ" /> |- | [[ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಸ್ಪೇಸ್, ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ]] | style="text-align:right"|68,341 |- | [[ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಏರ್‌ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] | style="text-align:right"|59,958 |- | ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಆಪರೇಶನ್ಸ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ | style="text-align:right"|17,960 |- | ಫೈನಾನ್ಸ್ & ಶೇರ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ | style="text-align:right"|8,619 |- | ಹ್ಯೂಮನ್ ರೀಸೋರ್ಸಸ್ & ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ | style="text-align:right"|1,012 |- | ಸಂಸ್ಥೆ | style="text-align:right"|1,183 |- | '''ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು''' | style="text-align:right"|'''157,073''' |} == ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಧಿಕಾರ == {| |valign="top" align="left" width=50%| === ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸದಸ್ಯರು === *[[ಡಬ್ಲೂ. ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ನೆರ್ನೇ, Jr.]] - '''ಛೇರ್ಮನ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷ & CEO''' *[[ಜಾನ್ ಎಚ್. ಬಿಗ್ಸ್]] *[[ಜಾನ್ ಬ್ರಿಸನ್]] *[[ಡೇವಿಡ್ ಎಲ್. ಕಾಲ್ಹಾನ್]] *[[ಆರ್ಥರ್ ಡಿ. ಕೊಲ್ಲಿನ್ಸ್ Jr.]] *[[ಲಿಂಡಾ ಕುಕ್]] *[[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಮ್. ಡಲೇ]] *[[ಕೆನ್ನೆತ್ ಎಮ್. ಡುಬೆರ್ಸ್ಟೀನ್]] *[[ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಪಿ. ಗಿಯಾಂಬಸ್ಟಿಯಾನಿ, Jr., U.S. ನೇವಿ (ret)]] *[[ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಡೊನೆಲ್]] *[[ಸೂಸಾನ್ ಸಿ. ಶ್ವಾಬ್]] *[[ಮೈಕ್ ಎಸ್. ಜಾಫಿರೊವ್‌ಸ್ಕಿ]] === ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ === {| | 1933–1939 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ |- | 1939–1944 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಜಿ. ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್]] |- | 1944–1945 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ <ref>[http://www.boeing.com/history/boeing/egtvedt.html Clairmont L. Egtvedt biography], ಬೋಯಿಂಗ್.</ref> |- | 1945–1968 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಮ್. ಅಲೆನ್]] |- | 1969–1986 | [[ಥೊರ್ನ್ಟನ್ "T" ಎ. ವಿಲ್ಸನ್]] |- | 1986–1996 | [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಎ. ಶ್ರೋಂಟ್ಜ್]]<ref>[http://www.boeing.com/history/boeing/shrontz.html Frank Shrontz biography], ಬೋಯಿಂಗ್.</ref> |- | 1996–2003 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಎಮ್. ಕಾಂಡಿಟ್]] |- | 2003–2005 | [[ಹ್ಯಾರಿ ಸಿ. ಸ್ಟೋನ್‍ಸಿಫರ್]] |- | 2005 | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಬೆಲ್]] (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) |- | 2005– | [[ಡಬ್ಲೂ. ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ನೆರ್ನೇ, Jr.]] |} === ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು === {| | 1916–1934 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಇ. ಬೋಯಿಂಗ್]] |- | 1934–1939 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) |- | 1939–1966 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ |- | 1968–1972 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಮ್. ಅಲೆನ್]] |- | 1972–1987 | [[ಥೊರ್ನ್ಟನ್ "T" ಎ. ವಿಲ್ಸನ್]] |- | 1988–1996 | [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಎ. ಶ್ರಾಂಟ್ಜ್]] |- | 1997–2003 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಎಮ್. ಕಾಂಡಿಟ್]] |- | 2003–2005 | ಲೆವ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್ |- | 2005– | [[ಡಬ್ಲೂ. ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ನೆರ್ನೇ, Jr.]] |} === ಅಧ್ಯಕ್ಷ/ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ === {| | 1922–1925 | ಎಡ್ಗರ್ ಎನ್. ಗೊಟ್<ref>[http://www.boeing.com/history/boeing/gott.html Edgar N. Gott biography], ಬೋಯಿಂಗ್.</ref> |- | 1926–1933 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಜಿ. ಜಾನ್ಸನ್]] |- | 1933–1939 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ |- | 1939–1944 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಜಿ. ಜಾನ್ಸನ್]] |- | 1944–1945 | ಕ್ಲೈರ್ಮೋಂಟ್ ಎಲ್. ಎಗ್ಟ್‌ವೆಡ್ಟ್ |- | 1945–1968 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎಮ್. ಅಲೆನ್]] |- | 1968–1972 | [[ತೋರ್ನ್ಟನ್ “T” ಎ. ವಿಲ್ಸನ್]] |- | 1972–1985 | [[ಮಲ್ಕೋಮ್ ಟಿ. ಸ್ಟ್ಯಾಂಪರ್]] |- | 1985–1996 | ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಎ. ಶ್ರೋಂಟ್ಜ್ |- | 1996–1997 | [[ಫಿಲಿಪ್ ಎಮ್. ಕೋಂಡಿಟ್]] |- | 1997–2005 | [[ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೋನ್‌ಸಿಫರ್]] |- | 2005 | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಬೆಲ್]] (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ) |- | 2005– | [[ಡಬ್ಲೂ. ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಕ್‌ನೆರ್ನೇ, Jr.]] |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ]] * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಕೆನಡಾ]] * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಹೈಡ್ರೊ ಫಾಯಿಲ್ಸ್]] * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಎವೆರೆಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ರೆಂಟನ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] * [[ಫ್ಲೈಟ್ ಏವಿಯೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯ &amp; ಬೋಯಿಂಗ್ ಪ್ರವಾಸ]] ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಏರ್‌ಬಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] * [[ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ 42]] * [[ಬೋಯಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳು]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * ಗ್ರೀಡರ್, ವಿಲಿಯಮ್. '''One World, Ready or Not: The Manic Logic of Global Capitalism''. '' ''' '''''ಲಂಡನ್: [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪ್ರೆಸ್]], 1997. '' ''' '''''ISBN 0-7624-2739-6'' ''' == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Boeing}} * [http://www.boeing.com The Boeing Company official website] ** [http://www.boeing.com/commercial/orders/ Boeing order sheet, year-to-date] * [http://www.newairplane.com/ Official site for Boeing's new airplanes] * [http://content.lib.washington.edu/cdm4/results.php?CISORESTMP=results.php&amp;CISOVIEWTMP=item_viewer.php&amp;CISOMODE=thumb&amp;CISOGRID=thumbnail,A,1;title,A,1;subjec,A,0;descri,200,0;none,A,0;20;title,none,none,none,none&amp;CISOBIB=title,A,1,N;subjec,A,0,N;descri,200,0,N;none,A,0,N;none,A,0,N;20;title,none,none,none,none&amp;CISOTHUMB=20%20(4x5);publis,none,none,none,none&amp;CISOTITLE=20;title,none,none,none,none&amp;CISOHIERA=20;subjec,title,none,none,none&amp;CISOSUPPRESS=0&amp;CISOTYPE=link&amp;CISOOP1=all&amp;CISOFIELD1=subjec&amp;CISOBOX1=Boeing&amp;CISOOP2=all&amp;CISOFIELD2=subjec&amp;CISOBOX2=&amp;CISOOP3=all&amp;CISOFIELD3=descri&amp;CISOBOX3=&amp;CISOOP4=all&amp;CISOFIELD4=CISOSEARCHALL&amp;CISOBOX4=&amp;c=all&amp;CISOROOT=%2Freports Historical Annual Reports for Boeing] * [http://www.airplanes.se/gallery.php?list=familj&amp;marke=Boeing Boeing airliner images on airplanes.se] * [http://www.generalatomic.com/jetmakers/chapter7.html Boeing’s Triumph: The American Jetliner] * [https://biz.yahoo.com/ic/10/10221.html Yahoo! - The Boeing Company Company Profile] * [http://seekingalpha.com/transcripts/for/ba Transcripts of The Boeing Company's Quarterly Conference Calls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108120717/http://seekingalpha.com/transcripts/for/BA |date=2009-01-08 }} * [http://www.buffalo.edu/reporter/vol35/vol35n40/articles/Boeing.html Boeing and WTO] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3722888.stm BBC Q&amp;A: Boeing and Airbus] * [http://www.abcdlist.nl/mainb.html Complete production list starting with Model 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814134639/https://www.abcdlist.nl/mainb.html |date=2020-08-14 }} * [http://www.designnews.com/boeing Boeing page on DesignNews.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122150843/http://www.designnews.com/boeing |date=2008-11-22 }} * [http://www.margin-call.net/en/historical/boeing.php Interactive historical chart of The Boeing Company from 1962] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723202106/http://www.margin-call.net/en/historical/boeing.php |date=2011-07-23 }} * [http://www.tapuz.co.il/blog/ViewEntry.asp?EntryId=1302526 Boeing Seaplane of 1919 shown in a New Zealand's maximum card]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೋಯಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಲ್ಲಿನೋಯಿಸ್, ಚಿಕಾಗೊ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡೌ ಜೋನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಆವರೇಜ್]] [[ವರ್ಗ:ವೈಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:1982ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೀಟಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪೇಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು]] biuc8k90urw84z4orw9kph6o7nan3gy 0 23694 1372080 1354949 2026-04-26T00:50:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372080 wikitext text/x-wiki {{About|Bareilly a prominent city of Uttar Pradesh|others|Bareilly (disambiguation)}} {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = Bareilly |base_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Bareilly.svg |type = city |skyline = |skyline_caption = A monument at Bareilly |locator_position= left |latd = 28.55 | longd = 80.12 |state_name= ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ |district=[[Bareilly District|Bareilly]] |leader_title_1=Member of Parliament( MP) |leader_name_1= Mr. Praveen Singh Airan [[Indian National Congress]] |leader_title_2=Member of Legislative Council |leader_name_2= Mr. Rajesh Agarwal(Bhartiya Janta Party) |leader_title_3=Mayor |leader_name_3= Mrs. Supriya Airan |altitude= 266 |population_total = 699839 | area_magnitude = 9 |area_total= 168.5 |area_telephone= 0581 |postal_code= 2430xx |vehicle_code_range= UP-25 |footnotes = }} ಉತ್ತರ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ರಾಜ್ಯದ]] [[ಬರೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] '''ಬರೇಲಿ''' {{audio|Bareilly.ogg|pronunciation}} ({{Lang-hi|बरेली}}, {{Lang-ur|{{Nastaliq|بریلی}}}})ಯು ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ಬರೇಲಿ ವಿಭಾಗದ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಇದು ರಾಮಗಂಗಾ|ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಇದು [[ರಾಮಗಂಗಾ]] ನದಿಯ ಬಳಿಯಿಂದೆ, ಮತ್ತು ರೋಹಿಲ್‌ಖಂಡವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ, ಧಾನ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು<ref name="census">[http://www.censusindia.net/results/data/upd_uatowns.PDF Census March 1 2001]</ref> 699,839 ಆಗಿತ್ತು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ [[ಉತ್ತರಖಂಡ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಲು ಇದು ಹೊರ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ್ ಈ ನಗರವನ್ನು ''ಬ್ಯಾನ್ಸ್‌-ಬರೇಲಿ(ಬನ್ಸಲ್‌ದೇವ್‌ ಮತ್ತು ಬರಲ್‌ದೇವ್‌)'' ಎಂತಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬರೇಲಿ ಬೆತ್ತದ (ಬ್ಯಾನ್ಸ್‌) ಪೀಠೋಪಕರಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇದು ಕಾಕತಾಳೀಯ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಬರೇಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ([[ಬಿದಿರಿನ]]) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ.ಇದು ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರ ಹೆಸರಾದ ಬನಸಲ್‌ದೇವ್‌ ಮತ್ತು ಬರಲ್‌ದೇವ್‌ (ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜನ ಮಗ)ನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯಾವಾಗ [[ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪ್ರದೇಶ]] (NCR) ನ "Counter Magnets" ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು ದಾಖಲಾಯಿತೋ, ಆಗ ಈ ನಗರದ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ [[ನವದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಲಕ್ನೋ]]ದಿಂದ ಇದು ಸಮಾನ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬರೇಲಿಯು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇದು ಪುರಾತನ [[ಪಾಂಚಾಲ್‌]] ಮತ್ತು ಕತೇರಿಯಾ [[ರಜಪೂತ]]ದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು [[ರೋಹಿಲ್ಲಾ]]ಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು 1657ರಲ್ಲಿ ಮುಕರಂದ್‌ ರೈನಿಂದ ನೆರವೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ವಸೀಮ್‌ ಬರೆಲ್ವಿ (ವಿಶ್ವ ಖ್ಯಾತ ಉರ್ದು ಕವಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಛೋಪ್ರಾ (ಮಾಜಿ ಮಿಸ್‌ ವರ್ಲ್ದ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಟಿ) ಅವರನ್ನು ನೀಡಿದೆ. == ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಬರೇಲಿಯು 28°10′N, 78°23′E ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪಿಲಿಭಿಟ್‌]]ಮತ್ತು [[ಷಹಜಪುರ]], ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ರಾಂಪುರ್‌]], ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಉಧಮ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ನಗರ್‌]]([[ಉತ್ತರಖಾಂಡ್‌]]) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಬದೌಮ್‌]]ಗಳು ಈ ನಗರದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಗಂಗಾನದಿ]]ಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬರೇಲಿ ನಗರ ಇದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾನದಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ತಟದ ಕೆಳಭಾಗವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಜಲಪ್ರವಾಹದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. [[ರಾಮಗಂಗಾ]] ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿ ಇದ್ದು, ಏಳು ನದಿಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಭಾಗದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಕೇವಲ 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಇದರ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬರೇಲಿಯು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲವು ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಚಳಿಅಗಾಲವು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂಜು ಬೀಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ತೀವ್ರತರನಾದ ಹವಾಗುಣವು 4&nbsp;°C ಯಿಂದ 47&nbsp;°C ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಹವಾಗುಣವು 25&nbsp;°C (77&nbsp;°F) ಇದ್ದು, ಮಾಸಾಂತ್ಯದ ಹವಾಗುಣವು 14&nbsp;°C ಯಿಂದ 33&nbsp;°C ಗೆ (58&nbsp;°F to 92&nbsp;°F) ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು ಗರಿಷ್ಠ 1714 ಮಿಮಿ (28.1 ಇಂಚು) ಇರುತ್ತದೆ, ಇದರ ಬಹುತೇಕ ಮಳೆ ಮುಂಗಾರಿನ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಭಾರತೀಯ ಸರಕಾರದ 2005ರ ಗಣತಿಯ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ಬರೇಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ (ಬರೇಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಬರೇಲಿ Cantt.) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 875,165ರಲ್ಲಿ 53% ಗಂಡಸರು ಹಾಗು ಸುಮಾರು 47% ಹೆಂಗಸರು ಇದ್ದರು. ಈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ 123.46 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಜಾಗದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ 5000 ಕಿ. ಮೀಟರ್‌ಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ.².ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜಟವಾಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಮಿಕೀಗಳು ಮತ್ತು ಬನಿಯಾಗಳು, ಠಾಕೂರರು, ಕಯಸ್ತಾಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿಗಳಂತಹ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಶೇ.62 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೆ, ಶೇ.26ರಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಶೇ.10ರಷ್ಟು ಸಿಖ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದಂತೆ ಜೈನರು, ಬೌದ್ಧರು, ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರುಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಬರೇಲಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ 59.5 ಸಾಕ್ಷರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂದರೆ ಶೇ.81 ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶೇ.88 ರಷ್ಟು ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಶೇ.65ರಷ್ಟು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರಿದ್ದು, ಉತ್ತರಖಾಂಡದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ, [[ಉರ್ದು]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]], [[ಪಂಜಾಬಿ]], ಕುಮೌನಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಾಗಿ, ಬರೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 6 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಓನಲಾ]], [[ಫರಿದಿಪುರ್‌]], ಬರೇಲಿ, [[ಮೀರ್‌ಗಂಜ್‌]], [[ನವಾಬ್‌ಗಂಜ್‌]], ಮತ್ತು [[ಬಹೇರಿ]] ಮತ್ತು 14 ವಿಭಾಗಗಳು. == ರಾಜಕೀಯ == [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ]] ಶ್ರೀ. ಪ್ರವೀಣ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಐರಾನ್‌ ಬರೇಲಿಯ ಸಂಸದ 15ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬರೇಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ರಣರಂಗವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳಾದಂತಹ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಿತಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (1989-2009) ರ ವರೆಗೆ ಬರೇಲಿಯು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಭದ್ರ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, [[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]] (MP) ಮತ್ತು [[ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]] (MLA) ಇಬ್ಬರೂ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] ದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ್ ಸಂಘ್]], [[ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್]] ಮತ್ತು [[ಬಜರಂಗ್ ದಳ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿಯು [[ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ]] ಚಳವಳಿಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಈ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ MPಗಳ ಪಟ್ಟಿ- {| class="wikitable" |- ! ಚುನಾವಣಾ ಜಯದ ವರ್ಷ(ಗಳು) ! ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯರು ! ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ |- | 1952, 1957 | ಮಿ. ಸತೀಷ್ ಚಂದ್ರ | ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | 1962 | ಮಿ. ಬ್ರಿಜ್ ರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ | ಜನ್ ಸಂಘ್ |- | 1967 | ಮಿ. ಬ್ರಿಜ್ ಭೂಷಣ್ ಲಾಲ್ | ಜನ್ ಸಂಘ್ |- | 1971 | ಮಿ. ಸತೀಷ್ ಚಂದ್ರ | ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | 1977 | ಮಿ. ರಾಮ ಮೂರ್ತಿ | ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ |- | 1980, 1984 | ಬೇಗಮ್ ಅಬೀದಾ ಅಹ್ಮದ್ | ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | 1989, 1991, 1996, 1998, 1999, 2004 | ಮಿ. [[ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್ ಗಂಗಾವರ್]] | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] |- | 2009 | ಮಿ. ಪ್ರವೀಣ್ ಸಿಂಗ್ ಐರನ್ | [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |} == ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು == ಬರೇಲಿಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸ್ಪೋಟದಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬರೇಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಬರೇಲಿಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಬೃಹತ್‌ಮಟ್ಟದ ಆಗ್ರೇರಿಯನ್‌-ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಗಳು ಇಬ್ಬಗೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಬಹು-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ಗಳು ಚಿಲ್ಲರೆವ್ಯಾಪಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಗುರುತರವಾದ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಈ ನಗರದ ಸಮಾಜವು ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಅಡಿದಾಸ್‌]], [[ರೀಬಾಕ್]], [[ಲೆವಿಸ್‌]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಪ್ರಮುಖವಾದಂತಹ ವಸ್ತ್ರ, ಚಪ್ಪಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಶೋ-ರೂಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದ್‌ ಟಾಕೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರುವ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮಳಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ರೀಬಾಕ್ ಕೂಡ ತನ್ನದೇ ಆದ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಔಟ್‌ಲೆಟ್‌ನ್ನು ಬರೇಲಿಯ ಫಿಲಿಭಿಟ್‌ನ ಬೈ-ಪಾಸ್‌ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. [[ನೈಕ್‌]]ಕೂಡ ತನ್ನ ಔಟ್‌ಲೆಟ್‌ನ್ನು ಕೂಡಲೇ ತೆರೆಯಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಹಾರಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ನಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾರ್ನ್‌ ಟವರ್‌, ಬರೇಲಿ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌, ಅಂಬರ್‌, ಪಂಚಮ್‌, ಕಾಕ್‌ಟೈಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕರ್ರೀಸ್‌, ಕ್ರಿಶ್ನಾಜ್‌ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ದಿ ಹೋಸ್ಟ್, ಕ್ವಾಲಿಟಿ, ವೆಸ್ಟಲ್‌, ಆಬೋದನಾ, [[ಡೊಮಿನೊ ಪಿಜ್ಜಾ]], [[ಬಾಸ್ಕಿನ್‌ ರಾಬಿನ್ಸ್‌]] (ರಾಜೇಂದ್ರನಗದಲ್ಲಿರುವ) ಮತ್ತು ಬಿಕನೇರ್‌ವಾಲಾಗಳು ಆಹಾರಪ್ರಿಯರಿಗಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಇನ್ನಿತರ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳಾದಂತಹ [[ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ದ್ಸ್‌]], [[ಕೆಎಫ್‌ಸಿ]], [[ಪಿಜ್ಜಾ ಹಟ್‌]]ಗಳು ಕೂಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ ಕಂಪನಿಗಳಾದಂತಹ ಟಯೋಟಾ, ಮಹಿಂದ್ರಾಅಂಡ್‌ ಮಹಿಂದ್ರಾ, ಟಾಟಾ, ಮಾರುತಿ, ಜಿಎಂ, ಹುಂಡೈ ಇತ್ಯಾದಿ, ಗಳು ಅವುಗಳದೇ ಆದ ಶೋರೂಂಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಿಪೇರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ರಾಂಪುರ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ನಗರದ ಸ್ಟೋನ್‌, NH-24 (ಡೇಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ)ದ ಲೋಹಿಯಾ ವಿಹಾರ್‌ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ರಪಾಲಿ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೇಕ್ಸ್‌ ಮಾಲ್‌<ref>{{Cite web |url=http://indiapropertyexpert.com/amrapali-mall-bareilly.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-18 |archive-date=2010-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802012206/http://indiapropertyexpert.com/amrapali-mall-bareilly.htm |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲನೇ ಮಾಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಸಧ್ಯವೇ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳಲಿದೆ (2010ರೊಳಗೆ). ಇದು (ಡಿಜಿಟಲ್‌ ವಿಶ್ಯುವಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೌಂಡ್‌ ಸಿಸ್ಟಂ, ಸುಂದರವಾದ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ, ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ) ತ್ರೀ-ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ M2Mನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿದೆ. [[ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌]], ತ್ರೀ-ಸ್ಟಾರ್‌ ಹೋಟೆಲ್‌, ಬುಕ್‌ಮಳಿಗೆಗಳು, ಆಟಿಕೆ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಮಲ್ಟಿ-ಕ್ಯುಸೈನ್‌ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಸ್‌, ಕಾಫಿ ಬಾರ್ಸ್, ಫ್ರೂಟ್‌ ಮತ್ತು ಐಸ್‌-ಕ್ರೀಮ್‌ ಪಾರ್ಲರ್ಸ್‌, ಪಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಯಾರಿ ಕೌಂಟರ್ಸ್‌, ಫ್ಯಾಷನ್‌ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಜ್ಯುವೆಲ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್‌, ಎಲೆಕ್ಟ್ರ‍ಾನಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗಗಳು, ಸ್ಟೇಷನರಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಲೆದರ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಗೃಹಪಯೋಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹದಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಲ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಆದಿತ್ಯ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌ (2010 ರೊಳಗೆ ತ್ರೀ-ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ ಪಿವಿಆರ್ ಆರಂಭವಾಗುವ), ಜ್ಯುವೆಲ್‌ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಾಲ್‌ (ಸನ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌- 2010ರೊಳಗೆ), ಬಿಗ್‌ ಆಪಲ್‌ ಮಾಲ್‌ (2010ರೊಳಗೆ ಬಿಗ್‌ ಆಪಲ್‌ ರಿಯಲ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್), ರಿಲಯನ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಸಿಟಿ (ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಾಜಕೀಯದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ ಜೆ.ಜೆ.ಮಾಲ್‌ (ಎರಡನೆಯದು). ಪ್ರಸ್ತುತ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಳಿಗೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬಟ್ಲರ್‌ ಫ್ಲಾಝಾ, ಜೆಜೆ ಮಾಲ್, ವಿಶಾಲ್‌ ಮೆಗಾಮಾರ್ಟ್‌, ಸಿಎಲ್‌ ಮಾಲ್‌ ([[ಅಡಿದಾಸ್]]), ವೀಕೆಂಡರ್‌, [[ರೀಬಕ್‌]], ನ್ಯು ಯಾರ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌,[http://www.D'Cot.in ಡಿ'ಕಾಟ್‌ ಸ್ಟೈಲ್‌ವೇರ್‌]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಹಿಂದ್‌ ಟಾಕೀಸ್‌ ಕಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಸಿವಿಲ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸೆಲೆಕ್ಷನ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಟವರ್‌ಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಹಂತವಾಗಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರವು ಶೇ.10ರಷ್ಟು ಎಥನಾಲ್‌-ಮಿಶ್ರಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಬರೇಲಿಯು CNG ಮತ್ತು ಆಟೋ-LPG ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬರೇಲಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ-ಇಂದನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>http://www.business-standard.com/india/news/govt-launches-ethanol-blendingpilot-basis/01/05/348028/</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (UPPCL) ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದುಹೋಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಬತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಈ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಹೊರಮೂಲದಿಂದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಲಿವೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಭತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರೇಲಿ, ಆಗ್ರಾ, ಕಾನ್‌ಪುರ್‌, ಮೊರಾದಾಬಾದ್‌ ಮತ್ತು ಗೋರಕ್‌ಪುರ್ ಗಳು ಮೊದಲನೇ ಹಂತದ್ದಾಗಿವೆ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/Lucknow/UPPCL_invites_bids_for_franchisee_system/articleshow/4077546.cms</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷದೋಪಚಾರ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿಯು ಒಂದಾಗಿದೆ, ಕುಮೌನ್‌, ರೋಹಿಲ್‌ಖಾಂಡ್‌, ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ ನೇಪಾಳ ಪ್ರದೇಶದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಮುಖ್ಯದ್ವಾರವಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ವೇದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿಯು ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್‌ ಔಷದಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆಕಾಲದ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್‌ ವೈದ್ಯರುಬರೇಲಿಯ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಓನ್ಲಾಅತ್ಯಂತ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗೂಸ್‌ಬೆರ್ರಿ (Phyllanthus emblica, syn. Emblica officinalis) ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರು, ಆನಂತರ ಆ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲಾ ಓನ್ಲಾ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹೇರಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟಣವು ಟೆಮಿನಲಿಯ ಬೆಲೆರಿಕಾ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ- ಬಹೆರಾ; ಮತ್ತು ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಹೆಸರು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಬರೇಲಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಪಟ್ಟಣವೆಂದರೆ ಹೊರಡ, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ ಹರ್ರಡಾ ಔಷದೀಯ ಗಿಡ, ವೈಜ್ನಾನಿಕವಾಗಿ ಟರ್ಮಿನಲಿಯಾ ಚೆಬುಲಾ (ಬಾಲ್‌ ಹರಡ, ಅಥವಾ ಚೋಟಿ ಹರಾ ಎಂದು ಕೂಡ)ವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತದಾರರು ಹಿಕ್ಮತ್‌, ಟಿಬ್‌, ಟಿಬಿಯಾ ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಯುನಾನಿ ಔಷದೋಪಚಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅವುಗಳ ರೋಗಪತ್ತೆ ಜ್ನಾನದಿಂದ ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ರೋಹಿಲಾ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಹಕೀಮ್‌-ಉಲ್‌-ಮುಲ್ಕ್‌ (ದೇಶದ ವೈದ್ಯರು) ಎಂದು ಬಿರುದುನೀಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 1857ದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ತಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೇ 14 1857ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಡಾಯವು ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ರೋಹಿಲಾ ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಟೆದುನಿಂತರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಸಮೂಹ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥೀವ ದೇಹ ಸಂಗ್ರಹವು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಬರೇಲಿ ನಗರವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಅಡಿಯಾಳಾಗಿತ್ತು. ಆದಾದನಂತರ ದಂಡವಿಧಿಸುವ ಕಾಲವಾಯಿತು. ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಅವಸರದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಗಳಿಗೆ ನೇತುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಪುನಾ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನಿರಂತರ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವು ಈ ನಗರದ ಕೋಟ್ವಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಸತ್ತವರ ಮತ್ತು ಗಾಯಾಳುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಸಗುಡಿಸುವರಿದ್ದರು. ತುಂಬಾದಿನಗಳವರೆಗೆ ದಂಗೆಯು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವು ತವರದ ಗುಡಿಸಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು. ಮುಂದಿನ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೆಲವು ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತವು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದಾಗಿ ಮುಂದೆ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಶುಶ್ರೂಷೆನಡೆಸಲು ಸಧ್ಯವಾಗಿಯಿತು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಮೂಳೆಮುರಿತವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಣ್ಣದಾದ ಕ್ರೂಕ್ಸ್‌ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇದು ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಆಪರೇಷನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಏನಾದರೂ ಆಗಲಿ, ಈ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ರೋಗಪತ್ತೆಯು ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಈಗಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆ/ಸಿವಿಲ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಇದರ ಸಂಗ್ರಹಿತ ದಾಖಲೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ನಗರವು ಎರಡು ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಕಾಲೇಜನ್ನು, ಒಂದು ಡೆಂಟಲ್‌ ಕಾಲೇಜು, ಒಂದು ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್‌ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == {{main|List of education institutes in Bareilly}} ಬರೇಲಿಯು ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಇವೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋರ್ಸುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ ಇವೆ. ನಗರವು M.J.P. ರೋಹಿಲ್‌ಖಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.ಬರೇಲಿ & NICE COLLEGE (ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ IT ಅಕಾಡೆಮಿ) ಕಾಲೇಜು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ROHILKHAND MEDICAL COLLEGE AND HOSPITAL ನಗರದ ಪ್ಲಿಭಿತ್ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ; ಇದು MBBS ಮತ್ತು BDS ಕೋರ್ಸ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಇದೆ: * ದೊರಿ ಲಾಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್. ಸಿಟಿ ಏರಿಯಾ, ಬರೇಲಿ * ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಏರಿಯಾ, ಬರೇಲಿ * ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಬರೇಲಿ (CAB) MB ಇಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀ.ರಾಮನಾರಾಯಣ ಮುರಳಿಮನೋಹರ್ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್. == ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]‌ನ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜುಮ್ಕಾ ಮತ್ತು ಕಜ್ರಾ ಎಂಬ ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರೇಲಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಇವೆ. * ಬರೇಲಿಯ "ಬಾರಾ ಬಜಾರ್"(ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಅನ್ನು [[ಮುಘಲ]]ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ (ಬಜಾರ್) ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಹಾಡು "ಜುಮ್ಕಾ ಗಿರಾ ರೆ, ಬರೇಲಿ ಕಿ ಬಜಾರ್ ಮೆ" ("ಮೇರಾ ಸಾಯಾ" ಚಿತ್ರದ ಈ ಹಾಡಿನ ಗಾಯಕಿ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ) ಅದ್ಭುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. * "ಸುರ್ಮಾ ಬರೇಲಿ ವಾಲ ಅಂಕಿಯೋ ಮೆ ಐಸಾ ಡಾಲಾ", ಎನ್ನುವ [[ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಶಂಶಾದ್ ಬೇಗಂ]] ಅವರು ಹಾಡಿರುವಂತಹ ''ಕಿಸ್ಮತ್'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಿನ ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ - "ಜುಮ್ಕಾ ಬರೇಲಿ ವಾಲಾ ಕಾನೋ ಮೆ ಐಸಾ ಡಾಲಾ. ಜುಮ್ಕೆ ನೆ ಲೆ ಲಿ ಮೇರಿ ಜಾನ್, ಹಾಯ್ ರೆ ಮೈನ್ ತೆರೆ ಕುರ್ಬಾನ್."<ref>http://www.hindilyrix.com/songs/get_song_Kajra%20Mohabbat%20Waala.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಡು "ಆಜಾ ನಾಚ್‌ಲೆ" (''ಆಜಾ ನಾಚ್ ಲೆ ಚಿತ್ರದ್ದು'' - ಮಾಧಿರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ) ಹಾಡಿನಲ್ಲೂ ಬರೇಲಿಯ ಜೊತೆ ಜುಮ್ಕಾವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. * ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಯು ಮಿ ಔರ್ ಹಮ್‌'' ದಲ್ಲಿ - "ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಮೆ ''ಬರೇಲಿ'' ಜೈಸಾ ಸಾಯಿಯಾನ್" ( [[ಕಾಜೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಜಯ್ ದೇವಗನ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ). * ''ಜೈಲ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ - "ಬರೇಲಿ ಕೆ ಬಜಾರ್ ಮೇ" (ಮಧುರ್ ಭಂಡಾರ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಲ್ ನಿತಿನ್ ಮುಖೇಶ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ). == ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು &amp; ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು == * ಬರೇಲಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು: {| class="wikitable" |- ! ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ (F.M.) ! ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ! ಒಡೆತನ |- | ರೇಡಿಯೋ ಮಂತ್ರ | 91.9&nbsp;MHz | ಜಾಗ್ರಣ್ ಗ್ರೂಪ್ |- | ಬಿಗ್ 92.7 FM | 92.7&nbsp;MHz | A.D.A.G. ಗ್ರೂಪ್ |- | FM ಪ್ರಸಾರ್ ಭಾರತಿ | 100.4&nbsp;MHz | ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ |} * ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲಗಳು ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಟೆಲಿ-ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಒದಗಿಸುವವರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. "ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್ ವೆಸ್ಟ್ ಟೆಲಿಕಾಂ ಸರ್ಕಲ್‌"ನ ಪೂರ್ವದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರೇಲಿ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಶಹಜಾನ್‌ಪುರ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಸಹ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ-ದೂರದ ಮತ್ತು STD ದರಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, "U.P. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಖಾಂಡ ಟೆಲಿಕಾಂ ಸರ್ಕಲ್"ನಲ್ಲಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಕರೆದರಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. * ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ (GSM): ** ಐಡಿಯಾ ಸೆಲ್ಯುಲರ್ (ಮೊದಲು ಎಸ್ಕೊಟೆಲ್ ಆಗಿತ್ತು) ** ಸೆಲೋನ್ ** ಏರ್‌ಟೆಲ್‌ ** ಏರ್‌ಸೆಲ್‌ ** ರಿಲಯನ್ಸ್ GSM ** ವೊಡಾಫೋನ್(ಮೊದಲು ಹಚ್ ಆಗಿತ್ತು) ** ಟಾಟಾDOCOMO ** ಯೂನಿನಾರ್‌ * ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ (CDMA): ** ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಟಿಯಾ ಮೊಬೈಲ್ ** ವರ್ಜಿನ್ ಮೊಬೈಲ್ ** ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾಮ್‌ ** BSNL WLL * ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವವರು: ** BSNL ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ** ಸಿಫಿ ಐವೇ == ಸೇನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗಳು == ; ಜಟ್ ಸೈನಿಕಪಡೆ ಕೇಂದ್ರ ಬರೇಲಿಯು [[ಜಟ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ [[ಕಾಲಾಳುಪಡೆ]] ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಆಗಿದೆ, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="india-defence.com">[http://www.india-defence.com/reports/2849. Army's Jat Regiment Best Marching Contingent in Republic Day 2007 Parade | India Defence]</ref> ಈ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ 1839 ರಿಂದ 1947ರ ಮಧ್ಯೆ ಸುಮಾರು 19 ಯುದ್ಧ ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ <ref>http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE3-4/bajwa.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609131125/http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE3-4/bajwa.html |date=2011-06-09 }} .</ref> ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಐದು [[ಯುದ್ಧ್ ಗೌರವ]]ಗಳು, ಎಂಟು [[ಮಹಾವೀರ ಚಕ್ರ]], ಎಂಟು [[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]], 32 [[ಶೌರ್ಯ ಚಕ್ರ]]ಗಳು, 39 [[ವೀರ ಚಕ್ರ]]ಗಳು ಮತ್ತು 170 [[ಸೇನಾ ಪದಕ]]ಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.<ref name="india-defence.com"/> ; ತ್ರಿಶೂಲ್ ಏರ್-ಬೇಸ್ ಬರೇಲಿಯು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌]]ನ [[ತ್ರಿಶೂಲ್ ಏರ್-ಬೇಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಏರ್-ಬೇಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಟೇಟ್-ಆಫ್-ದಿ-ಆರ್ಟ್ ಯೋಧರನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲ್ ಏರ್-ಬೇಸ್ ಹೊಂಡಿದೆ, ಸುಕೋಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಪ್ಟರ್ ಯೋಧರು. ; ಇತರೆ ಬರೇಲಿಯು [[ಇಂಡೊ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೋಲಿಸ್]] (ITBP) ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ಡರ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್]] (BSF)ಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಹಿಂದು ದೇವಾಲಯಗಳು == ಬರೇಲಿಯು [[ಹಿಂದು ದೇವಾಲಯಗಳ]] ತವರಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ನಾಥ್ ([[ಶಿವ]]) ದೇವಾಲಯಗಳು ನಗರದ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ: ಅಲಕನಾಥ, ತ್ರಿವತಿನಾಥ, ಮಧಿನಾಥ, ಮತ್ತು ಧೋಪೇಶ್ವರನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳು. ಇನ್ನೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯವು ಲಾಲಾ ಚಂಪಕ್ ರಾಯ್ ಕಿ ಬಗಿಯಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಗಂಗಾ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದಿರುವ ಅಲಕನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂದಾಜು 200 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುಗಮವಾದ ದಾರಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಜನ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ.ಇದನ್ನು [[ಜಗನ್ನಾಥ]] ದೇವಾಲಯವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲಕನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಹತ್ತಿರ ತುಳಲಿ ಮಠವಿದೆ. [[ರಾಮಾಯಣ]]ದ ಲೇಖಕರಾದ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]ಯವರ ಪುನರ್ಜನ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ [[ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ]]ದ ಲೇಖಕರಾದ [[ತುಳಸಿದಾಸ್]] ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸುಮಾರು 1600 CEಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಚುನ್ನೆ ಮಿಯಾನ್‌ನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ (ಇದು ಬಾರಾ ಬಜಾರ್ ಬಳಿ ಕತ್ರ ಮಾನರಾಯ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ). 1047ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ ದೊರೆತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಪಾಕೀಸ್ತಾನ]]ದಿಂದ ಹಿಂದೂಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಅವರು ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ವಲಸಿಗರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳವು ’ಚುನ್ನೆ ಮಿಯಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫಜಲ್-ಉಲ್-ರಹಮಾನ್ ಎಂಬುವವನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಚುನ್ನೆ ಮಿಯಾನ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹಣವನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಚುನ್ನೆ ಮಿಯಾನ್‌ನ ಮಂದಿರವೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಕೊಹರಪೀರ್‌ನ ಕತ್ರ ಮಾನರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ ಭಗವಾನ್ ದೂಪೇಶ್ವರನಾಥ, ಇದನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ದ್ರೌಪದಿ]] ಮತ್ತು [[ದೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ]]ರು ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬರೇಲಿಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವೆಂದರೆ "ಬ್ಯಾಂಕಿ ಬಿಹಾರಿ ಮಂದಿರ್". ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸುಂದರವಾದುದೆಂದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿ ಬಿಹಾರಿ ಮಂದಿರ್. == ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು == * '''ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್''' ** [[ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಟೆನರಿ ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] (IVRI), ಇಜತ್‌ನಗರ್ (ಏಷಿಯಾದಲ್ಲೆ ದೊಡ್ಡದರಲ್ಲಿ ಒಂದು){{Citation needed|date=December 2009}} * '''ಮ್ಯೂಸಿಯಂ‌ಗಳು''' ** ಆರ್ಮಿ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಪಂಚಾಲ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ * '''ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು''' ** ರಾಮ್‌ನಗರ್ ಫೋರ್ಟ್, 25&nbsp;km ಅಒನ್ಲಾ ** ತೀರ್ಥಂಕರ್ ಟೆಂಪಲ್, ರಾಮನಗರ್ 25&nbsp;km ಅಒನ್ಲಾ * '''ಮಾಲ್‌ಗಳು''' ** ಅಮ್ರಪಾಲಿ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಮಾಲ್ (ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ) ಮೂರು ಸ್ಕ್ರೀನ್ M.2.ಗಳೊಂದಿಗೆಎಮ್., ಲೋಹಿಯಾ ವಿಹಾರ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಕಾಲೊನಿ, NH-24(ದೆಹಲಿ ರಸ್ತೆ) ** ಆದಿತ್ಯ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಮಾಲ್ ** ಜ್ಯುವೆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಾಲ್ * '''ಹಿಂದು ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಮಂದಿರಗಳು''' ** ಶ್ರೀ ಬ್ಯಾಂಕಿ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯ, ರಾಜೇಂದ್ರ ನಗರ ** ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ (ಚುನ್ನಾ ಮಿಯಾನ್ ಮಂದಿರ), ಕೊಹರಪೀರ್ ** ಧೋಪೇಶ್ವರನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಸಡರ್, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಪುರಾತನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಬಿ.ಐ. ಬಜಾರ್, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಅಲಕ್ ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ, ನೈನಿತಾಲ್ ರಸ್ತೆ ** ಗುರುದ್ವಾರ ಗುರು ತೆಗ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಸಾಹಿಬ್, ಫರಾಶಿ ಟೊಲಾ ** ತ್ರಿವತಿನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ, BDA ಕಾಲೋನಿ ** ಚುನ್ನಾ ಮಿಯಾನ್ ಜೀ ಕಾ ಮಂದಿರ್, ಬಾರಾ ಬಜಾರ್ ** ಪಶುಪತಿ ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಸ್ತೆ ** ಭೋಲೆ ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯ, ಕುರ್ಮಾಂಚಲ್ ನಗರ ** ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ್ ದೇವಾಲಯ, ರಾಮಪುರ ಗಾರ್ಡನ್ ** ಬಾಡಾ ಗುರುದ್ವಾರಾ, ಮಾಡೆಲ್ ಟೌನ್ ** ಆನಂದ್ ಆಶ್ರಮ್, ರಾಂಪುರ ಗಾರ್ಡನ್ ** ಹನುಮಾನ್ ದೇವಾಲಯ ಹರ್ತ್‌ಮನ್ನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹತ್ತಿರ, ಬರೇಲಿ ** ಶ್ರೀ ಸಾಇ ಮಂದಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನಗರ, ಬರೇಲಿ * '''ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳು''' ** ಫ್ರೀವಾಲ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಥ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಸೇಂಟ್. ಅಲ್ಫೋನ್ಸಸ್ ಡಿ ಲಿಗೋರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಡಯೊಸೆಸ್ ಆಫ್ ಬರೇಲಿ]] ಅವರ ಸ್ಥಾನ ** ದರ್ಗಾ [[ಅಲಾ ಹಜ್ರತ್]] ಇಮಾಮ್ ಅಹಮದ್ ರಾಜಾ ಖಾನ್, ಸೌದಾಗರನ್ * '''ಉದ್ಯಾನಗಳು''' ** ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಫೂಲ್ ಬಾಗ್, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ** ಕಂಪನಿ ಗಾರ್ಡನ್, ಸಿವಿಲ್ ಲೈನ್ಸ್ ** ಸಿ ಎಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ಪ್ರೇಮ್ ನಗರ ** ಮಯೂರ್ ವನ್ ಚೇತನ ಕೇಂದ್ರ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಸ್ತೆ ** ಮಹಾರಾಜ ಅಗ್ರಸೇನ್ ಪಾರ್ಕ್, ರಾಂಪುರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಬರೇಲಿ ** ಅಕ್ಷರ್ ವಿಹಾರ್ * '''ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕುಗಳು''' ** ಫನ್ ಸಿಟಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಸ್ತೆ ** ಬೂಂದ್ ವಾಟರ್ ಪಾರ್ಕ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರೋಡ್ * '''ಬರೇಲಿ ಬಜಾರ್''' ** ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿ ಓಲೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ (ಜುಮ್ಕಾ), ಇದನ್ನು ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[KHANZADA]] * [http://www.bareilly.nic.in Official Website of Bareilly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810060301/https://bareilly.nic.in/ |date=2019-08-10 }} * [http://www.bdainfo.org Bareilly Development Authority] * [http://www.bareillynagarnigam.in Bareilly Municipal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124202525/http://www.bareillynagarnigam.in/ |date=2018-01-24 }} * [http://www.cbbareilly.org.in Bareilly Cantonment Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919181816/http://cbbareilly.org.in/ |date=2017-09-19 }} * [http://www.ivri.nic.in Indian Veterinary Research Institute] * [http://www.mjpru.ac.in MJP Rohilkhand University] * [http://www.orkut.co.in/Main#Community?cmm=99440322 One Bareilly] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Rohilkhand]] [[ವರ್ಗ:Bareilly]] [[ವರ್ಗ:Railway stations in Uttar Pradesh]] [[ವರ್ಗ:Places of Indian Rebellion of 1857]] dzo0zgry692byauzk1eorl5m9frhby7 0 23858 1372096 1355818 2026-04-26T05:51:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Dogbreed <!-- Put article text AFTER this infobox markup. See: --> <!-- Wikipedia:WikiProject Dog breeds/Templates for more info.--> | image = Beagle 600.jpg | name = ಬೀಗಲ್ | altname = ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬೀಗಲ್ | fcigroup = 6 | fcisection = 1 | fcinum = 161 | fcistd = https://web.archive.org/web/20030319022713/http://www.fci.be/uploaded_files/161gb2000_en.doc | akcgroup = Hound | akcstd = http://www.akc.org/breeds/beagle/index.cfm | ankcgroup = ಗುಂಪು 4 (ಹೌಂಡ್ಸ್) | ankcstd = http://www.ankc.org.au/home/breeds_details.asp?bid=107 | ckcgroup = Group 2 – Hounds | ckcstd = http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=89 | kcukgroup = Hound | kcukstd = http://www.thekennelclub.org.uk/item/15 | nzkcgroup = Hounds | nzkcstd = http://www.nzkc.org.nz/br416.html | ukcgroup = Scenthound | ukcstd = http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/BeagleRevisedJuly12009 }} '''ಬೀಗಲ್ ''' ಎನ್ನುವುದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ [[ನಾಯಿ]]ಯ ಒಂದು ತಳಿ. ಇದು ಹೌಂಡ್ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಯಾದರೂ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್(ನರಿಬೇಟೆನಾಯಿ)‌ಗೆ ಸಮೀಪದ ಸಾದೃಶ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ, ಕೊಂಚ ಉದ್ದ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ, ಸಣ್ಣ ಆಕಾರದ ಕಿವಿಗಳಿರುತ್ತವೆ (ಹೌಂಡ್ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿ ಜಾತಿ). ಬೀಗಲ್ಸ್‌ಗಳು ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿಗಳು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಂದಿಲಿ, [[ಮೊಲ]] ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯದ್ಭುತ ವಾಸನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿತ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿಸೋಂಕು ಹರಡುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಪತ್ತೆದಾರಿ ನಾಯಿಗಳಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಆಕಾರ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶೀಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅವು ಈಡಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ [[ನಾಯಿ]]ಗಳು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದವು; ಇದರ ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯನ್ನು 1830 ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಟ್ಯಾಲ್ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್, ದಿ ನಾರ್ಥ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್, ದಿ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ [[ಹ್ಯಾರಿಯರ್]] ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೂ [[ಎಲೆಜೆಬೆತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆಯಂತೂ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಟೆಲಿವಿಸನ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀನಟ್ಸ್ [[ಕಾಮಿಕ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ [[ಸ್ನೂಪಿ]] ಪಾತ್ರವು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ" ಬೀಗಲ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="mostfamousbeagle">{{cite web|url=http://www.snoopy.com/comics/peanuts/places_to_visit/snoopy_parks_and_museums.html|title=Places to Visit|year=2005|publisher=United Feature Syndicate, Inc.|accessdate=9 July 2007}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಆರಂಭಿಕ ಬೀಗಲ್-ಮಾದರಿ ನಾಯಿಗಳು=== ಇದೇ ತೆರನಾದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ ಆಧುನಿಕ {{Ref_label|A|a|none}}ಬೀಗಲ್ ಪ್ರಕಾರವನ್ನುಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ<ref name="dNSW">"ದಿ ಬೀಗಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ NSW (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ)", ಬೀಗಲ್‌Clubnsw.org.au, ಏಪ್ರಿಲ್ 2009, web: [http://www.beagleclubnsw.org.au/breedinf.htm BC-NSW-inf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615080559/http://www.beagleclubnsw.org.au/breedinf.htm |date=2010-06-15 }}.</ref> ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="dNSW"/> ನೀವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಕ್ಸೆನೊಫೊನ್ ಎಂಬಾತ ಜನಿಸಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 433 ಸಮಯದಲ್ಲಿ; ಈತ ತನ್ನ ''ಬೇಟೆಗಾರಿಕಾ ವಿಷಯ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇಟೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ''ಸಿನೆಜೆಟಿಕಸ್'' ಅಂದರೆ ಇದು [[ಹೌಂಡ್]] ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಂದಿಲಿ ಅಂದರೆ ಮೊಲದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಆಗಿನ [[ಕ್ಯಾನುಟ್]] ಜಂಗಲ್ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಗ್ರಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ ಯಾವ ನಾಯಿಯು [[ಕೊಂಬಿನ ಚಿಗರೆ]]ಯ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆಯೋ ಅದರ ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಊನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಹೊರಟಿತು.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ7</ref> ಇಂತಹ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ 1016ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ನಾಯಿಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಬಂದಿರಬೇಕು.<ref>ರಾಖಾಮ್ ಪುಟ130</ref> [[File:Southern Hound.jpg|thumb|left|ದಕ್ಷಿಣದ ಹೌಂಡ್ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್ ಎನ್ನಬಹುದು.]] ಸುಮಾರು 11 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ ದಿ ಕಾಂಕರರ್ ಎಂಬಾತ ಟ್ಯಾಲ್ ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ತಂದ. ಈ ಟ್ಯಾಲ್ ಬೊಟ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಿಳಿ, ನಿಧಾನ, ಆಳದ ಗಂಟಲಿನ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವ ಹೌಂಡ್. ಇದನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಹುಬರ್ಟ್ ಹೌಂಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 8 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು [[ಗ್ರೆಹೌಂಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಕರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗ ನೀಡಲು ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಮಿತ್ ಪುಟ209</ref> ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಬಹುತೇಕ ಇಂದಿನ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಇದು ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ಬೀಗಲ್‌ನ ತಲೆಮಾರಿರಬೇಕು.{{Ref_label|B|b|none}} ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ವೇಳೆಯಿಂದ ''ಬೀಗಲ್'' ಅನ್ನು ಅನುವಂಶೀಯ ಸಣ್ಣ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಕರಿತ ತಳಿಗಳಿಂದ ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ಸಣ್ಣ ನಾಯಿಗಳು ಎಡ್ವರ್ಡ್ II ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ VII ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳು ಆಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ರಾಣಿ ಎಲಿಜಾಬೆತ್ I ಕೂಡಾ ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ನಾಯಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು {{convert|8|to|9|in|cm|abbr=off}} ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದೆಂದರೆ ಒಂದು "ಜೇಬಿ"ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೈಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಸುವ ಇದರ ಆಕಾರವಿದ್ದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಬೇಟೆಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ದ ಆಕಾರದ ಹೌಂಡ್‌ಗಳು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದಾಗ ಸಣ್ಣ ನಾಯಿಗಳೂ ಸಹ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳ ಬಳಸುವ ದಾರಿಯಿಂದ ಓಡಿ ಬೇಟೆ ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಜಾಬೆತ್ I ಇವುಗಳನ್ನು ''ಹಾಡುವ ಬೀಗಲ್'' ‌ಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲದೇ ಅರಮನೆಯ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಸುಳಿದಾಡಿ ಮನರಂಜನೆ ಒದಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಆಕೆ ತನ್ನ ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್ಅನ್ನು ಊಟದ ಟೇಬಲ್ ಸುತ್ತ ಕಪ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಸುಳಿದಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="J1858">ಜೆಸ್ಸೆ (1858) ಪುಟಗಳು438–9</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬದಲಿ ಸಂಕರದಿಂದ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಇವೇ ಆಗ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದವು. ಜಾರ್ಜ್ ಜೆಸ್ಸೆನ ''ರಿಸರ್ಚ್ ಇಂಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಡಾಗ್'' (ಬ್ರಿಟಿಶ್ ನಾಯಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ)ದಲ್ಲಿ 1866 ರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ [[ಗೆರ್ವೇಸ್ ಮರ್ಖಮ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಗಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದು: {{bquote|little small mitten-beagle, which may be companion for a ladies kirtle, and in the field will run as cunningly as any hound whatere, only their musick is very small like reeds.<ref>G. Jesse vol II, pp.223-232</ref>}} ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್‌‌‌ಗಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು 1901ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂತಹ ಅನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳು ಇಂದು ನಶಿಸಿವೆ; ಅದಲ್ಲದೇ ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ತುಂಬಿ ಮರುಜೀವ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="PB">{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/NBC_FAQs.html#24.|title=What is a Pocket Beagle?|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213033217/http://clubs.akc.org/NBC/NBC_FAQs.html#24.|url-status=dead}}</ref> ===ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನ === [[File:Beagle ancient.jpg|thumb|right|ಈ ಚಿತ್ರವು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ನಾಯಿಯ ಭಾರದ ಶರೀರ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶುದ್ದ ತಳಿಯ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.]] ಸುಮಾರು 1700 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡು ಬೇಟೆಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊಲ ಮತ್ತು ಮೊಲದ ಜಾತಿಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು: [[ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್]](ಅಥವಾ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್) ಎಂಬವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಎತ್ತರ, ತೂಕದ ನಾಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಚೌಕಾಕಾರದ ತಲೆ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಮೃದು ಕಿವಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ [[ರಿವರ್ ಟ್ರೆಂಟ್]] (ಟ್ರೆಂಟ್ ನದಿ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೇ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವು ನಿಧಾನಗತಿಯದಾದರೂ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಾಸನಾ ಗ್ರಹಣದ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ ಬಹುಶಃ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆಯ್ ಹೌಂಡ್‌ನ ಸಂಕರಿತ ತಳಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು [[ಯಾರ್ಕ್ ಶೈರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಉತ್ತರ ಕೌಂಟಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚೂಪಾದ ಬಾಯಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಸದರ್ನ್ ತಳಿಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗ ಪಡೆದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅದರ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite magazine|title=The New Sporting Magazine|publisher=Baldwin and Craddock|year=1833|volume=4}}</ref> ನರಿಗಳ ಬೇಟೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಎರಡೂ ತೆರನಾದ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಹೀಗೆ ಬೀಗಲ್-ತರಹದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ತಳಿ ಸ್ಟಾಗ್ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಮಾಡಿ ಸಂಕರಿಸಿದಾಗ ಆಧುನಿಕ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬೀಗಲ್ ಗಾತ್ರದ ಮಾದರಿಗಳು ನಶಿಸುವ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದವು; ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ರೈತರು ಕೆಲವನ್ನು ಮೊಲದಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದ ತಳಿ ಬೆಳೆಸಲು ಮುಂದಾದರು. ===ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ=== ರೆವರೆಂಡ್ ಫಿಲಿಪ್ ಹನಿವುಡ್ [[ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್]](ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ)ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಸಂತತಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಲು 1830 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಈ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯು ನಂತರದ ಆಧುನಿಕ ಬೀಗಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೂಲವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುವದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳು ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಆಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಲಿಯಮ್ ಯೋಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳಿಂದ ಬಹುಶಃ [[ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್]] ಜಾತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌ನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ.<ref name="Y110">ಯೋಟ್ಟ್. ಪುಟ110</ref> ಹನಿವುಡ್‌ನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದವು, ಎದ್ದು ನಿಂತರೆ ಭುಜದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|10|in|cm|abbr=off|lk=off}} ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆಕಾರದವಾಗಿದ್ದವು. ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಸ್ (''ದಿ ಸ್ಪೊರ್ಟ್ಸ್ ಮನ್ ಲೈಬ್ರರಿ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ) ಪ್ರಕಾರ ಇವು ಅಪ್ಪಟ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದವು. [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಅಲ್ಬರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾರ್ಡ್ ವಿಂಟರ್ಟನ್]] ಕೂಡಾ ಬೀಗಲ್‌ನ ಒಂದು ತಳಿಯನ್ನು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ರಾಯಲ್ ತಳಿಯು ಆಗ ತನ್ನ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹನಿವುಡ್ ತಂದ ತಳಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>ಮಿಲ್ಸ್ ಪುಟ172</ref> [[File:4-beagles.jpg|thumb|right|ಆರಂಭಿಕ ಬೀಗಲ್ ನ ಚಿತ್ರಣಗಳು(ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನಿಂದ):1833,1835,ಸ್ಟೇನ್ಹೆಂಜಿಸನ್ ಮಧ್ಯಮ(1859 ಯೊಟ್ಟುನ 1852 ರ "ಬೀಗಲ್ "ಪ್ರತಿರೂಪದ ಮರುಪಯೋಗ)ಮತ್ತು ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಬೀಗಲ್ (1859)]] ಆಧುನಿಕ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹನಿವುಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದರೂ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಆತ ಹೆಚ್ಚು ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಥಾಮಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಅಲ್ಲದೇ ಬೇಟೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಎರಡು ಒಂದು ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಗಡಸು ಸ್ವಭಾವದ ಬೀಗಲ್ 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಬದುಕಿತ್ತು; ಇವು 1969 ರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಈಗ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳಿದು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಬೀಗಲ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆಯೋ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="K7">ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟ7</ref> ಸುಮಾರು 1840 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು: ಆಗ ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳೆರಡಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಗಾತ್ರ, ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂಬುಗೆಯ ಗುಣ ಸಮರೂಪದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಕೊಟ್ ಪುಟಗಳು75–8</ref> 1856ರಲ್ಲಿ, "ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್‌" (''[[ದಿ ಫೀಲ್ಡ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಜೊನ್ ಹೆನ್ರಿ ವಾಲ್ಶ್‌ನ ಕಲ್ಪಿತನಾಮ) ''ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೂರಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌'' ‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ಬೀಗಲ್ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ತೆರನಾದ ತಳಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ: ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಬೀಗಲ್; ಕುಳ್ಳ ಅಥವಾ ಮಡಿಲು-ನಾಯಿ ಬೀಗಲ್; ಫಾಕ್ಸ್ ಬೀಗಲ್ (ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್‌ನ ಸಣ್ಣ, ನಿಧಾನಗತಿಯ ರೂಪಾಂತರ); ಮತ್ತು ಒರಟು-ಚರ್ಮದ ಅಥವಾ [[ಟೆರಿಯರ್]] ಬೀಗಲ್, ಇದನ್ನು ಅವನು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬೆರಿಯರ್ ತಳಿಗಳೊಂದರ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದನು.<ref name="S98">ಸ್ಟೊನ್ ಹೆಂಜೆ ಪುಟಗಳು98–9</ref> ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್ ಪ್ರಮಾಣಕ ವಿವರಣೆಯ ಆರಂಭವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ: {{bquote|In size the beagle measures from 10 inches, or even less, to 15. In shape they resemble the old southern hound in miniature, but with more neatness and beauty; and they also resemble that hound in style of hunting.<ref name="S98" />}} 1887ರಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು: ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 18 ಬೀಗಲ್‌ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಯ ತಂಡಗಳಿದ್ದವು.<ref name="K9">ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟ9</ref> ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್ 1890ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಪ್ರಮಾಣಕ ತಳಿಯು ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="A12">ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟ12</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಬೀಗಲ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಬೀಗಲ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು‌.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ9</ref> 1902ರಲ್ಲಿ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡದ ಸಂಖ್ಯೆಯು 44ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref name="K9" /> ===ರಫ್ತು=== ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 1840ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮೊದಲು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವು ವಿವಿಧ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದವು. 1830ರಲ್ಲಿ ಹನಿವುಡ್ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದರಿಂದ, ಈ ನಾಯಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವರಣೆಯು ನೇರ-ಕಾಲಿನ [[ಡ್ಯಾಚ್‌ಶಂಡ್]]‍‌ನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಬಲಹೀನ ತಲೆಯು ಪ್ರಮಾಣಕ-ತಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತಳಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 1870ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನೋಯ್ಸ್]]‌ನ ಜನರಲ್ [[ರಿಚಾರ್ಡ್ ರೋವೆಟ್ಟ್]] ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ರೋವೆಟ್ಟ್‌ನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಮಾಣಕ ತಳಿಯ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರೋವೆಟ್ಟ, L. H. ಟ್ವಾಡೆಲ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ ಎಲ್ಮೋರ್ 1887ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟ14</ref> ಬೀಗಲ್‌ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್ (AKC) 1884ರಲ್ಲಿ ತಳಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆ ತಳಿಯು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ===ಜನಪ್ರಿಯತೆ=== [[File:Beagle Upsy.jpg|thumb|right|ಸುಮಾರು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಒಂದೇ ರೂಪದ ತಳಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.]] ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಬೀಗಲ್ಸ್ 1889ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪೀಟರ್‌ಬರೋದಲ್ಲಿನ ನಿಯತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. UKಯಲ್ಲಿನ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ 1896ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref name="A12" /> ತಳಿಯ ನಿಯತ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]]ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ತಳಿಯು ಮತ್ತೆ UKಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿತು: ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳ ಕೊನೆಯ ತಳಿಯು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಯಿತು ಹಾಗೂ ದಾಖಲಾತಿಯು ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಕೆಲವು ತಳಿಗಾರರು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೆನಲ್ಟನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ಸ್) ನಾಯಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಪುನಃಚೈತ್ಯನ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಳಿಯು ಮತ್ತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡವು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟಗಳು10–12</ref> 1959ರಲ್ಲಿ ದೆರವುಂಡ ವಿಕ್ಸೆನ್ [[ಕ್ರಫ್ಟ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ "ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ" ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="A12" /> ಶುದ್ಧತಳಿ ನಾಯಿಗಳಾದ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕವು 1888ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ 1901ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. UKಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ತಳಿಯು U.S.ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಇದು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮೀಡೊವ್ಲಾರ್ಕ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಎಂಬ ಬೀಗಲ್‌ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್-ತಳಿ ನಾಯಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟಗಳು14–5</ref> 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು [[K-ರನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮಿ ಇನ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ (ಯುನೊ)]] ಎಂಬ ಬೀಗಲ್‌, ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ ವರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಫರ್ಧೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601088&sid=aS4PHV8NjOW8|title=Beagle Breakthrough: Westminster Crowd Favorite Uno Is Top Dog |publisher=Bloomberg|date=2008-02-12|accessdate=13 February 2008}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://mail.ukcdogs.com/UKCweb.nsf/80de88211ee3f2dc8525703f004ccb1e/78e507f1bb23b06b8525704c0052462a?OpenDocument|title=Beagle Breed Standard|publisher=United Kennel Club|year=1996|accessdate=9 July 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927191031/http://mail.ukcdogs.com/UKCweb.nsf/80de88211ee3f2dc8525703f004ccb1e/78e507f1bb23b06b8525704c0052462a?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> 1953ರಿಂದ 1959ರವರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು;<ref>{{cite web|url=http://www.akc.org/pdfs/press_center/popular_pooches.pdf|format=PDF|title=AKC Registration Statistics|publisher=American Kennel Club|year=2006|accessdate=11 July 2007}}</ref> 2005 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು ದಾಖಲಾದ 155 ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm|title=AKC Breed Registration Statistics|publisher=American Kennel Club|year=2006|accessdate=11 July 2007|archive-date=11 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511200854/http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm|url-status=dead}}</ref> UKರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅದು 2005 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 28ನೇ ಮತ್ತು 30ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thekennelclub.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=926&d=pg_dtl_art_news&h=242&f=0|title=Registration statistics for all recognised dog breeds - 2005 and 2006|publisher=The Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=28 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070628220058/http://www.thekennelclub.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=926&d=pg_dtl_art_news&h=242&f=0|url-status=dead}}</ref> ===ಹೆಸರು=== [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ಆಫ್ ಲೊ ಡಿಗ್ರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಯು ಸುಮಾರು 1475ರಲ್ಲಾಯಿತು. "ಬೀಗಲ್‌" ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ಪದವನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್]]‌ನ ''ಬೀಗ್ವೆಯೂಲ್'' (''ಬೇಯರ್'' "ತೆರೆದ ವ್ಯಾಪಕ" ಮತ್ತು ''ಗ್ವೆಯೂಲ್'' "ಬಾಯಿ"ಯಿಂದ "ತೆರೆದ ಗಂಟಲು" ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ)<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=beagle&searchmode=none|title=Beagle|publisher=Online Etymology Dictionary|date=|accessdate=9 July 2007}}</ref> ಅಥವಾ "ಸ್ವಲ್ಪ" ಎಂಬರ್ಥವಿರುವ [[ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಥವಾ [[ಗೇಲಿಕ್]] ಪದ ''ಬೀಗ್'' ‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಂಭಾವ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ''ಬೀಗ್ಲರ್'' (ಅಂದರೆ "ಕೆಳಗೆ") ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್]] ''ಬೀಗೆಲೆ'' (ಅಂದರೆ "ಗದರಿಸಲು"). [[ಕೆಲ್ಟಿಕ್]] ಕಾಲದಿಂದ [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದುಬಣ್ಣದ [[ಕೆರ್ರಿ ಬೀಗಲ್‌]] ''ಬೀಗಲ್‌'' ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. {{convert|22|to|24|in|cm|abbr=off}}ನಲ್ಲಿ ಇದು ಆಧುವಿಕ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್‌ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಬೀಗಲ್‌ನ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಆರಂಭದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಕೆರ್ರಿ ಬೀಗಲ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಿಶ್ರ-ತಳಿಯಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು ಸಾರಂಗಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಮೊಲ ಮತ್ತು [[ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.thebreedsofdogs.com/KERRY_BEAGLE.htm|title=Kerry Beagle|publisher=Breeds of Dog|date=|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813223627/http://www.thebreedsofdogs.com/KERRY_BEAGLE.htm|url-status=dead}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ===ರೂಪ=== [[File:Beagle portrait Camry.jpg|thumb|left|ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ (UK)ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಳತೆಗಾಗಿ ಆರಿಸಿದ್ದೆಂದರೆ ಬೀಗಲ್ ನ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಗೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪಕ್ವ ತಳಿಯಾಗಿರಬೇಕೆ ವಿನಹ ಕಚ್ಚಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನಲ್ಲ.]] ಬೀಗಲ್‌ನ ರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಲೆಯು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂತಿಯು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಾಲುಗಳು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ37</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೀಗಲ್‍‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವುಗಳ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ತುಂಬಾ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಬಹುದು. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|13|and|16|in|cm|abbr=off}} ಎತ್ತರದ [[ಸ್ಕಂದ]]ವನ್ನು ಹಾಗೂ {{convert|18|and|35|lb|kg|abbr=on}}ನಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಜಾತಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಿರುತ್ತವೆ.<ref>ರೈಸ್ ಪುಟ147</ref> ಅವು ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ, ಚೌಕಾಕಾರದ [[ಮೂತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಮೃದು, ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ [[ತಲೆಬುರುಡೆ]]ಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು (ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಕೃತ್ತಿನ) ಬಣ್ಣದ, ಗಮ್-ಡ್ರಾಪ್ ಆಕಾರದ ಮೂಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ದವಡೆಯು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದವಡೆಗೆ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಗಂದು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪತ್ತೇದಾರಿ-ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಮುಖದತ್ತ ತಿರುಗಿ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸುರುಳಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ, ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಕತ್ತನ್ನು (ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕತ್ತಿನ ಚರ್ಮವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಡಿಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಡ್ಯೂಲ್ಯಾಪ್]] ಇರುವ ಉದಾಹರಣೆಯೂ ಇದೆ; ಅಗಲವಾದ ಎದೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗಿ [[ಹೊಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ನಡು]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಗಿಡ್ಡ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಗಿದ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ಬಾಲವನ್ನು ("ಸ್ಟರ್ನ್" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. "ಫ್ಲ್ಯಾಗ್" ಎನ್ನುವ ಬಾಲದ ಬಿಳಿ ತುದಿಯಿರುವ ತಳಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಯಿಯು ತಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref name="QLD">{{cite web|url=http://www.members.optusnet.com.au/~culorgair/beagleclubqld/booklet.pdf|format=PDF|title=What you need to know about Beagles|publisher=The Beagle Club of Queensland|accessdate=9 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710215221/http://www.members.optusnet.com.au/~culorgair/beagleclubqld/booklet.pdf|archivedate=10 July 2007}}</ref> ಬಾಲವು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸುರುಳಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಯಿಯು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವಾಗ ಇದು ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಗಲ್‌ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಶರೀರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ, ಮೃದು, ದಪ್ಪವಾದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಕಾಲುಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಶರೀರದ ಕೆಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಮಂಡಿಕೀಲಿನಲ್ಲಿ]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಾಗುತ್ತವೆ.<ref>ಮೇಲಿನ ಲೇಖನದಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ತಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ,ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರೀಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.</ref> ===ಬಣ್ಣಗಳು=== [[File:Baegle dwa.jpg|thumb|right|ಒಂದು ಪೊಲಿಶ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಗಳು ಮಸಕಾದ ತ್ರಿವರ್ಣವನ್ನು ತೋರಿರುವುದು.]] ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳು (ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನಸು-ಕಂದು ಛಾಯೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಮೂರುಬಣ್ಣದ ನಾಯಿಗಳು ಅನೇಕ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಡುಗಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕಟಿಸಂಧಿಯ ("ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬ್ಲ್ಯಾಕ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) "ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಟ್ರಿ"ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು "ಡಾರ್ಕ್ ಟ್ರಿ" (ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಕಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳು ಕಡುವಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ) ಮತ್ತು "ಫೇಡೆಡ್ ಟ್ರಿ"(ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಕಾದ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ)ಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮೂರುಬಣ್ಣದ ನಾಯಿಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನ್ನು ''ಪೈಡ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತೇಪೆಯ ಕೂದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರುಬಣ್ಣದ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಭಾಗಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಭಾಗಗಳು ಮರಿಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಕಂಡು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. (ಕಂದು ಬಣ್ಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಡಲು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.) ಕೆಲವು ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎರಡು-ಬಣ್ಣ ಜಾತಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿಯನ್ನು ಆಧಾರ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಳದಿ-ಕಂದು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಎರಡು-ಬಣ್ಣದ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನೇಕ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ - ನಿಂಬೆ ಬಣ್ಣ, ತುಂಬಾ ನಸು-ಹಳದಿ-ಕಂದುಬಣ್ಣ; ಕೆಂಪು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಿತ್ತಳೆ, ಕಂಬುಬಣ್ಣ; ಹಾಗೂ ಯಕೃತ್ತಿನ ಬಣ್ಣ, ಕಡು ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ. ಯಕೃತ್ತಿನ ಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣಕ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಹಳದಿ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳಿರುವ ಜಾತಿಗಳು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬೇರೆಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು (''ಟಿಕಿಂಗ್'' ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ನೀಲಿ-ಮಚ್ಚೆಯ ಅಥವಾ ನೀಲಿ-ಕಲೆಯ ಬೀಗಲ್. ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಇದು [[ಬ್ಲೂಟಿಕ್ ಕೂನ್‌ಹಾಂಡ್]]‌ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮೂರು-ಬಣ್ಣಗಳ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಬಿಳಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ44</ref><ref>{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/beagle_colors.htm|title=Beagle Colors|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007}}</ref> ===ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ=== [[ಬೇಟೆನಾಯಿ]]ಯಂತೆಯೇ, ಬೀಗಲ್‌ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="F40">ಫೊಗಲ್ ಪುಟ40</ref> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಪಾಲ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಫುಲ್ಲರ್‌ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾಯಿಗಳ ವರ್ತನೆ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. {{convert|1|acre|m2|adj=on}} ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಲಿಯೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟು, ನಾಯಗಳು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಅವರು ನಾಯಿಗಳ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಒಂದು ನಿಮಿಷದೊಳಗೇ ಇಲಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದವು, ಆದರೆ [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆರಿಯರ್]]‌ಗಳು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಟೆರಿಯರ್]]‌ಗಳು ಇಲಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದವು. ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಸನೆಗಿಂತಲೂ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದ ಜಾಡಿನ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ರಕ್ಷಣಾ]] ದಳಗಳು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ [[ಕೋಲ್ಲೀ]] ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೋಲ್ಲೀ ನಾಯಿಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿ ಕುಡ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="F40" /> ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಉದ್ದನೆಯ ಕಿವಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ತುಟಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಮೂಗಿನ ಸನಿಹದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>ಫೊಗಲ್ ಪುಟ173</ref> ==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು== ===ತಳಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು=== [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ: {{convert|13|in|cm}} ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ 13-ಅಂಗುಲಗಳು, {{convert|13|and|15|in|cm|abbr=off}} ನಡುವಿನ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ 15-ಅಂಗುಲಗಳದ್ದು. [[ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ (UK)]] ಹಾಗೂ [[FCI]]ಗೆ ಸೇರಿರುವ ಶ್ವಾನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಎತ್ತರ {{convert|13|and|16|in|cm|abbr=off}} ನಡುವೆಯಿರುತ್ತವೆ. [[File:BraxtonPuggle-edit1.jpg|thumb|right|ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿ,ಒಂದು ಬೀಗಲ್ /ಪಗ್ ವಿಜಾತಿ ತಳಿಯು ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ತೋರುತ್ತದೆ.]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜಾತಿಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಗೀಕಾರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು {{convert|15|in|cm}} ಮೀರಿದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. {{convert|16|in|cm}} ಪಾಕೆಟ್‌ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಈ ವಿವಿಧಕ್ಕಾಗಿ ತಳಿ ಅಳಿದುಹೋಗಿದೆ. UK ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ 1901ರಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಕೆಟ್‌ ಬೀಗಲ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಸಹ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಸಾಕಣೆ ಅಥವಾ ಕುಬ್ಜತೆಯ ಕಾರಣ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಬರುತ್ತವೆ.<ref name="PB" /> ವಿಲೆಟ್‌ ರ್‌ಯಾಂಡಲ್‌ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವು ಇಸವಿ 1896ರಿಂದ, ಪ್ಯಾಚ್‌ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಸಾಕಣೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳು ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಫೀಲ್ಡ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ ಪ್ಯಾಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವು ತಮ್ಮ ತಳಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಿತ ಗುರುತು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|title=The Patch Hounds|first=Willet|last=Randall|year=1967|page=9|url=http://www.baldeaglebeagles.com/flash/ss04.html|format=Flash|access-date=2010-07-01|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624223101/http://www.baldeaglebeagles.com/flash/ss04.html|url-status=dead}} ಮರು ಪಡೆದದ್ದು 12 ಜುಲೈ 2007.</ref> ===ಸಂಕರ ತಳಿಗಳು=== 1850ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌ನ ಸಂಕರತಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟೋನ್‍‌ಹೆಂಜ್‌ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದನು. ಈ [[ಸಂಕರ ತಳಿ]]ಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸದ್ದು ಮಾಡದ ಹಾಗೂ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವ ನಾಯಿಯೆಂದು ಮನಗಂಡನು. ಆದರೆ ಅದು ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಮೊಲವನ್ನು ಒಯ್ಯುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಸ್ಟೊನ್ ಹೆಂಜೆ ಪುಟ46</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಹ' ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಬೀಗಲ್‌/[[ಪಗ್‌]] ಸಂಕರ ತಳಿಯಾದ [[ಪಗಲ್]]‌ ಎಂಬ ನಾಯಿಗೆ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಬೀಗಲ್‌ನಷ್ಟು ಕೆರಳದ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಯಮದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,174475,00.html|title=Designer Dogs: Meet the Puggle|author=Raakhee Mirchandani|publisher=Fox News|date=4 November 2005|accessdate=9 July 2007}}<br>* {{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/21/sunday/main1638400.shtml|title=Designing A Cuter Dog|publisher=CBS|date=6 August 2006|accessdate=9 July 2007|archive-date=1 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701045342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/21/sunday/main1638400.shtml|url-status=dead}}<br>* {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4684770.stm|title=Stars fuel designer dogs fashion|publisher=BBC News|date=6 February 2006|accessdate=9 July 2007}}</ref> ==ಮನೋಧರ್ಮ== [[File:BeagleNiniJule.jpg|thumb|left|ಬೀಗಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.]] ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಮನೋಧರ್ಮವುಳ್ಳದ್ದು ಹಾಗೂ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ನಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಾಕಣೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಖುಷಿಯ ಮನೋಧರ್ಮ' ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಂಜುಬುರುಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಅವು ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಖುಷಿಪಡುತ್ತವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವು ಅಪರಿಚಿತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಲಿಗೆ ಕೊಡದಿದ್ದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ನೇಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, [[ಪಹರೆ ನಾಯಿ]]ಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಅಪರಿಚಿತರು ಎದುರಾದಾಗ ಬೊಗಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾವಲುನಾಯಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಬೆನ್‌ ಮತ್ತು ಲಿನೆಟ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ 1985ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]], [[ಕೇರ್ನ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]], [[ಮಿನಿಯೇಚರ್‌ ಷ್ನಾಜರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಹೈಲೆಂಡ್‌ ವೈಟ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]] ನಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆರಳಬಹುದಾದ ನಾಯಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಫೊಗಲ್ ಪುಟಗಳು176–7</ref>{{Ref_label|C|c|none}} ಬೀಗಲ್ ನಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಬಹಳ ದೂರದ ತನಕ ಅಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿರುವ ಕಾರಣ ಅವು ಏಕಚಿತ್ತ ಹಾಗೂ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಧೋರಣೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಅದು ವಾಸನೆಯ ಜಾಡು ಹಿಡಿದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಾಪಸ್‌ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ವಿಚಲಿತವಾಗಬಹುದು. ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವ ಕುರಿತು ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಜಾಗರೂಕ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರ-ನೀಡಿ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಅವು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ (ನೀರಸ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ) ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ವಿಚಲಿತವಾಗುತ್ತವೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಕೊರೆನ್‌]]ರ ''[[ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾಗ್ಸ್‌]]'' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗೆ 72ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, ಈ ನಾಯಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ/ವಿಧೇಯತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕೊರೆನ್‌ರ ಮಾಪನವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಥವಾ ರಚನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪುಟ್ಟಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ಸ್ನೇಹದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನ್ನು ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವು ಸಾಂಗತ್ಯ ಜೀವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, [[ಅಗಲುವಿಕೆಯ ಗಾಬರಿ]]ಗೊಳಗಾಗಬಹುದು.<ref>ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟಗಳು77–8</ref> ಎಲ್ಲಾ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎದುರಾದಲ್ಲಿ ಅವು ಬೊಗಳುತ್ತವೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಶತ್ರು ಎದುರಾದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳು ಊಳಿಡುತ್ತವೆ (ಇದಕ್ಕೆ 'ಮಾತನಾಡುವುದು', 'ನಾಲಗೆ ಚಾಚುವುದು' ಅಥವಾ 'ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).<ref>ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟಗಳು96</ref> ಇತರೆ ನಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಹ ಸಂಯಮದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕುರಿತು ಅವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಕಠಿಣ ಧೋರಣೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಆಯಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ವಿಶ್ರಮಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಆಯಾಸವಾಗುವಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ದಿನವೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.<ref>ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ55</ref> ==ಆರೋಗ್ಯ== [[File:Beagles Puppies.png|right|thumbnail|ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್ ಮರಿಗಳು]] ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯವು 12-15 ವರ್ಷಗಳು.<ref name="Cassidy Data">{{cite web|url=http://users.pullman.com/lostriver/breeddata.htm|title=Dog Longevity: Breed Longevity Data|author=K. M. Cassidy|year=2007|accessdate=21 July 2007}}</ref> ಇದು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದ ನಾಯಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Cassidy Weight">{{cite web|url=http://users.pullman.com/lostriver/weight_and_lifespan.htm|title=Dog Longevity: Breed Weight and Lifespan|author=K. M. Cassidy|year=2007|accessdate=21 July 2007}}</ref> ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು [[ಅಪಸ್ಮಾರ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಔಷಧೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಥೈರಾಯಿಡ್‌ ಕೊರತೆ]] ಹಾಗೂ [[ಗಿಡ್ಡತನ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವವು. ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ: ಫನ್ನಿ ಪಪ್ಪಿ - ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಿಯು ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ದುರ್ಬಲ ಕಾಲುಗಳು, ಡೊಂಕಾದ ಬೆನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಹಜ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಹಲವು ರೀತಿಗಳ ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೂ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ;<ref name="Probs">{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/beagle_health_problems.htm|title=Beagle Health Problems|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=11 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070611181229/http://clubs.akc.org/NBC/beagle_health_problems.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಹಿಪ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇಶಿಯಾ(ಸೊಂಟದ ಊತ)]] - ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ರೈಸ್ ಪುಟ161</ref> ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಕಾಂಡ್ರೊಡಿಸ್ಟ್ರೋಫಿಕ್ (ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಸಮಸ್ಯೆಯುಳ್ಳ) ತಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಮೂಳೆ-ಕೀಲು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.spinejournal.com/pt/re/spine/abstract.00007632-200605010-00005.htm;jsessionid=L2pTpfpWkgBFWsmLcwG6hQ6Qv3pwkvpgnK2Gxpz06bnGwSgLNBmH!-815685239!181195629!8091!-1 |title=Spine - Abstract: Volume 31(10) May 1, 2006 p 1094-1099 Notochord Cells Regulate Intervertebral Disc Chondrocyte Proteoglycan Production and Cell Proliferation |publisher=Spinejournal.com |date= |accessdate=2008-11-03 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Beagle 745.jpg|thumb|ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ,ಇದರಿಂದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕೀಲು,ಸಂಧು ಸಮಸ್ಯೆ ಬರುತ್ತದೆ.]] ಅಪರೂಪ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ [[ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಬಹು-ತಳೀಯ ಮೂಳೆ ಸಮಸ್ಯೆ]]ಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ (ಆಗ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಮೂಳೆ-ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ). ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್]]‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Probs" /> ಅವುಗಳು ಉದ್ದನೆಯ ಜೋತುಬೀಳುವ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳ ಒಳಕಿವಿಗೆ ಗಾಳಿ ಹರಿವಾಗದೆ, ತೇವವಾದ ಗಾಳಿಯು ಕಿವಿಗಳೊಳಗೇ ಇದ್ದುಹೋಗಿ, ಕಿವಿಗಳು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ತೊಂದರೆಗಳೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು: [[ಗ್ಲಾಕೊಮ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಷಯ]]ವು ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣಿನ ತೊಂದರೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book|author=Gelatt, Kirk N. (ed.)|title=Veterinary Ophthalmology|edition=3rd|publisher=Lippincott, Williams & Wilkins|year=1999|pages=656, 718|isbn=0-683-30076-8}}</ref> [[ಚೆರ್ರಿ ಐ]] ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಯ ಗ್ರಂಥಿಯ ಊತ, ಹಾಗೂ, [[ಡಿಸ್ಟಿಕಿಯಾಸಿಸ್‌]] - ರೆಪ್ಪೆಗೂದಲು ಕಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಬೆಳೆದು ನವೆಯುಂಟಾಗಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಇವೆರಡೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು.<ref name="Probs" /> ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಹಲವು ತರಹದ [[ಅಕ್ಷಿಪಟ ಕ್ಷಯ]]ಗಳಿಂದ ನರಳಬಹುದು. ನೆಸೊಲ್ಯಾಕ್ರಿಮಲ್‌ ನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ನಾಯಿಗೆ ಒಣಗಿದ ಕಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣೀರು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಬಹುದು.<ref name="Probs" /> ಸಂಚಾರಿ ನಾಯಿಗಳು ತರಚುಗಳು, ಉಳುಕುಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯತ್ವವು ಸಾಮನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಹಾರ ಲಭಿಸಿದಾಗೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಅವು ತಮ್ಮ ತೂಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ (ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿಸಲು) ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Probs" /> ಓಡಾಡುವಾಗ ಈ ನಾಯಿಗಳು [[ಚಿಗಟ]]ಗಳು, [[ಉಣ್ಣಿ ಹುಳು]]ಗಳು, [[ಸುಗ್ಗಿ ನುಸಿ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಲಾಡಿಹುಳು]]ಗಳಂತಹ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಹುಲ್ಲು ಬೀಜಗಳಂತಹ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಅಥವಾ ಪಂಜಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>ರೈಸ್ ಪುಟಗಳು167–74</ref> ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು [[ವಿಮುಖ ಸೀನು]] ಹಾಕುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಅವು ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಂತೆ ತೋರಿದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವು ಬಾಯಿ ಹಾಗೂ ಮೂಗಿನಿಂದ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ನಾಯಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡದು. ==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೀವನ== ===ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು=== [[File:Caynsham-beagles.jpg|thumb|right|ದಿ ಕೆಯನ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಫೂಟ್ ಬೀಗಲ್ಸ್(c.1885)]] ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಲಗಳನ್ನು [[ಬೇಟೆ]]ಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ [[ಬೀಗ್ಲಿಂಗ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೃದ್ಧರು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಪಡದೆ ಕುದುರೆ ಸವಾರರಾಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಸೂಕ್ತ ಜತೆಗಾರರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಿರಿಯರು ಸಣ್ಣ ಕುದುರೆ ಸವಾರರಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯ ತೋರಿಸುವ ಜಾಡಲ್ಲಿ ಸಾಗಬಹುದು. ಬೇಟೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಸಾಕಲಾಗದ ಬಡ ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೂ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿ ಸಹಯೋಗ ನೀಡುವುದುಂಟು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಪುಟ42</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನರಿಗಳ ಬೇಟೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಜಾ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ಮೊಲಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌‌ ನಾಯಿಗಳಂತೆ ಅವು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಾಸನೆಯ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವು ಮೊಲವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಬೀಗಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದುಗೂಡಿ ಓಡುತ್ತವೆ ('ಬಟ್ಟೆಹಾಸು ಹೊದಿಸುವಷ್ಟು ಸನಿಹಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತವೆ'<ref name="Y110" />), ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನಾಯಿಗಳು ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಜಾಡನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳುಳ್ಳ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಸೆಂಟ್‌ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಯಲ್]] ನಾಯಿ‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಬ್ಲ್ಯಾಕಿ ಪುಟ77</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗದ ಬೇಟೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ''ಅನೆಕ್ಡೋಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾಗ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ, ಜೆಸ್ಸೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: {{bquote|In rabbit-shooting, in gorse and thick cover, nothing can be more cheerful than the beagle; and they have been called rabbit-beagles from this employment, for which they are peculiarly qualified, especially those dogs which are somewhat wire-haired.<ref name="J1858" />}}[[File:Moritz v d Tomburg.jpg|thumb|left|ಮೊಲ ಮತ್ತು ಮೊಲ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬೀಗಲ್ ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು.]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೊಲಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಪುನಃ ಜನಪ್ರಿಯ ಹವ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ಇದು 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಮಲ್ಸ್‌ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌) ಆಕ್ಟ್ 2002]] ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಂಟಿಂಗ್‌ ಆಕ್ಟ್‌ 2004]] ಮೊಲಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ಶಾಸನದಡಿ, [[ಜಮೀನು ಮಾಲೀಕರ]] ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಬಹುದು. ಬೇಟೆಗೆ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ತ ಚೆಲ್ಲುವಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸದ ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ನಾಯಿಗಳ ಸಹಜ ಕುಶಲತೆಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಕೊಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಅಣಕು ಬೇಟೆ]] ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡವು ಸುಮಾರು 70 ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರರೇ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಚದುರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನೇಕ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗುಂಪಿಗೆ ಮರಳಿಸುವುದು. ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಯು ತಂಡದ ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವರು ಬೇಟೆಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಹಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ (ಜೋಡಿಯಾಗಿ) ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು.<ref name="K101">ಕ್ರೆಯಟರ್ ಪುಟಗಳು97–104</ref> ಯುವಜನರಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 1902ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಎಟನ್]] ಕಾಲೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಪುಟಗಳು68–71</ref> ಅಲ್ಲದೇ [[ಕೆಂಟ್]]‌ನ [[ವೇ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಇಮ್ ಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡವೊಂದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ [[ಅನಿಮಲ್ ಲಿಬರೇಷನ್ ಫ್ರಂಟ್]] ಕಳವುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1103181.stm|title=Activists steal beagle pack|publisher=BBC News|date=5 January 2001|accessdate=2007}}</ref> ಶಾಲೆಗಳ ಹಾಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಎಟನ್, [[ಮಾರ್ಲಬರೋ]], ವೇ, [[ರಾಡ್ಲೇ]],ದಿ [[ರಾಯಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಹಾಗು [[ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್‌ನ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್]] ಮೊದಲಾದುವು ಈಗಲೂ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.horseandhound.co.uk/best/article.php?aid=71052&cid=396|title=Directory of UK hunts 2006/2007|publisher=Horse and Hound|date=20 November 2006|accessdate=2007|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006200749/http://www.horseandhound.co.uk/best/article.php?aid=71052&cid=396|url-status=dead}}</ref> ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು [[ಹಿಮ ಮೊಲ]]ಗಳು, [[ಹತ್ತಿಬಾಲದ ಮೊಲ]]ಗಳು, [[ಆಟದ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳು, [[ಸಣ್ಣಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ]], [[ಕೆಂಪು ಜಿಂಕೆ]], [[ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು]], [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ತೋಳ]], [[ಕಾಡು ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ನರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಮುಂಗುಸಿಯಂತಹ ಮಾಂಸಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="K101" /><ref>{{cite web|url=http://www.defra.gov.uk/rural/hunting/inquiry/evidence/mammalsoc.htm|title=Submission to Lord Burns' Committee of Inquiry into Hunting with Dogs|publisher=The Mammal Society|date=16 March 2000|accessdate=9 July 2007|archive-date=12 ಮೇ 2010|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100512151544/http://www.defra.gov.uk/rural/hunting/inquiry/evidence/mammalsoc.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಗಾರನ ಕೋವಿಗೆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಂದು ಕೊಡುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಕೋವಿ ನಾಯಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="K101" /> ===ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ=== [[File:CBP_Airport.jpg|thumb|ಬೀಗಲ್ ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಿನ ಮೂಗುಗಳಿವೆ,US ನ ಸೀಮಾ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯಸಂಸ್ಥೆವರು ಇವುಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.]] ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌]]ನ [[ಬೀಗಲ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್]] ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೇದಾರಿ ನಾಯಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ತಳಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಹಾಗು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಹೆದರುವ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಯವುಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ ಹಾಗು ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾಯಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog2.html|title=USDA's Detector Dogs: Protecting American Agriculture: Why Beagles?|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|accessdate=2007|archive-date=2007-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202083721/http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog2.html|url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನ [[ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ]]ಯಲ್ಲಿ,[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸೇವೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಿಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200512/06/eng20051206_226039.html|title=A beagle honored as a defender at national gate|publisher=People's Daily Online|date=6 December 2006|accessdate=9 July 2007}}<br>* {{cite web|url=http://www.daff.gov.au/about/media-centre/aqis-releases/2000/old_dogs_-_new_tricks_original_quarantine_k9s_on_the_scent_of_retirement|title=Old dogs&nbsp;— new tricks Original quarantine K9's on the scent of retirement|publisher=Australian Government: Department of Agriculture, Fisheries and Forestry|date=30 November 2000|accessdate=9 July 2007|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090305063850/http://www.daff.gov.au/about/media-centre/aqis-releases/2000/old_dogs_-_new_tricks_original_quarantine_k9s_on_the_scent_of_retirement|url-status=dead}}<br>* {{cite web|url=http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0009/111969/nairn_report.pdf|format=PDF|title=Australian Quarantine a shared responsibility|author=M.E. Nairn, P.G. Allen, A.R. Inglis and C. Tanner|publisher=Department of Primary Industries and Energy|year=1996|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710215222/http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0009/111969/nairn_report.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಪೋಟಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಮಾನಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಸಾಮಾನನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಸುತ್ತುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ದೊಡ್ಡ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog6.html|title=USDA's Detector Dogs: Protecting American Agriculture: More Detector Dog Programs|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810231215/http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog6.html|url-status=dead}}</ref> ===ಪ್ರಯೋಗ=== ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಭಟಿಸದ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ. UK ಯಲ್ಲಿ 2004ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಒಟ್ಟು 8,018 ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ 7,799 ನಾಯಿಗಳು ಬೀಗಲ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು (97.3%).<ref>{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm67/6713/6713.pdf|format=PDF|title=Statistics of Scientific Procedures on Living Animals Great Britain 2004|year=2004|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}</ref> UKಯಲ್ಲಿ 1986ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಣಿಗಳ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು)ಕಾನೂನು]], ಪ್ರೈಮೇಟ್, ಕುದುರೆಯಂಥಹ ಪ್ರಾಣಿ, ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗು ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರ್ವಾಹಣ ಸಮಿತಿಯು (ಕಾನೂನಿನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು), ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref name="RAPC">{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/hc0506/hc16/1660/1660.pdf|format=PDF|title=Report of the Animal Procedures Committee for 2004|year=2004|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ UKಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ 0.3% ಗಿಂತಲು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದಂತಹ 7670 ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ 7406ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು (96.6%) ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="REP2005">{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm68/6877/6877.pdf|format=PDF|title=Statistics of Scientific Procedures on Living Animals Great Britain 2005|year=2005|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}</ref> ಬಹುಪಾಲು ನಾಯಿಗಳನ್ನು [[ಹರ್ಲ್ಯಾನ್]]‌ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. UK ಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು) ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು.<ref name="RAPC" /> [[File:Dogs6CCcopy.jpg|left|thumb|ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿ ಸಾಕಿದ ನಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವರಕ್ಷಕ ಔಷಧಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು,ಆಗಷ್ಟ್ 2000|link=Special:FilePath/Dogs6CCcopy.jpg]] ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/enterprise/cosmetics/html/cosm_animal_test.htm|title=Cosmetics and animal tests|publisher=European Commission&nbsp;— Enterprise and Industry Directorate General|year=2007|accessdate=9 July 2007|archive-date=29 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629081459/http://ec.europa.eu/enterprise/cosmetics/html/cosm_animal_test.htm|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000085&sid=ahaDhWAXharI&refer=europe|title=Animal-Testing Ban for Cosmetics to Be Upheld, EU Court Rules|publisher=Bloomberg|date=24 May 2005|accessdate=9 July 2007}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಹಾಗು [[ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]](FDA)ನಿಂದ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರೆಗೂ ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ. ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಂತಹ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಷತ್ವ, ಆಹಾರದ ಕಲ್ಮಶಕಾರಕವನ್ನು ಹಾಗು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಾಗ, ನೇರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದರ ಬದಲಿಗೆ FDA ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮರಿ-ಹಂದಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fda.gov/oc/ofacs/fdasbo/businesspub.html|title=How to do Business with FDA|publisher=US Department of Health and Human Services|accessdate=11 July 2007|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929134716/http://www.fda.gov/oc/ofacs/fdasbo/businesspub.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸಜೀವಚ್ಛೇಧನ]]-ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪು, ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ. 1997ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯು, UK ಯ [[ಹಂಟಿಂಗ್ ಡನ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೋಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅರಚುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2465/is_2_31/ai_71634854/pg_2|title=Seeing Is Believing&nbsp;— cruelty to dogs at Huntingdon Life Sciences|author=Zoe Broughton|publisher=The Ecologist|month=March|year=2001|accessdate=9 July 2007|archiveurl=https://archive.today/20120708054548/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2465/is_2_31/ai_71634854/pg_2/|archivedate=8 ಜುಲೈ 2012|url-status=live}}</ref> ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಂತಹ UK-ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ಕನ್ ಸರ್ಟ್ ಕೆನೆಲ್ಸ್]], ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಂಪುಗಳು ಹೇರಿದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|author=Nicola Woolcock|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1749489,00.html|title=Extremists seek fresh targets close to home|publisher=The Times|date=25 August 2005|accessdate=9 July 2007|location=London|archive-date=7 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107192137/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1749489,00.html|url-status=dead}}</ref> ===ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ=== ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ (ಆದರೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಸಂಶೋಧನ ಬರಹಗಳು ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ). 1972ರಿಂದ 2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು 195,157 ನಿಂದ 64,932 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/ac/awreports/awreport2004.pdf|format=PDF|title=FY 2004 AWA Inspections|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|year=2004|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061210100928/http://www.aphis.usda.gov/ac/awreports/awreport2004.pdf|url-status=dead}}</ref> ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ವಿಧಗಳನ್ನು ವರದಿಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref name="UKGOV">{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200102/ldselect/ldanimal/150/15004.htm#a10|title=Select Committee on Animals In Scientific Procedures Report |publisher=House of Lords|year=2002|accessdate=9 July 2007}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="UKGOV" /> ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಮೂಲಭೂತ ಜೀವಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅನ್ವಯಿಕ ಮಾನವ ಔಷಧಿ, ಅನ್ವಯಿಕ ಪಶುವೈದ್ಯದ ಔಷಧಿ, ಹಾಗು ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.<ref name="REP2005" /><ref name="UKGOV" /> ===ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳು=== ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಸಾಕಿದರೂ ಕೂಡ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಾಕು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="QLD" /> ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ [[ಗೆದ್ದಲನ್ನು]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಮೂಸು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.k9centre.com/dogs/detection_dogs_/Termite_Detection_Dogs/termite_detection_dogs.html|title=Termite Detection Dogs|publisher=K9 Centre.com|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070413004000/http://k9centre.com/dogs/detection_dogs_/Termite_Detection_Dogs/termite_detection_dogs.html|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗು ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://parliament.nsw.gov.au/prod/PARLMENT/hansArt.nsf/V3Key/LC20011213047|title=Police Powers (Drug Detection Dogs) Bill|publisher=Parliament of New South Wales|date=13 December 2001|accessdate=9 July 2007|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929110512/http://www.parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/hansart.nsf/V3Key/LC20011213047|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4676233.stm|title=The unlikely enemy of the terrorist|author=Tom Geoghegan|publisher=BBC News Magazine|date=13 July 2005|accessdate=9 July 2007}}</ref> ಅವುಗಳ ಉತ್ತಮ ವರ್ತನೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಆಕಾರದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಪ್ರಾಣಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಂದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದವರನ್ನು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವುದು.<ref>ಕ್ರೆಯಟರ್ ಪುಟಗಳು89–92</ref> ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯೊಂದು ಮಾಲೀಕನ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕರೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಲೀಕನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5099190.stm?ls|title=Dog praised for life-saving call|date=20 June 2006|publisher=BBC News|accessdate=9 July 2007}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ [[ಹೈತಿ ಭೂಕಂಪದ]] ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯ ರಕ್ಷಣ ಪಡೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಹುಡುಕುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬೀಗಲ್ ನಾಯಿ]] [[ಮೋಂಟಾನ ಹೋಟೆಲ್]]‌ನ ಮಾಲೀಕನನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇವನು ಬಿದ್ದಹೋಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದ ಕೆಳಗೆ 100 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ ಬೀಗಲ್‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref>{{cite web|url=http://www.twincities.com/prep/ci_14260479|title=In Haiti, a shattered symbol reluctantly yields dead|date=25 January 2010|publisher=Twin Cities Pioneer Press|accessdate=26 January 2010}}</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರರಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಶೇಕ್ ಸ್ಪಿಯರ್]], [[ಜಾನ್ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್]], [[ಜಾನ್ ಡ್ರೈಡನ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಟೈಕೆಲ್]], [[ಹೆನ್ರಿ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಂ ಕೌಪರ್]], ಹಾಗು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪೋಪ್]]‌ನ ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಗಳಾದ [[ಹೋಮರ್]], ''[[ಇಲಿಯಡ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಇದ್ದಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.{{Ref_label|D|d|none}} 1950 ರಿಂದ ''[[ಪಿನಟ್]]'' ‌ನ [[ಸ್ನೂಪಿ]] ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ("ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೀಗಲ್‌" ಆಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="mostfamousbeagle" />). [[ಗಾರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ನ ಹಾಸ್ಯಭಾಗದ [[ಒಡಿಯೆ]] ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]] [[ಬೀಗಲ್‌ ಬಾಯ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬೀಗಲ್ ಬೀಗಲ್‌, [[ಹನ್ನ-ಬಾರ್ಬರ]] [[ಗ್ರೇಪ್ ಅಪೆ]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಿರತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು [[ಹಾಸ್ಯ ಭಾಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಕಾರ್ಟುನ್ಸ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ''[[ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಗ್ಸ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಫಿಲಿಸ್ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ನೇಯ್ಲರ್]]‌ನ ''[[ಶಿಲೊ]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''[[ಅಂಡರ್ ಡಾಗ್]]'' ‌ನ ನೇರ-ಕಾರ್ಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು ''[[ಆಡಿಷನ್]]'', ''[[ದಿ ಮಾನ್ ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ರಾಯಲ್ ಟೆನೆನ್ ಬೌಮ್ಸ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ''[[Star Trek: Enterprise]]'', ''[[ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡರ್ಸ್]]'', ''[[ದಿ ವಂಡರ್ ಇಯರ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಟು ದಿ ಮ್ಯಾನಾರ್ ಬಾರ್ನ್]]'' ಇತರರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಬ್ಯಾರಿ ಮ್ಯಾನಿಲೊ]]ನ ಎರಡು ಬೀಗಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬೀಗಲ್ ಅವನ ಅನೇಕ ಆಲ್ಬಂ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. US ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲಿಂಡನ್ ಬೈನ್ಸ್ ಜಾನ್ ಸನ್]] ಅನೇಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವಾಗತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಬೀಗಲ್ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಬೊಬ್ಬೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/FAQs/dog/doghouse.asp|title=President Johnson's Dogs|publisher=Lyndon Baines Johnson Library and Museum|accessdate=9 July 2007|archive-date=11 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070711110752/http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/FAQs/dog/doghouse.asp|url-status=dead}}</ref> [[ಚಾಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]]ನ ಪ್ರವಾಸ ಪುಸ್ತಕ ''[[ದಿ ವಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೀಗಲ್‌]]'' ‌ಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮತ್ತು ''[[ಆನ್ ದ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್‌]]'' ಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಅವನು ಪ್ರಯಾಣ]] ಮಾಡಿದಂತಹ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಹಡಗಿಗೆ</span> ಬೀಗಲ್‌ನ ತಳಿಯ ನಂತರ [[HMS ಬೀಗಲ್‌|HMS ''ಬೀಗಲ್‌'']] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಸಿಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು [[ಮಾರ್ಟಿಯನ್]]‌‌ನ ''[[ಬೀಗಲ್‌ 2]]'' ಎಂಬ ಗೃಹನೌಕೆಗೂ ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== <div class="references-small"> '''a''' {{Note_label|A|a|none}} ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ "ಬೀಗಲ್‌" (ದೊಡ್ಡಕ್ಷರ B ಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ) ಅನ್ನು ಇತರ ಬೀಗಲ್‌-ವಿಧದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ತಳಿಗಳೊಡನೆ ವಿಂಗಂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.</div> '''B''' {{Note_label|B|b|none}} ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಯಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಐಸ್ ಲೆಸ್ ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು,ಹಾಗು ಪ್ರಾಚೀನ ಬ್ರಿಟನನ್ನರು ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರಬಹುದು.<ref>ಯೊವಟ್ಟ್ ಪುಟ133</ref> '''C''' {{Note_label|C|c|none}}ಹರ್ಟ್ಸ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು 96 ಜನತಜ್ಞರ ತಂಡದ ಮುಂದಿಟ್ಟನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಜನ ಪಶುವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗು ಉಳಿದ ಅರ್ಧಜನ ನಾಯಿ ನಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ತೀರ್ಪುಗಾರರು:<br> {{bquote|A dog may normally be quite calm but can become very excitable when set off by such things as a ringing doorbell or an owner's movement toward the door. This characteristic may be very annoying to some people. Rank these seven breeds from least to most excitable.}} '''D''' {{Note_label|D|d|none}} ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಲೇಖಕರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು:<br> ಶೇಕ್ ಸ್ಪಿಯರ್: "''ಸರ್ ಟಾಬಿ ಬೆಲ್ಚ್'' : ಶಿ ಈಸ್ ಬೀಗಲ್‌, ನಿಜವಾದ-ತಳಿ, ಹಾಗು ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವಳು: ವಾಟ್ ಓ' ದೆಟ್?" ''[[ಟ್ವೆಲ್ತ್ ನೈಟ್]]'' (c.1600) ಅಂಕ II ದೃಶ್ಯ III <br> ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್: "''ಮಿಸ್ಟ್ರೆಸ್ಸ್ ಟೆನ್ ಟರ್ ಹುಕ್''': ಯು ಆರ್ ಅ ಸ್ವೀಟ್ ಬೀಗಲ್‌" ''' '' '''[[ವೆಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್ ಹೊ]]'' (1607) ಅಂಕ III ಸೀನ್ IV:2'' ''' <br>''''''' ''' ಡ್ರೈಡೆನ್: "ದಿ ರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೇಪ್ ಅ ಬೀಗಲ್‌'ಸ್ ವೆಲ್ಪ್ ತ್ರೂ ಔಟ್, ವಿತ್ ಬ್ರಾಡರ್ ಫೋರ್ ಹೆಡ್ ಅಂಡ್ ಅ ಶಾರ್ಪರ್ ಸ್ನೌಟ್" ''ದಿ ಕಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಾಕ್ಸ್'', ಎಂಡ್ ಅಗೇನ್: "ಅಬೌಟ್ ಹರ್ ಫೀಟ್ ವರ್ ಲಿಟ್ಟಲ್ ಬೀಗಲ್ಲ್ಸ್ ಸೀನ್" ಇನ್ ''ಪಾಲಮಾನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಸೈಟ್'' ಬೋತ್ ಫ್ರಮ್ ''[[ಫ್ಯಾಬಲ್ಸ್, ಏನ್ ಷ್ಯಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮಾಡರ್ನ್]]'' (1700)<br> ಟಿಕ್ ಕೆಲ್: "ಹಿಯರ್ ಲೆಟ್ ಮಿ ಟ್ರೇಸ್ ಬಿನೀತ್ ದಿ ಪರ್ಪಲ್ಡ್ ಮಾರ್ನ್, ದಿ ಡೀಪ್-ಮೌತ್'ಡ್ ಬೀಗಲ್‌, ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಪ್ರೈಟ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್" ''ಟು a ಲೇಡಿ ಬಿಫೋರ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್'' (ಮರಣದ ನಂತರ ೧೭೪೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು)<br> ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್: "'ವಾಟ್ ದ ಡೆವಿಲ್ ವುಡ್ ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಮಿ ಡು?' ಕ್ರೈಸ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇಯರ್, ಟರ್ನಿಂಗ್ ಟು ಬ್ಲಿಫಿಲ್, 'ಐ ಕ್ಯಾನ್ ನೊ ಮೋರ್ ಟರ್ನ್ ಹರ್, ದ್ಯಾನ್ ಅ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಯಾನ್ ಟರ್ನ್ ಆನ್ ಓಲ್ಡ್ ಹೇರ್.'" ''[[ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಟಾಮ್ ಜೊನ್ಸ್,ಎ ಫೌಂಡ್ಲಿಂಗ್]]'' (1749) ಚಾಪ್ಟರ್7.<br> ಕೌಪರ್: "ಅತ್ಯತ್ತಮ ಬೆನ್ನುಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ,ದಾಪುಗಾಲಿನ ಬಲ, ಇದು ನಿಜವಾದ ಬೀಗಲ್ ನ ವಾಸನೆ ನಾಯಿಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ"''ದಿ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಎರರ್ '' (1782)<br> ಪೋಪ್: "ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ತಳಿಯು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನ ನಡಿಗೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ"''ದಿ ಇಲಿಯದ್ ಆಫ್ ಹೊಮರ್ '' (1715–20) ಬುಕ್ XV:697–8 ==ಆಕರಗಳು== *{{cite book|title=A New Owner's Guide to Beagles|first=David and Hazel|last=Arnold|publisher=T.F.H. Publications, Inc.|year=1998|id=ISBN 079382785X}} *{{cite book|title=Shooting|first=Robert|last=Blakey|publisher=George Routledge and Co.|year=1854}} *{{cite book|title=Beagles|first=E. Fitch|last=Daglish|publisher=Foyles|location=London|year=1961|isbn=0707106311}} *{{cite book|title=The Dog's Mind|first=Bruce|last=Fogle|publisher=Howell Book House|year=1990|isbn=0876055137}} *{{cite book|title=Researches into the History of the British Dog Volume II|first=George|last=Jesse|publisher=Robert Hardwicke|location=London|year=1866}} *{{cite book|title=Anecdotes of Dogs|first=Edward|last=Jesse|publisher=H. G. Bohn|year=1858}} *{{cite book|title=Training Your Beagle|first=Kristine|last=Kraeuter|publisher=Barron's|year=2001|isbn=0764116487}} *{{cite book|title=The Field Book: Or, Sports and Pastimes of the United Kingdom|first=William Hamilton|last=Maxwell|publisher=E. Wilson|year=1833}} *{{cite book|title=Henry Salt: Humanitarian Reformer and Man of Letters|first=George|last=Hendrick|year=1977|publisher=University of Illinois Press|isbn=0252006119}} *{{cite book|title=The Sportsman's Library|first=John|last=Mills|year=1845|publisher=W. Paterson}} *{{cite book|title=The History of the Countryside|first=Oliver|last=Rackham|publisher=Weidenfeld & Nicholson History|year=2000|isbn=1842124404}} *{{cite book|title=The Beagle Handbook|first=Dan|last=Rice|publisher=Barron's|year=2000|isbn=0764114646}} *{{cite book|title=The Sportsman's Repository|first=John|last=Scott|year=1845|publisher=Henry G. Bohn}} *{{cite book|title=The Encyclopedia of North American Sporting Dogs|first=Steve|last=Smith|publisher=Willow Creek Press|year=2002|isbn= 1572235012}} *{{cite book|title=Manual of British Rural Sports|first=(J. H. Walsh)|last="Stonehenge"|publisher=G. Routledge and Co.|location=London|year=1856}} *{{cite book|title=On Hunting: A Sportsman's Manual Commonly Called Cynegeticus|author=Xenophon (translated by H. G. Dakyns)|year=2007|origdate=c.380 BC|publisher=eBooks@Adelaide|url=http://etext.library.adelaide.edu.au/x/xenophon/x5hu/|access-date=2010-07-01|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613115649/http://etext.library.adelaide.edu.au/x/xenophon/x5hu/|url-status=dead}} *{{cite book|title=The Dog|first=William|last=Youatt|publisher=Blanchard and Lea|year=1852}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons|Beagle}} * {{dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Hound_Group/Beagle/}} * {{dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Hound_Group/Beagle/Clubs/|Beagle clubs}} * [http://www.caringcreatures.com/dogs/beagle.php ಡಾಗ್ ಬ್ರೀಡ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್- ಬೀಗಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818233509/http://www.caringcreatures.com/dogs/beagle.php |date=2010-08-18 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಡಾಗ್ ಬ್ರೀಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೆಂಟ್ ಹೌಂಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದ ನಾಯಿ ತಳಿಗಳು]] 9mg0bcb9oo32iwjz0xr7by5rt78p29t 0 24146 1372086 1355174 2026-04-26T03:00:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372086 wikitext text/x-wiki {{More footnotes|date=November 2009}} {{Dablink|For other meanings of these words, see [[Boxing (disambiguation)]], [[Boxer (disambiguation)]], [[Box (disambiguation)]], or [[Prizefighter (disambiguation)]].}} {{Essay-like|date=April 2010}} {{Howto|date=April 2010}} {{Infobox_martial_art | image = Boxing080905 photoshop.jpg | imagecaption = [[Ricardo Dominguez]] (''left'') is throwing an [[uppercut]] on Rafael Ortiz (''right''). | imagesize = 225px | name = Boxing | aka = Pugilism, English boxing, Western Boxing | focus = [[Strike (attack)|Striking]] ([[Punch (combat)|Punching]]) | country = Greece (Ancient Boxing) <br />United Kingdom (Modern Boxing) | olympic = Since 688 B.C. | creator = Various fighters | parenthood = Unknown }} '''ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌''' ಒಂದು [[ಕಾಳಗದ ಕ್ರೀಡೆ]] ಮತ್ತು [[ಕದನ ಕಲೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಅವರ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ]]. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ [[ರೆಫರಿ(ನಿರ್ಣಯಕಾರ)]]ಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆತನು ಸುತ್ತುಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದರಿಂದ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ಅನೇಕ ವಿರಾಮಮಾವಧಿಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕಾಳಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ [[ತೂಕ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಯಗಳಿಸಲು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಿರುತ್ತವೆ; ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದಾಗ ಆತನು ರೆಫರಿಯು ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳವರೆಗೆ ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಎದ್ದೇಳಲು ಅಸಮರ್ಥವಾದರೆ ([[ನಾಕ್ಔಟ್]] ಅಥವಾ KO) ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅತಿಯಾಗಿ [[ಪೆಟ್ಟುಗೊಂಡರೆ]] ([[ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ನಾಕ್ಔಟ್]] ಅಥವಾ TKO). ಒಪ್ಪಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟು ಸುತ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹೋರಾಟವು ನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಜಯಶಾಲಿಯನ್ನು ರೆಫರಿಯ ನಿರ್ಧಾರ ಅಥವಾ ತೀರ್ಪುಗಾರನ ಅಂಕಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{TOC limit|limit=3}} == ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Young_boxers_fresco,_Akrotiri,_Greece.jpg|thumb|right|ಮಿನೋವನ್ ಯುವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌, ಅಕ್ರೋಟಿರಿ (ಸ್ಯಾಂಟೋರಿನಿ) ಹಸಿಚಿತ್ರ. ಹಿಂದೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಕೈಗವಸುಗಳು'.]] ಮೊದಲ ಕಾಳಗವನ್ನು [[ಸುಮೇರಿಯನ್]] ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಸಹಸ್ರವರ್ಷದ]]ಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಸಹಸ್ರವರ್ಷದ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್]]ನ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪವು ಮೊದಲ-ಕಾದಾಳಿಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="EncyclopaediaBritannicaEntry">[http://www.britannica.com/eb/article-29781/boxing ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ ಎಂಟ್ರಿ ಫಾರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]</ref> ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಣಗಳು ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಮುಷ್ಟಿಗಳ(ಬರಿಗೈಯ) ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="EncyclopaediaBritannicaEntry"/> 1927ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಜ್ಞ ಡಾ. [[E. A. ಸ್ಪೈಸರ್]] [[ಇರಾಕ್]]ನ [[ಬಾಗ್ದಾದ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಸಪೊಟಮಿಯನ್]] ಶಿಲಾ ಫಲಕವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು '''ಬಹುಮಾನದ-ಧನಕ್ಕಾಗಿ-ಮಾಡುವ ಕಾಳಗ''' ಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಫಲಕವು 7,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.brownielocks.com/boxing.html ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಂಡ್ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಫನ್ ಫ್ರಮ್ ಬ್ರೌವ್ನೀಲಾಕ್ಸ್]</ref> ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದ ಮೊದಲ ಕಾಳಗದ ಆರಂಭಿಕ ಆಧಾರವು [[ಮಿನನೋನ]] [[ಕ್ರೆಟೆ]] (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1500–900) ಮತ್ತು [[ಸಾರ್ಡಿನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರ್ಯಾಮ ಪರ್ವತಗಳ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2000–1000) ಕಂಡಾಗ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="EncyclopaediaBritannicaEntry"/> === ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ === [[ಚಿತ್ರ:Thermae boxer Massimo Inv1055.jpg|thumb|left|ಕಾದಾಟದ ನಂತರ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಆಫ್ ಕ್ವಿರಿನಲ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ)]] [[ಚಿತ್ರ:Boxer of quirinal hands.jpg|thumb|left|ತೊಗಲುಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿವರಣೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Boxers Staatliche Antikensammlungen 1538.jpg|thumb|right|ಬಲ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಅವನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು(ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 183)]] {{Main|Ancient Greek Boxing}} [[ಹೋಮರ್]]ನ [[ಇಲಿಯಡ್]] (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 675) ಮೊದಲ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕಾಳಗದ ಬಗೆಗಿನ ಸವಿವರ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಬುಕ್ XXIII).<ref>[[ಹೋಮರ್]], [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Il.+23.624 ಇಲಿಯಡ್, 23.655-696]</ref> ''ಇಲಿಯಡ್'' ನ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮೈಸೆನಿಯನ್]] ಕಾದಾಳುಗಳು ಅವರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಉರುಳಿಬೀಳಿಸುವವರನ್ನು ಅದ್ಧೂರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1200) ಮೂಲಕ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೋಮರಿಕ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ನಂತರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ವೀರನಂಥ ರಾಜ [[ಥೆಸಿಯಸ್]] ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಪುರಾಣಕಥೆಯು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಸ್ಫರ್ಧಿಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು, ಅವರ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಗುದ್ದಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ಗುದ್ದಾಡುವುದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ನಿಂತುಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ಕೈಗವಸುಗಳು (ಸ್ಪೈಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಮೊಣಕೈಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಕೈಗಳಿಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾದಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಗ್ನವಾಗಿಯೂ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 688ರಲ್ಲಿ ''ಪೈಗ್ಮೆ'' ಅಥವಾ ''ಪೈಗ್ಮೇಚಿಯಾ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್]] ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ [[ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ನೀಡುವ ಚೀಲಗಳಿಂದ]] (''ಕೋರಿಕೋಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾದಾಳುಗಳು ಕೈಗಳಿಗೆ, ಮಣಿಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎದೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು (ಹಿಮ್ಯಾಂಟೆಸ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅವರ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸ್ಪಾರ್ಟನ್‌ಗಳು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ಅನ್ನು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. === ಪುರಾತನ ರೋಮನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ === [[ಪುರಾತನ ರೋಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗಳಿದ್ದವು‌. ಎರಡೂ ಎಟ್ರುಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದವಾಗಿದ್ದವು. ಅಂಗಸಾಧನೆಯ ರೀತಿಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಿಮಲ್ಲನ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್. ಕಾದಾಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀತದಾಳುಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೂ ಕಾದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಯೇಟರ್‌ಗಳು ಅವರ ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣುಗಳಿಗೆ "ಕೆಸ್ಟೆ"ಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಂದೋಳುಗಳಿಗೆ ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಏಟಿನ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾಢವಾದ ಗಾಯದ ಗುರುತಿರುವ ಮತ್ತು [[ಹೂಕೋಸು ಕಿವಿಗಳಂತೆ ಚಾಚಿದ]] ಚಿತ್ರ [[ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಆಫ್ ಕ್ವಿರಿನಲ್]], ಇದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕ್ರೂರವಾದ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (ಪಂದ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿರೋಧಿಯ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಊನಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು). ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮೊದಲ ಕಾದಾಟವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳೂ ಸಹ ಕಾದಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವು ಕೇಸರ್ [[ನೆರೋನಿಸ್]]‌ನಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯ ಡೇರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡ ಎಂಟೆಲ್ಲಸ್‌ನ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟವನ್ನು ರೋಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ಏನೈಡ್]]ನಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೇ ಶತಮಾನ) ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[[ವರ್ಗಿಲ್]], [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Verg.+A.+5.421 ಏನೈಡ್, 5.421]</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 393ರಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಥಿಯೊಡೋಸಿಯಸ್]] ನಿಷೇಧಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 400ರಲ್ಲಿ [[ಥಿಯೊಡೋರಿಕ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ದೇವರ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಮುಖವನ್ನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವರಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಈ ಆಜ್ಞೆಯು ಪೌರಾತ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಹೊರಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.bbc.co.uk/london/sport/boxing/early_history.shtml BBC. ''ದಿ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌'' , BBC ಹಿಸ್ಟರಿ]</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್, ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ, ಕತ್ತಿವರಿಸೆ ಮತ್ತು ಓಟದ ಪಂದ್ಯಗಳು (ಸಾರೋಟು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಎರಡೂ) ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿರೂಪವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ರೋಮನ್ನರಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. == ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ == === ಬ್ರೋಟನ್‌ನ ನಿಯಮಗಳು (1743) === [[ಚಿತ್ರ:Blow2.jpg|thumb|left|150px|1867ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಪ್ರೈಸ್‌ನ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌: ಎ ಟ್ರೀಟೈಸ್ ಆನ್ ಸ್ಪ್ಯಾರಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಒಂದು ನೇರ ಭಂಗಿ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಪತನದ ನಂತರದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಆದರೂ ಇಟಲಿಯ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ 12ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿವಿಧ ಮುಷ್ಟಿ-ಕಾಳಗದ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಾತ್ಮಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. [[ಪುರಾತನ ರಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಮುಷ್ಟಿಕಾಳಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಕ್ರೀಡೆಯೂ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಕ್ರೀಡೆಯು ನಂತರ ಆರಂಭಿಕ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣು(ಬೇರ್-ನಕಲ್) ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]] ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಬಹುಮಾನದ-ಕಾಳಗ''' ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ-ಗೆಣ್ಣು ಕಾಳಗದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 1681ರಲ್ಲಿ ''[[ಲಂಡನ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ-ಗೆಣ್ಣು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎಂದರೆ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಫಿಗ್]], 1719.<ref>[http://www.ibhof.com/figg.htm ಜೇಮ್ಸ್ B. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ G. ಸ್ಕಟ್ (1999). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229084635/http://www.ibhof.com/figg.htm |date=2008-12-29 }}[http://www.ibhof.com/figg.htm ''ಜೇಮ್ಸ್ ಫಿಗ್'' , IBOHF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229084635/http://www.ibhof.com/figg.htm |date=2008-12-29 }}</ref> ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೇ "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌" ಪದವು ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನ ಈ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವು ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮಿಸ್ಟರ್ ಫಿಗ್‌ನ ಕಾಲದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮುಷ್ಟಿಕಾಳಗದೊಂದಿಗೆ ಕತ್ತಿವರಿಸೆ ಮತ್ತು ದೊಣ್ಣೆಕಾಳಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಆರಂಭಿಕ ಕಾಳಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಬರೆದ ನಿಮಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಯಾವುದೇ ತೂಕದ ವಿಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ ಸುತ್ತಿನ ಮಿತಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ರೆಫರಿಯೂ ಸಹ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿತ್ತು. [[ಬ್ರೋಟನ್‌ನ ನಿಯಮಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ-ಭಾರದ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಜ್ಯಾಕ್ ಬ್ರೋಟನ್‌]] 1743ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಳಗ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು.<ref>[http://www.eastlondonhistory.com/broughton%20jack.htm ಜಾನ್ ರೆನ್ನೀ (2006) ''ಈಸ್ಟ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರೈಜ್ ರಿಂಗ್ ರೂಲ್ಸ್ 1743'' ]</ref> ಈ ನಿಯಮಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಯು ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿಬಿದ್ದು, 30 ಸಕೆಂಡುಗಳ ಎಣಿಕೆಯ ನಂತರವೂ ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ಆ ಕಾಳಗವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉರುಳಿಬಿದ್ದ ಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ನಡುವಿನ ಕೆಳಗೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಬ್ರೋಟನ್‌ "ಮಫ್ಲರ್"ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದನು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನು. ಇವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೆತ್ತೆಯೊದಗಿಸುವ ಕೈಗವಸುಗಳು. ಇವನ್ನು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಬಗೆಗಿನ ಮೊದಲ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್]] ಬಾಕ್ಸರ್‌ 'ವಿಲಿಯಮ್ ಫುಟ್ರೆಲ್' ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆತನು 1788ರ ಜುಲೈ 9ರಂದು ಕ್ರೋಯ್ಡನ್‌ನ ಸ್ಮಿಥ್ಯಾಮ್ ಬಾಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ "ಜಂಟಲ್‌ಮ್ಯಾನ್" ಜಾನ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಳಗದವರೆಗೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲನ್ನು ಕಾಣದೆ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಈ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:Cribb vs Molineaux 1811.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ 1811ರಲ್ಲಿ ಭಾರಿ-ತೂಕದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌-ಪಟ್ಟದ ಮರು-ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಮಾಲಿನಿಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಾಮ್ ಕ್ರಿಬ್ಬ್]] ಈ ನಿಯಮಗಳು ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಇಂದಿನ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು: ಅವು ಕಾದಾಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಂಡಿಗೆ ಕುಸಿದಾಗಿ 30-ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾದಾಳಿಯು ತಾನು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಇದನ್ನು "ಪೌರುಷಹೀನ"<ref>ಅಜ್ಞಾತ ("ಎ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟೆಡ್ ಪ್ಯುಗಿಲಿಸ್ಟ್"), ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌, 1825</ref> ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಮಯಗಳು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದವು.<ref>ಡೇನಿಯಲ್ ಮೆಂಡೋಜ, ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌, 1790</ref> ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ‌ಹಿಂಜರಿಯುವುದು ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾದಾಳಿಗೆ ಅಂಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಅವರ ಕೈಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರಿ ಚರ್ಮದ ಕೈಗವಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಕಟ್ಟು-ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದ, ತಲೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡುವಾಗ ಕೆಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದವು. === ಲಂಡನ್ ಪ್ರೈಜ್ ರಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳು (1838) === {{Main|London Prize Ring rules}} [[1838]]ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಪ್ರೈಜ್ ರಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 1853ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾದ ಆ ನಿಯಮಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:<ref>[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/london-rules-1838.htm ಕ್ಲೇ ಮಾಯ್ಲೆ ಆಂಡ್ ಆರ್ಲಿ ಅಲೆನ್ (2006), ''1838 ಪ್ರೈಜ್ ರೂಲ್ಸ್'' ]</ref> * ಕಾಳಗಗಳು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ {{convert|24|ft}}-ಚದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು. * ಕಾದಾಳಿಯು ಉರುಳಿಬಿದ್ದರೆ, ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆವನ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ 30 ಸೆಕೆಂಡುಗಳೊಳಗೆ ಎದ್ದೇಳಬೇಕಿತ್ತು. * ಕಚ್ಚುವುದು, ತಲೆಯಿಂದ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ನಡುಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯುವುದು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಫೌಲ್‌ಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಅಥವಾ ಬಹುಮಾನದ-ಕಾಳಗವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾನೂನು-ಸಮ್ಮತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನದ-ಕಾಳಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೂಜಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾದಾಟ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಯುದ್ಧಗಳ ತಂತ್ರಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಬಹುಮಾನದ-ಕಾಳಗಗಳಲ್ಲಿ ದಂಗೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾಳಗದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. === ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬೆರಿ ನಿಯಮಗಳು (1867) === 1867ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬೆರಿ ನಿಯಮ]]ಗಳನ್ನು [[ಜಾನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್]] ಲಂಡನ್‌ನ [[ಲಿಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಕಡಿಮೆ-ತೂಕದ]]ವರಿಗಾಗಿ, [[ಮಧ್ಯಮ-ತೂಕದವರಿಗಾಗಿ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರಿ-ತೂಕದವರಿಗಾಗಿ]] ನಡೆಸಿದ ಹವ್ಯಾಸಿ-ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಪಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬೆರಿ]]ಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನ ಹೆಸರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv|thumb|200px|left| 1894ರ ಜೂನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್-ಕಶಿಂಗ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮುಷ್ಟಿಕಾಳಗದ ಪಂದ್ಯ.]][[ಚಿತ್ರ:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv|ಒಂದು-ನಿಮಿಷದ ಆರು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಕೈನೆಟೊಗ್ರಾಫ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕರಿಗೆ $22.50 ಬೆಲೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/papr:@filreq(@field(NUMBER+@band(edmp+4026))+@field(COLLID+edison)) ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್-ಕಶಿಂಗ್ ಕಾಳಗ] ಪಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ''ಇನ್ವೆಂಟಿಂಗ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್'' ಎಜುಕೇಶನಲ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್. ]][[ಚಿತ್ರ:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv|12/14/06 ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ವೀಕ್ಷಕರು ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡರು.]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ನಿಯಮಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವು ಕಾಳಗಗಳು 24-ಅಡಿ-ಚದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ರಂಗದಲ್ಲಿ "ಒಂದು ಉಗ್ರವಾದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯ"ವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸುತ್ತುಗಳು ಮೂರು ನಿಮಿಷದಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ವಿರಾಮಾವಧಿಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾದಾಳಿಯು ಕೆಳಗುರುಳಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಳಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ಸಾಧಾರಣ-ಗಾತ್ರ"ದ ಕೈಗವಸುಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಪಂದ್ಯದ ರೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಜೊತೆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೈಗವಸುಗಳು ಉಬ್ಬಿದ ಜೊತೆ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಮಣಿಕಟ್ಟುಗಳ ಸುತ್ತ ಕೂಡಿಸಿ ಬಿಗಿಯುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9051067?tocId=9051067&amp;query=queensberry&amp;ct= ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ (2006). ][http://www.britannica.com/eb/article-9051067?tocId=9051067&amp;query=queensberry&amp;ct= ''ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬರಿ ರೂಲ್ಸ್'' , ಬ್ರಿಟಾನಿಕ]</ref> ಈ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಯ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪಂದ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾದವು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದವು. ಈ ಕೈಗವಸುಗಳು ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಎಗರುವುದು, ಎದುರೇಟು ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೊದಲಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕುಶಲಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ಮುಂದೋಳುಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ಷಣೆಯಿದ್ದು, ಅದೇ ಕೈಗವಸುಗಳ ಬಳಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಮುಂಡಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿಸುವ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಂಡಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಖಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೇಸ್ ''[[R v. ಕಾನಿ]]'' ಯು 1882ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ [[ಒಪ್ಪಿಗೆ]]ಯ ಹೊರತಾಗಿ [[ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣು]] ಕಾಳಗವು [[ಶರೀರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹಲ್ಲೆ]]ಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿತು. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ-ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬೆರಿ ನಿಯಮಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರಿ-ತೂಕದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆದವನೆಂದರೆ [["ಜಂಟಲ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಜಿಮ್" ಕಾರ್ಬೆಟ್ಟ್]]. ಆತನು [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್]]ನ ಪೆಲಿಕನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ 1892ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ L. ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್‌]]ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/corbett.htm ಟ್ರ್ಯಾಸಿ ಕ್ಯಾಲಿಸ್ (2006). ][http://www.cyberboxingzone.com/boxing/corbett.htm ''ಜೇಮ್ಸ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್'' , Cyberboxingzone.com]</ref> ಆರಂಭಿಕ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಾದ್ಯಂತ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು, [[ಟೆಕ್ಸ್ ರಿಕಾರ್ಡ್]]ನಂತಹ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಹಾಗೂ ಜಾನ್ L. ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್‌ರಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ]]ರವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನು-ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ, ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ನಿಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. {{See|Professional boxing}} == ನಿಯಮಗಳು == ''[[ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ ಆಫ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಬೆರಿ ನಿಯಮಗಳು]]'' 1867ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗಿನಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರು-ನಿಮಿಷದ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಗರಿಷ್ಠವೆಂದರೆ 12 ಸುತ್ತುಗಳವರೆಗಿರುತ್ತದೆ (ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 15). ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಕಾಲ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಂದ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾದಾಟವು ಒಬ್ಬ ರೆಫರಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆತನು ಕಾದಾಳಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾದಾಡಲು ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲು, ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿದ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಹಾಗೂ ಫೌಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಕಾಳಗ-ರಂಗದೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ತೀರ್ಪುಗಾರರು ರಂಗದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಗಲುವ, ರಕ್ಷಿಸುವ, ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ಮಾಡುವ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ತೀರ್ಪಿನ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಧಾರಿತವಾದ ಎಲ್ಲೆ ಇರದ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಟಗಳು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರೂ ಕಾದಾಳಿಗಳು ತಾವು ಮೋಸಹೋಗಿದ್ದೇವೆಂದು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಗೆಲುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಯು ಕಾಳಗದ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ತರಬೇತುದಾರರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ "ಸಹಾಯಕ"ರು ಕಾದಾಟದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಗೆ ಸಲಹೆಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳೂ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತದ ಮೂಲಕ ಆದೇಶಿಸಿದಾಗ ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಅವರ ಮೂಲೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಮೊದಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುತ್ತುಗಳಿರುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೀರ್ಪುಗಾರರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು "ಪೂರ್ತಿ ಕಾಲ ಸೆಣಸು(ಗೋ ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ಯಾನ್ಸ್)" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳಿಸುವ ಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಜಯಶಾಲಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂವರು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮಧ್ಯೆ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವಾದ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌, ಸೋಲಿಸುವ ಹೊಡೆತದ ಮೂಲಕ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು; ಅಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು "ಪೂರ್ತಿಕಾಲದೊಳಗೆ" ಕೊನೆಗೊಂಡವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಯು ಹೊಡೆದುರುಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವನಾಗಿಯೇ ಜಾರಿ ಅಲ್ಲದೆ ವಿರೋಧಿಯ ಹೊಡೆತದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪಾದವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಭಾಗವು ಕಾಳಗ-ರಂಗದ ನೆಲವನ್ನು ಸೋಕಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ರೆಫರಿಯು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರೆಫರಿಯು ಕಾದಾಳಿಯು ತನ್ನ ಕಾಲಮೇಲೆ ತಾನು ನಿಂತು ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವವರೆಗೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೆಫರಿಯು ಹತ್ತರವರೆಗೆ ಎಣಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನನ್ನು "ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟವೆಂದು(ನಾಕ್ಡ್ ಔಟ್)" (ಪ್ರಜ್ಞೆತಪ್ಪಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ) ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ(ನಾಕ್ಔಟ್) (KO) ಜಯಶಾಲಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಅಥವಾ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥರೆಂಬ ನಿರ್ಣಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಯು ಕಾದಾಟವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ ರೆಫರಿ, ಕಾದಾಟದ ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಕಾದಾಳಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಂದ "ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ನಾಕ್ಔಟ್" (TKO) ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾನೂನಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು "ಮೂರು-ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವ ನಿಯಮ"ವೊಂದನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಆ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ನೀಡಿದ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದರೆ TKOಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು TKOಅನ್ನು ಕಾದಾಳಿಯ ಕಾಳಗದ-ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಕ್ಔಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಎಂಟು" ಎಣಿಸುವ ನಿಯಮವೂ ಸಹ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿಯೂ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಾದಾಳಿಯು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ರೆಫರಿಯು ಆತನಿಗಾಗಿ ಎಂಟರವರೆಗೆ ಎಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಈ ನಿಯಮವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಣಿಸಿದ ನಂತರ ರೆಫರಿಯು ಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆತನು ಯುದ್ಧವನನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ತಯಾರಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಕಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, 'ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಎಂಟು' ಎಣಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ನಡುಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹೊಡೆಯುವುದು, ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು, ಕಾಲುಕೊಟ್ಟು ಮುಗ್ಗರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ತಳ್ಳುವುದು, ಕಚ್ಚುವುದು, ಉಗುಳುವುದು ಅಥವಾ ಗುದ್ದಾಡುವುದು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಚಡ್ಡಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ವಿರೋಧಿಯು ಆತನ ತೊಡೆಸಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಒದೆಯುವುದು, ತಲೆಯಿಂದ ಗುದ್ದುವುದು ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿದ ಮುಷ್ಟಿಯ ಬೆರಳಿನ-ಗೆಣ್ಣುವಿನ ಹೊರತು ಕೈಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನೂ (ಮೊಣಕೈ, ಹೆಗಲು ಅಥವಾ ಮುಂದೋಳಿನಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತೆರೆದ ಕೈಗವಸುಗಳು, ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಕೈಯ ಹಿಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಬದಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೆನ್ನಿಗೆ, ಕತ್ತಿನ ಅಥವಾ ತಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ("ರಾಬಿಟ್-ಹೊಡೆತ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನೂ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹೊಡೆತ ನೀಡುವಾಗ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿಯ ನಡುಪಟ್ಟಿಯ ಕೆಳಗೆ ಸರಕ್ಕನೆ ತಲೆ ಬಗ್ಗಿಸುವುದು (ಮಧ್ಯದ ದೂರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ವಿರೋಧಿಯ ನಡುವಿನ ಕೆಳಗೆ ಹಿಡಿದು ಉರುಳಿಸುವುದು) ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು "ಕ್ಲಿಂಚ್" –ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಚಲನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ನಿಲುಗಡೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ವಿರೋಧಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ- ರೆಫರಿಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬೇಕು (ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ರೆಫರಿಯು ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಲಿಂಚ್‌ಅನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು). ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಕಾದಾಟವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ದೂರದ ಕಾಳಗ-ರಂಗದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ರೆಫರಿಯು ನಾಕ್ಔಟ್ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸುವವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕರೆಯುವವರೆಗೆ ಆತನು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ರೆಫರಿಯು "ಫೌಲ್‌"ಗಳೆಂದು ಸಾರಬಹುದು. ಇದು ಫೌಲ್‌ನ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರೆಫರಿಯು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ, ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ತಪ್ಪೆಸಗುವ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಫೌಲ್ ಕಾದಾಟವು ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನನ್ನು ಅನರ್ಹನೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಳಿಯು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಪ್ರಮಾಣದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರೆ, ಆತನಿಗೆ ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಆತನು ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ಆತನನ್ನು ನಾಕ್ಡ್ಔಟ್ ಎಂದು ಸಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫೌಲ್‌ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುತ್ತುಗಳು ಮುಗಿದಿದ್ದರೆ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು-ಸುತ್ತಿನ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು) ಕಾದಾಟವನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. == ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ == 17ರಿಂದ 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಹಣದಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಕಾದಾಳಿಗಳು [[ಬಹುಮಾನದ ಹಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಪ್ರಚೋದಕರು ವಸೂಲಿ ಹಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಪಂಥ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ 1908ರಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಿಸದೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೊಡೆತಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಳಿಗಳು ರಕ್ಷಕ-ತಲೆಕವಚಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗಾಯಗಳಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು, ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಕ್ಔಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಕನೀಡುವ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಕಾಳಗ-ರಂಗದ ಬದಿಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ‌ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್, [[ಆಟೊಮೇಟೆಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದೆ. ಅದು ಅಂಕದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದರೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ಕ್ಯೂಬಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಜೀವನವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಲು ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ === :{{Main|Amateur boxing}} [[ಚಿತ್ರ:Ouch-boxing-footwork.jpg|thumb|155px|ತಲೆಯ-ರಕ್ಷಕಾಕವಚವು ಆಧುನಿಕ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Boxing pictogram.svg|50px|left]] ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಇತರ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಅಂಕ ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ದೈಹಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ABA (ಅಮ್ಯಾಚ್ಯುಯೆರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್) ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು-ನಿಮಿಷದ ವಿರಾಮಾವಧಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ರಕ್ಷಕ ತಲೆ-ಕವಚಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣುವಿನಾದ್ಯಂತ ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊಡೆತವನ್ನು ಅಂಕಗಳಿಸುವ ಹೊಡೆತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಕೈಗವಸುಗಳ ಬಿಳಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗುದ್ದಬೇಕು. ಸಾಕಷ್ಟು ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆ ಅಥವಾ ಮುಂಡಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಹೊಡೆತವು ಅಂಕವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ. ರೆಫರಿಯು ಕಾದಾಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಕೇವಲ ನಿಮಯ-ಬದ್ಧ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಯು ಹೊಡೆತಗಳ ಕೆಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ([[ನಡುಪಟ್ಟಿಯ ಕೆಳಗೆ]]) ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಅನರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ವಿರೋಧಿಯು ತೂಗಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ರೆಫರಿಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ರೆಫರಿಯು ಕಾದಾಳಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರೆ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರೆ, ಬಾಕ್ಸರ್ ವಿರೋಧಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮೇಲುಕೈ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ರೆಫರಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm ಆಂಡ್ರಿವ್ ಐಸೆಲೆ (2005). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206103415/http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm |date=2012-02-06 }}[http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm ''ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರೂಲ್ಸ್'' , About.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206103415/http://boxing.about.com/od/amateurs/a/oly_rules.htm |date=2012-02-06 }}</ref> ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು "RSC" (ರೆಫರಿ ಸ್ಟಾಪ್ಡ್ ಕಾಂಟೆಸ್ಟ್(ರೆಫರಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಧೆ)) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಲಿಸಿದ ವಿರೋಧಿ (RSCO), ಜಯಗಳಿಸಿದ ವಿರೋಧಿ (RSCOS), ಗಾಯ (RSCI) ಅಥವಾ ತಲೆ-ಪೆಟ್ಟು (RSCH) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೂ ಸೂಚನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. === ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ === {{Main| Professional boxing}} ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲವಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಅನುಭವದ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಕಾದಾಟಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎರಡು-<ref>{{Cite web |url=http://www.boxrec.com/show_display.php?show_id=329616 |title=ಬಾಕ್ಸ್‌ರೆಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905135411/http://boxrec.com/show_display.php?show_id=329616 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮೂರು-ಸುತ್ತಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೂ<ref>{{Cite web |url=http://www.boxrec.com/show_display.php?show_id=521719 |title=ಬಾಕ್ಸ್‌ರೆಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905130314/http://boxrec.com/show_display.php?show_id=521719 |url-status=dead }}</ref> ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ. ಆರಂಭಿಕ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಾದಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಸುತ್ತುಗಳಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾದಾಟಗಳು ಒಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಯು ಅಗಲಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವು [[ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ]]ಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚು-ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಪಟ್ಟದ ಕಾದಾಟಗಳಿಗೆ ಹದಿನೈದು ಸುತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ 1980ರ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ಮಿತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದವು. ಬಾಕ್ಸರ್‌ [[ಡಕ್ ಕೂ ಕಿಮ್]]‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಮಿತಿಯು ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ತಲೆ-ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚಗಳಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾದಾಟವು ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಭಾರಿ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ. ರೆಫರಿಯು ಒಬ್ಬ ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ನಾಕ್ಔಟ್ ಗೆಲುವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾದಾಳಿಯು ನೀಡಿದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯವಾಗಿ, ನಂತರ ವಿರೋಧಿಯು ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ವೈದ್ಯರಿಂದ ಖಚಿತವಾದಾಗಲೂ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ನಾಕ್ಔಟ್ಅನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಕಟ್‌ಮೆನ್]]ರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಗಾಯವಾದಾಗ, ಸುತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯದ ವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಆ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಗಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ ವಿನಾಕಾರಣ ಕಾದಾಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರೆ ಅಥವಾ ಅವನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಕಾದಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಜಯಗಳಿಸುವ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೂ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ನಾಕ್ಔಟ್ ಗೆಲುವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರುಷ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಖಾಲಿ(ರಕ್ಷಣಾ-ಕವಚವಿಲ್ಲದೆ) ಎದೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು.<ref>ಬರ್ಟ್ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಶುಗರ್ (2001). "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌", ವರ್ಲ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಎಡಿಶನ್ [http://www.owingsmillsboxingclub.com/boxing.htm Owingsmillsboxingclub.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619215358/http://www.owingsmillsboxingclub.com/boxing.htm |date=2006-06-19 }}</ref> == ಉಡುಪು == {{Expand section|date=November 2009}} ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು, ಅವರ ತೂಕದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲ ಯೋಚನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅನುಮೋದಿತ ಕಾದಾಟಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಕೈಹೊದಿಕೆಗಳು, ಕೈಗವಸುಗಳು, ತೊಡೆಸಂದು ರಕ್ಷಕಗಳು, ಬಾಯಿ-ರಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಅಂಗಾಲು ಶೂಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. === ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುವ ಚಡ್ಡಿಗಳು === ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಅವರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯವರದೇ ಬಣ್ಣದ, ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ, ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುವ ಚಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಚಡ್ಡಿಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯ ಚಡ್ಡಿಗಳು ಗಾಢ ಬಣ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಈ ಚಡ್ಡಿಗಳ ನಡುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜಾಹಿರಾತುದಾರರ ಲೋಗೊಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನಡುಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ನಸೀಮ್ ಹ್ಯಾಮೆದ್]]‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್]]‌ನಂತಹ ಮತ್ತೆಕೆಲವರು ಸರಳ ಚಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಚಡ್ಡಿಗಳು ಸುಧಾರಿತ ಚಲನೆಗಾಗಿ, ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲ್‍‌ಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಡಿಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. === ತೋಳಿಲ್ಲದ, ಬಿಗಿಯಾದ ದುಂಡುಕತ್ತಿನ ಗಿಡ್ಡನೆಯ ಮೇಲುಡುಗೆ === ವೃತ್ತಿಪರ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಂತೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ತೋಳಿಲ್ಲದ, ಬಿಗಿಯಾದ ಗಿಡ್ಡನೆಯ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಈ ತೋಳಿಲ್ಲದ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾ-ಬ್ರಾಗಳನ್ನು ಧರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದ ಮೇಲಿನ-ಭಾಗದ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರುಷ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ದೇಹಲ ಮೇಲಿನ-ಭಾಗದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸದೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ. === ರಕ್ಷಕ ಸಾಧನ === ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ತಲೆಯ-ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯವರದೇ ಬಣ್ಣದ ತೋಳಿಲ್ಲದ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಖಾಲಿ(ರಕ್ಷಣಾಕವಚವಿಲ್ಲದ)-ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಲೆಯ-ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಾದಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ತೋಳಿರುವ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ, ವೃತ್ತಿಪರರು ತೋಳಿಲ್ಲದ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಎದೆಯ-ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ರಚನೆಯು ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾದಾಳುಗಳ ಆದ್ಯತೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅನುಮೋದಿತ-ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಒಂದು ಫೌಲ್ ರಕ್ಷಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ತೊಡೆಸಂದು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಫೌಲ್ ರಕ್ಷಕಗಳು ತೊಡೆಸಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮೆತ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಅವು ಅನುಮೋದಿತ-ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳೂ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವು ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 8-16oz ತೂಕವನ್ನು ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ 6-12oz ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ಅಂಗೀಕೃತ ಕೈಗವಸುಗಳ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಭಾರದ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ನಿಖರವಾದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಅನ್ನು ಕಾದಾಟದ ಮೊದಲು ಮಾಡಲಾಗುವ ಒಪ್ಪಂದ-ಷರತ್ತುಗಳ ಚರ್ಚೆಯು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಣಸಾಡುವ-ಕಾದಾಳಿಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಕಾದಾಟ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಸಡಿಲವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಪಟ್ಟಿ ಹಾಕಿ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯ-ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆಯು ಕಂಡುಬರದಂತೆ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಲು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಮೋದಿಸುವ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹಿಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಕೈಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. USA ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಮರುಬಳಸುವ ಹತ್ತಿಯ ಕೈಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕೈಹೊದಿಕೆಗಳು ಒಂದು ಗುಂಡಿ ಮತ್ತು ಕುಣಿಕೆ-ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾದಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ, ಒಂದು ಬಾರಿ ಬಳಕೆಯ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, [[ಶಾನೆ ಮಾಸ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಮಾರ್ಗರಿಟೊ]] ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟ. ಈ ಕಾದಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರಿಟೊನ ಹೊದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ರೀತಿಯ ವಸ್ತು ಕಂಡುಬಂದುದರಿಂದ, ಆತನನ್ನು "ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷ"ಕ್ಕೆ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಅವರ ಮೇಲಿನ ತೊಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳ ನಡುವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನಡುಪಟ್ಟಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ರಬ್ಬರ್ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಮ)ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರ ಹೆಚ್ಚು ಘಾಸಿಗೊಳಗಾಗುವ ಭಾಗ- [[ಶಿಶ್ನ]]ಕ್ಕೆ ಬೀಳಬಹುದಾದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶಿಶ್ನಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇದು ಹೊಡೆತದ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ನಡುಪಟ್ಟಿಯು ಕಾದಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಿರುಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಚಡ್ಡಿಯಿಂದ ಸಡಿಲಗೊಂಡು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಸುಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 1980ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಡುಪಟ್ಟಿಯು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಶ್ರೋಣಿ-ಕುಹರ(ಪೆಲ್ವಿಸ್)ಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಪಾದರಕ್ಷೆ === ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಮೃದು ಅಟ್ಟೆಯ ಶೂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾದದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶೂಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕಾದಾಳಿಯ ಆದ್ಯತೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಗಿನ-ಕಾದಾಳಿಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಕೋಚನಕ್ಕಾಗಿ ರಬ್ಬರ್‌ನಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಶೂಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಅನೇಕ ಹೊರಗಿನ-ಕಾದಾಳಿಗಳು ಘರ್ಷಣೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಚಲನೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಮೃದುವಾದ ಶೂಗಳನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಶೈಲಿ ಪರಿಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕಾದಾಳಿಗಳ ಶೈಲಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಶೈಲಿಯು ಆತನು ಅಥವಾ ಆಕೆಯು ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಲಿತುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆತನಿಗೆ ಅಥವಾ ಆಕೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಅನೇಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ{{Citation needed|date=July 2009}}. ಒಬ್ಬ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಈ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕಾದಾಳಿಯು ಇನ್-ಫೈಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಔಟ್-ಫೈಟಿಂಗ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ - [[ಮ್ಯಾನ್ನಿ ಪ್ಯಾಕ್ವಿಯೊ]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]]. ಕಾದಾಳಿಗಳು ಇತರರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದದ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ - [[ನಸೀಮ್ ಹ್ಯಾಮೆಡ್]]. === ಬಾಕ್ಸರ್‌/ಔಟ್-ಫೈಟರ್ === [[ಚಿತ್ರ:Muhammad Ali NYWTS.jpg|thumb|right|ಭಾರಿ-ತೂಕದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ "ಬಾಕ್ಸರ್‌" ಅಥವಾ ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟ್ ("ಔಟ್-ಫೈಟರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅವನ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಕಾದಾಡುತ್ತಾನೆ, ದೀರ್ಘ ಅಂತರದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುದ್ದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಆಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಕೆಡುವುತ್ತಾನೆ. ಈ ದುರ್ಬಲ ಹೊಡೆತಗಳ ಮೇಲಿನ ಭರವಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ನಾಕ್ಔಟ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ ಅಂಕದ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ನಾಕ್ಔಟ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾದಾಟದ ಗತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ತಂತ್ರ-ನಿಪುಣರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಆತನು ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲವನ್ನು ಮತ್ತು ತಂತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ{{Citation needed|date=July 2009}}. ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಕೈಯ ವೇಗ, ಪ್ರತಿವರ್ತನ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಯತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆಲಿ]], [[ಜೀನ್ ಟನ್ನಿ]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 162</ref> [[ಎಜಾರ್ಡ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 54</ref> [[ವಿಲ್ಲಿ ಪೆಪ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 384</ref> [[ಮೆಲ್ಡ್ರಿಕ್ ಟೈಲರ್]], [[ಲ್ಯಾರಿ ಹೋಮ್ಸ್]], [[ರಾಯ್ ಜೋನ್ಸ್ Jr.]], [[ಸುಗರ್ ರೇ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]], [[ಆಸ್ಕರ್ ಡಿ ಲಾ ಹೋಯ]] ಮತ್ತು [[ಜೋಯ್ ಕ್ಯಾಲ್ಜಘೆ]]. === ಬಾಕ್ಸರ್‌-ಗುದ್ದಾಳಿ(ಪಂಚರ್) === ಬಾಕ್ಸರ್‌-ಗುದ್ದಾಳಿಯು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೊಡೆತದಿಂದ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ (ಆದರೂ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲನಶೀಲರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಆದರೆ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಜಯಗಳಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಹಲವಾರು ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿ, ಆನಂತರ ನೌಕ್ಔಟ್ಅನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಲು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಪ್ರಧಾನ ಗುದ್ದಾಳಿಗಳೆಂದರೆ - [[ಮ್ಯಾನಿ ಪ್ಯಾಕ್ವಿಯೊ]], [[ಸ್ಯಾಮ್ ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಫೋರ್ಡ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 120</ref> [[ಹೆನ್ರಿ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 204</ref> [[ಜೋಯ್ ಲೂಯಿಸ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 337</ref> [[ಸುಗರ್ ರೇ ರಾಬಿನ್ಸನ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 403</ref> [[ಟೋನಿ ಜಾಲೆ]], [[ಆರ್ಕೀ ಮೂರ್]], [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮಾಂಜಾನ್]]<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 353,</ref> [[ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಆರ್ಗ್ಯುಯೆಲ್ಲೊ]], [[ಎರಿಕ್ ಮೊರಾರ್ಲ್ಸ್]], [[ಲೆನ್ನಕ್ಸ್ ಲೆವಿಸ್]], [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಕ್ಲಿಟ್‌ಸ್ಕೊ]], [[ಟೆರ್ರಿ ನಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಥಾಮಸ್ ಹರ್ನ್ಸ್]]. === ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್/ಸ್ಲಗ್ಗರ್ === ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಚತುರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಕಾದಾಳಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಅದರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಹೊಡೆತದ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳು ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಚಲನೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಆಧಾರರಚನೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾದಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಶ್ರಮ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕೈಯ ನಿರಂತರವಾದ ಹೊಡೆತವು ಅದರ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಅವರು ಅನೇಕ ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಏಕ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು) ನೀಡುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಿಧಾನಗತಿ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಹೊಡೆತದ ಶೈಲಿಯು (ಪ್ರಬಲವಾದ ಏಕ ಹೊಡೆತಗಳು) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರು ವಿರೋಧಿಯ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಗ್ರಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಆಸ್ತಿಗಳೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ (ಎದುರಾಳಿಯು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ ಉಗ್ರ-ಪೆಟ್ಟು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ). ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳೆಂದರೆ - [[ಡೇವಿಡ್ ಟುವಾ]], [[ರಿಕಿ ಹ್ಯಾಟನ್]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕೆಟ್ಚೆಲ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 114,115</ref> [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬೇರ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 50</ref> [[ಜೇಕ್ ಲ್ಯಮೋಟ]], [[ರೋಬರ್ಟೊ ಡರಾನ್]], [[ರಾಕಿ ಗ್ರೇಜಿಯಾನೊ]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 293</ref> [[ಸೋನಿ ಲಿಸ್ಟನ್]]<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, "ಡೌಗ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್",2008 ಪುಟ 330</ref> ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್]], [[ಜ್ವಾನ್ ಉರಾಂಗೊ]]. === ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌/ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ === ಇನ್-ಫೈಟರ್‌/ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ಗಳು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಒತ್ತಡದ ಕಾದಾಳಿ"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ವಿರೋಧಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತೀವ್ರವಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಧಿಕ "[[ಧೈರ್ಯ]]"ವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅನೇಕ [[ಗುದ್ದು]]ಗಳ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತುಗುತ್ತಾರೆ. ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾದಾಟುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಗಿಂತ ಗಿಡ್ಡವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವಿರೋಧಿಯ ಉದ್ದ ಕೈಗಳು ಹೊಡೆತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅವರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಉದ್ದವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಕಾದಾಳಿಗಳು ಇನ್-ಫೈಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಔಟ್-ಫೈಟಿಂಗ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನಿಪುಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ನಿಲ್ಲದ ನಿರಂತರ ಯುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಿಡ್ಡ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಅವರ ಎತ್ತರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೊಡೆತಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳಲು ನಡುವನ್ನು ಬಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಗರಿ-ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವ ರಕ್ಷಣಾ-ತಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅವನ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ವಿರೋಧಿಯ ಹರಡಿಕೊಂಡ ಕೈಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ಕೈಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಡುತ್ತದೆ. ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಅವರು ದೇಹದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಡೆತದ ಮೇಲೆ ತೊಡಗಿಸಬಹುದು; [[ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್]] ವಿಪರೀತ ಹಾನಿಯ ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಕೆಲವು ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅಪ್ರಚೋದಿತ ಆಕ್ರಮಣ, ಹೊಡೆತ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಎಗರಿ-ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಗಮನಾರ್ಹ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್]], [[ಹ್ಯಾರಿ ಗ್ರೆಬ್]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 98, 99</ref> [[ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ75</ref> [[ರಾಕಿ ಮಾರ್ಸಿಯಾನೊ]],<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸ್ಕಟ್, ''ದಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'' , 1999, ಪುಟ 339, 340</ref> [[ಜೋಯ್ ಫ್ರೇಜಿಯರ್]], [[ಜೇಕ್ ಲಾಮೊಟ್ಟಾ]] ಮತ್ತು [[ಜೂಲಿಯೊ ಕೇಸರ್ ಚಾವೆಜ್]]. === ಎದುರೇಟು ಗುದ್ದಾಳಿ (ಕೌಂಟರ್ ಪಂಚರ್) === [[ಎದುರೇಟು ಗುದ್ದಾಳಿ]]ಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಶೈಲಿಯ ಕಾದಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂಕ ಪಡೆಯುವ ಅಥವಾ ನೌಕ್ಔಟ್ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ವಿರೋಧಿಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಯ-ಸಾಧಿತ ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಕೆಡವುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎದುರೇಟು ಗುದ್ದಾಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಂತರ ಹೊಡೆತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎದುರೇಟು ಗುದ್ದಾಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡಬಾರದು. ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿವರ್ತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಕುಶಾಗ್ರರಾಗಿರಬೇಕು, ಹೊಡತದಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆಯಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವೇಗದ ಚಲನೆಯಿರಬೇಕು. ಗಮನಾರ್ಹ ಎದುರೇಟು ಗುದ್ದಾಳಿಗಳೆಂದರೆ - [[ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಮೇವೆದರ್, Jr.]], [[ಜೆರ್ರಿ ಕ್ವ್ಯಾರಿ]], [[ರಿಕಾರ್ಡೊ ಲಾಪೆಜ್]], [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]], [[ವಿಟಾಲಿ ಕ್ಲಿಟ್‌ಸ್ಕೊ]], [[ಜೇಮ್ಸ್ ಟಾನಿ]], [[ಮಾರ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾಗ್ಲರ್]], [[ಎವಂಡರ್ ಹಾಲಿಫೀಲ್ಡ್]], [[ಜ್ವಾನ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಮಾರ್ಕ್ವೆಜ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ನೆಲ್ ವಿಟಾಕರ್]]. === ಶೈಲಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗಳು === ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ, ಔಟ್-ಫೈಟರ್ ಗುದ್ದಾಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಗುದ್ದಾಳಿಯು ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ‌; ಇದು ಒಂದು ಚಕ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶೈಲಿಯು ಒಂದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, [[ಕಲ್ಲು-ಕಾಗದ-ಕತ್ತರಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಯಾವುದೊಂದೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾದಾಳಿಗಳ ಕೌಶಲ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯಂತಹ ಅನೇಕ ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ಕಾದಾಟದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಶೈಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ "ಶೈಲಿಗಳು ಕಾದಾಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ". ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳು ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ ಅಥವಾ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಲಗ್ಗರ್‌ಗಳ(ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳ) ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿ-ಹೊಡೆಯುವ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ನ ಹೊಡೆತದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳು ಕಾದಾಟವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೋಲಿಸುವ-ಪ್ರಯೋಜನದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಜೋಯ್ ಫ್ರೇಜಿಯರ್]]‌ನ ವಿರುದ್ಧದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್]]‌ನ ನೌಕ್ಔಟ್ ಜಯ. [[ಚಿತ್ರ:Julio Cesar Chavez vs. Meldrick Taylor poster.jpg|thumb|left|ಟೈಲರ್ ಮತ್ತು ಚ್ಯಾವೆಜ್ 1: ಶೈಲಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ]] ಭಾರಿ ಸ್ಲಗ್ಗರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಜಯಗಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರದೊಂದಿಗೆ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಕಾದಾಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ಗಳು ಆ ಅಂತರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ಹೊಡೆತಗಳ ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ, ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ ಅವನ ಕಾದಾಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆತನು ಪ್ರಬಲ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅವನ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕುಶಾಗ್ರತೆಯು ವಿರೋಧಿಗೆ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸ್ಲಗ್ಗರ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನಿಂದ ಅತಿಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರೂ ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್ ಜೋಯ್ ಫ್ರೇಜಿಯರ್, ಬಾಕ್ಸರ್‌ [[ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ]]ಗೆ ಅವರ ಮೂರು ಕಾದಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ [[ಜೋಯ್ ಲೂಯಿಸ್‌]] ಜನರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಾಗೂ ಅಜೇಯ ಚಾಪಿಯನ್ [[ರಾಕಿ ಮಾರ್ಸಿಯಾನೊ]] ಮೊದಲಾದ ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ಗಳು ಅವನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೆಸೆಯಲ್ಲೂ ಅವನಿಗೆ ಶೈಲಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಅಥವಾ ಔಟ್-ಫೈಟರ್ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ವೇಗವು (ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳೆರಡೂ) ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ತಂತ್ರವು ವೇಗದ ಔಟ್-ಫೈಟರ್ ಆತನನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್ ಕಾದಾಟವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಔಟ್-ಫೈಟರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು. ಔಟ್-ಫೈಟರ್ ಅಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ಅವನು ವೇಗವಾಗಿ ಗುದ್ದುಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಬಹುದು. ಅವನು ಸಾಕಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರದ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕ್ಔಟ್ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಮೊದಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಸ್ಲಗ್ಗರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶೈಲಿಯ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಸ್ವ್ಯಾರ್ಮರ್‌ ಅಥವಾ ಇನ್-ಫೈಟರ್‌ [[ಜೂಲಿಯೊ ಕೇಸರ್ ಚಾವೆಜ್]] ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಅಥವಾ ಔಟ್-ಫೈಟರ್ [[ಮೆಲ್ಡ್ರಿಕ್ ಟೈಲರ್]] ನಡುವಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಾಟ ([[ಚಾವೆಜ್ ಮತ್ತು ಟೈಲರ್]] ಗಮನಿಸಿ). ಆ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ "ಥಂಡರ್ ಮೀಟ್ಸ್ ಲೈಟ್ಲಿಂಗ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆ ಹೆಸರು ಚಾವೆಜ್‌‌ನ ಪ್ರಚಂಡ ಹೊಡೆತದ ಪ್ರಬಲತೆ ಮತ್ತು ಟೈಲರ್‌ನ ಭಾರಿ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚಾವೆಜ್ "ಮೆಕ್ಸಿಕನ್" ಶೈಲಿಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌‌ನ ಮೂರ್ತರೂಪವಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಯೆಡೆಗೆ ಉಗ್ರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕಿ ಸಮೀಪಿಸಿದನು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಯಾವುದೇ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದನು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿಮಾಡುವ ದಾಳಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಆ ದಾಳಿಯು ಅವನ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ನೋವು ಮತ್ತು ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ನಾಶಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು. ವಿರೋಧಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಆಯಾಸಗೊಂಡನು, ಚಾವೆಜ್ ಆತನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ನೌಕ್ಔಟ್‌ಗೆ ಹೋದನು. ಕಾದಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಟೈಲರ್‌ನ ಕುಶಾಗ್ರ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೌಶಲಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು, ಅಧಿಕ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾವೆಜ್‌ನ ಹೊಡೆತವು ಟೈಲರ್‌ನನ್ನು ಕುಗ್ಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಾವೆಜ್‌ ತನ್ನ ಭಾರಿ ಬಲಕೈಯಿಂದ ಆತನನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದನು. == ಸಾಧನ == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಬಲಯುತವಾದ, ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಕೈಯ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತುದಾರರು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ [[ಕೈ/ಮಣಿಕಟ್ಟು ಹೊದಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು]] ಬಳಸದೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೈ-ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗಳ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೊಂಡಾಗಿಸುವ ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ ನೀಡುವ ಹೊಡೆತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಯುತವಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗವಸುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೈಗವಸುಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ-ಶತಮಾನದ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಾದಾಟಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಕಡಿಮೆ ಭಾರದ ಕೈಗವಸುಗಳು ಭಾರಿ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು-ನೀಡುವವರು ಅಧಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆಂಬ ಅರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೈಗವಸುಗಳ ತೂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳ ಅನುಮತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಗವಸುಗಳ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸಹ ಹೊಡೆತಗಳ ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾದಾಟಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಒಸಡುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ದವಡೆಗೆ ಮತ್ತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಬಾಯಿ-ರಕ್ಷಕವು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ನೌಕ್ಔಟ್‌ನ ಸಂಭವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಎರಡು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಕಾರದ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ಏಟು ನೀಡುವ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ನೀರಿನ ಹನಿಯ-ಆಕಾರದ "ವೇಗದ ಚೀಲ"ವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ತನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ನೀಡುವ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರಿನಾಕಾರದ, ಕೃತಕ ಬದಲಿ ಮರಳು ಅಥವಾ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿದ "ಭಾರಿ ಚೀಲ"ವನ್ನು, ಬಲವಾದ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಠ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಬಲ, ವೇಗ ಮತ್ತು ಕುಶಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ತರಬೇತಿ-ಸಾಧನವನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ತರಬೇತಿ-ಸಾಧನಗಳೆಂದರೆ ಫ್ರೀ ವೈಟ್‌ಗಳು, ರೋಯಿಂಗ್ ಮೇಷಿನ್‌ಗಳು(ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ-ಯಂತ್ರಗಳು), [[ಜಂಪ್ ರೋಪ್(ಹಾರುವ ಹಗ್ಗ)]] ಮತ್ತು ಮೆಡಿಸಿನ್ ಬಾಲ್‌ಗಳು. == ತಂತ್ರ == === ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿ === ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯು 19ನೇ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹೊಡೆತ ಭಂಗಿಗಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯು ಹೆಚ್ಚು ನೇರವಾದ ಲಂಬವಾಗಿ-ಕೈಯಿಂದ ಪಡೆಯುವ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಜ್ಯಾಕ್ ಜಾನ್ಸನ್‌]]‌ ಮೊದಲಾದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾಂತರ, ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣುಗಳನ್ನು-ಮುಂದಕ್ಕೆ-ಚಾಚಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. <gallery> File:attitude_droite1.jpg|ನೆಟ್ಟನೆಯ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿ File:attitude_semi-enroulée1.jpg|ಅರೆ-ಬಗ್ಗಿಸುವುದು File:attitude_enroulée1.jpg|ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಗ್ಗಿಸುವುದು </gallery> ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೇರವಾದ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಭುಜಗಳ-ಅಗಲದಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಪಾದವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪಾದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧ-ಅಡಿ ಹಿಂದಕ್ಕಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಬಲಕೈ-ಬಲದ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಎಡ ಪಾದ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಡೆದಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಪಾದಗಳು ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಲ ಹಿಮ್ಮಡಿಯು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ (ಎಡ) ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮುಖದಿಂದ ಸುಮಾರು ಆರು ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಲಂಬವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ (ಬಲ) ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಗದ್ದದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮೊಣಕೈಯನ್ನು ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎದೆಯ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳ ಗೂಡಿನ ಮುಂದೆ ಮಡಿಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ದವಡೆಗೆ ಹೊಡೆತಗಳು ಬೀಳದ ಹಾಗೆ ತಡೆಯಲು ಗದ್ದವನ್ನು ಎದೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹುದುಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಗಮನಕ್ಕಿಂತ ದೂರವಿಡುತ್ತಾರೆ. ದವಡೆಗೆ ನೀಡುವ ಹೊಡೆತವು ನೌಕ್-ಔಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ನೀಡುವಾಗ ಹಾನಿಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಮಣಿಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕೆಗೂಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಣಕೈಗಳನ್ನು ಮಡಿಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ, ಪಾದಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಬಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಕಾದಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವರಿಸಿದ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯನ್ನು "ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ" ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಳಿಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಕೈಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಾಲ್ಚಳಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರ್ಯಾವ್ಲರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬುಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಅವರ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುಳಿವುಕೊಡದೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಡಕೈ-ಬಲದ ಅಥವಾ ಎಡಚ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾದಾಳಿಗಳು ವಿರೋಧಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಗುದ್ದು, ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪಳಗಿರದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಎಡಚ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯು ನೇರ ಬಲಕೈ-ಕಾದಾಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಅವರ ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗವನ್ನು ಒಂದು ಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಕಾದಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಂಗಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಾದಾಳಿಗಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತಗಳು ಬೀಳುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು (ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾದಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹಣೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ತಳ್ಳಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರಿಯುವ ಚಲನೆಯು ಮುಂದಿನ ಕಾಲನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಚಲನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮುಂದಿನ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಚಲನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲನ್ನು ಮೊದಲು ಚಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲು ದೇಹವನ್ನು ಸರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳು === ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳಿವೆ‌‌: ಗುದ್ದು, ನೇರ ಬಲ/ಎಡ ಕೈ, ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡಹೊಡೆತ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಬಲಕೈ-ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ), ಅವನ ಎಡ ಕೈ ಮುಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಲ ಕೈ ಹಿಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಡಕೈ-ಬಲದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಅಥವಾ ಎಡಚನ ಕೈಯ ಸ್ಥಾನಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಾಗಿ, ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಣೆಯು ಬಲಕೈ-ಬಲದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <gallery> File:jab7.jpg|ಗುದ್ದು File:Drop3.jpg|ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು - ಕುಣಿಕೆಯಂತೆ ಬಿಗಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ-ಹೊಡೆತ File:crochet1.jpg|ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ File:uppercut2.jpg|ಮೇಲಿನ ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು File:direct_court2.jpg|ಸಣ್ಣ ನೇರವಾದ-ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು - ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ File:drop5.jpg|ಕ್ರಾಸ್-ಕೌಂಟರ್ (ವಿರುದ್ಧ ಹೊಡೆತ) File:semi-crochet2.jpg|ಅರೆ ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು - ವ್ಯಾಪಕ ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು/ನೇರ ಹೊಡೆತದ ಸಂಯೋಗ File:uppercut1.jpg|ಅರೆ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ - ವ್ಯಾಪಕ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ/ನೇರ ಹೊಡೆತದ ಸಂಯೋಗ </gallery> * '''[[ಗುದ್ದು]]''' – ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡುವ ವೇಗದ, ನೇರ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು. ಗುದ್ದು ನೀಡುವಾಗ ಕಾದಾಳಿಗಳು ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗ ಮತ್ತು ನಡುವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ, ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು 90 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಭುಜವನ್ನು ಗದ್ದದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕೈಯು ದವಡೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖದ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುದ್ದನ್ನು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ತಂತ್ರೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಯ ಕಡೆಯ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಕಾಶವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟಿಗಿಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಅಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧತೆಯ ಅಥವಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಬಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಗುದ್ದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿರೋಧಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭಾರಿ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಧ-ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಹೊಡೆತದೆಡೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳೆಂದರೆ [[ಲ್ಯಾರಿ ಹೋಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಕ್ಲಿಟ್ಸ್‌ಚ್ಕೊ]]. [[ಚಿತ್ರ:Wladimir Klitschko (2008-12-13).jpg|thumb|right|175px|ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ IBF, WBO ಮತ್ತು IBO ಭಾರಿ-ಭಾರದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಕ್ಲಿಟ್ಸ್‌ಚ್ಕೊ]] * '''[[ಅಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು(ಕ್ರಾಸ್)]]''' – ಹಿಂದಿನ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ, ನೇರವಾದ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು. ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಗದ್ದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಭುಜವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ಗದ್ದದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಗದ್ದದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಲಕ್ಕಾಗಿ, ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗ ಮತ್ತು ನಡುವನ್ನು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರವನ್ನೂ ಸಹ ಹಿಂದಿನ ಪಾದದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪಾದಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಹಿಮ್ಮಡಿಯು ಭಾರದ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಆಸರೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅದು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ಭಾರದ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗುದ್ದಿನಂತೆ, ಇದರಲ್ಲೂ ಅರ್ಧ-ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಕೈಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂದೆತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ವಾಧೀನಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುದ್ದಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಹೊಡೆತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ವಿರೋಧಿಯ ತಲೆಗೆ (ಅಥವಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ) ಗುರಿಯಾಗಿಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟನ್ನು ಒಂದು ಗುದ್ದಿನ ನಂತರೂ ನೀಡಬಹುದು, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ "ಒಂದು-ಎರಡು" ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದು ವಿರೋಧಿಯು ನೀಡಿದ ಗುದ್ದನ್ನು ಮೀರಿಸದಿದ್ದರೆ "ನೇರ" ಅಥವಾ "ಸರಿಯಾದುದು" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''[[ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ(ಹುಕ್)]]''' – ವಿರೋಧಿಯ ತಲೆಯ ಬದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಒಂದು ಅರೆ-ಸುತ್ತಿನ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು. ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ, ಸಮಾಂತರ ಮುಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ (ಬೆರಳಿನ ಗೆಣ್ಣುಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ) ಮೊಣಕೈಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮಡಿಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಗದ್ದಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ದವಡೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗ ಮತ್ತು ನಡುವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಗುರಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ಪಾದವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಡ ಹಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತದ ಸುತ್ತುವ ಕ್ರಮವು ಥಟ್ಟನೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಅತಿಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವು ದೇಹದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನೂ ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು, ತಲೆಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ರಿಪ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಕೈಯಿಂದಲೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರಮುಖ ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ-ಹೊಡೆತಗಾರರರೆಂದರೆ:[[ಜಾಯ್ ಫ್ರೇಜರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್]] * '''[[ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟು(ಅಪ್ಪರ್-ಕಟ್)]]''' – ಹಿಂದಿನ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಂಬವಾದ, ನೆಟ್ಟಗಿನ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು. ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ, ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಯ ಎದೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಮಂಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಾನದಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ನೆಟ್ಟಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ವಿರೋಧಿಯ ಗದ್ದ ಅಥವಾ ಮುಂಡಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ತಿವಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಂಡಿಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗ ಮತ್ತು ನಡುವನ್ನು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಹಿಮ್ಮಡಿಯನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟಿನ ದೇಹದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟಿನ ಭಾವಿ ಪರಿಣಾಮದ ಬಳಕೆಯು ವಿರೋಧಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಅನುಕ್ರಮ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಅಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬಲ ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟಿನ ನಂತರ ನೀಡಲಾಗುವ ಎಡ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವು ಒಂದು ಭಾರಿ ಮಾರಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿರೋಧಿಯ ಗದ್ದವನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವು ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ನೌಕ್ಔಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಗ ಅಥವಾ "ಕೋಂಬೊ"ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ವೇಗವಾಗಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವವೆಂದರೆ ಗುದ್ದು ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ-ಪೆಟ್ಟಿನ ಸಂಯೋಗ, ಇದನ್ನು "ಒನೇ-ಟು ಕೋಂಬೊ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಸಂಯೋಗವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಗುದ್ದು ವಿರೋಧಿಯ ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೊಡೆತವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘ ಹರವಿನ ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ಓರೆಯ-ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೊಡುವ ಸುತ್ತುವ ಹೊಡೆತವು ಕಾದಾಳಿಗಳ ಒಟ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ರೌಂಡ್‌ಹೌಸ್", "ಹೇಮೇಕರ್" ಅಥವಾ ಸಕರ್-ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ತೂಕವನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಕಮಾನಿನೊಳಗೆ ಅಭಿಕೇಂದ್ರ-ಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವ ರೌಂಡ್‌ಹೌಸ್ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಹೊಡೆತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೊಡೆತವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾದಾಳಿಯು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಕ, ಲೂಪಿಂಗ್ (ಕುಣಿಕೆಯೆಂತೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವ) ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ ಅವು ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ವಿರೋಧಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹೇಮೇಕರ್ ಅಥವಾ ರೌಂಡ್‌ಹೌಸ್ ಸಾಂದ್ರದಾಯಿಕ ಹೊಡೆತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ತರಬೇತುದಾರರು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ತಂತ್ರ ಅಥವಾ ಸಾಹಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಬಲದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಧೈರ್ಯಗೆಟ್ಟ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೊಡೆತವೆಂದರೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ "[[ಬೋಲೊ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು]]". ಇದರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಯು ಒಂದು ಕೈಯನ್ನು, ಆ ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ಮಾದದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಕಮಾನಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. === ರಕ್ಷಣೆ === ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ತಡೆಯಲು ಅನೇಕ ಮೂಲಭೂತ ಕುಶಲತಂತ್ರಗಳಿವೆ, ಅವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. <gallery> File:slip1.jpg|ಜಾರುವುದು File:slip2.jpg|ಬಾಬಿಂಗ್ File:blocage1.jpg|ತಡೆಯುವುದು (ಕೈಗಳಿಂದ) File:protection_passive1.jpg|ಕವರ್-ಅಪ್ (ಕೈಗವಸುಗಳಿಂದ) File:neutraliser1.jpg|ಕ್ಲಿಂಚಿಂಗ್ File:pas_de_retrait.jpg|ಕಾಲ್ಚಳಕ File:retrait2.jpg|ಹೊರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದು </gallery> * '''ಜಾರುವುದು''' – [[ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದು]] ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೀಳುವುದರಲ್ಲಿದ್ದ ಹೊಡೆತವು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧಿಯು ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಚುರುಕಾಗಿ ನಡು ಮತ್ತು ಭುಜಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಗದ್ದವನ್ನು ಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಹೊಡೆತದಿಂದ "ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ" ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ]]ಯು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದನು, ಅವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು [[ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್‌]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದನು. * '''ಓಲಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಏರುಪೇರಾಗುವುದು''' – ಹೊಡೆತವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಅಥವಾ ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಬಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಉರುಳುವುದು" ಅಥವಾ "ಹೊಡೆತದ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವುದು" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ತಲೆಯನ್ನು ಸರಕ್ಕನೆ ಬಗ್ಗಿಸುವುದು''' ಅಥವಾ '''ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು''' – ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿದ ಹೊಡೆತವು ಸವರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಹೋಗುತ್ತದೆ. * '''ಎಗರುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗುವುದು''' – [[ಎಗರುವುದು]] ತಲೆಯನ್ನು ಬೀಳುವ-ಹೊಡೆತದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ಹೊಡೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ವಿರೋಧಿಯ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೈಯ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿರುವ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ "ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ". ವಿರೋಧಿಯ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುವುದನ್ನು "ಹೊರಕ್ಕೆ ಎಗರುವುದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಿರೋಧಿಯ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೈಯ ಒಳಗೆ ಸರಿಯುವುದನ್ನು "ಒಳಕ್ಕೆ ಎಗರುವುದು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಾಯ್ ಫ್ರೇಜರ್‌, ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ, ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ರಾಕಿ ಮಾರ್ಸಿಯಾನೊ ಮೊದಲಾದವರು 'ಎಗರುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗುವುದರಲ್ಲಿ' ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. * '''ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು/ತಡೆಯುವುದು''' – [[ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು]] ಅಥವಾ [[ತಡೆಯುವುದು]] ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಭುಜ, ಕೈಗಳು ಅಥವಾ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಬೀಳುವ-ಹೊಡೆತಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ-ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. "ಅಂಗೈ" ಅಥವಾ "ಮುಂಗೈಪಟ್ಟಿ"ಯು ತಡೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಆ ಭಾಗದ ರಕ್ಷಕ-ಹೊದಿಕೆಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. * '''ಮರೆಸುವುದು''' – [[ಮರೆಸುವುದು]] ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ಮುಖ ಅಥವಾ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಇರುವ ಕೊನೆಯ ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ (ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಉರುಳುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) . ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಳನ್ನು ತಲೆ ಮತ್ತು ಗದ್ದವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದೋಳುಗಳನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಲು ಮುಂಡಭಾಗದ ಮುಂದೆ ಮಡಿಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ನಡುವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಬೀಳುವ-ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತಲೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವಾಗ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಎರಡೂ ಮುಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಮುಂದೋಳುಗಳನ್ನು ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಚಾಚಿರುವಂತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ನೀಡುವ ದಾಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * '''[[ಕ್ಲಿಂಚ್(ಎದುರಾಳಿ ಕೈಚಾಚಿ ಗುದ್ದಲಾಗದಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಬರುವುದು)]]''' – ಕ್ಲಿಂಚಿಂಗ್ [[ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ]] ಒಂದು ಉಗ್ರ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಬ್ಬರು ಕಾದಾಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ವಿರೋಧಿಯ ಕೈಯನ್ನು [[ಹಿಡಿಯಲು]] ಅಥವಾ "ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು" ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ಅಥವಾ [[ಮೇಲಿನ-ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟನ್ನು]] ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಲಿಂಚ್ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಯ ಭುಜಗಳ ಹೊರಗೆ ಕುಣಿಕೆಯಂತೆ ಬಿಗಿದು, ವಿರೋಧಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಅವನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದೋಳುಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿರೋಧಿಯ ಕೈಗಳು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕ್ಲಿಂಚಿಂಗ್]] ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಂದ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ರೆಫರಿಯಿಂದ ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಳುಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಿಂಚಿಂಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಾದಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಂಚ್‌ಗಾಗಿ ಅಂಕವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅತಿ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==== ರಕ್ಷಣೆಗಳು ==== ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು (ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಶೈಲಿಗಳು) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಾದಾಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಲೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಕಾದಾಳಿಗಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಆ ಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಗದ್ದವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಿಂದಿನ ಕೈಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಗ್ಗಿಸುವ ಕಾದಾಳಿಗಳು "ಪೀಕ್-ಎ-ಬೂ" ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. <gallery> File:garde_basse2.jpg|ಕೆಳಗಿನ ರಕ್ಷಣೆ File:garde_mixte1.jpg|ಮಿಶ್ರ ರಕ್ಷಣೆ File:garde_rentrée1.jpg|ಪೀಕ್‌-ಅ-ಬೂ </gallery> * '''[[ಪೀಕ್-ಎ-ಬೂ(ಇಣಿಕಾಟವಾಡುವುದು)]]''' – ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಇಯರ್‌ಮಫ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಖದ ಮುಂದೆ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಈ ಸ್ಥಾನವು ಕಾದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ ಮೊಣಕೈಗಳನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಪಡದೆ ಮೊಣಕೈಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಈ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಬರುವ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಆತನು ಈ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈ ಶೈಲಿಯು ವಿರುದ್ಧ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥವಾಗಿದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಈ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯಿಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅನೇಕ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಕ್ಷಣಾ ಶೈಲಿಯು ಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವು ಕೈಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮತ್ತು ಮೊಣಕೈಯ ಹಿಂಬದಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಂಕಿ ವ್ರೈಟ್ ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮೈಕ್ ಟೈಸನ್‌, ಅವನು ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪೀಕ್-ಎ-ಬೂವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದನು. * '''ಕೈಗಳನ್ನು-ಅಡ್ಡವಾಗಿಡುವುದು(ಕ್ರಾಸ್-ಆರ್ಮ್ಡ್)''' – ಮುಂದೋಳುಗಳನ್ನು ಮುಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ, ಒಂದು ಕೈಯ ಹೊದಿಕೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯ ಮೊಣಕೈಯ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಎತ್ತುವಾಗ ಈ ಶೈಲಿಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಲೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಈ ಶೈಲಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಳಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಏಕೈಕ ತಲೆಯ ಹೊಡೆತವೆಂದರೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಗುದ್ದು. ದೇಹವು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಳಿಗಳು ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಓರೆಯಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೆಟ್ಟಗಿನ ಮತ್ತು ಓರೆಯಾಗಿಸದ ದೇಹವು ಹೊಡೆತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ವಿರುದ್ಧ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ತಲೆಯ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. * [[ಫಿಲ್ಲಿ ಶೆಲ್]], '''ಹಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್''' ಅಥವಾ '''ಕ್ರ್ಯಾಬ್''' – ಮುಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ದೇಹದ ಮುಂಡಭಾಗದಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಕೈಯು ಕಾದಾಳಿಯ ಮುಂಡಭಾಗದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕೈಯನ್ನು ಮುಖದ ಬದಿಯಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಭುಜವನ್ನು ಮುಖದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ವಿರುದ್ಧ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಾದಾಳಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನುಭವಸ್ಥನಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಶೈಲಿಯು ವಿರುದ್ಧ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೊಡೆತಗಳು ಕಾದಾಳಿಯಿಂದ ಜಾರಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಡೆತವು ತಪ್ಪಿಹೋದ ನಂತರ, ಕಾದಾಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕೈಯು ಸಮತೋಲನ-ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರದ-ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಡೆತದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಭುಜವನ್ನು ಓರೆಯಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧಿಯ ಹೊಡೆತವು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಭುಜವನ್ನು ಓರೆಯಾಗಿಸಲು ಕಾದಾಳಿಯು ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಲೆಯನ್ನು ಸರಕ್ಕನೆ ಬಗ್ಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಿರೋಧಿಯು ಅವನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದ ವಿರೋಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಾದಾಳಿಯು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ದೋಷವೆಂದರೆ ಕಾದಾಳಿಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ತಿರುಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಾದಾಳಿಯು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಕಾದಾಳಿಗಳು ವಿರೋಧಿಯ ಭುಜಕ್ಕೆ ಗುದ್ದು ನೀಡಿ, ಭುಜ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಆ ಕೈಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಸಂಯೋಗ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ನಂತರ ವಿರೋಧಿಯಿಂದ ಬರಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ, ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಲಿರುವ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಹಗ್ಗದೆಡೆಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಮತ್ತು ಮೂಲೆಗಟ್ಟಲ್ಪಡುವ ಸಂಭವವೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳ ಶೈಲಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರವು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗೆ ತಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಳಿಗಳು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಸುತ್ತ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧಿಯು ಅವನಿಗೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಕಾದಾಳಿಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾದಾಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. === ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ತಂತ್ರಗಳು === * '''"[[ರೋಪ್-ಎ-ಡೋಪ್]]" ತಂತ್ರ''' : ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ 1974ರ "[[ರಂಬಲ್ ಇನ್ ಜಂಗಲ್‌]]" ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸಿದನು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ವಿರೋಧಿಯು ಅನೇಕ ಹೊಡೆತಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವ ಚಲನೆಯಷ್ಟು ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದ, ಈ ಹಿಂದಕ್ಕೆ-ಬಾಗುವ ಭಂಗಿಯು ವಿರೋಧಿಯಿಂದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ತಲೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿರೋಧಿಯ ಹೊಡೆತಗಳು ಉದ್ದೇಶಿತ ಗುರಿಯನ್ನು ತಪ್ಪುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಳಿಯು ಹೊಡೆತಗಳ ಸುರಿಮಳೆಗೈಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ, ವಿರೋಧಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾದಾಳಿಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ವಿರೋಧಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಯಾಸಗೊಂಡು, ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸರ್ ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೋಪ್-ಎ-ಡೋಪ್ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರೋಧಿಗಳು ಇದರಿಂದ ವಂಚನೆಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದ, ಹಿಂತಿರುಗಿಸದ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಏಳು-ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಪಂಚ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] [[ಮ್ಯಾನಿ ಪ್ಯಾಕ್ವಿಯಾವೊ]], ವೆಲ್ಟರ್‌ವೈಟ್ [[ಮಿಗ್ವೆಲ್ ಕೊಟ್ಟೊ]]ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಬಳಸಿದನು. ಪ್ಯಾಕ್ವಿಯಾವೊ ಅಲಕ್ಷ್ಯದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ರೋಪ್-ಎ-ಡೋಪ್ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. * '''[[ಬೋಲೊ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು]]''' : ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೋಲೊ ಒಂದು ಕೈಯ ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಹದ ತೂಕದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ [[ಸುತ್ತುವ ಕಮಾನನ್ನು]] ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕುಶಲ ಚಲನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಈ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಇದು ಅಲಿ ತಂತ್ರವಿರುವಂತಹ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಅದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಬೋಲೊ-ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಮುಖರೆದರೆ ಮಾಜಿ [[ವೆಲ್ಟರ್‌ವೈಟ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾದ [[ಸ್ಯೂಗರ್ ರೇ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿಡ್ ಗೇವಿಲನ್]]. ಮಿಡ್ಲ್‌ವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಸೆಫೆರಿನೊ ಗಾರ್ಶಿಯಾ]]ನನ್ನು ಬೋಲೊ-ಹೊಡೆತದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <gallery> File:contre_bolo1.jpg|ಬೋಲೊ ಹೊಡೆತ File:drop1.jpg|ಓವರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ (ಓವರ್‌ಕಟ್) </gallery> * '''[[ಓವರ್‍‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್(ಮೇಲ್ಗೈ ಬಲ)]]''' : ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನೋಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದ ಒಂದು ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ. ವಿಕ್ಷೇಪ ಪಥದಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುವ ಬಲ ಅಡ್ಡಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಓವರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ ಕುಣಿಕೆಯಂತೆ ಸೇರಿಸುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಮಾನನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿದ ಹಸ್ತದಿಂದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ವಿರೋಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡುವ ಗಿಡ್ಡ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳೆದಂರೆ ಹಿಂದಿನ ಭಾರಿ-ಭಾರದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾದ [[ರಾಕಿ ಮಾರ್ಸಿಯಾನೊ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಮ್ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್]]. ಓವರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್, ಮುಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇತರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. * '''[[ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ]]''' : ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಥಟ್ಟನೆ ಮುನ್ನುಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮೊದಲ ವಿಭಾಗವು ನಿಯತ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಚಾತುರ್ಯದ ವಿಭಾಗವು ಕಾಲ್ಚಳಕವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿರೋಧಿಯು ಥಟ್ಟನೆ ಮುನ್ನುಗಿದಾಗ, ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅವನ ಎಡ ಪಾದವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಲ ಪಾದವನ್ನು 180 ಡಿಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತಿಸಬೇಕು. ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಬಾಕ್ಸರ್ ಥಟ್ಟನೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದ ವಿರೋಧಿಯು ಮಲ್ಲನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಗೂಳಿಯಂತೆ ಚಡಪಡಿಸುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೌಶಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಇರಬೇಕಾದುದರಿಂದ, ಇದು ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತದಂತಹುದು ಯಾವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಕೇವಲ ಥಟ್ಟನೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ ವಿರೋಧಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವ ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವು ಇದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಸಮ್ಮತವಾಗಿರದ ತಿರುಗಿಸುವ ಹೊಡೆತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಾನೂನು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಮೇವೆದರ್ ಜೂನಿಯರ್ ತಡೆಯುವ ಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ರಿಕಿ ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸಿದನು. ಅದು ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ತಲೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೂಲೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಹ್ಯಾಟನ್ ಉರುಳಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಎದ್ದೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಮಂಕುಗವಿದಂತೆ ಆದರೂ ಎದ್ದು ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ನಂತರದ ಮೇವೆದರ್‌ನ ಹೊಡೆತಗಳ ರಭಸವು ಹ್ಯಾಟನ್ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಮೇವೆದರ್‌ಗೆ 10ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ TKO ಗೆಲುವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮೂಲೆ == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಾದಾಳಿಗೂ ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸುತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ತರಬೇತಿದಾರರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೂವರಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರೆಂದರೆ ತರಬೇತುದಾರ, ಸಹಾಯಕ ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು [[ಕಟ್‌ಮ್ಯಾನ್]]. ತರಬೇತುದಾರ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ತರಬೇತುದಾರರು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗೆ ಅವನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ-ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಎದೆಗುಂದದಂತೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅಂದರೆ ಚರ್ಮದ [[ವೈದ್ಯ]], ಅವನು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಮುಖ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಗಾಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾದಾಟಗಳು ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕಾದಾಟವು ಶಾಶ್ವತ ಘಾಸಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದೆಂಬ ಭಾರಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಕಾದಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲೂ ಈ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಸೋಲನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಲಾಗುತ್ತದೆ (ನುಡಿಗಟ್ಟು "ಟು ಥ್ರೊ ಇನ್ ದಿ ಟವೆಲ್", ಅಂದರೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು, ಈ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ).<ref>[http://www.phrases.org.uk/meanings/throw-in-the-towel.html Phrases.org]</ref> ಇದನ್ನು [[ಡಿಯಾಗೊ ಕೊರಾಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಮೇವೆದರ್]] ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಕಾರಾಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಿರ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕೊರಾಲ್ಸ್‌ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಮೂಲೆಯು ಸೋಲನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು == ಕಾದಾಳಿಗೆ ಮುಷ್ಟಿಯೇಟು ನೀಡುವುದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ [[ಜೋರಾದ ಪೆಟ್ಟು]] ಶಾಶ್ವತ [[ಮಿದುಳಿನ ಹಾನಿ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/medical_notes/363957.stm ''ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಬ್ರೈನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020918102719/http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/medical_notes/363957.stm |date=2002-09-18 }}, [[BBC ನ್ಯೂಸ್]]</ref> ಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಬಲ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಬಲದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. 1980ರಿಂದ, 200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಟಫ್‌ಮ್ಯಾನ್]] ಕಾದಾಳಿಗಳು ಕಾದಾಟದ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತರಬೇತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಘಾಸಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಸ್ವಿಂತ್, ಜಾಸೆಫ್ R. [http://ejmas.com/jcs/jcsart_svinth_a_0700.htm "][http://ejmas.com/jcs/jcsart_svinth_a_0700.htm ಡೆತ್ ಅಂಡರ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್"] ''ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಜರ್ನಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಷಿಯಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್'' , 2007ರ ನವೆಂಬರ್ 25ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ಆದ್ದರಿಂದ 1983ರಲ್ಲಿ ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]'' ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಾರಿತು. ಸಂಪಾದಕ ಡಾ. ಜಾರ್ಜ್ ಲಂಡ್ಬರ್ಗ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ "ಅಶ್ಲೀವಾದುದದು" ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು "ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜವು ಒಪ್ಪಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref>ಲಂಡ್ಬರ್ಗ್, ಜಾರ್ಜ್ D. "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಶುಡ್ ಬಿ ಬ್ಯಾನ್ಡ್ ಇನ್ ಸಿವಿಲೈಜ್ಡ್ ಕಂಟ್ರೀಸ್" ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್'' . 1983, ಪುಟಗಳು 249-250.</ref> ಅಂದಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್,<ref>{{Cite web |url=http://www.bma.org.uk/ap.nsf/Content/BoxingPU |title=BMA.org.uk |access-date=2010-08-02 |archive-date=2008-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205054057/http://www.bma.org.uk/ap.nsf/Content/BoxingPU |url-status=dead }}</ref> ಕೆನಡಿಯನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.cma.ca/index.cfm/ci_id/3385/la_id/1.htm |title=CMA.ca |access-date=2010-08-02 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311085433/https://www.cma.ca/index.cfm/ci_id/3385/la_id/1.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.ama.com.au/web.nsf/doc/SHED-5F7FUG |title=CMA.ca |access-date=2010-08-02 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905131720/http://www.ama.com.au/web.nsf/doc/SHED-5F7FUG |url-status=dead }}</ref> ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ಸ್ ಸಹ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕ್ರೀಡಾಳುವಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಷೇಧದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]‌ನ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ವಕ್ತಾರ ಡಾ. ಬಿಲ್ ಒನೈಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ BMAಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು‌‌: "ವಿರೋಧಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ‌."<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/87267.stm ''ನ್ಯೂಸ್ ಆನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಬ್ಯಾನ್'' ] BBC ಆನ್‌ಲೈನ್</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ತಲೆಯ-ರಕ್ಷಾಕವಚವು ಮಿದುಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ<ref>{{cite journal| url=http://www.newscientist.com/article/mg19426023.000-amateur-boxers-suffer-brain-damage-too.html| title=Amateur boxers suffer brain damage too| month=08 May| year= 2007| journal=New Scientist| issue=2602 | pages=4}}</ref> ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ಮಿದುಳಿನ ಘಾಸಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="amatneuro">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Does Amateur Boxing Cause Brain Damage? | date=May 2, 2007 | publisher= | url =http://www.aan.com/press/index.cfm?fuseaction=release.view&release=470 | work =American Academy of Neurology | pages = | accessdate = | language = }}</ref> 1997ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ರಿಂಗ್‌ಸೈಡ್ ಫಿಶೀಸಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು‌‌.<ref>{{Cite web |url=http://www.aaprp.org/ |title=ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ರಿಂಗ್‌ಸೈಡ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ಸ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211135806/http://www.aaprp.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>ಹಾಸರ್, ಥೋಮಸ್. [http://www.secondsout.com/usa/colhauser.cfm?ccs=208&amp;cs=15463 "ಮೆಡಿಕಲ್ ಇಶ್ಯೂಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ AAPRP"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210010515/http://www.secondsout.com/usa/colhauser.cfm?ccs=208&cs=15463 |date=2008-02-10 }} SecondsOut.com, 2007ರ ನವೆಂಬರ್ 25ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ [[ನಾರ್ವೆ]], [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]], [[ಇರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವೀಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ {{when}} ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕಾದಾಟಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಮೂರು-ನಿಮಿಷದ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.{{Fact|date=May 2007}} == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ == ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡೆಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎರಡು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ (IBHOF)]] ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ (WBHF)]]. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ IBHOF ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹಾಲ್ ಆಗಿದೆ. WBHF ಅನ್ನು 1980ರಲ್ಲಿ [[ಎವೆರೆಟ್ L. ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. WBHOF ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ IBHOF ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. WBHF ಅಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ - [[ರಿಕಾರ್ಡೊ "ಫಿನಿಟೊ" ಲೋಪೆಜ್]], [[ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯಲ್ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್" ಎಲೋರ್ಡ್]], [[ಮೈಕೆಲ್ ಕಾರ್ಬೇಜಲ್]], [[ಖಾವೊಸೈ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ]], [[ಹೆನ್ರಿ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]], [[ಜ್ಯಾಕ್ ಜಾನ್ಸನ್‌]], [[ರಾಬರ್ಟೊ ಡ್ಯುರಾನ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್‌ಮ್ಯಾನ್]], [[ಸೆಫೆರಿನೊ ಗಾರ್ಶಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಲ್ವೇಡರ್ ಸ್ಯಾಂಕೆಜ್]]. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಗರವೊಂದು 1982ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕ್ಯಾನಸ್ಟೋಟ]] ನಗರವು (ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇಯ ಮೂಲಕ ಸೈರಕ್ಯೂಸ್‌ನ ಸುಮಾರು {{convert|15|mi|km}} ಪೂರ್ವಕ್ಕಿದೆ) ಮಾಜಿ ಪ್ರಪಂಚ-[[ವೆಲ್ಟರ್‌ವೈಟ್]]/[[ಮಿಡ್ಲ್‌ವೈಟ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಕಾರ್ಮೆನ್ ಬ್ಯಾಸಿಲಿಯೊ]]ಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೋದರಳಿಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಪಂಚ-ವೆಲ್ಟರ್‌ವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಬಿಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕಸ್]]‌ಗೆ ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕ್ಯಾನಸ್ಟೋಟದ ಜನರು ಗೌರವ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ, ವಾರ್ಷಿಕ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಯೋಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] ಕ್ಯಾನಸ್ಟೋಟದಲ್ಲಿ 1989ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1990ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ದಾಖಲಾದವರೆಂದರೆ - ಜ್ಯಾಕ್ ಜಾನ್ಸನ್‌, [[ಬೆನ್ನಿ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]], ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ, ಹೆನ್ರಿ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್, [[ಸ್ಯೂಗರ್ ರೇ ರಾಬಿನ್ಸನ್]], [[ಆರ್ಕೀ ಮೂರ್]] ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ. ಇತರ ಪ್ರಪಂಚ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಾಳಿಗಳೆಂದರೆ - ರಾಬರ್ಟೊ "ಮ್ಯಾನೋಸ್ ಡಿ ಪಿಯೆಡ್ರಾ" ಡ್ಯೂರನ್, [[ರಿಕಾರ್ಡೊ ಲಾಪೆಜ್]], [[ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯಲ್ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್" ಎಲ್ರೋಡ್]], [[ವಿಸೆಂಟ್ ಸಾಲ್ಡಿವರ್]], ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಲುಗೂನ, ಯೂಸೆಬಿಯೊ ಪೆಡ್ರೋಜ, ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮಾಂಜೋನ್, ಅಜುಮಾಹ್ ನೆಲ್ಸನ್, ರಾಕಿ ಮಾರ್ಸಿಯೊನೊ, ಪಿಪಿನೊ ಕ್ಯುವಾಸ್ ಮತ್ತು [[ಕೆನ್ ಬುಚನಾನ್]]. ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನ ನೇಮಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನಸ್ಟೋಟಕ್ಕೆ ಇಂಡಕ್ಷನ್ ವೀಕೆಂಡ್‌ಗೆ(ನೇಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ)ಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡಿದ ಆಟೊಗ್ರಾಫ್ ಸಭೆಗಳು, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಾಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಡಂಬರದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನೇಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಂಗಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:BoxChamps.png|thumb|upright|250px|1920ರಲ್ಲಿನ 5 ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭಾರಿ-ತೂಕದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌‌ನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು]] {| class="wikitable" !ಆಡಳಿತ ಅಂಗಗಳು !ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ |- | [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್]] (BBBofC) | http://www.bbbofc.com/ |- | [[ನೇವಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಮೀಶನ್]] | http://boxing.nv.gov/ |- | [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ರಿಂಗ್‌ಸೈಡ್ ಫಿಸೀಶಿಯನ್ಸ್]] (AAPRP) | http://www.aaprp.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211135806/http://www.aaprp.org/ |date=2010-02-11 }} |- | [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಯೂನಿಯನ್]] | http://www.boxebu.com/ |- !ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಂಗಗಳು !ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ |- | [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] (W.B.A.) | http://www.wbaonline.com/ |- | [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (W.B.C.) | http://www.wbcboxing.com/ |- | [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಫೆಡರೇಶನ್]] (I.B.F.) | http://www.ibf-usba-boxing.com/ |- | [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್]] (W.B.O.) | http://www.wbo-int.com/ |- | [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಫೆಡರೇಶನ್]] (W.P.B.F.) | http://www.wpbf-usbc.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727120006/http://www.wpbf-usbc.org/ |date=2013-07-27 }} |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{wikiquote}} {{commons|Boxing}} * [[ಆಟೋಮೇಟೆಡ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]] * [[ಸಮ್ಮರ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]] * [[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ತರಪೇತು]] * [[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ತೂಕಗಳು]] * [[ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]] * [[ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಟ್ರಿಪಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[NCAA ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಪಟ್ಟ]] * [[ಪರ್ಸ್ ಬಿಡ್]] * [[ವೈಟ್ ಕಾಲರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]] * [[ಮಹಿಳೆಯರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌]] * [[U.S. ಅಂತರಕಾಲೇಜು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * ''ಆಕ್ಸಡೆಂಟ್ಸ್ ಟೇಕ್ ಲೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಂಗ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿ'' (ಜುಲೈ/ಆಗಸ್ಟ್ 2005). ''[[ಇಲಿನಾಯಸ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿ]],'' '''18''' (1), 47. * [http://www.thepugilists.com ಬೀಟಿಂಗ್ ದಿ ಹೆಕ್ ಒಟ್ಟಾ ದೈಯರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003181944/http://thepugilists.com/ |date=2015-10-03 }} * [http://ejmas.com/jcs/jcsart_svinth_a_0700.htm ಡೆತ್ ಅಂಡರ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್: ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಯುವೆಲ್ ವೆಲಾಜ್ಕ್ವೆಜ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಫೆಟಾಲಿಟಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್] * ಫ್ಲೀಸ್ಚರ್, ನ್ಯಾಟ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಆಂಡ್ರೆ, ನಿಗೆಲ್ ಕೋಲಿನ್ಸ್, ಡ್ಯಾನ್ ರಫೇಲ್ (2002). ''ಆನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌'' . ಸಿಟಾಡೆಲ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-8065-2201-1 * ಫಾಕ್ಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ A. (2001). ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್. ಸ್ಟೆವರ್ಟ್, ಟ್ಯಾಬೊರಿ ಮತ್ತು ಚ್ಯಾಂಗ್. ISBN 1-58479-133-0 * [http://ahfaa.org/1747.htm ಗಾಡ್‌ಫ್ರೆ, ಜಾನ್ "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌" ಫ್ರಮ್ ''ಟ್ರೀಟೈಸ್ ಅಪಾನ್ ದಿ ಯೂಸ್‌ಫುಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್'' , 1747] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230002031/http://ahfaa.org/1747.htm |date=2010-12-30 }} * ಗನ್ನ್ M, ಆರ್ಮೆರಾಡ್ D. ದಿ ಲಿಗ್ಯಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌. ಲೀಗಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್. 1995;15:181. * ಹ್ಯಾಲ್ಬರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಿ (2003). ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಬಾಕ್ಸರ್‌: ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ದಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌'' . ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಸೆಮಿನಾರ್ಸ್, ಇಂಕ್. ISBN 0-9630968-5-0 * ಹ್ಯಾಟ್ಮೇಕರ್, ಮಾರ್ಕ್ (2004). ''ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಮಾಸ್ಟರಿ: ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್, ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜೀಸ್ ಫ್ರಮ್ ಸ್ವೀಟ್ ಸೈನ್ಸ್'' . ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. ISBN 1-884654-21-5 * ಮ್ಯಾಕ್‌ಇಲ್ವ್ಯಾನಿ, ಹಘ್ (2001). ''ದಿ ಹಾರ್ಡೆಸ್ಟ್ ಗೇಮ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಇಲ್ವ್ಯಾನಿ ಆನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌'' . ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್. ISBN 0-658-02154-0 * ಮೈಲರ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ (1997). ''[[A Century of Boxing Greats: Inside the Ring with the Hundred Best Boxers]]'' . ರಾಬ್ಸನ್ ಬುಕ್ಸ್ (UK) / ಪಾರ್ಕ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (US). ISBN 1-86105-258-8. * [http://www.thelasersshadow.com/Books/ma/Science%20of%20Self%20Defence%20%281867%29%20-%20Edmund%20Price.pdf ಪ್ರೈಸ್, ಎಡ್ಮಂಡ್ ''ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್: ಎ ಟ್ರೀಟೈಸ್ ಆನ್ ಸ್ಪ್ಯಾರಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌'' , 1867]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[ರಾಬರ್ಟ್ ಆನಸಿ]] (2003). ''ದಿ ಗ್ಲೌವ್ಸ್: ಎ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕ್ರೋನಿಕಲ್'' . ನಾರ್ತ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-86547-652-7 * ಸ್ಕಲ್ಬರ್ಗ್, ಬಡ್ಡ್ (2007). ''ರಿಂಗ್‌ಸೈಡ್: ಎ ಟ್ರೆಸರಿ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ರಿಪೋರ್ಟೇಜ್'' . ಐವನ್ R. ಡೀ. ISBN 1-56663-749-X * ಸಿಲ್ವರ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಜೆಫ್ (2004). ''ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಎವರ್ ಟೋಲ್ಡ್: ಥರ್ಟಿ-ಸಿಕ್ಸ್ ಇಂಕ್ರೆಡಿಬಲ್ ಟೇಲ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ರಿಂಗ್'' . ದಿ ಲಿಯಾನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 1-59228-479-5 * [http://saddoboxing.com/learn.html ಸ್ಕಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ''ಲರ್ನ್ ಟು ಬಾಕ್ಸ್ ವಿದ್ ದಿ ಐಸ್‌ಮ್ಯಾನ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801103215/http://www.saddoboxing.com/learn.html |date=2010-08-01 }} * U.S. ಅಮ್ಯಾಚ್ಯುವರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಇಂಕ್. (1994). ''ಕೋಚಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌'' . ಕೂಪರ್ ಪಬ್ ಗ್ರೂಪ್. 1-884-12525-5 * ಎ ಪಿಕ್ಟೋರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌, ಸ್ಯಾಮ್ ಆಂಡ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟ್ ಫ್ಲೀಸ್ಚರ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್, 1988, ISBN 0-600-50288-0 {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.youtube.com/user/rareboxing ಎ ಕಂಪ್ರೆಹೆಂಸಿವ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಫೈಟ್ ಹೈಲ್ಟ್ಸ್ 1894-1970] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303082353/http://www.youtube.com/user/RareBoxing |date=2010-03-03 }} * [http://www.ken-buchanan.com/ ಕೆನ್ ಬುಚನಾನ್- ಲೈಟ್‌ವೈಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323032059/http://www.ken-buchanan.com/ |date=2010-03-23 }} - ATG ಬಾಕ್ಸರ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಕಾದಾಟಗಳಿಗಾಗಿ * [http://boxingcommunity.org/ BoxingCommunity.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722090843/http://boxingcommunity.org/ |date=2010-07-22 }} - ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ಸುದ್ದಿ, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌‌ ವೀಡಿಯೊಗಳು, ಕಾದಾಟದ ಷೆಡ್ಯೂಲ್ {{Martial arts}} {{World boxing champions}} {{Olympic sports}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಾಟ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕದನ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] cf3g6wsn27ntwwnfyskoa2q5o7i968e 0 24269 1372088 1355377 2026-04-26T03:53:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372088 wikitext text/x-wiki {{two other uses|the city in Maryland|the surrounding county|Baltimore County, Maryland}} {{Infobox settlement |official_name = City of Baltimore |settlement_type = [[Independent city|Independent City]] |nickname = ''Charm City'',<ref name=nicknames>{{cite web |url=http://www.redorbit.com/news/business/511672/baltimores_new_bait_the_city_is_about_to_unveil_a/index.html |title=Baltimore's New Bait: The City is About to Unveil a New [[Slogan]], 'Get In On It,' Meant to Intrigue Visitors |accessdate=2008-11-28 |last=Donovan |first=Doug |date=2006-05-20|work=The Baltimore Sun}}</ref> ''Mobtown'',<ref>{{cite web|url=http://www.citypaper.com/arts/story.asp?id=9176|title=Mob Rules|last=Smith|first=Van|date=2004-10-06|work=Baltimore City Paper|accessdate=2009-01-24|archive-date=2009-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112080752/http://www.citypaper.com/arts/story.asp?id=9176|url-status=dead}}</ref> ''B'more'', ''Bodymore'',<ref>{{cite news | last=Kane | first=Gregory | url=http://www.washingtonexaminer.com/opinion/columns/gregory-kane/Dispatch-from-Bodymore-Murderland-48061142.html | work=Washington Examiner | title=Dispatch from Bodymore, Murderland | date=June 15, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜನವರಿ 17, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100117090911/http://www.washingtonexaminer.com/opinion/columns/gregory-kane/Dispatch-from-Bodymore-Murderland-48061142.html | url-status=dead }}</ref> ''The City of Firsts'',<ref>{{cite web |url=http://www.baltimorecity.gov/answers/index.php?action=artikel&cat=2&id=3&artlang=en |title=Why is Baltimore known as The City of Firsts? |accessdate=2008-09-30 |publisher=City of Baltimore, Maryland }}</ref> ''Monument City'',<ref>{{cite web |url=http://www.citypaper.com/bob/story.asp?id=10574 |title=Best Monument |accessdate=2007-09-19 |date=2005-09-21 |work=2005 Baltimore Living Winners |publisher=Baltimore City Paper |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012081217/http://citypaper.com/bob/story.asp?id=10574 |url-status=dead }}</ref><ref name="salgaz">{{cite news | title = Baltimore, October 17 |url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:EANX&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=10C5DE501F137990&svc_dat=HistArchive:ahnpdoc&req_dat=0F418C809CE5EA70 |work = Salem Gazette| location = [[Salem, Massachusetts|Salem]], [[Massachusetts]] | page = 2 | date = 1827-10-23 | accessdate = 2008-10-27 }}</ref> ''Ravenstown''<ref>{{cite web |url=http://preview.baltimoreravens.com/Ravenstown/Ravenstown.aspx |title=Ravenstown |accessdate=2008-06-07 |publisher=Baltimore Ravens |archive-date=2008-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723122211/http://preview.baltimoreravens.com/Ravenstown/Ravenstown.aspx |url-status=dead }}</ref> |motto = "The Greatest City in America",<ref name=nicknames /><br /> "Get in on it."<ref name=nicknames /> "The city that reads."<ref>{{cite web|url=http://www.citypaper.com/news/story.asp?id=8702|title=More Literate than Akron|accessdate=2010-02-10|date=2004-08-18|publisher=Baltimore City Paper|archive-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818014454/http://www2.citypaper.com/news/story.asp?id=8702|url-status=dead}}</ref> |image_skyline = Bmore skyline inner harbor.jpg |imagesize = |image_caption = Baltimore skyline from the [[Inner Harbor]] |image_map = Map of Maryland highlighting Baltimore City.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Location of Baltimore in [[Maryland]] |image_flag = Flag of Baltimore City.svg |image_seal = Seal of Baltimore.jpg |pushpin_map = USA |pushpin_label_position =left |pushpin_mapsize = 250 |pushpin_map_caption = Location of Baltimore in the United States |coordinates_region = US-MD |subdivision_type = [[Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_name = {{flag|United States}} |subdivision_name1 = {{flag|Maryland}} |established_title = [[Municipal corporation|Founded]] |established_date = 1729 |established_title2 = Incorporation |established_date2 = 1797 |named_for = [[Cecilius Calvert, 2nd Baron Baltimore]] |government_type = [[Independent city|Independent City]] |leader_title =[[List of mayors of Baltimore, Maryland|Mayor]] |leader_name =[[Stephanie C. Rawlings-Blake]] (D) |leader_title1 = [[Baltimore City Council]] |leader_name1 = {{Collapsible list |title = Council members |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[James B. Kraft]] (1) |2 = [[Nicholas D'Adamo, Jr.]] (2) |3 = [[Robert W. Curran]] (3) |4 = [[Bill Henry (politician)|Bill Henry]] (4) |5 = [[Rochelle Spector|Rochelle "Rikki" Spector]] (5) |6 = [[Sharon Green Middleton]] (6) |7 = [[Belinda Conaway]] (7) |8 = [[Helen L. Holton]] (8) |9 = [[Agnes Welch]] (9) |10 = [[Edward L. Reisinger]] (10) |11 = [[William H. Cole IV]] (11) |12 = [[Bernard C. Young]] (12) |13 = [[Warren Branch]] (13) |14 = [[Mary Pat Clarke]] (14) }} |leader_title2 = [[Baltimore City Delegation|Houses of Delegates]] |leader_name2 = {{Collapsible list |title = Delegates |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Frank M. Conaway, Jr.]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[Barbara A. Robinson]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Shawn Z. Tarrant]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |4 = [[Jill P. Carter]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |5 = [[Nathaniel T. Oaks]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |6 = [[Samuel I. Rosenberg]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |7 = [[Curt Anderson]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |8 = [[Ann Marie Doory]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |9 = [[Maggie McIntosh]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |10 = [[Keith E. Haynes]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |11 = [[Ruth M. Kirk]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |12 = [[Melvin L. Stukes]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |13 = [[Talmadge Branch]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |14 = [[Cheryl Glenn]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |15 = [[Hattie N. Harrison]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |16 = [[Peter A. Hammen]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |17 = [[Carolyn J. Krysiak]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |18 = [[Brian K. McHale]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |leader_title3 = [[Baltimore City Senate Delegation|State Senate]] |leader_name3 = {{Collapsible list |title = State senators |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Catherine E. Pugh]] (40) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[Lisa A. Gladden]] (41) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Joan Carter Conway]] (43) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |4 = [[Verna L. Jones]] (44) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |5 = [[Nathaniel J. McFadden]] (45) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |6 = [[George W. Della, Jr.]] (46) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |leader_title4 = [[United States House of Representatives|U.S. House]] |leader_name4 = {{Collapsible list |title = Representatives |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Dutch Ruppersberger]] (2) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |2 = [[John Sarbanes]] (3) ([[Democratic Party (United States)|D]]) |3 = [[Elijah Cummings]] (7) ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} |unit_pref = Imperial |area_magnitude = 1 E+8 |area_total_sq_mi =92.07 |area_total_km2 = 238.5 |area_land_sq_mi = 80.8 |area_land_km2 = 209.3 |area_water_sq_mi = 11.27 |area_water_km2 = 29.2 |area_water_percent = 12.2 |area_urban_sq_mi = 3104.46 |area_urban_km2 = 8040.5 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |elevation_footnotes=<ref name=elevation>{{cite web | url ={{Gnis3|0597040}} | title=USGS detail on Baltimore | accessdate=2008-10-23 }}</ref> |elevation_ft = 33 |elevation_m = 10 |population_as_of=2009 |population_footnotes = <ref name="metropop">{{cite web | title = Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = US Census Bureau | date = 2003-10-20 | url = http://www.census.gov/popest/metro/tables/2009/CBSA-EST2009-01.csv | accessdate = 2010-03-31 }}</ref><ref name="BAL2009pop">{{cite web | title = Baltimore city, Maryland | work = Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for Counties of Maryland: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = US Census Bureau | date = 2010-03-31 | url = http://www.census.gov/popest/counties/tables/CO-EST2009-03-24.csv | accessdate = 2003-10-20 }}</ref> |population_total = 637,418 ([[List of United States cities by population|20th]]) |population_metro = 2,690,886 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|20th]]) |population_density_sq_mi = 7889.3 |population_density_km2 = 3045.7 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Baltimorean |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 39 | latm = 17 | latNS = N |longd = 76 | longm = 37 | longEW = W |coordinates_type = type:city(650000)_region:US |coordinates_display = inline,title |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 21201–21231, 21233–21237, 21239–21241, 21244, 21250–21252, 21263–21265, 21268, 21270, 21273–21275, 21278–21290, 21297–21298 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 24-04000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0597040 |website = [http://www.baltimorecity.gov/ www.baltimorecity.gov] |footnotes = }} '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್''' ({{pronEng|ˈbɒltɨmɔr}}) [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಟ್ಟಣ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು[[ಯು.ಎಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]]ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [[ಪಟಾಸ್ಕೊ ನದಿಯ]] ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ]] ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1729ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ರೇವು ಪಟ್ಟಣ]] ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತರ [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಿಗಿಂತ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಒಳಬಂದರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ಬಂದರು, ವ್ಯಾಪಾರ, ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಕೇಂದ್ರದ ಒಂದು [[ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡ ನಂತರ, [[ಸೇವಾ]]- ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿತು. [[ಜಾನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು[[ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಇಂದು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. 2009ರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 637,418.<ref name="BAL2009pop"/> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು]] ಸುಮಾರು 2.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದ [[20ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ನಗರವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸುಮಾರು 8.4 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ [[ಸಂಬಂಧಿತ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="PopEstCSA">{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/metro/tables/2009/CBSA-EST2009-02.csv|title=Annual Estimates of the Population of Combined Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2009|format=[[comma-separated values|CSV]]|work=2009 Population Estimates|publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division|date=March, 2010|accessdate=March 31, 2010}}</ref> [[ಐರಿಷ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ನ [[ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]]ನಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈತನು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೊನಿ]]ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಾಲೀಕನಾಗಿದ್ದನು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು [[ಬೊರ್ನಾಕೂಲ ಪ್ಯಾರಿಶ್]], [[ಕೌಂಟಿ ಲೀಟ್ರಿಮ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಂಟಿ ಲಾಂಗ್ ಫೋರ್ಡ್]], ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಲೇಡಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ 1974ರಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ನೋಡಿ [43]</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಎಂಬುದು [[ಐರಿಷ್]]ನ [[ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ]] ರೂಪವಾದ ''Baile an Tí Mhóir'' ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ "ದೊಡ್ಡ ಬಂಗಲೆಯ ನಗರ",<ref>{{cite web | url=http://www.n-ireland.co.uk/genealogy/placenames/placenamesb2.htm | title=Placenames | publisher=n-ireland.co.uk | accessdate=March 29, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070430160651/http://www.n-ireland.co.uk/genealogy/placenames/placenamesb2.htm | url-status=dead }}</ref> ಇದು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್]], ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ನ ಹೆಸರಾದ ''Dún na Séad'' ಎಂಬುದರೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಬಾರದು.<ref>{{cite web |url= http://www.logainm.ie/?text=baltimore&uiLang=en&placeID=13321 |title= Placenames Database of Ireland |accessdate= April 4, 2009}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Baltimore}} ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಸಹಾತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು 1706ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಕಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ [[ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]]ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1729, ಜುಲೈ30ರಂದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪ್ರೊಪ್ರಿಯೆಟರಿ ಗವರ್ನರ್]] ಆದ ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ([[ಸಿಲಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್)]] ಹೆಸರನ್ನು ನಂತರ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. [[ಜಾರ್ಜ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್‌]]ನ ಮಗನಾದ ಸಿಲಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲ್ವರ್ಟ್ 1625 ರಲ್ಲಿ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ಕೌಂಟಿ ಕಾರ್ಕ್‌]]ಗೆ [[ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಆದನು.<ref>{{cite book |last=Krugler |first=John D |title=English and Catholic: the Lords Baltimore in the Seventeenth Century |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2004 | location=Baltimore |page= 74|url=https://books.google.com/books?id=Lo5Bbf1AqYAC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false |isbn=0801879639 }}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಕೆರೆಬಿಯನ್]] ವಸಹಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಣಜವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿತು. ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಾಭ ಕಬ್ಬಿನ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಮದಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Balt Battle Monument 1a.jpg|thumb|upright|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಯುದ್ಧ ಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ.]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ನಗರದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ [[ಜೊನಾತನ್ ಪ್ಲೊವ್ ಮಾನ್ ಜೂನಿಯರ್]] ನಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬ್ರಿಟೀಷರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸದಿರಲು ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.{{Citation needed|date=August 2008}} ಡಿಸೆಂಬರ್ 1776 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 1777ರವರೆಗೆ ಹೆನ್ರಿ ಫೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ದದ ನಂತರ 1797ರಲ್ಲಿ [[ಜೋನ್ಸ್ ಟೌನ್]] ಎಂಬ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ ಹಾಗೂ [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1851ರ ವರೆಗೆ ಇದು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರವನ್ನಾಗಿ]]ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/36loc/bcity/html/bcity.html|title=Baltimore, Maryland—Government|work=Maryland Manual On-Line: A Guide to Maryland Government|publisher=Maryland State Archives|date=2008-10-23|accessdate=2008-10-27|archive-date=2008-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919221820/http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/36loc/bcity/html/bcity.html|url-status=dead}}</ref> [[1812ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]] ಈ ನಗರವು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕದನದ]] ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್. ಡಿ.ಸಿ.ಯ ದಹನದ]] ನಂತರ, ಬ್ರಿಟೀಷರು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 13,1814ರಂದು ರಾತ್ರಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು [[ಫೋರ್ಟ್ ಮೆಕ್ ಹೆನ್ರಿ]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಗರದ ಬಂದರನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಕೀಲರಾದ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಕೀ]]ಯವರು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಅಮೇರಿಕಾದ ಖೈದಿಯಾದ ಡಾ. ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಬೇನ್ಸ್‌ರವರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಗೆ ಕೀ ಯವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸುವಂತೆ "[[ದಿ ಸ್ಟಾರ್-ಸ್ಪಾಂಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್]]" ಎಂಬ ಕವನವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. 1780ರಲ್ಲಿ ಕೀ ರವರ ಈ ಕವನಕ್ಕೆ [[ಜಾನ್ ಸ್ಟಾಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್]] ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪಾಂಗಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾನರ್ 1931ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ [[ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆ]]ಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Harpers 8 11 1877 6th Regiment Fighting Baltimore.jpg|thumb|upright|right|ಆರನೆಯ ರೆಜಿಮೆಂಟ್, ಜುಲೈ 20, 1877<ref>[20]</ref>]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕದನದ ನಂತರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಫೆಡರಲ್ ಫಂಡ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ]] (ಈಗಿನ [[ಯು.ಎಸ್. ರಸ್ತೆ 40]]) ಮತ್ತು [[ಖಾಸಗಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ ರೈಲು ರಸ್ತೆ]] (B&amp;O)ಗಳು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.ಇದು [[ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮದ]] ಪ್ರಮುಖ ನಗರಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಜಾನ್ ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಆಡಮ್ಸ್‌]]ರವರು 1827ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ "ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಗರ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಒಂದು ಸಂಜೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಮ್ಸ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದರು, "ಸ್ಮಾರಕ ನಗರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸುರಕ್ಷಿತ ದಿನಗಳು ಸಂತೋಷಕರವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಗಲಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಕಷ್ಟಕರ ದಿನಗಳು ಜಯಪ್ರದವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ."<ref name="salgaz"/> 1835ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಂಟೆಬೆಲ್ಲಮ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅಪಾರ ಹಾನಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಆಗ ಹೂಡಿದ ಬಂಡವಾಳಗಳು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಆಂಟಿ-ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಂಗೆ]]ಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/34gcw3dk9780252034800.html | title=The Baltimore Bank Riot | publisher=University of Illinois Press | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> [[ಅಮೇರಿಕಾ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ಒಕ್ಕೂಟ ಸೈನಿಕರು]] ಯುದ್ದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಅನುಕಂಪಿಗಳು ದಳಗಳ ಮೇಲೆರೆಗಿದರು. ಇದು [[1861ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು 12 ನಾಗರೀಕರು ಹತ್ಯೆಯಾದರು. ಇದರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ತಡೆಯಲು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು 1865 ಏಪ್ರಿಲ್ ಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. [[1873ರ ಪ್ಯಾನಿಕ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಒಹಿಯೊ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದವು.ಇದು 1877ರ ಮಹಾ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಧರಣಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. 1877 ಜುಲೈ20, ರಂದು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ [[ಜಾನ್ ಲೀ ಕ್ಯಾರೊಲ್]] ರವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾದಳದ]] 5 ಮತ್ತು 6ನೇ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಧರಣಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ಪಶ್ಛಿಮದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕುಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಸ್ತ್ಯ ವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ರೈಲುರಸ್ತೆ ಕೆಲಸಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪ ಹೊಂದಿದ ನಾಗರೀಕರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಿಂದ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. 6ನೇ ಸೇನೆ ಪಡೆಯಿಂದ ಹಾರಿದ ಗುಂಡು ಗುಂಪಿನ 10 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು ಮತ್ತು 25 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ದಂಗೆಕೋರರು B&amp;O ರೈಲುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ಜುಲೈ21-22 ರಂದು ಫೆಡರಲ್ ದಳವು ರೈಲು ರಸ್ತೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು.ಇದರಿಂದ ಧರಣಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book|last=Scharf|first=J. Thomas|title=History of Maryland From the Earliest Period to the Present Day|publisher=Tradition Press|location=Hatboro, PA|year=1967|edition=2nd|volume=3|pages=733–42}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Baltimore Fire 1904 - West from Pratt and Gay Streets 3a.jpg|thumb|left|1904ರ ಗ್ರೇಟ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಂಕಿ]] 1904 ಫೆಬ್ರವರಿ 7 ರಂದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜ್ವಾಲೆ 1500 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕೇವಲ 30ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಿತು. ಇದು ನಗರದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1906 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 10 ರಂದು ''[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]'' ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ರೀತಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, "ನಗರವು ಬೂದಿಯಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದಿದೆ, ಇದು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ದುರಂತವೊಂದು ಶುಭವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ."{{Citation needed|date=September 2008}} ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ಕಡೆಯದಾಗಿದೆ. 1948ರ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾಗರಿಕರ ವಿಶೇಷ ಮತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Baltimore seals its borders|last=Duffy|first=James|date=December 2007|work=Baltimore Magazine|pages=124–27}}</ref> 1950ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23.8% ರಷ್ಟಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1970 ರಲ್ಲಿ 46.4% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=vhc9YTPkYwYC&amp;pg=PA142&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಅಲಬಸ್ಟರ್ ನಗರಗಳು: ಅರ್ಬನ್ ಯು.ಎಸ್. 1950ರಿಂದ]'' ". ಜಾನ್ ಆರ್. ಶಾರ್ಟ್ (2006). [[ಸಿರಾಕುಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]]. ಪು.142. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0791067726</ref> [[1968ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆ]] ಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 1968ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಂಫಿಸ್ ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]]ನಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜೂನಿಯರ್]] ನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1968 ಏಪ್ರಿಲ್, 12ರ ವರೆಗೆ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ದಂಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಂಗೆಯಿಂದ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ $10 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು (US$ {{formatnum:{{Inflation|US|10|1968|r=0}}}} ಮಿಲಿಯನ್ {{CURRENTYEAR}}) ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಳ ಹಾಗೂ 1,900 ಫೆಡರಲ್ ದಳಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. [[ಉತ್ತರದ ರಸ್ತೆ]], [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ರಸ್ತೆ]], ಮತ್ತು [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ರಸ್ತೆ]]ಗಳು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಖಾಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.ubalt.edu/template.cfm?page=1639|title=Baltimore Riots of 1968: A Timeline|publisher=University of Baltimore|accessdate=2008-09-11|archive-date=2008-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080127050525/http://www.ubalt.edu/template.cfm?page=1639|url-status=dead}}</ref> 1970ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]] ಅನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉಗ್ರಾಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1979ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಭಾಂಗಣ]] ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪುನರ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1980ರಲ್ಲಿ [[ಬಂದರು ಸ್ಥಳ]]ದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.ಇದರ ನಂತರ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]]ಯನ್ನು 1981ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಓರಿಯೊಲ್ಸ್]] [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ]] [[ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] ದಿಂದ ಬಂದರಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್‌ನ ಓರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ರಾವೆನ್ಸ್]] [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡ]] [[ಎಮ್.ಮತ್ತು ಟಿ.ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ಗೆ ಬಂದಿತು, ನಂತರ ಕ್ಯಾಮ್ಡನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಹೊಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mdstad.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26|title=Who We Are|work=Maryland Stadium Authority|accessdate=2008-10-26}}</ref> 2007 ಜನವರಿ 17ರಂದು [[ಶೀಲಾ ದೀಕ್ಷನ್]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆದರು.<ref>{{cite news|title=Dixon Takes Oath|last=Fritze|first=John|date=2007-01-19|work=The Baltimore Sun|accessdate=2008-09-11}}</ref> 2009 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ಕರ್ತವ್ಯದ ಲೋಪದ ಮೇರೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೊಂದಾಯಿತ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="nris">{{cite web|url=http://www.nr.nps.gov/|title=National Register Information System|date=2008-04-15|work=National Register of Historic Places|publisher=National Park Service|access-date=2010-08-11|archive-date=2008-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026215351/http://www.nr.nps.gov/|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Baltimoreharborview.jpg|left|thumb|upright|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರಿನ ಪೂರ್ವದ ನೋಟ]] [[ಚಿತ್ರ:Lucas Baltimore 1852 Cityplan.png|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಯೋಜನೆ(1852)]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಪಟಾಕ್ಸೋ ನದಿಯ]] ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಈ ನದಿಯು [[ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ]] ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಪೀಡ್ ಮಾಂಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ]], ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ನು "ಕೆಳನಗರ" ಮತ್ತು "ಮೇಲ್ ನಗರ" ಎಂದು ವಿಭಾಜಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಪರಿಮಿತಿಯು ಬಂದರಿನ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{convert|480|ft|m}} ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ [[ಪಿಮ್ಲಿಕೊ]] ವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |title=Highest and Lowest Elevations in Maryland's Counties |accessdate=2007-11-14 |work=Maryland Geological Survey |archive-date=2007-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005233230/http://www.mgs.md.gov/esic/fs/fs1.html |url-status=dead }}</ref> ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೊ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಭಾಗ{{convert|92.1|mi2|km2|abbr=off}}, {{convert|80.8|mi2|km2|abbr=off}}ನೆಲದಿಂದ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ{{convert|11.3|mi2|km2|abbr=off}} ಕೂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಶೇಕಡಾ 12.24ರಷ್ಟು ನೀರಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === [[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಆರ್ದ್ರ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ]] (''Cfa'' ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ {{convert|89|°F|°C|abbr=on}} ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{convert|72|°F|°C|abbr=on}}.<ref name="WeatherChannel">{{cite web |url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/21211?from=36hr_bottomnav_business |title = Average Monthly High and Low Temperatures for Baltimore, MD (21211) |accessdate = 2007-10-21 |publisher = [[The Weather Channel (United States)|The Weather Channel]]}}</ref> ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 1936 ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಆರ್ದ್ರತೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌{{convert|107|°F|°C|abbr=on}}ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="WeatherChannel"/> ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಇರುವ ಮಾಸವಾಗಿದ್ದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ {{convert|42|°F|°C|abbr=on}} ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ ಹೊಂದಿದೆ{{convert|28|°F|°C|abbr=on}}.<ref name="WeatherChannel"/> ಹೇಗೂ, ಚಳಿಗಾಲದ ಬಿಸಿ ಮಾರುತಗಳು ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಕಾಲಗಳ ವಾತಾವರಣವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಕಟಿಕ್ ಮಾರುತಗಳು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಷ್ಣತೆ 20 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆ {{convert|-7|°F|°C|abbr=on}} ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref name="WeatherChannel"/> [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] [[ಅರ್ಬ್ ನ್ ಹೀಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು [[ಚೆಸಾಪಿಕ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ]], ಸಾಧಾರಣ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಭಾಗಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿದೆ. {{climate chart | Baltimore | 28 | 41.7 | 3.47 | 29.9 | 44.7 | 3.02 | 38.2 | 54.9 | 3.93 | 47.5 | 65.5 | 3.00 | 57.8 | 75.7 | 3.89 | 67.3 | 84.6 | 3.43 | 72.0 | 88.7 | 3.85 | 70.5 | 86.8 | 3.74 | 63.3 | 79.9 | 3.98 | 51.4 | 68.4 | 3.16 | 42.1 | 57.2 | 3.12 | 32.5 | 46.1 | 3.35 |units = imperial |float = right |clear = none }} [[ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ]] ಬಹುಪಾಲು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ ಹೇರಳಗಾಗಿದ್ದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿಯಂತೆ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 3-4 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ವಸಂತಕಾಲ, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 105 ದಿನಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗುಡುಗ]]ನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಧೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಅಲ್ಪ ಮಳೆಯಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೋಡಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಹಿಮಪಾತದಂತೆ{{convert|20.8|in|cm}},<ref>ಎನ್‌ಒಎ‍ಎ, {{cite web | title=Average Snowfall in Inches | url=http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/snowfall.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2011-06-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110619061102/http://www.governor.nh.gov/media/news/2011/061511-hb218.htm | url-status=dead }}</ref> ಸಾಂಧರ್ಬಿಕವಾಗಿ ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮಪಾತ ಅತಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್‌ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾರುತಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳು ತಂಪಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಅತಿ ವೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. 2009-2010 ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಹಿಮಪಾತವು ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.ಇದು {{convert|79.7|in|cm}} ಫೆಬ್ರವರಿ 11,2010 ರಂದು ಹಾಗೂ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಿನ {{convert|49.2|in|cm}} ಮೊದಲ 10 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿದೆ.<ref>[http://weblogs.marylandweather.com/2010/02/so_far_this_winter_6_feet_7_in.html Marylandweather.com]</ref> ನವಂಬರ್ 13 ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್ 2 ಚಳಿಗಾಲದ ಸರಾಸರಿಯ ಅಂತಿಮ ದಿನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.weather.com/maps/activity/garden/usnationalnormalfirstfreeze_large.html?clip=undefined&region=undefined&collection=localwxforecast&presname=undefined |title = US National Normal First Freeze |accessdate = 2007-09-11 |publisher = [[The Weather Channel (United States)|The Weather Channel]] |archive-date = 2007-10-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071012224312/http://www.weather.com/maps/activity/garden/usnationalnormalfirstfreeze_large.html?clip=undefined&region=undefined&collection=localwxforecast&presname=undefined |url-status = dead }}</ref> ಸೂಚನೆ: ಈ ಕೆಳಗೆ ದಾಖಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನರ್ [[ಹಾರ್ಬರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. {{-}}{{Infobox Weather |single_line=Y |location=Baltimore |Jan_Hi_°F = 41.7 |Feb_Hi_°F = 44.7 |Mar_Hi_°F = 54.9 |Apr_Hi_°F = 65.5 |May_Hi_°F = 75.7 |Jun_Hi_°F = 84.6 |Jul_Hi_°F = 88.7 |Aug_Hi_°F = 86.8 |Sep_Hi_°F = 79.9 |Oct_Hi_°F = 68.4 |Nov_Hi_°F = 57.2 |Dec_Hi_°F = 46.1 |Year_Hi_°F = 66.2 |Jan_Lo_°F = 28.0 |Feb_Lo_°F = 29.9 |Mar_Lo_°F = 38.2 |Apr_Lo_°F = 47.5 |May_Lo_°F = 57.8 |Jun_Lo_°F = 67.3 |Jul_Lo_°F = 72.0 |Aug_Lo_°F = 70.5 |Sep_Lo_°F = 63.3 |Oct_Lo_°F = 51.4 |Nov_Lo_°F = 42.1 |Dec_Lo_°F = 32.5 |Year_Lo_°F = 50.0 |scprecip= green |Jan_Precip_inch = 3.47 |Feb_Precip_inch = 3.02 |Mar_Precip_inch = 3.93 |Apr_Precip_inch = 3.00 |May_Precip_inch = 3.89 |Jun_Precip_inch = 3.43 |Jul_Precip_inch = 3.85 |Aug_Precip_inch = 3.74 |Sep_Precip_inch = 3.98 |Oct_Precip_inch = 3.16 |Nov_Precip_inch = 3.12 |Dec_Precip_inch = 3.35 |Jan_Snow_inch = 7.0 |Feb_Snow_inch = 6.4 |Mar_Snow_inch = 2.4 |Apr_Snow_inch = 0.1 |May_Snow_inch = 0 |Jun_Snow_inch = 0 |Jul_Snow_inch = 0 |Aug_Snow_inch = 0 |Sep_Snow_inch = 0 |Oct_Snow_inch = 0 |Nov_Snow_inch = 0.6 |Dec_Snow_inch = 1.7 |Jan_Sun=155.0 |Feb_Sun=166.7 |Mar_Sun=213.9 |Apr_Sun=231.0 |May_Sun=254.2 |Jun_Sun=276.0 |Jul_Sun=291.4 |Aug_Sun=263.5 |Sep_Sun=222.0 |Oct_Sun=204.6 |Nov_Sun=159.0 |Dec_Sun=145.7 |Jan_Snow_days = 3.7 |Jan_Precip_days = 10.8 |Feb_Snow_days = 2.7 |Feb_Precip_days = 9.3 |Mar_Snow_days = 1.3 |Mar_Precip_days = 10.4 |Apr_Snow_days = 0.2 |Apr_Precip_days = 10.2 |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 11.5 |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 10.0 |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 10.0 |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 9.1 |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 8.4 |Oct_Snow_days = 0 |Oct_Precip_days = 8.2 |Nov_Snow_days = 0.5 |Nov_Precip_days = 8.9 |Dec_Snow_days = 1.5 |Dec_Precip_days = 9.7 |source = Weatherbase,<ref name = Weatherbase >{{cite web | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=074081&refer= | title = Weatherbase: Historical Weather for Baltimore - Inner Harbor, Maryland, United States | publisher = Weatherbase | accessdate = 2010-06-14 | archive-date = 2011-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111110103045/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=074081&refer= | url-status = dead }}</ref> NOAA,<ref name = NCDC >{{cite web | url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/md/180465.pdf | title = Climatography of the United States No. 20 (1971–2000) | format = PDF | year = 2004 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 2010-06-14 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> HKO <ref name= HKO >{{cite web | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/Baltimore_e.htm | title = Climatological Normals of Baltimore | accessdate = 2010-06-14 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2012-03-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120319234412/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/baltimore_e.htm | url-status = dead }}</ref> | accessdate = 2010-06-14 }} == ನಗರದೃಶ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Baltimore Inner Harbor Panorama.jpg|thumb|center|750px|ಫೆಡರಲ್ ಹಿಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್ ದೃಶ್ಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Bmore-Skyline1.jpg|thumb|center|750px|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದ ಪನೋರಮಾ]] === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:BaltimoreNationalAquarium.JPG|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ ತವರಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:E-mt.vernon.jpg|thumb|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೌಂಟ್ ವರ್ನನ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕ]] ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಾಟ್ರೊಬ್]], [[ಜಾನ್ ರಸೆಲ್ ಪೋಪ್]], [[ಮೀಸ್ ವಾನ್ ಡೆರ್ ರೊಹ್]] ಮತ್ತು [[ಐ. ಎಮ್. ಪೆಯ್]] ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಗರವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಸಿಲಿಕ]] (1806-1821) ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡವು [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಾಟ್ರೋಬ್]], ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ. 1813 ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಕೇರಿ ಲಾಂಗ್ ರವರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರೆಂಬ್ರಾಂಟ್ ಪೀಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಣನೀಯ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, "[[ಪೀಲೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಲಯ]]" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 1822ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್‌ರವರ ಮಗ [[ಐಸಾಕ್]] ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಮಾಲ್ ರವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಂಡ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರಾರಂಭಿದರೂ, ಇದು ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಕಿಮ್‌ರವರ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೊಂದಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದದ ಕಾಲದವರೆಗೂ [[ಫೊಯೆನಿಕ್ಸ್ ಶಾಟ್ ಟವರ್]] (1828), {{convert|234.25|ft|m}} ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಸಾರುವೆಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. 1851ರಲ್ಲಿ ಆರ್.ಸಿ.ಹ್ಯಾಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ರವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸನ್ ಐರನ್ ಕಟ್ಟಡವು ನಗರದ ಮೊದಲ ಉಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವನತಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. 1870ರಲ್ಲಿ ದಾನಿಗಳಾದ[[ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ರವರ]], ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಬ್ರೌನ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಲೂಯಿಸ್ ಕಂಫಾರ್ಟ್ ಟಿಫ್ಫನಿ]]ಯವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ [[ಬಣ್ಣದ ಗಾಜುಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು'' ಹೇಳಿರುವಂತೆ, "ಇದು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web|last=Evitts|first=Elizabeth|title=Window to the Future|work=Baltimore Magazine|month=April|year=2003|url=http://www.browndowntown.org/files/april_balt_magazine.pdf|accessdate=2009-05-06|format=PDF|archive-date=2011-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110911075155/http://www.browndowntown.org/files/april_balt_magazine.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Sun2003">{{cite news|last=Bishop|first=Tricia|title=Illuminated by a jewel|work=[[The Baltimore Sun]]|date=April 7, 2003|url=http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/321974201.html?dids=321974201:321974201&FMT=ABS&FMTS|accessdate=2009-05-06|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524173047/http://pqasb.pqarchiver.com/baltsun/access/321974201.html?dids=321974201:321974201&FMT=ABS&FMTS|url-status=dead}}</ref> 1845 ರ [[ಗ್ರೀಕ್ ದಂಗೆ]] ಶೈಲಿಯ [[ಲಾಯ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಯೆಹೂದಿ ಮಂದಿರವು]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯೆಹೂದಿ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ]].. 1876ರಲ್ಲಿ ಲೆ.ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್.ಎಸ್. ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ರವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ [[ಜಾನ್ಸ್ ಹೊಪ್ ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು]] ಅಂದಿನ ದಿನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಿರೋಧ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಐ.ಎಮ್.ಪೆಯ್‌ರವರ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]] (1977) ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪಂಚಭುಜಾಕೃತಿಯ ಕಟ್ಟಡವು 405 ಅಡಿ (123.4 ಮೀ) ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮೊಂದಿನ ಕೊಡುಗೆಗಳು "[[10 ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]]". <span style="white-space:nowrap">717 ಅಡಿ (218.5 ಮೀ)</span> ಎತ್ತರವಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟಡದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಜನವರಿ 10,2010 ಕ್ಕೆ ARC ಯಂತ್ರ ಭೂ ಅಗೆತದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಒಂದು ಹೋಟೆಲ್, ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಯಾಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ 300 ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ 50-60 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಒಂದು ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಈಗ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. [[ಪೂರ್ವಒಳ ಬಂದರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು [[ಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಸನ್]]ನ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರವಾದ 24 ಮಹಡಿಗಳ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಹವಾಮಾನಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ 24 ಮಹಡಿಗಳ ಹೋಟೆಲ್ ಸಂಕೀರ್ಣ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು [[ಚೌಕಟ್ಟು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಾಲುಮನೆಗಳಿರುವ]] ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಕಾರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ]] ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಲುಮನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಾಲು ಮನೆಗಳು 1790 ಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ [[ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಒರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಹಲವಾರು ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ [[ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್‌]]ನ ಅತಿ ಸುಂದರ[[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೆಟ್ರೋ-ಶೈಲಿಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಗ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು]] ಅನೇಕ ಬಾರ್ ಗಳು, ಉಪಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಸಗಟು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. === ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು === {{Main|List of tallest buildings in Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Legg Mason Building.jpg|thumb|upright|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಲೆಗ್ ಮಾಸನ್ ಕಟ್ಟಡ]] {| cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0 1em 1em 0;font-size:90%" |- style="background:#ccc" | ಕಟ್ಟಡ | ಎತ್ತರ | ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ | ಅಂತಸ್ತುಗಳು | |- | 1 | [[ಲೆಗ್ ಮೇಸನ್ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|529|ft|m|0}} | 40 | 1973 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=leggmasonbuilding-baltimore-md-usa | title=Legg Mason Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- style="background:#efefef" | 2 | [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|509|ft|m|0}} | 37 | 1924 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bankofamericabuilding-baltimore-md-usa | title=Bank of America Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- | 3 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸ್ಚೇಫರ್ ಕಟ್ಟಡ]] | {{convert|493|ft|m|0}} | 37 | 1992 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=williamdonaldschaefertower-baltimore-md-usa| title=William Donald Schaefer Tower| publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- style="background:#efefef" | 4 | [[ಕಾಮರ್ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್]] | {{convert|454|ft|m|0}} | 31 | 1992 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=commerceplace-baltimore-md-usa | title=Commerce Place | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- | 5 | [[100 ಈಸ್ಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] | {{convert|418|ft|m|0}} | 28 | 1992 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=100eastprattstreet-baltimore-md-usa | title=100 East Pratt Street | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- style="background:#efefef" | 6 | [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವರ್ಲ್ಡ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್]] | {{convert|405|ft|m|0}} | 32 | 1977 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=worldtradecenter-baltimore-md-usa | title=Trade Center | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- | 7 | [[ಟ್ರೆಮೊಂಟ್ ಪ್ಲಾಝಾ ಹೋಟೆಲ್]] | {{convert|395|ft|m|0}} | 37 | 1967 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=tremontplazahotel-baltimore-md-usa | title=Tremont Plaza Hotel | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- style="background:#efefef" | 8 | [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಟವರ್ಸ್ ಸೌತ್ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]] | {{convert|385|ft|m|0}} | 30 | 1969 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=charlestowerssouthapartments-baltimore-md-usa | title=Charles Towers South Apartments | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- | 9 | [[ಬ್ಲಾಸ್ಟೀನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] | {{convert|360|ft|m|0}} | 30 | 1962 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=blausteinbuilding-baltimore-md-usa | title=Blaustein Building | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |- style="background:#efefef" | 10 | [[250 ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] | {{convert|360|ft|m|0}} | 24 | 1986 | <ref>{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=250westprattstreet-baltimore-md-usa | title=250 West Pratt Street | publisher=Emporis Corporation | accessdate=1 November 2007}}</ref> |} === ನೆರೆಹೊರೆ === {{Main|List of Baltimore neighborhoods}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 9 ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ, ವಾಯುವ್ಯ, ಈಶಾನ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಕೇಂದ್ರ, ಪೂರ್ವ, ದಕ್ಷಿಣ, ನೈಋತ್ಯ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪೋಲೀಸ್‌ ಠಾಣೆ]]ಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗಸ್ತು ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ್ನು ಸರಹದ್ದಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈಸ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರನ್ನು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಹಾರ್ಬರ್‌‌ಪ್ಲೇಸ್‌]], ದಿ ಕ್ಯಾಮಡೆನ್‌ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌([[ಕ್ಯಾಮಡೇನ್‌ ಯಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓರಿಯೋಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು [[M&amp;T ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]), [[ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಬಾರ್‌, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಕರ್ಷಣೀಯಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ [[ಲೆಗ್‌ ಮಾಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸ್ಟೆಲ್ಲೇಷನ್‌ ಎನರ್ಜಿ]]ಯಂತಹ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರೀ ತಾಣಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಇದು ತವರಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೇರಿದಂತೆ, ಶಾಲೆಗೆ ಹತ್ತಿರವೇ ಇರುವ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್]]ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿನದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಕೂಡ ಇದೆ. ಮಿತಿಯಾದ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2002ರಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 10,000 ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, 2012ರಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 7,400 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಸಿಗಲಿವೆ.<ref>{{cite news | last=Mirabella | first=Lorraine | url=http://www.ubalt.edu/jfi/jfi/Media/Balto_Sun/sun013007.htm | title=Downtown jobs, housing boom | work=The Baltimore Sun | accessdate=January 30, 2007 | archive-date=ಜನವರಿ 27, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080127050520/http://www.ubalt.edu/jfi/jfi/Media/Balto_Sun/sun013007.htm | url-status=bot: unknown }}</ref> [[ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ ಕೊನೆವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ಸಹ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಮೌಂಟ್‌ ವೆರ್ನಾನ್‌]], ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ನಾರ್ಥ್‌, [[ರಿಸರ್ವಾಯರ್‌ ಹಿಲ್‍]], [[ಬೋಲ್ಟನ್‌ ಹಿಲ್‌]], ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇವು ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]], [[ಪೀಬಾಡಿ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]] ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌, [[ಲಿರಿಕ್‌ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್‌]], [[ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಮೆಯಿರ್‌ಹಾಫ್ ಸಿಂಫೋನಿ ಹಾಲ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ [[ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌]] ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್‌ ವೆರ್ನಾನ್‌ ನೆರೆಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ಮನಬಂದಂತೆ ಹಲ್ಲೆಯ ವರದಿಗಳಾದಾಗ 2009ರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ತಡೆಗೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Fenton|first=Justin|title=Assaults on rise in downtown, Inner Harbor|date=May 31, 2009|work=[[The Baltimore Sun]]|url=http://www.baltimoresun.com/news/local/baltimore_city/bal-md.ci.attacks31may31,0,810921.story?page=1|accessdate=2009-05-31}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Hermann|first=Peter|title=Downtown gets riskier after dark|date=May 31, 2009|work=[[The Baltimore Sun]]|url=http://www.baltimoresun.com/news/local/crime/bal-md.hermann31may31,0,4060018.story|accessdate=2009-05-31}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಗರದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇದು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಅಲಮೇಡಾ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಫಿಮ್ಲಿಕೋ ರೋಡ್]]ನಿಂದ ಪರಿಮಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ರೋನಾಲ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಗ್ಯೂಯಿಫೋರ್ಡ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸೆಡಾರ್‌ಕ್ರ‍ಾಫ್ಟ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನೆರೆಪ್ರದೇಶದ, ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಂತಹ [[ಲೊಯಾಲಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ದಿ ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ನೋಟರ್‌ ಡೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ನಗರದಲ್ಲಿ, B&amp;O ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಳೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ಲ್ಯೂಕಾಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‍]]ನಂತಹ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಫೆಡರಲ್‌ ಹಿಲ್‌]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಐಷಾರಾಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯನಿರತ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಪಬ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‍ಗಳು; ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ [[ಚೆರ್ರಿ ಹಿಲ್‌]] ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಗರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಸರಹದ್ದಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಮೋರ್ಗ್‍ನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್‌ಕ್ಲೈರ್‌ ಲೇನ್‌]], [[ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]], ಮತ್ತು [[ಪುಲಸ್ಕಿ ಹೈವೇ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಲಮೇಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈಶಾನ್ಯದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಯೋಗ್ಯವಾದ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಈ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನ]]ರ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Charaterics: Hillen|publisher=Baltimore City Planning Department|url= http://censusprofile.bnia.org/Hillen%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref><ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Characteristics: New Northwood|publisher=Baltimore City Planning Department|url=http://censusprofile.bnia.org/New%20Northwood%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref><ref>{{cite web|title=Profile of General Demographic Characteristics: Stonewood-Pentwood-Winston|publisher=Baltimore City Planning Department|url= http://censusprofile.bnia.org/Stonewood-Pentwood-Winston%20Demographic%20Profile.pdf|format=PDF|accessdate=2007-10-27}}</ref> "ಪೂರ್ವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್" ಅನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೃದಯ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ಸ್‌ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]]ಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿದೆ. ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಕೆಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿನ್‌ಕ್ಲೈರ್‌ ಲೇನ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಆರ್‌ಲೀನ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನ]]ರಿಗೆ ನಿಷೇದಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ನೆರೆಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಜರುಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಇನ್ನರ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ನ ಆರ್ಲೀನ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಈ ನಗರದ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬಂದರಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುವ ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ [[ಪಾಲಿಶ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]], [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರು, [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರು, [[ಪ್ಯೂರ್ಟೋ ರಿಕಾನ್‌]]ರು, ಮತ್ತು [[ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]]ರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಉನ್ನತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನೆಲೆಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನೋ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಫೆಲ್ಸ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನಗರದ ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇದರ ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಿಮ್ಲಿಕೋ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ವಿನ್ಸ್‌‍ ಫಲ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]]ಯು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಅಲ್ಲಿ [[ಪಿಮ್‌ಲಿಕೋ ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌]], [[ಸಿನಾಯ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಿನಾಗೋಗ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ [[ಜೀವಿಶ್‌]] ಜನಾಂಗವು, 1960ರಿಂದಲೂ [[ವೈಟ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌]]ನವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಇದು [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]]ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]]ನ ಮೇಲುಗಡೆ ಅನೇಕ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಡಿಮೆ-ಆದಾಯದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ "ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌"ನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿರುವ ಡೌನ್‍ಟೌನ್‌ [[ಗ್ವಿನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ]], [[ಫ್ರೆಮೊಂಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಿಂದ ಆವರಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಾಪಿನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಅವೆನ್ಯೂಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ನಗರದ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ನೆರೆಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಒಂದಾನು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]]ರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್]] ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ನಗರದ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದಂತಹ [[ರಾಂಡಾಲ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಓವಿಂಗ್ಸ್‌ ಮಿಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ]]ನಲ್ಲಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಈಗ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ನಿವಾಸಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಅಪಹರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು "ಈಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ "ನಂತಹದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಯಾದಂತಹ ''[[ದಿ ವೈರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್‌ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಾದ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರಿತ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಭಿತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಗರದ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಕೌಂಟಿ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌, ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ B&amp;O ರೈಲುಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]ರ ಪ್ರಭಾವದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಬಿಳಿಯರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <gallery> File:Parkside1.jpg|ಬಿಲೇರ್-ಎಡಿಸನ್ File:1pondhomeland.jpg|ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ File:Woodberry07.JPG|ವುಡ್‌ಬೆರ್ರಿ File:STWPNTW.jpg|ಸ್ಟೋನ್‌ವುಡ್ File:Guilford.jpg|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಲೇಜ್ File:DSCF1284.JPG|ಕರ್ರೊಲ್ಟನ್ ರಿಡ್ಜ್ File:Station North Arts District Baltimore Chas St.jpg|ಸ್ಟೇಷನ್ ನಾರ್ತ್ File:Fells Point A.JPG|ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ </gallery> === ನೆರೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳು === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಕೆಳಕಂಡ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಏಕೀಕೃತವಲ್ಲದ [[ಜನಗಣತಿ-ನಮೂದಿಸಿದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳು. ಎಲ್ಲವೂ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿವೆ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೆನ್ ಬರ್ನೀಗಳು ಮಾತ್ರ [[ಆ‍ಯ್‌‍ನೆ ಅರುಂಡೆಲ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿದೆ. <div style="float:left;width:33%"> * [[ಆರ್ಬುಟಸ್]] * [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಪಾರ್ಕ್]] * [[ಕ್ಯಾಟೊನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ಡುಂಡ್ಲಕ್]] * [[ಗ್ಲೆನ್ ಬರ್ನೀ]] * [[ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಡೌನೆ-ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] * [[ಲೊಚೀರ್ನ್]] </div><div style="float:left;width:33%"> * [[ಓವರ್ಲಿ]] * [[ಪಾರ್ಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ಪೈಕ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]] * [[ರೋಸ್ಡೇಲ್]] * [[ಟೌಸನ್]] * [[ವುಡ್‌ಲಾನ್]] </div>{{-}} == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Citations missing|section|date=January 2009}} {{Main|Culture of Baltimore}} {{See also|Music of Baltimore|List of museums in Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Converted.png|thumb|upright|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ-ವರ್ಗದ ಬಂದರು ನಗರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ "ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರ" ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸುಮಾರು 300 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Baltimore City Residents | work = | publisher = City of Baltimore, Maryland | date = | url = http://www.ci.baltimore.md.us/residents/ | doi = | accessdate = 2009-06-05 | archive-date = 2009-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090621195940/http://www.ci.baltimore.md.us/residents/ | url-status = dead }}</ref> ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂದು ಮೂರು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಂದರಿನ ಬದಿಯಲ್ಲಿವೇ ಇವೆ: [[ಇನ್ನರ್ ಹಾರ್ಬರ್]], ಅಲ್ಲಿನ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ; [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], ಮೊದಲಿಗೆ ನಾವಿಕರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಮನೋರಂಜನಾ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಲೀಪ್‌ಲೆಸ್ ಇನ್ ಸೀಟಲ್‌]]'' ನಲ್ಲಿದೆ); ಮತ್ತು [[ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ]], ಉಳಿದ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಇದೆ, ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶ&nbsp;– ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯು.ಎಸ್. ಹೌಸ್ ಸ್ಪೀಕರ್ [[ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಪೆಲೊಸಿ]] ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದದ್ದು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಳನಾಡಾದ [[ಮೌಂಟ್ ವೆರ್ನನ್]], ನಗರದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ; ವಿವಿಧ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:BromoSeltzertowerBaltimore.jpg|thumb|left|upright|ಎಮರ್ಸನ್ ಬ್ರೊಮೊ-ಸೆಲ್‌ಟ್ಜರ್ ಟವರ್, 1911ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು "[[ಬಾಲ್ಟಿಮೊರೆಸೆ]]" ಅಥವಾ "ಬಾಲ್ಮೊರೆಸೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಅವರ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು "ಟಿ"ಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು "ಬಾಲಮೆರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಜನರು ವೇಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ "ಬಿ-ಮೋರ್" ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು "ಟಿ" ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ "ಡಿ" ಎಂಬುದಾಗಿ "ಬಾಲ್ಡಿಮೋರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಬಾವ್ಲಮೆರ್" ಉಚ್ಚಾರಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಪಂಗಡದ ಜನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಡನ್ಡಾಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಎಸೆಕ್ಸ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು "ಬಾವ್ಲಮೆರೆಸೆ" ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=February 2009}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೊಗಡು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರೀತಿಗಳು ಹೊರ ಸೂಸಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಫೆಡರಲ್ ಹಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಯುವ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವೆನಿಸಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಅವರ ಗುರುತನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಅಪ್ಪರ್ ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಕೂಡ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದಂತಹದ್ದು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದಿಂದ ಬಂದ [["ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್‌"]] ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ಬಂದಹುದಾಗಿದೆ. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]ಯಂತೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕಪ್ಪು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2009}}. ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮೊದಲೆ, ಅಮೇರಿಕನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=August 2009}}. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ [[ತುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್‌]]ನು [[ಯು.ಎಸ್. ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್‌]]ನ ಮೊದಲ ಕಪ್ಪು ಅಮೇರಿಕನ್ ನ್ಯಾಯಾದೀಶನಾದನು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು [[ಬ್ಯಾರಿ ಲೆವಿನ್ಸನ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈತನು ನಗರದ ಯಹೂದಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಡೈನೆರ್]]'', ''[[ಟಿನ್ ಮೆನ್]]'', ''[[ಅವಲನ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಲಿಬರ್ಟಿ ಹೈಟ್ಸ್]]'', ಅವನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದಂತಿವೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ [[ಜಾನ್ ವಾಟಾರ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಗರದ ಕಾವ್ಯಪ್ರಹಸನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 1972ರ ''[[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಯಾಮಿಂಗೊಸ್]]'' ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಆತನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಹೇರ್‌ಸ್ಪ್ರೇ]]'' ಮತ್ತು ಅದರ [[ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ರಿಮೇಕ್‌]]ಗಳು ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿಯೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಆರ್ಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ (ಹಬ್ಬ)]]ವು ನಗರದ [[ಬೋಲ್ಟನ್ ಹಿಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅದು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ’ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ರೀ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಹಬ್ಬ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]'' ನೋಡಿ === ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು === [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಂಪೊನಿ ವಾದ್ಯಗೊಸ್ಟಿಯು]] ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಂಡ ವಾದ್ಯಗೊಸ್ಟಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1916ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಂಡವಾಳಹೂಡಿದ್ದ ಪೌರಸಭೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗಿನ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು [[ಮಾರಿನ್ ಅಲ್ಸೊಪ್]], ಇವರು [[ಲೆಯೊನಾರ್ಡ್ ಬೆರ್ನ್‌ಸ್ಟೈನ್]] ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ವೇದಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಟ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಮಾನ್ಯತೆಗೊಳಗಾದ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಒಪೆರಾ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಒಪೆರಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು 2008ರಲ್ಲಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-te.to.opera09dec09,0,685458.story |title=Baltimore Opera seeks Chapter 11 protection |accessdate=2009-02-21 |last=Smith |first=Tim |date=December 9, 2008 |publisher=[[The Baltimore Sun]] |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523012456/http://www.baltimoresun.com/entertainment/bal-te.to.opera09dec09,0,685458.story |url-status=dead }}</ref> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕಾನ್‌ಸೊರ್ಟ್]] ಇಪ್ಪತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾನ್ಸ್-ಮೆರ್ರಿಕ್ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಸ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ [[ಥೋಮಸ್ W. ಲಾಂಬ್‌‌‌]]ರ ಮನೆಯನ್ನು [[ಹಿಪೊಡ್ರಮ್ ಥಿಯೇಟರ]]ನ್ನಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದರು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಯುತ್ತಮ ಕಲಾಗಾರನಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ವೃತ್ತಿಪರ (ಪ್ರಯಾಣವಿಲ್ಲದ) ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಥಿಯೇಟರ್ ಗುಂಪುಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮದ್ಯದಿಂದ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ತಂಡಗಳು [[ಎವರಿಮೇನ್ ಥಿಯೇಟರ್]], ಸಿಂಗಲ್ ಕೇರಟ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಪೆಸ್ಟಿವಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯದ ರಂಗಮಂಟಪಗಳು ಪೆಲ್ಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಅರೆನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತೀ ಪುರಾತನ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಆಪ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ರಂಗಮಂಟಪವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimore.org/africanamerican/visual_performingarts.htm | title=Baltimore's African American Heritage and Attractions Guide:: Visual and Performing Arts | publisher=Visit Baltimore (affiliated with the Baltimore Convention & Tourism Board) | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=5 ಜುಲೈ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090705085205/http://www.baltimore.org/africanamerican/visual_performingarts.htm | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ [[ಪ್ರತಿಸ್ಟಿತ ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ಗಾಯಕ ತಂಡದ]] ತವರಾಗಿದೆ, 3-ಬಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಪಧಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿರ ತಂಡವು [[ಸ್ವೀಟ್ ಅಡೆಲೈನ್ಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ಗೊಂಡಿದೆ. === ಗಣನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು === :''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ ಫ್ರಮ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]]'' == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಮೊದಲಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಹಡಗು ಸಾಗಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೋಟರುಗಾಡಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ನಗರವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಾಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಕಡಿಮೆ ಕೌಶಲ್ಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ಕೊಡುವ ತೊಂದರಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಈಗ ಆಧುನಿಕ [[ಸೇವಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುವ ಆರ್ಥಿಕ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಮಿಡ್-ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಆರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 1000]] ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಲೇಷನ್ ಎನೆರ್ಜಿ]], [[ಗ್ರೇಸ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] (ಕೊಲಂಬಿಯದಲ್ಲಿ), [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ &amp; ಡೆಕ್ಕೆರ್]] (ಟೊವ್‌ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ), [[ಲೆಗ್ ಮಾಸೊನ್]], [[ಟಿ. ರೊವೆ ಪ್ರೈಸ್]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್‌ಕೊರ್ಮಿಕ್ &amp; ಕಂಪನಿ]] (ಹಂಟ್ ವಾಲಿನಲ್ಲಿ). ಬಾಲ್ಟಿಮೋರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು, AAI ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಹಂಟ್ ವಾಲಿನಲ್ಲಿ), ಬ್ರೌನ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ, [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌]]ಗಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬ್ರವ್ನ್ &amp; ಸನ್ಸ್]], [[ಡೊಯ್‌ಚ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತದ, ಮತ್ತು ಇದರ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುಇತ್ತಿದ್ದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಇದಾಗಿತ್ತು),{{Citation needed|date=January 2009}} FTI ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್, ವೆರ್ಟಿಸ್, [[ಥೊಮ್‌ಸನ್ ಪ್ರೊಮೆಟಿಕ್]], ಪೆರ್ಪೊರ್‌ಮಕ್ಸ್, [[ಸಿಲ್ವನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್]]/ಲವ್‌ರೆಯಟ್ ಎಜ್ಯುಕೇಷನ್, [[ಅಂಡರ್ ಆರ್‌ಮೊರ್]], DAP, 180°, [[ಡಿಬಾಫ್ರೆ ಬಕೆರೀಸ್]], [[Wm.]] [[ಟಿ. ಬರ್ನೆಟ್ &amp; ಕಂ]], ಓಲ್ಡ್ ಮುಚ್ಯುಯಲ್ ಪೈನಾನ್ಸಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, ಮತ್ತು [[Advertising.com]]. ನಗರವು [[ಜಾಹ್ನ್‌ಸ್ಶಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ]] ಸಹ ತವರಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೊಸಾ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಾರ್ಕಿನ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಈ ತರಹದ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop |1790= 13503 |1800= 26514 |1810= 46555 |1820= 62738 |1830= 80620 |1840= 102313 |1850= 169054 |1860= 212418 |1870= 267354 |1880= 332313 |1890= 434439 |1900= 508957 |1910= 558485 |1920= 733826 |1930= 804874 |1940= 859100 |1950= 949708 |1960= 939024 |1970= 905759 |1980= 786775 |1990= 736014 |2000= 651154 |estyear= 2009 |estimate= 637418 }} [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ನಂತರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ 100,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಡಿ ದಾಟಿದ ಎರಡನೆಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು ([[ನ್ಯೂ ಓರ್ಲೀನ್ಸ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ಬೋಸ್ಟನ್‌]] ನಗರಗಳು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ).<ref>[http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab06.txt 1830] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307083125/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab06.txt |date=2008-03-07 }}, [http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab07.txt 1840] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715044414/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab07.txt |date=2007-07-15 }}, ಮತ್ತು [http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab08.txt 1850] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420101529/http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab08.txt |date=2008-04-20 }} ಇಸವಿಗಳ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು</ref> 1830, 1840, ಮತ್ತು 1850ರ [[ಜನಗಣತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. 1980ರವರೆಗೆ ಜನಗಣತಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ IIರ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟಾಯಿತು. ನಗರ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೊದಲ 20ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು, 1990 ಮತ್ತು 2000ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 84,000 ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.infoplease.com/ipa/A0763098.html | title=Top 50 Cities in the U.S. by Population and Rank (2005 Census) | publisher=Information Please (a division of Pearson Education, Inc.) | accessdate=August 1, 2006}}</ref> ಇಸವಿ 2006-2008 ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * ಬಿಳಿಯರು: 38.4% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: 36.5%) * ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್: 17.4% * ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌: 0.2% * ಏಷ್ಯನ್‌: 1.9% * ಬುಡಕಟ್ಟು ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: <0.1% * ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 12.8% * ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.0% * ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 31.5% ಮೂಲ:[62] [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 8,058.4 ಜನರಷ್ಟಿದೆ(3,111.5/km²). ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ 3718.6/ಚದರ ಮೈಲಿ (1,435.8/km²)ಯಷ್ಟಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ 300,477 ಮನೆಗಳಿವೆ ಜನಾಂಗೀಯ ರಚನೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ 64.85% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]], 31.28% [[ಬಿಳಿಯರು]], 0.32% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]], 1.53% [[ಏಷಿಯನ್ನರು]], 0.03% [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪೀಯರು]], 0.67% ನಷ್ಟು [[ಇತರ ಜನಾಂಗೀಯರು]], ಮತ್ತು 1.47% ನಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳು ಇವೆ. 1.70% ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ [[ಲ್ಯಾಟಿನೋ]]. ಈ ಜನಗಣತಿಯು ಹೇಗಾದರೂ ನಗರದ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಮಾರು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಮೇಲಿನ [[ಫೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], [[ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್ ಪಾರ್ಕ್]], ಮತ್ತು [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್]], ಮತ್ತು ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಫಾಲ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಫ್ ಅಲ್ಲದೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಈಶಾನ್ಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಕೆಲಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html|title=Baltimore city QuickFacts from the US Census Bureau|accessdate=2007-04-30|archive-date=2011-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110829215608/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/24/24510.html|url-status=dead}}</ref> 6.2% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಜನಗಣತಿ 2000]]ದ ಪ್ರಕಾರ [[ಜರ್ಮನ್]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ 257,996 ಮನೆಗಳಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 25.5% ನಷ್ಟು 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, 26.7% ಜನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು]], 25.0% ಗಂಡನಿಲ್ಲದೆ ಹೆಂಗಸು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು 43.0% ಜನರು ಕುಟುಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವರು. 34.9%ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸಿಸುವಂತಹವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು 11.3% ರಷ್ಟು 65 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಬ್ಬರೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರಾಸರಿ ಮನೆಮಂದಿಯ ಅಳತೆಯು 2.42, ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ 3.16. ನಗರದಲ್ಲಿ, 18ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 24.8%, 18 ರಿಂದ 24 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು 10.9%, 25 ರಿಂದ 44 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು 29.9%, 45 ರಿಂದ 64 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ 21.2% , and 65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಯಸ್ಸಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 13.2%. ಇಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 33 ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 99.7 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂಮೀರಿದ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 102.5 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮನೆ ಯಜಮಾನನ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ $30,078, ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ $35,438 ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರ ಆದಾಯ $31,767 ಮಹಿಳೆಯ ಆದಾಯ $26,832 ಆಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಲಾವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಾಯವು 20,101 $ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 18.8%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು 22.9%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಬಡತನ ರೇಖೆ]]ಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ 30.6% ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ 18.0% ಜನರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ಅಪರಾಧಗಳು === {{See also|Baltimore Police Department}} 2009ನೆಯ ಇಸವಿಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 238 ನರಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://baltimore.tewspaper.com/police-baltimore-ended-2009-238-homicides-four-08-trying-last-one|title=Baltimore Police: 2009 Ended with 238 Homicides|month=January|year=2010|accessdate=2010-03-02|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716212414/http://baltimore.tewspaper.com/police-baltimore-ended-2009-238-homicides-four-08-trying-last-one|url-status=dead}}</ref> ಇದು 2008ರ 234ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2008/data/table_08_md.html|title=Offenses Known to Law Enforcement by State by City, 2008|month=September|year=2009|work=Uniform Crime Report, 2009|accessdate=2010-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923211338/http://www.fbi.gov/ucr/cius2008/data/table_08_md.html|archivedate=2009-09-23|url-status=live}}</ref> ಯು.ಎಸ್‌ನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 250,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನರಹತ್ಯೆಗಳಾಗಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2006/data/table_08.html|title=Offenses Known to Law Enforcement by State by City, 2006|month=September|year=2007|work=Uniform Crime Report, 2006|accessdate=2008-09-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010070602/http://www.fbi.gov/ucr/cius2006/data/table_08.html|archivedate=2007-10-10|url-status=live}}</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 379 ನರಹತ್ಯೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ನರಹತ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ಪಟ್ಟಿದೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ಆರು ಪಟ್ಟು, ಮತ್ತು [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]ಗಿಂತಲೂ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇತರೆ ವಿವಿಧ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಒಟ್ಟು ಅಪರಾಧಗಳ ಸರಾಸರಿ ಹೆಚ್ಚೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ದರೋಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚೇ ಇವೆ.<ref>{{cite web | title=Baltimore Maryland Crime Statistics and Data Resources | url=http://baltimore.areaconnect.com/crime1.htm | access-date=2010-08-11 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707160300/http://baltimore.areaconnect.com/crime1.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ವರದಿಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಶಾಸನಸಭೆಯ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | title=State Lawmaker Calls For Investigation Into Police | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7057074/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060225001127/http://www.thewbalchannel.com/news/7057074/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, ವರದಿಯಾದ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಒ’ಮ್ಯಾಲೇ]] ಅವರು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Homicide Rate, Police Procedures Questioned | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7056945/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060323083654/http://www.thewbalchannel.com/news/7056945/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> ಹಿಂದಿನ ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾದಗಳ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದು ಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ;<ref>{{cite web | title=Ex-Commish Raised Questions During Tenure | url=http://www.thewbalchannel.com/news/7341879/detail.html | access-date=2010-08-11 | archive-date=2006-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614184012/http://www.thewbalchannel.com/news/7341879/detail.html | url-status=dead }}, ಡಬ್ಲುಬಿಎ‍ಎಲ್-ಟಿವಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2006)</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಕೆಲ ಶುಲ್ಕಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆತಂತಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾನ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಮತ್ತು ಟಿಮ್ ಕ್ರೈಗ್, {{cite news | title=Duncan Rebukes O'Malley Over Crime | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/02/13/AR2006021301857.html | work=The Washington Post | first1=John | last1=Wagner | first2=Tim | last2=Craig | date=February 14, 2006 | accessdate=April 26, 2010}}, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006)</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ಮೇಯರ್ [[ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್]], (2010ರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ), ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಪೋಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, 2007 ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 17% ನಷ್ಟು ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಒಟ್ಟು 282).<ref>{{cite web | title=Homicides Down In Many Major Cities | url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/01/03/national/main4696974.shtml | access-date=2010-08-11 | archive-date=2010-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100114002101/http://www.cbsnews.com/stories/2009/01/03/national/main4696974.shtml | url-status=dead }}, ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ (ಜನವರಿ 3, 2009)</ref> == ಸರ್ಕಾರ == ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರ]], ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಜನಗಣತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತಹ ಮೂಲ ಘಟಕವೆಂದರೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]], ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಅನ್ನು ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ಪ್ರಾಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸುಮಾರು 150ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲ ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದೆ. === ಮೇಯರ್ === [[ಚಿತ್ರ:StephanieRawlingsBlake crop.jpg|thumb|ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್‌ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಸ್ಟೀಫಾನಿ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್-ಬ್ಲೇಕ್ (D)]] :''ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ, ನೋಡಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]].'' ನವೆಂಬರ್ 6, 2007ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಮೇಯರ್ [[ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್]] ಅವರು ಮೇಯರ್ ಆಗಿ [[ಚುನಾಯಿತರಾದರು]]. ಡಿಕ್ಸನ್, ಒಬ್ಬ ನಗರ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿನ ಮೇಯರ್ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಒ’ಮ್ಯಾಲೇ]] ಅವರು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 17 ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಡಿಕ್ಸನ್ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜನವರಿ 1, 2009ರಂದು ಮೇಯರ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಂಚನೆ ಮಾಡಿರುವರೆಂದು ([[ಹಣ ದುರುಪಯೋಗ]]) ಅಪರಾಧಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story | work=Baltimore Sun | title=Dixon convicted of embezzlement | first=Julie | last=Bykowicz | coauthors=Annie Linskey | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜೂನ್ 29, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629173951/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story | url-status=dead }}</ref> ಅಭಿಮತ ಹಾಗೂ ಮನವಿಗಳ ಮೇರೆಗೆ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು (ಕಲಮು XV, ವಿಭಾಗ 2)<ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-constitution1201,0,3945234.story | title=Maryland Constitution Article XV, Sec. 2: Removal of elected official after a criminal conviction | work=Baltimore Sun | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110928074814/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-constitution1201,0,3945234.story | url-status=dead }}</ref> ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story?page=2 | title=Dixon convicted of embezzlement | work=Baltimore Sun | first=Julie | last=Bykowicz | coauthors=Annie Linskey | date=December 1, 2009 | access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2010 | archive-date=ಜೂನ್ 12, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130612024718/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-trial1201,0,2096336.story?page=2 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-dixon-legal-1201,0,5245452.story | work=Baltimore Sun | title=The Dixon Legal Battle, Through The Years | date=December 2, 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 6, 2010ರಂದು ಮೇಯರ್ ಡಿಕ್ಸನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು, ಅದು ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2010ರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಹಿಂದಿನ ನಗರ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಸ್ಟಿಫಾನೀ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್-ಬ್ಲೇಕ್]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoresun.com/news/maryland/baltimore-city/bal-rawlings-blake-mayor0204,0,4678610.story | title=Rawlings-Blake sworn in as mayor | work=Baltimore Sun | date=February 4, 2010 | first=Ben | last=Nuckols }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರ ಸಮಿತಿ === [[ಚಿತ್ರ:1city hall baltimore.jpg|thumb|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ನೆಲಮಟ್ಟದ ಜನ ಬೆಂಬಲಿತ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ ಕೇಳಲಾದ [[ಪ್ರಶ್ನೆ ಪಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ 2002ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮೇಯರ್, ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಸಮಿತಿಯ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. [[ACORN]]ನಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಏಕೀಭವನದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಹಿಂದುಳಿಯಿತು. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಈಗ 14 ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಸಿ. "]][[ಜಾಕ್" ಯಂಗ್]] ಅವರು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲು.ಕುರ್ರನ್ ಅವರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2010ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಡಿಕ್ಸನ್ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ [[ಸ್ಟೆಫಾನೀ ರಾಲಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್]] ಅವರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ === :''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಟಿ ಡೆಲಿಗೇಶನ್]]'' 1969ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲೆ, ಕೆಲವರು {{Who|date=April 2010}} [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾವೇಶ]]ದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಿದರು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. 1962ರಲ್ಲಿ ''[[ಬಾರ್ಕೆರ್ ವಿ. ಕರ್ರ್]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಬಹುಮತದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಕೆಲವರು {{Who|date=April 2010}} ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏನೇಯಾದರು, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಾಶದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1980ರಿಂದ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಸೆನೇಟ್‌]]ನ 47-ಸದಸ್ಯರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಸೆನೆಟರನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಡೆಲಿಗೇಟ್ಸ್‌]]ನ 141-ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ನಿಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ==== ರಾಜ್ಯದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ==== ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿರ್ವಾಹಕ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವೆಂದರೆ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಏಜಿಂಗ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdoa.state.md.us/contact.html | title=MDOA Contact Information | publisher=Maryland Department of Aging | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090406071011/http://www.mdoa.state.md.us/contact.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.choosemaryland.org/AboutDBED/Contact.html | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Business and Economic Development | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090421071245/http://www.choosemaryland.org/AboutDBED/Contact.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೇಬಲಿಟೀಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdod.maryland.gov/ | title=Welcome to the Maryland Department of Disabilities | publisher=Maryland Department of Disabilities | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.marylandpublicschools.org/MSDE/aboutmsde/department_info.htm | title=About MSDE | publisher=Maryland State Department of Education | accessdate=March 22, 2009 | archive-date=ಜನವರಿ 6, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090106053736/http://www.marylandpublicschools.org./MSDE/aboutmsde/department_info.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.mde.maryland.gov/ContactUs/index.asp | title=Contact the Office | publisher=Maryland Department of the Environment | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dgs.maryland.gov/overview/index.htm | title=About DGS | publisher=Maryland Department of General Services | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೈಜಿನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhmh.state.md.us/html/stoffbldg.htm | title=Directions—State Office Building in Baltimore | publisher=Maryland Department of Health and Mental Hygiene | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206153347/http://www.dhmh.state.md.us/html/stoffbldg.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೀಸೋರ್ಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhr.maryland.gov/index.php | title=Home Page | publisher=Maryland Department of Human Resources | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜುವೆನಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.djs.state.md.us/contact_us.html | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Juvenile Services | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 19, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090319025153/http://www.djs.state.md.us/contact_us.html | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್, ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dllr.state.md.us/ | title=Welcome to the Maryland Department of Labor, Licensing and Regulation | publisher=Maryland Department of Labor, Licensing and Regulation | accessdate=March 23, 2009}}</ref> ಮತ್ತು [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್]].<ref>{{cite web | url=http://www.mdp.state.md.us/contacts.htm | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Planning | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090430050653/http://www.mdp.state.md.us/contacts.htm | url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dbm.maryland.gov/portal/server.pt?open=514&objID=221&cached=true&mode=2 | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Budget and Management | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dhcd.state.md.us/Website/footer_links/contact.aspx | title=Home page | publisher=Maryland Department of Housing and Community Development | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 5, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090305044554/http://www.dhcd.state.md.us/Website/footer_links/contact.aspx | url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]],<ref>{{cite web | url=http://doit.maryland.gov/about/Pages/ContactUs.aspx | title=Contact Us | publisher=Maryland Department of Information Technology | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಂಡ್ ಕರೆಕ್ಷನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dpscs.state.md.us/contact_by_agency.shtml | title=Contact Information by Agency | publisher=Maryland Department of Public Safety and Correctional Services | accessdate=March 23, 2009 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/22dpscs/html/dpscs.html | title=Maryland Department of Public Safety and Correctional Services | publisher=Maryland State Archives | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100411120236/http://www.msa.md.gov/msa/mdmanual/22dpscs/html/dpscs.html | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೆಟೆರನ್ಸ್ ಅಫೈರ್ಸ್]] ಕಚೇರಿಗಳು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mdva.state.md.us/contact.html | title=Contact Information | publisher=Maryland Department of Veterans Affairs | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090408081538/http://www.mdva.state.md.us/contact.html | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳೆಂದರೆ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಮಿಷನ್ ಆನ್ ಹ್ಯೂಮ ರಿಲೇಶನ್ಸ್]],<ref>{{cite web | url=http://www.dbm.state.md.us/phonebook/Level2Offices.asp?AID=CHR | title=Human Relations, Maryland Commission on (CHR) | publisher=Maryland Department of Budget and Management | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಕಮಿಷನ್]],<ref>{{cite web | url=http://mhcc.maryland.gov/mhccinfo/contacts.html | title=Contact Information | publisher=Maryland Health Care Commission | accessdate=March 23, 2009}}</ref> [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಟರಿ]],<ref>{{cite web | url=http://www.mdlottery.com/contactus.html | title=Contact the Maryland Lottery | publisher=Maryland Office of the Governor | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 15, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090315012930/http://mdlottery.com/contactus.html | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕೋರ್ಟ್]].<ref>{{cite web | url=http://www.txcrt.state.md.us/ | title=Home page | publisher=Maryland Tax Court | accessdate=March 23, 2009 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090405060152/http://www.txcrt.state.md.us/ | url-status=dead }}</ref> === ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರ === {{See|Maryland's 2nd congressional district|Maryland's 3rd congressional district|Maryland's 7th congressional district}} {{See also|United States Senate election in Maryland, 2006}} ರಾಜ್ಯದ ಎಂಟು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: [[ಡಟ್ಚ್ ರಪ್ಪೆರ್ಸ್ಬರ್ಗರ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ, [[2ನೆಯದು]]; [[ಜಾಹ್ನ್ ಸರ್ಬಾನ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ, [[3ನೆಯದು]]; ಮತ್ತು [[ಎಲಿಜಾಹ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದ [[7ನೆಯದು]]. ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಜನರು ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು; [[ಜಾಹ್ನ್ ಬೊಯ್ನ್‌ಟಾನ್ ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಲಾಯ್‌ಟೊನ್ ಹಿಲ್]] 1927ರಲ್ಲಿ 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ [[ರಿಪಬ್ಕಿಕಾನ್‌ರು]] ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ತರವಾದ ಭಾಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ]] [[ರಾಬೆರ್ಟ್ ಎಹ್ರ್‌ಲಿಚ್]] 1995 ರಿಂದ 2003ರ ವರೆಗು 2ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಶಿಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/ELECTION/2002/pages/states/MD/index.html | title=Election Results: State Races: Maryland | work=CNN | date=2002}}</ref><ref>{{cite news |title=THE 2002 ELECTIONS: MARYLAND; Ending Era, G.O.P. Underdog Is Elected Maryland Governor |first=Francis X.|last=Clines |newspaper=The New York Times |date=November 6, 2002 |url=https://www.nytimes.com/2002/11/06/us/the-2002-elections-maryland-ending-era-gop-underdog-is-elected-maryland-governor.html?pagewanted=1 |accessdate= }}</ref> ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇಬ್ಬರು [[ಸೆನೆಟರು]]ಗಳಾದ, [[ಬೆನ್ ಕಾರ್ಡಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ಬರ ಮಿಕುಲ್ಸ್ಕಿ]], ಅವರು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನವರು, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೆನೆಟರುಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಮಿಕುಲ್ಸ್ಕಿ 1977ರಿಂದ 1987ರ ವರೆಗು 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿನ ಸೆನೆಟಿನ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ, ಕಾರ್ಡಿನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದರು.<ref>{{cite web | http://www.elections.state.md.us/elections/2006/results/general/office_US_Senator.html | title=Official 2006 Gubernatorial General Election results for U.S. Senator | publisher=Maryland State Board of Elections | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯು [[ಜೊನೆಸ್‌ಟವ್ನ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ 900 ಈಸ್ಟ್ ಪಯೆಟ್ಟೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://usps.whitepages.com/service/post_office/33287?p=1&s=MD&service_name=post_office&z=bALTIMORE | title=Post Office Location—BALTIMORE | publisher=United States Postal Service / WhitePages Inc | accessdate=May 5, 2009 | archive-date=ಜುಲೈ 2, 2012 | archive-url=https://archive.is/20120702215231/http://usps.whitepages.com/service/post_office/33287?p=1&s=MD&service_name=post_office&z=bALTIMORE | url-status=dead }}</ref> == ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ == * '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಪೋಲಿಸ್ ವಿಭಾಗವು''' ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ವದಗಿಸುತ್ತಿದೆ: ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವನ್ನು [[ಇಲ್ಲಿ]] ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. * '''ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಶರೀಪ್‌'‍ರ ಕಛೇರಿ''' ಯು (BSO) ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಉಪ ಸರೀಪ್‌ರು ಪ್ರಮಾಣಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂವಿಧಾನ, [[MPCTC]] ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಶರೀಪ್‌ರಿಂದ ಪಡೆದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | http://www.baltimorecity.gov/government/sheriff/ | title=Baltimore CIty Sheriff's Office | publisher=City of Baltimore | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> ** '''ಸಂಸ್ಥೆ''' -ಈಗಿನ ಶೆರಿಪರು ಜಾಹ್ನ್ W. ಆಂಡೆರ್ಸನ್. BCSO ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಗೊಂಡಿದೆ: *** ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಭಾಗ *** ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವಿಭಾಗ *** ಶಿಶು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ (ನಾಗರಿಕ) ವಿಭಾಗ *** ಶಿಶು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ (ವಾರೆಂಟ್) ವಿಭಾಗ *** ಸಾರಿಗೆ ಘಟಕ *** ವಾರೆಂಟ್ ಘಟಕ *** ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ತಂಡ *** [[K-9]] ತಂಡ *** ಸಾಕ್ಷಿಗಾರ ರಕ್ಷಣೆಯ ತಂಡ * ** '''ಕರ್ತವ್ಯಗಳು''' -ಶೆರಿಪರು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ: ನಗರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಇದರ ಸ್ವತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅನುಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ಶಾಸನಗಳ ಸೇವೆ, ಸಂರಕ್ಶಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಅನುಜ್ಞೆಗಳು, ವಾರೆಂಟುಗಳು, ತೆರಿಗೆ ಶುಲ್ಕಗಳು, ಹಾಗು ಖೈದಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಮಾತು ಸಾಗಣೆಯ ನಿರ್ಬಂಧ. * [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್‌]] ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಮೆಕ್‌ಹೆನ್ರಿ ಸುರಂಗ ತ್ರೂವೇ (I-95), ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್ ಸುರಂಗ ತ್ರೂವೇ (I-895) ಮತ್ತು I-395ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವು [[MdTA]]ನ ಕಾನೂನುಪರಿಧಿಯ ಒಳಗೆ ಇವೆ ಮತ್ತು ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ [[ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೋಲಿಸ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿಯ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವುಳ್ಳ ಕಾನೂನುಪರಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:BaltimoreLightRail.JPG|thumb|right|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ತುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಲೈಟ್ ರೈಲ್.]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳು [[I-70]], [[I-83]] (ದಿ [[ಜೊನ್ಸ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್‌ವೇ]]), [[I-95]] (ದಿ[[ಜಾಹ್ನ್ ಎಪ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಹೈವೇ)]], [[I-395]], [[I-695]] (ದಿ[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ]]), [[I-795 (ದಿ ನಾರ್ತೆಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್‌ವೇ)]], [[I-895 (ದಿ ಹಾರ್‌ಬರ್ ಟನ್ನೆಲ್ ತ್ರುವೇ)]], ಮತ್ತು [[I-97]]. ಹಲವು ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಉ.ದಾ. I-95, I-83, ಮತ್ತು I-70 ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಪ್ರೀವೇ (ಕಡಿಮೆ ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟನೆ) ಬಂಡಾಯದ]] ಕಾರಣ I-70 ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪರಿಮಿತಿಯ ಒಳಗೆಮಾತ್ರ ಸವಾರಿಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಈ ಬಂಡಾಯಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು [[ಬಾರ್ಬರ ಮಿಕಿಲ್ಸ್‌ಕಿ]]ರವರಿಂದ ವಹಿಸಿಲಾಗಿತ್ತು, ಈಗ ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟರ್‌]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಭಾಗದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ [[ಯು.ಎಸ್. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆಗಳು [[US 1]], [[US 40]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ]], ಮತ್ತು the [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ರಸ್ತೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್]] ನಗರದ ಒಳಗೆಯೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಎರಡು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ: ನಾಲ್ಕುಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ-ಕೊರೆದ [[ಪೋರ್ಟ್ Mcಹೆನ್ರಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]] ([[I-95]]ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ) ಮತ್ತು ಎರಡುಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ-ಕೊರೆದ [[ಹರ್ಬರ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]] ([[I-895]]ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ). [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ]] [[ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಸ್ಕೋಟ್ ಕೀ ಸೇತಿವೆಯ]]ಮೇಲಿಂದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಹರ್ಬರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ವಾಯುವ್ಯ ಕಾರಿಡೊರ್‌]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌]]ಗೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಶಿಖರದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌’ನ [[ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಿರಂತರ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಎಫ್‌ವೈ 2008ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸವಾರತ್ವ 1,020,304 ದೊಂದಿಗೆ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/MARYLAND08.pdf | title=Amtrak Fact Sheet, Fiscal Year 2008: State of Maryland |publisher=Amtrak | accessdate=2009-12-06 |date=November 2008}}</ref> ಕೇವಲ ನಗರದ ಹೊರಗೆ, [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್/ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಬಿಡಬ್ಲುಐ) ಥುರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌'‍ನ ''[[ಅಸೆಲ್ಲ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸ್]]'', ''[[ಪಾಲ್ಮೆಟ್ಟೊ]]'', ''[[ಕರೊಲಿನಿಯನ್]]'', ''[[ಸಿಲ್ವೆರ್ ಸ್ಟಾರ್]]'', ''[[ಸಿಲ್ವೆರ್ ಮೆಟೆಯೊರ್]]'', ''[[ವೆರ್ಮೊಂಟರ್]]'', ''[[ಕ್ರೆಸೆಂಟ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಈಶಾನ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ]]'' ರೈಲುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಈ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ರೈಲುಗಳು. ಇದರಜೊತೆಗೆ, [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮುಟೆರ್ ರೈಲು ಸೇವೆಯು]] [[ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, D.C.]]'ನ [[ಯುನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣ/6} ಹಾಗು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿಲುಗಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ್‌ ನಗರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ, ಕಾಮ್‌ದೇನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪೆನ್ನ್ ಸಿಲ್ದಾಣ|ಯುನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣ/6} ಹಾಗು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿಲುಗಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂತರ್‌ ನಗರದ [[ರೈಲು]] [[ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ]], [[ಕಾಮ್‌ದೇನ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಪೆನ್ನ್ ಸಿಲ್ದಾಣ]]]]ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kbwi.jpg|thumb|left|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ತರ್ಗೂಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಒಳಾಂಗಣ]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಗಣೆ ಆಡಳಿತದಿಂದ]] ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಬಸ್]] ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಚಿಕ್ಕ ಬೆಳಕಿನ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವು]] ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಹಂಟ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೋಮ್‌ವೆಲ್‌ನ್ನು, [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ದಾರಿಯು]] [[ಓವಿಂಗ್ಸ್ ಮಿಲ್ಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜಾಹ್ನ್‌ಸ್ಶೋಪ್ಕಿನ್ಸ್ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mtamaryland.com/ | title=Maryland Transit Administration | publisher=Maryland Transit Administration | accessdate=April 5, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070405053628/http://www.mtamaryland.com/ | url-status=dead }}</ref> [[ರೆಡ್ ಲೈನ್‌]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಬಸ್ ಶೀಘ್ರ ಸಾಗಣೆ ಅಥವಾ ರೈಲು ದಾರಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಆಡಳಿತದಿಂದ [[ಪೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗೆ]] ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಕಂಟನ್ ಮತ್ತು [[ಡನ್‌ಡಾಲ್ಕ್]] ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು 2007ರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; [[ಗ್ರೀನ್ ಲೈನ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಈ ಗಿರುವ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವನ್ನು [[ಮೊರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]]ವರೆಗು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯು ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoreregiontransitplan.com/ | title=Baltimore Region Rail System Plan | publisher=Maryland Transit Administration | accessdate=April 5, 2007 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 10, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070410080138/http://www.baltimoreregiontransitplan.com/ | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ [[ಅನ್ನೆ ಅರುಂಡೆಲ್ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಬಿಡಬ್ಲುಐ," ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರ್‌ಗೂಡ್ ಮರ್ಶಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ]], ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ]] ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗಿನ [[ಸಮಾನ್ಯ ಆಕಾಶಯಾನ]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಿಡಬ್ಲುಐ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಯುಯಾನ ಆಡಳಿತದಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.marylandaviation.com/ | title=Maryland Aviation Administration | publisher=Maryland Aviation Administration | accessdate=April 5, 2007}}</ref> ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಡಬ್ಲುಐ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ 24ನೆಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.bwiairport.com/about_bwi/facts_figures/ | title=Facts and Figures | publisher=Baltimore/Washington International Airport | accessdate=January 18, 2009 | archive-date=ಜನವರಿ 16, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090116234435/http://www.bwiairport.com/about_bwi/facts_figures/ | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಿಡಬ್ಲುಐಗೆ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು (I-95 ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಮಾರ್ಗ]] [[ಇಂಟೆರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ 195]] ಮುಖಾಂತರ), ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ಬಿಡಬ್ಲುಐ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ]] ನಡುವಿನ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಲೈಟ್ ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮ್ಮುಟೆರ್ ರೈಲು ಸೇವೆ]]ಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, I-95 ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್. ಮಾರ್ಗ 40, ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಪೆನ್ನ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ರೈಲು ನಿಲುಗಡೆಯ ನಡುವಿನ [[ಎಮ್‍ಎ‍ಆರ್‍ಕೆ ಕಮ್ಯುಟರ್ ರೈಲು ಸೇವೆ]] ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ ಬಂದರು === {{Main|Helen Delich Bentley Port of Baltimore}} [[ಚಿತ್ರ:Washington Monument, 1849, from Federal Hill 1a.jpg|thumb|right|ಪ್ರಮುಖ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1849ರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರು]] ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ, 1706ರಲ್ಲಿ ಬಂದರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವಸಾಹತಿನ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜೊತೆಗಿನ [[ತಂಬಾಕು]]ವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಲೊಕಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌]]ನ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಬಂದರಿನ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಳ]]ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. [[ಪೆಲ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್]], ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಹರ್ಬರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳವು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಸಾಹತಿನ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನಂತರ ಕ್ಲಿಪ್ಪರ್ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.portofbaltimore300.org/history.htm | title=History of the Port of Baltimore | publisher=Port of Baltimore Tricentennial Committee | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=30 ಮೇ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070530070517/http://www.portofbaltimore300.org/history.htm | url-status=dead }}</ref> ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಬಂದರು ಕಟ್ಟೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ ಗೋಲ್ಡ್ ರಷ್]] ಶೀಘ್ರ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಾದೇಶಗಳು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಬಹುತೇಕ ಭೂಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಸಹ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌‌ನಿಂದ ಬರುವ ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೇ ಅವಲಬಿಸಿದ್ದರು. ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಬ್ರೇಜಿಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಕಾಫೀ ಹಡಗನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಯಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಡಗು ಸಾಲುಗಳು ವಲಸೆಗಾರರಿಗಾಗಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ ರೈಲುಮಾರ್ಗ]]ಗಳು ಬಂದರನ್ನು ಬೃಹತ್ [[ಸರಕುಸಾಗಾಣಿಕಾ]] ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ರೋಲ್-ಆನ್ ರೋಲ್-ಆಫ್]] ಸೌಲಭ್ಯ, ಹಾಗು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mpa.state.md.us/info/cargo.htm | title=The Port of Baltimore's Cargo, Maryland Port Administration | publisher=Maryland Port Authority | accessdate=5 Jan 2010 | archive-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090310113944/http://mpa.state.md.us/info/cargo.htm | url-status=dead }}</ref> ಹರ್ಬರ್‌ನ ಒಳಗೆ ಜಲ ಟಾಕ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಹೆಲೆನ್ ಡೆಲಿಚ್ ಬೆಂಟ್ಲೆ]] ನಂತರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಎಹ್‌ರ್ಲಿಕ್ ಬಂದರಿನ 300ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಮಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದರಿನ ನಾಮಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://www.teslasociety.com/bentley.htm | title=Governor Ehrlich Names Port Of Baltimore After Helen Delich Bentley | publisher=Tesla Memorial Society of New York | accessdate=5 Jan 2010}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಡುಕ್ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್ ಬಂದರಿನ ಹತ್ತಿರ ಚೆಸಪೀಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನುವ ಹೆಸರಿನ, ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಹೊಸಾ ಔದ್ಯಮಿಕ ಪಾರ್ಕ್‌ನ್ನು, ಹಿಂದೆ ಜೆನೆರಲ್ ಮೊಟರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇದ್ದಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ಣ ಯೋಜನೆಯು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ {{convert|184|acre|km2}} ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವು ಗುದಾಮು/ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ{{convert|2800000|sqft|m2}}. ಚೆಸಪೀಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ (I-95 ಮತ್ತು I-895) ನೇರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್‌ನ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಬಂದರುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಅತೀದೊಡ್ಡದಾದ ಸರುಕುಗಳನ್ನು ಹಡಗುನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಳೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ {{convert|50|ft|m|sing=on}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಬಂದರು ಯು.ಎಸ್. ದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಬಂದರಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See also|List of high schools in Maryland}} === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ==== ಖಾಸಗಿ: ==== [[ಚಿತ್ರ:JHU-V.jpg|right|thumb|ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಳಿ ಇರುವ ಕೇಸರ್ ಕ್ವಾಡ್ರಾಂಗಲ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಹೆಬ್ರೆವ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] (ಬಿಎಚ್‌ಯು) * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] (ಬಿಐಸಿ) * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಸಿಎನ್‌ಡಿ ಅಥವಾ ಎನ್‌ಡಿಎಮ್) * [[ದಿ ಜಾಹ್‌ನ್ಸ್ ಹೊಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] (ಜೆ‍ಎಚ್‌ಯು) * [[ಲೊಯಲ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಎಲ್‌ಯು‌ಎಮ್) * [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] (ಎಮ್‌ಐ‌ಸಿಎ) * [[ಪೆಯ್‌ಬೊಡಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಆಫ್ ದಿ ಜಾಹ್‌ನ್ಸ್ ಹೊಪ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ * [[ಸೊಜುರ್‌ನರ್-ಡೊಗ್ಲಾಸ್ ಕಾಲೇಜ್]] ==== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ==== * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]] (ಬಿಸಿಸಿಸಿ) * [[ಕೊಪ್ಪಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] * [[ಮೊರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ]] * [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] (ಯುಬಿ) * [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] (ಯುಎಮ್‌ಬಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುಎಮ್‌ಎಬಿ) === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು === ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್‌]]ನಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಪುರಾತನ ಆಪ್ರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದ,<ref>{{cite web|url=http://www.globegazette.com/articles/2008/06/21/entertainment/tv/doc485dd0f84f4ed169476907.txt|title=Film shows Baltimore school struggling despite No Child Left Behind law|date=2008-06-21|work=Associated Press|accessdate=2009-01-24}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಪ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಡವ್‌ಗ್ಲಾಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]], ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ,<ref>{{cite web|url=http://baltimore.bizjournals.com/baltimore/stories/2000/01/31/focus2.html|title=School boundaries|last=Katz-Stone|first=Adam|date=2000-01-28|work=Baltimore Business Journal|accessdate=2009-01-24}}</ref> ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟೆರ್ನ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], ದಿ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್ ಆಲ್ಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ದಿ ನೇಷನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.westernhighschool.org/academics/WHS_flyer.pdf|title=WHS Flyer|publisher=Western High School|accessdate=2009-01-24|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205000343/http://www.westernhighschool.org/academics/WHS_flyer.pdf|url-status=dead}}</ref> ("ಸಿಟಿ" ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸುವ) ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು("ಪೊಲಿ" ಎಂದು ಸಹ ಗುರುತಿಸುವ) [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡನೆಯ ಪುರಾತನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾದ [[ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ರಿವಲ್‌ರಿ]]ಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book|last=Patterson|first=Ted|title=Football in Baltimore: History and Memorabilia|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|date=2000|pages=7|url=https://books.google.com/books?id=cZeye8iTWyMC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false|isbn=978-0801864247}}</ref> ==== ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ==== ನಗರದಲ್ಲಿರುವ [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು]]: * [[ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲೇ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಆರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ಬಾಪ್‌ಟಿಸ್ಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಜೂನಿಯರ್ ಅಕಾಡಮಿ]] * [[ದಿ ಬ್ರೈನ್ ಮಾವ್ರ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬಾಯ್ಸ್' ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕಾಲ್ವೆರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಸ್ಕೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಅವರ್ ಕ್ವೀನ್]] * [[ಪ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಗಿಲ್ಮನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಮೌಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್]] * [[ಮೌಂಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜೊಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ರೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ವಾಲ್ಡೊರ್ಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್]] * [[ಲ್ಯಾಬ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್]] ==== ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ==== * [[ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ಕರ್ಲೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಬೈಸ್ ಯಾಕೊವ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]] * [[ಸೆಂಟ್. ಪ್ರಾನ್ಸೆಸ್ ಕಾಡೆಮಿ (ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್)]] * [[ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್]] * [[ಮೆರ್ಸಿ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಮೌಂಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜೊಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ಸೆತೊನ್ ಕೀಯೊ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಯೆಶಿವತ್ ರಂಬಮ್]] == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Baltimore}} ಮಾಲ್ಟಿಮೊರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯು ''[[ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಸನ್]]''. ಇದನ್ನು 1986ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮಾಲಿಕರಿಂದ ಟೈಮ್ಸ್ ಮಿರ್ರೊರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/The-Times-Mirror-Company-Company-History.html |title=The Times Mirror Company—Company History |accessdate=2008-09-25 |work=fundinguniverse.com |publisher=Funding Universe }}</ref> ಇದನ್ನು 2000ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಿಬುನೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{cite news |first=Terence |last=Smith |authorlink=Terence Smith |title=Tribune Buys Times Mirror |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/media/jan-june00/tribune_3-21.html |work=pbs.org |publisher=MacNeil/Lehrer Productions |date=2000-03-21 |accessdate=2008-09-25 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907210447/http://www.pbs.org/newshour/bb/media/jan-june00/tribune_3-21.html |url-status=dead }}</ref> ಮಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿನ 26ನೆಯ ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ದೂರದರ್ಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು 21ನೆಯ-ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ರೇಡಿಯೊ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಆಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2008}} 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಂತೆ, 1986ರಲ್ಲಿ ''[[ಬಾಲ್ಡಿಮೊರ್ ನ್ಯೂಸ್-ಅಮೆರಿಕಾನ್‌]]'' ನ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ ವರೆಗು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎರಡು-ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url=http://www.lib.umd.edu/RARE/MarylandCollection/NewsAmerican/Index.html | title=The Baltimore News American Photograph Collection | publisher=University of Maryland: Libraries | date=December 18, 2009 | accessdate=31 December 2009 | archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100430114453/http://www.lib.umd.edu/RARE/MarylandCollection/NewsAmerican/Index.html | url-status=dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್‌]]'' ನ್ನು ''ದಿ ಸನ್‌‌'' ದೊಂದಿಗಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ''[[ದಿ ಸಾನ್ ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆಯರ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆಯರ್‌]]'' ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚೈನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ''ಸನ್‌'' ನ ಪಾವತಿಸುವ ಚಂದಾದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ''ದಿ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆರ್'' ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಉಚಿತ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ. ಇದರಿಂದ ಲಾಭಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ''ದಿ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಎಕ್ಸಾಮಿನೆರ್‌'' ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2009ರಂದು ಸ್ಥಗಿತಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. == ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:CamdenYards 2005-05-08.jpg|thumb|right|ಒರಿಯೊಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಟ್ ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್]] {{Main|Sports in Baltimore}} ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ವಿವಿಧ ಕಾಲಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1954ರಲ್ಲಿ St. ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ರವ್‌ನ್ಸ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ [[ಬಲ್ಟಿಮೊರ್ ಓರಿಯಲ್ಸ್]] ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತಿದೆ. ಓರಿಯಲ್ಸ್ ಮೂರು ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. 1995ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ (ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಪಾಮೆರ್) [[ಕಲ್ ರಿಪ್ಕೆನ್, Jr.]] [[ಲುಯ್ ಜೆಹ್ರಿಂಗ್‌]]'‍ರವರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಡಿದ 2,130 ಆಟಗಳ (ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೆ ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]] ಮಾಗಜೆನ್‌ನಿಂದ [[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮೇನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯಿಯರ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು) "ಮುರಿಯಲಾಗದ" ಅನಿಯಮಿತ ಗೆರೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು. ಆರು ಪೂರ್ವ ಓರಿಯಲ್ಸ್‌ರನ್ನು [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಪಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. [[1953]] ರಿಂದ [[1984]]ರ ವರೆಗು, [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಕೊಲ್ಟ್ಸ್]] ನಗರದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿ, [[1958]] ಮತ್ತು [[1959]] [[NFL ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಸುಪೆರ್ ಬವ್ಲ್ V]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. "[[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು]]", ಅಥವಾ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸ್ಟಲಿಯನ್‌]]ಗಳು 1994ರಲ್ಲಿ [[CFL]]ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರ ಪುಡ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು 1995ರ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನ ನಂತರ [[ಮೊಂಟ್ರೆಯಲ್ ಅಲೊಯೆಟೆಸ್]] ಆಗಲು ಮೊಂಟ್ರೆಯಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳೂವ ಮೊದಲು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾ ಋತುಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದರು. [[CFL]]ನ ಯಾವುದೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ತಂಡದ ಎರಡು ಉತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು ರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕಾಲ್ಗರಿ ಸ್ಟಾಂಪೆಡರ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಯು.ಎಸ್. ತಂಡವು [[ಗ್ರೇ ಕಪ್]], ದಿ ಲೆಗ್ಯೂಸ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಸಿಎಪ್‌ಎಲ್‌ಗಳು ಬಿಟ್ಟ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ಬಂತು. 1996ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆವೆಲಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಟ್‌ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು]] [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ರೆವೆನ್ಸ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದೆ. 2000ರಲ್ಲಿನ [[ಸುಪೆರ್ ಬವ್‌ಲ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್, ಎರಡು [[ವಿಭಾಗದ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು (2003 ಮತ್ತು 2006), ಮತ್ತು 2000 ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿನ ಆವಿಷ್ಕರಣದ ಎರಡು [[AFC ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ತಂಡವು ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಇತರ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ: [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್]], 1998ರಿಂದ ಇರುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಳಾಂಗಣದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದ ಒಕ್ಕೂಟ]]; [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪಲಸೆ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌]], 2006ರಿಂದ ಇರುವ [[USL ಎರಡನೆಯ ವಿಭಾಗ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಮಾರಿನೆರ್ಸ್]], 2008ರಿಂದ ಇರುವ[[ಅಮೆರಿಕಾದ ಒಳಾಂಗಣದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಿತಿ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಬರ್ನ್]], 2004ರಿಂದ ಇರುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಿತಿ]]; [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ನೈಟ್‌ಹವ್‌ಕ್ಸ್]], 2001ರಿಂದ ಇರುವ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]; ಮತ್ತು 2006ರಿಂದ ಇರುವ [[ಚಾರ್ಮ್ ನಗರದ ರೊಲೆರ್ಸ್ ಹುಡುಗಿಯರ]] [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ಲಾಟ್ ಟ್ರಾಕ್ ಡರ್ಬಿ ಸಮಿತಿ]]. ಪ್ರಾಂತದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಲ್ಡ್ ಬಿಲ್ ಹಗಿ]], ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಿ ಒಜೊದ್ ಇನ್‌ಡಿ ಕಾರ್ ಸಿರೀಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 5-7 ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇನ್ನೆರ್ ಹರ್ಬೊರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿದೆ. == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == {{SisterCities|Baltimore|eleven}}<ref name="Baltimore">{{cite web|url=http://www.baltimorecity.gov/government/intl/sistercities.php|title=Baltimore City Mayor's Office of International and Immigrant Affairs—Sister Cities Program|accessdate=2009-07-18|archive-date=2008-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807173931/http://www.baltimorecity.gov/government/intl/sistercities.php|url-status=dead}}</ref> <div> * {{flagicon|Egypt}} [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] (1995) * {{flagicon|Israel}} [[ಆಶ್‌ಕ್ವೆಲೊನ್]], [[ಇಸ್ರಾಯಲ್]] (2005) * {{flagicon|Germany}} [[ಬ್ರೆಮೆರ್ಹವೆನ್]], [[ಜೆರ್ಮನಿ]] (2007) * {{flagicon|Liberia}} [[ಗ್ಬರ್ನ್‌ಗ]], [[ಲಿಬೆರಿಯ]] (1973) * {{flagicon|Italy}} [[ಜೆನೊಯ]], {2ಇಟಲಿ{/2} (1985) * {{flagicon|Japan}} [[ಕವಸಕಿ]], [[ಜಪಾನ್]] (1978) * {{flagicon|Egypt}} [[ಲಕ್ಸೊರ್]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] (1982) * {{flagicon|Ukraine}} [[ಒಡೆಸ್ಸ]], [[ಯುಕ್ರೈನ್]] (1974) * {{flagicon|Greece}} [[ಪಿರಯುಸ್]], [[ಗ್ರೀಸ್]] (1982) * {{flagicon|Netherlands}} [[ರೊಟೆರ್‌ಡಮ್]], [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] (1985) * {{flagicon|China}} [[ಕ್ಸಿಯಮೆನ್]], [[ಪಿಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನ]] (1985) </div> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == <div> * [[ಅರಬ್ಬರು]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಇನ್ ಫಿಕ್ಷನ್]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಸ್ಟೀಮ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಕಂಪನಿ]] * [[:ವರ್ಗ:Cemeteries in Baltimore, Maryland|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಿಮೆಂಟರಿಗಳು]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಡಿಕೇವಿಲ್ಲೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಎಲಿಜಾ ರಿಡ್ಜ್‌ಲಿ]] * [[ಎನೊಕ್ ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಫ್ರೀ ಲೈಬ್ರರಿ]] * [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೊಹೆಮಿಯಾನ್]] * [[ಪ್ಲಗ್ ಅಗ್ಲೀಸ್]] * [[ರಾಯಲ್ ಬ್ಲೂ (ರೈಲು)]] * [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪೆಯಿಂಟಿಂಗ್]] * [[ದಿ ವೈರ್]] </div> == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == <references></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Baltimore, Maryland}} * [http://www.baltimorecity.gov/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.baltimore.org/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡೆ - ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್] * [http://www.baltimore-maryland.org/history/baltimore-history.html ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟೈಮ್ ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815120046/http://www.baltimore-maryland.org/history/baltimore-history.html |date=2009-08-15 }} * [http://www.visitmybaltimore.com/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124404/http://www.visitmybaltimore.com/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.baltimoregrapevine.com/ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ಗ್ರೇಪ್‌ವಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818091938/http://www.baltimoregrapevine.com/ |date=2010-08-18 }} ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರದ ಪ್ರತ್ರಿಕೆ {{Start box}} {{Succession box| before=[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] | title=Capital of the United States of America | years=1776–1777 | after=[[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]] }} {{End box}} {{Template group | title = Articles Relating to the City of Baltimore | list = {{Baltimore}} {{County Seats of Maryland}} {{Maryland}} {{All-American City Award Hall of Fame}} {{Location of US capital}} {{USLargestCities}} {{USLargestMetros}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಚೆಸಪೀಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾರಂಭದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಮುದಾಯಗಳು]] 9zyxn5kohvaja90ija4y27zjj37vqo4 0 24279 1372062 1353377 2026-04-25T17:16:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372062 wikitext text/x-wiki {{About|the city in Pennsylvania|the region|Pittsburgh metropolitan area|other uses}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = City of Pittsburgh |nickname = City of Bridges, Steel City, <br />City of Champions<!-- Please do not add more nicknames for the city. We understand that many more exist ("Iron City", "Blitzburgh", "The 'Burgh", etc) but the infobox looks overloaded if there are more than three or so. If you wish to argue for a name to replace one of the three presently displayed, please write a note about it on the article's talk page. --><ref name="O'Brien 1980">{{cite book|last=O'Brien|first=Jim|coauthors=Marty Wolfson|title=Pittsburgh, the story of the city of champions: the '70s--a decade unmatched in the annals of sports|publisher=Wolfson Pub. Co.|year=1980|isbn=9780916114077|accessdate=28 February 2010}}</ref><ref name="Scarpaci 2006">{{cite book|last=Scarpaci|first=Joseph L|coauthors=Kevin Joseph Patrick|title=Pittsburgh and the Appalachians: cultural and natural resources in a postindustrial age|publisher=[[University of Pittsburgh]] Press|location=Pittsburgh|year=2006|pages=81|chapter=Chapter 6: Pittsburgh, City of Bridges|isbn=9780822942825|url=https://books.google.com/?id=9qTdSl2CkzkC&pg=PA81&dq=pittsburgh+%22city+of+champions%22&cd=1#v=onepage&q=|accessdate=28 February 2010}}</ref><ref name="Rossi 2010">{{cite news|url=http://www.pittsburghlive.com:8000/x/pittsburghtrib/sports/s_667140.html|title=Deadline-day deal? Not likely for Penguins|last=Rossi|first=Rob|date=14 February 2010|publisher=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|accessdate=28 February 2010}}</ref> |settlement_type = [[City]] |motto = Benigno Numine ([[Latin]] for "With the Benevolent Deity" also translated as "By the favor of heaven") <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Montage Pittsburgh.jpg |imagesize = 250px |image_caption = From top to bottom, left to right: Pittsburgh skyline; [[Cathedral of Learning]] at the [[University of Pittsburgh]]; [[Carnegie Mellon University]]; [[PNC Park]]; [[Duquesne Incline]] |image_flag = Flag of Pittsburgh, Pennsylvania.svg |flag_size = 100px |image_shield = Coat of arms of Pittsburgh, Pennsylvania.svg |shield_link = Seal of Pittsburgh |image_map = PAMap-doton-Pittsburgh.PNG |mapsize = 200px |map_caption = Location in [[Allegheny County, Pennsylvania]] |pushpin_map = USA Pennsylvania |pushpin_map_caption = Location in Pennsylvania <!-- Location ------------------> |coordinates_region = US-PA |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = {{flag|United States}} |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|Commonwealth]] |subdivision_name1 = {{flag|Pennsylvania}} <!-- Politics -----------------> |government_type = [[Mayor-council government|Mayor-Council]] |leader_title = [[Mayor of Pittsburgh|Mayor]] |leader_name = [[Luke Ravenstahl]] ([[Democratic Party of the United States|D]]) |leader_title1 = [[Pittsburgh City Council|City Council]] |leader_name1 = {{Collapsible list |title = Councilmembers |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Darlene Harris]] (President) |2 = [[Theresa Kail-Smith]] |3 = [[Bruce Kraus]] |4 = [[Natalia Rudiak]] |5 = [[Doug Shields]] |6 = [[Daniel Lavelle]] |7 = [[Patrick Dowd]] |8 = [[Bill Peduto]] |9 = [[Rev. Ricky Burgess]] }} |leader_title2 = [[Pennsylvania House of Representatives|State House]] |leader_name2 = {{Collapsible list |title = State Representatives |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:none; |1 = [[Jake Wheatley]] |2 = [[Don Walko]] |3 = [[Dominic Costa]] |4 = [[Chelsa Wagner]] |5 = [[Dan Frankel]] |6 = [[Joseph Preston, Jr.]] |7 = [[Dan Deasy]] |8 = [[Paul Costa]] |9 = [[Harry Readshaw]] }} |leader_title3 = [[Pennsylvania State Senate|State Senate]] |leader_name3 = [[Jim Ferlo]] ([[Democratic Party (United States)|D]])<br />[[Jay Costa]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) |leader_title4 = [[United States House of Representatives|U.S. House]] |leader_name4 = [[Michael F. Doyle|Mike Doyle]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) |established_title = Settled |established_date = 1717<ref>{{cite web | url = http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/chronology/chronology_driver.pl?searchtype=dbrowse&year=1717&year2=1749 | title = Historic Pittsburgh Chronology by Decade: 1717 - 1749 | work = [[University of Pittsburgh]] | accessdate = 2009-10-02 | date = 2009-10-02 | archive-date = 2009-01-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090111102309/http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/chronology/chronology_driver.pl?searchtype=dbrowse&year=1717&year2=1749 | url-status = dead }}</ref> |established_title1 = Founded |established_date1 = September 14, 1758 |established_title2 = [[Municipal incorporation|Incorporated]] |established_date2 = April 22, 1794 |founder = [[George Washington]],<br />[[General John Forbes]] |named_for = [[William Pitt, 1st Earl of Chatham|"The Great Commoner": Prime Minister William Pitt]] <!-- Area ---------------------> |unit_pref = Imperial |area_total_sq_mi = 58.3 |area_land_sq_mi = 55.5 |area_water_sq_mi = 2.8 |area_water_percent = |area_urban_sq_mi = |area_metro_sq_mi = 5343 <!-- Elevation --------------------------> |elevation_ft = |elevation_max_ft = 1370 |elevation_min_ft = 710 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2006 |population_footnotes =<ref>{{cite web | url = http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2006.html | title = Population Estimates for Places Over 100,000: 2000 to 2006 | work = [[U.S. Census Bureau]], Population Division | accessdate = 2007-08-14 | date = 2007-06-27 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.census.gov/population/www/estimates/CBSA-est2006-annual.html | title = Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas | work = [[U.S. Census Bureau]], Population Division | date = 2007-04-04 | accessdate = 2007-08-14 }}</ref> |population_total = 316718 |population_density_sq_mi = 5636 |population_metro = 2462571 |population_urban = 1753136 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Pittsburgher <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Time Zone|Eastern Standard Time]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Time Zone|Eastern Daylight Time]] |utc_offset_DST = -4 |latd= 40 |latm= 26 |lats= 30 |latNS= N |longd= 80 |longm= 00 |longs= 00 |longEW= W|coordinates_display=8 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[ZIP Code]] |postal_code = 15106, 15120-15121, 15203-15208, 15210-15222, 15224, 15226-15227, 15230, 15232-15234, 15237, 15289 |area_code = [[Area code 412|412]], [[Area code 724|724]], [[Area code 878|878]] |website = [http://www.city.pittsburgh.pa.us/ www.city.pittsburgh.pa.us] |footnotes = }} [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ '''ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್''' ({{pron-en|ˈpɪtsbərɡ}}), [[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]]ವು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ-ಅತಿ ದೊಡ್ದದಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಲಗೇನಿ ಪ್ರಾಂತ]]ದ [[ಪ್ರಾಂತ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದೆ.{{GR|6}} [[2000 ವರ್ಷದ ಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 334,563 ಆಗಿತ್ತು; 2009 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 311,647 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="censuscity">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv | title = US Census 2009 Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places over 100,000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100627001318/http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv|archivedate=2010-06-27}}</ref> 2009 ರಲ್ಲಿ ಎಳು-ಪ್ರಾಂತ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2,354,957 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="censusmetro">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2009/CBSA-EST2009-alldata.csv | title = US Census 2009 metropolitan and micropolitan statistical area population|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326160039/http://www.census.gov/popest/metro/files/2009/CBSA-EST2009-alldata.csv|archivedate=2010-03-26}}</ref> [[ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ 25ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ (ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ 6ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ).<ref name="jobsrank">{{cite news | url = http://www.post-gazette.com/pg/08216/901307-432.stm | title = Regional Insights: Pittsburgh is a national player in jobs per square mile but needs more population | work = [[Pittsburgh Post-Gazette]] | date = 2008-08-03 | accessdate = 2008-08-06 | last = Miller | first = Harold }}</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು [[ಎಪೆಲೇಚಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="Appalachia">{{Cite web |url=http://rustwire.com/2009/11/08/pittsburgh-the-paris-of-appalachia/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-13 |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728062746/http://rustwire.com/2009/11/08/pittsburgh-the-paris-of-appalachia/ |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸ್ವರೂಪವು [[ಓಹಿಯೋ ನದಿ]]ಯು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, [[ಅಲಗೇನಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೊನೊನ್‌ಗೆಹೀಲಾ]] ನದಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರವು 151 ಎತ್ತರ-ಮಟ್ಟದ ಕಟ್ಟಡಗಳು,<ref name="Emporis Skyscraper statistics">{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/?id=101313 |title="High-rise Buildings of Pittsburgh" |publisher=Emporis.com |date= |accessdate=2009-04-11}}</ref> 446 ಸೇತುವೆಗಳು,<ref name="venice">{{cite news|url=http://kdka.com/local/bridge.Pittsburgh.2.383456.html|title=Pittsburgh has Plenty of Bridges|work=[[KDKA-TV]]|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-08|archive-date=2009-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091121222948/http://kdka.com/local/bridge.Pittsburgh.2.383456.html|url-status=dead}}</ref> ಎರಡು ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುವ ರೈಲುಹಳಿಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ-ಮುಂಚಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನ್ನು, ಇದರ ಹಲವಾರು ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ "ಸೇತುವೆಗಳ ನಗರ" ಮತ್ತು "ಉಕ್ಕಿನ ನಗರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅದರ [[ಉಕ್ಕಿ]]ನ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]], ಶಿಕ್ಷಣ, [[ತಾಂತ್ರಿಕತೆ]], ಯಂತ್ರಮಾನವ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತೈಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳ [[ಮಾರ್ಸೆಲಸ್ ಹಾಳೆಕಲ್ಲು]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Green 2009">{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/09340/1018586-28.stm|title=Natural gas locked in the Marcellus Shale has companies rushing to cash in on possibilities|last=Green|first=Elwin|date=6 December 2009|publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|accessdate=28 February 2010}}</ref> ನಗರವು ಹೊಸ ಮನೆಗಳು, ನದಿತೀರಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯ ಕೆಲಸ]]ಗಳಂತಹ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೈಗಾರಿಕ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 1980 ರ ದಶಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ವಿಫಲತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಆಧುನಿಕ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತುಂಬಾ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಬ್‌ಪ್ರೈಮ್ ಮೊರ್ಟ್‌ಗೇಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿ]]ನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಸಿತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="jobsgrowth">{{cite news | url = http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/business/s_580675.html | title = Growth of jobs locally bucks nationwide trend | work = [[Pittsburgh Tribune-Review]] | date = 2008-08-02 | accessdate = 2008-08-06 | last = Napsha | first = Joe | archive-date = 2011-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110213004222/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/business/s_580675.html | url-status = dead }}</ref> ಯಾವಾಗ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂದಿತೋ ಮತ್ತು ತೈಲ ([[ಗಲ್ಫ್ ತೈಲ]]), ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ([[ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್]]), ರಾಸಾಯನಿಕ ([[ಕೊಪರ್‌ಗಳು]]) ಮತು ರಕ್ಷಣೆ ([[ರಾಕ್‌ವೆಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]) ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತೋ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1980 ರ ದಶಕದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ನಗರವು [[ಮೆಲ್ಲೊನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಲ್ಲೊನ್ ಕುಟುಂಬ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಹಲವಾರು ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ಪಿಎನ್‌ಸಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು]] (ರಾಷ್ಟ್ರದ ಐದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್), ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು]] ಇವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬಿಎನ್‌ವೈ ಮೆಲ್ಲೊನ್‌]]ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಜೀವಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತವೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನಲ್ಲಿ, 2010 ರಲ್ಲಿ, ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಯಾಹೂ!]]'' ಎರಡೂ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜೀವಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ನಗರ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref name="realestate.yahoo.com">{{Cite web |url=https://realestate.yahoo.com/promo/americas-most-livable-cities-2010 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-20 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813144254/http://realestate.yahoo.com/promo/americas-most-livable-cities-2010 |url-status=dead }}</ref><ref name="forbes.com">{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2010/04/29/cities-livable-pittsburgh-lifestyle-real-estate-top-ten-jobs-crime-income.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://archive.is/20120918143811/http://www.forbes.com/2010/04/29/cities-livable-pittsburgh-lifestyle-real-estate-top-ten-jobs-crime-income.html |url-status=live }}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == {{Main|Etymology of Pittsburgh}} ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು 1758 ರಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್ ಜಾನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್ [[ಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಪಿಟ್]] ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಒಬ್ಬ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಒಪ್ಪಂದದ [[ಇಚ್ಛಿತ ಉಚ್ಛಾರಣೆ]]ಯು{{IPA-en|ˈpɪtsb(ə)rə|}}, ({{respell|PITS|brə}}ಅಥವಾ{{respell|PITS|bə-rə}}), ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನರು [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಅನ್ನು ಉಚ್ಛಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rampantscotland.com/features/pronounce2.htm |title=Edinburgh Doesn't Rhyme With Pittsburgh - A Guide to Scottish Placenames |work=Rampant Scotland |accessdate=2010-04-06 |archive-date=2010-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329085738/http://www.rampantscotland.com/features/pronounce2.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="CLPGH">[http://www.clpgh.org/exhibit/apology1.html ಹೌ ಟು ಸ್ಪೆಲ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928070606/http://www.clpgh.org/exhibit/apology1.html |date=2006-09-28 }}, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಾರ್ನಿಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಜನವರಿ 18, 2009ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="Van Trump">{{cite web|url=http://www.phlf.org/2000/12/21/the-controversial-spelling-of-pittsburgh-or-why-the-h/|title=The Controversial Spelling of "Pittsburgh", or Why The "H"?|last=Van Trump|first=James|publisher=Pittsburgh History & Landmarks Foundation|accessdate=19 February 2010|archive-date=5 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105085642/http://www.phlf.org/2000/12/21/the-controversial-spelling-of-pittsburgh-or-why-the-h/|url-status=dead}}</ref><ref name="Boehmig 2007">{{cite book|last=Boehmig|first=Stuart P.|title=Downtown Pittsburgh|publisher=Arcadia Publishing|location=San Francisco, CA|year=2007|pages=29|chapter=3: A City Emerges from a Frontier Town|isbn=9780738550428|url=https://books.google.com/?id=bz1Sm7WJ4ikC&pg=PA39&dq=pittsburgh+pittsburro&cd=1#v=onepage&q=|accessdate=19 February 2010}}</ref><ref name="Bannon 2008">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=omaJWkm24Rk|title=The Naming of Pittsburgh|last=Bannon|first=Shawn|coauthors=Jason Coll and Bill Flanagan|date=21 February 2008|publisher=[[YouTube]]|accessdate=19 February 2010}}</ref> ಇದು 1794 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗ]]ವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1816 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/pg/03001/700027-209.stm |title=Pittsburgh Facts |work=Pittsburgh Post-Gazette |accessdate=2007-10-21 |archive-date=2007-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115035034/http://www.post-gazette.com/pg/03001/700027-209.stm |url-status=dead }}</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದಬರಿಗೆಯ ಜೊತೆ ಎಪ್ರಿಲ್ 22, 1794 ರಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಇದು ಪೆನ್ನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ಮಸೂದೆಯ ಮೂಲಕ, "ಇದು ಸೆನೇಟ್ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸತ್ತು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಈ ಮೂಲಕ ಅದೇ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಶಾಸನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವು, ಮತ್ತು ಅದು ಇಲ್ಲಿಂದ, ಒಂದು ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು.<ref name="spell">{{cite web |url=http://www.carnegielibrary.org/exhibit/hname2.html |title=How to Spell Pittsburgh |work=[[Carnegie Library of Pittsburgh]] |accessdate=2006-09-22 |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706004534/http://www.carnegielibrary.org/exhibit/hname2.html |url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ಪದಬರಿಗೆಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ''ಎಚ್'' ಅನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ''ಬರ್ಗ್'' ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯು ಹಲವಾರು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]]ದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.epodunk.com/top10/misspelled/index.html |title=Most Misspelled Cities in America |accessdate=2007-10-21 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015044722/http://www.epodunk.com/top10/misspelled/index.html |url-status=dead }}</ref> 1890 ರಿಂದ 1911 ವರೆಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ "Pittsburg" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವು, ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ, ''Pittsburgh'' ನ ಪದಬರಿಗೆಯು ನಗರದ ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಬಿರದ ನಂತರ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="spell"/> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Pittsburgh}} [[File:Bouquet blockhouse.JPG|thumb| 1764ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಫೋರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಹೌಸ್, ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.]] ಓಹಿಯೋವನ್ನು ಮೇಲುಗಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಲ್ಲೆಗಾವಿಸ್, ಅಡೆನಾ, ಹೋಪ್‌ವೆಲ್, ಡೆಲಾವೇರ್, ಜಾಕೋಬಿ, ಸೆನೆಕಾ, ಶಾವ್ನೀ, ಮತ್ತು ಇರೊಕ್ವಿಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ನೆಲೆಯೂರಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬೀಡು ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2008}} ಓಹಿಯೋ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ [[ಲೇಕ್ ಒಂಟಾರಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌]]ನಿಂದ ತನ್ನ 1669 ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಶೋಧಕ/ವರ್ತಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ದೆ ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ]] ಆಗಿದ್ದನು.<ref name="Riverlife">{{cite web |url=http://www.friendsoftheriverfront.org/new_pages/historical.htm |title=friendsoftheriverfront.org |publisher=Friendsoftheriverfront.org |date= |accessdate=2009-01-05 |archive-date=2008-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080111125520/http://www.friendsoftheriverfront.org/new_pages/historical.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಕರುಗಳಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, 1700 ಮತ್ತು 1710 ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೈಕೆಲ್ ಬೆಜಾಲಿಯನ್ ಇವನು 1717 ರಲ್ಲಿ ಓಹಿಯಾದ ಕವಲೊಡೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಂದು ಹಸ್ತಲಿಖಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾದನು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ವರ್ತಕರು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="chronology">{{cite web |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/chronology/chronology_driver.pl?searchtype=dbrowse&year=1717&year2=1749 |title=Pittsburgh Chronology |publisher=Digital.library.pitt.edu |date= |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111102309/http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/chronology/chronology_driver.pl?searchtype=dbrowse&year=1717&year2=1749 |url-status=dead }}</ref> 1749 ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌]]ನ [[ಪ್ರೆಂಚ್]] ಸೈನಿಕರು ಈ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರೆಂಚ್ [[ಕೆನಡಾ]]ವನ್ನು [[ಪ್ರೆಂಚ್ ಲುಯಿಸಿಯಾನಾ]]ದ ಜೊತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಕವಲೊಡೆದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="chronology"/> ವರ್ಜಿನಿಯಾದ [[ಗವರ್ನರ್ ಡಿನ್‌ವಿಡ್ಡಿ]]ಯು ಮೇಜರ್ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್‌]]ರನ್ನು ಪ್ರೆಂಚರಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. 1753–54 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರೀಟಿಷ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆತುರಾತುರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಆದರೆ ಒಂದು ದೊಡ್ದದಾದ ಪ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧಕಾರ್ಯವು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಆ ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ [[ಡುಲ್ವೆಸ್ನ್ ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಲಾಸಾಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರೆಂಚರು 1669 ರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉಲ್ಲೇಖದ ಜೊತೆ, ಈ ಘಟನೆಗಳು [[ಪ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬ್ರೀಟಿಷ್ ಜನರಲ್ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ರಾಡೊಕ್‌]]ನ ಶಿಬಿರವು (ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಜೊತೆ ಅವನ ನೆರವಿನಂತೆ) ಡುಕ್ವೆಸ್ನ್ ಕೋಟೆಯು ವಿಫಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ [[ಜನರಲ್ ಜಾನ್ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]ನ ನಂತರದ ಶಿಬಿರಗಳು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಪ್ರೆಂಚರು 1758 ರಲ್ಲಿ ಡುಕ್ವೆಸ್ನ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿದ ನಂತರ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ನು [[ಪಿಟ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು, ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಪಿಟ್ ದ ಎಲ್ಡರ್]] ನಂತರ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬೊರೊ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು.<ref name="Lorant">{{cite book| title=Pittsburgh, The Story of an American City | edition=5th | author=Lorant, Stefan | publisher=Esselmont Books, LLC. | year=1999| isbn=0685920127}}</ref> [[ಪೊಂಟಿಯಾಕ್‌‍ ದಂಗೆಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಓಹಿಯೋ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಟ್ರೈಬ್‌ಗಳು ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ [[ಫೋರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆ]]ದರು. ಕರ್ನಲ್ [[ಹೆನ್ರಿ ಬೊಕೆಟ್‌]]ನು ಮೂಲವಾಸಿಗಳ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಫೋರ್ಕ್‌ನ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗಿರುವ [[ಬಷಿ ರನ್‌ನ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಆಕ್ರಮಣವು ಮುಗಿಯಿತು. ಈ ವಿಜಯವು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಮೊದಲಿನ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. 1763 ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಲೊರ್ಡ್ [[ಜೆಫ್ರಿ ಆಮ್‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್]] ಇವರು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಸಿಡುಬಿನ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹಕ್ಕು ಕೇಳಿಕೆಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="d'Errico">{{cite web|url=http://www.nativeweb.org/pages/legal/amherst/lord_jeff.html|title=Jeffrey Amherst and Smallpox Blankets: Lord Jeffrey Amherst's letters discussing germ warfare against American Indians|last=d'Errico|first=Peter|publisher=Nativeweb|accessdate=2009-08-12}}</ref> 1768 ರ [[ಸ್ಟಾನ್‌ವಿಕ್ಸ್ ಕೋಟೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ವಿಲಿಯಮ್ ಪೆನ್‌]]ನ ವಂಶಸ್ಥರು, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು [[ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ]] ಖರೀದಿಸಿದರು. 1769 ರಲ್ಲಿ, ಎರಡು ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಮೇನರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="PCC">{{cite book| title=Pittsburgh First, the Official Organ of The Chamber of Commerce of Pittsburgh | author=Chamber of Commerce of Pittsburgh| year=1921}}</ref> [[ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಇವೆರಡೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕೆಂದು ಕೆಳಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಮ್ಯಾಸನ್-ಡಿಕ್ಸನ್ ಲೈನ್]] ಅನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನ್ನು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪುವ ತನಕ 1780 ರವರೆಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಸಾಗಿತು. ಒಪ್ಪಂದಕಾರರು [[ಓಹಿಯೋ ದೇಶ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಇದರ ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1784 ರಲ್ಲಿ, "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ನಗರದ" ರಚನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂತದ ಥೊಮಸ್ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಇವರಿಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಪೆನ್ಸ್‌ನ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1785 ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಧೀನದ ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1787 ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯು (ಅದು ನಂತರ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲ]]ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು) ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1794 ನೇ ವರ್ಷವು ಅಲ್ಪಕಾಲ-ಜೀವಿಸಿದ [[ವಿಸ್ಕಿ ರೆಬೆಲಿಯನ್]] ಅನ್ನು ಕಂಡಿತು. 1797 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1400 ರತನಕ ಬೆಳೆದಂತೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 5, 1804 ರ ಶಾಸನವು 1794 ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಹಳೆಯ ಶಾಸನದ ಷರತ್ತುಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು (ಅದರ ಮೂಲ ಷರತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದು "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಪೂರ್ತಿಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="PCC"/>{{Citation needed|date=February 2007}} [[ಚಿತ್ರ:Monongahela River Scene Pittsburgh PA 1857.jpg|thumb|left|ಮನೊಂಗಹೀಲ ನದಿಯ ದೃಶ್ಯ, 1857<ref>ಬಲ್ಲೂನ ಪಿಕ್ಟೋರಿಯಲ್, 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1857 ಆವೃತ್ತಿ</ref>]] [[ಚಿತ್ರ:Muralof300SixthStreetBuilding.jpg|thumb|ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಟೀಲ್ ಕೆಲಸಗಾರ ಜೋ ಮ್ಯಗರೆಕ್‌ನ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಔದ್ಯಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಮುಂಭಾಗ.]] [[1812 ರ ಯುದ್ಧ]]ವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕುಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಮೇರಿಕಾದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. 1815 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಬ್ಬಿಣ, ಹಿತ್ತಾಳೆ, ತವರ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 18, 1816 ರ ಶಾಸನವು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ಕೋರ್ಟ್ ಕಟ್ಟಡವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಲ್ಪಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶಾಸನವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. 1830ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಮೆರ್ಥಿರ್‌]]ನ ಉಕ್ಕುಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು [[ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು]] ಸೈನಿಕ ಕಲಹ ಮತ್ತು 1831 ರ [[ಮರ್ಥಿರ್ ದಂಗೆ]]ಗಳ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. 1840 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು [[ಅಲಾಗೇನಿ ಪರ್ವತಗಳ]] ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ನಗರವಾಯಿತು. 1845 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕರ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತವು ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ನಗರವು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1857 ವೇಳೆಗೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 22,000,000 ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಷಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧ]]ವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. 1875 ರ ವೇಳೆಗೆ, [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕಾರ್ನಿಗ್‌]]ನು [[ಎಡ್ಗರ್ ಥೊಮ್ಸನ್ ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆ]]ಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಬ್ರಾಡೊಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ [[ಕಾರ್ನಿಗ್ ಉಕ್ಕು ಕಂಪನಿ]]ಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ನಿಗ್ ಉಕ್ಕು ಕಂಪನಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು [[ಬಾಸೆಮರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯ ಸಂಶೋಧಕ [[ಹೆನ್ರಿ ಬಾಸೆಮರ್‌]]ಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1901 ರಲ್ಲಿ, [[ಯುಎಸ್ ಉಕ್ಕಿನ]] ಕಂಪನಿಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1911 ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ದೇಶದ ಉಕ್ಕಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ದೇಶದ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]]ವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ಯುರೋಪಿನಿಂದ [[ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮೂಲಕ ಮಹಾನ್ ವಲಸೆಯಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರಾಗಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕಡೆಯಿಂದ [[ಮಹಾನ್ ವಲಸೆ]]ಯು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಪ್ಪು ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>"[http://www.post-gazette.com/lifestyle/20030218kids0218P9.asp ಕಿಡ್ಸ್ ಕಾರ್ನರ್: 1910-30 ಸಾ ಹ್ಯೂಜ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್]". ''ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2003</ref> [[IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ 95 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಉಕ್ಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="Lorant"/> ಈ ಸಮಯದ ವೇಳೆಗೆ, ದಹಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಮತ್ತು [[ಉಕ್ಕಿ]]ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ತಯಾರಾದ ಕಪ್ಪು ಹೊಗೆ(ಅಥವಾ [[ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಮಂಜಿನ ಗಾಢ ಮಿಶ್ರಣ]])ಯಿಂದ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]]ವು ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಕೂಡ ಸಾಹಿತಿ ಬರಹಗಾರ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಪಾರ್ಟನ್‌]]ರನ್ನು ನಗರವನ್ನು "ಹೆಲ್ ವಿತ್ ದ ಲಿಡ್ ಆಫ್" ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last = Kalson |first = Sally |authorlink = |coauthors = |title = Cartoonist draws, fires a blank with Pittsburgh joke |work = Pittsburgh Post-Gazette |publisher = |date = 2003-11-19 |url = http://www.post-gazette.com/columnists/20031119sally104col2p2.asp |doi = |accessdate =}}</ref> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ನಗರವು ಶುದ್ಧವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತು "ಪುನರುಜ್ಜೀವನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. "ಪುನರುಜ್ಜೀವನ II" ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಶ್ಲಾಘನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವು 1977 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಹಿಂದಿನ ಯೋಜನೆಗಳಂತಲ್ಲದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಡಿಪಾಯವು 1960 ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು, ಆದರೆ 1970 ರ ದಶಕದ ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಲೇಆಫ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಿರಣಿಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಅಂತಃಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ನಗರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯಾರಹಿತ ನಗರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅದರ ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಯುಗದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ. 1950 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 680,000 ಜನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು, ಉಪನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ಸಂಯೋಜನವು ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2000 ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 330,000ರವರೆಗಿನ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>ಸೂಚನೆ: ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರೂ, ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, [[ಜೊನಸ್ ಸಾಕ್]] ಮೊದಲಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ [[ಶೈಶವ ಪಾರ್ಶ್ವರೋಗ(ಪಾಲಿಮೈಯೆಲಿಟಿಸ್)]]ದ ವಿರುದ್ಧದ ದೊಡ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದನು.(ಅಥವಾ ಪೋಲಿಯೊ ಅಥವಾ ಶೈಶವ ಪಾರ್ಶ್ವರೋಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅಂಗಾಶಗಳ ಕಸಿಯನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಾ. ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಜಲ್ 1983ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು.</ref> [[2000 ದ ನಂತರದ ಕುಸಿತ]]ವು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಈ ಕಥಾನಕವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]]ರಿಗೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರವನ್ನು 2009 ರ [[ಜಿ-20 ಸಮಿತಿ]]ಗೆ ಅಥಿತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8072894.stm | work=BBC News | title=US to host next G20 world meeting | date=2009-05-28 | accessdate=2010-05-22}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == [[File:Duquesne Incline from top.jpg|thumb| ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಡುಕೆ ಇನ್‌ಕ್ಲೈನ್ ]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] ಪ್ರಕಾರ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇದು ಒಟ್ಟೂ {{convert|58.3|sqmi|km2|0|abbr=on}} ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ {{convert|55.6|sqmi|km2|0|abbr=on}} ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ {{convert|2.8|sqmi|km2|0|abbr=on}} ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ. 4.75 ರಷ್ಟು ನೀರು ತುಂಬಿದೆ. ನೀರು ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 0.51%ರಷ್ಟಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ [[ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ [[ಮೋನೊಂಗಾಹೆಲಾ ನದಿ]]ಗಳು ಸೇರಿ [[ಓಹಾಯೋ ನದಿ]]ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ [[ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಈ ನಗರ ಇದೆ. ನದಿಗಳ ಮಧ್ಯದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶವು ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಜವಾದ ಅಭಿಸರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಳವಾಗಿ ‘ಬಿಂದು’ ಎಂದು ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ [[ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಹಾಗೂ ಶೇಡಿಸೈಡ್ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಗರವು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತ್ರತಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ಕಾರ್ನೇಜಿ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಕಾರ್ನೆಜಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೊನೊಂಗೊಹೆಲಾ ಎದುರುಬದಿಯಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಕಂದಕದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಆಚೆಯಕತೆಯ ಬದುಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರದ ಅನೇಕ [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಗರದ [[ಉತ್ತರ ಬದಿ]] ಹಾಗೂ ಬಂಗ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಏರಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂತಹ ಊರುಗಳು ಭೌತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪದೇ ಪದೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಅನೇಕ ಗುಡ್ಡಗಳು 712 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 44,645 ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮತ್ತು 24,090 ನೀಟಾದ [[ಹೆಜ್ಜೆ]]ಗಳನ್ನು (ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ, [[ಸಿನ್ಸಿನ್ನಾಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೊರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಒರೆಗಾನ್]] ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ದಾರಿಹೋಕರಿಗಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ‘ಕಾದದದ ಬೀದಿಗಳು’ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಇತರ ಏರಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡಿಗೆಗಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite news |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |title=Learning the steps: Pitt researcher fell for city's stairs and has published a book that maps them |url=http://www.post-gazette.com/pg/04076/286278.stm |date=2004-03-16 |author=Patricia Lowry}}</ref> ಅನೇಕವು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದ ಲೋಕಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ, ಟಿಮ್ ಫೆಬ್‌ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬಾಬ್ ರಿಗನ್‍‍ರ "ದ ಸ್ಟೆಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್: ಪೊರ್ಟಿಯಾಟ್ ಆಫ್ ದ ಸಿಟಿ" '', ISBN 0-9711835-6-2''</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಕುಣಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಕ್ ಹಾಗೂ ಕಾಲು ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, ಇಳಿಜಾರಿನ ಗುಡ್ಡಗಳು ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದ ಏರುಪೇರು [[ಬೈಕ್ ಚಲಾಯಿಸಲು]] ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆ ನೀಡಬಹುದು. ಏನೇ ಆದರೂ, ನಗರವು [[ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] (ಸುಮಾರು {{convert|245|mi|km|0|abbr=on}} ದೂರ) ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಜೀನೀಸ್ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ಪ್ಯಾಸೇಜ್]] ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಟೊಮಾಕ್ ಕಣಿವೆ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು [[ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಹಾಗೂ ಓಹಿಯೋ ಕೆನಲ್ ಟೌಪಾತ್]] ಜೊತೆಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ಬೈಕ್/ ಓಡುವ ಕಾಲುಹಾದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಖಂಡಾಂತರ ಆರ್ದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣಕಟಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ವಾತಾವರಣ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಡಿಎಫ್ಎ/ಸಿಎಫ್ಎ). ಇದು ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲವು ಬಿಸಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, (ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಬಿಸಿಗಾಳಿ), ಚಳಿಗಾಲವು ಥಂಡಿ ಹಾಗೂ ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಲ ಹಾಗೂ ವಸಂತಕಾಲಗಳು ತುಸು ಚಳಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಅರ್ಧ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ಆಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಎಂದರೆ {{convert|83|F|C|1|abbr=on}}, ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಎಂದರೆ {{convert|62|F|C|1|abbr=on}} ಜುಲೈ ನಲ್ಲಿ ಪದೆ ಪದೆ ಆರ್ಧ್ರತೆ ಕಂಡುಬಂದು ಗಣನೀಯ [[ಸೆಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸು]]ತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಚಳಿಯ ತಿಂಗಳು ಎಂದರೆ ಜನವರಿ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಎಂದರೆ {{convert|35|F|C|1|abbr=on}}. ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಎಂದರೆ {{convert|20|F|C|1|abbr=on}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಎಂದರೆ 1988 ರ ಜುಲೈ 16 ರಂದು ದಾಖಲಾದ {{convert|103|F|C|1|abbr=on}} ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು 1994 ರ ಜನವರಿ 19 ದಾಖಲಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶ {{convert|-22|F|C|1|abbr=on}} ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="NCDC">{{cite web | url= http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/pa/366993.pdf | title= NCDC: U.S. Climate Normals | accessdate= 2010-05-11 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಅಲ್ಲೆಘಾನಿ ಪರ್ವತಗಳ]] [[ಗಾಳಿಬೀಸುವ]] ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಈ ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗಿರುವ ಪರ್ವತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕಾಶವು ಮೋಡಾಚ್ಛಾದಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 153 ದಿನಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೇವಲ 2024 ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬಿಸಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="NCDC"/><ref name="HKO">{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/pittsburgh_e.htm | title = Climatological Normals of Pittsburgh | accessdate = 2010-05-11 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-06-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110622020842/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/pittsburgh_e.htm | url-status = dead }}</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಗಾಗ ಗುಡುಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕದ ಪೂರ್ವತೀರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ [[ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳು. ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ಇಡೀ ವರ್ಷದ {{convert|4.04|in|mm|0}} ರಷ್ಟು ಮಳೆ ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಒಣಹವೆಯ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು {{convert|2.35|in|mm|0}} ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು {{convert|37.9|in|mm|0}} ಇದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಜುಸುರಿಯುವಿಕೆಯು {{convert|40.3|in|cm|0}} ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ಗೆ ತೀವ್ರ ವಾತಾವರಣ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಿ ಬ್ಲಿಜ್ಜಾರ್ಡ್ ಇದು 1993 ರಲ್ಲಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 23 ಇಂಚಿನಷ್ಟು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹುಗಿದುಹೋಗಿತ್ತು. [[ಮೊದಲ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ 2010 ರ ಬ್ಲಿಜಾರ್ಡ್]] 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಹುಗಿದುಹೋಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರದ ವಾರದಲ್ಲಿ 4 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಹುಗಿದುಹೋಗಿತ್ತು.<ref name="2010blizzard">{{cite web|title=2010: A Pittsburgh Snow Odyssey|url=http://www.thepittsburghchannel.com/weather/22687306/detail.html|publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|accessdate=5 June 2010|archive-date=6 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101106013308/http://www.thepittsburghchannel.com/weather/22687306/detail.html|url-status=dead}}</ref><ref name="blizzard93">{{cite web|url=http://www.city.pittsburgh.pa.us/pw/html/blizzard_of_1993.html|title=Blizzard of 1993|publisher=Pittsburgh Public Works|accessdate=5 June 2010|archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213014230/http://www.city.pittsburgh.pa.us/pw/html/blizzard_of_1993.html|url-status=dead}}</ref> ಎಫ್2 ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು 1998 ರ ಜೂನ್ 2 ರಂದು ಸಿಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತ್ತು. 2004 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ [[ಹುರ್ರಿಕೇನ್ ಇವಾನ್]] ಇದರ ಉಳಿಕೆಯು ಅತಿಯಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದಿತು, ಮತ್ತು 6 ಇಂಚುಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು 12 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಸಿತು. {{Infobox Weather | single_line=yes | location =Pittsburgh, Pennsylvania | Jan_Hi_°F =34.1 |Jan_REC_Hi_°F =69 | Feb_Hi_°F =38.8 |Feb_REC_Hi_°F =76 | Mar_Hi_°F =49.5 |Mar_REC_Hi_°F =82 | Apr_Hi_°F =60.7 |Apr_REC_Hi_°F =89 | May_Hi_°F =70.8 |May_REC_Hi_°F =91 | Jun_Hi_°F =79.1 |Jun_REC_Hi_°F =98 | Jul_Hi_°F =82.7 |Jul_REC_Hi_°F =103 | Aug_Hi_°F =81.1 |Aug_REC_Hi_°F =100 | Sep_Hi_°F =74.2 |Sep_REC_Hi_°F =97 | Oct_Hi_°F =62.5 |Oct_REC_Hi_°F =87 | Nov_Hi_°F =49.5 |Nov_REC_Hi_°F =82 | Dec_Hi_°F =37.8 |Dec_REC_Hi_°F =74 | Year_Hi_°F =60.4 |Year_REC_Hi_°F =103 | Jan_Lo_°F =19.9 |Jan_REC_Lo_°F = -22 | Feb_Lo_°F =22.3 |Feb_REC_Lo_°F = -12 | Mar_Lo_°F =30.1 |Mar_REC_Lo_°F = -1 | Apr_Lo_°F =39.1 |Apr_REC_Lo_°F = 14 | May_Lo_°F =49.2 |May_REC_Lo_°F = 26 | Jun_Lo_°F =57.7 |Jun_REC_Lo_°F = 34 | Jul_Lo_°F =62.4 |Jul_REC_Lo_°F = 42 | Aug_Lo_°F =61 |Aug_REC_Lo_°F = 39 | Sep_Lo_°F =53.9 |Sep_REC_Lo_°F = 31 | Oct_Lo_°F =42.5 |Oct_REC_Lo_°F = 16 | Nov_Lo_°F =34.2 |Nov_REC_Lo_°F = -1 | Dec_Lo_°F =25.3 |Dec_REC_Lo_°F = -12 | Year_Lo_°F =41.5 |Year_REC_Lo_°F = -22 | Jan_Precip_inch =2.59 | Feb_Precip_inch =2.47 | Mar_Precip_inch =3.24 | Apr_Precip_inch =3.07 | May_Precip_inch =4.04 | Jun_Precip_inch =3.93 | Jul_Precip_inch =3.90 | Aug_Precip_inch =3.15 | Sep_Precip_inch =3.13 | Oct_Precip_inch =2.35 | Nov_Precip_inch =3.05 | Dec_Precip_inch =2.86 | Year_Precip_inch = 37.85 | Jan_Snow_inch = 11.9 | Feb_Snow_inch = 8.5 | Mar_Snow_inch = 8.1 | Apr_Snow_inch = 1.5 | May_Snow_inch = 0 | Jun_Snow_inch = 0 | Jul_Snow_inch = 0 | Aug_Snow_inch = 0 | Sep_Snow_inch = 0 | Oct_Snow_inch = 0.4 | Nov_Snow_inch = 3.1 | Dec_Snow_inch = 6.8 | Year_Snow_inch = 40.3 |Jan_Sun= 93 |Feb_Sun= 110.2 |Mar_Sun= 155 |Apr_Sun= 183 |May_Sun= 217 |Jun_Sun= 243 |Jul_Sun= 254.2 |Aug_Sun= 229.4 |Sep_Sun= 198 |Oct_Sun= 167.4 |Nov_Sun= 99 |Dec_Sun= 74.4 |Year_Sun= 2023.6 |Jan_Rain_days = |Jan_Snow_days = 11.5 |Jan_Precip_days = 16.5 |Feb_Rain_days = |Feb_Snow_days = 8.1 |Feb_Precip_days = 13.6 |Mar_Rain_days = |Mar_Snow_days = 6.8 |Mar_Precip_days = 14.9 |Apr_Rain_days = |Apr_Snow_days = 2.2 |Apr_Precip_days = 13.6 |May_Rain_days = |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 13.1 |Jun_Rain_days = |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 12 |Jul_Rain_days = |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 10.4 |Aug_Rain_days = |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 10 |Sep_Rain_days = |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 10.7 |Oct_Rain_days = |Oct_Snow_days = 0.2 |Oct_Precip_days = 10.2 |Nov_Rain_days = |Nov_Snow_days = 3.8 |Nov_Precip_days = 12.9 |Dec_Rain_days = |Dec_Snow_days = 7.8 |Dec_Precip_days = 15.4 | source= NOAA <ref name = NCDC /> | accessdate = 2010-05-11 | source2 = HKO <ref name = HKO /> | accessdate2 = 2010-05-11 }} === ನಗರದೃಶ್ಯ === {{See also|List of Pittsburgh neighborhoods|List of tallest buildings in Pittsburgh|List of City of Pittsburgh historic designations|List of Pittsburgh History and Landmarks Foundation Historic Landmarks}} [[File:Pittsburgh Pennsylvania neighborhoods.svg|thumb|left|300px| ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ 90ಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.]] ನಗರವು ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಹೆಸರಿನ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bo/?id=102614 |title=Golden Triangle (Pittsburgh) |publisher=Emporis.com |date= |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930081437/http://www.emporis.com/en/wm/bo/?id=102614 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಂದೆ ಭಿನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಂತೆ ಉಪವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ (ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಒಟ್ಟು 90 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.city.pittsburgh.pa.us/portal/neighborhoods.html |accessdate=2007-07-17 |title=Pittsburgh Neighborhoods |work=City of Pittsburgh Portal |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629162237/http://www.city.pittsburgh.pa.us/portal/neighborhoods.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಟ್ಟಣಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಬದಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿ/ದಕ್ಷಿಣ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಪೂರ್ವ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಅಂತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ಉದ್ದದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 9 ಕಟ್ಟಡಗಳು {{convert|500|ft|m|0|abbr=on}} ಉದ್ದವಾಗಿವೆ. [[ಯುಎಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಟಾವರ್]] ಇದು {{convert|841|ft|m|0|abbr=on}} ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=usouthsteeltower-pittsburgh-pa-usa |title=U.S. Steel Tower, Pittsburgh |work=Emporis Buildings |accessdate=2007-07-17}}</ref> [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು 14 ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ನದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಂಗಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಭಾಗದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ರಿವರ್‌ಪಾರ್ಕ್ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿದೆ. 4 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರ ಉಪಯೋಗದ ಹಸಿರು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 700 ಮನೆಗಳ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 20 ರಿಂದ 30 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅನೇಕ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಬದಿಯ ಗಡಿ ಭಾಗವು ಮೋನೋಂಗಹೆಲಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೊನ್ ವಾರ್ಫ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಪಿಪಿಜಿ ಪ್ಲೇಸ್]] ಗೋಥಿಕ್ ನ ಗಗನಚುಂಬಿ ಗಾಜಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕೂಡ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಲಯದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ, ಹೊಸ ಕೊಂಡೊ ಟಾವರ್ ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಚೇರಿ ಟಾವರ್ ಗಳು ಮನೆಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ಗೆ [[ಪೊರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ]]ಯು ಹಗುರವಾರ ರೈಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ಸೇರುವ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಕಾಗಿ ಸೇತುವೆ ಮೂಲಕ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>https://archive.is/20120908103552/www.portauthority.org/PAAC/Portals/Capital/NorthShore/images/big-new-map.JPG</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು [[ಪಾಯಿಂಟ್‌ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ದಿ ಆರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಲಿನರಿ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಒಂದು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರ್ರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ವಿಭಾಗದ ಬಯಲು ಹಾಗೂ [[ಡಕ್ವೆಸ್ನೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇವು ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಹಾಗೂ ಅಪ್ ಟೌನ್ ಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Street in Shadyside Pittsburgh PA.jpg|thumb|ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಡಿಸೈಡ್‌ನ ಬೀದಿ]] [[File:CMU from 36th floor.jpg|thumb| ಕಾರ್ನಿಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ನಿಗಿ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಿಂಭಾಗ ]] [[File:Buena vista.JPG|thumb|left| ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪಕ್ಕ ]] ಉತ್ತರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಿವೆ. ಇಂದು ಪೀಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬದಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ನಗರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಗರದಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ನಗರವು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಜೊತೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. [[ಉತ್ತರ ಬದಿ]]ಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮನೆಗಳಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲಕರ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ದಿನಾಂಕವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ, ಸಿರಾಮಿಕ್ ಹೆಂಚು, ಪಾಟಿ ಕಲ್ಲಿನ ಅಂಗಳ ಹಾಗೂ ದೋಷವಿಲ್ಲದ ಗ್ಲಾಸುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉತ್ತರ ಬದಿ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಹೇಂಜ್ ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಪಿಎನ್ಸಿ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕಾರ್ನೇಜಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ]], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅವೇರಿ]], [[ಆಂಡಿ ವಾರ್ ಹೋಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], [[ಮ್ಯಾಟ್ರೆಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] ಉದಾಹರಣೆಯ ಕಲಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, [[ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[ಪೆನ್ ಬ್ರೆವರಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಲಿಜೆನಿ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ]] ಇವು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ದಕ್ಷಿಣದ ಬದಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗರ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೆ ಖರೀದಿಸಲು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 10 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯ ಮನೆಗಳ ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶೇ. 10 ರಂತೆ (ಶೇ. 100 ರಷ್ಟು) ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿ]]ಯ ಈಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಜಂಗುಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಅಂಗಡಿ-ಮುಗ್ಗಟ್ಟುಗಳು, ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಖಾದ್ಯಗಳು, ರಾತ್ರಿ ಜೀವನದ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಂಗೀತದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 1993 ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನ ನಗರ ಪುರನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಡಳಿತವು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯ ವರ್ಕ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಿಲ್ ನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು, ಅಲ್ಲದೆ, ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಿಗಳಾದ ರಿವರ್ ಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಕಚೇರಿ ಸ್ಥಳ, ಮನೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್‌ಗಳ ಒಳಾಂಗಣ ಅಭ್ಯಾಸ ಸ್ಥಳಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈಗ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯು ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಹೊಟೇಲ್ ಗಳು, ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಈಗಲ್ ಔಟ್ ಫಿಟ್ಟರ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಆಗಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಕಾರ್ನೆಜೀ ಮೆಲೊನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಕಾರ್ಲೊವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಖಾಥಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ದಿ ಕಾರ್ನೆಜಿ ಇಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ]], [[ಫ್ರಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಕ್ಲೇಯ್ಟೊನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಕಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ)]], [[ಫಿಪ್ಸ್ ಕನ್ವರ್ವೇಟರಿ]], [[ಸೈನಿಕರು ಹಾಗೂ ನಾವಿಕರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಚಾವಡಿ]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಜೂ ಮತ್ತು ಪಿಪಿಜಿ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]]ಗಳಿಗೆ ಪಡುವಣದ ಅಂತ್ಯವು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಶೇಡಿಸೈಡ್]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಿರ್ರೆಲ್ ಹಿಲ್]] ನ ನೆರೆಹೊರೆಯು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಶ್ರೀಮಂತರು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂಗಡಿಗಳು, ವ್ಯವಹಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಪದವೀಧರ ಹಾಗೂ ಪದವಿ ಒಳಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, [[ಸ್ಕೆನ್ಲೀ ಪಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್ಸನ್ ಇವೆಂಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್]] ಇದು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಇಟಲಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹೊಟೇಲ್ ಗಳು, ಕಿರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರೀಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. [[ಲ್ಹಾರೆನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಯು ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಡಿಸೈನರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈಗ ಹೊಸ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕಟ್ಟುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. [[ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ಇದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ನಡೆಸುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ [[ಮೌಂಟ್ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್‌]]ನ್ನು ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯ ನೋಟವಾದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಮತ್ತು [[ಶೇರಡೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಲಿಯಟ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಇತರ ನಿವಾಸಿ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶವು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ನಗರದ ವಲಸೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ''[[ಜರ್ಮನ್]] '' : [[ಟ್ರೊಯ್ ಹಿಲ್]], [[ಮೌಂಟ್ ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್]], [[ಲ್ಯಾರಿಮರ್]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟ್ ಅಲ್ಲಿಗ್ಹೆನಿ]] (ಡೆಚ್ ಟೌನ್) * ''[[ಇಟಾಲಿಯನ್]] '' : [[ಬ್ರೂಕ್‌ಲೈನ್]], [[ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ಸೈಡ್]], [[ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬೀಚ್‌ವ್ಯೂ]] * ''[[ಪೊಲೀಶ್]]'' ಮತ್ತು ಇತರ [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು]] : [[ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿ]]ಯವರು, [[ಲಾರೆನ್ಸಿವಿಲ್ಲೆ]] ಹಾಗೂ [[ಪೊಲಿಶ್ ಹಿಲ್‌]]ನವರು * ''[[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]'' : [[ಹಿಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]], [[ಹೋಮ್‌ವುಡ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾರಿಮರ್]] * ''[[ಜ್ಯೂವಿಶ್]]'' : [[ಸ್ಕೂರೆಲ್ ಹಿಲ್]] ನಗರದ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರು ನಗರವೂ ಅಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಲುಮರಗಳ ಬಡಾವಣೆ ಲಕ್ಷಣ, ಪ್ರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಚಿಕ್ಕ ನಗರದ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಾದ ಓಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್, ದಕ್ಷಿಣದ ಬದಿಯ, ಉತ್ತರ ಬದಿಯ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಗರವೆಂಬಂತೆ ತೋರಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. {{Panorama | image = File:Pittsburgh dawn city pano.jpg | fullwidth = 5816 | fullheight = 1200 | caption = The city of Pittsburgh at dawn, as seen from [[Mt. Washington (Pittsburgh)|Mt. Washington]]. The [[Monongahela River]] is in the foreground. | height = 250 }} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="toccolours" cellpadding="1" cellspacing="0" style="float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:95%;" {{USCensusPop | 1760= 149 | 1796= 1395 | 1800= 1565 | 1810= 4768 | 1820= 7248 | 1830= 12568 | 1840= 21115 | 1850= 46601 | 1860= 49221 | 1870= 86076 | 1880= 156389 | 1890= 238617 | 1900= 321616 | 1910= 533905 | 1920= 588343 | 1930= 669817 | 1940= 671659 | 1950= 676806 | 1960= 604332 | 1970= 520117 | 1980= 423938 | 1990= 369879 | 2000= 334563 | 2006= 316718}} 2005-2007 ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 68.3 ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, (ಶೇ. 65.8 ರಷ್ಟು ನಾನ್ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಬಿಳಿಯರು ಒಬ್ಬರೇ), ಶೇ. 28 ರಷ್ಟು ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು, ಶೇ. 1 ರಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಹಾಗೂ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು, ಶೇ. 4 ರಷ್ಟು ಏಶಿಯನ್, ಶೇ. 0.1 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವೈಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು, ಶೇ. 0.9 ರಷ್ಟು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಹಾಗೂ ಶೇ. 2 ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಇತರ ಕುಲದವರು ಇದ್ದರು. ಒಟ್ಟೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 1.9 ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಕುಲದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಇದ್ದರು.<ref name="ACS05-07">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Pittsburgh city, Pennsylvania: ACS Demographic and Housing Estimates: 2005-2007 | work = 2005-2007 American Community Survey 3-Year Estimates | publisher = US Census Bureau | date = | url = http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US4261000&-format=&-_lang=en | format = | doi = | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 | archive-url = https://archive.today/20200210234000/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US4261000&-format=&-_lang=en | url-status = dead }}</ref> 2000 ನೇ ಇಸ್ವಿಯ [[ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ ನಗರದಲ್ಲಿ 334,563 ಜನರು, 143,739 ಕುಟುಂಬದ ಜನರು ಹಾಗೂ 74,169 ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.{{GR|2}} [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಪ್ರತಿ ಸ್ಕ್ವೈರ್ ಮೈಲ್ ಗೆ 6,019.0 ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2,324.1/ಕೆಎಂ2) ಇತ್ತು. ಚದುರ ಮೈಲಿಗೆ 2,939.1 ರಂತೆ 163,366 ಮನೆಗಳ ಸಮೂಹವು (1,134.9/ಕೆಎಂ2) ಇತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಶೇ. 67.63 ರಷ್ಟು [[ಬಿಳಿಯ]]ರು, ಶೇ. 27.12 ರಷ್ಟು [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]], ಶೇ. 0.19 ರಷ್ಟು [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]], ಶೇ. 2.75 [[ಏಶಿಯನ್ನರು]], ಶೇ. 0.03 ರಷ್ಟು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲಾಂಡ್‌]]ನವರು, ಶೇ. 0.66 ರಷ್ಟು ಇತರ [[ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು]] ಹಾಗೂ ಶೇ. 1.61 ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕುಲದವರು ಇದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ಕುಲದ [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್]] ಅಥವಾ [[ಲ್ಯಾಟಿನೋ]]ಗಳು ಶೇ. 1.32 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿನ 5 ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ [[ಜರ್ಮನ್]] (ಶೇ. 19.7), [[ಐರಿಶ್]] (ಶೇ. 15.8), [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] (ಶೇ. 11.8), [[ಪೊಲಿಶ್]] (ಶೇ. 8.4) ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] (ಶೇ. 4.6) ಆಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಶೇ. 22 ರಷ್ಟು [[ಜರ್ಮನ್]], ಶೇ. 16 ರಷ್ಟು [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಮತ್ತು ಶೇ. 12 ರಷ್ಟು [[ಐರಿಶ್]] ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರವು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ<ref>{{cite web |url=http://www.niaf.org/research/statistics2.asp |title=Statistics |publisher=64.233.169.104 |date=2009-03-29 |accessdate=2009-04-12 |archive-date=2012-12-07 |archive-url=https://archive.is/20121207062648/www.niaf.org/research/statistics2.asp |url-status=bot: unknown }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ 5 ನೇ ದೊಡ್ಡ [[ಉಕ್ರೈನಿಯನ್]] ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news | url = http://www.ukrweekly.com/old/archive/2000/020012.shtml | title = Demographic, social, cultural characteristics of persons of Ukrainian ancestry in Chicago | work = [[The Ukrainian Weekly]] No. 2, Vol. LXVIII | date = January 9, 2000 | accessdate = 2008-05-16 | last = Wolowyna | first = Oleh | archive-date = 2008-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080906191606/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2000/020012.shtml | url-status = dead }} ( 1990 ಯುಎಸ್ ಜನಗಣತಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿದೆ )</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ 143,739 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 21.9 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು 18 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. 31.2 ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. 16.5 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ. 48.4 ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ. 39.4 ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. 13.7 ರಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಗಾತ್ರವೆಂದರೆ 2.17 ಕುಟುಂಬದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಗಾತ್ರವೆಂದರೆ 2.95 ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 19.9 ರಷ್ಟಿತ್ತು, 18 ರಿಂದ 24 ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 14.8 ರಷ್ಟಿದ್ದರು, 25 ರಿಂದ 44 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 28.6 ರಷ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 16.4 ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 33 ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 99.7 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 97.8 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದ ಕುಟುಂಬಗಳ ತಲಾ ಆದಾಯ 28,588 ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ತಲಾ ಆದಾಯ 38,795 ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಗಂಡಸರ 32,128 ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಎದುರು ಮಹಿಳೆಯರು 25,500 ಡಾಲರ್ ತಲಾ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ 18,816 ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು. ಶೇ. 15 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇ. 20.4 ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇ. 27.5 ರಷ್ಟು ಜನ ಹಾಗೂ 65 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ 13.5 ರಷ್ಟು ಜನ ಇದ್ದರು. 2002 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರವು 25 ವರ್ಷಗಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಪೂರೈಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊಂದಿದ ಅಮೇರಿಕಾದ 69 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 22 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ. 31 ರಷ್ಟು ಜನ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2002/R02T160.htm |title=U.S. Census Bureau: American Community Survey (ACS): Percent of People 25 Years and Over Who Have Completed a Bachelor's Degree: Population 25 years and over (Place level) |publisher=Census.gov |date=2007-08-22 |accessdate=2009-04-11}}</ref> ಇದೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರವು 25 ವರ್ಷಗಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕಾದ 69 ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 15 ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ. 84.7 ರಷ್ಟು ಜನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2002/R13T160.htm |title=U.S. Census Bureau: American Community Survey (ACS): Percent of People 25 Years and Over Who Have Completed High School (Including Equivalency): Population 25 years and over (Place level) |publisher=Census.gov |date=2007-08-22 |accessdate=2009-04-11}}</ref> === ಅಪರಾಧ === 2003 ರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ತೋರಿಸಿದ್ದೆಂದರೆ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನ ಕೊಲ್ಲುವ ದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 2.1 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ನಗರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಗರದ ‘ಉಗ್ರ ಅಪರಾಧ’ ದರವು ದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಉಗ್ರವಲ್ಲದ ಅಪರಾಧಗಳ ದರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ 1.11 ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cityrating.com/citycrime.asp?city=Pittsburgh&state=PA |title=Pittsburgh Crime Statistics (PA) - CityRating.com |publisher=Cityrating.com |date= |accessdate=2009-01-05}}</ref> 2009 ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನಗರವನ್ನು ತೀವ್ರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ 7 ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.<ref>[http://os.cqpress.com/citycrime2008/citycrime2008.htm ಸಿಟಿ ಕ್ರೈಮ್ ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ಸ್ : 2008-2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100607114443/http://os.cqpress.com/citycrime2008/citycrime2008.htm |date=2010-06-07 }}, C Q ಪ್ರೆಸ್.</ref><ref name="Greenburg 2009">{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa_chart.html?partner=yahoore|title=Full List: America's Safest Cities|last=Greenburg|first=Zack O'Malley|date=26 October 2009|publisher=Forbes|accessdate=2009-10-28|archiveurl=https://archive.today/20130102172844/http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa_chart.html?partner=yahoore|archivedate=2013-01-02|url-status=live}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ರೀಜನ್ ಕೂಡ 2009 ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೂಟಿಂಗ್ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಮಾರಕ ಆಕ್ರಮಣ]] ಹಾಗೂ [[ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ-ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಘಟನೆಯು ಕೊಲ್ಲೀಯರ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದಿದೆ. 18 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹಳೆಯ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿನ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. === ಹ್ಯಾಸಿಡಟ್‌ನ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ === ನಂತರ [[ಹಸೀಡಿಕ್]] [[ಯಹೂದಿ]] ಗ್ರೂಪ್ ಪ್ರಬೇಧ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಕೂಡ ಒಂದು. (ಇತರ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ಬೋಸ್ಟನ್]], [[ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಮಿಲ್ವಾವುಕೀ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]). 1924 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ರಬ್ಬಿ]] [[ಯೂಸೆಫ್ ಲೀಫೆರ್]] [[ನಡ್ವೋರ್ನಾ]]ದ ಹ್ಯಾಸಿಡಿಕ್ ನ ಕುಡಿಯು ತನ್ನ ಬಡಪಾಯಿ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಹಣ ಹೊಂದಿಸಲು ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಅಮೇರಿಕದತ್ತ ಪಯಣಿಸಿದ. ಆತ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾ ನಗರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಹ್ಯಾಸಿಡಿಕ್ ವರ್ಗದವರು ಆತನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೋರಿದರು. ರಬ್ಬಿ ಯೂಸೆಫ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಟುಂಬವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದರು, ಅಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ]] [[ರಬ್ಬಿ]] ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆತ ರೆಬ್ಬಿಯಂತೆ ತನ್ನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ (1966) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url= http://www.pittsburghdynasty.org/aboutpittsburgh.aspx |title= A brief history of the Pittsburgh Dynasty |last= |accessdate= February 2010 |date= |publisher= www.pittsburghdynasty.org |archive-date= 2009-04-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090422184407/http://www.pittsburghdynasty.org/aboutpittsburgh.aspx |url-status= dead }}</ref> ಆತನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ರಬ್ಬಿ [[ಅವ್ರಾಹ್ಯಾಮ್ ಅಬ್ಬಾ ಲೇಫರ್]] ಸಫಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ. 1970 ರಲ್ಲಿ ರಬ್ಬಿ ಅವ್ರಹ್ಯಾಮ್ ಅಬ್ಬಾ ಅವರು ಹ್ಯಾಸಿಡಟ್ ನಿಂದ [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನ [[ಆಶ್‌ಡೊಡ್]]‌ಗೆ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಇದು ಇಂದು ಆತನ ಮಗನಾದ 3ನೇ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗರ್ ರೆಬ್ಬಿಯಾದ ರಬ್ಬಿ [[ಮೊರ್ಡೆಚಾಯಿ ಯಿಸ್ಸಾಚಾರ್ ಬೆರ್ ಲೈಫರ್]] ಅವರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://chinuch.org/AdarI.php "ಜೆಡೊಲಿಮ್ ಯಾರ್ಟ್‌ಜೇಯಿಟ್ಸ್ : 15 ಅಡರ್"]</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of Pittsburgh}} {{See also|List of corporations in Pittsburgh}} [[ಚಿತ್ರ:PNCParkSkyline.jpg|thumb|ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] [[File:DuquesnePittsburghSkyline.JPG|thumb| ಬಿಎನ್‌ವೈ ಮೆಲಾನ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಗಳು]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅದರ ಉಕ್ಕಿನ ಮಾರಾಟದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಆದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಉದಾ: [[ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್]] ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಬೈಜಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, [[ಜೀವವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]], ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ವೇತನದಾರರ ಯಾದಿಯ ಸರಾಸರಿಯು $10.8 ಬಿಲಿಯನ್‌ನನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.pghtech.org/aboutus/about-our-region.aspx ಎಬೌಟ್ ಅವರ್ ರೀಜನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327204307/http://www.pghtech.org/aboutus/about-our-region.aspx |date=2014-03-27 }} ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್</ref> ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೊಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆಗಳು, ವಿಶೇಷ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳ ನಗರವೆಂಬ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 500]] ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನ್ನು ಈ ನಗರ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದೇಶದಲೇ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಫಾರ್ಚೂನ್ 500 ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news |work=Fortune |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2007/cities/ |date=April 2007 |title=Fortune 500: Cities with Five or More Fortune 500 Headquarters}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ''ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾನ್ಷನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ'' ಯು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅನೊಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ 10 ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆಯೆಂದು ವರದಿಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news |work=Expansion Magazine |url=http://www.expansionmanagement.com/smo/newsviewer/default.asp?cmd=articledetail&articleid=17713&st=3 |date=2006-08-07 |title=2006 MAYOR'S CHALLENGE: Where Are the Best Metros for Future Business Locations? |access-date=2010-08-13 |archive-date=2009-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523023512/http://www.expansionmanagement.com/smo/newsviewer/default.asp?cmd=articledetail&articleid=17713&st=3 |url-status=dead }}</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಿಟೈಲ್, ಹಣಕಾಸು,ಮತ್ತು ವೌದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]](48,000 ನೌಕರರು) ಮತ್ತು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಗಳು(10,700 ನೌಕರರು) ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Top Private Employers |work=Pittsburgh Regional Alliance |url=http://www.alleghenyconference.org/public/cfm/d_and_d/index.cfm? |accessdate=2007-04-14 |archive-date=2006-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010050140/http://www.alleghenyconference.org/public/cfm/d_and_d/index.cfm |url-status=dead }}</ref> {{col-begin}}{{col-break}} ;2010 [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 500]] ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ಸ್<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/PA.html |title=Fortune 500 2010 |publisher=Fortune |date=April 15, 2010}}</ref> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; * 123 [[ಪಿಎನ್‌ಸಿ ಫೈನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್]] * 190 [[ಪಿಪಿಜಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] * 211 [[ಯು.ಎಸ್.ಸ್ಟೀಲ್]] * 233 [[ಹೆಚ್.ಜೆ. ಹೈನ್ಜ್ ಕಂಪನಿ]] * 412 [[ಮೈಲಾನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್]] * 448 [[ಡಬ್ಲುಇಎಸ್‌ಸಿಒ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್]] * 449 [[ಸಿಒಎನ್‌ಎಸ್‌ಒಎಲ್ ಎನರ್ಜಿ]] * 466 [[ಡಿಕ್ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಗೂಡ್ಸ್]] {{col-break}} {{col-end}} ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ [[ಅಲಿಗೇನಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]], [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಈಗಲ್ ಔಟ್‌ಫಿಟ್ಟರ್ಸ್]], [[ಕೆನ್ನೆಮೆಟೆಲ್]], [[ಅಟ್ಲಾಸ ಅಮೇರಿಕಾ]], [[ಬೇಯರ್ ಯುಎಸ್‌ಎ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕೋವಾ]]ದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಕಂಪೆನಿಗಳೆಂದರೆ [[ಬಿಎನ್‌ವೈ ಮೆಲಾನ್]], [[ಗ್ಲಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾನ್‌ಕ್ಸೆಸ್]]. [[ನೋವ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]], [[ಡಿಲೈಟ್ ಟೊಶ್ ಟೊಮತ್ಸು]], [[ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್ ಗ್ರೌಂಡ್]], [[ಅರೇಬಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ರಾಂಡ್‌ಗಳ]] ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಯು.ಎಸ್. ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. [[84 ಲುಂಬರ್]], [[ಗೈಂಟ್ ಈಗಲ್]], [[ಹೈಮಾರ್ಕ್]], [[ರ್ಯೂ 21]] ಮತ್ತು ಜಿಇಎನ್‌ಸಿಒ ಸಪ್ಲೇ ಚೈನ್ ಸಲೂಶನ್ಸ್‌ಗಳು ಸಾರವಜನಿಕವಲ್ಲದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ [[ಜನರಲ್ ನ್ಯುಟ್ರಿಶಿಯನ್ ಸೆಂಟರ್(]]ಗಿಎನ್‌ಸಿ) ಮತ್ತು ಸಿಎನ್‌ಎಕ್ಸ್ ಗ್ಯಾಸ್(ಸಿಎಕ್ಸ್‌ಜಿ), ಕನ್ಸೊಲ್ ಎನರ್ಜಿಯ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲಗೇನಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ $341 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು 10,000 ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಕಲಸಗಾರರಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. $34 ಮಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://pittsburghartscouncil.org/cpr_AEPIII.htm ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ III ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Pittsburgh}} === ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ === [[ಚಿತ್ರ:PghChildrens.jpg|thumb|left|ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Phipps6.jpg|thumb|ಫಿಪ್ಸ್ ಸಸ್ಯರಕ್ಷಣಾಗೃಹ]] [[File:CathedralfromFrick.jpg|thumb| ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ಲರ್ನಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಫ್ರೈಡೆ ನೈಟ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಸ್]] 19 ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ಜ್ ಸಭಾಂಗಣ]]ದ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಿಂಪೋನಿ ಓರ್ಚೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೆನೆಡುಮ್ ಸೆಂಟರ್‌]]ನ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಒಪೆರಾ]]ಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬೆನೆಡುಮ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಹೆಸ್ಜ್ ಸಭಾಂಗಣಗಳೆರಡೂ [[ರಿವರ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಯೂಥ್ ಸಿಂಪೋನಿಗಳಂತಹ ಇತರ ತಂಡಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಳವನ್ನೋದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಗಜ್‌, ಬ್ಲೂಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಗ್ರಾಸ್‌ನಂತಹ ಹಳೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ನೆರ್ಗೊ ಒಪೆರಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಒಪೆರಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೇರಿಕನ್‌ನ [[ಲಿಯೋಟೈನ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌]]ನಂತಹ ಹಾಡುಗಾರರು ಪ್ರಪಂಚದ [[ಒಪೆರಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಗೇನಿ ರೀಜನಲ್ ಅಸೆಟ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ಸಂಗೀತ ತಂಡವಾದ ಚಾಥಮ್ ಬರೋಕ್. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಡಾನ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಮತ್ತು ಮತ್ತು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಬ್ಯಾಲೇ ಥಿಯೇಟರ್‌]]ಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪೊಕ, ಜಾನಪದ, ಚೌಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ, ಜಾನಪದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಬಹುಮುಖಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಡುಕೇನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಟಂಬುರಿಟ್ಜನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳೆಂದರೆ [[ಆ‍ಯ್‌‍೦ಡೀ ವೊರ್ಹಾಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]], [[ಕಾರ್ನಿಗೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಆರ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲೇಶನ್ ಆರ್ಟ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕಾರ್ನಿಗೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಡೈನೋಸಾರ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ರಕ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕಾರ್ನಿಗೆ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಸೆನೆಟರ್ ಜಾನ್ ಹೆನ್ಜ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರೀಜನಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ಗಳು ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಅಸಹಜ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತೀಕೃತ [[ಬಯೆರ್ನಾಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]] ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಿಂದ ಆರು ಮೈಲಿಗಳ(9ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ನಗರದ ಒಂದು ಭಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ಯಾಲರಿ ಕ್ರಾಲ್ ಜನರಿಗೆ ಶುಲ್ಕರಹಿತ ಪ್ರವೇಶವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ [[ಥ್ರೀ ರಿವರ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ವೇಳೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಾರ್ನಿಗೆ [[ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಲ್ಲರ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]], ಎಸ್‌ಪಿಎಸಿಇ ಗ್ಯಾಲರಿ, [[ವುಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು]], ಸಿಲ್ವರ್ ಐ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಫೊಟೋಗ್ರಫಿ, ಮಾಡರ್ನ್ ಫಾರ್ಮೇಶನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಿಪಿಜಿ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯ]], [[ಪಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ ಮತ್ತು ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎವಿಯಾರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ, ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ಲೇಹೌಸ್]] ವೃತ್ತಿಪರ ನಟರ ನಾಲ್ಕು ಕಂಪನಿಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ. ಇನ್ನಿತರ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಟ್ಯಾಕ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಬ್ರಿಕೊಲಾಜ್ ಥಿಯೇಟರ್,ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ಲೇರೈಟ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್,[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್]], ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಥಿಯೇಟರ್. ನಗರದಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ [[ಫ್ರೈಡೇ ನೈಟ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಸ್]], ಇದು 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಕ್ಯಾಥಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ಲರ್ನಿಂಗ್]] ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂಪ್ರೂವ್ ಜಾಮ್. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅನೇಕ ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಸಿನೋಸ್‌ಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. [[ರಿವರ್ ಕಾಸಿನೊ]] [[ನಾರ್ತ್ ಶೋರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ಇದು [[ಕಾರ್ನಿಗೆ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆನ್ಜ್ ಫೀಲ್ಡ್‌]]ಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿದೆ. ಇದರ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ [[ಓಹಿಯೋ ನ]]ದಿಯಿದೆ. === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{See also|List of fiction set in Pittsburgh}} [[ಗರ್ಟುಡ್ ಸ್ಟೈನ್]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥಮ್ ಕಾಲೆಜ್(ಈಗ [[ಕ್ಯಾಥಮ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]], [[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಡಲೆ]]ದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ) [[ರೆಚುಲ್ ಕಾರ್ಶುನ್‌]]ರ ಜನ್ಮಸ್ಥಾನ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Carson__Rachel_Louise.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-13 |archive-date=2010-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611135106/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Carson__Rachel_Louise.html |url-status=dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಬರಹಗಾರರು, ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರೈಸ್ ವಿಜೇತ ಯಶಸ್ವೀ ನಾಟಕಕಾರ ಆಗಸ್ಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್- ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನದ ಕುರಿತ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ಕತೃ ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಬನ್‌ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಎರಡು ಬಾರಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ವಿಜೇತ ಮತ್ತು [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮೆಡೆಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಂ]]ನ್ನು ಪಡೆದ [[ಡೇವಿಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕುಲ್ಲಾಹ್]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news |first=Jerome L. |last=Sherman |title=Presidential biographer gets presidential medal |url=http://www.post-gazette.com/pg/06350/746640-44.stm |publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |date=2006-12-16 |accessdate=2008-06-08 |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118034506/http://www.post-gazette.com/pg/06350/746640-44.stm |url-status=dead }}</ref> ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರೈಸ್ ವಿಜೇತ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಆ‍ಯ್‌ನಿ ಡಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಸಹ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನು. ಆಕೆಯ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ಹುಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಈಗ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಆಡಮ್ ಹಯ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್‌]]ನ ಪ್ರಕಟಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕ ಕವಿ ಮೈಕೆಲ್ ಸಿಮ್ಸ್. ಹೊಸ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ ಕುಜ್‌ನೆಸ್ಕಿ]] [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿಯೇ ಓದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌‌ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿ ನಾಟಕದವರೆಗೂ,<ref>{{cite web|url=http://www.post-gazette.com/magazine/19981011playw2.asp |title=The write stuff |publisher=Post-gazette.com |date=1998-10-11 |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಕಲಾಕಾರರವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಫ್ಯಾಂಟಸಿ]], [[ಮಕಬ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜ್ಞಾನದ ಫಿಕ್ಷನ್]] [[ಗೆನ್ರೆ]] ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಿನಿಮಾ ನಿದೇಶಕ [[ಜಾರ್ಜ್ ರೊಮೆರೊ]], ದೂರದಶನದ ಪ್ರತಿಭೆ [[ಬಿಲ್ ಕಾರ್ಡಿಲೆ]]ನ [[ಚಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರ]],<ref>{{cite web|url=http://www.chillertheatermemories.com |title=Welcome to Chiller Theater Memories! |publisher=Chillertheatermemories.com |date= |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ [[ರಸ್ಟೀ]] <ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/361/000045226 |title=Rusty Cundieff |publisher=Nndb.com |date=2003-12-30 |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಟಾಮ್ ಸಾವಿನಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.savini.com |title=SAVINI.COM: The Official Tom Savini Home page |publisher=Savini.com |date= |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಇಂದು, ಈ ಪ್ರಕಾರವು ಪಿಎಆರ್‌ಎಸ್‌ಇಸಿ ಬರಹಗಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web |url=http://www.parsec-sff.org/links.html |title=PARSEC: Pittsburgh's Premiere Science Fiction Organization |publisher=Parsec-sff.org |date=2006-11-05 |accessdate=2009-01-05 |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512090859/http://parsec-sff.org/links.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ರೈಟ್ ಆರ್ ಡೈ,<ref>http://word.pghfree.net/ Write or Die</ref> ದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸೌತ್‌ರೈಟ್ಸ್,<ref>{{cite web |url=http://www.interzone.com/~jafriedl/SW/sowrites.htm |title=Pittsburgh South Writes Homepage |publisher=Interzone.com |date= |accessdate=2009-01-05 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025142835/http://www.interzone.com/~jafriedl/SW/sowrites.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ರೈಟ್ಸ್‌ನಂತಹ<ref>{{cite web |url=http://www.cs.cmu.edu/~mslee/pw.html/ |title=Pittsburgh Worldwrights |publisher=Cs.cmu.edu |date=2005-05-27 |accessdate=2009-01-05 |archive-date=1999-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990420000917/http://www.cs.cmu.edu/~mslee/pw.html |url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಬರಹಗಾರರ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ನಡೆದವು, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ರೈಟ್ಸ್‌ನ್ನು ಮೆರ್ರಿ ಸೂನ್ ಲೀ<ref>{{cite web |author=Rodger Turner, Webmaster |url=http://www.sfsite.com/02b/msl122.htm |title=The SF Site: A Conversation With Mary Soon Lee |publisher=Sfsite.com |date= |accessdate=2009-01-05 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126204658/https://www.sfsite.com/02b/msl122.htm |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ಬಾರ್ಟನ್ ಪೌಲ್ ಲೆವೆನ್ಸನ್]], [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಚಯಾಚ್ಚಿಯ]], ಪೀಟ್ ಬಟ್ಲರ್, ಕ್ರಿಸ್ ಫೆರ್ರಿಯರ್ ಫೆರಿಯರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಲ್ ಸನ್ಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಕವಿ [[ಎಲಿಜಬೆತ್ ಹಂಪ್ರೇಯ್ಸ್ ಪೆನ್‌ರೋಸ್]] ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಮಾರ್ಕ್ ಮೆನೊಲ್ಡ್<ref>{{cite web|url=http://www.revenantmagazine.com/MarkMenoldinterview.htm |title=Revenant: The Premiere Zombie Magazine - Features |publisher=Revenantmagazine.com |date= |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಜಾಂಬಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಿನಿಮೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ದ ಇಟ್ಸ್ ಅಲೈವ್ ಶೊ]]ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾಂಬಿ ಫೆಸ್ಟನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. === ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡುಭಾಷೆ === {{Main|Pittsburgh English}} [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]] ಆಡುಬಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗೀಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್-ಐರಿಷ್]], [[ವೆಲ್ಶ್]], [[ಜರ್ಮನ್]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್]] ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿದೆ. ಈ ಆಡು ಬಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು "Yinzers" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,(ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ಪದ "yinz" [var. yunz], "ಯು ಒನ್ಸ್" ಅದೇ ರೀತಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ "y'all" ಮತ್ತು "you all" ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ). ಆಡುಭಾಷೆಯು ಇತರ ಕೆಳವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆದುಭಾಷೆಗಳೋಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಧ್ವನಿಕವಾದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಎರ್ರಿ, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್), ಆದರೆ ಇದರ [[ಸ್ಟಕಾಟೊ]] ಲಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳೂತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಕಾಟೊ ಗುಣಗಳು ವಿಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದ ಯುರೋಪ್ ವಲಸೆಗಾರರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ "ಅಮೇರಿಕಾದ ಗಲಪಾಗೊಸ್ ದ್ವೀಪದ ಆಡುಬಾಷೆಯಾಗಿದೆ".<ref>{{cite news | url = http://travel2.nytimes.com/2006/03/17/travel/escapes/17accent.html?pagewanted=2 | page = 2 | title = It's Not the Sights, It's the Sounds | date = 2006-03-17 | accessdate = 2007-08-14 | last = Sultan | first = Tim | work = [[New York Times]] }}</ref> ಲಿಕ್ಸಿಕಾನ್‌ ಅನೇಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ [[ಒಂದೇ ಮೂಲದ]] ಪದಗಳನ್ನು [[ಕ್ರೋಶಿಯನ್]] ಮತ್ತಿತರ [[ಸ್ಲಾವಿಕ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಬಾಬುಶ್ಕ]], [[ಪಿರೋಜಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಲುಸ್ಕಿ]].<ref>{{cite web | url = http://english.cmu.edu/pittsburghspeech/overview.html | title = Overview | work = Pittsburgh Speech and Society | accessdate = 2007-08-14 }}</ref> === ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವಿಕೆ === [[File:GatewayCenter.jpg|thumb| ಗೇಟ್‌ವೇ ಸೆಂಟರ್,ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸಿನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಹು ಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಕೀರ್ಣ ]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿದೆ. ''ಪ್ಲೇಸಸ್‌ ರಿಲಟೆಡ್ ಅಲ್ಮಾನಾಕ್‌'' ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಂತರ 1989ರ ಕೊನೆಗೆ ಮೂರನೆ, 1993ರಲ್ಲಿ ಐದನೇ, 1997ರಲ್ಲಿ 14ನೇ ಮತ್ತು 2000ದಲ್ಲಿ 12ನೇ ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು.<ref>{{cite news|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|title=Pittsburgh rated 'most livable' once again|url=http://post-gazette.com/pg/07116/781162-53.stm|date=April 26, 2007|author=Dan Majors}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೂಲ ಲೇಖಕ ಡೇವಿಡ್‌ ಸವಗೆಯುನ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಒಂದೇ ಪ್ರತಿ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ 20 ಶ್ರೇಣಿಯೊಳಗೆ ಇರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2007}} ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ತೆರಬೇಕಾದ ಬೆಲೆ, ಅಪರಾಧ, ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ತೆರಬೇಕಾದ ಬೆಲೆಯು ಇತರ ನಗರಗಳಾದ ಉತ್ತರದ ಯು.ಎಸ್.ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2004ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಫೆಡರಲ್ ಹಒಸಿಂಗ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನಂತೆ ಸರಾಸರಿ 3-ರಿಂದ 4- ಕೋಣೆಗಳಿರುವ, 2- ಸ್ನಾನದ ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ಮನೆಯ ದರ $162,000,{{Citation needed|date=December 2008}} ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಸರಿಯಾದ $264,540ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆಯು ವಿಸ್ತರಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ, ಅವೆಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಅನಾಹುತಗಳಾದ ಭೂಕಂಪನ, ಚಂಡಮಾರುತ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಅಥವಾ ಟೊರ್ನಾಡೊ. 2009ರಲ್ಲಿ ಫೊರ್ಬ್ಸ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲೇ 2ನೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="Greenburg 2009"/> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಅವಘಡದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿರುವುದೇನಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ನದಿಗಳ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರ‍ಣವಾದ [[ಇವಾನ್ ಚಂಡಮಾರುತ]]ವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿತು.<ref name="Stephenson 2005">{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/05258/571483-54.stm|title=Damage repaired, trauma remains after 2004 floods|last=Stephenson|first=Philip A.|date=15 September 2005|publisher=Pittsburgh Post-Gazette|accessdate=2009-10-28}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ''[[ದ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]'', ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 26ನೇಯದಾಯಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಬರ್ಟ್ ಸ್ಪೆರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೀಟ ಸ್ಯಾಂಡರ್‌ನ ''ಸಿಟೀಸ್ ರ್ಯಾಂಕಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೀಟೆಡ್‌'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ #28 ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} 2007ರಲ್ಲಿ ಫೊರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಏಯ್ಟ್-ವೇ ಟೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ 10ನೇ ಸ್ವಚ್ಚ ನಗರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref name="Forbes clean">{{cite web|url=http://www.forbes.com/2007/04/16/worlds-cleanest-cities-biz-logistics-cx_rm_0416cleanest_slide_16.html|title=World's Cleanest Cities}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2008ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಲಂಗ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಿಎನ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೇಕರ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ನಂತರ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಮಲಿನ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://lifestyle.msn.com/your-life/living-green/staticslideshowgreenchan.aspx?cp-documentid=18995575&imageindex=3 |title=ದ ಮೋಸ್ಟ್ ಪೊಲ್ಯೂಟೆಡ್ ಪ್ಲೇಸಸ್ ಇನ್ ಅಮೇರಿಕ - 3 ಲಿವಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ - ಯುವರ್ ಲೈಫ್ -ಎಮ್‌ಎಸ್‌ಎನ್‌ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್ |access-date=2013-08-19 |archive-date=2012-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419205550/http://lifestyle.msn.com/your-life/living-green/staticslideshowgreenchan.aspx?cp-documentid=18995575&imageindex=3 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಅಲಗೇನಿ ಕೌಂಟೀ ಹೆಲ್ತ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಮೂಲ ವಿಷಯಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ 20 ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಎಎಲ್‌ಎಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ದೇಶದ ಅತದೊಡ್ಡ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಕಿಟ್ಟ]]ದ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವಾದ ಯು ಎಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಕ್ಲೈರ್ಟಾನ್ ಕೋಕ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಗಾಳಿಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|work=[[Pittsburgh Tribune Review]]|title=Region passes L.A. on pollution list|accessdate=2008-08-10|last=Heinrichs|first=Allison|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_565183.html|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501192453/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_565183.html|url-status=dead}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 29ನೇ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರವೆಂದು'' [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Economist">{{cite news | url = http://www.post-gazette.com/pg/09161/976252-53.stm | title = Pittsburgh ranked tops in U.S. by The Economist | work = [[Pittsburgh Post-Gazette]] | date = 2009-06-10 | accessdate = 2009-06-10 | last = Carpenter | first = Mackenzie }}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ''[[ಫೊರ್ಬ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಯಾಹೂ!]]'' ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="realestate.yahoo.com"/><ref name="forbes.com"/> ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ''[[ಫೊರ್ಬ್ಸ್]]'' ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗನ್ನು ಕುಟುಂಬಗಳೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ 7ನೇ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="Smydo 2010">{{cite news|url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/10159/1064054-100.stm|title=Pittsburgh named 7th best place to raise a family|last=Smydo|first=Joe|date=8 June 2010|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|accessdate=4 July 2010|archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223203642/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/10159/1064054-100.stm|url-status=dead}}</ref> === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪ === [[ಅಪಲಾಚಿಯನ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಯೋಗ]]ದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅನುಸಾರ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಅಪಲಾಚಿಯ]]ದ ಸಿಮೆಗಳೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಗರಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಟು ಇದೆ.<ref name="Appalachia"/> ಹತ್ತಿರದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯ]]ದವರಿಗಿಂತ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ರವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು "ನಾಗರೀಕ" ಅಥವಾ "ಸುಸಂಸ್ಕೃತ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ ಸಹ (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಬ್ರೌಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾದ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಒಂದು ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಹಾಗೆ), ಕೆಲವು ಸಲ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ದತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ]] [[ಪಡಿಯಚ್ಚು]] ಲಗತ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="phoenixnewtimes090127">{{cite news | first = Martin | last = Cizmar | title = Arizona Cardinals Fans, You'd Better Get Ferocious or Steeler Nation Will Eat You Alive | curly = y | url = http://www.phoenixnewtimes.com/2009-01-29/news/arizona-cardinals-fans-better-get-ferocious-or-the-steeler-nation-will-eat-them-alive/ | work = Phoenix New Times | publisher = | location = Phoenix, Arizona | date = 2009-07-27 | accessdate = 2009-02-04 | archive-date = 2009-02-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090202082514/http://www.phoenixnewtimes.com/2009-01-29/news/arizona-cardinals-fans-better-get-ferocious-or-the-steeler-nation-will-eat-them-alive | url-status = dead }}</ref> ಗಮನೀಯವಾಗಿ, [[2008ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ಸಮಯ, [[ಬ್ಯಾರೆಕ್ ಒಬಾಮ]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನೀಯಾದ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಚಂದಾಗೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಳ್ಳಗಾಡಿನ ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳನ್ನು ರಸ್ಟ್-ಬೆಲ್ಟ್ (ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರದೇಶ) ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾದವರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಿದರು, "[[ಬಿಟರ್ಗೆಟ್]]" ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ "[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನ್ಯರು] ಕಟುವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ತಮ್ಮಂತೆ ಇರದವರ ಜನರತ್ತ ದ್ವೇಷವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ" ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>ಬೇಕನ್, ಪೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ಮರ್ರಿ, ಶೈಲಗ್. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2008/04/12/ST2008041200232.html "ಆಪೋನೆಂಟ್ಸ್ ಪೈಂಟ್ ಒಬಾಮ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಲಿಟಿಸ್ಟ್ "], ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' (ಎಪ್ರಿಲ್ 12, 2008). ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ [133]</ref> [[ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ನಗರ ಹಾಗೂ ಅಪಲಾಚಿಯನ್ ನಗರ ಎಂಬ ನಗರದ ಎರಡೂ ದರ್ಜೆಗಳು ವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಇವೆ ಆದರೂ ನಗರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಳ ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥತೆಯನ್ನು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಇದು [[ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಭಾಗವಾದರೂ, ಈ ನಗರವೂ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಉತ್ತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ದೇಶೀಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/s_162635.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]]<ref name="Regional boundaries">{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf|title=Census Regions and Divisions of the United States|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=24 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011104032413/http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf|archivedate=4 November 2001}}</ref> ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಟ್ಟು ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ({{coord|40|38|19.67|N|80|31|8.37|W|region:US|display=inline}}) ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ನಂತರದ-ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಟಣ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಬರಹಗಾರ ಬ್ರೇನ್ ಒ’ನೀಲ್ ತನ್ನ 2009ರ ''ದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಫ್ ಅಪಲಾಂಚಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥತೆಯ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿದೆ:<blockquote>ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‍ ಅನ್ನು "ದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಫ್ ಅಪಲಾಂಚಿಯಾ" ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಪಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಇನ್ನು ಈ ಕಣ್ಸೆಳೆವ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಇದೆ. ಯಾರೂ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೂ ಆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನಾವು ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಬಹು ಕಾಲದಿಂದ ಅನಿಸಿದೆ. ಅನೇಕರು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ನಾವು "ದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಆಫ್ ದ ರಾಕೀಸ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರೆ ನಾವು ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಲ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಇತರರು ಏನನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಯಪಡುತ್ತಾ, ನಾವು ಯಾರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಭಯಪಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ನಗರವು ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮವಲ್ಲ. ಇದು ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಬರಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಹಾಗೂ ಇದರಂತೆ ಯಾವ ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಇದರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಶಾಪ ಎರಡೂ ಹೌದು.<ref name="O'Neill 2009">{{cite book|last=O'Neill|first=Brian|title=The Paris of Appalachia: Pittsburgh in the Twenty-first Century|year=2009|publisher=[[Carnegie Mellon University Press]]|isbn=9780887485091|accessdate=17 May 2010}}</ref>^:13</blockquote> ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯ ಅಂಗವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಅಸಫಲವಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆಯೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪರಕೀಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿನ [[ಒಹಾಯೊ]]ಯಿನ ನಗರಗಳಾದ [[ಕ್ಲೀವ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಹಾಗೂ [[ಯಂಗ್‍ಸ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದ ನಗರಗಳಾದ [[ವ್ಹೀಲಿಂಗ್]] ಹಾಗೂ [[ಮೊರ್ಗನ್‍ಟೌನ್‍ಗೆ]] ಹೋಲುತ್ತದೆ<ref name="Regional boundaries"/> -ಇವುಗಳನ್ನು ಭೋಗೊಳದ ಅನುಸಾರ ಕ್ರಮಾಂಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಾಗಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ -ಇವುಗಳ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾದ ದ್ವಂದ್ವತೆವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭಾಗವಾದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿ]]ಯ ಹಾಗೂ [[ಹ್ಯಾರಿಸ್‌ಬರ್ಗ]]ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಸ್ಥಳ ವಿವರಣೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು]], ಇವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆನ್ಸಿಲ್‍ವೇನಿಯಾ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಪೆನ್ಸಿಲ್‍ವೇನಿಯಾವನ್ನು ಬಹು ಕಾಲದ ಮುಂಚೆಯೆ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == {{Main|Sports in Pittsburgh}} ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಂಡಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ವಾರ್ತೆಯೊಂದು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾ ನಗರ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="Hille 2010">{{cite web|url=http://www.sportingnews.com/mlb/article/2009-10-06/black-gold-mettle-pittsburgh-best-sports-city-0|title=Black & Gold mettle: Pittsburgh is Best Sports City - Bob Hille - College Basketball - Sporting News|last=Hille|first=Bob|date=6 October 2009|publisher=[[Sporting News]]|accessdate=12 July 2010|archive-date=12 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612202041/http://www.sportingnews.com/mlb/article/2009-10-06/black-gold-mettle-pittsburgh-best-sports-city-0|url-status=dead}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ಪರವಾದ ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಗೂ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳ, ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಗೂ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಮೂಲಗಳಿವೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರಿಸ್ ಹಾಗೂ ಡ್ಯುಕ್ಸಿನ್ ವಿಭಾಗ I ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಪೆನ್ನ್ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! ಪರವಾದ ಸಂಘ ! ಲೀಗ್‌‌ ! ಕ್ರೀಡೆ ! ಸ್ಥಳ ! ಸ್ಥಾಪನೆ ! ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ಸ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:left"| [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈರೆಟ್ಸ್]] | [[MLB]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[PNC ಉದ್ಯಾನ]] | 1882 | [[1909]], [[1925]], [[1960]], [[1971]], [[1979]] |- ! style="font-weight:normal;text-align:left"| [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್]] | [[NFL]] | ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ | [[ಹಾಯಿನ್ಸ್ ಮೈದಾನ]] | 1933 | [[1974]], [[1975]], [[1978]], [[1979]], [[2005]], [[2008]] |- ! style="font-weight:normal;text-align:left"| [[ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್]] | [[NHL]] | ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ | [[ಕಂಸೊಲ್ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ]] | 1967 | [[1991]], [[1992]], [[2009]] |- ! style="font-weight:normal;text-align:left"| [[ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ರಿವರ್‌ಹೌಂಡ್ಸ್]] | [[USL]] | ಸಾಕರ್ | [[ಚಾರ್ಟಿಯರ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | 1999 | |- ! style="font-weight:normal;text-align:left"| [[ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಪ್ಯಾಷನ್]] | [[IWFL]] | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌‌ಬಾಲ್‌ | [[ನ್ಯುಮ್ಯಾನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | 2002 | [[2007]] |} <br /> {| class="wikitable" border="1" style="margin:0 auto;width:100%" !ವಿಭಾಗ I ಕಾಲೇಜು ಕ್ರೀಡೆ !ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು !ಸ್ಥಳಗಳು !ಸಮ್ಮೇಳನ !ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್‌<br /> |- | [[ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್‍]]‌ರ [[ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | [[ಪಿಟ್ಟ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ([[FBS]])<br />[[ಪಿಟ್ಟ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] | [[ಹಾಯಿನ್ಸ್ ಮೈದಾನ]]<br />[[ಪಿಟರ್ಸನ್ ಘಟನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ]] | [[ದೊಡ್ಡ ಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನ]] | align="left"| ಫುಟ್ಬಾಲ್: [[1915]], [[1916]], [[1918]], [[1929]], [[1931]], [[1934]], [[1936]], [[1937]], [[1976]]<br />ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್: [[1927-28]], [[1929-30]]<br /> |- | [[ಡ್ಯುಕ್ಸಿನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ಡ್ಯುಕ್ಸ್]] | [[ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]]<br />[[ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ([[FCS]]) | [[ಪಾಲುಂಬೊ ಕೇಂದ್ರ]]<br />[[ಆರ್ಟ್ ರೂನೆ ಮೈದಾನ]] | [[ಆಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ 10 ಸಮ್ಮೇಳನ]] <br />[[ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನ]] | align="left"| ಫುಟ್ಬಾಲ್: [[1973]] (NCFA club), [[2003]] ([[FCS ಮಧ್ಯ-ಪ್ರಮುಖ]]) |- | [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ಕೊಲೊನಿಯಲ್ಸ್]] | [[ಕೊಲೊನಿಯಲ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]]<br />[[ಕೊಲೊನಿಯಲ್ಸ್ ಹಾಕಿ]] | | [[ಸಿವಾಲ್ ಕೇಂದ್ರ]]<br />[[ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ]] | [[ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನ]] <br />[[AHA ಸಮ್ಮೇಳನ]] (ಹಾಕಿ) | align=center | |} ಕ್ರೀಡೆಯತ್ತ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸಂರ್ಪಣೆಯ ಒಂದು ಉದ್ದ ಇತಿಹಾಸವೇ ಇದೆ. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿ ನಿರತ ಕ್ರೀಡ ತಂಡಗಳು - [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌]]ನ ದ [[ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್]], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‍]]‌ನ ದ [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಧಾನ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್‍]]‌ನ ದ [[ಪೈರೆಟ್ಸ್]]<ref>[[ಐಡಬ್ಲುಎಫ್‌ಎಲ್‌]]ನ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ಯಾಶನ್]] ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.</ref> - ಸಮಾನವಾದ ತಂಡ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದು [[ಅಧಿಕೃತ ನಗರದ ಬಣ್ಣಗಳಾದ ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಸುವರ್ಣ]]. ಐಕಮತ್ಯದ ಪರಂಪರೆಯು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರ ವಿಶೇಷ. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಕಪ್ಪು-ಹಾಗೂ-ಸುರ್ವಣ ಬಣ್ಣದ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ನಗರದ ಜೊತೆಗೆ ಒಡಗೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಟೆರಿಬಲ್ ಟವಲ್]] ಎಂದು ಮೈವೆತ್ತಿದೆ. === ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ === [[File:Pedro goes to Pittsburgh.jpg|thumb| ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪಿರಾಟೆಸ್‌ನ ಮನೆಯಾದ ಪಿಎನ್‍‌ಸಿ ಪಾರ್ಕ್]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈರೆಟ್ಸ್ [[ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್]] ತಂಡವನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬಕೊಸ್ ([[ಬಕನೇರ್]] ಇಂದ ಪಡೆದ) ಎಂದು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ಪುರಾತನ ವ್ರತ್ತಿನಿರತ ಕ್ರೀಡಾ ಮತದಾನಾಧಿಕಾರವುಳ್ಳ 1882ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹಾಗೂ ಇವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯ ವಿಭಾಗ]]ದ ಪರದಿಂದ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಪೈರೆಟ್ಸ್‌ರು ಒಂಬತ್ತು-ಸಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಗೆದ್ದಿ ಪತಾಕೆ ಹಾರಿಸಿ ಐದು-ಸಲ [[ವಿಶ್ವ ಸರಣಿ]]ಯ ಸರ್ವವಿಜೇತರಾದರು. ಪೈರೆಟ್ಸ್‍ರು ಮೊದಲ [[ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯನ್ನು 1903ಯಲ್ಲಿ]] ಆಡಿ [[ಬೊಸ್ಟನ್ ಅಮೇರಿಕನರ]] ಎದಿರು ಸೋತರು, ಆದರೆ [[1909]], [[1925]], [[1960]], [[1971]] ಅಲ್ಲದೆ [[1979]]ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ಟಿಮೊರ್ ಒರಿಯೊಲ್ಸ್‌]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದರು. ಪೈರೆಟ್ಸ್‌ರು [[PNC ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ದರ್ಜೆ ಪಡೆದಿದೆ ಕಾರಣ ಇದು ಆಲ್‌ಘೇನಿ ನದಿಯ ದಡದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕ್ಷಿತಿಜದ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. [[ESPN.com]] ಚಿತ್ರಿಕೆಯೊಂದು "ಇದು ಸ್ಥಳ, ಇತಿಹಾಸ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್‍ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆ...ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‍ನ ಉನ್ನತ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಸಿತು.<ref>{{cite news |work=[[ESPN.com]] |title=Pittsburgh's gem rates the best |url=http://espn.go.com/page2/s/ballparks/pncpark.html |author=Jim Caple |accessdate=2008-07-09}}</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ [[ನಿಗ್ರೊ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಾದ ಮಾಜಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕ್ರಾಫೋರ್ಡ್ಸ್‌]]ನ ಹಾಗೂ 14 ಒಕ್ಕೂಟದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೆದ್ದ [[ಹೋಂಸ್ಟೆಡ್ ಗ್ರೇಸ್]] ಹಾಗೂ ಅವರಲ್ಲಿನ 11 ಹಾಲ್ ಒಫ್ ಫೇಮೆರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, 1971ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈರೆಟ್ಸ್ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿದ ಎಲ್ಲ ಬಿಳಿಯಲ್ಲದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಕ್ರೀಡಾ ಬರಹಗಾರನ ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರಗಿಂತ ಕಪ್ಪು ಬೇಸ್‍ಬಾಲ್‍ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ ಬೇರಾವ ನಗರವು ನೀಡಲಾರದು."<ref>{{cite news |work=[[Beaver County Times]] |title=Baseball Plog |url=http://www.timesonline.com/site/news.cfm?newsid=17047895&BRD=2305&PAG=461&dept_id=478568&rfi=6 |date=2006-08-14 |author=[[John Perrotto]] |access-date=2010-08-13 |archive-date=2007-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112120043/http://www.timesonline.com/site/news.cfm?newsid=17047895&BRD=2305&PAG=461&dept_id=478568&rfi=6 |url-status=dead }}</ref> === ಕಾಲ್ಚೆಂಡು === [[ಚಿತ್ರ:Heinz Field Pittsburgh.jpg|thumb|ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್(ಫುಟ್‌ಬಾಲ್)ನ ನೆಲೆಯಾದ ಹನ್ಜ್ ಫೀಲ್ಡ್.]] ಈ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ [[ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ಆಟ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 12, 1892 ರಂದು ಆಡಲಾಯಿತು ( ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ತಂಡ ಆಟವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು). [[ಹೈಸ್ಕೂಲ್]] ಆಟಗಳು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ಟಾಮ್ ಕ್ರೂಸ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಅಲ್ ದ ರೈಟ್ ಮೂವ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇಎಸ್‌ಪಿಎನ್ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರವಾದ [[ಬೌಂಡ್ ಫಾರ್ ಗ್ಲೋರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಡಿಕ್ ಬಟ್ಕಸ್]], ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಟ್ರೈ-ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೂಡ ಬಿಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಡಿವಿಜನ್ I]] ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬೌಲ್ ಸಬ್‌ಡಿವಿಜನ್ (ಎಫ್‌ಬಿಎಫ್) [[ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಕಾಲೇಜ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. "ಪಿಟ್" ಒಂಭತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್]] ಹಕ್ಕು ಪಡೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[2009 ಮೇಯ್ನ್‌ಕೇ ಕಾರ್ ಕೇರ್ ಬೌಲ್]] 10-3 ದಾಖಲೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್[[ಪೆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ/ಮೀಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೇಟ್ ಆಗಿದೆ,ಜೊತೆಗೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿಯು ಮೀಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೇಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರವು ಡಿವಿಜನ್ I ಎಫ್‌ಬಿಎಸ್ ಪಿಟ್‌ಗೆ ವೈರಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಕೂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾದ ಡುಕೇನ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರೀಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದು ಅವರು ಕೆಳಮಟ್ಟದ I ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಡಿವಿಶ್ವನ್ (FCS) ತಂಡವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಡುಕೇನ್‌‌, ಕಾರ್ನೆಗಿ ಮೆಲ್ಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ & ಜೆಫರ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಮುಖ ಬಾಲ್‌‍ಗೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದು 1930 ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಪಿ ಪೋಲ್ ರೇಂಕಿಂಗ್ ಪಡೆದಿವೆ. ಅವು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಟಾಪ್ 25 ಎಫ್‌ಬಿಎಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದವು. ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂಡ [[ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]]‌ನ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್]]. ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು [[ಡೈಯಾಸ್ಪೋರಾ]]ಗೆ ಆಟದ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ; ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಗೆದ್ದಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕವರೇಜ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 1933ರಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ,([[ರೂನಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]])ಯ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ, ಕೋಚಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾತತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದೆ (1960ರಿಂದ ಕೇವಲ ಮೂರು ಜನ ತರಬೇತುದಾರರು ಒಂದೇ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು) ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಯುತವಾದ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸೀಜನ್ ಟಿಕೇಟ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಧೀರ್ಘ ಕಾಲೀನ ಕಾಯುವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು 1972ವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತವರು ಆಟವು ಮಾರಾಟವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title= ESPN ranks Steelers fans No. 1|url= http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_585606.html?source=rss&feed=3|publisher= Pittsburgh Tribune-Review|date= 2008-08-30|accessdate= 2008-08-30|archive-date= 2008-10-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20081008134730/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/steelers/s_585606.html?source=rss&feed=3|url-status= dead}}</ref> ತಂಡವು 1970ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆರು ವರ್ಷ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು, 2006ರಲ್ಲಿ [[ಫಫ್ತ್ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]],ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]] ಗೆದ್ದಿತು. ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ನ ಪ್ರತಿ ದಶಕದಲ್ಲೂ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಮಾತ್ರ ಎನ್‌ಇಎಫ್ ತಂಡ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿತ್ತು. 1970ರ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೂ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ಲೇಆಫ್ ಬರ್ತ್‌ (24)ಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಫ್ರ್ಯಾಂಚಾಯಿಸಿಗಳಿಗಿಂದ (10) ಹೆಚ್ಚು ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಟಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿತ್ತು. ಹೈನ್ಜ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ತವರು ನೆಲವಾಗಿತ್ತು,ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಉಪನಗರ ಮತ್ತು ನಗರ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದವು. === ಹಾಕಿ === [[ಚಿತ್ರ:Mellon Arena 2008.jpg|thumb|ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ನ ಹಳೆಯ ನೆಲೆಯಾದ ಮೆಲಾನ್ ಅರೆನಾ.]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಾಕಿ]] ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತಾ ನಡೆದಿದೆ, ಮತ್ತು 1890 ಮತ್ತು 1900 ರ ಸೆಮಿ-ಪ್ರೊ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೀಸ್ಟೋನ್ಸ್]] ದಿಂದ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಡೆದಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಐಸ್ ರಿಂಕ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ [[ಶೆನ್ಲೀ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡುಕೇನ್‌‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1924ರಲ್ಲಿ, ನಗರವನ್ನು ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಫ್ರ್ಯಾಂಚಾಯಿಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು, [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್]]. ಪೈಪೇಟ್ಸ್, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಪರವಾಗಿ "ಬ್ಲಾಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗೋಲ್ಡ್" ಧರಿಸಿದ ಮೊದಲ ತಂಡವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಲೀ ಕಪ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮರ್ ಆಗುವ ಸೂಚನೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 1930ರ [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್]],ಪೈರೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಸಿಲುಕಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು, ಆದರೆ ಹಾಕಿ 1930ರಿಂದ 1967ವರೆಗೆ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಹೊರ್ನೆಸ್ಟ್]] ಫಾರ್ಮ್ ತಂಡದಿಂದ ಉಳಿಯಿತು. ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿಗೆ ಏಳು ಬಾರಿ ಅರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಹಾರಿಸಿತು (1952, 1955, 1967). ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ "ಒರಿಜಿನಲ್ ಸಿಕ್ಸ್" ಮಾತ್ರ NHL ನಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು "ಫಾರ್ಮ್ ಟೀಮ್" ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಟರ್ನರ್ ಕಪ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್) ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ NHL ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Consol Energy Center March 2010.jpg|thumb|ಕನ್‌ಸೋಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಸೆಂಟರ್, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮನೆ ( 2010–2011 ಎನ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್‌ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ).]] 1967ರಲ್ಲಿ, [[ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್]] ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಆರರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡಾಗಿ ದ್ವಿಗುಣ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್]] ಉದಯವಾಯಿತು. ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್ ನಾಲ್ಕು [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕಾನ್ಫಪೆನ್ಸ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದಿತು (1991, 1992, 2008, ಮತ್ತು 2009) ಮತ್ತು 1991, 1992, ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಕಪ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗಳಿಸಿತು. ದ ಪೆನ್ಸ್ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮರ್ [[ಮ್ಯಾರಿಯೋ ಲೆಮ್ಯೂಕ್ಸ್]] ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು 1984–2006 ರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಫೆನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ಲೇಆಫ್ಸ್ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ತವರು ಆಟವನ್ನು ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರಿಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟೇಬಲ್ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ, [[ಮೆಲ್ಲನ್ ಅರೆನಾ]], ಅಥವಾ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ "ದ ಇಗ್ಲೋ". [[ಕನ್ಸೋಲ್ ಎಮರ್ಜನ್ಸಿ ಸೆಂಟರ್]] 2010–2011 ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ ಸೀಜನ್‌ನಲ್ಲಿ "ಇಗ್ಲೋ"ವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾರಿಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಕೂಡ [[ಆರ್‌ಎಂಯು ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]]ನಲ್ಲಿ ಡಿವಿಜನ್ I ಕಾಲೇಜ್ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಆಟದ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಸೆಮಿ-ಪ್ರೊ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಹಾಟ್‌ಬೆಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ಸ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರೋ-ಗ್ರೇಡ್ ಐಸ್ ರಿಂಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ,ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರರು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಉತ್ತೇಜನದಿಂದ ಎನ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸೆರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ === 1910ರಿಂದಲೂ [[ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟವು ನಗರದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ,ಜೊತೆಗೆ ಐದು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ತಂಡ ಈ ನಡುವೆ"ಬ್ಲಾಕ್ ಫೈವ್ಸ್", [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್]] ([[ಎನ್‌ಬಿಎ]]ಆರಂಭಿಕ ಸೀಜನ್), [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರೆನ್ಸ್]] (1960ರ ಮೊದಲಿಗೆ), [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈಪರ್ಸ್]] (1968ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]), [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೈರನ್ಹಾನ್ಸ್]] (1995ರಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಎ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ಇತ್ತಿಚೇಗೆ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋಷನ್ಸ್]]. [[File:Petersen Events Center 1a.jpg|thumb| ಪೀಟರ್‌ಸನ್ ಇವೆಂಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್,ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌ರ ನೆಲೆ]] ಡಾಕ್ವೆಸ್ನೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ [[ಡ್ಯೂಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ [[ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್]]ನಿಂದ 1900ವರೆಗೂ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಫ್ಯಾನ್‌ಬೇಸ್ ಇಂಧನವಾಗಿತ್ತು. 1940 ರಿಂದ 1970ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡಾಕ್ವೆಸ್ನೆ ಹುಡುಗರ ಕಾಲೇಜ್ ನಗರದ ಯಶಸ್ವಿ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆಗಿತ್ತು. 1940ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಫೈನಲ್ ಫೋರ್]],1954ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಕ್ಸ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಕಾಲೇಜು ತಂಡವು [[ಎಪಿ ಪೋಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಒಂದನೇಯ ಶ್ರೆಯಾಂಕ ಪಡೆಯಿತು,<ref>[http://web1.ncaa.org/web_files/stats/m_basketball_RB/2009/D1.pdf ಎನ್‌ಸಿಎಎ ಮೆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ 67ನೇ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ ] (ಪಿಡಿಎಫ್ ಕಡತ)</ref> ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟ್ ಸೀಜನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ನಗರದ ಏಕಮಾತ್ರ ತಂಡವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು,[[1955 ಎನ್‌ಐಟಿ]], ಎನ್‌ಐಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆಟಕ್ಕೆ ಇದರ ಎರಡನೇಯ ಸರಾಗವಾದ ಪ್ರವಾಸ. 1928 ಮತ್ತು 1930ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ಎರಡು [[ಹೆಲ್ಮ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್]] [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು,1935ರಲ್ಲಿ "ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಿಟ್ಲ್ ಗೇಮ್"ನಲ್ಲಿ [[ಎಲ್‌ಎಸ್‌ಯು]] ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು, 1941ರಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ಫೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1982ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗುವ ವರೆಗೂ,ಪಿಟ್ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ 25 ಎನ್‌ಸಎ‌ಎ ತಂಡವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು, 2009ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಒಂದನೇಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೊಂದಿತ್ತು,ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಒಂಭತ್ತು ಸೀಜನ್‌ನಿಂದ [[ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ಮೆನ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆ‌ಟ್‌ಬಾಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, 2009ರಲ್ಲಿ [[ಇಲೈಟ್ ಎಟ್]] ತಲುಪಿತ್ತು. ಪಿಟ್[[ಪೀಟರ್‌ಸನ್ ಇವೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿತು, 2002ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ ಸೀಜನ್ ಮಾರಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು "ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಝೂ" ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಇರುವ ನಗರದ ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೀಜನ್‌ನಲ್ಲೂ ಪಿಟ್ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ವೆಸ್ನೆ ಆಯ್ಕೆ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಟರ್-ಸಿಟಿ ರೈವಲ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ಆಡಿದರು, "[[ದ ಸಿಟಿ ಗೇಮ್]]"ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. 1970ವರೆಗೂ, ಉಪನಗರ -ಆಧಾರಿತ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾರಿಸ್ ಯುನಿವಸಿಟಿಸ್ ಕಲೊನಯಲ್ಸ್]] ಕೂಡ ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ಡಿವಿಜನ್ I ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪದ [[ಮೂನ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ,2010 ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಂಡವು 1980ರವರೆಗೂ ಪ್ರತಿ ದಶಕ ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ಪದ್ಯಾವಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ರಾಬ್ರ್ಟ್ ಮಾರಿಸ್ ಕೂಡ ಡಾಕ್ವೆಸ್ನೆ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಟವಾಡುತ್ತಿತ್ತು. === ಇತರೆ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸೋಕರ್]] [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ರಿವರ್‌ಹೌಂಡ್ಸ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ವೃತ್ತಿಪರ ಸೋಕರ್ ತಂಡವು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಲೀಗ್]] (ಯುಎಸ್‍ಎಲ್)ನ ಎರಡನೇಯ ಡಿವಿಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿತು. ಮೊದಲ ಡಿವಿಜನ್ ತಂಡ 2004ರವರೆಗೂ, [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸೋಕರ್]]‌ನ [[ಕೊಲರಾಡೊ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್]] ಸೋಲಿಸಿ ನಂತರ ರಿವರ್‌ಹೌಂಡ್ಸ್ [[2001 ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಕಪ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್]] ತಲುಪಿತ್ತು. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೂಡ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]], [[ಥ್ರಿ ರಿವರ್ ರೆಗಟ್ಟ]], [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಂಟೇಜ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]],ಮತ್ತು ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದ ಓಹಿಯೋ ರೆಗಟ್ಟಾ ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರದ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಮತ್ತು ಉಪನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಿವಿಧ ಬೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫ್ರಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಬೈಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಹರ್ಟ್‌ವುಡ್ ಎಕ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಹಲವಾರು ಮೈಲಿಗಳ [[ಏಕ ಪಥ]] ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಇತ್ತಿಚೀನ ಯೋಜನೆ, "[[ರೇಲ್ಸ್ ಟು ಟ್ರೇಲ್ಸ್]]",ಮೊದಲಿನ ಮೈಲ್ಸ್ [[ರೇಲ್‌ರೋಡ್ಸ್]] ರಿಕ್ರಿಯೆಶನಲ್ ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ತವರು === ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಕೂಡ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಂತವು ವಿವಿಧ [[ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]] ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾಗೆ "ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ತವರು" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ನೀಡಿದೆ.<ref name="McHugh1991">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/01/20/sports/views-of-sport-true-grit-quarterbacks-from-steel-belt-football.html|title=VIEWS OF SPORT; True Grit: Quarterbacks From Steel Belt Football|last=McHugh|first=Roy|date=20 January 1991|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=2009-07-01}}</ref><ref>{{cite news |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |title=Tradition of Western Pennsylvania quarterbacks continues |url=http://www.post-gazette.com/pg/05238/558775.stm |date=2005-08-25 |author=Mike White}}</ref> [[ಡಾನ್ ಮರಿನೋ]], [[ಜೋ ಮೊಂಟಾನಾ]], [[ಜೋ ನಮಥ್]], [[ಜಿಮ್ ಕೆಲ್ಲಿ]], [[ಮಾರ್ಕ್ ಬಲ್ಗರ್]], [[ಜಾರ್ಗ್ ಬ್ಲಂಡಾ]], [[ರಯಾನ್ ವೆಬರ್]], [[ಜಾನಿ ಲುಜಾಕ್]], [[ಜೆಫ್ ಹೋಸ್ಟೆಟ್ಲರ್]], [[ಜಾನಿ ಯುನಿಟಾಸ್]], [[ಬ್ರೂಸ್ ಗ್ರಾಡ್‌ಕೋವ್ಸ್ಕಿ]], [[ಗಸ್ ಪ್ರಿಟೋಟೆ]], [[ವಿಲ್ಲಿ ಥ್ರೋವರ್]], [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಪೆಲ್ಟ್]], [[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್]], [[ಮೈಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಹೋನ್]], [[ಮ್ಯಾಟ್ ಶೌಬ್]], [[ಮೇಜರ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್]], [[ರೊಡ್ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್]] ಬ್ಯಾಕಪ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ [[ಚಾರ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್]] ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದವರು. == ಸರ್ಕಾರ == {{Main|Government of Pittsburgh}} {{See also|List of mayors of Pittsburgh}} ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲಿಗೆ,ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿರೋಧದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯು ಅಂತ್ಯದಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಟ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ]] ವಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಯಿತು,ಫೆಬ್ರವರಿ 1856ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಿತು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]] ದಿಂದ 1930ವರೆಗೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ನ ಭದ್ರ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. [[File:AlleghenyCountyCourthouseCourtyard.jpg|thumb| ಹೆನ್ರೀ ಹಾಬ್‌ಸನ್ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಿಳಿಸಿದ ಅಲಗೇನಿ ಪ್ರಾಂತದ ಕೋರ್ಟ್‌ಹೌಸ್]] ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, 1930ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯಲ್ಲೂ ಗಣತಂತ್ರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[1933]]ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಲಿಯಂ ಎನ್.ಮ್ಯಾಕ್‌ನೇರ್]] ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾದ. [[1973]] ಮತ್ತು [[1977]]ರ ಚುನಾವಣೆ ಹೊರತಾಗಿ (ಇಲ್ಲಿ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟರು ಪಕ್ಷದ ಟಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಕಾರಣ) ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್‌ವರೆಗೂ ಮೇಯರ್ ಕಛೇರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆರಿಸಿಬಂದಿದ್ದರು. ಇಂದು, ನಗರದೊಳಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ನೋಂದಣಿಯ ಅನುಪಾತ 5 ರಿಂದ 1.<ref>{{cite web|url=http://www.gmfus.org/template/page.cfm?page_id=481|title=Pittsburgh, Pennsylvania - Transatlantic Cities Network|publisher=The German Marshall Fund of the United States|accessdate=2009-05-06|archive-date=2010-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619184138/http://gmfus.org/template/page.cfm?page_id=481|url-status=dead}}</ref> ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತು-ಸದಸ್ಯರ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಾಲ್ಕುವರ್ಷ ಅವಧಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಿಟಿ-ಕೌಂಟಿ ಕಟ್ಟಡ]]ದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀಕೃತ ಕಛೇರಿಗಳು ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ [[ಬಬ್ ಓ’ಕಾನ್ನೊರ್]] ಮರಣದ ನಂತರ, ನಗರದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲ್ಯೂಕ್ ರೆವನ್ಸ್ಟೆಲ್]] ತನ್ನ 26 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಗರದ ಮೇಯರ್ ಇತಿಹಾದಲ್ಲಿ ಇವರು ಯುವಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | url = http://kdka.com/video/?id=19751@kdka.dayport.com | format = video | title = Ravenstahl Among Youngest Mayors Ever | date = 2006-09-04 | accessdate = 2007-08-20 | work = [[KDKA-TV]] | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927024749/http://kdka.com/video/?id=19751@kdka.dayport.com | url-status = dead }}</ref> ಇವರು [[ವಿಶೇಷ ಮೆಯರಾಲ್ ಚುನಾವಣೆ]]ವರೆಗೂ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿ, ನವೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದಾಗ ಪುನಃ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.<ref>{{cite news | url = http://www.postgazette.com/pg/06286/729694-182.stm | title = Ravenstahl must run next year | author = Gary Rotstein | date = 2006-10-13 | accessdate = 2007-08-20 | work = [[Pittsburgh Post-Gazette]] | archive-date = 2007-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070706004532/http://www.postgazette.com/pg/06286/729694-182.stm | url-status = dead }}</ref> ನಗರದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿ ಒಂಭತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ [[ಬಹುಮತ]]ದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು: ಡಾರ್ಲೆನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (1), ಥೇರೆಸಾ ಕೈಲ್-ಸ್ಮಿತ್(2), [[ಬ್ರೂಸ್ ಕ್ರಾವೂಸ್]] (3), ನಟೆಲಿಯಾ ರುಡಿಯಾಕ್ (4), {1ಡೋಗ್ಲಾಸ್ ಶೇಲ್ಡ್ಸ್{/1} (5), ಆರ್. ಡೇನಿಯಲ್ ಲೆವೆಲ್ಲೆ (6), [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ದೌಡ್]] (7), [[ಬಿಲ್ ಪೆಡುಟೊ]] (8), ಮತ್ತು ರೆವ್. ರಿಕ್ಕಿ ಬರ್ಗೆಸ್ (9).<ref name="pgh-city-council">"[http://www.city.pittsburgh.pa.us/council/ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981206220518/http://www.city.pittsburgh.pa.us/council/ |date=1998-12-06 }}." ''[http://www.city.pittsburgh.pa.us/ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ (ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಅಂತರಜಾಲ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202031056/http://www.city.pittsburgh.pa.us/ |date=2007-02-02 }}.'' ಮೇ 12, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ನಗರ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಾರ್ಲೆನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್,ಜನವರಿ 4, 2010ರಂದು ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url = http://www.postgazette.com/pg/10004/1025697-455.stm | format = article | title = Darlene Harris wins City Council presidency | date = 2010-01-04 | accessdate = 2010-01-04 | work = [[Pittsburgh Post-Gazette]] | archive-date = 2010-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100107123719/http://postgazette.com/pg/10004/1025697-455.stm | url-status = dead }}</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯಾ ಜನರ್ಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಸೆನೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತು [[ಹೌಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ [[ಜಿಮ್ ಫೆರ್ಲೊ]] ([[38ನೇಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]), ವೇಯ್ನ್ ಡಿ. ಪೊಂಟಾನಾ (42), ಮತ್ತು [[ಜೇ ಕೋಸ್ಟಾ]] (43) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಜೇಕ್ ವೀಟ್ಲೆ]] (19ನೇಯ ಜಿಲ್ಲೆ), [[ಡಾನ್ ವಾಲ್ಕೊ]] (20), ಡೊಮೆನಿಕ್ ಕೋಸ್ಟಾ (21), [[ಚೆಲ್ಸಾ ವ್ಯಾಗ್ನರ್]] (22), ಡಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕೆಲ್ (23), [[ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್, ಜೂ.]] (24),ಡಾನ್ ಡೀಸಿ (27), ಪೌಲ್ ಕೋಸ್ಟಾ (34), ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ರೀಡ್‌ಶಾ (36)ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ವಿಧಾನದಿಂದ, [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆವಿಯಾದ 14ನೇಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, [[ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್]] [[ಮೈಕ್ ಡೊಯ್ಲೆ]]ರಿಂದ ಪ್ರತಿನಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, 1994ರಲ್ಲಿ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೋಲಿಸ್ ಕೇಂದ್ರ]] ನಗರದ ಕಾನೂನು ಆಯುಧ ನಡೆಸುವವುದು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಫೈರ್ ಕೇಂದ್ರ]] ಪ್ರಮುಖ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇಎಮ್‌ಎಸ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ನೆರೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2008 ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ, ನಗರ ಮತ್ತು [[ಅಲೆಗೆನ್ಸಿ ಕೌಂಟಿ]] 2009ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಏಕೀಕರಣ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ತ್ರಾಂತದ ಸ್ಥಿತಿ ಅಧಿಕ ಗೊಳಿಸಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://kdka.com/politics/Pittsburgh.Allegheny.County.2.692217.html |title=kdka.com - Local Officials Look For Ways To Improve City-County Merger Recommendation |publisher=Kdka.com |date=2008-04-04 |accessdate=2009-01-05 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003230133/http://kdka.com/politics/Pittsburgh.Allegheny.County.2.692217.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನರರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸರ್ಕಾರ ಅಲೆಗೆನ್ಹಿ ಕೌಂಟಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಪ್ರದೇಶ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 10ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.thepittsburghchannel.com/news/15782593/detail.html |title=thepittsburghchannel.com - Pittsburgh-Allegheny County Merger Recommended |publisher=ThePittsburghChannel.com |date=2008-04-03 |accessdate=2009-07-06 |archive-date=2008-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408074317/http://www.thepittsburghchannel.com/news/15782593/detail.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See also|List of colleges and universities in Pittsburgh}} [[ಚಿತ್ರ:HeinzSpireCathedral.jpg|thumb|ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:CMU Hamerschlag Hall.jpg|thumb|ಕಾರ್ನೆಜೀ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರ ಬಹಳ ಕಾಲೇಜುಗಳು, [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ದುಕೆಸ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. [[ಕಾರ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಚಾತಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ದಿ ಆರ್ಟ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಉಪನಗರದ ಒಂದು ಶಾಖೆ, [[ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಲೆಘನಿ ಕಂಟ್ರಿ]], ದಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಕಲಿನರಿ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ದಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಟರಿ ಸೈನ್ಸ್, ಇವೂ ಸಹ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಮಹಾನ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳು, [[ಲಾರೋಶ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸ್ಲಿಪರಿ ರಾಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೊವ್ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]], ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಜಿನೇವ ಕಾಲೇಜ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ & ಜೆಫರ‍್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ವೆಯನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮತ್ತು [[ಸೆತನ್ ಹಿಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[ಇಂಡಿಯಾನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ]]. ಕಾರ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ಗಳ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‍ಗಳು ಓಕ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಇದು ನಗರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸಿಎಮ್‍ಯು) ಇದು [[ಎಂಡ್ಯ್ರೂ ಕಾರ್ನೆಜ್]] ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ''[[ಯುಎಸ್ ಸುದ್ದಿಗಳು & ವಿಶ್ವ ವರದಿ]]'' ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #22ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="usnews_college_rankings">{{cite web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php|title=National Universities: Top Schools|year=2008|publisher=[[US News & World Report]]|accessdate=2008-05-02|archive-date=2008-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080730131502/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php|url-status=dead}}</ref> ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್]], [[ಇಂಜನೀಯರಿಂಗ್]], [[ಬಿಸಿನೆಸ್]], [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾಲಸಿ]], [[ಇನ್‍ಫರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]], [[ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], ಮತ್ತು ಎಂಟ್ರಪ್ರೆನರ‍್ಷಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ 1787ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು "ಪಿಟ್" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, [[ರಾಜ್ಯ-ಸಂಬಂಧೀ]] ಕೇಂದ್ರವಾದ ಇದು ದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref>{{cite web | url= https://www.nsf.gov/statistics/nsf08300/pdf/tab31.pdf | title= R&D expenditures at universities and colleges, ranked by all R&D expenditures for the first 200 institutions, by source of funds: FY 2006 | author= | last= | first= | authorlink= | coauthors= | date= | year= | month= | format= PDF | work= | publisher= [[National Science Foundation]] | pages= TABLE&nbsp;31 | accessdate= 2008-04-29 | archive-date= 2008-04-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080414064540/http://www.nsf.gov/statistics/nsf08300/pdf/tab31.pdf | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web | url= http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory&-lay=a&-format=d.html&storyid=7904&-Find | title= "Pitt No. 6 in NIH funding" | date= 2008-01-24 | work= University Times | publisher= University of Pittsburgh | accessdate= 2008-04-29 | archive-date= 2009-01-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090111124502/http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory&-lay=a&-format=d.html&storyid=7904&-Find | url-status= dead }}</ref> ''ಯುಎಸ್ ಸುದ್ದಿಗಳು & ವಿಶ್ವ ವರದಿ'' ಯ ಮೂಲಕ ಪಿಟ್ 19ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 57ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಇದರ ''ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ'', [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು]], [[ಇನ್‍ಫರ್ಮೆಶನ್ ಸೈನ್ಸ್]], [[ಇಂಜನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಬಿಸಿನೆಸ್]], [[ಕಾನೂನು]], [[ವೈದ್ಯಕಿಯ]], ಮತ್ತು ಇತರ ಜೈವಿಕವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="usnews_college_rankings"/><ref>{{cite web| url = http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory.fp5&-format=d.html&-lay=a&-sortfield=issueid%3a%3aissuedate&-sortorder=descend&keywords=U.S.%20News&-max=50&-recid=39345&-find=| title = University Times| last = Hart| first = Peter| date = 2007-08-30| accessdate = 2008-05-23| archive-date = 2009-01-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20090111115606/http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory.fp5&-format=d.html&-lay=a&-sortfield=issueid%3A%3Aissuedate&-sortorder=descend&keywords=U.S.%20News&-max=50&-recid=39345&-find=| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.philosophicalgourmet.com/ | title= Welcome to the 2006–2008 Philosophical Gourmet Report | last= Leiter | first= Brian |date= 2006-11-10 |work= |publisher= | accessdate= 2008-04-29 }}</ref><ref name="pitt-fall-07">{{cite web | url= http://www.pittmag.pitt.edu/fall2007/feature1.html | title= "The Company We Keep" | last= Gill | first= Cindy | date= Fall 2007 | work= Pitt | publisher= University of Pittsburgh | accessdate= 2008-04-29 | archive-date= 2008-01-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080114214829/http://www.pittmag.pitt.edu/fall2007/feature1.html | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite news | last = Hart | first = Peter | coauthors = | title = U.S. News ranks Pitt grad schools | publisher = University Times | date = 2007-04-05 | url = http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory.fp5&-format=d.html&-lay=a&-sortfield=issueid%3a%3aissuedate&-sortorder=descend&keywords=School%20of%20Public%20Health%20ranked&-max=50&-recid=39152&-find= | accessdate = 2008-03-24 | archive-date = 2009-01-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090111162510/http://mac10.umc.pitt.edu/u/FMPro?-db=ustory.fp5&-format=d.html&-lay=a&-sortfield=issueid%3A%3Aissuedate&-sortorder=descend&keywords=School%20of%20Public%20Health%20ranked&-max=50&-recid=39152&-find= | url-status = dead }}</ref> ಕಾರ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಹಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವಂತದ್ದಾದರೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. [[ಚಾತಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಹಶಿಕ್ಷಣದ ಪದವಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಉದಾರ ಕಲಾ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜು, ಇದು ಶೇಡಿಸೈಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ [[ನಾರ್ತ್ ಹಿಲ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ 400 ಎಕರೆಯ ಈಡನ್ ಹಾಲ್ ಫಾರ್ಮ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‍ನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ದುಕೆಸ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ [[ಬ್ಲಫ್]] ನೇಬರ‍್ಹುಡ್‍ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಇದರ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ತಂಬುರಿಟ್‍ಜನ್ಸ್]], ಕಾನೂನು, ಬಿಸಿನೆಸ್, ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಸಿಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇದರ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ನವವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಾಟಕಶಾಲೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮೊರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯದ ಮೂನ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್]]‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದೆ, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೆಟಲೈಟ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ]]ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2000ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ [[ಬಿಎ]] ಜೊತೆ ($34,300) ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನುಸಾರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ 100 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 17ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.{{Citation needed|date=May 2008}} ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ [[ಎಂಎ]] ($೬೬,೩೮೦) ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=May 2008}} ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಬಹಳ ಚಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವು [[ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಟರ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ]] (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ), ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೊಂಟೆಸರಿ ಶಾಲೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೋಮ್‌ವುಡ್ ಮೊಂಟೆಸರಿ), [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಗಿಫ್ಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಫ್ರಿಕ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅಕಾಡಮಿ]], [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು 6-12]], ಮತ್ತು ಕುರುಡರಿಗೆ ಶಾಲೆ, [[ಕಿವುಡರಿಗಾಗಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಸ್ಕೂಲ್]], ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅಂಗವಿಕಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು [[ಬಿಶಪ್ ಕೇನ್‌ವಿನ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]], [[ಸೆತನ್-ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]], ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, [[ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಶಾಲೆ]], ಮತ್ತು [[ದಿ ಇಲಿಸ್ ಶಾಲೆ]]. [[ಶಾಡಿ ಸೈಡ್ ಅಕಾಡಮಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು [[ಫೊಕ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಬ್ರೀಜ್]]‌ನ ನೆಬರ್‌ಹುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಗೃಂಥಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಕಾರ್ನೆಜ್ ಗೃಂಥಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]]‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗೃಂಥಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಇವು ದೇಶದ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 9ನೇ ವಿಸ್ತಾರವಾದ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ) ಮತ್ತು 18ನೇ ವಿಸ್ತಾರವಾದ (ಶೈಕ್ಷಣಿಕ) ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm | title = Nation's Largest Libraries | work = LibrarySpot | accessdate = 2007-10-21 | date = 1996\u20131998 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm | url-status = dead }}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Pittsburgh|List of films and television shows shot in Pittsburgh}} [[ಚಿತ್ರ:PittsburghPostGazetteBuilding.JPG|thumb|ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್‌ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ದೈನಂದಿನ [[ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳಿವೆ; ಅವು, ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ತ್ರಿಬ್ಯುನ್-ರಿವ್ಯೂ]]''. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೆಶಲ್ಲಿರುವ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸಿಟಿ ಪೇಪರ್]]'', ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]]'', ''[[ದಿ ಜೆವಿಶ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]]'' ‌, ''ದಿ ನ್ಯೂ ಪೀಪಲ್'', ಮತ್ತು ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಕೊರಿಯರ್]]''. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬರೆಯುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಧಾರಿತ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]]‌ನ ''[[ದಿ ಪಿಟ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ''[[ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]'' ದ ''[[ದಿ ಟರ್ಟನ್]]'', [[ಪಾಯಿಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ''[[ದಿ ಗ್ಲೋಬ್]]''. [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ]] ಇದು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಲೇಖಕ]]ರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಕಾನೂನು ಸಮಾಚಾರ ಸೇವೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಏಕಮಾತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. 1,163,150 ಹೊಂದಿರುವ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ [[ಡೆಸಿಗ್ನೇಟೆಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಎರಿಯ]] (ಡಿಎಮ್‍ಎ) ಇದು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ 22ನೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ (ಒಟ್ಟೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 1.045%).<ref name="nielsen">ಹಾಲ್ಮ್ಸ್,ಗೈರಿ. [187] ^ "ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ 1.3% ಇನ್‌ಕ್ರೀಸ್ ಇನ್‌ ಯು.ಎಸ್. ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್‌ ದಿ 2007-2008 ಸೀಸನ್‌." ''ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ರಿಸರ್ಚ್‌.'' ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2006 ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮುಖ್ಯವಾದ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ದೂರದರ್ಶನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಕೆಡಿಕೆಎ-ಟಿವಿ]] 2 ([[ಸಿಬಿಎಸ್]]), [[ಡಬ್ಲುಟಿಎಇ]] 4 ([[ಎಬಿಸಿ]]), [[ಡಬ್ಲುಪಿಎಕ್ಸ್‌ಐ]] 11 ([[ಎನ್‍ಬಿಸಿ]]), [[ಡಬ್ಲುಪಿಜಿಎಚ್-ಟಿವಿ]] 53 ([[ಫಾಕ್ಸ್]]), [[ಡಬ್ಲುಪಿಸಿಡಬ್ಲು]] 19 ([[ಸಿಡಬ್ಲು]]), [[ಡಬ್ಲುಕ್ಯುಇಎಕ್ಸ್]] 16 ([[ಶಾಪ್‌ಎನ್‍ಬಿಸಿ]]), [[ಡಬ್ಲುಪಿಎಮ್‌ವಾಯ್]] 22 ([[ಮೈನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಟಿವಿ]]), ಮತ್ತು [[ಡಬ್ಲುಪಿಸಿಬಿ]] 40 ([[ಕಾರ್ನರ್‌ಸ್ಟೋನ್]]). [[ಡಬ್ಲುಬಿಜಿಎನ್]] 59 ಇದೊಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಬ್ರುನೊ-ಗುಡ್‌ವರ್ಥ್ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್‌ನದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಡಬ್ಲುಒಇಡಿ]] 13 ಇದು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪಿಬಿಎಸ್]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1954, ಎಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೊದಲ ಸಮುದಾಯ-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಐದನೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರ ಪಿಬಿಎಸ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೈಜವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಜರ್ಸ್ ನೇಬರ್‌ಹುಡ್]]'', ಬಹಳ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೊಗ್ರಫಿಕ್]] ವಿಶೇಷತೆಗಳು, ಮತ್ತು ''[[ವೇರ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಈಸ್ ಕಾರ್ಮೆನ್ ಸ್ಯಾಂಡಿಗೊ?]]'' ಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="WQED">ಹೂವರ್, ಬಾಬ್; ಕಾಲ್ಸನ್, ಸ್ಯಾಲೀ; ವಾಂಚೇರಿ, ಬಾರ್ಬರ. "[http://www.post-gazette.com/pg/04088/291370.stm ಡಬ್ಲುಕ್ಯೂಕೆಎ ಎಟ್ 50: ಬರ್ನ್ ಇನ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಏಜ್, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಪಯೋನಿಯರ್ಡ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ]." ''[[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಜಿಹೆಚ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಗೆಜೆಟ್]].'' ಮಾರ್ಚ್ 29, 2004 ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು [[ಕೆಡಿಕೆಎ]] 1020 ಎಎಮ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು 1920, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರಂದು ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪರವಾನಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ಆಗಿದೆ.<ref name="KDKA_AM_1020">"[http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/KDKA%2C_First_Commercial_Radio_Station ಕೆಡಿಕೆಎ, ಫರ್ಸ್ಟ್ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211064835/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/KDKA,_First_Commercial_Radio_Station |date=2015-02-11 }}." ''[http://www.ieeeghn.org/ ಐಇಇಇ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ].'' ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು [[ಕೆಕ್ಯುವಿ]] 1410 ಎಎಮ್ (ವಾರ್ತೆಗಳು), [[ಡಬ್ಲುಇಎಇ]] 1250 ಎಎಮ್ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು), [[ಡಬ್ಲುಕೆಎಸ್‌ಟಿ-ಎಫ್‌ಎಮ್]] 96.1 ಎಫ್‌ಎಮ್ (ಪಾಪ್ ಮತ್ತು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್), [[ಡಬ್ಲುಝಡ್‌ಪಿಟಿ]] 100.7 ಎಫ್‌ಎಮ್ (ವಯಸ್ಕ ಸಮಕಾಲೀನ), [[ಡಬ್ಲುಡಿವಿಇ]] 102.5 ಎಫ್‌ಎಮ್ (ಆಲ್ಬಮ್ ರಾಕ್), [[ಡಬ್ಲುಪಿಜಿಬಿ]] 104.7 ಎಫ್‌ಎಮ್ (ಮಾತು), ಮತ್ತು [[ಡಬ್ಲುಎಕ್ಸ್‌ಡಿಎಕ್ಸ್]] 105.9 ಎಫ್‍ಎಮ್ (ಆಧಿನಿಕ ರಾಕ್). ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] ಸಹ ಇವೆ; ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ [[ಡಬ್ಲುಡಿಯುಕ್ಯು]] 90.5 ಎಫ್‌ಎಮ್ ([[ದುಕೆಸ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ನಡೆಸುವ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೆಡಿಯೊ]]), [[ಡಬ್ಲುಕ್ಯುಇಡಿ]] 89.3 ಎಫ್‍ಎಮ್ (ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ), ಮತ್ತು [[ಡಬ್ಲುವಾಯ್‍ಇಪಿ]] 91.3 ಎಫ್‍ಎಮ್ (ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ). ಮೂರು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಲ್ಲದ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ನೆಜ್ ಮೆಲಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಸಿಟಿ 88.3 ಎಫ್‍ಎಮ್), ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ (ಡಬ್ಲುಪಿಟಿಎಸ್ 92.1 ಎಫ್‌ಎಮ್), ಮತ್ತು ಪಾಯಿಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಡಬ್ಲುಪಿಪಿಜೆ 670 ಎಎಮ್) ಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಆಫೀಸ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ 123ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ [[ಮೊಶನ್ ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ''[[ಮೊತ್ಮನ್ ಪ್ರೊಫಸಿಸ್]]'', ''[[ವಂಡರ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'', ''[[ದೊಗ್ಮ]]'', ''[[ಹೊಫಾ]]'', ''[[ದಿ ಸೈಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಬ್ಸ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಝಾಕ್ ಎಂಡ್ ಮಿರಿ ಮೇಕ್ ಅ ಪ್ರೊನೊ]]'' ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="pitt_filmography">"[http://www.pghfilm.org/about/about_filmography.jsp ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719075222/http://www.pghfilm.org/about/about_filmography.jsp |date=2010-07-19 }}." ''[http://www.pghfilm.org/ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಆಫೀಸ್].'' ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref name="aboutcom_pitt_movies">ಪೊವೆಲ್, ಕಿಂಬರ್ಲಿ; ಪೊವೆಲ್, ಆಲ್ಬೆರ್ಕ್ಟ್. "[http://pittsburgh.about.com/cs/movies/a/filmed.htm ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616182404/http://pittsburgh.about.com/cs/movies/a/filmed.htm |date=2011-06-16 }}." ''ಅಬೌಟ್.ಕಾಂ'' ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಜಾರ್ಜ್ ಎ.ರೋಮರೋ]] ಇವರು ಸುಮಾರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲಿ ಇವರ ''[[ಲಿವಿಂಗ್ ಡೆಡ್]]'' ಸರಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಶೋಟೈಮ್‌ನ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಸರಣಿ ''[[ಕ್ವೀರ್ ಏಸ್ ಫೋಕ್]]'' ‌ನ್ನೂ ಸಹ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ನಿಜವಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು [[ಟೊರಾಂಟೊ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="IMDB_queer-as-folk">{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0262985/|title="Queer as Folk."|publisher=''[[Internet Movie Database]]''|accessdate=October 8, 2009}}</ref> == ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ == === ಸಾರಿಗೆ === {{Main|Transportation in Pittsburgh }} [[File:FtPittBridgeSkyline.JPG|thumb| ಫೋರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಸುರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಫೊರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ನೋಟ(I-376) ]] [[File:Arbridges.jpg|thumb| ಅಲಗೇನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಥ್ರೀ ಸಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್]] 446 ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ [[ಸೇತುವೆಗಳ ನಗರ]]ವಾಗಿದೆ.<ref name="venice"/> ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ [[ವೆನಿಸ್]]‌ಗಿಂತ 3 ಸೇತುವೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಇದು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ "ಸೇತುವೆಗಳ ನಗರ" ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.abridgetovenezia.com/ponts.php?langue=en |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-13 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707075415/http://www.abridgetovenezia.com/ponts.php?langue=en |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು 40 ಸೇತುವೆಗಳು ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಮೂರು ನದಿಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ "ಪ್ರವೇಶ" [[ಫೋರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಸೇತುವೆ]]ಯ ಮೇಲೆ [[ಫೋರ್ಟ್ ಪಿಟ್ ಸುರಂಗ]]ದ ಮೂಲಕ ಆಗುತ್ತದೆ. [[ಮೊನೊಂಗಹೆಲ ನದಿ]]ಯ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನೀಲಿ/ಕೆಂಪು/ಕಂದು ಬಂದರು ಪ್ರಾದಿಕಾರದ ನೀಲಿ/ಕೆಂಪು/ಕಂದು ಸಬ್‍ವೆ ಲೈನುಗಳನ್ನು [[ಪನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಸೇತುವೆ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲಿಘನಿ ದೇಶದ ಭೂದೃಷ್ಯವನ್ನು 2000 ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇತುವೆಗಳ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.pghbridges.com/articles/fieldnote_howmany.htm |title=Bruce S. Cridlebaugh's website: Bridges and Tunnels of Allegheny County and Pittsburgh, Pennsylvania |publisher=Pghbridges.com |date=2004-08-11 |accessdate=2009-04-11 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್]]‌ನ್ನು ([[I-76]]) ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ [[I-376]] ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಈಸ್ಟ್" ಎನ್ನುವರು. I-376 ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 79]]ನ್ನೂ ಸಹ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ವೆಸ್ಟ್" ಎನ್ನುವರು. "ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ನಾರ್ಥ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[I-279]] ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಗರದ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[I-76]] ([[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್]]), [[I-79]], ಮತ್ತು [[I-70]] ಗಳು ತ್ರಿಭುಜಾಕೃತಿಯ "ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ" ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸುತ್ತಲಿನ ನೌಕಾಯಾನ ಸಹ [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್/ಅಲಿಘನಿ ದೇಶದ ಬೆಲ್ಟ್‌ ಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೊನ್-ಫಯೇತ್/ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎನ್ನುವ ಆಯೋಜಿತ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿಯಮಿತ-ಪ್ರವೇಶದ ಸುಂಕವಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.paturnpike.com/MonFaySB/ |title=PA Turnpike Construction - Mon/Fayette & Southern Beltway Projects |publisher=Paturnpike.com |date=2008-11-14 |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟುಗಳು ಆಯೋಜನೆಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಚಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟುಗಳನ್ನು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್ ಕಮಿಷನ್ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.paturnpike.com |title=The Pennsylvania Turnpike |publisher=Paturnpike.com |date= |accessdate=2009-01-05}}</ref> ==== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ==== [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು {{Airport codes|PIT}} ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|10|mi|km}} ರಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಫಿಂಡ್ಲೇ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್]] ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.visitpittsburgh.com/static/index.cfm?contentID=141 |title=ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊ |access-date=2010-08-13 |archive-date=2008-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518014342/http://www.visitpittsburgh.com/static/index.cfm?contentID=141 |url-status=dead }}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಹ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಯುಎಸ್ ಏರ್‌ವೇಸ್]]‌ಗೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಕಾಶಿತ ನಗರದಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 1940ರ ದಶಕದಿಂದ 2007ರವರೆಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಇದು ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. 2000ದಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಮಾನಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಯೋಗಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ 110ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ದಿನಾಲೂ 500 ವಿಮಾನಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ; 2007ರವರೆಗೆ 21 ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ 70ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೊರಡುವುದು ಉಳಿದಿವೆ.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್, "ಡಿಸ್‌ಮ್ಯಾಂಟ್ಲಿಂಗ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್: ಡೆತ್ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ ಹಬ್," ''ಯುಎಸ್‌ಎ'' ಅಕ್ಟೋಬರ್. 15, 2007</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2007ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದರ ಹೊಸ $25 ಮಿಲಿಯನ್, 27,000 ಚದರ ಅಡಿ, 600 ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು [[ಜಾಗತಿಕ ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಗರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು, ಇದರ ಎರಡು ಸಣ್ಣ (ಪೂರ್ವ-ಒಕ್ಕೂಟ) ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ [[ಅರಿಜೋನದ ಫಿನಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೊ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿನ [[I-376]]ಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು. ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ, ಇತರ ವಿಮಾನಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಹೊಸ ತಡೆರಹಿತ ಸೇವೆ [[ಡೆಲ್ಟ ಏರ್‌‍ಲೈನ್ಸ್]], [[ಜೆಟ್‌ಬ್ಲು]] ಮತ್ತು [[ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] ವಿಸ್ತರಣೆ. ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯ [[ಅಲಿಘನಿ ಕಂಟ್ರಿ ಏರ್‌ಪೊರ್ಟ್]](ಎಜಿಸಿ) ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 139,000 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಾಯುಯಾನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಕಾರ್ಪರೇಟ್ ಜೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಹ ಇವೆ: [[ರಾಕ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಉತ್ತರಪೂರ್ವದ [[ತೆರೆಂತಮ್]]‌ ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ ಮತ್ತು [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್-ಮಾನ್ರೊವಿಲೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಮಾನ್ರೊವಿಲೆ]] ನಗರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. [[ಡೆಲ್ಟ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] ಮೂಲಕ [[ಲತ್ರೋಬ್]]‌ನ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಪಲ್ಮರ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಸೇವೆ ಸಹ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಮೊದಲು [[ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಏರ್‌ವೇಸ್ ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ==== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Greyhound station, Pittsburgh.jpg|thumb|200px|right|2008ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಇಂಟರ್‌ಮಾಡೆಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಪೊರ್ಟ್ ಅಥೊರಿಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಅಡ್ಡಹೆಸರು "ಪಿಎಟಿ" ಅಥವಾ "ಪಿಎಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[ಪೋರ್ಟ್ ಅಥೊರಿಟಿ ಆಫ್ ಅಲಿಘನಿ ಕಂಟ್ರಿ]], ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಚರಿಸುವ 20ನೇ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ 11ನೇ ದೊಡ್ಡ ಸಾರಿಗೆ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ [[ಬಸ್]] ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಬ್‌ವೇಯಂತೆ ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ [[ಲಘು ರೈಲ್ವೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ಮೌಂಟ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮೇಲೆ [[ಮೊನೊಂಗಹೆಲ ಇನ್‌ಕ್ಲೈನ್]] [[ಫ್ಯುನಿಕ್ಯುಲರ್]] ರೈಲ್ವೆ (ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಇನ್‌ಕ್ಲೈನ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವ), ಮತ್ತು ದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಬಸ್‌ವೇ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220849/http://www.apta.com/research/stats/ridership/riderep/documents/07q1bus.pdf ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್- ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿಸ್; 2007-07-06]</ref> ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ [[ದುಕೆಸ್ನ್ ಇನ್‌ಕ್ಲೈನ್]]‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web|url=http://incline.pghfree.net/ |title=Duquesne Incline, historic cable car railway serving commuters and tourists since 1877, Pittsburgh, Pennsylvania |publisher=Incline.pghfree.net |date=2008-10-14 |accessdate=2009-01-05}}</ref> ಆದರೆ ಇದು ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಟೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಕೆಪಿಟಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]'' ಮೂಲಕ [[ಅಮ್‌ತ್ರಕ್]] [[ಇಂಟರ್‌ಸಿಟಿ ರೈಲು]] ಸೇವೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಯುನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯ ಸ್ಟೇಷನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''[[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯನ್‌]]'' ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಚಲಿತ [[ರೈಲುರಸ್ತೆಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ]] [[ಸಿಎಸ್‌ಎಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್‌ಫೊಕ್ ಸದರ್ನ್]]‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[2009ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ರಿಕವರಿ ಎಂಡ್ ರಿಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಏಕ್ಟ್]]‌ನ ಭಾಗದಂತೆ ಫಿಲಾಡೆಲ್ಫಿಯ ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಥ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್]]‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕವೇಗದ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲಿಸುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. === ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು === {{See|Allegheny County Sanitary Authority}} 1912ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್ ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ದುಕೆಸ್ನ್ ಲೈಟ್]] ಮೂಲಕ ನಗರ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೊರವಲಯಗಳ ಒಳಭಾಗ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಹೊರವಲಯಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಫಸ್ಟ್‌ಎನರ್ಜಿ]] ಜೊತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡ [[ಅಲಿಘನಿ ಎನರ್ಜಿ]] ಮೂಲಕ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಟರ್]] ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲಿಘನಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಇಕ್ವಿಟೆಬಲ್ ಗ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಿಯ ಗ್ಯಾಸ್]]‌ಗಳು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರ್ಯಾಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ "ಗ್ರಾಹಕರ ಆಯ್ಕೆ" ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಇವೆರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ. ದೊಮಿನಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಲಸ್, ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎನರ್ಜಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ, ಮತ್ತು ನೊವೆಕ್ ಎನರ್ಜಿ ಸೊಲ್ಯುಷನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.{{Citation needed|date=May 2010}} === ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ === {{See also|List of hospitals in Pittsburgh}} {{Expand|section|date=April 2010}} ಎರಡು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗಗಳೆಂದರೆ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್ ಪೆನ್ ಅಲಿಘನಿ ಹೆಲ್ತ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ಗಳಾಗಿವೆ. == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಹದಿನೇಳು [[ಅವಳಿ ನಗರಗಳ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref name="sisters">"[https://web.archive.org/web/20080101015103/http://www.sister-cities.org/icrc/directory/usa/PA Sister Cities Online Directory: Pennsylvania, USA]." [[ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರನ್ಯಾಶನಲ್]]. ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thepittsburghchannel.com/money/18188538/detail.html|title=Pittsburgh Has New Vietnamese Sister City|publisher=WTAE-TV|date=2008-12-02|accessdate=2008-12-03|archive-date=2008-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205091252/http://www.thepittsburghchannel.com/money/18188538/detail.html|url-status=dead}}</ref> {{Col-begin|width=}} {{Col-1-of-2}} * {{flagicon|Spain}} [[ಬಿಲ್ಬಾವ್]], [[ಸ್ಪೇನ್]] * {{flagicon|Vietnam}} [[ದ ನಂಗ್]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] * {{flagicon|Ukraine}} [[ದೊನೆತ್ಸ್ಕ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್]] * {{flagicon|Paraguay}} [[ಫೆರ್ನಂದೋ ದೆ ಲ ಮೊರ]], [[ಪರಾಗ್ವೆ]] * {{flagicon|Israel}} [[ಕರ್ಮಿಎಲ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{flagicon|Cuba}} [[ಮತಂಜಸ್]], [[ಕ್ಯೂಬ]] * {{flagicon|Israel}} [[ಮಿಸ್ಗವ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{flagicon|Czech Republic}} [[ಒಸ್ತ್ರವ]], [[ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] * {{flagicon|Slovakia}} [[ಪ್ರೆಸೋವ್]], [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] {{Col-2-of-2}} * {{flagicon|Germany}} [[ಸಾರ್ಬುಕನ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] * {{flagicon|Japan}} [[ಸೈತಮ್]] ([[ಒಮಿಯ-ಕು]], ಮುಂಚಿನ [[ಒಮಿಯ ನಗರ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.city.omiya.saitama.jp/eng/sister_c.htm |title=ಓಮಿಯ ಸಿಟಿ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್ ಆರ್ಚಿವ್ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2000-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20001022172239/http://www.city.omiya.saitama.jp/eng/sister_c.htm |url-status=dead }}</ref>), [[ಜಪಾನ್]] * {{flagicon|Nicaragua}} [[ಸ್ಯಾನ್ ಇಸಿಡ್ರೋ]], [[ನಿಸರಗ್ವ]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[ಶಫೀಲ್ದ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] * {{flagicon|Macedonia}} [[ಸ್ಕೊಪ್ಜೆ]], [[ಮೆಕದೊನಿಯ]]<ref name="Skopje">{{cite web|url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69|title=Official portal of City of Skopje - Skopje Sister Cities|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2006-2009 [http://www.skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1 City of Skopje]|accessdate=2009-07-14|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.globalpittsburgh.org/globalbiz/index.jsp?pageId=0690200091781090187613081|title=Pittsburgh Sister Cities Association|publisher=GlobalPittsburgh.org|accessdate=2010-08-02|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719003643/http://www.globalpittsburgh.org/globalbiz/index.jsp?pageId=0690200091781090187613081|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Bulgaria}} [[ಸೋಫಿಯ]], [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[ವ್ಯುನ್]], [[ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ]] * {{flagicon|Croatia}} [[ಝಗ್ರೆಬ್]], [[ಕ್ರೋಟಿಯ]] {{Col-end}} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[484 ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗಿಯ]] * [[ಅಲಗೇನಿ, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಒಪ್ಪಂದ]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಮ್ಮಿಟ್ (G-20)]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೋಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಕ್]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಬಿ]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸೂಪರ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್]] * [[ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ (ಸಿನಿಮಾ)]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್]] * [[ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಪುರಸಭೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|Pittsburgh, Pennsylvania}} * [http://www.city.pittsburgh.pa.us ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202031056/http://www.city.pittsburgh.pa.us/ |date=2007-02-02 }} * [http://www.VisitPittsburgh.com/ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊ-ಟೂರಿಸಮ್ ] * {{wikivoyage|Pittsburgh}} * [http://digital.library.pitt.edu/maps/ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್] * [http://www.PittsburghTODAY.org ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ಟುಡೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ] {{Geographic Location | Centre = Pittsburgh | North = [[Butler, Pennsylvania|Butler]] | Northeast = [[New Kensington, Pennsylvania|New Kensington]] | East = [[Monroeville, Pennsylvania|Monroeville]] | Southeast = [[Greensburg, Pennsylvania|Greensburg]] | South = [[Washington, Pennsylvania|Washington]] | Southwest = [[Wheeling, West Virginia|Wheeling]] | West = [[Steubenville, Ohio|Steubenville]] | Northwest = [[Beaver, Pennsylvania|Beaver]] }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಅಲಗೇನಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಹಿಯೋ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1904 ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೊದಲಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] amm5ob0eypos0bwdshdymlnxpcn5s33 0 25876 1372072 1354494 2026-04-25T22:09:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372072 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infobox company | company_name = Koninklijke ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ N.V. | company_logo = [[Image:Philips logo new.svg|200px]] | company_type = [[ನಾಮ್ಲೂಜ಼ ವೆನೂಟ್ಸ್ಚಾಪ್]] ({{Euronext|PHIA}}, {{nyse|PHG}}) | foundation = 1891, [[ಏಯಿಂಟ್‍ಹೋವನ್]] | location = [[ಆಮ್‍ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್]], ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ | area_served = ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ | key_people = [[ಫ಼್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಹೌಟನ್]] <small>([[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ|ಸಿಇಒ]])</small>, ಜೆರೋಯಿನ್ ವ್ಯಾನ್ ಡರ್ ವೀರ್ <small>([[ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]])</small> | products = [[ಗ್ರಾಹಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]], [[ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕರಣ|ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳು]], [[ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣ|ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]], [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] | homepage = [http://www.philips.com www.philips.com] | industry = [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]] | revenue = [[Euro|€]]23.19 [[1000000000 (number)|billion]] <small>(2009)</small><ref name="AR2009">{{cite web |url=http://www.newscenter.philips.com/main/confidential/resources/corporate/quarterly_results/R_4Q09.pdf |title=Annual Results 2009 |accessdate=25 January 2010 |publisher=Philips}}</ref> | operating_income = €614 million <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | net_income = €410 million <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | assets = €30.53 billion <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | equity = €14.60 billion <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | num_employees = 115,924 <small>([[full-time equivalent|FTE]], 2009)</small><ref name="AR2009" /> | intl = yes }} [[File:HeadPhilips.jpg|thumb|right|255px|ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]] '''ಕೋನಿಂಕ್‌ಲಿಜ್‌ಕೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ N.V.''' (''ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಕ್.'' ),ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಫಿಲಿಪ್ಸ್''' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ, ({{Euronext|PHIA}}, {{NYSE|PHG}}) ಇದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಾರಾಟವು €23.18 ಶತಕೋಟಿ. ಕಂಪನಿಯು 60ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 115,924 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.<ref name="AR2009">{{cite web |url=http://www.annualreport2007.philips.com/tools/stream.asp?file=/downloads/files/Philips2007_AnnualReport.pdf |format=PDF |title=Annual Report 2007 |accessdate=26 December 2008 |publisher=Philips}}</ref> ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ: ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ (ಮುಂಚಿನ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಅಪ್ಲೈಯೆನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಸೊನಲ್ ಕೇರ್), ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ (ಮುಂಚಿನ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್). ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Philips Rasierer 015 wp 1 uf.jpg|thumb|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿದ್ಯುತ್ ರೇಜರ್]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು 1891 ರಲ್ಲಿ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇವರು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಎಂಡ್‌ಹೋವನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ರ ತಾಯಿಕಡೆಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ. ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ-ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಬೆಳಕಿನ ಶಿಲ್ಪ(ಕಲಾಕೃತಿ)ಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.kunstlichtkunst.nl/ Kunstlichtkunst.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306155220/http://www.kunstlichtkunst.nl/ |date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2010 }}, ಸೆಂಟ್ರಮ್ ಕನ್ಸ್‌ಟಿಲಿಕ್ಟ್</ref> 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಿರ್ವಾತ ಟ್ಯೂಬುಗಳು(ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 'ವಾಲ್ವ್‌ಗಳು' ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ). 1927ರಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ವಾಲ್ವ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿ ಮುಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು 1932ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿ ವಾಲ್ವೊವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವೆರಡೂ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಯಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ರೇಜರ್ ''ಫಿಲಿಶೇವ್'' ( ನೊರೆಲ್ಕೊ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರು ಬಳಸಿಕೊಂಡು USA ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು) ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಜಿನ್ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕಾರಣಕರ್ತವಾಗಿದೆ. ===ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೊ=== [[File:Philips 930.jpg|thumb|250px|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೊ ರಿಸೀವರ್ ಮಾದರಿ 930A, 1931]] 1927 ಮಾರ್ಚ್ 11ರಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎರಡು ಕಿರುತರಂಗದ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು. PHOHI ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ಇಂಡೀಸ್‌ಗೆ (ಈಗ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಶಿಯ]])ಡಚ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು PCJJ (ನಂತರ PCJ) ಜಗತ್ತಿನ ಉಳಿದೆಡೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಭಾನುವಾರಗಳಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 1928ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಯೋಜಕ ಎಡ್ಡಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಜ್ ಹ್ಯಾಪಿ ಸ್ಟೇಷನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಿರುತರಂಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಸಾರಗಳಿಗೆ 1940 ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ಹುಯಿಜೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಕರನ್ನು ಜರ್ಮನರು ಅಪಹರಿಸಿ, ನಾಜಿ ಪರ ಪ್ರಸಾರಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವರು ಜರ್ಮನಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದರು. ಉಳಿದ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಜರ್ಮನ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಪ್ರಸಾರಕರಿದ್ದರು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೊ ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಎರಡು ಕಿರುತರಂಗದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1946ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ರೇಡಿಯೊ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಆದರೂ ಹ್ಯಾಪಿ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮುಂತಾದ PCJ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ===2ನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ=== [[File:Philips old logo.svg|thumb|right|80px|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಶೀಲ್ಡ್]] 1940, ಮೇ 9ರಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಲೆ ಜರ್ಮನರ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾರನೆಯ ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರು ದೇಶವನ್ನೇ ತೊರೆದು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ USನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದ ಅವರು ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಜರ್ಮನರ ಕೈಗಳಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಂಟಿಲೆಸ್‌ಗೆ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.(ಕೇವಲ ಕಾಗದಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ) ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಸೇನೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ದಿನದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರೀತಿ ಕಂಪನಿಯೂ [[ನಾಜಿಸಮ್|ನಾಜಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಜನರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ವತಃ ಅಥವಾ ಅದರ ಆಡಳಿತಮಂಡಳಿ ನಾಜಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲ. ದೇಶವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕುಟುಂಬದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಫ್ರಿಟ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಎಂದು ನಾಜಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ 382 ಯಹೂದಿಗಳ ಜೀವ ರಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.newscenter.philips.com/about/news/section-13674/article-14959.html |title=ಎಬೌಟ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ – ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207070208/http://www.newscenter.philips.com/about/news/section-13674/article-14959.html |url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಯಾಡ್ ವಾಶೆಮ್ ರೈಚಸ್ ಎಮಾಂಗ್ ದಿ ನೇಷನ್ಸ್ ಎಂಬ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>ನ್ಯಾಯನಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಶ್ವಕೋಶ: ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ರಕ್ಷಕರು:ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಜರುಸಲೇಂ: ಯಾಡ್ ವಶೇಂ, 2004, pp.596–597</ref> ಜರ್ಮನರ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದುರುಪಯೋಗ ಹಾಗು ಅವರ ನೌಕರರನ್ನು ಗುಲಾಮ ದುಡಿಮೆಗೆ ಬಲಾತ್ಕರಿಸಿದ ಜರ್ಮನರನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಡಚ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮೇಲಿನ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದವು.{{Citation needed|date=January 2009}} ===ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಶಕೆ=== ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಪುನಃ ಮರಳಿತು ಹಾಗು ಐಂಡ್ಹೋವನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೀಗಮುದ್ರೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಚ್ಚಿಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}}[[File:'Philips Lichttoren, early morninglight 2006' 120x130cm oil on linen.JPG|thumb|280px|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟ್‌ಟವರ್ ಇನ್ ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್]] 1950ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 1963ರಲ್ಲಿ ಆಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸುರಳಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಹಾಗು ಇದು ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಕಚೇರಿ ಬೆರಳಚ್ಚು ಶೀಘ್ರಲಿಪಿಕಾರರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಬಳಸಿದರು. ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ವಿನೈಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಎರಡನೇ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವೆನಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮೊದಲ ಸಂಯೋಜನೆ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ರೇಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಕವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅದು "ರೇಡಿಯೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಕ"ವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.ಇದು ಈಗ ಬೂಮ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನ್ನು ದೂರವಾಣಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಲೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೇಪನ್ನು ಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸ್ವರೂಪದ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. C-ಕ್ಯಾಸೆಟ್ 1970 ಮತ್ತು 1980ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಸಮೂಹ ಸಂಗ್ರಹ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಾತ್ರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಮಿನಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌‌ ನಂತರ ಮೈಕ್ರೋಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಅವು ಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ(ಡಿಕ್ಟೇಷನ್)ಯಂತ್ರಗಳು ಕಾಲಿಡುವ ತನಕ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.{{citation}} 1972ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಗೃಹ ವಿಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ N1500ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅದು 30 ನಿಮಿಷಗಳು ಅಥವಾ 45 ನಿಮಿಷಗಳು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಬಹುದಾದ ದೊಡ್ಡ ವಿಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‍‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಂತರ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಧ್ವನಿಸುರಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸೋನಿಯ ಬೆಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು VHSಸಮೂಹದ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಪೈಪೋಟಿ ಎದುರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ N1700 ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅದು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಉದ್ದದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು ಹಾಗು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ವಿಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಚಾರದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು UK ಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯನಟ ಡೆನಿಸ್ ನೋರ್ಡನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/105150|title=BFI – Film & TV Database – The PHILIPS TIME MACHINE (1977)|work=The [[British Film Institute]] Web Database|accessdate=16 February 2010|archive-date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919185932/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/105150|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ತಯಾರಕರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಕಲಿ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಅವರ ವಿಡಿಯೊ ಸುರುಳಿಗಳು ಅಗ್ಗದ ದರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿಡಿಯೊ 2000 ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಮಾಣಕದತ್ತ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯೂ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸುರುಳಿಗಳಿದ್ದು, 8 ಗಂಟೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮುದ್ರಣ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕೇವಲ PAL ಪ್ರಮಾಣಕ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಜಪಾನಿನ ತಯಾರಕರು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದರು. ಜಪಾನಿಗರ ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಕೂಲಗಳು ಮೀರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಹಾಗು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ V2000 ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು VHS ಕೊಯಲಿಷನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತು.{{citation}} ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಲೇಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ತನ್ನ ವಿಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಮಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಕುಸಿಯುವುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಿಸಿತು. ನಂತರ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಥಮ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಲೇಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಪ್ರಮಾಣಕ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು MCA ಜತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1982ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸೋನಿ ಜತೆಗೂಡಿತು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನದ DVD ಮತ್ತು ಬ್ಲು-ರೇಯಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸೋನಿ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1997 {{citation}}ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇಸವಿ 1991ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು N.V. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಗ್ಲೋಯಿಲ್ಯಾಂಪೆನ್‌ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೆನ್‌ನಿಂದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ N.V.ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಿಭಾಗವು U.S.ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ ಕಾರ್ಪ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ರಚನೆಯಾಯಿತು.{{citation}} 1997ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಎಂಡನ್‌ಹೋವನ್‌ನಿಂದ ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಂಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೋನಿಂಕ್‌ಲಿಜ್ಕೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ N.Vಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.{{citation}} ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರವು 2001ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯು ರೆಂಬ್ರಾಂಡ್ ಟವರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಅದು ಪುನಃ ಬ್ರೈಂಟರ್ ಟವರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಾಂಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲ್ಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ಹೊಳೆದಾಗ, ಅವರು ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಾಂನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಜಾನ್ ರೀಸ್ಸೆ ಜತೆಗೂಡಿ ನಡೆಸಿದರು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನೆ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೆವಾಹಕಗಳು( 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ NXPಯಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿತು)ಹಾಗು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡಿಸೈನ್ ಇನ್ನೂ ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಬೆಸ್ಟ್( ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ) ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಎಂಡೋವರ್ ಎರಡೂ ಕಡೆ(ಬೋಸ್ಟೋನ್ ಬಳಿ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2010ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾವೀನ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>NRC ಹ್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ಬ್ಲಾಡ್, 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 2010 ''Het nieuwe Philips wordt blij van een iPad-hoesje/The new ಫಿಲಿಪ್ಸ್ becomes happy from an iPad cover, Dutch original:" 'We zijn geen high-tech bedrijf meer, het gaat erom dat de technologieën introduceren die breed gedragen worden door de consument', zegt Valk [..] '' ''Consumer Lifestyle is nu zodanig ingericht dat er geen jaren meer gewerkt wordt aan uitvindingen die weinig kans van slagen hebben. '' ''[..]'' ''De Philips staf windt er geen doekjes om dat het bedrijf niet altijd voorop loopt bij de technologische ontwikkelingen in consumentengoederen."''</ref> ==ಮುಖ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು== {{Main|Compact Cassette|Laserdisc|Compact Disc|DVD|Blu-ray}} ===ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್=== 1962ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಆಡಿಯೊ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಡಿಯೊ(ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ) ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಇತರೆ ಕಾಂತೀಯ ಸುರುಳಿ ಕರಡಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ಕಾರ್ಟ್‌ರಿಡ್ಜ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್) ಇದ್ದರೂ, ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಉಚಿತ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವ ನಿರ್ಧಾರದ ಫಲವಾಗಿ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯಿತು. ===ಲೇಸರ್‌ಡಿಸ್ಕ್=== ಲೇಸರ್‌ಡಿಸ್ಕ್ 30 ಸೆಮಿ ತಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು, MCAಜತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ VHS ಜತೆ ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿಯುವ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು VHSನಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ, ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ ಟೈಟಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಓದಲು ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸ. ಆದರೆ ಬೆಟಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ,ಇದು ಗಂಭೀರ ವಿಡಿಯೊ ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಲೇಸರ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌ಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ===ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್ === ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು MCAಲೇಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಯೋಜನೆ VHS ಸಮೂಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟದಿದ್ದರೂ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭರವಸೆ ತಾಳಿದರು ಹಾಗು(ಸೋನಿ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ)1982ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ CDಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ===DVD=== CDಯ ತರುವಾಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದ DVD,ಅನೇಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ CDಯನ್ನು ''ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್'' (MMCD) ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಸಮೂಹ(ತೋಷಿಬಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ) ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ನಂತರ ಅದು ''ಸೂಪರ್ ಡೆನ್ಸಿಟಿ'' (SD) ಡಿಸ್ಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕಡತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು IBMಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. IBM ಫಿಲಿಪ್ಸ್' ಮತ್ತು ಸೋನಿಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿತು. IBM ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ತಜ್ಞರಿಗೆ(ಅವರ ನಡುವೆ ಆಪಲ್, ಡೆಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ)ಕಾರ್ಯ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿತು. ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್(TWG) ಎರಡೂ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಕದನ ( ವಿಡಿಯೊಟೇಪ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಕದನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಎರಡೂ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ DVD ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮಗೊಂಡಿತು. DVD ವಿಡಿಯೊ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 1997ರಲ್ಲಿ U.S.ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ, ನಂತರ 1998ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಯುರೋಪ್‌‌ನಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಇತರ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ===ಬ್ಲ್ಯೂ-ರೇ=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ಬ್ಲೂ-ರೇ ನೀಲಿ-ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಡಯೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, CD ಅಥವಾ DVDಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರದ ಕಿರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಕಾರಣದಿಂದ 25 GBಏಕ-ಪದರ ಅಥವಾ 50 GB ದ್ವಿಪದರಗಳಿಂದ CD ಅಥವಾ DVDಗಿಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿಗಿರುತ್ತದೆ. ==ಅರೆವಾಹಕಗಳ ಮಾರಾಟ== {{multiple issues|section=y | essay=September 2010 | OR=September 2010 | unref=September 2010 }} ಚಿಪ್ ತಯಾರಕರಾಗಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೆವಾಹಕಗಳು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಅಗ್ರ 20 ಅರೆವಾಹಕ ಮಾರಾಟ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 2005 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೆವಾಹಕ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. "ತೊಡಕು ಬಿಡಿಸುವ" ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 2006 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 2ರಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೆವಾಹಕಗಳ 80.1% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕಾಲ್‌ಬರ್ಗ್ ಕ್ರಾವಿಸ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ & Co(KKR ), ಸಿಲ್ವರ್ ಲೇಕ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಪ್‌ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಖಾಸಗಿ ಷೇರುಗಳು|ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ]] ಬಂಡವಾಳದಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಮಾರಾಟವು 2005 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿತು ಹಾಗು ಅರೆವಾಹಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. 6 ವಾರಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಮುನ್ನ, 8000 ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಅರೆವಾಹಕಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹುತೇಕ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವಹಿವಾಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅರೆವಾಹಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ". 115ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ ಕೆಲವೇ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1953ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರೆವಾಹಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಅಗ್ರ 10 ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅರೆವಾಹಕಗಳು ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಅನೇಕ ನಾವೀನ್ಯಗಳ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅರೆವಾಹಕ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಎಂದಿಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರದ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು ಬೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಅಪಾಕ್ಸ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್ KKRನೇತೃತ್ವದ ವಿಸ್ತರಿತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದು ಅರೆವಾಹಕ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೊಸ ಅರೆವಾಹಕ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು NXP ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ಸ್ಎಂದು ಬರ್ಲಿನ್‍‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅರೆವಾಹಕ ಡಿವಿಷನ್ ಮಾರಾಟದ ಜತೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ 'ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್' ಪದವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಹೀಗೆ,'''ಕೋನಿಂಕ್‌ಲಿಜ್ಕೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ N.V.''' ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು (ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ N.V.). ==ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು== [[File:Philips logo.svg|thumb|right|200px| 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ ಬಳಸಿದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲಾಂಛನ]] 2004ರಲ್ಲಿ,, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ತನ್ನ "ಲೆಟಸ್ ಮೇಕ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಬೆಟರ್" ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, "ಸೆನ್ಸ್ ಎಂಡು ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಟಿ" ಘೋಷಣೆಗೆ ಒಲವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ASM ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆಟೊಸ್ ಒರಿಜಿನ್ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಒರಿಜಿನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಮುಂಚಿನ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರ ರೆಕಾರ್ಡ್ ವಿಭಾಗ, ಪಾಲಿಗ್ರಾಮ್‌ ಅನ್ನು ಸೀಗ್ರಾಂಗೆ 1998ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಗ್ರೂಪ್ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಟಲೆಕ್ಚ್ಯುಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ <ref>[http://www.ip.philips.com IP.Philips.com]</ref> ಕಂಪನಿಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪರವಾನಗಿ,[[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ವ್ಯಾಪಾರಿಮುದ್ರೆ]]ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತ 55 ೦೦೦ ಸ್ವಾಮ್ಯಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು,33 ೦೦೦ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆ ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 49,೦೦೦ ವಿನ್ಯಾಸ ನೋಂದಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===CEOs=== ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಇಂದಿನCEOs: * 1891–1922: ಗೆರಾರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ * 1922–1939: ಆಂಟನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ * 1939–1961: ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಆಟ್ಟನ್ * 1961–1971: ಫ್ರಿಟ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ * 1971–1977: ಹೆಂಕ್ ವ್ಯಾನ್ ರೈಮ್ಸ್‌ಡಿಜ್ಕ್ * 1977–1981: ನೈಕೊ ರೋಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್ * 1982–1986: ವಿಸ್ಸೆ ಡೆಕರ್ * 1986–1990: ಕಾರ್ನೆಲಿಸ್ ವ್ಯಾಂಡರ್ ಕ್ಲಗ್ * 1990–1996: ಜ್ಯಾನ್ ಟಿಮ್ಮರ್ * 1996–2001: ಕಾರ್ ಬೂನ್‌ಸ್ಟ್ರಾ * 2001–ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಗೆರಾರ್ಡ್ ಕ್ಲೈಸ್ಟರ್‌ಲೀ ===ಸ್ವಾಧೀನಗಳು,ಉಪಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಿನ್‌ಔಟ್ಸ್ === ==== ಸ್ವಾಧೀನಕಾರ್ಯಗಳು ==== ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ. ಆಂಪೆರೆಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾಗ್ನಾವೋಕ್ಸ್, ಸಿಗ್ನೇಟಿಕ್ಸ್, ಮುಲ್ಲಾರ್ಡ್, VLSI, ಅಜಿಲೆಂಟ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್, ಮಾರ್ಕೋನಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ADAC ಲ್ಯಾಬ್ಸ್, ATL ಉಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್, ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್ನ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಕೊ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವೇನಿಯದ ಗ್ರಾಹಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಕೆನಡಾ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ,ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಮತ್ತು USAಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಮನ್ಸ್‌ನ ಓಸ್ರಾಮ್ ಘಟಕ ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅದರ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು SLI(ಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಲೈಟಿಂಗ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್)ಈಗ ಪಡೆದಿದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಜಿಲೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ನಡುವೆ ಸಮಾನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ 1999ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬೆಳಕು ಸೂಸುವ ಡಯೋಡ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಲುಮಿಲೆಡ್ಸ್ 2005ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು ಹಾಗು 2006ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ledsmagazine.com/news/2/8/23 |title=LedsMagazine.com |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=31 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131184121/http://www.ledsmagazine.com/news/2/8/23 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ledsmagazine.com/news/4/1/1 |title=LedsMagazine.com |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124180055/http://ledsmagazine.com/news/4/1/1 |url-status=dead }}</ref> ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಆಪ್ಟಿವಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಬ್ರಷ್ ಸೋನಿಕೇರ್ ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಗೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಓರಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ DAPಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಫ್ರಾಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿರುವ ಲೈಫ್‌ಲೈನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 2007 ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೆಡಿಕಲ್ ಇನ್‌ಪಾರ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ ಪಾಸೊ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಸಿಮಿಸ್ ಇಂಕ್. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>16.08.2007, [http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2007-08/8833411-philips-to-acquire-healthcare-informatics-company-ximis-inc-to-strengthen-presence-in-the-healthcare-information-technology-market-004.htm ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಟು ಅಕ್ವೈರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಇನ್ಫೋರ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿ XIMIS ಇಂಕ್. ಟು ಸ್ಟ್ರೆಂತನ್ ಪ್ರೆಸೆನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಇನ್ಫೊರ್ಮೇಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್]</ref> 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ TPL ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಇದು ಮೂರ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೋಸೆಸರ್ ಪೇಟೆಂಟ್ (MPP) ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಇಸವಿ 2007 ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಪಿರೋನಿಕ್ಸ್ ಇಂಕ್. ದೃಢ ವಿಲೀನದ ಒಪ್ಪಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೆಸ್ಪಿರೋನಿಕ್ಸ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಬಾಕಿವುಳಿದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ US$66 ರಂತೆ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಟೆಂಡರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರ ಅಂದಾಜು €3.6 ಶತಕೋಟಿ(US$5.1 ಶತಕೋಟಿ)ಒಟ್ಟು ಖರೀದಿ ದರ ನಗದಿನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸುವುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.newscenter.philips.com/about/news/press/20071221_pressrelease_respironics.page_20071221_pressrelease_respironics |title=NewsCenter.philips.com |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://archive.today/20120907045111/http://www.newscenter.philips.com/about/news/press/20071221_pressrelease_respironics.page_20071221_pressrelease_respironics |url-status=dead }}</ref> ==== ಸ್ಪಿನ್‌ಔಟ್ಸ್(ಸ್ವತಂತ್ರ) ==== ರಿಯಾಡಿಯಸ್ ತಯಾರಕ<ref>{{Cite web |url=http://www.readius.com/ |title=Raedius.com |access-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=10 ಜನವರಿ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110080649/http://www.readius.com/ |url-status=dead }}</ref> ಪಾಲಿಮರ್ ವಿಷನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.polymervision.com/ |title=Polymervision.com |access-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930203615/http://www.polymervision.com/ |url-status=dead }}</ref> ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪಿನ್‌ಔಟ್(ಸ್ವತಂತ್ರ) ಆಗಿದೆ. APRICO ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಟಲೆಕ್ಚ್ಯುಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.aprico.tv/ |title=Aprico.tv |access-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411124535/http://www.aprico.tv/ |url-status=dead }}</ref> ಫಿಲಿಪ್ಸ್ -ಡುಫಾರ್(ಡಚ್ ಫಾರ್ಮಾಕ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್)ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಅಡಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್-ಡುಫಾರ್ ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬಳಕೆಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಡುಫಾರ್‌ನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈಗ ಅದು ಸಾಲ್ವೆ ಫಾರ್ಮಾಕ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಲ್ವೆ ಇತರೆ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.(ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಈಗ ಚೆಮ್ಟುರಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಯೂನಿರಾಯಲ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವೈಥ್ ವಿಭಾಗವಾದ ಫೋರ್ಟ್ ಡಾಡ್ಜ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು). ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನ ಹಕ್ಕುಗಳು=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ತನ್ನ ನೌಕರರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಒದಗಿಸುವುದು ಅದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1913ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಚ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆ ಪ್ರಯುಕ್ತ,ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ''ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ವೆರನಿಗಿಂಗ್'' (ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್),ಅಥವಾ PSVಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಈಜು ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ಡಚ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ PSV ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್‌ನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಐಂಡನ್‌ಹೋವನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸ್ಟಾಡಿಯನ್‌ಗೆ ಹೆಸರಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ,ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಟವಿಶೇಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ವಹಿಸಿದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ(ನವೆಂಬರ್ 2008 )ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ F1 ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು AT&;T ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಜತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪನ್ನ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಷ್ಟೇಅಲ್ಲದೇ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅಟ್ಲಾಂಟ ಜಾರ್ಜಿಯದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೇನಾಗೆ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]ಲೀಗ್ ''ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌'' ಗೆ ಹೆಸರಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. 1998 ಮತ್ತು 1993ರ ನಡುವೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಬಾಲ್ಮೇನ್ ಟೈಗರ್ಸ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು. [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದು PEA FCಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ವಹಿಸಿದೆ. ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ''ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮಾನ್ಸ್‌ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್'' ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ==ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಉಪಸ್ಥಿತಿ== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಗೃಹಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೂಡ (ವೈಟ್‌ಗೂಡ್ಸ್) 'ಫಿಲಿಪ್ಸ್' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಇದು 'ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್' ಮತ್ತು 'ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್' ಮೂಲಕ ' ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್' ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ 53% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಚಿಸಿತು. ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್ 1991ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ಗೆ ವಿರ್ಲ್‌ಪೂಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಗಳ ( SES ಆಸ್ಟ್ರಾ, ಹ್ಯುಮಾಕ್ಸ್, ಔಪನ್TV ಮತ್ತು ANT ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ) ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ TV (HbbTV) ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಏಕ ಬಳಕೆ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ TVಹಾಗು ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯ ಬಳಕೆಗಳ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ರ ಸೆಟ್-ಟಾಪ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಐರೋಪ್ಯ ಮಾನದಂಡ( HbbTVಎಂದು ಹೆಸರು)ದ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ===ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ 1927ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಹಾಗು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನಾರ್ತ್ ರೈಡ್, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ 400 ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಕಚೇರಿಗಳು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್, [[ಅಡಿಲೇಡ್]]ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು APAC ರೀಜನಲ್ ರಿವರ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ IBM ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ITIನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು/ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ; *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ) *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ) *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ) *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡಿಕ್ಟೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡೈನಾಲೈಟ್ (ಲೈಟಿಂಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್,2009ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನ) *ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲುಮಿಲೆಡ್ಸ್(ಲುಮಿಲೆಡ್-LED ಲೈಟ್ಸ್, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಸೋನಿ ಎರಿಕ್‌ಸನ್ W995 ಫ್ಲ್ಯಾಷ್.) 2009ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ AV ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಈಗ ಸಣ್ಣ ಉಪಕರಣ ಮರುಮಾರಾಟ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವಿತರಕನೊಬ್ಬ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ===ಬ್ರೆಜಿಲ್‌=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡು ಬ್ರೆಸಿಲ್ 1924ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>[http://www.eira.com.br/wow/3,1,32,5337.htm Eira.com.br]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1929ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೊ ರಿಸೀವರ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿತು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ರಿಸೀವರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. 1939ರಿಂದ 1945ರವರೆಗೆ, ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಕಾರಣದಿಂದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ವಿಭಾಗವು [[ಸೈಕಲ್|ಬೈಸಿಕಲ್]]ಗಳು, ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ಗೆ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕೈಗಾರಿಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮಾನಾಸ್ ಮುಕ್ತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಥಮ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಯಿತು. ಇಂದಿನದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡು ಬ್ರೆಸಿಲ್ ವಿದೇಶಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ===ಕೆನಡಾ=== ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಅದು ಎರಡು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ವಿಂಡ್ಸರ್, ON. ಇದನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 1971ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಯು A19 ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು(ರಾಯೇಲ್ ದೀರ್ಘಬಾಳಿಕೆಯ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ), PAR38ದೀಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು T19ದೀಪಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.(ಮೂಲತಃ ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್ ಲ್ಯಾಂಪ್ ಆಕಾರ). ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 2003ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಘಟಕವು ಟ್ರಾಯಿಸ್-ರಿವರೀಸ್, ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಂಚೆ ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ಹೌಸ್ ಲ್ಯಾಂಪ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು '83ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 80ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ===ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ=== 2008ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗವಾದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾದ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>[http://autonewsreport.com/2008/05/01/philips-opens-lighting-center-in-china/ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಓಪನ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಇನ್ ಚೈನಾ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಆಟೊಮೋಟಿವ್ ನ್ಯೂಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ – 1 ಮೇ 2008</ref> ====ಹಾಂಕಾಂಗ್==== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹಾಂಕಾಂಗ್ 1948ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹಾಂಕಾಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್' ಆಡಿಯೊ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಘಟಕದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಗೆ ಕೂಡ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಡಿಸೈನ್ ಡಿವಿಷನ್, ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಅಪ್ಲೈಯೆನ್ಸಸ್ &amp;ಪರ್ಸನಲ್ ಕೇರ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಡಿವಿಷನ್, ಲೈಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಡಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಸ್ಟ್ ಡಿವಿಷನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="philips.com.hk">[http://www.philips.com.hk/about/company/local/index.page (ಕಂಪನಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್– ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹಾಂಕಾಂಗ್)]</ref> ಇದು ಹಾಂಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 11 ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 200 ದಶಲಕ್ಷ ಪೀಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ 1974ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಈಗ ISO9001:2000 & ISO14001ದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪ್ರಿಫೋಕಸ್, ಲೆನ್ಸೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು E10 ಕಿರು ಲೈಟ್ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇದೆ.<ref name="philips.com.hk" /> ===ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸುರೆಸ್‌ನೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ 3600 ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್: ಚಾಲೊನ್-ಸುರ್-ಸಾವೋನ್ ಉತ್ಪಾದಕರು (ಫ್ಲೂರೊಸೆಂಟ್ ದೀಪಗಳು), ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್ (ವಾಹನ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಲ್ಯಾಮೊಟೆ-ಬೆವರೋನ್ ( LEDಯ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಒಳಾಂಗಣ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಲಾಂಗ್‌ವಿಕ್ (ದೀಪಗಳು), ಮಿರಿಬೆಲ್ (ಹೊರಾಂಗಣ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ), ನೆವೆರ್ಸ್ (ವೃತ್ತಿಪರ ಒಳಾಂಗಣ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಪಾಂಟ್-ಎ-ಮೌಸ್ಸನ್ (ಹ್ಯಾಲೊಜನ್ ದೀಪಗಳು). ===ಭಾರತ=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ '''ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಕಂ. (''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 1930ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ[[ಕೊಲ್ಕತ್ತ| ಕೊಲ್ಕತ್ತ(ಕಲ್ಕತ್ತ)]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.'''(ಇಂಡಿಯ) ಪ್ರೈ.ಲಿ''', 75 ಮಂದಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟದ ಹೊರಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. 1938ರಲ್ಲಿ,ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಿಯ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. 1959ರಲ್ಲಿ, [[ಪುಣೆ]]ಯ ಬಳಿ ಎರಡನೇ ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. *1957ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಮಿತ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ, "ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಿಯ ಲಿ." ಎಂದು ಮರುಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. *1965ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೇಡಿಯೊ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಯಿತು. *1970ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗ್ರಾಹಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಪುಣೆಯ ಬಳಿ ಪಿಂಪ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. (ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು 2006ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.) *1982ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಪ್ರಸಾರ ವಾಹನಗಳನ್ನು IX ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ DD ನ್ಯಾಷನಲ್‌ಗೆ ಸರಬರಾಜುಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. *1996ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸೆಂಟರ್ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.(ಇದನ್ನು ಈಗ [http://www.bangalore.philips.com/html/reachus.html ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇನ್ನೊವೇಷನ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202032604/http://www.bangalore.philips.com/html/reachus.html |date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 }} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). *2008ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನ ವರ್ಗವಾದ ಜಲಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕಾಲಿರಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು ತಯಾರಾದ ಇವುಗಳನ್ನು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಿಯ 4000 ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಇಸ್ರೇಲ್‌=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 1948ರಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು 1998ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್(ಇಸ್ರೇಲ್)ಲಿ. ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ 600 ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2007ರಲ್ಲಿ $೩೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Citation | title = Philips Israel- Company Overview | url = http://www.philips.co.il/ | accessdate = 1 May 2010 }}</ref> * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಲಿ. (ಹೈಫಾ) ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿತ್ರತೆಗೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ತಲಲೇಖನ (CT)ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ರಾನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನಿಂದ ಎಲ್ಸಿಂಟ್‌ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 1969ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು 1998ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೊನಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ 2001ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ಸ್ ಇಸ್ರೇಲ್, ಈಗNXP ಅರೆವಾಹಕಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ===ಮೆಕ್ಸಿಕೋ=== * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮೆಕ್ಸಿಕಾನ SA ಡೆ CV ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಇಲ್ಲಿವೆ : * ಮೊಂಟೆರೆ, ನುವೊ ಲಿಯನ್ * ಸಿಯುಡಾಡ್ ಜಾರೆಸ್, ಚಿಯುಆಹುವಾ * ಟಿಜುನಿಯ, ಬಾಜಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್‌ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್: * ಸಿಯುಡಾಡ್ ಜಾರೆಜ್, ಚಿಹುಅಹುವಾ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರದ ವ್ಯಾಲೆಜೊ ಕೈಗಾರಿಕೆ ವಲಯದ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು 2003–2004ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ===ಪೋಲೆಂಡ್=== * ಐರೋಪ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಕೇಂದ್ರ ಲಾಡ್ಜ್ * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್: ಬೈಲೆಸ್ಕೊ-ಬಾಲಾ, ಪ್ಲಾಬಿಯಾನೈಸ್, ಪಿಲಾ, * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಉಪಕರಣಗಳು: ಬಯಾಲ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ===ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ UK, ಸರ್ರೆಯ ಗಿಲ್ಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ [http://maps.google.co.uk/maps?f=q&amp;source=s_q&amp;hl=en&amp;geocode=&amp;q=philips+uk&amp;sll=51.246446,-0.586755&amp;sspn=0.00135,0.003484&amp;g=Guildford,+Surrey+GU2+8XH,+United+Kingdom&amp;layer=t&amp;ie=UTF8&amp;hq=philips+uk&amp;hnear=Guildford,+GU2+8XH,+UK&amp;ll=51.246524,-0.586755&amp;spn=0.001308,0.003484&amp;t=h&amp;z=19&amp;iwloc=B ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯ] ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. The ಕಂಪನಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ 2500ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [http://www.philips.co.uk ಅಫಿಸಿಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ UK ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ರೆಡ್‌ಹಿಲ್, ಸರ್ರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ TV ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಇನ್ಫೋರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂವಹನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಟ್ಟಿದೆ. ಕಸ್ಟಮರ್ ರಿಲೇಷನ್‌ಶಿಪ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (CRM) ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, IP ಟೆಲಿಫೋನಿ, ದತ್ತಾಂಶ ಜಾಲ, ಧ್ವನಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ತಂತಿರಹಿತ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಟೆಲಿಫೋನಿಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.prajavani.net/columns/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%AB%E0%B3%8B%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%AB%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=20 ಜನವರಿ 2022 |archive-date=20 ಜನವರಿ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120054005/https://www.prajavani.net/columns/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%AB%E0%B3%8B%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%AB%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D |url-status=dead }}</ref>. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸೂಮರ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಸ್, ಗಿಲ್ಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈ ಡೆಫಿನೇಶನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು, DVD ರಿಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳು,ಹೈ-ಫೈ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಆಡಿಯೊ, CD ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳು, PC ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳು, ತಂತಿರಹಿತ ದೂರವಾಣಿಗಳು,ಮನೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪಾಲನೆ (ಶೇವರ್‌ಗಳು, ಹೇರ್ ಡ್ರೈಯರ್, ದೇಹ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಗು ಮೌಖಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ). * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಡಿಕ್ಟೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಾಲ್‌ಚೆಸ್ಟರ್, ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್: ಗಿಲ್ಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, ಲನಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್, ರೈಗೇಟ್, ಸರ್ರೆ. ಶ್ರವಣಾತೀತ ಧ್ವನಿ,ಬೈಜಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ,ರೋಗಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಕಾಂತೀಯ ಅನುರಣನ, ಗಣಕಯಂತ್ರ ಬಳಸಿದ ತಲಲೇಖ ಮತ್ತು ನವೀಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ. * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ (2008ರವರೆಗೆ ರೆಡ್‌ಹಿಲ್,ಸರ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಇವು ಮುಲ್ಲಾರ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರೀಸ್.) * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅರೆವಾಹಕಗಳು, ಹೇಜಲ್ ಗ್ರೋವ್, ಸ್ಟಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್, ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತುಸೌತಾಂಪ್ಟನ್, ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್,ಇವೆರಡೂ ಮುಲ್ಲಾರ್ಡ್‌ನ ಮುಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅವು NXP ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ UK ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ಕ್ರಾಯ್‌ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಿಕೆ * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಗೃಹಬಳಕೆ ಸಲಕರಣೆಗಳು: ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೆಟಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. * ಲಂಡನ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ * ಮುಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿ.(MEL) ಮಿಲಿಟರಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. * ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಪೈ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಲಿ. * ಮಾಲ್ಮೆಸ್‌ಬರಿ, ವಿಲ್ಟ್‌ಶೈರ್‌ನ TMC ಲಿಮಿಟೆಡ್ ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು=== ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, 3000 ಮೈನ್ಯೂಟ್‌ಮೆನ್ ರೋಡ್, ಆಂಡೊವರ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಆಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ತನ್ನ ಅತೀದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆ ಕ್ಷೇತ್ರ(ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ)ದೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಮರುನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್, ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿಯಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಘಟಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: * ಡಾನ್ವಿಲ್ಲೆ, ಕೆಂಟುಕಿ * ಬಾತ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ * ಸೆಲೈನಾ,ಕನ್ಸಾಸ್ * ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ವಿತರಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: * ಮೌಂಟನ್ ಟಾಪ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯ * ಆಂಟಾರಿಯೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ * ಮೆಂಫಿಸ್, ಟೆನ್ನೆಸೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಆಂಡೋವರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮಾರಾಟ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಾಟ್‌ಹೆಲ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ: * ಆಂಡೊವರ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ * ಬೋಥೆಲ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ * ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಓಹಿಯೊ * ಫಾಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ * ಮಿಲ್‌ಪಿಟಾಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ * ರೀಡ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವ್ಯಾನಿಯ ನಾಕ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ,ಟೆನ್ನೆಸೆಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. (ಮಾಹಿತಿ ಅಗತ್ಯ.) ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕನ್ಸೂಮರ್ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್ ಸ್ಟಾಮ್‌ಪೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸ್ನೊಕ್ಯುಲಮಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಸೋನಿಕೇರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಬ್ರಷ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಬ್ರಿಯಾರ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ಮ್ಯಾನರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. 2007ರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೆಲೆವಸ್ತುಗಳ(ಲ್ಯುಮಿನೈರ್ಸ್) ಕಂಪನಿ ಜೆಂಟೈಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್ ಜತೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಲ್ಯುಮಿನೈರ್ಸ್(ದೀಪನೆಲೆವಸ್ತು ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ನಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಹಾಗು ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಲೈಟಿಂಗ್( ಅರೆವಾಹಕ ಬೆಳಕುಸೂಸುವ ಡಯೋಡ್ ಬಳಸುವ ಲೈಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನ) ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ರೆಸ್ಪಿರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗು ಅದರ ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಾಭ ಉಂಟಾಯಿತು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ,ನಾವೀನ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಇದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ,ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ., ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ನವನಿರ್ಮಿತಿಕಾರ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== [[File:Philips Videopac G7000.jpg|thumb|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವೀಡಿಯೊಪ್ಯಾಕ್ G7000]] [[File:Drop-lens cobra luminaire.jpg|thumb|ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇರಿಡಿಯಂ]] '''1951''' – ಫಿಲ್‌ಶೇವ್ ಎರಡು ತಲೆಯ ಆವರ್ತಕ ಶೇವರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯ. ನಾರೆಲ್ಕೊ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ USAನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. '''1963''' –ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ ಪರಿಚಯ. '''1963''' – ಪ್ರಥಮ ದೇಶೀಯ ಗೃಹ ವಿಡಿಯೊ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಪರಿಚಯ 405 ಲೈನ್ 1" ಟೇಪ್ ರೀಲ್ ಮಾದರಿ EL3400. '''1978''' – 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲೇಸರ್‌ಡಿಸ್ಕ್ ಪ್ಲೇಯರ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. '''1978''' – ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಿಡಿಯೊಪ್ಯಾಕ್ G7000 (ಬಲದ ಚಿತ್ರ), ಮ್ಯಾಗ್ನವೋಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗೃಹ ವಿಡಿಯೋ ಆಟದ ಉಪಕರಣ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಒಡಿಸ್ಸಿ² ಉಪಕರಣ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಉಪಕರಣದ ವೈವಿಧ್ಯದ ರೂಪಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 1984ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. '''1979''' –ವಿಡಿಯೊ 2000-ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪರಿಚಯ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿನ್ಯಾಸ,ಆದರೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯ. '''1982''' – ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ಸೋನಿ ಜತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ '''1983''' – MSX ಗೃಹ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಮಾಣಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿ. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಮಾಣಕವು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. '''1991''' – CD-i ಪರಿಚಯ. ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನೇಕ ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಕನ್ಸೋಲ್ ವಿಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.,<ref>[http://www.philipscdi.com/history.htm Philipcscdi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725103840/http://www.philipscdi.com/history.htm |date=25 ಜುಲೈ 2017 }}, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ CD-i</ref> ಆದರೆ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. '''1992''' –ದುರದೃಷ್ಟದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಬಿಡುಗಡೆ '''1995''' – ಅಟಾರಿಗಾಗಿ ಅಟಾರಿ ಜಾಗರ್'ಸ್ CD ಸೇರ್ಪಡೆ ತಯಾರಿಕೆ '''1999''' – ಸೂಪರ್ ಆಡಿಯೊ CD ಸೋನಿ ಜತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ. '''2000''' - ದೀಪನೆಲೆವಸ್ತು ಇರಿಡಿಯಂ ಬಿಡುಗಡೆ '''2001''' – ಸೆನ್ಸಿಯೊ ಕಾಫಿ ತಯಾರಕ ಯಶಸ್ವಿ ಆರಂಭ, ಮೊದಲಿಗೆ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಹಾಗು 2002ರಿಂದ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಾಫಿ ಬೀಜದ ಪುಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳಿಂದ ಕಾಫಿ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ. ಮೂಲ ಸೆನ್ಸಿಯೊ ಪ್ಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಡೋವೆ ಎಗ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನ್ಸಿಯೊ 2004ರಿಂದ USನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. '''2004''' – ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಮೀರಾವಿಷನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಮಿರರ್ TVತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. '''2006''' –ಸೋನಿ ಜತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ಲು-ರೆ ಡಿಸ್ಕ್ಪ್ರಾರಂಭ. '''2008''' – WOW VXತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲಾಟ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಾರಂಭ (3D ಟಿವಿ) '''2008''' – UK ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಇಂಟಿಮೇಟ್ ಮ್ಯಾಸೇಜರ್ಸ್‌ನ ರಿಲೇಷನ್‌ಶಿಪ್ ಕೇರ್ ಸಾಲಿನ ಪರಿಚಯ. ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉತ್ಪಾದಿತವಾದ DVDಗೆ ರಾಯಧನ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ<ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4330826.stm ಹೌ ಕ್ಯಾನ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಅಫೋರ್ಡ್ ಟು ಗೀವ್ ಎವೆ DVDs?]", ''news.bbc.co.uk'', The BBC, 11 October 2005. 2007 ರ ಜುಲೈ 29 ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> '''2009''' – [[Philips Cinema 21:9 TV]] ಅಗಲತೆರೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ HDTVಗಳು ಅಗಲ, ಉದ್ದದ ಅನುಪಾತ(ಆಸ್‌ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಷಿಯೊ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು LCD ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ==ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== <table width="100%"><tr><td> <td width="50%" valign="top"></td></td></tr></table> ===ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್(ಚಿತ್ರತೆಗೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು)=== * ಹೃದಯ/ನಾಳಗಳ ಎಕ್ಸ್‌-ರೇ * ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿದ ತಲಲೇಖ (CT) * ಪ್ರತಿದೀಪ್ತಿ ದರ್ಶನ * ಕಾಂತೀಯ ಅನುರಣ ಚಿತ್ರ (MRI) * ಮೊಬೈಲ್ C-ಆರ್ಮ್‌ಗಳು * ಬೈಜಿಕ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ * PET (ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್ ಹೊಮ್ಮುವ ತಲಲೇಖ) * PET/CT * ರೇಡಿಯಾಗ್ರಫಿ * ವಿಕಿರಣ ಗಂತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ರೂಟ್ಸ್ * ಶಬ್ದಾತೀತ ===ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ=== * ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ECG ===ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೇಟರ್‌ಗಳು(ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಉಪಕರಣ)=== * ಪರಿಕರಗಳು * ಸಲಕರಣೆ * ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===ಗ್ರಾಹಕ=== * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ AVENT <table><td width="50%" valign="top"></td></table> ===ರೋಗಿ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ=== * ಅರಿವಳಿಕೆ ಅನಿಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ * ರಕ್ತದೊತ್ತಡ * ಕ್ಯಾಪ್‌ನೋಗ್ರಫಿ(ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪರಿಶೀಲನೆ) * ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ನಿದ್ರೆ ಪರೀಕ್ಷೆ * D.M.E. * ECG * ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಪೇಷೆಂಟ್ ಇನ್ಫೋರ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ :OB ಟ್ರೇಸ್‌ವ್ಯೂ ::ಕಂಪ್ಯೂರ್‌ಕಾರ್ಡ್ :::ICIP ::::eICU ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ :::::ಎಮರ್ಜಿನ್ * ಹೇಮೋಡೈನಾಮಿಕ್(ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆ ಅಧ್ಯಯನ) * iSite PACS * ಬಹು-ಮಾಪನ ಸರ್ವರ್ಸ್ * ನ್ಯೂರೊಫೀಡಿಯೋಲ್ಸ್ * ನಾಡಿ ಆಕ್ಸಿಮಿಟ್ರಿ * ಉಷ್ಣಾಂಶ * ರಕ್ತದ ಅನಿಲ ನಿಗಾ * ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ * ವಿವ್‌ಫೋರಂ * ಕ್ಸೆಲೆರಾ * XIRIS == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Companies}} * ಪ್ಲೋರೆಸೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಪ್ * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ * ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ * ಸ್ಪೀಚ್‌ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ===ಸ್ವತಂತ್ರ=== * ASML ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ * ಆಟಸ್ ಒರಿಜಿನ್ * NXP ಅರೆವಾಹಕಗಳು * ಪಾನಾಲಿಟಿಕಲ್ * ಲಿಕ್ವಾವಿಸ್ಟಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Philips}} * {{official|http://www.philips.com}} * [http://www.hoovers.com/philips-electronics/--ID__41823--/free-co-factsheet.xhtml ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ NV – ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್– ಹೂವರ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್] * [http://www.hansvogels.nl/eindhoven ಫೋಟೊ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಐಂಡ್‌ಹೋವನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221052831/http://www.hansvogels.nl/eindhoven/ |date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }} {{AEX companies}} {{Use dmy dates|date=August 2010}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಯಂತ್ರದ ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯಾಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲಿಪ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಣ್ಣ ಉಪಕರಣ ಉತ್ಪಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಆಡಿಯೊ ಪ್ಲೇಯರ್ ಉತ್ಪಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಹಕ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೈಟಿಂಗ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:1891ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೇವಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ವಿಡಿಯೊಟೆಲಿಫೋನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] 3740m3dk7m099jjhmyalharmswagim0 0 27736 1372120 1356573 2026-04-26T10:34:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bruce Willis | image = Bruce Willis by Gage Skidmore.jpg | caption = Willis at the [[San Diego Comic-Con International]] in July 2010 | birth_name = Walter Bruce Willis | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1955|3|19}} | birth_place = [[Idar-Oberstein]], [[West Germany]] | occupation = Actor, producer, musician | genres = Blues, rock | years_active = ೧೯೮೦–present | other_names = W.B. Willis<br />Bruno | spouse = [[Demi Moore]] (೧೯೮೭–೨೦೦೦)<br />[[Emma Heming]] (೨೦೦೯–present) }} '''ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್''' ಎಂದೇ ಹೆಚ್ಚು ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ '''ವಾಲ್ಟರ್ ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್''' (೧೯೫೫ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯ ರಂದು ಜನನ) ಅವರು ಅಮೇರಿಕದ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಹಾಸ್ಯ, ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅವರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬಹುಪಾಲು ಟೀಕಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಂಡ ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ''ಪಲ್ಪ್ ಫಿಕ್ಷನ್'', ''ಸಿನ್ ಸಿಟಿ'', ''೧೨ ಮಂಕೀಸ್'', ''ದಿ ಫಿಫ್ತ್ ಎಲಿಮೆಂಟ್'', ''ಆರ್ಮಗೆಡ್ಡೋನ್'', ಮತ್ತು ''ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಸೆನ್ಸ್'' ನಂತಹ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅರವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಟರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್$೨.೬೪ ಬಿಲಿಯನ್‌ನಿಂದ ೩.೫ ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಟನಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹನ್ನರಡನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆದಾಯದ ನಟನಾಗಿ ಮಾಡಿದವು.<ref name="BOMlist">{{cite web|publisher=[[Box Office Mojo]]|title=People Index|url=http://www.boxofficemojo.com/people/?view=Actor&sort=sumgross&p=.htm|accessdate=August 29, 2010}}</ref><ref name="The Numbers">{{cite web|title=All Time Top 100 Stars at the Box Office|publisher=The Numbers|url=http://www.the-numbers.com/people/records/|accessdate=August 29, 2010|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091026043510/http://www.the-numbers.com/people/records/|url-status=dead}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಾಟರ್ನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತರಾದ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಟಿ [[ಡೆಮಿ ಮೂರ್|ಡೇಮಿ ಮೂರೆ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೂರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ದಂಪತಿಗಳು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಬಳಿಕ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪಡೆದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಇದಾರ್-ಒಬೆರ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಸೆಲ್ ಮೂಲದ ಜರ್ಮನ್ ಮರ್ಲೀನ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈನಿಕರಾಗಿದ್ದ ಡೇವಿಡ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಇವರ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="bbcnews">{{cite news|title=Surprise German visit from Willis|publisher=BBC News|date=August 8, 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4132632.stm|accessdate=May 9, 2009}}</ref><ref name="DailyM">{{cite news|last=Lipworth|first=Elaine|title=Die Another Day: Bruce Willis|publisher=[[Daily Mail]]|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/live/live.html?in_article_id=462215&in_page_id=1889|date=June 16, 2007|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರು: ಇವರಿಗೆ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್ ಎಂಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮನಿದ್ದನು. ಇವರ ತಮ್ಮನಾದ ರಾಬರ್ಟ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ೪೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮೇದೋಜೀರಕಾಂಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.examiner.com/x-9207-Baltimore-Movies-Examiner~y2009m4d28-Top-10-actors-Bruce-Willis--7-on-total-box-office-revenue-list|title=Top 10 actors: Bruce Willis #7 on total box office revenue list|date=April 28, 2009|accessdate=July 9, 2009|work=Examiner.com|author=Tom Clocker|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222221416/http://www.examiner.com/x-9207-Baltimore-Movies-Examiner~y2009m4d28-Top-10-actors-Bruce-Willis--7-on-total-box-office-revenue-list|url-status=dead}}</ref> ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ತಂದೆಯವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೆನ್ಸ್ ಗ್ರೋವ್, ನ್ಯೂ ಜರ್ಸೀಗೆ ಮರಳಿ ಕರೆದೊಯ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="BioSarah">{{cite web|last=Barnard|first=Sarah|title=Bruce Willis|publisher=[[The Biography Channel]]|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/294:118/1/Bruce_Willis.htm|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091117080013/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/294%3A118/1/Bruce_Willis.htm|url-status=dead}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತವರೂರಿನಲ್ಲಿನ ಪೆನ್ಸ್ ಗ್ರೋವ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ತೊದಲುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದರು. ಸಹಪಾಠಿಗಳು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರಿಗೆ ''ಬಕ್-ಬಕ್'' ಎಂಬ ಕಿರು ನಾಮಧೇಯವನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref name="BioSarah" /><ref name="NYTPennHS">{{cite news|last=Petersen|first=Melody|title=Bruce Willis Drops Project, Leaving Town More Troubled|publisher=The New York Times|date=May 9, 1997 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A02E6DF1439F93AA35756C0A961958260 |accessdate=May 9, 2009}}</ref><ref name="BWillisUncut">{{cite news|publisher=[[Reader's Digest]]|title=Bruce Willis: The Uncut Interview|url=http://www.rd.com/images/content/021102/bruce_willis_interview.pdf|year=2002|format=PDF|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325080423/http://www.rd.com/images/content/021102/bruce_willis_interview.pdf|url-status=dead}}</ref> ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊದಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="BioSarah" /> ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸೇಲಂ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕ<ref name="DailyShow07">{{cite episode |title=Bruce Willis |series=[[The Daily Show]] |network=[[Comedy Central]] |station= |airdate=June 26, 2007 |url=http://www.thedailyshow.com/watch/tue-june-26-2007/bruce-willis}}</ref><ref name="WashPostTragic" /> ದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಗಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌ವಾಟರ್, ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಡುಪೋಂಟ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="WashPostTragic">{{cite news|last=Segal|first=David|title=Bruce Willis's Tragic Mask|publisher=The Washington Post|date=March 10, 2005|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A22175-2005Mar9.html|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ ಅವರು ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಲವು ಬಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಮೂಲು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="BioSarah" /> ಖಾಸಗಿ ತನಿಖಾಗಾರರಾಗಿ (ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿಯಾದ ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ೧೯೯೧ ರ ಚಿತ್ರ, ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಬಾಯ್ ಸ್ಕೌಟ್'' ನಲ್ಲಿಯೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ) ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಮಾಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಕ್ಯಾಟ್ ಆನ್ ಎ ಹಾಟ್ ಟಿನ್ ರೂಫ್'' ಎಂಬ ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಜೂನಿಯರ್ ವರ್ಷದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.<ref name="DailyM" /> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಬಾರ್ ಕೆಲಸದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮ್ಯಾನ್‌ಹಟ್ಟನ್ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ನೌಕರಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="WashPostTragic" /><ref name="RestInsider">{{cite news|last=DeLucia|first=Matt|title=The West Bank Café|publisher=''[[Restaurant Insider (magazine)|Restaurant Insider]]''|date=July 2007|url=http://www.newyorkrestaurantinsider.com/july2007-west-bank.asp|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಜುಲೈ 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714175206/http://www.newyorkrestaurantinsider.com/july2007-west-bank.asp|url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತು ಹಲವು ಪರೀಕ್ಷಾ ನಟನೆಯ ಬಳಿಕ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಆಫ್-ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ನಿರ್ಮಾಣದ ''ಹೆವನ್ ಎಂಡ್ ಅರ್ಥ್'' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ''ಫೂಲ್ ಆಫ್ ಲವ್'' ಮತ್ತು ಲೆವೀಸ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === [[File:Bruce Willis 1989.jpg|thumb|1989 ರಲ್ಲಿ 61 ನೇ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್]] ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಲವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗೆ ತೆರಳಿದರು.<ref name="DailyM" /> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು "ನೋ ಎಕ್ಸಿಟ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಟಿವಿ ಸರಣಿ ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್ ನ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0000246/ ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್]</ref> ಇವರು ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' (೧೯೮೫–೮೯) ಎಂಬ ಟಿವಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಡೇವಿಡ್ ಆಡ್ಡಿಸನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಇತರ ೩೦೦೦ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಅವಕಾಶ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="YahooM">{{cite web|title=Yahoo! Movies|work=Bruce Willis Biography|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018749/bio|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025143146/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018749/bio|url-status=dead}}</ref> ಸೈಬಿನ್ ಶೆಫರ್ಡ್ ಅವರೆದುರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಇವರಿಗೆ ಐದು ಋತುಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಮರ್ಥ ಹಾಸ್ಯ ನಟರಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಾನೀಯ ತಯಾರಕರಾದ ಸೀಗ್ರಾಮ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗೋಲ್ಡನ್ ವೈನ್ ಕೂಲರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಪಿಚ್‌ಮನ್ ಆಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="WillisCool">{{cite news|title=How Bruce Willis Keeps His Cool|publisher=Time|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1635812,00.html|date=June 21, 2007|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101204112141/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1635812,00.html|url-status=dead}}</ref> ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರವು ಈ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ನಟನಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ $೫–೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವೀಕರಿಸದೇ ಇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="Playboy">{{cite news|last=Grobel|first=Lawrence|title=Playboy Interview: Bruce Willis|publisher=[[Playboy]]|pages=59–79|date=November 1988}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿನ ಬ್ಲೇಕ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಬ್ಲೈಂಡ್ ಡೇಟ್'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಿಮ್ ಬಾಸಿಂಗರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಲಾರೋಕೆಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಅವರು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ''ಸನ್‌ಸೆಟ್'' ನಲ್ಲಿ ನೈಜ ಜೀವನದ ನಟರಾದ ಟಾಮ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು ಅವರಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸ್ವಂತ ಸ್ಟಂಟ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು <ref name="People1">{{cite web|title=Bruce Willis: Biography|publisher=''[[People (magazine)|People]]''|url=http://www.people.com/people/bruce_willis/biography|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214050913/http://www.people.com/people/bruce_willis/biography|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ $೧೩೮,೭೦೮,೮೫೨ ರಷ್ಟು ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="BOM1">{{cite web|publisher=[[Box Office Mojo]]|title=Die Hard|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=diehard.htm|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಳಿಕ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ''ಇನ್ ಕಂಟ್ರಿ'' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನುರಿತ ಎಮ್ಮೆಟ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರಾಗಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಲುಕ್ ಹೂ ಇಸ್ ಟಾಕಿಂಗ್'' ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ''ಲುಕ್ ಹೂ ಇಸ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಟೂ'' ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ನೀಡಿದರು. === ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ಅವಧಿಗಳು === ೧೯೮೦ ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾಪ್-ಖಿನ್ನ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾದ ''ದಿ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ಬ್ರುನೋ'' ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಒಳಗೊಂಡು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರೋಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಪರೋಡಿಯಂತಹ ಸ್ಪೈನಲ್ ಟ್ಯಾಪ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ "ರೆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಫ್" ಹಿಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮರಳಿ ಬಂದರೂ ಅನುಸರಣೆಯ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿನ ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ ನಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ''[[Die Hard 2: Die Harder]]'' ಮುಖಾಂತರ ಮತ್ತು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ವಿತ್ ಎ ವೆಂಗೀನ್ಸ್'' ಮೂಲಕ ಅನುಸರಣೆಗೊಂಡಿತು. ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲ ಮೂರು ಕಂತುಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ US$೭೦೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಹಾಲಿವುಡ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ೧೯೯೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಬೋನ್‌ಫೈರ್ ಆಫ್ ದಿ ವೆರೈಟೀಸ್'', ''ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್ ಡಿಸ್ಟೆನ್ಸ್'' ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರೇ ಸಹ-ರಚಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾದ ''ಹಡ್ಸನ್ ಹಾಕ್'' ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಪಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಇಳಿಕೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅತೀ ಲೈಂಗಿಕ ವೈಭವೀಕೃತ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಕಲರ್ ಆಫ್ ನೈಟ್'' (೧೯೯೪) ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಇವರು ಕ್ವೆಂಟಿನ್ ಟಾರಾಂಟಿಯೋ ಅವರ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ''ಪಲ್ಪ್ ಫಿಕ್ಷನ್'' ನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಬಲವರ್ಧಿಸಿತು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಇವರು ಕಾರ್ಟೂನ್ ''ಬ್ರೂನೋ ದಿ ಕಿಡ್'' ನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಇವರ ಸಿಜಿಐ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="FilmRef">{{cite web|title=Bruce Willis Biography (1955–)|publisher=Filmreference|url=http://www.filmreference.com/film/99/Bruce-Willis.html|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ಇವರು ''ಟ್ವೆಲ್ವ್ ಮಂಕೀಸ್'' (೧೯೯೫) ಮತ್ತು ''ದಿ ಫಿಫ್ತ್ ಎಲಿಮೆಂಟ್'' (೧೯೯೭)ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ೧೯೯೦ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ''ದಿ ಜ್ಯಾಕೆಲ್'', ''ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ ರೈಸಿಂಗ್'', ಮತ್ತು ''ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್'' ನಂತಹ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಳಪೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಇಳಿಮುಖವನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಆದರೆ ಮೈಕೆಲ್ ಬೇ-ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಆರ್ಮಗೆಡ್ಡೋನ್'' ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಉಳಿಸಿತು.<ref name="BOM2">{{cite web|title=1998 Worldwide Grosses|publisher=[[Box Office Mojo]]|url=http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=1998&p=.htm|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಪ್ಲೇ‌ಸ್ಟೇಶನ್ ವೀಡಿಯೋ ಆಟವಾದ ''ಆಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="EWeekly">{{cite news|last=Walk|first=Gary Eng|title="Apocalypse" Now|publisher=[[Entertainment Weekly]]|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,286028,00.html|date=December 4, 1998|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021064352/http://www.ew.com/ew/article/0,,286028,00.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು [[ಮನೋಜ್ ನೈಟ್ ಶ್ಯಾಮಲನ್|ಎಮ್. ನೈಟ್ ಶೈಮಾಲನ್]] ಅವರ ಚಿತ್ರವಾದ ''ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಸೆನ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. === ೨೦೦೦ - ೨೦೧೦ ರ ಅವಧಿಗಳು === [[File:BruceWillis2002.jpg|thumb|right|೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಹ್ಯಾಸ್ಟಿ ಪಡ್ಡಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಸಮಾರಂಭದ ಬಳಿಕ ವಿಲ್ಲೀಸ್]] ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿನ (ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಸ್ ಗೆಲ್ಲರ್ ಅವರ ಅತೀ ಕಿರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತೆಯ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು) ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗಾಗಿನ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref name="52Emmys">{{cite news|title=The 52nd Annual Emmy Awards|publisher=The Los Angeles Times|url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/59857880.xml?dids=59857880:59857880&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+11%2C+2000&author=BRIAN+LOWRY&pub=Los+Angeles+Times&desc=THE+52ND+ANNUAL+EMMY+AWARDS%3B+Veterans+Top+List+of+Creative+Arts+Winners%3B+Veterans+Lead+in+Creative+Fields&pqatl=google|date=September 11, 2000|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಜೂನ್ 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604180115/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/59857880.xml?dids=59857880:59857880&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Sep+11%2C+2000&author=BRIAN+LOWRY&pub=Los+Angeles+Times&desc=THE+52ND+ANNUAL+EMMY+AWARDS%3B+Veterans+Top+List+of+Creative+Arts+Winners%3B+Veterans+Lead+in+Creative+Fields&pqatl=google|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಅವರನ್ನು ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ೨೦೦೧ ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಮೆಡಿ ಅವಾರ್ಡ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪುರುಷ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಗಾಗಿ ನಾಮಾಂಕಿತರಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಪೆರ್ರಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ ''ದಿ ಹೋಲ್ ನೈನ್ ಯಾರ್ಡ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಮಿ "ದಿ ಟುಲಿಪ್" ಟುಡೆಸ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೂಲತಃ ''ಓಶಿಯಾನ್ ಎಲೆವೆನ್'' (೨೦೦೧) ನಲ್ಲಿ ಟೆರ್ರಿ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಆಗಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಆಲ್ಬಮ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="TerryAlbum">{{cite news|last=Rohan|first=Virginia|title=Let's Make a Deal|publisher=''[[The Record (Bergen County)|The Record]]''|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-95921703.html|format=Registration required|date=June 28, 2004|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104061855/http://www.highbeam.com/doc/1P1-95921703.html|url-status=dead}}</ref> ''ಓಶಿಯಾನ್ಸ್ ಟ್ವೆಲ್ವ್'' (೨೦೦೪)ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಕಿರು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪರಿವರ್ತಿತನಾದ ಸೈನಿಕನ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಲಕ್ಷಣದ ''ಗ್ರಿಂಡ್‌ಹೌಸ್'' ''ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಟೆರರ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ''ಸಿನ್ ಸಿಟಿ'' ಯ ನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಡ್ರಿಗೆಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಸಹಯೋಗವಾಗಿತ್ತು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತ ''ದಿ ಲೇಟ್ ಶೋ ವಿಥ್ ಡೇವಿಡ್ ಲೆಟ್ಟರ್‌ಮನ್'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೩ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬ ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಂದು ನಿಜವಾಗಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ಡೇವಿಡ್ ಲೆಟ್ಟರ್‌ಮನ್ ಅವರ ಬದಲಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="EWEyesHave">{{cite news|last=Susman|first=Gary|title=The Eyes Have It|publisher=[[Entertainment Weekly]]|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,427601,00.html|date=February 28, 2003|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907175319/http://www.ew.com/ew/article/0,,427601,00.html|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹಲವು ಬಾರಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗೇಟ್ಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥ ಡೇ-ಗ್ಲೋ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ಹ್ಯಾರಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ನಂತರ ಕೃತಕವಾದ ಬೇಟೆಗುಂಡುವಿನ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಮುಖದ ಒಂದು ಕಡೆ ವೇಷ ಧರಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದ ದಾಖಲೆ (ಡೇವಿಡ್ ಬ್ಲೇನ್ ಅವರ ಅಣಕ) ಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದ ಹೀಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[File:BruceWillisLFDHpremiere07.jpg|thumb|upright|ಜೂನ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಫ್ರೀ ಅಥವಾ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಳಿಕ ವಿಲ್ಲೀಸ್]] ೨೦೦೭ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ರಂದು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಈ ಬಾರಿ ಸಂಜಯ ಮಲಾಕಾರ್ ವಿಗ್ ಧರಿಸಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="People3">{{cite web|title=The Week's Best Celeb Quotes|publisher=''[[People (magazine)|People]]''|url=http://www.people.com/people/article/0,,20035205,00.html|date=August 17, 2007|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ಅವರ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೭ ಜೂನ್ ೨೫ ರಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಮಚಿತ್ರವಾದ ''ಆನ್ ಅನ್‌ಅಪೀಲಿಂಗ್ ಹಂಚ್'' (''ಆನ್ ಇನೋವೆಂಟ್ ಟ್ರೂಥ್'' ನ ಹಾಸ್ಯೋಕ್ತಿ) ನ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಗೆ ಕಿರಿದಾಗ ರುಮಾಲನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="StarPulse0707">{{cite web|title=Bruce Willis Wears Mini-Wind Turbine On His Head|work=Star Pulse|url=http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/06/26/bruce_willis_wears_mini_wind_turbine_on_|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213101135/http://www.starpulse.com/news/index.php/2007/06/26/bruce_willis_wears_mini_wind_turbine_on_|url-status=dead}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಜಪಾನೀಯರ ಸುಬಾರು ಲೆಗಸಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="YouTubeBW">{{cite web|title=1991 Subaru Legacy Ad|publisher=YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=yKopOLKEWfE|accessdate=May 9, 2009}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸುಬಾರು ಅವರು "ಸುಬಾರು ಲೆಗಸಿ ಟೂರಿಂಗ್ ಬ್ರೂಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸೀಮಿತ ಲೆಗಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಎಲ್. ಜಾಕ್ಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಾಂಪೂನ್ ಅವರ ''ಲೋಡೆಡ್ ವೆಪನ್ ೧'', ''ಪಲ್ಪ್ ಫಿಕ್ಶನ್'', ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ವಿಥ್ ಎ ವೆಂಗೀನ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಅನ್‌ಬ್ರೇಕೆಬಲ್'' ) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ನಟರು ತೊರೆಯುವ ಮುನ್ನ ''ಬ್ಲಾಕ್ ವಾಟರ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ರೂಮೆರ್ ಅವಳೊಂದಿಗೂ ಸಹ ೨೦೦೫ ರ ಚಿತ್ರ ''ಹೋಸ್ಟೇಜ್'' ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಹೇಲ್ ಬೆರ್ರಿ ಅವರೆದುರು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ೦ ''ಫರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್'' ನಲ್ಲಿ, ಶಾರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್ ಅವರೆದುರು ಕ್ರೈಮ್/ಡ್ರಾಮಾ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಅಲ್ಫಾ ಡಾಗ್'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಲೀವ್ ಫ್ರೀ ಆರ್ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪುನರಾಗಮನ ಮಾಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ''ವಾಟ್ ಜಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಪೆನ್ಡ್'' ಮತ್ತು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ಹೆಸರು ಆಧಾರಿತ ''ಸರೋಗೇಟ್ಸ್'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="VarSurro">{{cite news |last=Fleming |first=Michael |coauthors=Tatiana Siegel |title=Films halted due to strike |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |url=http://www.variety.com/VR1117976244.html |date=November 18, 2007 |accessdate=May 9, 2009}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಓಲಿವರ್ ಸ್ಟೋನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ೧೯೬೮ ರ ಮೈ ಮ್ಯಾಸ್ಕರೇ ತನಿಖೆಯ ಕುರಿತ ನಾಟಕ ''ಪಿಂಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ'' ಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್ ಸೈನ್ಯದ ಜನರಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಆರ್. ಪೀರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕಿತ್ತು.<ref name="HollyReportP">{{cite web |last=Mayberry |first=Carly |title=The Vine: Pitt targeted for 'Pinkville'|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i26138003c343f1a17dd721b6e61885d2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501222251/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i26138003c343f1a17dd721b6e61885d2|archivedate=2008-05-01 |format=Registration required |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=May 9, 2009}}</ref> ಆದರೆ, ೨೦೦೭ ವ್ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕದ ಮುಷ್ಕರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಿತ್ರವು ರದ್ದಾಯಿತು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ೨೦೦೮ ರ ಬ್ಲೂಸ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ ಆಲ್ಬಮ್ ''ನಾರ್ತ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಶೂಟ್ಔಟ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು "ಫ್ರೀ ವಿಲ್ಲೀಸ್ (ಬಿಹೈಂಡ್ ಅಂಕಲ್ ಬಾಬ್ಸ್ ಮಷಿನ್ ಶಾಪ್‌ನ ಚಿಂತನಗಳು)" ಗೀತೆಯಲ್ಲಿನ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ ಬ್ಲೂಸ್-ರಾಕ್ ಜ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಯ ಮಾತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ೨೦೦೯ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಾದ ನಾರ್ವಿಚ್ ಯೂನಿಯನ್ನ ಹೆಸರು ಅವಿವಾಗೆ ಬದಲಾಗಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಜಾಹೀರಾತೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Dunkley |first=Jamie |title=Aviva lambasted for rebranding costs |work=[[The Daily Telegraph]] |date=April 29, 2009 |accessdate=May 9, 2009 |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/insurance/5246121/Aviva-lambasted-for-rebranding-costs.html | location=London}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು [[ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬೆಂಜಮಿನ್]] ಅವರ "ಐ ವಿಲ್ ಬೌ" ಎಂಬ ಗೀತೆಯ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಗೀತೆಯು ೨೦೦೯ ರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲ್ಪಿತ ಚಿತ್ರ ''ಸರೋಗೇಟ್ಸ್'' ನಿಂದ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.comicbookresources.com/?page=video&show_id=147355 |title=Video: Breaking Benjamin's "I Will Not Bow" video for "The Surrogates" |publisher=Comic Book Resources |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=ಜನವರಿ 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113085501/http://comicbookresources.com/?page=video&show_id=147355 |url-status=dead }}</ref> ಕೆವಿನ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ಕಾಪ್ ಔಟ್'' ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಟ್ರೇಸಿ ಮೋರ್ಗನ್{/0 ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಕಳವನ್ನು ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಪತ್ತೆದಾರರು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು.{3/} ಚಿತ್ರವು ೨೦೧೦ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಗೋರಿಲ್ಲಾಜ್ ಅವರ "ಸ್ಟೈಲೋ" ಗೀತೆಯ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು.<ref name="BruceWillisStylo">{{cite web|title=Bruce Willis takes aim at Gorillaz in Stylo video|work=[[Billboard (magazine)|''Billboard'']] |url=http://www.billboard.com/column/viralvideos/bruce-willis-takes-aim-at-gorillaz-in-stylo-1004072014.story|accessdate= March 2, 2009}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮಾಜಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸಹ-ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ೮೦ ರ ದಶಕದ ಆಕ್ಷನ್ ನಟರುಗಳಾದ [[ಸಿಲ್ವಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಲ್ಲೋನ್|ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲ್ಲೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್|ಅರ್ನಾರ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜೆನೆಗ್ಗರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡೇಬಲ್ಸ್'' ಎಂಬ ಕಿರು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು "ಮಿಸ್ಟರ್. ಚರ್ಚ್" ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಮೂರು ಆಕ್ಷನ್ ನಟರುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂರೂ ಆಕ್ಷನ್ ನಟರುಗಳು ಕಂಡು ಬಂದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಚಿತ್ರದ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ನಟರುಗಳು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೯ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೪ ರಂದು ಖಾಲಿ ಚರ್ಚ್‌ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.newsinfilm.com/2009/10/25/stallone-on-rocky-7-plus-expendables-update/ ಸ್ಟಾಲೋನ್ ಶಾಟ್ ಎ ಸೀನ್ ವಿತ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರೂಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027222605/http://www.newsinfilm.com/2009/10/25/stallone-on-rocky-7-plus-expendables-update/ |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2009 }} ನ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫಿಲ್ಮ್</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯೋಜನೆಯು ''ರೆಡ್'' ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಆಫ್ ದಿ ಸೇಮ್ ನೇಮ್ ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ಕಿರು-ಸರಣಿಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಫ್ರಾಂಕ್ ಮೋಸಸ್ ಅವರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ೨೦೧೦ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೫ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="red">{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/2010/01/18/red-begins-principal-photography/|title=Red Begins Principal Photography|publisher=[[/Film]]|date=2010-01-18|accessdate=2010-01-18|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2012|archive-url=https://archive.is/20120914060230/http://www.slashfilm.com/2010/01/18/red-begins-principal-photography/|url-status=dead}}</ref> === ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳು === ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ''[[Kane & Lynch: Dead Men]]''.<ref name="KaneandLynch">{{cite web |title=Bruce Willis To Star in 'Kane and Lynch' |publisher=MTV |url=http://multiplayerblog.mtv.com/2009/10/21/bruce-willis-to-star-in-kane-and-lynch-movie/ |date=October 21, 2009 |accessdate=October 27, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025230519/http://multiplayerblog.mtv.com/2009/10/21/bruce-willis-to-star-in-kane-and-lynch-movie/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೦ ರ ಮೇ ೫ ರಂದು ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ೫'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಐದನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1638454/20100505/story.jhtml?rsspartner=rssYahooNewscrawler|title='Die Hard 5' Script In Negotiations|publisher=MTV|date=5-05-2010|accessdate=2010-05-5|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210000000/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1638454/20100505/story.jhtml?rsspartner=rssYahooNewscrawler|url-status=dead}}</ref> ಸಿಲ್ವಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲೋನ್ ಅವರು ತಾವು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡೇಬಲ್ಸ್'' ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದರು. ಸ್ಟಾಲೋನ್ ಅವರು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡೇಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | date = August 29, 2010 | author = Jason Barr | title = Sylvester Stallone Wants Bruce Willis to Play a “Super Villain” in THE EXPENDABLES Sequel | url = http://www.collider.com/2010/08/29/the-expendables-sequel-sylvester-stallone-bruce-willis-super-villain/ | access-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2011 | archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120212053759/http://collider.com/the-expendables-sequel-sylvester-stallone-bruce-willis-super-villain/46297/ | url-status = dead }}</ref> ಅವರುಗಳು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ನಟರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ === ''ಸ್ಟೇಕ್‌ಔಟ್'' ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಟಿ ಡೇವಿ ಮೂರೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ೧೯೮೭ ರ ನವೆಂಬರ್ ೨೧ ರಂದು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮೂರೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳು ಮೂರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು: ರುಮೆರ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್ (ಜನನ. ೧೯೮೮ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೬), ಸ್ಕೌಟ್ ಲಾರೂ ವಿಲ್ಲೀಸ್ (ಜನನ. ೧೯೯೧ ರ ಜುಲೈ ೨೦) ಮತ್ತು ಟಲ್ಲೂಲಾಹ್ ಬೆಲ್ಲೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ (ಜನನ. ೧೯೯೪ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೩), ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮ ರಂದು ದಂಪತಿಗಳು ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ತಮ್ಮ ಬೇರ್ಪಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಂಪತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು "ನಾನು ಓರ್ವ ತಂದೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗಂಡನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ವಿಫಲನಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ನಟ [[Will Smith|ವಿಲ್ ಸ್ಮಿತ್]] ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ನೀಡಿದರು.<ref name="DailyM" /><ref name="WillisCool" /> ಬೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ, ದಂಪತಿಗಳು ಮರು-ಮದುವೆಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ಹಬ್ಬಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಮೂರೆಯವರು ನಟ ಆಶ್ಟನ್ ಕುಚೆರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮೂರೆ ಮತ್ತು ಕುಚೆರ್ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೂ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮದುವೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೂರೆಯವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="DailyM" /> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಬ್ರೂಕ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅವರತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಆದರೆ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳ ಜೊತೆ ಜೀವನದ ಬಳಿಕ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.<ref name="YahooM" /> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ರು ೨೦೦೯ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ ರಂದು ಟರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೋಸ್ನಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮಾ ಹೆಮಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು;<ref>{{cite news|title=Bruce Willis Married to Super Model Emma heming|url=http://www.celebrityness.com/2009/05/bruce-willis-married-22-years-younger.html|archiveurl=https://www.webcitation.org/5msOjCyn4?url=http://www.celebrityness.com/2009/05/bruce-willis-married-22-years-younger.html|archivedate=ಜನವರಿ 18, 2010|accessdate=April 11, 2009|url-status=live}}</ref> ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೂರು ಪುತ್ರಿಯರು, ಮೂರೆ ಮತ್ತು ಕುಚೆರ್ ಸೇರಿದ್ದರು. ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ದಂಪತಿಗಳು ಆರು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಹಿಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾದರು.<ref name="MarriageHeming">{{cite news|title=Bruce and Emma make marriage legal|publisher=[[MSNBC]]|url=http://www.msnbc.msn.com/id/29923036/|date=March 27, 2009|accessdate=May 9, 2009|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 31, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090331062600/http://www.msnbc.msn.com/id/29923036|url-status=dead}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉತ್ಸುಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="DailyM" /> === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಲೂತೆರಾನ್ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಲೂತೆರಾನ್ ಚರ್ಚ್ - ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಸೈನೋಡ್) ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು,<ref>{{cite web |url=http://hope-elca.com/famous/ |title=Famous Lutherans |publisher=Hope-elca.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=ಜೂನ್ 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619052058/http://hope-elca.com/famous/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ''ಜಾರ್ಜ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕಕ್ಕೆ ೧೯೯೮ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡಿದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಿಲ್ಲ: {{cquote2|Organized religions in general, in my opinion, are dying forms", he says. "They were all very important when we didn't know why the sun moved, why weather changed, why hurricanes occurred, or volcanoes happened", he continues. "Modern religion is the end trail of modern mythology. But there are people who interpret the Bible literally. Literally! I choose not to believe that's the way. And that's what makes America cool, you know?<ref name="CelebAth">{{cite web|title=Celeb Atheist|work=Celebatheists.com|url=http://www.celebatheists.com/?title=Bruce_Willis|accessdate=May 10, 2009}}{{Verify credibility|it would be much better to just properly cite the george magazine article with title and page number|date=March 2010}}</ref>}} === ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಟ್ರಂಪ್ ಟವರ್ ಮತ್ತು<ref name="trump">{{cite web|title=Bruce Willis Moves Into Trump Towers|publisher=SoFeminine.ca|url=http://www.sofeminine.co.uk/w/star/n117308/news/Bruce-Willis-Moves-Into-Trump-Towers.html|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229143832/http://www.sofeminine.co.uk/w/star/n117308/news/Bruce-Willis-Moves-Into-Trump-Towers.html|url-status=dead}}</ref> ಟ್ರಂಪ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ,<ref name="TrumpPlace">{{cite news|last=Abelson|first=Max|title=Bruce Willis Pays $4.26 M. for Trump Enemy's Condo|publisher=[[The New York Observer]]|url=http://www.observer.com/2007/bruce-willis-pays-4-26-m-trump-enemys-condo|date=November 5, 2007|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211070709/http://www.observer.com/2007/bruce-willis-pays-4-26-m-trump-enemys-condo|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಅವರುಮಾಲಿಬು, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದನ್ನು, ಮೊಂಟಾನಾದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಟರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಕೋಸ್ನ ಪ್ಯಾರಟ್ ಕೇ ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಮನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸನ್ ವ್ಯಾಲಿ, ಇಡಾಹೋದಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="DailyM" /> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಚೆಯೆನ್ನೇ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರ ಸಹಯೋಗಿ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ರಿಫ್ಕಿನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Holly2">{{cite news|last=Fleming|first=Michael|title=Willis held 'Hostage'|publisher=''[[Variety (magazine)|Variety]]'' |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-26789071_ITM |format=Registration required|date=November 12, 2002|accessdate=May 10, 2009}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ದಿ ಮಿಂಟ್ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ದಿ ಲಿಬರ್ಟಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹೈಲಿ, ಇಡಾಹೋನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ನಟರಾದ [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್|ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್‌ಜೀನೆಗ್ಗರ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಲ್ವಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಲ್ಲೋನ್|ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲೋನ್]] ಅವರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಹಾಲಿವುಡ್ನ ಸಹ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="PlanetH">{{cite news|last=Martinson|first=Jane|coauthors=Vikram Dodd|title=Planet Hollywood crashes to earth |publisher=[[Guardian.co.uk]] |url=https://www.theguardian.com/uk/1999/aug/18/janemartinson.vikramdodd |date=August 18, 1999|accessdate=May 10, 2009 | location=London}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಬೆಲ್ವೆಡೀರ್ ಎಸ್ಎ ಅವರ ಸೋಬಿಯೆಸ್ಕಿ ವೋಡ್ಕಾಕಂಪನಿಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಲು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ೩.೩ ಶೇಕಡಾ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |author=Baubeau, Amelie and David Kesmodel |title=Bruce Willis Sees Spirits in Equity Deal With Belvedere |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703478704574611690552812758.html |work=WSJ.com |date=December 23, 2009 }}</ref> === ಇತರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === [[File:Bruce willis cinedom.jpg|thumb|upright|2006 ರ ಜೂನ್ 28 ರಂದು ಓವರ್ ದಿ ಹೆಡ್ಜ್‌ನ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಬಳಿಕ ವಿಲ್ಲೀಸ್]] ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ ನೆಟ್ಸ್ನ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುವ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ೨೦೦೭ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯ ರಂದು ನೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ವಂತ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಟಿಎಸ್ಎನ್ ನಲ್ಲಿನ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಚಿತ್ರದ, "ಯಿಪ್ಪೀ-ಕಿ-ಯೇ, ಮದರ್ ಫಕ್ಕರ್" ಎಂಬ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="TheStarTSN">{{cite news|last=Feschuk|first=Dave|title=Learning the hard way |publisher=TheStar.com |url=http://www.thestar.com/columnists/article/208749 |date=April 30, 2007|accessdate=May 10, 2009 | location=Toronto}}</ref><ref name="IMDBnews">{{cite web |publisher=[[Internet Movie Database]]|title=Willis Gets Naughty with Expletive at Basketball Game |url=http://www.imdb.com/name/nm0000246/news?year=2007|date=May 2, 2007 |accessdate=May 10, 2009}}</ref> ಈ ಕುರಿತಂತ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ನಂತರ ತಮ್ಮ ಜೆಟ್ ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ " ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನಿದ್ರೆಯೊಡನೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾನು ನನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="WillisCool" /> ೨೦೦೭ ರ ಮೇ ೫ ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ ''ಲೈವ್ ಫ್ರೀ ಓರ್ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಚಿತ್ರವು ಆರ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಬದಲಿಗೆ ಪಿಜಿ-೧೩ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳಿಸಿತು ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನರು ಏಯಂಟ್ ಇಟ್ ಕೂಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್_ಬಿ ಎಂಬ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ವಿವರಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="aintitcool">{{cite web|title=Bruce Willis|work=[[Ain't it Cool News]]|url=http://www.aintitcool.com/talkback_display/32511#comment_1493497|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207193454/http://www.aintitcool.com/talkback_display/32511#comment_1493497|url-status=dead}}</ref> ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ''ಲೈವ್ ಫ್ರೀ ಓರ್ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ; ೦}ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳ ವಿಷಯ ವಸ್ತು, ಇತರ ಚಿತ್ರ ತಂಡದವರು ಮತ್ತು ನಟ-ನಟಿಯರ ಬಗ್ಗೆ ನೇರ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಚಿತ್ರದ ವಿಚಾರಗಳ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಲವು ಜನರು "ವಾಲ್ಟರ್_ಬಿ" ಎನ್ನುವವರು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಮೇ ೯ ರಂದು ವೀಡಿಯೋ ಚಾಟ್ ಸೆಷನ್‌ನಲ್ಲಿ (ಐಚಾಟ್) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref name="freezedried">{{cite web|title=Is Bruce Willis a Talkbacker?|publisher=Freeze Dried Movies|url=http://www.freezedriedmovies.com/blog/index.php?/archives/81-Is-Bruce-Willis-a-talkbacker.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103000430/http://www.freezedriedmovies.com/blog/index.php?%2Farchives%2F81-Is-Bruce-Willis-a-talkbacker.html|archivedate=ನವೆಂಬರ್ 3, 2007|accessdate=May 10, 2009|url-status=live}}</ref><ref name="freezedried2">{{cite news|last=Shamoon|first=Evan|title=Bruce Willis Knows How to Use the Internet(s)|publisher=Switched.com|url=http://www.switched.com/2007/05/11/bruce-willis-knows-how-to-use-the-internet-s/|date=May 11, 2007|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಮೇ 19, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519152420/http://www.switched.com/2007/05/11/bruce-willis-knows-how-to-use-the-internet-s/|url-status=dead}}</ref> ಗ್ಯಾರಿ ಕೂಪರ್, [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ ನಿರೋ|ರಾಬರ್ಟ್ ಡೆ ನಿರೋ]], ಸ್ಟೀವ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ವೀನ್, ಮತ್ತು ಜಾನ್ ವೇಯ್ನ್ ಅವರುಗಳು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/articles/Bruce-Willis-9533244|publisher=biography.com|title=Bruce Willis Biography|accessdate=June 7, 2010|archive-date=ಜೂನ್ 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603064510/http://www.biography.com/articles/Bruce-Willis-9533244|url-status=dead}}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು === ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೂರೆಯವರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಗವರ್ನರ್ ಆದ ಮೈಕೆಲ್ ಎಸ್. ಡುಕಾಕಿಸ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪದವಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಮರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಜಾರ್ಜ್ ಹೆಚ್.ಡಬ್ಲೂ ಬುಷ್ ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಅವರ ಟೀಕಾಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ವಿರೋಧಿ ಬಾಬ್ ಡೋಲ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಡೋಲ್ ಅವರು ''ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌ಟೀಸ್'' ನಲ್ಲಿನ ಮೂರೆಯವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.<ref name="DoleNo">{{cite news|last=Vincent|first=Mal|title=Playing the bad boy is a natural for Bruce Willis|publisher=HamptonRoads.com|url=http://hamptonroads.com/2006/03/playing-bad-boy-natural-bruce-willis|date=March 3, 2006|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಮೇ 22, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522161828/http://hamptonroads.com/2006/03/playing-bad-boy-natural-bruce-willis|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೦ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು <ref name="CNNarchives">{{cite news|title=Bush and Cheney head toward Philadelphia as party vanguard makes preparations|publisher=CNN|url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/convention.wrap/index.html|date=July 28, 2000|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210132929/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/convention.wrap/index.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ಆ ವರ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್. ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್]] ಅವರನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೮ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹಲವು ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಾವು ಕೆಲವಷ್ಟು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="DailyM" /><ref name="WillisCool" /> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅಮೇರಿಕವು [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯವವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name="MSNBC1">{{cite news|last=Walls|first=Jeannette|title=Bruce Willis blasts Colombian drug trade|publisher=[[MSNBC]]|url=http://www.msnbc.msn.com/id/11701188|date=March 14, 2006|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228032106/http://www.msnbc.msn.com/id/11701188|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಾವು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾವು ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿನ ಅನಾಥರ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="DoleNo" /><ref name="USAWeek1">{{cite news |last=West |first=Kevin |title=A Big Ride of a Life |publisher=[[USA Weekend]] |url=http://www.usaweekend.com/07_issues/070624/070624bruce_willis.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5msOk4Dax?url=http://www.usaweekend.com/07_issues/070624/070624bruce_willis.html |archivedate=ಜನವರಿ 18, 2010 |date=June 24, 2007 |accessdate=May 10, 2009 |url-status=dead }}</ref> ತಾವು ಬಂದೂಕು ಹಕ್ಕುಗಳ ಭಾರಿ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಸಹ ಹೇಳಿದರು: {{cquote2|"Everyone has a right to bear arms. If you take guns away from legal gun owners, then the only people who have guns are the bad guys." Even a pacifist, he insists, would get violent if someone were trying to kill him. "You would fight for your life."<ref name="USAWeek2">{{cite news |last=Roach |first=Mary |title=Being Bruce Willis |publisher=[[USA Weekend]] |url=http://www.usaweekend.com/00_issues/000213/000213willis.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5msOk5618?url=http://www.usaweekend.com/00_issues/000213/000213willis.html |archivedate=ಜನವರಿ 18, 2010 |date=February 13, 2000 |accessdate=May 10, 2009 |url-status=dead }}</ref>}} ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು {{Citation needed|date=October 2010}} ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ೨೦೦೬ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ''೧೬ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ'' ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌|ಮ್ಯಾನ್‌ಹಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಓರ್ವ ವರದಿಗಾರನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆದರು: {{cquote2|I'm sick of answering this fucking question. I'm a Republican only as far as I want a smaller government, I want less government intrusion. I want them to stop shitting on my money and your money and tax dollars that we give 50 percent of... every year. I want them to be fiscally responsible and I want these goddamn lobbyists out of Washington. Do that and I'll say I'm a Republican... I hate the government, OK? I'm apolitical. Write that down. I'm not a Republican.<ref name="MSN Movies">{{cite web|title=Willis Is Mad As Hell...|publisher=MSN Movies|url=http://movies.msn.com/movies/hitlist/2-24-06?GT1=100|date=February 24, 2006|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060425123801/http://movies.msn.com/movies/hitlist/2-24-06?GT1=100|url-status=dead}}</ref>}} ಹಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ೨೦೦೬ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭ ರಂದು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಜಾಹೀರಾತೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಹೆಸರಿತ್ತು.<ref>[http://www.hollywoodgrind.com/nicole-kidman-and-84-others-stand-united-against-terrorism/ "ನಿಕೋಲ್ ಕಿಡ್ಮನ್ ಎಂಡ್ 84 ಅದರ್ಸ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಟೆರರ್ರಿಸಮ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907174835/http://www.hollywoodgrind.com/nicole-kidman-and-84-others-stand-united-against-terrorism/ |date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2014 }} ''ಹಾಲಿವುಡ್ ಗ್ರಿಂಡ್''. ಆಗಸ್ಟ್ ೫, ೨೦೦೬</ref> === ಸೈನ್ಯ ಅನುಸರಣೆಗಳು === [[File:Bruce Willis 1.jpg|thumb|upright|2002 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಯು.ಎಸ್ ನೌಕಾದಳದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]] ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತ, ''ದಿ ಸೀಜ್'', ''ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ವಾರ್'', ''ಟಿಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್'', ಮತ್ತು ''ಗ್ರೈಂಡ್‌ಹೌಸ್'' ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸೈನಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು. ಸೈನಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೈನಿಕ ಬಲಕ್ಕೆ ಗರ್ಲ್ ಸ್ಕೌಟ್ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾದ ತಲ್ಲುಲಾಹ್ ಅವರು ತಾವು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಗರ್ಲ್ ಸ್ಕೌಟ್ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ೧೨,೦೦೦ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಷ್ಟು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್ಎಸ್ ''ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ'' ನಲ್ಲಿರುವ ನೌಕಾದಳದವರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ್ದ ಸೈನಿಕರಿಗೆಲ್ಲಾ ಹಂಚಲಾಯಿತು.<ref name="FindAr">{{cite news|last=Smith|first=Leah N.|title=Bruce Willis Moonlights as Off-Screen Hero with Cookie Donation|publisher=USS John F. Kennedy Public Affairs |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_pnav/is_200205/ai_2244019612 |accessdate=June 24, 2007 | date=May 30, 2002 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071118171431/http://findarticles.com/p/articles/mi_pnav/is_200205/ai_2244019612 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = November 18, 2007}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಯುಎಸ್ಓ ಪ್ರವಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಇರಾಕ್]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಡ್ ದಿ ಅಸ್ಸೆಲೆರೇಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಿ ಹಾಡು ಹೇಳಿದರು.<ref name="CBSnews">{{cite news|last=Neal|first=Rome|title=Bruce Willis Sings For The Troops|publisher=[[CBS News]]|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/09/26/entertainment/main575209.shtml|date=September 26, 2003|accessdate=May 10, 2009|archive-date=ಮೇ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511142609/http://www.cbsnews.com/stories/2003/09/26/entertainment/main575209.shtml|url-status=dead}}</ref> ಎರಡನೆಯ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಲು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಅವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು.<ref name="RightOld">{{cite news|title=Hollywood's right reluctant to join Iraq debate|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/07/iraq.celebs.reut/|date=March 7, 2003|accessdate=May 10, 2009}}</ref> ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಮುಖಂಡರಾದ ಒಸಾಮ ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್, ಅಯಾಮನ್ ಅಲ್-ಜವಾಹರಿ, ಅಥವಾ ಅಬು ಮುಸಬ್ ಅಲ್-ಜಾರ್ಖವಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಧ ರಹಿತನಿಗೆ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಯುಎಸ್$೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ೨೦೦೭ ರ ಜೂನ್‌ನ ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್'' ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಯುದ್ದದ ವರದಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಯುದ್ಧದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಕಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದರು: {{cquote2|I went to Iraq because what I saw when I was over there was soldiers—young kids for the most part—helping people in Iraq; helping getting the power turned back on, helping get hospitals open, helping get the water turned back on and you don't hear any of that on the news. You hear, <nowiki>'</nowiki>X number of people were killed today,<nowiki>'</nowiki> which I think does a huge disservice. It's like spitting on these young men and women who are over there fighting to help this country.<ref name="Holly">{{cite web|title=Willis Fights for Iraqi Troops|publisher=Hollywood.com|url=http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Fights_for_Iraqi_Troops_/2436202|date=March 9, 2005|accessdate=May 10, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120628224543/http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Fights_for_Iraqi_Troops_/2436202|archivedate=ಜೂನ್ 28, 2012|url-status=live}}</ref>}} ತಾವು " ಯುದ್ಧ ಪರವಾಗಿನ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈನಿಕರವನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವೀರ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="TimesOnline">{{cite news|last=Baxter|first=Sarah|title=Bruce Willis comes out fighting for Iraq's forgotten GI heroes|publisher=The Times|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article597133.ece|date=November 27, 2005|accessdate=May 10, 2009|location=London|archive-date=ಮೇ 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174706/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article597133.ece|url-status=dead}}</ref> ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಮೋಸುಲ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಡ್ಸೂಸ್ ಫೋರ್, ಮೊದಲನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್, ೨೪ ನೇ ಇನ್‌ಫಾಂಟ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚಿತ್ರವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಜಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಷನ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಸೈನಿಕರಾದ ಮತ್ತು ಡ್ಯೂಸ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಸಮಗ್ರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯತವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ [[ಬ್ಲಾಗ್|ಬ್ಲಾಗ]]ರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಯೋನ್ ಅವರ ಬರಹದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರವು ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. "ತಾವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಹಣಕ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬುದುದ ಚಿತ್ರದ ಕಥಾ ವಸ್ತು ಎಂದು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Holly3">{{cite web|title=Willis to Make Movie Honoring U.S. Troops in Iraq|publisher=Hollywood.com|url=http://www.hollywood.com/news/Willis_to_Make_Movie_Honoring_US_Troops_in_Iraq/3469589|date=November 28, 2005|accessdate=May 10, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120628224556/http://www.hollywood.com/news/Willis_to_Make_Movie_Honoring_US_Troops_in_Iraq/3469589|archivedate=ಜೂನ್ 28, 2012|url-status=live}}</ref> == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' ನ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ರೋಜರ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಅವರು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಕುರಿತಂತೆ ''ಎ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಫಾಲ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರೋಮನ್ ಎ ಕ್ಲೆಫ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು.<ref name="NYTimes">{{cite news |last=Gates |first=Anita |title=Moonlighting |publisher=The New York Times |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A00E5DC1439F937A15750C0A960958260 |date=March 24, 1996|accessdate=May 10, 2009}}</ref> ಸೈಬಿಲ್ ಶೆಫರ್ಡ್ ಅವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಸೈಬಿಲ್ ಡಿಸೋಬಿಡಿಯೆನ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪಾತ್ರವನ್ನು "ನರವೀಕೃತ, ಮುಂಗೋಪದ ನಟ"ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಶನ್ ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ಆದ ''ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಆಟದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಓರ್ವ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ಸಾಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಂಪನಿಯು ಮರುಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆಟವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref name="EWeekly" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |+ ಚಲನಚಿತ್ರ |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! class="unsortable"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1980 | ''{{sortname|The|First Deadly Sin}}'' | ಮ್ಯಾನ್ ಎಂಟರಿಂಗ್ ಡಿನ್ನರ್ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೧೯೮೨ | ''{{sortname|The|Verdict}}'' | ಕೋರ್ಟ್‌ರೂಂ ಒಬ್ಸರ್ವರ್ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೧೯೮೫ | ''ಎ ಗುರು ಕಮ್ಸ್'' | ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೧೯೮೭ | ''ಬ್ಲೈಂಡ್ ಡೇಟ್'' | ವಾಲ್ಟರ್ ಡೇವಿಸ್ | |- | ೧೯೮೮ | ''{{sortname|The|Return of Bruno|The Return of Bruno (film)}}'' | ಬ್ರೂನೋ ರಾಡೋಲಿನಿ | |- | ೧೯೮೮ | ''ಸನ್‌ಸೆಟ್'' | ಟಾಮ್ ಮಿಕ್ಸ್ | |- | ೧೯೮೮ | ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' | ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ | |- | ೧೯೮೯ | ''ದಾಟ್ಸ್ ಅಡೆಕ್ವೇಟ್'' | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | |- | ೧೯೮೯ | ''ಇನ್ ಕಂಟ್ರಿ'' | ಎಮ್ಮೆಟ್ ಸ್ಮಿತ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ – ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗ |- | ೧೯೮೯ | ''ಲುಕ್ ಹೂ ಇಸ್ ಟಾಕಿಂಗ್'' | ಮಿಕಿ | ಕಂಠದಾನ ಮಾತ್ರ |- | ೧೯೯೦ | ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ೨'' | ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ | |- | ೧೯೯೦ | ''ಲುಕ್ ಹೂ ಈಸ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಟು'' | ಮಿಕಿ | (ಕಂಠದಾನ ಮಾತ್ರ) |- | ೧೯೯೦ | ''{{sortname|The|Bonfire of the Vanities|The Bonfire of the Vanities (film)}}'' | ಪೀಟರ್ ಫಾಲ್ಲೋ | |- | ೧೯೯೧ | ''ಮಾರ್ಟಲ್ ಥಾಟ್ಸ್'' | ಜೇಮ್ಸ್ ಉರ್ಬಾನ್ಸ್‌ಕೀ | |- | ೧೯೯೧ | ''ಹಡ್ಸನ್ ಹಾಕ್'' | ಎಡ್ಡೀ 'ಹಡ್ಸನ್ ಹಾಕ್' ಹಾಕಿನ್ಸ್ | ಲೇಖಕ |- | ೧೯೯೧ | ''ಬಿಲ್ಲಿ ಬಾತ್‌ಗೇಟ್'' | ಬೋ ವೀನ್‌ಬರ್ಗ್ | |- | ೧೯೯೧ | ''{{sortname|The|Last Boy Scout}}'' | ಜೋಸೆಫ್ ಕೋರ್ನೆಲಿಯಸ್ 'ಜೋ' ಹಾಲೆನ್‌ಬೆಕ್ | |- | ೧೯೯೨ | ''{{sortname|The|Player}}'' | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | |- | ೧೯೯೨ | ''ಡೆತ್ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಹರ್'' | ಡಾ. ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಮೆನ್‌ವಿಲ್ಲೇ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ |- | ೧೯೯೩ | ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಂಪೂನ್ಸ್ ಲೋಡೆಡ್ ವೆಪನ್ ೧'' | ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೧೯೯೩ | ''ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಲನ್ಸ್'' | ಟಾಮ್ 'ಟಾಮಿ' ಹಾರ್ಡಿ | |- | ೧೯೯೪ | ''ನಾರ್ಥ್'' | ನಿರೂಪಕ | |- | ೧೯೯೪ | ''ಕಲರ್ ಆಫ್ ನೈಟ್'' | ಡಾ. ಬಿಲ್ ಕಾಪಾ | |- | ೧೯೯೪ | ''ಪಲ್ಪ್ ಫಿಕ್ಷನ್'' | ಬಚ್ ಕೂಲಿಡ್ಜ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕನಟ ಕ್ಲೋಟ್ರುಡಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ೧೯೯೪ | ''ನೋಬಡೀಸ್ ಫೂಲ್'' | ಕಾರ್ಲ್ ರೀಬಕ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕನಟ ಕ್ಲೋಟ್ರುಡಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ೧೯೯೫ | ''ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ವಿತ್ ಎ ವೆಂಗೀಯನ್ಸ್'' | ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ | |- | ೧೯೯೫ | ''ಫೋರ್ ರೂಮ್ಸ್'' | ಲಿಯೋ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೧೯೯೫ | ''ಟ್ವೆಲ್ವ್‌ ಮಂಕೀಸ್‌'' | ಜೇಮ್ಸ್ ಕೋಲ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ |- | ೧೯೯೬ | ''ಲಾಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್'' | ಜಾನ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ | |- | ೧೯೯೬ | ''ಬೀವಿಸ್ ಅಂಡ್ ಬಟ್ಟ್-ಹೆಡ್ ಡು ಅಮೇರಿಕಾ'' | ಮಡ್ಡಿ ಗ್ರಿಮ್ಸ್ | ಕಂಠದಾನ ಮಾತ್ರ |- | ೧೯೯೭ | ''{{sortname|The|Fifth Element}}'' | ಕೋರ್ಬೆನ್ ಡಲ್ಲಾಸ್ | |- | ೧೯೯೭ | ''{{sortname|The|Jackal|The Jackal (1997 film)}}'' | ದಿ ಜಾಕೆಲ್ | |- | ೧೯೯೮ | ''ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ರೈಸಿಂಗ್'' | ಆರ್ಟ್ ಜೆಫ್ರೀಸ್ | |- | ೧೯೯೮ | ''ಆರ್ಮಗೆಡ್ಡಾನ್'' | ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್. ಸ್ಟಾಂಪರ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ೧೯೯೮ | ''{{sortname|The|Siege}}'' | ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ವಿಲಿಯಂ ಡೆವೆರೀಕ್ಸ್ | |- | ೧೯೯೯ | {{sortname|"Franky|Goes to Hollywood"|sort=Franky Goes to Hollywood|nolink=1}} | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯ |- | ೧೯೯೯ | ''ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್'' | |- | ೧೯೯೯ | ''{{sortname|The|Sixth Sense}}'' | ಡಾ. ಮಾಲ್ಕಮ್ ಕ್ರೌವ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ೧೯೯೯ | ''{{sortname|The|Story of Us}}'' | ಬೆನ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ | |- | ೨೦೦೦ | ''{{sortname|The|Whole Nine Yards|The Whole Nine Yards (film)}}'' | ಜಿಮ್ಮಿ "ದಿ ಟುಲಿಪ್" ಟುಡೆಸ್ಕಿ | |- | ೨೦೦೦ | ''ಡಿಸ್ನೀಸ್ ದಿ ಕಿಡ್'' | ರಸೆಲ್ 'ರುಸ್' ಡುರಿಟ್ಜ್ | |- | ೨೦೦೦ | ''ಅನ್‌ಬ್ರೇಕೆಬಲ್'' | ಡೇವಿಡ್ ಡುನ್ | |- | ೨೦೦೧ | ''ಬ್ಯಾಂಡಿಟ್ಸ್'' | ಜೋಯ್ ಬ್ಲೇಕ್ | |- | ೨೦೦೨ | ''ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ವಾರ್'' | ಕರ್ನಲ್. ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಎ. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಮಾರಾ | |- | ೨೦೦೨ | ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್'' | ಮಿ. ಬ್ಲಾಂಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ | |- | ೨೦೦೩ | ''ಟಿಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಸನ್'' | ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಎ.ಕೆ. ವಾಟರ್ಸ್ | |- | ೨೦೦೩ | ''ರುಗ್ರಾಟ್ಸ್ ಗೋ ವೈಲ್ಡ್'' | ಸ್ಪೈಕ್ | ಕಂಠದಾನ ಮಾತ್ರ |- | ೨೦೦೩ | ''[[Charlie's Angels: Full Throttle]]'' | ವಿಲಿಯಂ ರೋಸ್ ಬೈಲೀ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೨೦೦೪ | ''{{sortname|The|Whole Ten Yards}}'' | ಜಿಮ್ಮಿ "ದಿ ಟುಲಿಪ್" ಟುಡೆಸ್ಕಿ | |- | ೨೦೦೪ | ''ಓಷಿಯಾನ್ಸ್ ಟ್ವೆಲ್ವ್'' | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | |- | ೨೦೦೫ | ''ಹೋಸ್ಟೇಜ್'' | ಜೆಫ್ ಟ್ಯಾಲಿ | ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಹ |- | ೨೦೦೫ | ''ಸಿನ್ ಸಿಟಿ'' | ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರ್ಟಿಗನ್ | |- | ೨೦೦೬ | ''ಆಲ್ಫಾ ಡಾಗ್'' | ಸೋನ್ನಿ ಟ್ರೂಲವ್ | |- | ೨೦೦೬ | ''೧೬ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್'' | ಜಾಕ್ ಮೋಸ್ಲೀ | ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಹ |- | ೨೦೦೬ | ''ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್‌ ನೇಷನ್‌'' | ಹ್ಯಾರಿ ರೈಡೆಲ್ | |- | ೨೦೦೬ | ''ಲಕ್ಕಿ ನಂಬರ್ ಸ್ಲೆವಿನ್'' | ಮಿ. ಗುಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ | |- | ೨೦೦೬ | ''ಓವರ್ ದಿ ಹೆಡ್ಜ್'' | ಆರ್‌ಜೆ | ಕಂಠದಾನ ಮಾತ್ರ |- | ೨೦೦೭ | ''{{sortname|The|Astronaut Farmer}}'' | ಕರ್ನಲ್ ಡೌಗ್ ಮಾಸ್ಟರ್‌ಸನ್ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೨೦೦೭ | ''ಫರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್'' | ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಹಿಲ್ | |- | ೨೦೦೭ | ''ಗ್ರಿಂಡ್‌ಹೌಸ್‌'' | ಲೆ. ಮುಲ್ಡೂನ್ | |- | ೨೦೦೭ | ''ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಡ್ರೂ'' | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೨೦೦೭ | ''ಲೈವ್ ಫ್ರೀ ಓರ್ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್'' | ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ಲೇನ್ | ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಹ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಹೊರಗೆ'ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ ೪.೦' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ |- | ೨೦೦೮ | ''ವಾಟ್ ಜಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಪೆನ್ಡ್'' | ಸ್ವತಃ ತಾನೇ | |- | ೨೦೦೮ | ''ಅಸ್ಸಾಸಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ಎ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'' | ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಿರ್ಕ್‌ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ | |- | ೨೦೦೯ | ''ಸರೋಗೇಟ್ಸ್'' | ಏಜೆಂಟ್ ಟಾಮ್ ಗ್ರೀರ್ | |- | ೨೦೧೦ | ''ಕಾಪ್ ಔಟ್'' | ಜಿಮ್ಮಿ ಮೊನ್ರೋಯ್ | |- | ೨೦೧೦ | ''{{sortname|The|Expendables|The Expendables (2010 film)}}'' | ಮಿ. ಚರ್ಚ್ | ಮನ್ನಣೆ ರಹಿತ |- | ೨೦೧೦ | ''ರೆಡ್'' | ಫ್ರಾಂಕ್ ಮೋಸಸ್ |- | ೨೦೧೦ | ''{{sortname|The|Last Full Measure|The Last Full Measure (2010 film)}}'' | | ''ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ'' |- | ೨೦೧೧ | ''ಕ್ಯಾಚ್.೪೪'' | ಮೆಲ್ | ''ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಹಂತ'' |- | ೨೦೧೧ | ''{{sortname|The|Cold Light of Day}}'' | | ''ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಹಂತ'' |- | ೨೦೧೧ | ''ಟೆನ್'' | | ''ನಿರ್ಮಾಣ-ಮುಂಚಿನ ಹಂತ'' |- | ೨೦೧೧ | ''ಕೇನ್ &amp; ಲಿಂಚ್'' | ಆಡಮ್ "ಕೇನ್" ಮಾರ್ಕಸ್ | ''ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ'' |- | ೨೦೧೨ | ''ಲೂಪರ್'' | | ''ನಿರ್ಮಾಣ-ಮುಂಚಿನ ಹಂತ'' |} {| class="wikitable sortable" |+ ದೂರದರ್ಶನ |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! class="unsortable"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1984 | ''ಮಿಯಾಮಿ ವೈಸ್'' | ಟೋನಿ ಆಮಟೋ | ಸಂಚಿಕೆ: "ನೋ ಎಕ್ಸಿಟ್" |- | 1985 | ''{{sortname|The|Twilight Zone}}'' | ಪೀಟರ್ ಜೇ ನೋವಿನ್ಸ್ | ಸಂಚಿಕೆ: "ಶಾಟರ್‌ಡೇ" |- | ೧೯೮೫–<br>೧೯೮೯ | ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' | ಡೇವಿಡ್ ಅಡ್ಡಿಸ್ ಜೂ. | ೬೭ ಸಂಚಿಕೆಗಳು |- | ೧<br>೧೯೯೭ | ''ಬ್ರೂನೋ ದಿ ಕಿಡ್'' | ಬ್ರೂನೋ ದಿ ಕಿಡ್ | ಧ್ವನಿ ನೀಡಿಕೆ |- | ೧೯೯೭ | ''ಮ್ಯಾಡ್ ಅಬೌಟ್ ಯೂ'' | ಅಮ್ನೇಸಿಯಾ ಪೇಷಂಟ್ | ಸಂಚಿಕೆ: "ದಿ ಬರ್ತ್ ಭಾಗ ೨" |- | ೧೯೯೯ | ''ಅಲೈ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೀಲ್'' | ಡಾ. ನಿಕಲ್ | ಸಂಚಿಕೆ: "ಲವ್ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್" |- | ೨೦೦೦ | ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌'' | ಪಾಲ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ | ಮೂರು ಸಂಚಿಕೆಗಳು |- | ೨೦೦೨ | ''ಟ್ರೂ ವೆಸ್ಟ್'' | ಲೀ | ಟೆಲವಿಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | ೨೦೦೫ | ''ದಾಟ್ '೭೦ಸ್ ಶೋ'' | ವಿಕ್ | ಸಂಚಿಕೆ: "ಮಿಸ್‌ಫೈರ್" |} {| class="wikitable sortable" |+ ನಿರ್ಮಾಪಕ |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! class="unsortable"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1988 | ''ಸನ್‌ಸೆಟ್'' | ಸಹ-ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು |- | 2002 | ''{{sortname|The|Crocodile Hunter: Collision Course}}'' | ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | ೨೦೦೭ | ''{{sortname|The|Hip Hop Project|nolink=1}}'' | ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == '''ಸೋಲೋ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು''' * ''ದಿ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ಬ್ರೂನೋ'', ೧೯೮೭, ಮೋಟೌನ್, {{OCLC|15508727}} * ''ಇಫ್ ಐ ಡೋಂಟ್ ಕಿಲ್ ಯು, ಇಟ್ ಜಸ್ಟ್ ಮೇಕ್ಸ್ ಯು ಸ್ಟ್ರಾಂಗರ್'', ೧೯೮೯, ಮೋಟೌನ್ / ಪಿಜಿಡಿ, {{OCLC|21322754}}. * ''ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್: ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್'', ೨೦೦೧, ಪಾಲಿಗ್ರಾಮ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, {{OCLC|71124889}}. '''ಸಂಕಲನಗಳು / ಅತಿಥಿ ನಟನೆಗಳು''' * ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ೧೯೮೬; ಗೀತೆ "ಗುಡ್ ಲೋವಿನ್'" * ''ಹಡ್ಸನ್ ಹಾಕ್'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ೧೯೯೧; ಗೀತೆಗಳು "ಸ್ವಿಂಗಿಂಗ್ ಆನ್ ಎ ಸ್ಟಾರ್" ಮತ್ತು "ಸೈಡ್ ಬೈ ಸೈಡ್", ಎರಡೂ ಡ್ಯಾನಿ ಅಯಿಲೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆ * ''ರುಗ್ರಾಟ್ಸ್ ಗೋ ವೈಲ್ಡ್'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ೨೦೦೩; "ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಕ್ಯಾಟ್" ಕ್ರಿಸ್ಸೀ ಹಿಂಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು "ಲಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್" * ಬ್ಲೂಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್, ''ನಾರ್ತ್ ಹಾಲಿವುಡ್ ಶೂಟ್ಔಟ್'', ೨೦೦೮; ಗೀತೆ "ಫ್ರೀ ವಿಲ್ಲೀಸ್ (ಬಿಹೈಂಡ್ ಅಂಕಲ್ ಬಾಬ್ಸ್ ಮಷೀನ್ ಶಾಪ್ ನಿಂದ ಚಿಂತನಗಳು)" == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == [[File:Bruce Willis Walk of Fame.jpg|thumb|ಹಾಲಿವುಡ್ ವಾಕ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ನಟ.]] ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಿರುತೆರೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಾದ್ಯಂತ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಮೂನ್‌ಲೈಟಿಂಗ್'' ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಅವರು ಎಮ್ಮಿ ("ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತೃಷ್ಟ ನಾಯಕ ನಟ") ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ("ಟಿವಿ ಸರಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೊಬ್ಬನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ&nbsp;— ಹಾಸ್ಯ/ಸಂಗೀತ") ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="IMDBAwards">{{cite web |publisher=[[Internet Movie Database]] |title=Awards for Bruce Willis |url=http://www.imdb.com/name/nm0000246/awards |accessdate=May 10, 2009}}</ref> * ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ''ಇನ್ ಕಂಟ್ರಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ" ನ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು * ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರ ''ಕಲರ್ ಆಫ್ ನೈಟ್'' (೧೯೯೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://telepixtvcgi.warnerbros.com/reframe.html?http://telepixtvcgi.warnerbros.com/dailynews/pop/12_00/12_06a.html|title=Top Sex Scenes of All-Time|date=December 6, 2000|accessdate=July 9, 2009 |publisher=''Telepixtvcgi.warnerbros.com/''}}</ref> * ೧೯೯೯ ರ ಡ್ರಾಮಾ/ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ದಿ ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಸೆನ್ಸ್'' ಗಾಗಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ("ಮೆಚ್ಚಿನ ನಟ&nbsp;— ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್") ಮತ್ತು ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ("ಡ್ರಾಮಾದಲ್ಲಿನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ") ಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು. ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಗಾಗಿನ ಸಾಟರ್ನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ನಟನೆ" ಮತ್ತು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರದೆ ಮೇಲಿನ ಜೋಡಿ" ಗಾಗಿನ ಎಂಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ನಾಮಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name="IMDBAwards" /> * ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ವೋತೃಷ್ಟ ಅತಿಥಿ ನಟನ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. * ೨೦೦೨ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರಿಗೆ ಹಾರ್ವಡ್ ಹಾಸ್ಟಿ ಪಡ್ಡಿಂಗ್ ಥಿಯಾಟ್ರಿಕಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಾಸ್ಟಿ ಪಡ್ಡಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, ಮನರಂಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಮತ್ತು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="People2">{{cite news|last=Silverman|first=Stephen M.|title=For Bruce Willis, Award Is a Drag |publisher=''[[People (magazine)|People]]|url=http://www.people.com/people/article/0,,623503,00.html|date=February 12, 2002 |accessdate=June 20, 2007}}</ref> * ಹಾಗೆಯೇ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು ಅಮೇರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲೂ. ಬುಷ್]] ಅವರು ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಇನ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಕೇರ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಕ್ತಾರರಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು.<ref name="WHouse">{{cite web|title=President, Mrs. Bush & Bruce Willis Announce Adoption Initiative |publisher=[[whitehouse.gov]] |url=https://www.whitehouse.gov/news/releases/2002/07/20020723-7.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020725130329/https://www.whitehouse.gov/news/releases/2002/07/20020723-7.html|archivedate=2002-07-25|date=July 23, 2002|accessdate=May 10, 2009}}</ref> ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದರು: " ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುವುದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಹಾಗೆ ಸರ್ಕಾರೀ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಫಾಸ್ಟರ್ ಕೇರ್ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಮನಗಂಡಿದ್ದೇನೆ." * ೨೦೦೬ ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಗೌರವಿಸಿತು. ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರನ್ನು "Officier Dans L'ordre Des Arts Et Des Lettres" (ಆಫೀಸರ್ ಇನ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ "ಇದು ಅಮೇರಿಕದ ಸಿನೆಮಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ, ವಿಶ್ವದ ಚಿತ್ರ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮ್ಮನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಟರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವದ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref name="IMDBnews2">{{cite web |title=''Internet Movie Database'' |work=Willis Receives French Honor |url=http://www.imdb.com/name/nm0000246/news?year=2006 |date=January 12, 2006 |accessdate=May 10, 2009}}</ref> * ೨೦೦೬ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬ ರಂದು, ಹಾಲಿವುಡ್ ವಾಕ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ನ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ೬೯೧೫ ಹಾಲಿವುಡ್ ಬೌಲೆವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ನೆಲೆಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ೨೩೨೧ ನೇ ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿದೆ. ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಅವರು "ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಈ ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲೊಂದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆಂದು ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಎಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ...ಕಾಲವು ಕಳೆದಿದೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ನಾನು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ನಟನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref name="WashPost">{{cite news|author=[[Associated Press]]|title=Willis Gets Hollywood Walk of Fame Star|publisher=The Washington Post|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/16/AR2006101601073.html|date=October 17, 2006|accessdate=May 10, 2009}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth = 30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Bruce Willis}} {{Wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/*/http://www.brucewillis.com BruceWillis.com (ವೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಮಷೀನ್)] ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್&nbsp;– ೨೦೦೫ ರ ನಿವೇದನಾ ದಿನ ಬಳಿಕ ಮುಚ್ಚಿದೆ. Archive.org ನಲ್ಲಿನ ಸೈಟ್‌ನ ಕ್ಯಾಷ್ ಮಾಡಿದ ಮುಖಪುಟಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ * {{IMDb name|246}} * {{iobdb|Bruce|Willis}} * {{people.com}} * [http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200407/20040709.html ಬ್ರೂಸ್ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಸಂದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729212439/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200407/20040709.html |date=ಜುಲೈ 29, 2010 }}''ದಿ ಟೇವಿಸ್ ಸ್ಮೈಲಿ ಶೋ'' ನಲ್ಲಿ {{Template group |title=Awards for Bruce Willis |list= {{EmmyAward DramaLeadActor 1976-2000}} {{EmmyAward ComedyGuestActor 1976-2000}} {{GoldenGlobeBestActorTVComedy 1970-1989}} }} {{Use mdy dates|date=August 2010}} {{Persondata |NAME= Willis, Bruce |ALTERNATIVE NAMES= Willis, Walter Bruce |SHORT DESCRIPTION=American actor, producer, singer |DATE OF BIRTH= March 19, 1955 |PLACE OF BIRTH= [[Idar-Oberstein]], Germany (U.S. Military Base) |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Willis, Bruce}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಇಡಾಹೋದ ನಟರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಮೂಲದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಬ್ಲಾಗರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ನಟರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ (ಟೆಲವಿವಷನ್) ವಿಜೇತರುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿ ಬ್ರ್ಯಾಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೇಲಮ್ ಕಂಟ್ರಿ, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಕೆನ್‌ಫೆಲ್ಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]] 69b4rjjiihaq6nzc8akpc4ctq6ql8bb 0 32275 1372076 1371247 2026-04-25T23:12:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Protected area | name = ಫ್ವಾಂಗ್ ಪುಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ | iucn_category = II | map = India Mizoram#India | relief = y | mapframe = Yes | map_alt = | map_caption = | map_width = 300 | image = Phawngpui national park.jpg | image_caption = | mapframe-zoom = 9 | location = [[ಮಿಝೋರಂ]], [[ಭಾರತ]] | nearest_city = [[ಐಜ್ವಾಲ್]] | coordinates = {{coord|22|40|N|93|03|E|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|50|km2|sqmi}} | established = 1992 | visitation_num = 469 | visitation_year = 2012-2013 | governing_body = Department of Environment and Forests, [[Government of Mizoram]] }} '''ಫ್ವಾಂಗ್ ಪುಯ್ ನೀಲಗಿರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಮಿಝೋರಂ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.ಫಾಂಗ್‌ಪುಯಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಅಥವಾ ಫಾಂಗ್‌ಪುಯಿ ಬ್ಲೂ ಮೌಂಟೇನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಮಿಜೋರಾಂನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದು [[ಮುರ್ಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಮುರ್ಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]. ಇದು ಲಾಂಗ್ಟ್ಲೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]]ನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಮಾ]]ಕ್ಕೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ನಗರ [[ಐಝ್ವಾಲ್|ಐಜ್ವಾಲ್‌]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು 300 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಫಾಂಗ್‌ಪುಯಿ ಪರ್ವತದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಜೋರಾಂನ ಬ್ಲೂ ಮೌಂಟೇನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರವಾಗಿದ್ದು, 2157 ಮೀ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Phawngpui|url=http://mizotourism.nic.in/phawngpui.htm|work=mizotourism.nic.in|publisher=MizoTourism|access-date=2013-06-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303183739/http://mizotourism.nic.in/phawngpui.htm|archive-date=3 March 2013|df=dmy-all}}</ref> [1] == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == ಫಾಂಗ್‌ಪುಯಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ದೂರದಿಂದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ಲೂ ಮೌಂಟೇನ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನವು ವರ್ಷವಿಡೀ 11-29 °C ವರೆಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 3,000 ಸೆಂ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=World Wildlife Adventures|title=Phawngpui Blue Mountain National Park, Mizoram|url=http://www.world-wildlife-adventures.com/directory/india/wildlife-park.asp?sanctuary=Phawngpui+Blue+Mountain+National+Park&state=Mizoram|work=world-wildlife-adventures.com|access-date=2013-06-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327003843/http://www.world-wildlife-adventures.com/directory/india/wildlife-park.asp?sanctuary=Phawngpui+Blue+Mountain+National+Park&state=Mizoram|archive-date=27 March 2013|df=dmy-all}}</ref> ಇದು ಬರ್ಮಾದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಚಿಮ್ಟುಯಿಪುಯಿಯ ಕಣ್ಗಾಪಿನಲ್ಲಿದೆ . ಪರ್ವತಗಳ ಅಂಚುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿದಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೂಪಾದ ಪ್ರಪಾತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುಂದರವಾದ ಬಂಡೆಯಾಗಿದ್ದು , ಇದು ಮೊಂಡಾದ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಪತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Pachuau|first=Rintluanga|title=Mizoram: A Study in Comprehensive Geography|year=2009| page =95|publisher=Northern Book Center|isbn=978-8172112646|url=https://books.google.com/books?id=MYaYKXgAwLwC&q=Phawngpui&pg=PA30}}</ref> ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನದ ಬುಡ ಮತ್ತು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಥಾಲ್ಟ್‌ಲಾಂಗ್ ಗ್ರಾಮವು ಹತ್ತಿರದ ಮಾನವ ವಸಾಹತು.<ref name=tour>{{cite web|author= Department of Tourism|title= Mizoram Tourism - Phawngpui|year= 2012|url= http://tourism.mizoram.gov.in/page/phawngpui.html|publisher= The Department of Tourism, Government of Mizoram|access-date= 2013-06-26|archive-date= 28 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130628061414/http://tourism.mizoram.gov.in/page/phawngpui.html|url-status= dead}}</ref> == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ == ಫಾಂಗ್‌ಪುಯಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಅಪರೂಪದ ಬ್ಲೈಥ್ಸ್ ಟ್ರಾಗೋಪಾನ್ , ಫಾಲ್ಕನ್ , ಸೂರ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು , ಡಾರ್ಕ್-ರಂಪ್ಡ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಹ್ಯೂಮ್ಸ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆ , ನಿಧಾನ ಲೋರಿಸ್ , [[ಹುಲಿ]] , [[ಚಿರತೆ]] , ಚಿರತೆ ಬೆಕ್ಕು , ಸೆರೋ , ಗೋರಲ್ , ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ , ಸ್ಟಂಪ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಮಕಾಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಡ್ ಲಂಗೂರ್‌ನಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{cite web| author= Property Direction|title= Phawngpui Blue Mountain National Park, Mizoram|date=18 April 2013 | url =http://www.propertydirection.com/228aizawl/phawngpui-blue-mountain-national-park-mizoram/136/ |work= propertydirection.com |access-date= 2013-06-26}}</ref> . 2000 ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತ ಬಿದಿರಿನ ಪಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್ , ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್ , ನೇರಳೆ ಕೊಚೋವಾ , ಪಟ್ಟೆ ನಗುವ ಥ್ರಷ್ , ಬೂದು ಸಿಬಿಯಾ , ಕಪ್ಪು ಹದ್ದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕೊಕ್ಕಿನ ಕಾಗೆಯಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮೋಡದ ಚಿರತೆ ''(ನಿಯೋಫೆಲಿಸ್ ನೆಬುಲೋಸಾ)'' ಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1997 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Ghose, D. |title=First sighting of the clouded leopard ''Neofelis nebulosa'' from the Blue Mountain National Park, Mizoram, India |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_083_01_0020_0021_0.pdf |journal=Current Science |volume=83 |issue=1 |pages=20–21 |year=2002 |access-date=2026-04-03 |archive-date=2017-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817204333/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_083_01_0020_0021_0.pdf |url-status=dead }}</ref> ಭೂದೃಶ್ಯವು ವಿವಿಧ ಹುಲ್ಲುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ, ಲೈ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಫಾಂಗ್ ಎಂದರೆ "ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು", ಮತ್ತು -ಪುಯಿ ಎಂದರೆ "ಶ್ರೇಷ್ಠ" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಯ). ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು'' ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ , ಬಿದಿರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು . == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಮಿಜೋರಾಂ ಸರ್ಕಾರವು ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ 6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಪರವಾನಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಋತುವನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಆರಂಭಿಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, 52 ವಿದೇಶಿಯರು ಸೇರಿದಂತೆ 569 ಸಂದರ್ಶಕರು ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title= Thla 6 chhungin Rs. 10,190/- hmu |language= lus |trans-title= Rs. 10,190/- collected in 6 months |date= 15 May 2013 |url= http://www.zothlifim.com/chanchinthar/thla-6-chhungin-10190-hmu/ |work= Zothlifim |access-date= 2013-06-26 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150713210947/http://www.zothlifim.com/chanchinthar/thla-6-chhungin-10190-hmu/ |archive-date= 13 July 2015 |df= dmy-all }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]] 60hjsdjhj6izznvmjeik4per4g0z1zk 0 35412 1372078 1354905 2026-04-26T00:26:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಬಬಲಾದಿ |taluk_names=[[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city=[[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=೨೦೧೨ | population_total=೨೦೦೦ | population_density=೫೦ |area_magnitude=9 |area_total=೨೦೦ |area_telephone=೦೮೩೫೫ |postal_code=೫೮೬೧೨೫ |vehicle_code_range=ಕೆಎ - ೨೮ |website=www.babaladi.in }} [[File:Shree Vedamurty Shivayya Mahaswamiji.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶಿವಯ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು, ಬಬಲಾದಿ]] ಬಬಲಾದಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಬಬಲಾದಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. '''ಬಬಲಾದಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 ರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರವಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕಾಲಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಬಬಲಾದಿ ಮಠ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜರುಗುವ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ತಾಯಿಯ ಜಾತ್ರೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಬಲಿ ಎಂಬ ಗಿಡಗಳು ಆವರಿಸಿ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮವು, ಕಾಲಾನಂತರ ಬಬಲಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಟ್ಟಡವಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಲ್ಲರ, ಬೇಟೆಗಾರರ ಉಪಟಳ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಜ್ಞಾನಿ [[ಸಾರವಾಡ]]ದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಗೊಲ್ಲರನ್ನು ಸದೆಬಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾರಣೀಕರ್ತರಾದರು. ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ತಾವು ಮಠದ ಪೀಠವೇರದೆ ಷಣ್ಮುಖಸಿದ್ಧರನ್ನು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಲೋಕ ಸಂಚಾರಿಗಳಾದರು. ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪವಾಡ ಪುರುಷರಾಗಿ ನೂರಾರು ಲೋಕೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಠವು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಸಿರು ರುಮಾಲು, ಬೆಳ್ಳಿ ಕಾಲಡಗಿತೋಡೆ, ಬೆತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ: ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಾತೆ ಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಘಟಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ನೀತಿಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಜನರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಡಿದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ವಾಕ್‌ಸಿದ್ಧಿ ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರು, ಚಂದ್ರಗಿರಿದೇವಿ, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಂಕ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೀಗೆ 10 ಪವಾಡ ಪುರುಷರ ಗದ್ದುಗೆಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ದೇವಿ ಮಠದಲ್ಲಿ. ಈ ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ಮುತ್ಯಾ ಅವರು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧಕರು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಪವಾಡ ಪುರುಷರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 10 ಗದ್ದುಗೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಗದ್ದುಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತರು ಮದ್ಯವನ್ನು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಬಂದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅಂದು ಈಗಿರುವ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಹಾವು-ಮುಂಗಸಿ, ಇಲಿ-ಬೆಕ್ಕು, ಆಡು-ತೋಳ, ಮೊಲ-ನಾಯಿ ತುಂಬಾ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದವು. ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನೆಲಸಿದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಬಳಿಕ ಸದಾಶಿವ ಮುತ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಎಂಟು ಜನ ಸಿದ್ಧಿ ಪುರುಷರು ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಸತ್ಪುರಷರು ಆಡಿದ, ಮಾಡಿದ ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಇವರು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ನಿಜವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಕುವ ಶಾಪಗಳು ತಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಬಬಲಾದಿ ಮಠ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜರುಗುವ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ತಾಯಿಯ ಜಾತ್ರೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಬಲಿ ಎಂಬ ಗಿಡಗಳು ಆವರಿಸಿ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮವು, ಕಾಲಾನಂತರ ಬಬಲಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಟ್ಟಡವಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಲ್ಲರ, ಬೇಟೆಗಾರರ ಉಪಟಳ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಜ್ಞಾನಿ ಸಾರವಾಡದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಗೊಲ್ಲರನ್ನು ಸದೆಬಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾರಣೀಕರ್ತರಾದರು. ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ತಾವು ಮಠದ ಪೀಠವೇರದೆ ಷಣ್ಮುಖಸಿದ್ಧರನ್ನು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಲೋಕ ಸಂಚಾರಿಗಳಾದರು. ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪವಾಡ ಪುರುಷರಾಗಿ ನೂರಾರು ಲೋಕೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಠವು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಸಿರು ರುಮಾಲು, ಬೆಳ್ಳಿ ಕಾಲಡಗಿತೋಡೆ, ಬೆತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯ.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/news/state/vijayapura-babaladi-chandragiri-devi-temple-secrets-11727.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-02 |archive-date=2019-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723133034/https://kannada.news18.com/news/state/vijayapura-babaladi-chandragiri-devi-temple-secrets-11727.html |url-status=dead }}</ref> ;ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ: ಇವರು ಹೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಿಜವಾಗುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ಮಠದ ಗುರುವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಮಠವರೆಗೆ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಮಠದ ವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐದನೇ ಬಾರಿ ಮಠದ ಗುರುಮಾತೆಯ ಎದುರು ಶಿಶುಮಗ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ಘಟಿಸಬಹುದಾದ ದುರಂತಗಳು, ಮಳೆ, ಬೆಳೆ, ಪ್ರಳಯ ಮತ್ತಿತರ ಸುಖ-ದುಃಖದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಯುವ ಭವಿಷ್ಯ ಕರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿಗೆರೆ ಹೇಳಿದಷ್ಟೇ ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ, ರೈಲು ಬರಲಿವೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಅದು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ;ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ: ಇಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಿದ್ಧಿ ಪುರುಷ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಿಂದುವಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರದ ಭಕ್ತರು ಈ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಮದ್ಯದ ನವೈದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕುರಿತು ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಎಷ್ಟೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ ಸಾಂಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ;ಜುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ: ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಮಠ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಜನರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಟ್ಟು ಇರುವ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನೇ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ದ. ಇಲ್ಲಿ ಜುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ಬೋಳ ಟೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಾ? ಹೊಳೆ ಬಬಲಾದಿ ಮಠದವರ ಜುಟ್ಟು ಯಾರ ಕೈಗೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಪ್ರತೀಕ ಇದಾಗಿದೆ. ;ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ: ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಾತೆ ಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಘಟಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ನೀತಿಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಜನರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಡಿದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ವಾಕ್‌ಸಿದ್ಧಿ ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರು, ಚಂದ್ರಗಿರಿದೇವಿ, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಂಕ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೀಗೆ 10 ಪವಾಡ ಪುರುಷರ ಗದ್ದುಗೆಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತವೆ. ಸದ್ಯ ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುವ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಣಿದೇವಿ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಹಿರೇಮಠ ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಗುರುಗಳು ಮುಂದೆ ಮಳೆ- ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16*°30'8" N ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75*27'51" E ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ ೪೨.೭ ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ) , ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ೯.೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * ಬೇಸಿಗೆ - ೩೫°C-೪೨°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು * ಮಳೆಗಾಲ - ೧೮°C-೨೮°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ ೩೦೦ - ೬೦೦ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ ೧೮.೨ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), ೧೯.೬ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ ೧೭.೫ ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 3000 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1600 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1400 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ== ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ ಮಠ, ಬಬಲಾದಿ ==ದೇವಾಲಯಗಳು== *ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ ಮಠ * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಕಾಳಿಕಾ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಯಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಬಬಲಾದಿ ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ ೯೦ ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು , ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬಬಲಾದಿ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ನದಿ== ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕೃಷ್ಣ ನದಿ ಹರಿದಿದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ ೯೦ ಭಾಗ ಭೂಮಿ ನದಿ, ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು , ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು , ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ , ದ್ರಾಕ್ಷಿ , ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆಗಳು== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ೭೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಬೆಳೆಗಳು== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು , ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರಿಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಬಬಲಾದಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಹೋಬಳಿ ಮತ್ತು [[ಗುಣದಾಳ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್.(ನಂದಿನಿ)(ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ==ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ== ಮುಖ್ಯ ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಬಬಲೇಶ್ವರ - 08355 ==ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ== ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಸಾರವಾಡ - 586125 ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ರಸ್ತೆಯು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ==ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ== ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 ಹಾದೂಹೋಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 => [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಕಾಖಂಡಕಿ]] - [[ಮಮದಾಪುರ]] - [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] - [[ಮುಧೋಳ]] - [[ಯಾದವಾಡ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] ==ದಿಕ್ಕುಗಳು== {{geographic location |Center=ಬಬಲಾದಿ |Southwest= [[ಕಣಬೂರ]] |Southeast= [[ಶಿರಬೂರ]] |West= ಕುಚನೂರ |Northwest=ಕುಚನೂರ |Northeast=[[ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ]] |East=[[ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರ]] |North=[[ಬಿದರಿ]] |South=[[ಶಿರಬೂರ]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] h083k390ydyv3z782z3fa2mdlmj40wg 0 38123 1372079 1354906 2026-04-26T00:26:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372079 wikitext text/x-wiki ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಬಲಾದಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ ಮಹಾಪುರುಷರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಿ [[ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ಬಬಲಾದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಅಮವಾಷೆ ದಿನ ಬೃಹತ್ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ. [[ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಮಠವಿದೆ.<ref>https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/vijayapura/vijayapur/articleshow/51330257.cms</ref> ==ಚರಿತ್ರೆ== ಅಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ದೇವಿ ಮಠದಲ್ಲಿ. ಈ ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ ಮುತ್ಯಾ ಅವರು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧಕರು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಪವಾಡ ಪುರುಷರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 10 ಗದ್ದುಗೆಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಗದ್ದುಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತರು ಮದ್ಯವನ್ನು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಬಂದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅಂದು ಈಗಿರುವ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಹಾವು-ಮುಂಗಸಿ, ಇಲಿ-ಬೆಕ್ಕು, ಆಡು-ತೋಳ, ಮೊಲ-ನಾಯಿ ತುಂಬಾ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದವು. ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನೆಲಸಿದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಬಳಿಕ ಸದಾಶಿವ ಮುತ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಎಂಟು ಜನ ಸಿದ್ಧಿ ಪುರುಷರು ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಸತ್ಪುರಷರು ಆಡಿದ, ಮಾಡಿದ ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಇವರು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ನಿಜವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಕುವ ಶಾಪಗಳು ತಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಬಬಲಾದಿ ಮಠ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಜರುಗುವ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ತಾಯಿಯ ಜಾತ್ರೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಬಲಿ ಎಂಬ ಗಿಡಗಳು ಆವರಿಸಿ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಮವು, ಕಾಲಾನಂತರ ಬಬಲಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಟ್ಟಡವಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಲ್ಲರ, ಬೇಟೆಗಾರರ ಉಪಟಳ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲೋಕಜ್ಞಾನಿ ಸಾರವಾಡದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಬಲಾದಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಗೊಲ್ಲರನ್ನು ಸದೆಬಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾರಣೀಕರ್ತರಾದರು. ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರು ತಾವು ಮಠದ ಪೀಠವೇರದೆ ಷಣ್ಮುಖಸಿದ್ಧರನ್ನು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಲೋಕ ಸಂಚಾರಿಗಳಾದರು. ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 10 ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪವಾಡ ಪುರುಷರಾಗಿ ನೂರಾರು ಲೋಕೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಠವು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಸಿರು ರುಮಾಲು, ಬೆಳ್ಳಿ ಕಾಲಡಗಿತೋಡೆ, ಬೆತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುದುರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದು ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ==ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ== ಇವರು ಹೇಳಿದ ಭವಿಷ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಿಜವಾಗುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ಮಠದ ಗುರುವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಮಠವರೆಗೆ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ ಮಠದ ವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐದನೇ ಬಾರಿ ಮಠದ ಗುರುಮಾತೆಯ ಎದುರು ಶಿಶುಮಗ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ಘಟಿಸಬಹುದಾದ ದುರಂತಗಳು, ಮಳೆ, ಬೆಳೆ, ಪ್ರಳಯ ಮತ್ತಿತರ ಸುಖ-ದುಃಖದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಯುವ ಭವಿಷ್ಯ ಕರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿಗೆರೆ ಹೇಳಿದಷ್ಟೇ ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ, ರೈಲು ಬರಲಿವೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಅದು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ==ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ== ಇಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಿದ್ಧಿ ಪುರುಷ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಿಂದುವಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರದ ಭಕ್ತರು ಈ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಮದ್ಯದ ನವೈದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕುರಿತು ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಎಷ್ಟೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮದ್ಯದ ನೈವೇದ್ಯ ಸಾಂಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಜಾತ್ರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು ಆಗ ಸದಾಶಿವಂ ಅಜ್ಜನವರು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಬಬಲಾದಿ ಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಸದಾಶಿವ ಅಜ್ಜನವರಲ್ಲೀ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿ ಮತ್ತೆ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು ==ಜುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ== ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಮಠ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಡೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಜನರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಟ್ಟು ಇರುವ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನೇ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ದ. ಇಲ್ಲಿ ಜುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ಬೋಳ ಟೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಾ? ಹೊಳೆ ಬಬಲಾದಿ ಮಠದವರ ಜುಟ್ಟು ಯಾರ ಕೈಗೂ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಪ್ರತೀಕ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/news/state/vijayapura-babaladi-chandragiri-devi-temple-secrets-11727.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-02 |archive-date=2019-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723133034/https://kannada.news18.com/news/state/vijayapura-babaladi-chandragiri-devi-temple-secrets-11727.html |url-status=dead }}</ref> ==ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ== ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಾತೆ ಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಘಟಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ನೀತಿಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನವರ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಜನರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೇಳಬಹುದು. ಚಂದ್ರಮ್ಮ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಡಿದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ವಾಕ್‌ಸಿದ್ಧಿ ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರು, ಚಂದ್ರಗಿರಿದೇವಿ, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಂಕ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಸದಾಶಿವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಶಿವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಓಂಕಾರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೀಗೆ 10 ಪವಾಡ ಪುರುಷರ ಗದ್ದುಗೆಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತವೆ. ಸದ್ಯ ಮಠದ ಪೀಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುವ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಣಿದೇವಿ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಹಿರೇಮಠ ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಗುರುಗಳು ಮುಂದೆ ಮಳೆ- ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ==ಶಾಖಾ ಮಠಗಳು== * [[ಹಣಮಸಾಗರ]], ತಾ|| ಜಿ|| [[ವಿಜಯಪುರ]]. * [[ಸಾರವಾಡ]], ತಾ|| ಜಿ|| [[ವಿಜಯಪುರ]]. * [[ಕತಕನಹಳ್ಳಿ]] ([[ಕತ್ನಳ್ಳಿ]]), ತಾ|| ಜಿ|| [[ವಿಜಯಪುರ]]. * [[ಚಮಕೇರಿ]], ತಾ|| [[ಅಥಣಿ]], ಜಿ|| [[ಬೆಳಗಾವಿ]] * [[ಇಟ್ನಾಳ]], ತಾ|| [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]], ಜಿ|| [[ಬೆಳಗಾವಿ]] * [[ಅರಭಾಂವಿ]], ತಾ|| [[ಗೋಕಾಕ]], ಜಿ|| [[ಬೆಳಗಾವಿ]] * ಹೆಬ್ಬಾಳಟ್ಟಿ: ತಾ॥ ಬಬಲೇಶ್ವರ :ಜಿ॥ ವಿಜಯಪುರ * ಭೆoಡವಾಡ : ತಾ II ರಾಯಬಾಗ. : ಜಿ II ಬೆಳಗಾವಿ * Kadarkoppa ಜಿ#Bagalkot ತಾ#ಬಾದಾಮಿ * ರಂಜನಗಿ , ತಾ॥ಮುಧೋಳ ಜಿ॥ ಬಾಗಲಕೋಟೆ * ಸಾಲಹಳ್ಳಿ ತಾ// ರಾಮದುರ್ಗ ಜಿ // ಬೆಳಗಾವಿ ದಾಸನಾಳ ತಾ||ಯರಗಟ್ಟಿ ಜಿ||ಬೆಳಗಾವಿ *ಶಿರೋಳ, ತಾ॥ಮುಧೋಳ ಜಿ॥ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]] gjbl5xdpq1fkzkggo9u9uxpzgi81srs 0 39016 1372125 1364165 2026-04-26T11:26:16Z Vikashegde 417 added [[Category:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372125 wikitext text/x-wiki ==ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು== ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲು]] ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬರ]] ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವಾಡಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಿಲೆಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯೋಧನು ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಕಾರಣವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೬೫೦ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ==ರೂಪ/ವಿನ್ಯಾಸ== ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ (ಮೇಲ್ಭಾಗದ) ಚಿತ್ರವು ಪರಾಕ್ರಮದ ಸಂಕೆತದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹೋರಾಟ ನೆಡೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ಬಿದ್ದಂತೆಯೂ, ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಬಂದು ಅವನನ್ನು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವಂತೆಯೂ ಇರುವ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಿಂದ ಶಿಲ್ಪವು ಅಲಂಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಕೆಳಗೆ ಶಾಸನವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಒಂದು ನೋಟ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ಯದ ನೇರ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ದೊರಕಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಂತ ಅರಸನ ಹೆಸರು, ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನವು ರಚಿತವಾದ ಕಾಲ ಮೊದಲು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ನಾಯಕನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆತ ಮಡಿದು ದೇವಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವ ಬಗೆ-ಇವುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯು ಬರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲೇ ಇಡೀ ಶಾಸನದ ತಿರುಳನ್ನು ಹೇಳುವ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗದ್ಯ ನಿರೂಪಣೆಯ ವೀರಗಲ್ಲಿಗೆ [[ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ]]ವು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಗದ್ಯ ನಿರೂಪಣೆಯು ಈ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. '''ಜಿತೇನ ಲಭ್ಯತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಮೃತೇನಾಪಿ ಸುರಾಂಗನಾ | ಕ್ಷಣವಿಧ್ವಂಸಿನಿ ಕಾಯೇ ಕಾ ಚಿಂತಾ ಮರಣೇ ರಣೇ''' ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ - '''ಗೆದ್ದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಒಲಿಯುತ್ತಾಳೆ, ಮಡಿದರೆ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯುವ ಈ ದೇಹಕ್ಕೆ, ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯುವೆನೆಂಬ ಕೊರಗೇಕೆ ?''' ಇದು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ವೀರಯೋಧರ ಮಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ವೀರಮರಣವನ್ನು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ==ಚಿತ್ರಗಳು== <gallery> Image:Veeragallu.jpg|ಒಂದು ವೀರಗಲ್ಲು Image:Herostone in Siddhesvara Temple at Haveri.jpg|ಹಾವೇರಿಯ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲು. [[ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] File:Virgal (hero stone) in Kedareshvara temple at Balligavi 3.JPG|ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೮೬ ರ ಕಾಲದ ಇನ್ನೊಂದು ವೀರಗಲ್ಲು. ಬಳ್ಳಿಗಾವೆ. File:Virgal (hero stone) in Kedareshvara temple at Balligavi 1.JPG|ಕ್ರಿ.ಶ.1160 ರ ಕಾಲದ ಕಲಚೂರ್ಯರ ಬಿಜ್ಜಳ ರಾಜನ ಕಾಲದ ವೀರಗಲ್ಲು. ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ. [[ಬಳ್ಳಿಗಾವೆ]]. [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]. </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು== ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲ : [[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕಾ ಕರ್ನಾಟಕ]] {{commons category|Hero stones}} ಚಿತ್ರಗಳು http://en.wikipedia.org/wiki/Hero_stone {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 043reuze2ncwr92b9ofaw4j48f08fu1 0 48760 1372111 1356179 2026-04-26T07:47:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372111 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:GarlicBasket.jpg|thumb|ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]] {{Speciesbox | name = ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ | taxon = Allium sativum | image = Allium sativum Woodwill 1793.jpg | image_caption = ''Allium sativum'', known as garlic, from William Woodville, ''Medical Botany'', 1793. | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms_ref=<ref>{{Cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-296499 |title=The Plant List, ''Allium sativum'' L. |access-date=2016-05-20 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225204247/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-296499 |url-status=dead }}</ref> |synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Allium arenarium'' <small>Sadler ex Rchb. 1830 not L. 1753</small> |''[[Allium controversum]]'' <small>Schrad. ex Willd.</small> |''Allium longicuspis'' <small>Regel </small> |''[[Allium ophioscorodon]]'' <small>Link</small> |''[[Allium pekinense]]'' <small>Prokh.</small> |''[[Porrum ophioscorodon]]'' <small>(Link) Rchb.</small> |''Porrum sativum'' <small>(L.) Rchb. 1830 not (L.) Mill. 1768</small> }}}} '''''ಆಲಿಯಮ್ ಸ್ಯಾಟೀವಮ್''''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ''' ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಿರುವ [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಪಂಗಡ ''ಆಲಿಯಮ್''‍ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಜಾತಿ. ಅದರ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿಗಳು [[ಈರುಳ್ಳಿ]], ಶ್ಯಾಲಟ್, [[ಲೀಕ್]], ಚೈವ್ ಮತ್ತು ರ್‍ಯಾಕ್ಯೊವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ೭,೦೦೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವ ಬಳಕೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯು [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಮುಖ್ಯ [[ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ಼್ರಿಕಾ, ಹಾಗು ಯೂರೋಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬಳಸುವ ರುಚಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರದ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಇದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಖನಿಜಗಳು, ಜೀವಸತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಂಶಗಳು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಖಿನ್ನತೆಯಂತಹ ರೋಗಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/health-benefits-of-garlic-in-kannada/|title=ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು|website=kannadanews.today}}</ref> *ಮೂಲ್ಯವ್ಯಾಧಿ,[[ಮಲಬದ್ಧತೆ]],[[ಕಿವಿ]]ನೋವು,[[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಇದು ರಾಮಬಾಣ. *ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇದು ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಬೆಳ್ಳೆಗ್ಗೆ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಸೇವಿಸಿದ ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣವಾಗಿ ಅದು ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಮಲ ಹಾಗೂ ಮೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರ ಹಾಕುತ್ತದೆ. *ದೇಹದ ಆಲ್ಯಸ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಶರೀರಕ್ಕೊಂದು ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. *ಹುರಿದ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಕೋಶಗಳು ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. *ಪ್ರತಿದಿನ ಹುರಿದ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೇಹದ [[ಬೊಜ್ಜು]] ಕರಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳಕ್ಕೆ ಬಹಲ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. *ಅಸ್ತಮಾ,[[ಕೆಮ್ಮು]],ಕಫ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>http://kannada.webdunia.com/article/health-tips-in-kannada/top-seven-health-benefits-of-garlic-116082600009_1.html</ref> *ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫರ್‌ ಅಂಶವು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದು ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ |url=https://vistaranews.com/lifestyle/weight-loss-tips-garlic-uses-for-weight-loss-naturally/503304.html |website=Vistara News |publisher=Vistara News |access-date=19 December 2023 |archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219111724/https://vistaranews.com/lifestyle/weight-loss-tips-garlic-uses-for-weight-loss-naturally/503304.html |url-status=dead }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು == === ಸುಧಾರಿತ ನಿದ್ರೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ=== ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯು ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಎಂಬ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವಾಗಿದ್ದು ಅದು ನಿದ್ರೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ನೀವು ವೇಗವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತವಾದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು. === ರೋಗನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ === ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯು ಅದರ ರೋಗನಿರೋಧಕ-ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಲಿಸಿನ್‌ನಂತಹ ಸಲ್ಫರ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ದೇಹವು ರಿಪೇರಿ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವರ್ಧಕದೊಂದಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗ ಮತ್ತು ಸೋಂಕನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು ನಿಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ ಬೆಂಬಲ === ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಡಿಟಾಕ್ಸಿಫೈಯರ್ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ದೇಹದಿಂದ ವಿಷವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ನಿರ್ವಿಶೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ದಿನವಿಡೀ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. === ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು === ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯ ನಿಯಮಿತ ಸೇವನೆಯು ಹೃದಯಾಘಾತ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಎಸಳು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ತಿನ್ನಿ, ಆಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ನೋಡಿ! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/what-are-the-6-benefits-of-eating-a-garlic-clove-every-night-stg-pjl-1672462.html |access-date=30 August 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=26 April 2024 |language=kn |archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830173032/https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/what-are-the-6-benefits-of-eating-a-garlic-clove-every-night-stg-pjl-1672462.html |url-status=dead }}</ref> === ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ === ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್ಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೂಲಕ, ನಿಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಈ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೀವು ಒದಗಿಸಬಹುದು, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ತಿಂದರೆ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಸಿಗುತ್ತೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/do-you-know-the-health-benefits-of-eating-garlic-before-sleeping-stg-pjl-1641620-page-7.html |access-date=30 August 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=11 April 2024 |language=kn |archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830173034/https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/do-you-know-the-health-benefits-of-eating-garlic-before-sleeping-stg-pjl-1641620-page-7.html |url-status=dead }}</ref> ==ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು== ೧೦೦ ಗ್ರಾಂ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು {| class="wikitable" |- | ಸಾರಜನಕ|| ೩.೫|| ಗ್ರಾಂ |- | ಪಿಷ್ಟ|| ೨೮.೩|| ಗ್ರಾಂ |- | ಮೇದಸ್ಸು|| ೦.೫|| ಗ್ರಾಂ |- | ಸುಣ್ಣ|| ೨೮|| ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ |- | ರಂಜಕ|| ೩೧೦|| ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ |- | ಕಬ್ಬಿಣ|| ೧.೮|| ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ |- | ನಿಯಾಸಿನ್|| ೦.೪|| ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ |- | ಸಿ-ಜೀವಸತ್ವ|| ೧೪|| ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] q6id3yhd9gypmbs8occ8a0pl9lhodvf 0 51501 1372053 1352063 2026-04-25T12:13:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372053 wikitext text/x-wiki '''ನಿರುಕ್ತ''' ("ವಿವರಣೆ, ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿವಿಷಯಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ") ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳ, [[ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ|ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು]] ನಿರೂಪಿಸುವ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಆರು [[ವೇದಾಂಗ]] ಶಾಖೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣಜ್ಞ]] [[ಯಾಸ್ಕ]]ನಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಯಾಸ್ಕನ ಸಂಬಂಧ ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅವನನ್ನು ನಿರುಕ್ತಕಾರ ಅಥವಾ ನಿರುಕ್ತಕೃತ, ಜೊತೆಗೆ ನಿರುಕ್ತಾವತ್ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರುಕ್ತ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾತುಗಳ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿರುಕ್ತ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅದು ಹೇಗೆ ಪುರಾತನ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬೆಳೆದಿದ್ದು ಹೇಗೆಂದರೆ ೨ ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ ಯುಗದ ಸಂಯೋಜನೆ ವೇದದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ. [[ಚಿತ್ರ:Nirukta chap1 sanskrit.png|thumb|ನಿರುಕ್ತ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/9niruktam.htm Niruktam sememes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124114111/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/dictionary/9niruktam.htm |date=2005-11-24 }} *[https://archive.org/details/nighantuniruktao00yaskuoft The Nighantu and the Nirukta] 1967 bilingual Sanskrit-English critical edition by Lakshman Sarup, at the [[Internet Archive]] *[https://archive.org/details/nighantuniruktao00yaskuoft Full text] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ]] n28r2ezhyaomiptgkzhnvcb8vlvudjm 0 55073 1372054 1349722 2026-04-25T12:23:38Z Symphonicallyu 74110 1372054 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = Tigalari | languages = [[Tulu language|Tulu]], [[Kannada]], [[Malayalam]], and [[Sanskrit]] | type = [[Abugida]] | time = 9th century CE – present<ref name="diringer">{{cite book|last1=Diringer|first1=David|title=Alphabet a key to the history of mankind|date=1948|page=385|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.1287}}</ref> | fam1 = [[Egyptian hieroglyphs|Egyptian]] | fam2 = [[Proto-Sinaitic]] | fam3 = [[Phoenician script|Phoenician]] | fam4 = [[Aramaic script|Aramaic]] | fam5 = [[Brahmi script]] | fam6 = [[Tamil Brahmi]] | fam7 = [[Pallava script]]<ref>Handbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride(2019), p.28</ref> | fam8 = [[Grantha script|Grantha]] | sisters = [[Malayalam script]]<br/>[[Saurashtra script]]<br/>[[Dhives Akuru]] | sample = Tulu Aksharamale.png | caption = | imagesize = 250px | unicode = | iso15924 = Tutg | footnotes = | note = none }}    '''ತಿಗಳಾರಿ''' ( ''Tigaḷāri lipi'', ''tulu lipi'' ), <ref group="Note">The script is also referred to as '''Arya Ezhuttu''', '''Grantha Malayalam''', '''Tulu Grantha''', '''Tulu-Malayalam''' and '''Western Grantha'''.</ref> '''ತುಳು ಲಿಪಿ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು [[ತುಳು]], [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ದಕ್ಷಿಣ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಯ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮಿಕ್ ಲಿಪಿಯಾಗಿದೆ]]. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ [[ವೇದ|ವೈದಿಕ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು]] ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=ScriptSource - Tigalari |url=https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Qaau |website=scriptsource.org}}</ref> ಇದು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು [[ಕನ್ನಡ]] ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ([[ಮಲೆನಾಡು|ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶ]]) ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ತುಳು]] ಭಾಷಿಕರು ''ತುಳು ಲಿಪಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಲಿಪಿಯಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಿಂದಲೂ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕುಲಶೇಖರದ ಶ್ರೀ ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಿಗಳಾರಿ/ತುಳು ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 1159 AD ಗೆ ಸೇರಿದೆ. <ref>{{Cite news |last=Spl. Correspondent |first=The Hindu |date=22 February 2019 |title=Tulu stone inscription in Veeranarayana temple belongs to 1159 A.D.: Historian |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/tulu-stone-inscription-in-veeranarayana-temple-belongs-to-1159-ad-historian/article26344575.ece# |access-date=21 July 2020}}</ref> 15ನೇ ಶತಮಾನದ ತುಳುವಿನ ವಿವಿಧ ಶಾಸನಗಳು ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿವೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ''ಶ್ರೀ ಭಾಗವತೊ'' ಮತ್ತು ''ಕಾವೇರಿ'' ಎಂಬ ಎರಡು ತುಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಸಹ ಅದೇ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. <ref name="BhatSteveer">{{Cite book|title=The Dravidian Languages|last=Steever|first=Sanford B|date=2015|publisher=Routledge|isbn=9781136911644|pages=158–163}}</ref> ಇದನ್ನು [[ತುಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾದ [[ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ [[ಹವ್ಯಕ|ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮತ್ತು [[ಕೂಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಕೋಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] [[ವೇದ]] [[ಮಂತ್ರ|ಮಂತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಈ ಹಿಂದೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ತುಳು ಭಾಷಿಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಭಾಗವಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ಮಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಉಡುಪಿ|ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ್ಯಂತ]] ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆ (ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.<ref>https://www.unicode.org/L2/L2017/17378-tigalari.pdf</ref> ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸೂಚನಾ ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref name="Hindu1">{{Cite news |last=Kamila |first=Raviprasad |date=23 August 2013 |title=Tulu academy's script classes attract natives |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/tulu-academys-script-classes-attract-natives/article5051292.ece |access-date=28 June 2018}}</ref> == ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳು == {| class="wikitable" |+ !'''ಲಿಪಿಯ ಹೆಸರು''' ! '''ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ''' ! '''ಅವರ ಬೇರುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' |- | ಆರ್ಯ ಎಝುಟ್ಟು/ಗ್ರಂಥ ಮಲಯಾಳಂ | ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು | ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಮಣಿಪ್ರವಾಳ, ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥ |- | ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ರಂಥ/ತುಳು-ಮಲಯಾಳಂ | ಕೆಲವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು | 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು |- | ತಿಗಲಾರಿ | ''ಮಲೆನಾಡು'' ಮತ್ತು ''ಕರಾವಳಿ'' (ಕರಾವಳಿ) ಪ್ರದೇಶಗಳು&nbsp;ಕರ್ನಾಟಕದ | ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಮಿಷನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ಗಳು |- | ತುಳು ಲಿಪಿ/ತುಳು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿ | ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ, [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡು]] | ತುಳು ಭಾಷಿಕರು, ಎಸಿ ಬರ್ನೆಲ್ |} ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಹೆಸರು ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಭಾಷಾ ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಲಿಪಿಗೆ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆರ್ಯ ಎಝುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪದ: ಗ್ರಂಥ ಮಲಯಾಳಂ ಅನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯ ಎಝುಟ್ಟು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿಗೆ (ಹಳೆಯ ಶೈಲಿ) ಸೀಸದ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವವರೆಗೆ ಹಳೆಯ ಲಿಪಿಯ (ಅದು ತಿಗಳಾರಿ) ನಡುವಿನ ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಲೆನಾಡು ಭಾಗದ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇಂದಿಗೂ 'ತಿಗಳಾರಿ'ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ತಿಗಳಾರಿ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂದು ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೊ. ಗುಂಡಾ ಜೋಯಿಸ್ ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿಕಟವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು, ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೊ. ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್‌ನಂತಹ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾಡಿದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಲಿಪಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಏಕೈಕ ಹೆಸರು 'ತಿಗಳಾರಿ' ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Tulu Unicode 2017">{{Cite web |last=Vaishnavi Murthy K Y |last2=Vinodh Rajan |title=L2/17-378 Preliminary proposal to encode Tigalari script in Unicode |url=https://www.unicode.org/L2/L2017/17378-tigalari.pdf |access-date=28 June 2018 |website=unicode.org}}</ref> ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತುಳು ಲಿಪಿ ಅಥವಾ ತುಳು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಹಲವಾರು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚನಾ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ತಿಗಲಾರಿ ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ - ರೆವ್. ಎಸಿ ಬರ್ನೆಲ್ ಅವರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಗ್ರಫಿಯ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು. [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ|ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ]] ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತುಳು ರಾಮಾಯಣ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು 'ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿ' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ == ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ [[ಕೆನರಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೆನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಡ್ಡಗಾಡು]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರ ಕೆನರಾ]], [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಸೌತ್ ಕೆನರಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವೇದ]], [[ಜ್ಯೋತಿಷ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಕೃತಿಗಳು. == ಬಳಕೆ == === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಳಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Tigalari-sanskrit-manuscript.jpg|thumb|300x300px| ತಿಗಳಾರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]] ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ [[ವೇದ|ವೇದಗಳು]], [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು]], [[ಜ್ಯೋತಿಷ]], [[ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಪುರಾಣಗಳು|ಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ''ಗೋಕರ್ಣ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳೂ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಯಾಣ|ಯಾಣದ]] ಬಟ್ಟಲೇಶ್ವರ ಅವರು ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ ''ಕೌಶಿಕ ರಾಮಾಯಣವು'' ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ 15ನೇ ಶತಮಾನದ ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತವೂ]]'' ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ]] 12-13ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹೊನ್ನಾವರ|ಹೊನ್ನಾವರವು]] [[ಸಾಮವೇದ]] ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ''ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಂತಹ'' ಇತರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಎರಡು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ ''ಶ್ರೀ ಭಾಗವತೋ'' ಮತ್ತು ''ಕಾವೇರಿ'' [[ತುಳು|ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ]] ಸಹ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. === ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆ === ಇಂದು ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ [[ಕೆನರಾ]] ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಜಿತ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ''[[ಮಠ|ಮಠಗಳಲ್ಲಿ]]'' ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಷನ್ ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು|ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ತಿಗಳರಿ ಲಿಪಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಕೆಳದಿ|ಕೆಳದಿಯಲ್ಲಿ]] ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ 400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿವೆ. ಲಿಪಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತುಳುವರಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ತುಳು ಲಿಪಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Shenoy |first=Jaideep |date=30 November 2019 |title=Karnataka Tulu Sahitya academy to convene meet of experts for standardisation of Tulu script |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/karnataka-academy-to-convene-meet-of-experts-for-standardisation-of-tulu-script/articleshow/72303131.cms |access-date=21 July 2020}}</ref> ತುಳು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸಕರಿಂದಲೂ ಭಾರಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Shenoy |first=Jaideep |date=18 November 2019 |title=MLA Vedavyas Kamath gives Tulu an online fillip |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/mla-vedavyas-kamath-gives-tulu-an-online-fillip/articleshow/72102948.cms |access-date=21 July 2020}}</ref> [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಡೆ ತುಳು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Monteiro |first=Walter |date=21 July 2020 |title=Karkala: Nandalike Abbanadka Friends Club inaugurates road signboard in Tulu |work=Daijiworld |url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=732646 |access-date=21 July 2020}}</ref> <ref>{{Cite news |last=DHNS |first=Harsha |date=21 June 2020 |title=Athikaribettu GP's initiative to publicise Tulu gets good response |work=Deccan Herald |url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/athikaribettu-gp-s-initiative-to-publicise-tulu-gets-good-response-852216.html |access-date=21 July 2020}}</ref> == ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ; ಕೆಳದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಬ್ಯೂರೋ, [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], ಕರ್ನಾಟಕ : ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೂರು ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, [[ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]], ಇತಿಹಾಸ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಔಷಧ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಳದಿ]] ಯುಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಫಲಕದ ಶಾಸನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜ್ಞಾನ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, ಶಂಕರಘಟ್ಟ, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ [[ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. ; ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮೈಸೂರು : [[ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ಓರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮೈಸೂರು]] 33,000 ತಾಳೆ ಎಲೆಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅಪರೂಪದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ, ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿಗಳರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ''ಶಾರದತಿಲಕ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''ಶಾರದತಿಲಕವು'' [[ತಂತ್ರ|ತಾಂತ್ರಿಕ ಪೂಜೆಯ]] ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಸಂಯೋಜನೆಯ ನಿಖರವಾದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಠ್ಯದ ಲೇಖಕ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರ ಅವರು ಬೃಹತ್ ತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೂಲಕ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗಿ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ; ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ತಂಜಾವೂರು : [[ತಂಜಾವೂರು|ತಂಜಾವೂರಿನ]] ನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ರಾಜವಂಶಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಂಥ, ದೇವನಾಗರಿ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತಿಗಳಾರಿ ಮತ್ತು ಒರಿಯಾ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ; ಫ್ರೆಂಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಾಂಡಿಚೇರಿ : ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸೈಸ್ ಡಿ ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯು ''[[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]] [[ಆಗಮ|ಆಗಮಗಳಿಗೆ]]'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1955 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, [[ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶೈವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ AD ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ AD ಯಿಂದ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು,<ref>The digitized Tigalari manuscripts can be viewed at Cite web |title=Welcome to the IFP Manuscripts Database |url=http://www.ifpindia.org/manuscripts/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131124120611/http://www.ifpindia.org/manuscripts/ |archive-date=24 November 2013 |access-date=24 November 2013</ref> ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ-ನಿರ್ದೇಶಕ, ಜೀನ್ ಫಿಲಿಯೋಜಾಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ತುರ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆ, ಶೈವ ಆಗಮ, [[ಪುರಾಣಗಳು|ಸ್ಥಳಪುರಾಣ]] ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಮುಂತಾದ ಲಿಪಿಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹವು ಸರಿಸುಮಾರು 8,600 ತಾಳೆ ಎಲೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ; ಇತರೆ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ತೆಲುಗು, ನಂದಿನಗರಿ ಮತ್ತು ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. : ''ಶೈವ ಆಗಮವನ್ನು'' ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಠ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳು ಬೇರೆಡೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ (ಶ್ರೀತಾಳ) ತಾಳೆ ಎಲೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]], ಹೊಸನಗರದ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, [[ಸಿರ್ಸಿ|ಸಿರ್ಸಿಯ]] [[ಸೋಂದಾ]] ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲೀ ಮಠ ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು|ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. == ಪಾತ್ರಗಳು == ತಿಗಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತದ ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ : ''ವಿದ್ಯಾಮಾಧವೀಯಂ-ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರಂ'' [[ಚಿತ್ರ:Tigalari-manuscript-Vidyamadhaviyam.jpg|right|alt=Image: A folio from Tigalari manuscript in the Sanskrit language-Vidyamadhaviyam-Jyotisha Shastram|none|thumb|700x700px]] ತಿಗಳಾರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ವ್ಯಂಜನ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚಾರ್ಟ್. [[ಚಿತ್ರ:Tulu_glyphs.png|alt=This is the alphabet of Tigalari script|1114x1114px|ಇದು ತಿಗಳರಿ ಲಿಪಿಯ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಾಗಿದೆ]] == ಇತರ ಲಿಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ == ತಿಗಳಾರಿ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಎರಡೂ ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಡಿಕ್ ಲಿಪಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಂಜನ ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲುತ್ತವೆ. 9ನೇ-10ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಗ್ರಂಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಲಿಪಿಯು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಎರಡು ಲಿಪಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="C">Andronov, Mikhail Sergeevich. </ref> [[ಚಿತ್ರ:Tulu_Kannada_Malayalam1.jpg|435x435px]] ಈ ಕೋಷ್ಟಕವು ಕ, ಖ, ಗ, ಘ, ಙ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಲಿಪಿಗಳಾದ ಗ್ರಂಥ, ತಿಗಳಾರಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಸಿಂಹಳದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tigalari_script_comparison_chart..jpg|650x650px]] == ಯುನಿಕೋಡ್ == ತಿಗಳಾರಿ (ತುಳು) ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಎವರ್ಸನ್ <ref>{{Cite web |last=Everson |first=Michael |date=22 April 2011 |title=N4025R: Preliminary proposal for encoding the Tulu script in the SMP of the UCS |url=https://www.unicode.org/L2/L2011/11120r-n4025r-tulu.pdf |access-date=18 January 2016 |publisher=Working Group Document, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 and UTC}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 August 2015 |title=Roadmap to the SMP |url=https://www.unicode.org/roadmaps/smp/ |access-date=18 January 2016}}</ref> ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಿ ಮೂರ್ತಿ ಕೆವೈ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ರಾಜನ್ ಅವರು [[ಯುನಿಕೋಡ್|ಯುನಿಕೋಡ್‌ಗೆ]] ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>cite web |url=https://www.unicode.org/L2/L2017/17378-tigalari.pdf</ref> L2/17-378 ರ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ L2/16-241 ಕುರಿತು ಶ್ರೀನಿಧಿ A ಮತ್ತು ಶ್ರೀದತ್ತ A ಸಹ ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಡಾ. ಯು. ಬಿ. ಪವನಜ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎ.ಸಿ.ಭಂಡಾರಿಯವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು 2 ವಿಭಿನ್ನ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಒಂದು ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪುರಾತನ ಲಿಪಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಸಂಶೋಧನೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಸರಳೀಕೃತ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿದಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ತುಳು ಬಳಕೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯೂ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|group=Note}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Citation|last=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage|isbn=9789839154801}} * {{Citation|last=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}} * {{Citation|last=Harold A. Stuart|year=1895|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281736/mode/2up}} * {{Citation|last=Government of Madras|year=1905|title=Madras District Gazetteers: Statistical Appendix for South Canara District|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.177471/page/n1/mode/2up}} * {{Citation|last=Government of Madras|year=1915|title=Madras District Gazetteers South Canara (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.ministry.16591/page/n5/mode/2up}} * {{Citation|last=Government of Madras|year=1953|title=1951 Census Handbook- South Canara District|publisher=Madras Government Press|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6023/1/7746_1951.pdf}} * {{Citation|last=J. I. Arputhanathan|year=1955|title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks)|publisher=Madras Government Press|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf}} * {{Citation|title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|place=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿ * [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]] * [[ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ|ಗೋಕಾಕ್ ಆಂದೋಲನ]] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://books.google.com/books?id=0J3GCwAAQBAJ ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆ - ತುಳು ಲಿಪಿ: ಜಿವಿಎಸ್ ಉಳ್ಳಾಲ ಅವರಿಂದ ತುಳು ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆ] * [http://tuluacademy.org/en/tulu-alphabets/ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪಾಠಗಳು] * [http://www.typoday.in/2012/spk_papers/vaishnavi-murthy-typographyday2012.pdf ತುಳು ಲಿಪಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಒಲವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713165554/http://www.typoday.in/2012/spk_papers/vaishnavi-murthy-typographyday2012.pdf |date=2019-07-13 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ]] 1psqyhxc6qg9jtl39imduxndra0hsik 0 63760 1372102 1355991 2026-04-26T06:47:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372102 wikitext text/x-wiki [https://en.wikipedia.org/wiki/Bangalore%20Cantonment ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್] (೧೮೦೬–೧೮೮೧) ಭಾರತೀಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ (ದಂಡುಪ್ರದೇಶ) ೧೩ ಚದರ ಮೈಲುಗಳ (೩೪ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬಿನ್ನಮಂಗಲದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾನರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾನರೀಸ್‌ನಿಂದ ಎಜಿಆರ್‌ಎ‌ಎಮ್ (ಆರ್ಮಿ ಗ್ರೂಪ್ ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಮೈದಾನ) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌‌ ಭಾರತೀಯ‌ ಸೇನೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ]] ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಫಿರಂಗಿ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಶ್ವದಳ, ಪದಾತಿ ದಳ, ಸಪ್ಪರ್‌ಗಳು, ಗಣಿಗಾರರು, ಮೌಂಟೆಡ್ ಪದಾತಿ ದಳ, ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ದಳ ಹಾಗೂ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ರೈಫಲ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದರ್ಬಾರ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು <ref>{{Cite web |url=https://www.pnrao.com/the-bangalore-cantonment/?srsltid=AfmBOoq-dFDwH5r_r3Z1wI4d0bpisF1CHvLHHThROERdKdWhOKpv2UVe |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819132009/https://www.pnrao.com/the-bangalore-cantonment/?srsltid=AfmBOoq-dFDwH5r_r3Z1wI4d0bpisF1CHvLHHThROERdKdWhOKpv2UVe |url-status=dead }}</ref>. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಲೇಔಟ್== ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಬೆಂಗಳೂರು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ರಾಜವಂಶ, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜವಂಶ, [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದೂ ರಾಜವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವು [[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರ್ ಅಲಿಗೆ]] ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು. ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್|ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನೊಂದಿಗೆ]] ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸತತ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ನಗರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆಯ ವಶ=== ಬೆಂಗಳೂರು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪ್ರಬಲ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‍ವಾಲಿಸ್|ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್]] [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್‌ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬಲವಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವಾಗ ಅವನ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಜೇಯ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದನು. ಮುಂದಿನ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್]] ಪಯೋನಿಯರ್ಸ್‌ನ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳು ಎಂಟು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗೆ ಸಪ್ಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು, ಹಲವಾರು ಸಮಾನಾಂತರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಹಳ್ಳದವರೆಗೆ ಕಂದಕವನ್ನು ಅಗೆದವು. ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ೧೭೯೧ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೧ರ ರಾತ್ರಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕಾಲಿನ್ ಮೆಕೆಂಜಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪಯೋನಿಯರ್ಸ್ ಸ್ಕೇಲಿಂಗ್ ಏಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂದಕವನ್ನು ದಾಟಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಆರೋಹಿಸಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪಯೋನಿಯರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು <ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/tracing-the-architect-of-the-cantonment/article2946227.ece</ref>. ===ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ=== ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಅನ್ನು ಇರಿಸಲು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಅನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪದದ ಮೂಲವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ಇದರರ್ಥ ಮೂಲೆ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಹೃದಯಭಾಗ ಪರೇಡ್ ಮೈದಾನವಾಗಿತ್ತು. ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಟೇಷನ್ (ಸಿಎಮ್‌ಎಸ್) ಪರೇಡ್ ಮೈದಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆಯಿತು <ref>https://www.ichangemycity.com/history-and-heritage/british-history-behind-cantonment-stationa{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. ೧೮೩೧ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ನಗರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ತನ್ನ ಅವಳಿ-ನಗರದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಪೇಟೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೇಟೆಯು ಕನ್ನಡಿಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಚರ್ಚ್‌ಗಳು, ಬಂಗಲೆಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಬಲವಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಜೀವನವು ಸೌತ್ ಪೆರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ಎಮ್‌ಜಿ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌತ್ ಪರೇಡ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಪಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು-ನಿಲುಗಡೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ೧೮೬೪ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೨೦ ಎಕರೆ (೦.೪೯ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ) ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸೌತ್ ಪರೇಡ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಪರೇಡ್‌ಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಮೂಟೋಚೆರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ತಮಿಳು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ <ref>https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bangalore-cantonment-railway-station-military-hub-british-hub-9352856/</ref>. ===ಅಭಿವೃದ್ಧಿ=== ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಅನೇಕ ಬೀದಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಆರ್ಟಿಲರಿ ರಸ್ತೆ, ಬ್ರಿಗೇಡ್ ರಸ್ತೆ, ಇನ್‌ಫೆಂಟ್ರಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ ರಸ್ತೆಯಂತಹ ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಮಕರಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವು ತನ್ನ ಬೀದಿಗಳ ಅನೇಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು "ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆರೇಡ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ೧೮೬೩ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಪೇಟೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೮೬೪ ರಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ರೈಲು ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗಲೂ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಅನೇಕ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೧೮೮೩ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಟೌನ್, ಬೆನ್ಸನ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್ ಅನ್ನು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಾಗ ಬೆಂಗಳೂರು ಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಈ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಪ್ಲೇಗ್ ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ದೂರವಾಣಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸರಿಯಾದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ವೈಸರಾಯ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ೧೮೮೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಅದನ್ನು "ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು <ref>https://issuu.com/adhithyasbva/docs/colonial_bungalows_of_bangalore_-_heritage_documen/s/12522746.</ref>. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 3au3svvgxhbl7qi6omffsnlv28cqo0n 0 70106 1372094 1355726 2026-04-26T05:34:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372094 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Hyderabadi Chicken Biryani.jpg|thumb|ಹೈದರಾಬಾದಿ ದಮ್ ಚಿಕನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ]] [[File:Shrimp Biriyani.JPG|thumb|right|220px|ಸಿಗಡಿ ಬಿರಿಯಾನಿ]] [[File:Aesthetic Mutton Lamp Biyani.jpg|thumb|ಮಟನ್ ಬಿರಿಯಾನಿ]] [[File:SoyaBiryani.jpg|thumb|ಸೋಯಾ ಬಿರಿಯಾನಿ]] '''ಬಿರಿಯಾನಿ''' [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಒಂದು ಮಿಶ್ರ [[ಅಕ್ಕಿ]] [[ಖಾದ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ]]ಗಳು, [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸ]] ಅಥವಾ [[ತರಕಾರಿ]]ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿರಿಯಾನಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧ- ೧.ಚಿಕನ್ ([[ಕೋಳಿ]]) ಬಿರಿಯಾನಿ, ೨.ಮಟನ್ (ಆಡು-ಕುರಿ,ಮಾಂಸ) ಬಿರಿಯಾನಿ, ೩.ಬೀಫ್ (ಹಸುಮಾಂಸ) ಬಿರಿಯಾನಿ. ಆದರೆ ಬಿರಿಯಾನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{cite web |title=Your guide to the essential biryanis across India |url=https://matadornetwork.com/read/essential-indian-biryanis/ |website=Matador Network |accessdate=5 January 2020}}</ref> ==ಮೂಲ== [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಗಲರು]] ಬಿರಿಯಾನಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದು ಚರಿತ್ರೆಯ ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. <ref>{{cite news |title=The Story of Biryani: How This Exotic Dish Came, Saw and Conquered India! |url=https://www.thebetterindia.com/60553/history-biryani-india/ |accessdate=5 January 2020 |work=The Better India |date=6 July 2016}}</ref>ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ಬಿರಿಯಾನಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. '[[ಬಿರಿಯಾನಿ]]' ಎಂಬ ಪದವು [[ಪಾರ್ಸಿಕರು|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ಪದವಾದ ಬಿರಿಯನ್ ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. <ref>{{cite news |title=Everything you want to know about biryani |url=https://www.hindustantimes.com/india/everything-you-want-to-know-about-biryani/story-YTHNsrnZm2cQyviBzBLKkJ.html |accessdate=10 January 2020 |work=Hindustan Times |date=27 February 2010 |}}</ref>ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯು ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ತಮಿಳು ನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಬಿರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |last1=Karan |first1=Pratibha |title=Biryani |url=https://books.google.co.in/books?id=cZe-r38DYjcC&redir_esc=y |accessdate=10 January 2020 |publisher=Random House India |date=24 July 2017 |}}</ref> ಬಿರಿಯಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Hyderabadi Chicken Dum Biryani |url=https://www.bawarchi.com/recipe/hyderabadi-dum-biryani-oetp1Rihadbbc.html |accessdate=5 January 2020 |work=Bawarchi |5= |archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112103756/http://www.bawarchi.com/recipe/hyderabadi-dum-biryani-oetp1Rihadbbc.html |url-status=dead }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಬಿರಿಯಾನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=The Other Hyderabadi Biryani With a 300-Year-Old Past |url=https://food.ndtv.com/opinions/the-other-hyderabadi-biryani-with-a-300-year-old-past-730300 |accessdate=5 January 2020 |work=NDTV Food }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ಮಲಬಾರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಕೆರಳದ ಕರಾವಳೆಯಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಂಬರ್ಕದಿಂದ ಬೆಳದುಬಂದ ರೀತಿ. ಸಿಂಧಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಾನು== ೧ ಕೆ.ಜಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಅಕ್ಕಿ, ೧ಕೆ.ಜಿ ಮಾಂಸ, ೫ ಟೀಸ್ಪೂನ್ ಎಣ್ಣೆ, ೩ ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ತುಪ್ಪ, ಎರಡು ದಪ್ಪನಾದ ಈರುಳ್ಳಿ, ಎರಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಣ್ಣಾದ ಟೋಮೊಟೊ, ಗಸಗಸೆ, [[ಚಕ್ಕೆ]], [[ಲವಂಗ]], ಮರಾಠಿ ಮೊಗ್ಗು, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಎಲೆ, ಹಸಿಶುಂಠಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಉಪ್ಪು, ತುಸು ಅರಿಸಿಣ, ೧ ಕಟ್ಟು [[ಕೊತ್ತಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿಸೊಪ್ಪು]], ಅರ್ಧ ಹೋಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲಿತ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅರ್ಧ ಕಟ್ಟು [[ಪುದೀನಾ]] ಸೊಪ್ಪು, ೫ ಹಸಿಮೆಣಸು, ೧ ಟೀಸ್ಪೂನ್ ಮೆಣಸಿನ ಪುಡಿ, ಎರಡು ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ಧನಿಯ ಪುಡಿ, ೧ ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ಅಚ್ಚಕಾರದ ಪುಡಿ, ೧ ನಿಂಬೇ ಹಣ್ಣು, ಅಳತೆಗೆ ತಕ್ಕನೀರು ಮುಂತಾದುವು. <ref>{{cite news |title=13 Best Biryani Recipes {{!}} Easy Biryani Recipes |url=https://food.ndtv.com/lists/10-best-biryani-recipes-696324 |accessdate=5 January 2020 |work=NDTV Food }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ== ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತೊಳೆದು ನೀರನ್ನು ಬಸಿದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ೧ಕೆ.ಜಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಶುದ್ದಿಕರಿಸಿಕೊಂಡು ತೊಳೆದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎರಡು ದಪ್ಪನಾದ ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು, ಎರಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಣ್ಣಾದ ಟೋಮೊಟೊವನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗಸಗಸೆ, [[ಚಕ್ಕೆ]], ಲವಂಗ, ೫ ಹಸಿಮೆಣಸು,೧ ಟೀಸ್ಪೂನ್ ಮೆಣಸು, ಎರಡು ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ಧನಿಯ, ೧೦ ಒಣಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಅರ್ಧ ಹೋಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲಿತ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಬಾಣಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಲ್ಪ [[ಎಣ್ಣೆ]] ಹಾಕಿ ಕೆಂಪಗೆ ಹುರಿದು ಪುಡಿ ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ೫ ಟೀಸ್ಪೂನ್ ಎಣ್ಣೆ, ೩ ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ತುಪ್ಪ, ಎರಡು ದಪ್ಪನಾದ [[ಈರುಳ್ಳಿ]], ಎರಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಣ್ಣಾದ ಟೋಮೊಟೊವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಾಡಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹದವಾಗಿ ಹುರಿದು ರುಬ್ಬಿಕೊಂಡ ಮಸಾಲೆಯನ್ನು, ಹಸಿಶುಂಠಿ, [[ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]] ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಿ ಬಾಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಳತೆಗೆ ತಕ್ಕ ನೀದನ್ನು ಹಾಕಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮಸಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಮಧ್ಯಮ ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಬಿರಿಯಾನಿ ಬೆಂದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಧ ಕಟ್ಟು ಪುದೀನಾ ಸೊಪ್ಪು,೧ ಕಟ್ಟು ಕೊತ್ತಂಬರಿಸೊಪ್ಪುನ್ನು ಹಾಕಿ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ, ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಹಿಂಡಿ ಬಿರಿಯಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಪಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೊಂಗಿದಾಗ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೊಸರು ಬಜ್ಜಿ, ಮಾಂಸದ ಸಾರನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 9686nm87bnui6o25n4u8pbw74397a3a 0 70569 1372118 1356524 2026-04-26T09:47:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372118 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Broccoli and cross section edit.jpg|thumb]] '''ಬ್ರಾಕಲಿ''' [[ಬ್ರಾಸಿಕೇಸಿಯಿ|ಎಲೆಕೋಸು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ]] ಒಂದು ತಿನ್ನಲರ್ಹ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಇದರ ದೊಡ್ಡ, ಹೂಬಿಡುವ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬ್ರಾಕಲಿ'' ಶಬ್ದವು ಇಟ್ಯಾಲಿಯನ್ ''ಬ್ರಾಕೊಲೊ''ದ ಬಹುವಚನದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರರ್ಥ [[ಎಲೆಕೋಸು|ಎಲೆಕೋಸಿನ]] ಹೂಬಿಡುವ ಶಿಖರ, ಮತ್ತು ಇದು ''ಬ್ರಾಕೊ'' ಅಂದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಉಗುರು ಅಥವಾ ಮೊಳಕೆ ಎನ್ನುವುದರ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ರೂಪ. ಬ್ರಾಕಲಿಯನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಆವಿಯಲ್ಲೂ ಬೇಯಿಸಬಹುದು) ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಬಹುದು. == ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು == === ಅಲರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ === ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅಲರ್ಜಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಂಪ್ಫೆರಾಲ್ ಆಹಾರಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಒಮೆಗಾ 3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಉರಿಯೂತದ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸಂಧಿವಾತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಸಲ್ಫೊರಾಫೇನ್ ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೀಲುಗಳ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. === ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ === ಅನೇಕ ಆಹಾರಗಳಂತೆ, ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಕರಗುವ ಫೈಬರ್‌ನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಇದು ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರೊಕೊಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಫೈಬರ್ ಜೀರ್ಣಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತರಸ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. === ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ === ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಇದ್ದು, ಇದು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಅನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಫ್ಲೇವನಾಯ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳಾದ ಲುಟೀನ್, ಜಿಯಾಕ್ಸಾಂಥಿನ್, ಬೀಟಾ-ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿದ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Broccoli Benefits: ಬ್ರೊಕೊಲಿ ಒಂದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಈ 12 ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಟಾ ಟಾ ಬೈಬೈ ಹೇಳ್ಬೋದು |url=https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/these-are-the-health-benefits-of-broccoli-ssd-891384-page-5.html |access-date=30 August 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=21 November 2022 |language=kn }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಮೂಳೆ ಆರೋಗ್ಯ === ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇವೆರಡೂ ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರೊಕೊಲಿಯು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್, ಸತು ಮತ್ತು ರಂಜಕದಂತಹ ಇತರ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಕೋಸುಗಡ್ಡೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಬಾರಿಯಾದರೂ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲು ಉಪಕಾರಿ! |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-broccoli-you-must-know/articleshow/77689624.cms?trc_source=TaboolaExploreMore#google_vignette |access-date=30 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> === ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯ === ಕೋಸುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಐಸೊಥಿಯೋಸೈನೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಲ್ಫೊರಾಫೇನ್‌ನ ಉರಿಯೂತದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ಉರಿಯೂತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರಕ್ತನಾಳದ ಒಳಪದರಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಹಾನಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿನ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಫೈಬರ್‌ಗಳು, ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರೊಕೊಲಿ ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಟ್ಟ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರೊಕೊಲಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ಬ್ರಾಕಲಿ |url=https://kannada.boldsky.com/health/broccoli-health-benefits-advantages-of-eating-broccoli-in-kannada-029661.html |access-date=30 August 2024}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] taokf72j67r6gh48ksjg4tn7qadki8k 0 71932 1372084 1355059 2026-04-26T01:36:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372084 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ಬಸಳೆ |image = Basella alba-2.JPG |regnum = Plantae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Core eudicots]] |ordo = [[Caryophyllales]] |familia = [[Basellaceae]] |genus = ''[[Basella]]'' |species = '''''B. alba''''' |binomial = ''Basella alba'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms_ref=<ref name=r>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=360840 Kew World Checklist of Selected Plant Families, ''Basella alba'' ]</ref> |synonyms = *''Basella rubra'' <small> [[Carl Linnaeus|L.]]</small> *''Basella oleracea'' <small>Landw.</small> *''Basella lucida'' <small>L.</small> *''Basella japonica'' <small>Burm.f.</small> *''Basella cordifolia'' <small>Lam.</small> *''Basella nigra'' <small>Lour.</small> *''Basella crassifolia'' <small>Salisb.</small> *''Basella volubilis'' <small>Salisb.</small> *''Basella ramosa'' <small>J.Jacq. ex Spreng.</small> *''Basella cananifolia'' <small>Buch.-Ham. ex Wall.</small> *''Gandola nigra'' <small>(Lour.) Raf.</small> }} [[ಚಿತ್ರ:Basella alba-2.JPG|thumb]] '''ಬಸಳೆ''' ('''''ಬ್ಯಾಸೆಲಾ ಆಲ್ಬಾ''''') [[ಬಸೆಲೇಸಿಯಿ]] (ಬ್ಯಾಸೆಲೇಸೀ) [[ಕುಟುಂಬ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಿನ್ನಲರ್ಹ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ|ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] [[ಬಳ್ಳಿ]] (ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಪಿನಿಚ್). ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಎಲೆ ತರಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬಸಳೆ'' [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]]ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಸೆಲ ರೂಬ್ರ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ತರಕಾರಿಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಗಳುಂಟು: ಒಂದರ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳು ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದವು. ಇನ್ನೊಂದರವು ಹಸುರು. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಬ್ಯಾ. ಕಾರ್ಡಿಫೋಲಿಯ ಎಂದೂ ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಬ್ಯಾ. ಆಲ್ಬ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆಯಾದರೂ ಇವೆರಡೂ ರೂಬ್ರ ಪ್ರಭೇದದ ಎರಡು ಬಗೆಗಳು ಎಂಬುದೇ ಬಹುಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಬಸಳೆಸೊಪ್ಪಿನಗಿಡದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಯಕಾಂಡಗಳು ಮೃದು ಹಾಗು ರಸವತ್ತಾಗಿವೆ. ಎಲೆಗಳ ಮೇಲಾಗಲೀ ಕಾಂಡದ ಮೇಲಾಗಲೀ ಯಾವುದೇ ತೆರನ ರೋಮಗಳಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವು ನುಣುಪಾಗಿರುವವು. ಎಲೆ ಅಂಡಾಕಾರದವು. ೧೫ಸೆಂ ಮೀ ಉದ್ದ ೯ ಸೆಂ ಮೀ ಅಗಲ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು== ಬಸಳೆಯು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಎಳೆಯ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಯಂತೆ ಹಸಿಯಾಗಿಯೊ ಬೇಯಿಸಿಯೊ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ೧೦೦ಗ್ರಾಮಿಗೆ ೧.೨% ಪ್ರೋಟೀನ್, ೦.೧೫% ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್, ೧.೪ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಮ್ ಕಬ್ಬಿಣ, ೩೨೫೦ IU ವಿಟಮಿನ್ A ಇವೆ. ಕೆಂಪು ಎಲೆಯ ಬಗೆಯಿಂದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣಕಟ್ಟಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ ಬೆಚ್ಚಾರವಾಗಿ (ಪೋಲ್ಟೀಸ್) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಗಳ ರಸ ಮಲಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತಗಂದೆಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಪರಿಹಾರಕೊಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ತಖ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. {{nutritional value | name=ಬಸಳೆ, (basella), raw | kJ=79 | protein=1.8 g | fat=0.3 g | carbs=3.4 g | calcium_mg=109 | iron_mg=1.2 | magnesium_mg=65 | phosphorus_mg=52 | potassium_mg=510 | zinc_mg=0.43 | manganese_mg=0.735 | vitC_mg=102 | thiamin_mg=0.05 | riboflavin_mg=0.155 | niacin_mg=0.5 | vitB6_mg=0.24 | folate_ug=140 | vitA_ug=400 | source_usda = 1 | note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=11587&format=Full Link to USDA Database entry] }} == ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == ಹಳ್ಳಿ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ಬಳ್ಳಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪು (Spinach leaves) ಸಸ್ಯಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಬಾಯಿಗೆ ರುಚಿ ಮಾತ್ರ ಕೊಡುವುದಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದಾಂಶ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪ್ರೋಟಿನ್ (Protein) ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಎ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ (Vitamin C) ಎಲ್ಲವೂ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಬಸಳೆಸೊಪ್ಪಿನ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳು ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (Magnesium) ಅಂಶವು ದೇಹದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. === ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ === ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. (100 ಗ್ರಾಂನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 8,000 ಘಟಕಗಳು) ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆ್ಯಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲುಟೀನ್, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನಿಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಸಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. === ಮೂಳೆಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ === ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಹದಿಂದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬಸಳೆಸೊಪ್ಪು ಪ್ರತಿ ೨೫೦ ಮಿಗ್ರಾಂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮೂಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದು ಮೂಳೆಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=Health Tips: ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು ಇವೆ, ಇದರ ಸೇವನೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಲಾಭ |url=https://kannada.news18.com/news/lifestyle/add-spinach-to-your-daily-diet-which-will-act-as-an-best-agent-for-many-health-issues-swn-kvd-779991.html |access-date=30 August 2024 |work=News18 ಕನ್ನಡ |date=9 June 2022 |language=kn }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಚರ್ಮದ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ === ಚರ್ಮ ದೇಹದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಚರ್ಮದ ಕಾಂತಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿಮಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಚರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದರೆ ನೀವು ಆಗಾಗ ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸಳೆಸೊಪ್ಪು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ವಿಟಮಿನ್ ಹಾಗೂ ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚರ್ಮದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{cite news |title=ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಗೊತ್ತಾದ್ರೆ, ದಿನಾ ತಿನ್ನುವಿರಿ! |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-malabar-spinach/articleshow/75570885.cms |access-date=30 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== *[https://www.udayavani.com/articles/web-focus/malabar-spinach-recipe ಬಸಳೆ ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ ರುಚಿಕರವಾದ ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸು ಮಾಡೋ ಸುಲಭ ವಿಧಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ-ಉದಯವಾಣಿ;d 5 ಮಾರ್ಚ್ 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312081736/https://www.udayavani.com/articles/web-focus/malabar-spinach-recipe |date=2020-03-12 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬಸಳೆ}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] 046hq97yxgln3wc3edy2irqgxtnbcxk 0 84149 1372075 1354688 2026-04-25T23:10:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372075 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ | type = [[ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ]] | industry = [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] | founded = {{start date and age|df=y|2007|p=y}} | location = {{ubl|[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ (ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ)|[[ಸಿಂಗಾಪುರ್]] (ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾಸಸ್ಥಳ)}} | founder = {{ubl|[[:en:Sachin Bansa|ಸಚಿನ್ ಬನ್ಸಾಲ್]] |[[:en:Binny Bansal|ಬಿನ್ನಿ ಬನ್ಸಾಲ್]]}} | owner = {{ubl|[[:en:Walmart|ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್]] (~೮೫%)<ref>{{cite web|url=https://inc42.com/buzz/flipkart-valuation-declines-over-inr-41000-cr-in-two-years/|title=Flipkart Valuation Declines Over INR 41,000 Cr In Two Years|work=Inc42|date=18 March 2024|last=Yadav|first=Pooja|access-date=19 March 2024}}</ref>}} | services = [[:en:Online shopping|ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] | key_people = ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ([[:en:CEO|ಸಿಇಒ]])<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/former-tiger-global-executive-kalyan-krishnamurthy-to-be-flipkarts-new-ceo/articleshow/56424429.cms|title=Kalyan Krishnamurthy to be Flipkart's new CEO; Sachin Bansal to remain group chairman|work=[[The Economic Times]] |date=10 January 2017}}</ref> | revenue = {{ubl|{{increase}} {{INRConvert|56013|c}}<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/earnings/flipkart-walmart-financial-results-revenue-fiscal-year-2023-18130991.htm#google_vignette|date=23 December 2023|work=CNBCTV 18|title=Flipkart reports a revenue of ₹56,013 crore in 2022-23 fiscal|last=Yadav|first=Pihu|access-date=19 January 2024}}</ref>}} | revenue_year = FY2022-23 | profit = {{ubl|{{IncreaseNegative}} {{INRConvert|-4834|c}}}} | profit_year = FY2022-23 | num_employees = ೨೨,೦೦೦ (ಮಿಂತ್ರಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)<ref>{{cite web|url=https://www.businesstoday.in/technology/news/story/flipkart-layoffs-company-plans-to-fire-1100-1500-employees-says-report-412232-2024-01-08|title=Flipkart layoffs: Company plans to fire 1,100-1,500 employees, says report|work=[[Business Today (India)|Business Today]]|date=8 January 2024|access-date=19 January 2024}}</ref> | num_employees_year = January 2024 | area_served = ಭಾರತ | parent = [[:en:Walmart|ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್]] | subsid = {{plainlist| * ಎ‌ಎನ್‌ಎಸ್ ಕಾಮರ್ಸ್ * [[:en:Cleartrip|ಕ್ಲಿಯರ್‌ಟ್ರಿಪ್]] * [[:en:Ekart|ಇಕಾರ್ಟ್]] * [[:en:Flipkart Health+|ಫ್ಲಿಪ್ ಕಾರ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್+]] * ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ ಹೋಲ್ಸೇಲ್ * ಜೀವ್ಸ್-ಎಫ್೧ * [[:en:Myntra|ಮಿಂತ್ರಾ]] * [[:en:Shopsy|ಅಂಗಡಿಗಳು]] * [[ಯಂತ್ರ]] }} | website = {{URL|https://www.flipkart.com/}} }} '''ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಇದು ಭಾರತೀಯ [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] [[:en:private limited company|ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ]] ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Flipkart: India online retail giant raises $3.6bn in latest funding round | website=BBC Home | date=13 Jul 2021 | url=https://www.bbc.com/news/business-57815431 | access-date=21 Dec 2023}}</ref><ref>{{cite web | title=This Indian favourite emerged as the most shopped clothing item on Flipkart in 2023 | website=Moneycontrol | date=18 Dec 2023 | url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/this-indian-favourite-emerged-as-the-most-shopped-clothing-item-on-flipkart-in-2023-11920841.html | access-date=21 Dec 2023}}</ref> [[:en:consumer electronics|ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], [[:en:fashion|ಫ್ಯಾಷನ್]], ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು, ದಿನಸಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಕಂಪನಿಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಜಾಹೀರಾತು|ಆನ್‌ಲೈನ್‌]] ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಸೇವೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಮೆಜಾನ್]] ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[:en: Snapdeal|ಸ್ನ್ಯಾಪ್ ಡೀಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೨೩ ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಭಾರತೀಯ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ೪೮% [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last=Halzack |first=Sarah |date=9 May 2018 |title=Walmart Is Right on Flipkart Despite Investor Qualms |language=en |work=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2018-05-09/walmart-s-flipkart-deal-is-right-move-despite-investor-qualms |url-access=subscription |access-date=11 May 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://qz.com/704813/snapdeal-may-die-a-slow-and-painful-death-unless-it-gets-its-act-together/|title=Snapdeal may die a slow and painful death|last=Punit|first=Itika Sharma|work=Quartz|access-date=11 May 2018|language=en-US}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[ಉಡುಪು ತಯಾರಿಕೆ|ಉಡುಪುಗಳ]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[:en:Myntra|ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು]] ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಲಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Nishant |date=23 March 2018 |title=This Is Why Amazon Hasn't Beaten Flipkart In India Yet |url=https://www.bloombergquint.com/business/2018/03/23/this-is-why-amazon-hasnt-beaten-flipkart-in-india-yet#gs.KaQHHLs |access-date=23 March 2018 |work=Bloomberg Quint |archive-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323211709/https://www.bloombergquint.com/business/2018/03/23/this-is-why-amazon-hasnt-beaten-flipkart-in-india-yet#gs.KaQHHLs |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:mobile phones|ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ]] ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1273463/heres-what-walmart-will-get-from-the-flipkart-deal/|title=Why Walmart bought Flipkart, according to Walmart|last=Tandon|first=Suneera|work=Quartz|access-date=13 May 2018|language=en-US|archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206104242/https://qz.com/1273463/heres-what-walmart-will-get-from-the-flipkart-deal|url-status=dead}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ===೨೦೦೭-೨೦೧೦: ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ಹಂತ=== ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿನ]] [[:en:Sachin Bansal|''ಸಚಿನ್ ಬನ್ಸಾಲ್'']] ಮತ್ತು [[:en:Binny Bansal|''ಬಿನ್ನಿ ಬನ್ಸಾಲ್'']] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=The Economic Times: Business News, Personal Finance, Financial News, India Stock Market Investing, Economy News, SENSEX, NIFTY, NSE, BSE Live, IPO News |url=https://economictimes.indiatimes.com/defaultinterstitial.cms |access-date=2024-01-22 |website=economictimes.indiatimes.com}}</ref> ಇವರು [[:en:IIT|ಐಐಟಿ]], [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಅಮೇಜಾನ್ (ಕಂಪನಿ)|ಅಮೆಜಾನ್]] ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು.<ref>{{Cite web |last=www.ETRetail.com |title=The journey of Flipkart founders Sachin and Binny Bansal - ET Retail |url=http://retail.economictimes.indiatimes.com/news/e-commerce/e-tailing/the-journey-of-flipkart-founders-sachin-and-binny-bansal/50866704 |access-date=2024-02-02 |website=ETRetail.com |language=en}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಕೋರಮಂಗಲ|ಕೋರಮಂಗಲದಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ೨ ಲಕ್ಷ ರೂ. ಅಂತೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref>{{cite news |last=Joseph Tejaswi |first=Mini |date=2 May 2013 |title=Flipkart goes for fashion branding |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Flipkart-goes-for-fashion-branding/articleshow/19832631.cms |access-date=5 October 2013}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Kurian |first1=Boby |last2=Sharma |first2=Samidha |date=4 May 2018 |title=Flipkart co-founder likely to quit after Walmart takeover |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/people/flipkart-co-founder-likely-to-quit-after-walmart-takeover/articleshow/64022101.cms}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆ|ವೆಬ್ಸೈಟ್]] ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=Now order your next mobile on Flipkart|url=http://www.livemint.com/2010/08/04170204/Now-order-your-next-mobile-on.html|access-date=19 August 2010|newspaper=[[Livemint]]|author=Geetika Rustagi|date=4 August 2010}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರ ವೇಳೆಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೧೦೦ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |last1=J. |first1=Anand |last2=Pillai |first2=Shalina |date=30 May 2017 |title=Flipkart's first customer almost didn't get his book |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/companies/flipkarts-first-customer-almost-didnt-get-his-book/articleshow/59824976.cms |access-date=11 May 2018}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ವೀರೀಡ್ ಅನ್ನು ಲುಲು.ಕಾಮ್ ನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳ]] [[ಡಿಜಿಟಲ್]] ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಇನ್ಫಿಬೀಮ್‌ನಂತಹ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಾರರು ಮಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನದತ್ತ ಸಾಗಲು ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ವೀರೀಡ್ ಸುಮಾರು ೬೦ [[ಮಿಲಿಯನ್]] ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಓದುಗರ ದೊಡ್ಡ ಜಾಲವನ್ನು (~ ೩ ಮಿಲಿಯನ್) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite news |date=22 December 2010 |title=Flipkart Buys Social Book Discovery Tool WeRead |url=https://www.vccircle.com/flipkart-buys-social-book-discovery-tool-weread/ |access-date=10 May 2018 |work=VCCircle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flipkart.com buys social books service weRead.com - Exchange4media |url=https://www.exchange4media.com/digital-news/flipkart.com-buys-social-books-service-weread.com-40447.html |access-date=2024-03-28 |website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media |language=en}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ರಚಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನರು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿನದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು, ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ವೀರೀಡ್, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅದರ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರವೂ ತನ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ===೨೦೧೧-೨೦೧೪: ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಿಲೀನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳು=== ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[:en:digital distribution|ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿತರಣಾ]] ವ್ಯವಹಾರವಾದ ಮೈಮ್೩೬೦.ಕಾಮ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಪೋರ್ಟಲ್ ಚಕ್‌ಪಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಷಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |author=Nikhil Pahwa |date=11 October 2011 |title=Flipkart Acquires Mime360; To Launch Digital Distribution of Music, E-books, Games |url=http://www.medianama.com/2011/10/223-flipkart-mime360-digital-music-ebooks-games/ |access-date=14 October 2011 |work=MediaNama}}</ref> ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ [[:en:DRM-free Digital music store|ಡಿಆರ್‌ಎಮ್-ಮುಕ್ತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸ್ಟೋರ್]] ಫ್ಲೈಟ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Saxena |first=Anupam |date=25 November 2011 |title=Updated: Flipkart Acquires Bollywood Site Chakpak's Digital Catalogue; Inline With Digital Downloads? |url=https://www.medianama.com/2011/11/223-flipkart-acquires-bollywood-site-chakpak-inline-with-digital-downloads/ |access-date=11 February 2018 |work=MediaNama}}</ref> ಉಚಿತ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ, ಫ್ಲೈಟ್ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೈಮ್೩೬೦ ವಿಷಯ ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಎಚ್‌ಟಿಟಿಪಿ-ಆಧಾರಿತ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thinkdigit.com/Internet/Flipkart-to-launch-Flyte-Digital-Store-in_8839.html|title=Flipkart to launch 'Flyte Digital Store' in March|last=Lal|first=Abhinav|date=24 February 2012|work=[[Digit (magazine)|Digit]]|publisher=9.9 Media|location=India|access-date=27 February 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Exclusive: Flipkart to Shutdown Flyte MP3 Store; To Exit Digital Music Business|url=http://www.nextbigwhat.com/flyte-mp3-shutdown-297/|publisher=NextBigWhat|access-date=29 May 2013|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710102140/http://www.nextbigwhat.com/flyte-mp3-shutdown-297/|url-status=dead}}</ref> ಅದು ವೇಗದ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ದತ್ತಾಂಶ ವಿತರಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Flyte MP3 Store Shutting Down|url=http://www.thinkdigit.com/forum/technology-news/174319-flyte-mp3-store-shutting-down.html|publisher=ThinkDigit|access-date=29 May 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Pahwa |first=Nikhil |date=29 May 2013 |title=Why Flipkart Shut Down Flyte Music |url=https://www.medianama.com/2013/05/223-why-flipkart-shut-flyte-music/ |access-date=29 May 2013 |publisher=MediaNama}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ವಿತರಣಾ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಸಂಗೀತ]], [[ಮಾಧ್ಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಆಟ|ಆಟಗಳನ್ನು]] ವಿತರಿಸಿತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem |url=https://www.techinasia.com/flipkart-mime360-acquisition |access-date=2024-02-02 |website=www.techinasia.com |language=en-US}}</ref> ಭಾರತದ ''ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ'' ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿರುವ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ [[ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ|ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ]] ಲೆಟ್ಸ್‌ಬಯ್ ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/flipkart-buys-letsbuy-incash-equity-deal/464289//|title=Flipkart Buys Letsbuy in Cash-Equity Deal|date=11 May 2012|work=Business Standard|access-date=9 February 2012}}</ref> [[:en:Myntra|ಮಿಂತ್ರಾವನ್ನು]] ಮೇ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ೨೮೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ [[ಡಾಲರ್|ಡಾಲರ್‌ಗೆ]] ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/business/companies/flipkart-myntra-announce-merger/|title=Big deal: Flipkart acquires online fashion retailer Myntra|work=The Indian Express|date=22 May 2014 |access-date=22 May 2014}}</ref> [[:en:Myntra|ಮಿಂತ್ರಾ]] ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/crgAFNgipSWuf9reSeNDLJ/Flipkart-fashion-business-catches-up-with-Myntra.html|title=Flipkart fashion business catches up with Myntra|last=Sen|first=Anirban|date=9 January 2018|work=Livemint|access-date=13 May 2018}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ''ಬಿಗ್ ಬಿಲಿಯನ್ ಡೇಸ್'' ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಬಹುದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |title=Flipkart Big Billion Days Sale to Be App-Only, Start October 13 |url=https://www.gadgets360.com/apps/news/flipkart-big-billion-days-sale-to-be-app-only-start-october-13-745975 |access-date=10 May 2018 |work=Gadgets360.com |language=en |archive-date=5 ಮೇ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505080220/https://gadgets360.com/apps/news/flipkart-big-billion-days-sale-to-be-app-only-start-october-13-745975 |url-status=dead }}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ೩೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ನ [[:en:gross merchandise volume|ಒಟ್ಟು ಸರಕು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು]] ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=Thimmaya |first=PP |date=19 October 2015 |title=Flipkart 'Big Billion Days' sale does $300 million GMV in&nbsp;business |url=https://www.financialexpress.com/industry/flipkarts-big-billion-days-sale-churns-out-300-million-gmv/153290/ |access-date=10 May 2018 |work=The Financial Express |language=en-US}}</ref> ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪರಿಮಾಣಗಳು [[ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ(ರೂಪದರ್ಶಿಗಳ ಉಡುಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕ)|ಫ್ಯಾಷನ್]] ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದವು ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯವು [[ಮೊಬೈಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳಿಂದ]] ಬರುತ್ತಿವೆ. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಬೈಲ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಎನ್‌ಜಿಪೇನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತು. ಮೊಬೈಲ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ತನ್ನ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ೫೦% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2014-09-04 |title=Flipkart strengthens mobile payments service by investing in Ngpay |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/Flipkart-strengthens-mobile-payments-service-by-investing-in-Ngpay/article20858051.ece |access-date=2024-03-28 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> ಎನ್‌ಜಿಪೇನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಪೇಜಿಪ್ಪಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎನ್‌ಜಿಪೇಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು. ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಎನ್‌ಜಿಪೇ [[ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್|ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ===೨೦೧೫-೨೦೧೮=== ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[ದೆಹಲಿ]] ಮೂಲದ [[:en:mobile marketing|ಮೊಬೈಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್]] ಆಟೋಮೇಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ''ಅಪಿಟರೇಟ್'' ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=30 April 2015 |title=Flipkart acquires mobile marketing firm Appiterate |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-acquires-mobile-marketing-firm-appiterate/articleshow/47098282.cms |access-date=10 May 2018}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಪಿಟರೇಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite news |last1=Chanchani |first1=Madhav |last2=Dave |first2=Sachin |date=2015-12-04 |title=Flipkart picking up 34% stake in digital mapping firm MapmyIndia in Rs 1,600 crore deal |url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/flipkart-picking-up-34-stake-in-digital-mapping-firm-mapmyindia-in-rs-1600-crore-deal/articleshow/50034934.cms |access-date=2024-03-03 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾದ [[:en:MapmyIndia|ಮ್ಯಾಪ್ಮೈ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ೩೪% ಪಾಲನ್ನು (ಸುಮಾರು $ ೨೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ) ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=Dalal |first=Mihir |date=3 December 2015 |title=Flipkart buys stake in MapmyIndia to improve delivery operations |work=Mint |url=http://www.livemint.com/Companies/Sr9sLGBAhSVExLiSrNQvVO/Flipkart-buys-stake-in-MapmyIndia-to-improve-delivery-operat.html |access-date=10 May 2018}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ಅದೇ ವರ್ಷ [[:en:UPI mobile payments|ಯುಪಿಐ ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ]] ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ [[ಫೋನ್ ಪೇ|ಫೋನ್‌ಪೇನಲ್ಲಿ]] ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. [[ಫೋನ್ ಪೇ]] ಮತ್ತು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು ನಂತರ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{Cite news |date=26 July 2016 |title=Flipkart-owned Myntra acquires fashion and lifestyle site Jabong |language=en |work=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/business-news/myntra-acquires-fashion-and-lifestyle-site-jabong/story-zI8iRHc8Xu40S5PHfLxr7N.html |access-date=10 May 2018}}</ref><ref>{{cite web |last=Chathurvedula |first=Sadhana |date=4 April 2016 |title=Flipkart acquires UPI-based payments start-up PhonePe |url=http://www.livemint.com/Companies/DbMTb2tDKuZoTfEa203XBL/Flipkart-acquires-UPIbased-payments-startup-PhonePe.html |work=Livemint}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[:en:Rocket Internet|ರಾಕೆಟ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಿಂದ]] ಆನ್‌ಲೈನ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ [[:en:Jabong.com|ಜಬೊಂಗ್.ಕಾಮ್]] ಯುಎಸ್ $ ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಪೋಷಕರ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ [[:en:TinyStep|ಟೈನಿಸ್ಟೆಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಯುಎಸ್ $ ೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Russell |first=Jon |date=18 January 2017 |title=Flipkart backs parenting network TinyStep with $2 million investment |url=https://techcrunch.com/2017/01/17/flipkart-baby-steps-tinystep-2-million/ |access-date=10 May 2018 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ''ಬಿಗ್ ಬಿಲಿಯನ್ ಡೇಸ್'' ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧ ರಂದು ೨೦ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಫೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Punit |first=Itika Sharma |title=In 20 hours, Flipkart sold a record-breaking 1.3 million smartphones |url=https://qz.com/1084520/in-20-hours-of-its-big-billion-days-sale-flipkart-sold-a-record-breaking-1-3-million-smartphones/ |access-date=11 May 2018 |work=Quartz |language=en-US }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗೂ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್]] ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಮೆಜಾನ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು (೩೩%) ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Mishra |first=Digbijay |date=26 February 2018 |title=Flipkart 'beats' Amazon in m-sales |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/flipkart-beats-amazon-in-m-sales/articleshow/63073944.cms |access-date=11 May 2018 |work=The Times of India}}</ref> ===೨೦೧೯-೨೦೨೨=== ಜುಲೈ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ''ಸಮರ್ಥ್'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ನೇಕಾರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2022-09-26 |title=Flipkart's Samarth programme sees 300% growth in seller base from last year, says company |url=https://www.financialexpress.com/business/sme-msme-eodb-flipkarts-samarth-programme-sees-300-growth-in-seller-base-from-last-year-says-company-2691652/ |access-date=2024-04-10 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಮರ್ಥ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಆನ್ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆನ್ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಹೊರತಾಗಿ, ಕ್ಯಾಟಲಾಗಿಂಗ್, ವೇರ್ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೆಂಬಲ ಮುಂತಾದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರಾಟದ ಇತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ..<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Nandita |date=2019-07-31 |title=Flipkart launches 'Samarth' to empower Indian artisans, weavers and craftsmen |url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/flipkart-launches-samarth-to-empower-indian-artisans-weavers-and-craftsmen-1564564460947.html |access-date=2024-04-10 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=IN |first=FashionNetwork com |title=Flipkart launches 'Samarth' initiative to connect artisans to its customers |url=https://in.fashionnetwork.com/news/Flipkart-launches-samarth-initiative-to-connect-artisans-to-its-customers,1125611.html |access-date=2024-04-10 |website=FashionNetwork.com |language=en-IN}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಗ್ರಾಹಕರ ಎಂಗೆಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನಗಳ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ ಈಸಿರೆವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ $ ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Flipkart invests in EasyRewardz |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/flipkart-invests-in-easyrewardz/articleshow/72125708.cms |access-date=20 November 2019 |website=The Times of India|date=19 November 2019 }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=19 November 2019 |title=Flipkart invests in customer rewards platform EasyRewardz |url=https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/flipkart-invests-in-customer-rewards-platform-easyrewardz/72126353 |access-date=20 November 2019 |website=ETtech |language=en |archive-date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221194133/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/flipkart-invests-in-customer-rewards-platform-easyrewardz/72126353 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ-ವ್ಯವಹಾರ ನಿಷ್ಠೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯು [[ಬ್ಯಾಂಕ್|ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ನಿಷ್ಠೆ ಅಂಕಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=Mahadevan |first=S. |date=2019-11-20 |title=Flipkart invests in customer engagement and rewards platform 'EasyRewardz' |url=https://www.thenewsminute.com/atom/flipkart-invests-customer-engagement-and-rewards-platform-easyrewardz-112647 |access-date=2024-04-10 |website=The News Minute |language=en}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿ|ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[:en:MSMEs|ಎಂಎಸ್ಎಂಇಗಳಿಗೆ]] ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹೊಸ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಹೋಲ್ಸೇಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Jagannath |first=J |date=2 September 2020 |title=Flipkart Wholesale launches digital platform for kiranas, MSMEs |url=https://www.livemint.com/companies/news/flipkart-wholesale-launches-digital-platform-for-kirana-stores-msmes-11599035899128.html |access-date=7 January 2021 |website=Livemint |language=en}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಸಗಟುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇದೇ ಉಪಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಸಗಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲು ''ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೈಸ್ ಕ್ಯಾಶ್-ಅಂಡ್ ಕ್ಯಾರಿ'' ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ''ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ'' ೧೦೦% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Tandon |first=Suneera |date=2020-07-09 |title=Flipkart invests ₹260 crore in Arvind Youth Brands |url=https://www.livemint.com/industry/retail/flipkart-invests-rs-260-crore-in-arvind-youth-brands-11594284882112.html |access-date=2024-04-10 |website=mint |language=en}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[:en:Arvind Fashions Limited|ಅರವಿಂದ್ ಫ್ಯಾಶನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ]] ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ''ಅರವಿಂದ್ ಯೂತ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ೨೭% ಪಾಲನ್ನು ೩೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last1=Balram |first1=Smita |last2=Shrivastava |first2=Aditi |title=Flipkart to invest Rs 260 crore in Arvind Fashions' arm |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/flipkart-to-invest-rs-260-crore-in-arvind-fashions-arm/articleshow/76871712.cms |access-date=19 July 2020}}</ref> ಅರವಿಂದ್ ಯೂತ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ|ದಿನಸಿ]], ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು, ಸ್ಟೇಷನರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ ಹೈಪರ್ ಲೋಕಲ್ ೯೦-ನಿಮಿಷಗಳ ವಿತರಣಾ ಸೇವೆಯಾದ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಕ್ವಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಹೊರತಂದಿತು.<ref>{{Cite web |last=Srivastava |first=Moulishree |date=2020-07-29 |title=Flipkart rolls out hyperlocal-delivery service to compete with Dunzo and Swiggy |url=https://kr-asia.com/flipkart-rolls-out-hyperlocal-delivery-service-to-compete-with-dunzo-and-swiggy |access-date=2022-08-16 |website=KrASIA |language=en}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[:en:Aditya Birla Fashion and Retail|ಆದಿತ್ಯ ಬಿರ್ಲಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೭.೮% ಪಾಲನ್ನು ೨೦೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last1=Buch |first1=Himadri |last2=Farooqui |first2=Maryam |date=23 October 2020 |title=How will Flipkart and Aditya Birla Fashion Retail deal benefit both entities? |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/how-will-flipkart-and-aditya-birla-fashion-retail-deal-benefit-both-entities-6006581.html |access-date=24 October 2020 |website=Moneycontrol}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Manish |date=23 October 2020 |title=India's Flipkart buys $204 million stake in Aditya Birla Fashion and Retail |url=https://social.techcrunch.com/2020/10/22/flipkart-buys-over-200-million-stake-in-aditya-birla-fashion-and-retail/ |access-date=24 October 2020 |website=TechCrunch |language=en-US }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಗೇಮಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಮೆಕ್ ಮೋಚಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |title=Flipkart acquires gaming startup Mech Mocha |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/flipkart-acquires-gaming-startup-mech-mocha/articleshow/79016495.cms |access-date=2022-08-16}}</ref> ಈ ಸ್ವಾಧೀನವು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಆಟಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |last=Tiwary |first=Avanish |date=2020-11-04 |title=Flipkart acquires gaming startup Mech Mocha to expand customer base |url=https://kr-asia.com/flipkart-acquires-gaming-startup-mech-mocha-to-expand-customer-base |access-date=2022-08-16 |website=KrASIA |language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ವರ್ಧಿತ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಕಂಪನಿ ಸ್ಕಾಪಿಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವರ್ಧಿತ ವಾಸ್ತವ, ವರ್ಚುವಲ್ ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ೩ ಡಿ ವಿಷಯವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೋಡಿಂಗ್ ಇಲ್ಲದೆ ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಾಧನಗಳ ಸೂಟ್ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=Srivastava |first=Moulishree |date=2020-11-17 |title=Flipkart's acquisition of augmented reality startup Scapic aimed at enhancing customer experience |url=https://kr-asia.com/flipkarts-acquisition-of-augmented-reality-startup-scapic-aimed-at-enhancing-customer-experience |access-date=2022-08-16 |website=KrASIA |language=en}}</ref> ===೨೦೨೩-ಪ್ರಸ್ತುತ=== [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] ''ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Abrar |first=Peerzada |date=2022-05-30 |title=Flipkart starts initiative for academic, extracurricular needs of students |url=https://www.business-standard.com/article/companies/flipkart-student-club-company-s-initiative-for-academic-extracurricular-needs-of-students-122053000659_1.html |access-date=2023-03-23 |website=www.business-standard.com |language=en}}</ref> ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸುಸ್ಥಿರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುವ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ 'ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್' ಉದ್ಯಮವನ್ನು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-01-05 |title='Flipkart Green' e-store for sustainable products launched |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/flipkart-green-e-store-for-sustainable-products-launched/article66341403.ece |access-date=2023-06-24 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> [[:en:Binny Bansal|ಬಿನ್ನಿ ಬನ್ಸಾಲ್‌ರವರು]] ಜನವರಿ ೨೮, ೨೦೨೪ ರಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಬಿನ್ನಿಯವರು, ಎಕ್ಸೆಲ್ ಮತ್ತು [[:en:Tiger Global Management|ಟೈಗರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಲನ್ನು [[:en:Walmart|ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್‌ಗೆ]] ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಿನ್ನಿಯವರು ಸುಮಾರು ೧.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳಿಸಿದರು. ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೭೭% ಪಾಲನ್ನು ೧೬ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2024-01-29 |title=Why Binny Bansal Left Flipkart Exploring the Move and the Rise of OppDoor |url=https://thehinduvoice.com/why-binny-bansal-left-flipkart-exploring-the-move-and-the-rise-of-oppdoor/ |access-date=2024-01-31 |language=en-US }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ಯುಪಿಐ ಸೇವೆಗಳಾದ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಯುಪಿಐ ಅನ್ನು [[ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2024-02-27 |title=Flipkart's Fintech Dreams: Rolls Out UPI Offering For Select Users|url=https://inc42.com/buzz/flipkarts-fintech-dreams-rolls-out-upi-offering-for-select-users/|access-date=2024-02-27 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goel |first=Samiksha |date=2024-03-03 |title=Flipkart launches digital payments service Flipkart UPI |url=https://www.livemint.com/companies/news/flipkart-launches-digital-payments-service-flipkart-upi-11709450872092.html |access-date=2024-04-25 |website=mint |language=en}}</ref> ಮೇ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, [[ಗೂಗಲ್]] ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ $ ೩೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Manish |date=2024-05-24 |title=Google invests $350 million in Indian e-commerce giant Flipkart |url=https://techcrunch.com/2024/05/24/google-invests-350-million-in-indias-flipkart/ |access-date=2024-05-24 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> ==ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಹೂಡಿಕೆ== ಮೇ ೪, ೨೦೧೮ ರಂದು, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಯುಎಸ್ $ ೧೫ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[:en: Walmart|ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್]] [[ಅಮೇಜಾನ್ (ಕಂಪನಿ)|ಅಮೆಜಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಬಿಡ್ಡಿಂಗ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೮ ರ ಮೇ ೯ ರಂದು, ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೭೭% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ೧೬ ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/walmart-bets-15-billion-on-an-e-commerce-passage-to-india-1525690804|title=Walmart Bets $15 Billion on an E-Commerce Passage to India|last1=Purnell|first1=Newley|date=7 May 2018|work=The Wall Street Journal|access-date=7 May 2018|last2=Bellman|first2=Eric|issn=0099-9660|last3=Abrams|first3=Corinne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/05/04/walmart-reportedly-triumphs-over-amazon-with-approval-of-15-billion-deal-for-majority-stake-in-flipkart.html|title=Walmart reportedly triumphs over Amazon with approval of $15&nbsp;billion deal for majority stake in Flipkart|last=Browne|first=Ryan|date=4 May 2018|publisher=CNBC|access-date=7 May 2018}}</ref> ಖರೀದಿಯ ನಂತರ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ''ಸಚಿನ್ ಬನ್ಸಾಲ್'' ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು. ಉಳಿದ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂಡವು ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] ಯುಎಸ್ [[:en:CEO|ಸಿಇಒ]] [[:en:Marc Lore|ಮಾರ್ಕ್ ಲೊರ್‌ಗೆ]] ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ವ್Doug McMillon|ಡೌಗ್ ಮೆಕ್‌ಮಿಲನ್]] ಅವರು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ಗೆ ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/walmart-can-invest-another-3-billion-in-flipkart-at-the-same-valuation/articleshow/64134529.cms|title=Walmart can invest another $3 billion in Flipkart at the same valuation|last1=Bansal|first1=Varsha|date=12 May 2018|work=The Economic Times|access-date=15 May 2018|last2=Chanchani|first2=Madhav}}</ref> ಆದರೆ, ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅದರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/walmart-acquires-flipkart-for-16-bn-worlds-largest-ecommerce-deal/articleshow/64095145.cms|title=Walmart acquires Flipkart for $16 bn, world's largest ecommerce deal|date=9 May 2018|work=The Economic Times|access-date=9 May 2018}}</ref> ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ದೇಶೀಯ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Indian traders protest $16 billion Walmart-Flipkart deal |url=https://www.trtworld.com/business/indian-traders-protest-16-billion-walmart-flipkart-deal-18606 |access-date=4 July 2018 |website=TRTWorld |language=en |archive-date=31 ಜುಲೈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731185645/https://www.trtworld.com/business/indian-traders-protest-16-billion-walmart-flipkart-deal-18606 |url-status=dead }}</ref> ಮೇ ೧೧, ೨೦೧೮ ರಂದು [[:en:U.S. Securities and Exchange Commission|ಯುಎಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಕಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಫೈಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಷೇರುದಾರರು "ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್ ಪಾವತಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನಂತರ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ [[:en:initial public offering|ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು]] ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/LRQkvFz4nvoUmwDVZUryRP/Walmart-has-longterm-plans-for-Flipkart-an-IPO-isnt-one-o.html|title=Walmart has long-term plans for Flipkart, an IPO isn't one of them|last=Sen|first=Anirban|date=14 May 2018|work=Livemint|access-date=14 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Loizos |first=Connie |date=14 May 2018 |title=Walmart's deal to buy Flipkart came with an interesting caveat |url=https://techcrunch.com/2018/05/13/walmarts-deal-to-buy-flipkart-came-with-an-interesting-caveat/ |access-date=14 May 2018 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> ==ವ್ಯವಹಾರ ರಚನೆ== ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ಗುಂಪಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಂಪನಿಗಳು: {| class="wikitable" |- !style="background:#2874F0; color:#fada33;"|ಹೆಸರು !style="background:#2874F0; color:#fada33;"|ಪ್ರಕಾರ !style="background:#2874F0; color:#fada33;"|ಅಂದಿನಿಂದ !style="background:#2874F0; color:#fada33;"|ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಲು |- | [[:en:Myntra|ಮಿಂತ್ರಾ]] | ಫ್ಯಾಷನ್ | ೨೦೧೪ | ೧೦೦%<ref>{{cite news |last1=Kurup |first1=Deepa |title=Flipkart buys out Myntra for $300 m |url=https://www.thehindu.com/business/Industry//article60382446.ece |access-date=21 June 2022 |work=The Hindu |date=22 May 2014 |language=en-IN}}</ref> |- | [[:en:Ekart|ಇಕಾರ್ಟ್]] | ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ | ೨೦೧೫ | - <ref>{{cite news |last=Pahwa |first=Akanksha |date=22 September 2015 |title=Flipkart Buys Back Its Logistics Arm, Ekart, From WS Retail |language=en |work=Inc42 Media |url=https://inc42.com/flash-feed/flipkart-buys-back-ekart-from-ws-retail/ |access-date=21 June 2022}}</ref> |- | [[:en:Walmart|ವಾಲ್ಮಾರ್ಟ್]] | ಬಿ೨ಬಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ | ೨೦೨೦ | ೧೦೦%<ref>{{cite news |title=Flipkart buys parent Walmart's Indian wholesale business |url=https://www.reuters.com/article/us-walmartindia-m-a-flipkart-idUSKCN24O0OM |access-date=21 June 2022 |work=Reuters |date=23 July 2020 |language=en}}</ref> |- | [[:en:Cleartrip|ಕ್ಲಿಯರ್‌ಟ್ರಿಪ್]] | ಟ್ರಾವೆಲ್ ಬುಕಿಂಗ್ | ೨೦೨೪ | ೮೦% <ref>{{cite news |title=Adani Group picks up stake in Cleartrip |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/adani-group-picks-up-stake-in-cleartrip/articleshow/87385767.cms |access-date=21 June 2022 |work=The Economic Times}}</ref> |- |[[:en:Flipkart Health+|ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್+]] | ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | ೨೦೨೧ | ೭೫.೧%<ref>{{cite news |date=13 December 2021 |title=Flipkart Health completes acquisition of 75.1% stake in Sastasundar Marketplace |language=en |work=IndiaInfoline |url=https://www.indiainfoline.com/article/news-top-story/flipkart-health-completes-acquisition-of-75-1-stake-in-sastasundar-marketplace-121121300007_1.html |access-date=21 June 2022}}</ref> |} ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ೨೨ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಮತ್ತು ೨೭ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸ್ವಾಧೀನಗಳಿಗಾಗಿ ೪೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Acquisitions by Flipkart |url=https://tracxn.com/d/acquisitions/acquisitionsbyFlipkart |access-date= |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803091351/https://tracxn.com/d/acquisitions/acquisitionsbyFlipkart |url-status=dead }}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]], ಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗಾರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ತನ್ನ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2022-07-12 |title=Flipkart rolls out fresh policies to attract more sellers |url=https://www.livemint.com/companies/news/flipkart-rolls-out-fresh-policies-to-attract-more-sellers-11657619824376.html |access-date=2022-10-08 |website=mint |language=en}}</ref> ಇದು ''ದರ ಕಾರ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಿಂತಿರುಗಿದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿವೆ. ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ೧.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2022-09-15 |title=Flipkart: 220% growth in new seller count this year |url=https://www.financialexpress.com/industry/sme/msme-eodb-flipkart-220-growth-in-new-seller-count-this-year/2668061/ |access-date=2023-06-24 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> == [[ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]] == ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಗೆ ೨೦೨೫ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೩ರಂದು [[ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪರವಾನಗಿ ದೊರೆತಿದೆ.<ref name=":0">{{Cite news |date=೦೬/೦೬/೨೦೨೫ |title=Flipkartಗೆ NBFC ಪರವಾನಗಿ; RBI ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ದೈತ್ಯ |url=https://www.prajavani.net/business/commerce-news/flipkart-nbfc-license-rbi-approval-ecommerce-lending-india-3328080 |url-status=live |access-date=೧೧/೦೬/೨೦೨೫ |work=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ}}</ref> ಈ ಪರವಾನಗಿಯೊಂದಿಗೆ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಈಗ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್, [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಆರ್‌ಬಿಐ) ನಿಂದ [[ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಎನ್‌ಬಿಎಫ್‌ಸಿ)ಯ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಎಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref name=":0" /> === '''ಪರವಾನಗಿಯ ಮಹತ್ವ:''' === # '''ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸುಲಭ ಸಾಲ:''' ಈ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದಾಗಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಖರೀದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. # '''ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ:''' ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ (MSMEs) ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಈ ಪರವಾನಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. # '''ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ:''' ಈ ಕ್ರಮವು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. # '''ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ:''' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಲ ನೀಡಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಧನಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಆದಾಯ== ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಜೆಟ್ ₹ ೪೦೦,೦೦೦ (ಯುಎಸ್ $ ೫,೦೦೦) ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಇದು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[:en:Accel India|ಆಕ್ಸೆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ]] (೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್$೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ಮತ್ತು [[:en:Tiger Global|ಟೈಗರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್]] (೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್$೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್$೨೦ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಂದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Sengupta |first=Snigdha |url=http://startupcentral.in/2011/10/flipkart-deal-is-accel-partners-eyeing-a-25x-partial-exit/ |title=Is Accel Eyeing a 25X Partial Exit From Flipkart? |publisher=Startupcentral.in |access-date=5 October 2013 |archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929115839/http://startupcentral.in/2011/10/flipkart-deal-is-accel-partners-eyeing-a-25x-partial-exit/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Accel India Invests in Flipkart|url=http://www.pluggd.in/accel-india-invests-in-flipkart-297/|author=Sinha|work=pluggd.in|access-date=25 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819211842/http://www.pluggd.in/accel-india-invests-in-flipkart-297/|archive-date=19 August 2011|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೨ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ರಂದು, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ತನ್ನ ೪ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಎಂಐಎಚ್ ([[:en:Naspers |ನಾಸ್ಪರ್ಸ್]] ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಭಾಗ) ಮತ್ತು [[:en:ICONIQ Capital|ಐಕಾನಿಕ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನಿಂದ]] ಒಟ್ಟು ಯುಎಸ್$೧೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಿಸಿತು. ೧೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೩ ರಂದು ''ಟೈಗರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್'', ''ನಾಸ್ಪರ್ಸ್'', [[:en:Accel Partners|''ಆಕ್ಸೆಲ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್'']] ಮತ್ತು ''ಐಕಾನಿಕ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಯುಎಸ್ $ ೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last=Gutka |first=Charmi |date=31 January 2012 |title=Flipkart Raises $150Mn From Accel Partners, Tiger Global |url=http://dealcurry.com/20120131-Flipkart-Raises-150Mn-From-Accel-Partners-Tiger-Global.htm |url-status=dead |access-date=5 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413161312/http://www.dealcurry.com/20120131-Flipkart-Raises-150Mn-From-Accel-Partners-Tiger-Global.htm |archive-date=13 April 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=A Tale of Two Book Fairs|url=http://www.financialexpress.com/news/a-tale-of-two-book-fairs/576523/3|access-date=19 August 2010|newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|author=Sudipta Datta|author2=Suman Tarafdar|date=7 February 2010}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ವರದಿಯ ಮಾರಾಟವು ಎಫ್‌ವೈ೨೦೦೮-೦೯ ರಲ್ಲಿ ₹೪೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್$೫೦೦,೦೦೦), ಎಫ್‌ವೈ೨೦೦೯-೧೦ ರಲ್ಲಿ ₹೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್$೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು ಎಫ್‌ವೈ೨೦೧೦-೧೧ ರಲ್ಲಿ ₹೭೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್$೯.೪ ಮಿಲಿಯನ್) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Dua|first=Aarti|title=A winning chapter|url=http://www.telegraphindia.com/1100228/jsp/graphiti/story_12157168.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100303154301/http://www.telegraphindia.com/1100228/jsp/graphiti/story_12157168.jsp|url-status=dead|archive-date=3 March 2010|access-date=19 August 2010|work=The Daily Telegraph |date=28 February 2010|location=Calcutta, India}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ೨೦೧೨-೧೩ ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ₹ ೨.೮೧ ಬಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್ $ ೩೫ ಮಿಲಿಯನ್) ನಷ್ಟವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಜುಲೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ [[:en:private equity investors|ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ]] ಯುಎಸ್ $ ೧೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-3160729871.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329175849/http://www.highbeam.com/doc/1P3-3160729871.html|url-status=dead|archive-date=29 March 2015|title=Flipkart India Reports Loss of Rs. 281.7 Crore|work=Hindustan Times|date=19 December 2013|access-date=31 January 2015}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ಹೊಸ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾದ [[:en:Dragoneer Investment Group|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ನರ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್]], [[:en:Morgan Stanley Wealth Management|ಮೋರ್ಗನ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ವೆಲ್ತ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]], [[:en: Sofina|ಸೊಫಿನಾ]] ಎಸ್ಎ ಮತ್ತು [[:en:Vulcan Inc.|ವಲ್ಕನ್ ಇಂಕ್‌ನಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚುವರಿ ೧೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Flipkart raises $160M more from Morgan Stanley, Vulcan Capital, Tiger Global, others |url=http://www.vccircle.com/news/technology/2013/10/09/flipkart-raises-160m-more-morgan-stanley-vulcan-capital-tiger-global |publisher=VCCircle |access-date=19 March 2014 |archive-date=19 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319103131/http://www.vccircle.com/news/technology/2013/10/09/flipkart-raises-160m-more-morgan-stanley-vulcan-capital-tiger-global |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Vikas SN |url=http://www.medianama.com/2013/10/223-flipkart-160m-investment/ |title=Flipkart Raises $160M From Dragoneer Investment, Morgan Stanley Investment & Others |publisher=MediaNama |date=9 October 2013 |access-date=25 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Dalal |first=Mihir |date=26 November 2013 |title=Flipkart valued at roughly '9,900 crore, says MIH India |url=http://www.livemint.com/Companies/FPzIYrvktFmq1t2lgFRc1H/Flipkart-valued-at-roughly-9900-crore-says-MIH-India.html |access-date=27 November 2013 |publisher=Livemint}}</ref> ==ನಿಯಂತ್ರಕ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು== [[:en:Foreign Exchange Management Act of 1999|ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯು ೧೯೯೯]] ರ [[:en: foreign direct investment|ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆ]] ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ [[:en:Enforcement Directorate|ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು]] ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ತನಿಖೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news |author= |date=28 November 2012 |title=Enforcement Directorate to probe Flipkart. |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Enforcement-Directorate-to-probe-Flipkart-Walmart-for-violation-of-FDI-norms/articleshow/17397206.cms}}</ref><ref>{{cite news |date=28 November 2012 |title=Flipkart under ED scanner |work=The Hindu |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/business/flipkart-under-ed-scanner/article4143824.ece }}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೨ ರಂದು, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌‌ನ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾರ್ಡ್‌ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಏಜೆನ್ಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Srivastava |first=Shruti |date=20 August 2014 |title=Flipkart case: ED finds FEMA violation, Rs 1,400 cr fine likely |url=http://indianexpress.com/article/business/companies/flipkart-case-ed-finds-fema-violation-r1400-cr-fine-likely/ |access-date=28 February 2016 |website=The Indian Express}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Varun |date=24 September 2015 |title=Ecommerce companies like Flipkart, Amazon violated FDI Norms: Delhi High Court |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/retail/ecommerce-companies-like-flipkart-amazon-violated-fdi-norms-delhi-high-court/articleshow/49085576.cms |access-date=28 February 2016 |website=The Economic Times}}</ref> ಹೀಗಾಗಿ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿವೆ ಎಂದು [[:en:Delhi High Court|ದೆಹಲಿಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Mittal |first=Priyanka |title=Delhi high court asks RBI to submit latest circular on FDI policy |url=http://www.livemint.com/Industry/EyjqDAyTHOcFakRehWZT2H/Delhi-high-court-asks-RBI-to-submit-latest-circular-on-FDI-p.html |access-date=28 February 2016 |website=Livemint|date=26 January 2016 }}</ref> ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು [[ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ|ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯವನ್ನು]] ಕೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.ibtimes.co.in/marketplace-model-online-retailers-not-under-indias-fdi-policy-dipp-662195 | title = Marketplace model of online retailers not under India's FDI policy: DIPP | website = International Business Times | date = 6 January 2016 | access-date = 28 February 2016 }}</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನ ಇಲಾಖೆ (ಡಿಐಪಿಪಿ) ಆನ್‌ಲೈನ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Action against Snapdeal, Amazon.com, Flipkart for selling medicines without licence |url=http://retail.economictimes.indiatimes.com/news/e-commerce/e-tailing/action-against-snapdeal-amazon-flipkart-for-selling-medicines-without-licence/51155359 |access-date=28 February 2016 |website=The Economic Times |department=}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವರಾದ [[:en:J. P. Nadda|ಜೆ.ಪಿ.ನಡ್ಡಾ]] ಅವರು ಮಾನ್ಯ ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಎಫ್‌ಡಿಎ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ಮತ್ತು ಇತರರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ==ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು== ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ವಂಚಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಸ್ಕ್ಯಾಮರ್‌ಗಳ ಗುಂಪನ್ನು [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ]] ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ [[ಆ್ಯಪಲ್|ಆಪಲ್]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=iPhone scam: Lucknow Police arrests fraudsters for duping Flipkart; here are the details |url=https://www.timesnownews.com/technology-science/iphone-scam-lucknow-police-arrests-fradusters-for-duping-flipkart-here-are-the-details-article-94636020 |access-date=2022-10-29 |website=TimesNow |date=4 October 2022 |language=en}}</ref> ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಮೆಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಐಫೋನ್‌]] ಬದಲಿಗೆ ಸಾಬೂನುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ ಇಂತಹ ಹಗರಣಗಳು ಈ ಹಿಂದೆಯೂ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ==ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ವೀಡಿಯೊ== [[:en:premium video |ಪ್ರೀಮಿಯಂ ವೀಡಿಯೊ]] ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆಜಾನ್‌ನಂತಹ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Flipkart Video |''ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ವಿಡಿಯೋ'']] ಎಂಬ ಇನ್-ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=Ganjoo |first=Shweta |date=17 August 2019 |title=Flipkart rolls out video service on its Android app to take on Amazon Prime |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/technology/news/story/flipkart-rolls-out-video-service-on-its-android-app-to-take-on-amazon-prime-1581724-2019-08-17 |access-date=19 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 October 2019 |title=Flipkart joins OTT race: Launches video streaming service |work=Business Standard |url=https://wap.business-standard.com/multimedia/video-gallery/general/flipkart-joins-ott-race-launches-video-streaming-service-92704.htm |access-date=19 October 2019 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿಷಯದ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲನ್ನು [[ Viu|ವಿಯು]], [[ವೂಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:TVF|ಟಿವಿಎಫ್‌ನಂತಹ]] ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ವೀಡಿಯೊ ಮೂಲಗಳು=== ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಷಯ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌‌ ವಿಡಿಯೋ ಒರಿಜಿನಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂಲ ವಿಷಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Chaudhary |first=Deepti |date=15 October 2019 |title=Flipkart to offer original video content |work=Livemint |url=https://www.livemint.com/companies/news/flipkart-to-offer-original-video-content-11571137220758.html |access-date=19 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Subramaniam |first=Nikhil |date=15 October 2019 |title=Flipkart Video Originals Launched: Has Flipkart Got The Timing Right? |url=https://inc42.com/buzz/flipkart-video-originals-launched-has-flipkart-got-the-timing-right/ |access-date=20 October 2020 |website=Inc42 |language=en}}</ref> ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Back Benchers|''ಬ್ಯಾಕ್ ಬೆಂಚರ್ಸ್'']] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಇದು [[:en:Farah Khan|ಫರಾಹ್ ಖಾನ್]] ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ರಸಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ==ಟೀಕೆಗಳು== ೨೦೧೪ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩ ರಂದು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಡೆಲಿವರಿ ಮ್ಯಾನ್ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮನೆಕೆಲಸದಾಕೆಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಗಾಗಿ ಮನೆಕೆಲಸದಾಕೆಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite news |last=Sachitanand |first=Rahul |date=14 December 2014 |title=Women's safety: E-commerce companies need to do more to ensure quality of offline workforce |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/services/retail/womens-safety-e-commerce-companies-need-to-do-more-to-ensure-quality-of-offline-workforce/articleshow/45506321.cms |access-date=15 December 2014}}</ref> ಆಫ್‌ಲೈನ್ ವಿತರಣಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಲು ನಿಯಮಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Future Group|ಫ್ಯೂಚರ್ ಗ್ರೂಪ್]] (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಸರಪಳಿ ಬಿಗ್ ಬಜಾರ್ನ ಮಾಲೀಕ) ನಂತಹ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾರತದ [[:en:Ministry of Commerce and Industry|ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ]] ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನ ಬಿಗ್ ಬಿಲಿಯನ್ ಡೇಸ್ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು ಇತರ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಲೂಟಿಕೋರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Anand |first1=Shambhavi |last2=Malviya |first2=Sagar |date=8 October 2014 |title=Future Group's Kishore Biyani, vendors accuse Flipkart of undercutting to destroy competition |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/retail/future-groups-kishore-biyani-vendors-accuse-flipkart-of-undercutting-to-destroy-competition/articleshow/44637244.cms |access-date=18 February 2015 |work=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |date=8 October 2014 |title=Centre to look into complaints against Flipkart sale |url=http://www.thehindubusinessline.com/features/smartbuy/tech-news/sitharaman-will-look-into-complaints-on-flipkart-discount-sale/article6481305.ece |access-date=18 February 2015 |work=Business Line}}</ref><ref>{{cite web |last=Mookerji |first=Nivedita |date=9 October 2014 |title=Big Billion Day sale cost Flipkart big; govt takes notice |url=http://www.business-standard.com/article/companies/billion-day-sale-cost-flipkart-big-govt-sits-up-114100900029_1.html |access-date=18 February 2015 |work=Business Standard}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ [[:en:Airtel Zero|ಏರ್ಟೆಲ್ ಝೀರೋ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣಾ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. [[:en:zero-rating |ಝೀರೋ-ರೇಟಿಂಗ್]] ಯೋಜನೆಯು [[:en:net neutrality|ನೆಟ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿಯ]] ತತ್ವಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |last=Balasubramanian |first=Shyam |date=14 April 2015 |title=Flipkart Pulls Out of Airtel Deal Amid Backlash Over Net Neutrality |url=https://www.ndtv.com/india-news/flipkart-pulls-out-of-airtel-deal-amid-backlash-over-net-neutrality-754829 |access-date=5 February 2019 |website=NDTV}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ== * [[:en:Sachin Bansal|ಸಚಿನ್ ಬನ್ಸಾಲ್]] ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೨-೧೩ ನೇ ಸಾಲಿನ ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=ET Awards 2012–13: How IIT-alumnus Sachin Bansal built Flipkart into a big online brand|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/et-awards-2012-13-how-iit-alumnus-sachin-bansal-built-flipkart-into-a-big-online-brand/articleshow/23065635.cms|work=The Economic Times|date=26 September 2013 |access-date=26 September 2013}}</ref> * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು [[:en:Forbes India's richest Indian by year|ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯರೆಂದು]], ತಲಾ ೧.೩ ಬಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ೮೬ ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|title=Forbes India rich list: Mukesh Ambani tops for 9th year, Flipkart's Bansals debut at 86th slot|url=http://www.firstpost.com/business/flipkart-co-founders-sachin-and-binny-bansal-enter-forbes-billionaires-list-2443866.html|access-date=24 September 2015|work=Firstpost|date=24 September 2015}}</ref> * ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಚಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Binny Bansal|ಬಿನ್ನಿ ಬನ್ಸಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಟೈಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ [[:en: 100 Most Influential People in the World|ವಿಶ್ವದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://time.com/4300001/binny-bansal-and-sachin-bansal-2016-time-100/ "Time 100 Titans – Binny Bansal and Sachin Bansal"], ''[[Time (magazine)|Time]]'', 21 April 2016</ref> * ವಾರ್ಷಿಕ ಫೇರ್ವರ್ಕ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಿಪ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ - ಇದು ನ್ಯಾಯಯುತ ವೇತನ, ಷರತ್ತುಗಳು, ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ರಚಿಸುವ ೧೦-ಪಾಯಿಂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಐಟಿ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾಲಿಸಿ (ಸಿಐಟಿಎಪಿ), ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಐಐಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫೇರ್ವರ್ಕ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನ ಒಕ್ಕೂಟವು ಒಟ್ಟು ೧೧ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿತು. ಈ ವಿಧಾನವು [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ೧೯-೨೦ ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Ola, Uber score poorly in gig-work conditions, Flipkart tops the chart: Fairwork Ratings |url=https://www.financialexpress.com/industry/ola-uber-score-poorly-in-gig-work-conditions-flipkart-tops-the-chart-fairwork-ratings/2393621/ |access-date=2022-10-08 |website=Financialexpress |date=30 December 2021 |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:E-commerce in India|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] * [[:en:Online shopping|ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು]] 3ey6crez5z23g0kmt1n41cg1z7xx78e 2 88677 1372110 1332325 2026-04-26T07:47:33Z Spoorthi Rao 39512 ಜ್ 1372110 wikitext text/x-wiki '''ನನ್ನ ಫ್ರೀ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ, ಪುಟ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೊಂಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಲೇಖನ ವಿಸ್ತರಣೆ, ವ್ಯಾಕರಣ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.''' ನಾನು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. {{Infobox writer |name=ಸ್ಫೂರ್ತಿ ರಾವ್ ಎಸ್.ಕೋಡಿ |image= |caption= |birthname= |birth_date= |occupation= ಬರಹರ್ಗಾತಿ |language= [[ಕನ್ನಡ]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್|ಇಂಗ್ಲೀ‍ಷ್]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ತುಳು]] |nationality=[[ಭಾರತೀಯ]] |alma_mater= |website= }} <div style= "border :4px ridge red;text-align:center;font-size:18px;background:#fae50;">'''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ'''</br> <center>[[Image:Wikipedia-logo.png|30px]] [[Image:Wikipedia logo bronze.png|30px]] [[Image:Wikipedia logo gold.png|30px]] [[Image:Wikipedia-logo BW-hires.svg|30px]] [[Image:Bouncywikilogo.gif|30px]][[Image:230X230-Animation-WIKISAT.gif|30px]]</center> <small> '''ನನ್ನ ಕಾಣಿಕೆಗಳು''' ===ಮನೋರಂಜನೆಯ ವಿಭಾಗ=== ====ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು==== #[[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತ ಗಾಮಿನಿ]] #[[ಮನೆಯೊಂದು ಮೂರು ಬಾಗಿಲು]] #[[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ]] #[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ]] # [[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)]] # [[ಸೀತಾ ರಾಮ]] # [[ಪಾರು]] # [[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] # [[ಸತ್ಯ_(ಕನ್ನಡ_ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಸತ್ಯ]] # [[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]] # [[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ]] # [[ರಾಮಾಚಾರಿ_(ಕನ್ನಡ_ಧಾರಾವಾಹಿ)|ರಾಮಾಚಾರಿ]] # [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾರಮ್ಮ-2]] # [[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]] # [[ಮಿಥುನರಾಶಿ_(ಕನ್ನಡ_ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಮಿಥುನರಾಶಿ]] # [[ಶ್ರೀರಸ್ತು ಶುಭಮಸ್ತು 2|ಶ್ರೀರಸ್ತು ಶುಭಮಸ್ತು2]] # [[ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)]] # [[ಅಮೃತಧಾರೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಮೃತಧಾರೆ]] # [[ನಮ್ಮ_ಲಚ್ಚಿ_(ಕನ್ನಡ_ಧಾರಾವಾಹಿ)|ನಮ್ಮ ಲಚ್ಚಿ]] # [[ನೀನಾದೆ ನಾ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)]] # [[ಬೃಂದಾವನ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಬೃಂದಾವನ]] # [[ಕಾವೇರಿ ಕನ್ನಡ ಮೀಡಿಯಂ]] # [[ಆಸೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)]] # [[ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)]] # [[ನೀನಾದೆ ನಾ - ಪ್ರೀತಿಯ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ನೀನಾದೆ ನಾ - ಪ್ರೀತಿಯ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ]] # [[ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು]] # [[ಕರಿಮಣಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)| ಕರಿಮಣಿ]] # [[ಶ್ರೀಗೌರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)]] #[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)]] #[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)]] # [[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)]] ====ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==== # [[ಆಚಾರ್ & ಕೋ.]] # [[ಸಪ್ತ ಸಾಗರದಾಚೆ ಎಲ್ಲೋ – ಸೈಡ್ ಬಿ]] #[[ಅಮೃತಧಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (ಲೇಖನ ವಿಸ್ತರಣೆ) ==== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== # [[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ====ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ==== #[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_2)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 2]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 5)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 5]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_6)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 6]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಒಟಿಟಿ|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ OTT]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಒಟಿಟಿ_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ OTT ಸೀಸನ್ 1]] #[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 9)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9]] # [[ಜೋಡಿ_ನಂ.1_(ಕನ್ನಡ_ರಿಯಾಲಿಟೀ_ಶೋ)|ಜೋಡಿ ನಂ.1 ( ಕನ್ನಡ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ)]] # [[ಬಿಗ್_ಬಾಸ್_ಕನ್ನಡ_(ಸೀಸನ್_10)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 10]] # [[ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 11)| ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11]] # [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12) | ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 12]] ===ಊರು/ಹಳ್ಳಿ/ನಗರ=== #[[ಎಸ್.ಕೋಡಿ]] #[[ಮೂಲ್ಕಿ]] #[[ಪಣಂಬೂರು]] ===ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು=== ====ಸಿನಿಮಾ/ಧಾರಾವಾಹಿ==== # [[ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್|ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ.ರಾವ್]] # [[ಭವ್ಯಾ ಗೌಡ]] # [[ರಾಮಕುಮಾರ್|ರಾಮ್‍ಕುಮಾರ್]] # [[ರುಕ್ಮಿಣಿ ವಸಂತ್]] # [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ (ನಟ)|ದೀಲಿಪ್ ರಾಜ್]] # [[ಸಂಗೀತಾ ಶೃಂಗೇರಿ]] # [[ನವೀನ್ ಕೃಷ್ಣ]] #[[ರಾಜೇಶ್‌ ನಟರಂಗ|ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ]] #[[ಸಪ್ತಮಿ ಗೌಡ]] # [[ಹನುಮಂತ ಲಮಾಣಿ]] #[[ಗಿಲ್ಲಿ ನಟ]] ====ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ==== # [[ಡಾ ಬ್ರೋ]] ==== ಜಾಲತಾಣಗಳು==== # [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ]] ====ವಾಹಿನಿಗಳು==== #[[ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ===ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== #[[ಶ್ರೀ ಜೈಮಾತಾ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] # [[ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]] ===ಇತರೆ=== #[[ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ೨೦೧೩]] #[[ ಅಶೋಕಾ ಗುಪ್ತಾ]] #[[5 ಸ್ಟಾರ್ (ಚಾಕೋಲೇಟ್ ಬಾರ್)]]) #[[ಆಕಾಂಕ್ಷಾ ದಿಯೋ ಶರ್ಮಾ]] #[[ಯಾಮಿನಿ (ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ)]] === ಸಂಪದಾನೆಗಳು === ಈ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿದರೆ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿನ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Spoorthi_Rao| ಸ್ಫೂರ್ತಿ ರಾವ್ ಸಂಪಾದನೆಗಳು]] ಸಿಗುತ್ತದೆ. {{User Tuluva}} {{User kn}} [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಜನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅನುವಾದಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸದಸ್ಯರು]] {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:User tu-4}} {{User India}} </small> q60teymya82ehbzaj0qmz2ocxlkxpjq 0 93137 1372119 1356551 2026-04-26T10:07:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372119 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Britannia Industries logo.svg|350px|thumb|right|ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] '''ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್|ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು, [[ಬ್ರೆಡ್|ಬ್ರೆಡ್ಗಳು]] ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅದರ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು ೮೦% ರಷ್ಟು ಬಿಸ್ಕತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref name="revshare">{{Cite news |date=17 March 2023 |title=A freshly baked strategy: Behind Britannia Industries' plan to pivot from biscuits to a food player |language=en |work=Business Today |url=https://www.businesstoday.in/magazine/editors-note/story/a-freshly-baked-strategy-behind-britannia-industries-gameplan-to-pivot-from-biscuits-to-a-food-player-373778-2023-03-17 |access-date=20 January 2024}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹವು ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="bt">{{Cite news |last=Kant |first=Krishna |date=April 1, 2014 |title=Britannia boost for Wadia's slow-moving empire |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/britannia-boost-for-wadia-s-slow-moving-empire-114033100677_1.html}}</ref><ref name="bs">{{Cite news |last=Susan Pinto |first=Viveat |date=October 30, 2014 |title=40 years ago... and now: Britannia has crowned many as 'biscuit king'... |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-britannia-has-crowned-many-as-biscuit-king-114103000008_1.html}}</ref>]<ref>{{Cite news |last=Yadav |first=Navdeep |date=July 2, 2020 |title=Here's how Britannia is eating into ParleG's market share for five years now⁠— and now wants more of it |publisher=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/how-britannia-is-beating-parle-g-in-market-share/articleshow/76744606.cms |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813032432/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/how-britannia-is-beating-parle-g-in-market-share/articleshow/76744606.cms |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಡೈಯಿಂಗ್‌ನ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮಿ ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಹಾರದ ದೈತ್ಯ ಡಾನೋನ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಒಡೆತನದ ೨೫% ಪಾಲನ್ನು ವಾಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬಿಐಎಲ್(BIL) ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರರಾದರು.<ref name="bt"/><ref>{{Cite news |last=Khanna |first=Sundeep |date=March 30, 2021 |title=Rajan Pillai and the battle for Britannia |publisher=[[CNBC TV18]] |url=https://www.cnbctv18.com/retail/backstory-rajan-pillai-and-the-battle-for-britannia-8754511.htm}}</ref> [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರೀಮ್ ವೇಫರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=December 24, 2018 |title=Britannia launches Crème Wafers |publisher=Adgully |url=https://www.adgully.com/britannia-launches-cr-me-wafers-82479.html}}</ref><ref>{{Cite news |last=Law |first=Abhishek |date=April 5, 2019 |title=Britannia Industries looks to expand 'adjacencies' portfolio |publisher=[[Business Line]] |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/britannia-industries-looks-to-expand-adjacencies-portfolio/article26747888.ece}}</ref> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೨೦೨೨ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ]], ಕೀನ್ಯಾದ ಕೆನಾಫ್ರಿಕ್ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=Oct 4, 2022 |title=Britannia acquires controlling stake in Kenya's Kenafric Biscuits, stock price up over 1% |publisher=[[Zee Business]] |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-britannia-acquires-controlling-stake-in-kenyas-kenafric-biscuits-stock-price-up-over-1-201623}}</ref> [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವರುಣ್ ಬೆರ್ರಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಕೊಹ್ಲಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=D’Souza |first=Sharleen |date=September 24, 2022 |title=Britannia elevates Varun Berry to vice-chairman, names Rajneet Kohli CEO |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/britannia-elevates-varun-berry-to-vice-chairmanm-names-rajneet-kohli-ceo-122092301144_1.html#:~:text=Britannia%20Industries%20has%20appointed%20Rajneet,vice%20chairman%20with%20immediate%20effect}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://www.bseindia.com/markets/equity/eqreports/topmarketcapitalization.aspx |access-date=2022-12-19 |website=www.bseindia.com |archive-date=2019-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725202033/https://www.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀಸ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಬೆಲ್ ಎಸ್ಎ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಡೈರಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಡಿಪಿಎಲ್) ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, '<nowiki/>''ಬೆಲ್ ಎಸ್‌ಎ'<nowiki/>''ಯು ₹೨೬೨ ಕೋಟಿಗೆ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ '<nowiki/>''ಬಿಡಿಪಿಎಲ್‌'''ನಲ್ಲಿ ೪೯% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ₹೨೧೫ ಕೋಟಿಯನ್ನು ತುಂಬಿತು.<ref>{{Cite news |last=Bhushan |first=Ratna |date=December 1, 2022 |title=Britannia enters JV with Bel SA; to sell 49% stake in Britannia Dairy |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/britannia-enters-jv-with-bel-sa-to-sell-49-stake-in-britannia-diary/articleshow/95859979.cms}}</ref> [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರೋಸೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ತಿಂಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=August 19, 2022 |title=Prabhu Deva says 'Don't Dare Compare' in Britannia's latest ad |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/prabhu-deva-says-dont-dare-compare-in-britannias-latest-ad/93628158}}</ref> == ಉದ್ಯಮಗಳು == ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು, [[ಬ್ರೆಡ್]], ರಸ್ಕ್, [[ಕೇಕ್|ಕೇಕ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ. === ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು === ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು ೮೦% ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="revshare"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಘಟಿತ ಬಿಸ್ಕತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 'ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ'ವು ಅಂದಾಜು ೩೩% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="revshare" /> ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ೪೩೩,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="scarred" /> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್, ಟೈಗರ್, ನ್ಯೂಟ್ರಿಚಾಯ್ಸ್, ಗುಡ್ ಡೇ, ೫೦ ೫೦, ಟ್ರೀಟ್, ಪ್ಯೂರ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್, ಮಿಲ್ಕ್ ಬಿಕಿಸ್, ಬಾರ್ಬನ್, ನೈಸ್ ಟೈಮ್ ಮತ್ತು ಲಿಟಲ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ.<ref name="scarred">Ruchita Saxena,[http://www.business-standard.com/common/storypage.php?autono=300420&leftnm=1&subLeft=0&chkFlg= "Battle-scarred Britannia on expansion spree"], ''[[Business Standard]]'', 6 October 2007</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆದ ಟೈಗರ್, ಯು. ಎಸ್. ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ರಫ್ತು ಸೇರಿದಂತೆ $೧೫೦.೭೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆದಾಯದ ೨೦% ನಷ್ಟಿದೆ. === ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು === ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="hindu1">Abhrajit Gangopadhyay, [http://www.blonnet.com/bline/2002/01/08/stories/2002010800950500.htm "Danone move may hit Britannia's dairy plans"], ''Hindu Business Line'', 7 January 2002</ref> ಕಂಪನಿಯು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಡೈರಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಡೈರಿ ಬಂಡವಾಳವು ೨೦೦೦-೦೧ ರಲ್ಲಿ ೪೭% ಮತ್ತು ೨೦೦೧-೦೨ನಲ್ಲಿ ೩೦% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ ನೆಸ್ಲೆ ಇಂಡಿಯಾ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್. ಡಿ. ಡಿ. ಬಿ.) ಮತ್ತು [[ಅಮುಲ್]] (ಜಿ. ಸಿ. ಎಂ. ಎಂ. ಎಫ್.) ಆಗಿವೆ. <ref name="hindu">Aarati Krishnan, [http://www.blonnet.com/iw/2002/02/03/stories/2002020300110800.htm "Britannia Industries: Pare exposures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809054951/http://www.blonnet.com/iw/2002/02/03/stories/2002020300110800.htm |date=2007-08-09 }}, ''Hindu Business Line'', 3 February 2002</ref> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ''ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡೈರಿ''ಯಲ್ಲಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಅದರ ಸಹವರ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ೨೭ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೨೦೦೧ ರಂದು, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚೀಸ್ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಡೈರಿ ಕಂಪನಿಯಾದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ''ಫಾಂಟೆರಾ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಗ್ರೂಪ್‌''ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="hindu"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="hindu1"/> ಈ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾಕ್ಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡೈರಿಗಳು ಜೆವಿ ಯ ತಲಾ ೪೯% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೨ ಪ್ರತಿಶತವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ತನ್ನ ಡೈರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು (ಬಹುಶಃ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯು ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಸಗಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಡೈರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="hindu" /> == ವಿವಾದಗಳು == === ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ === ಕೇರಳದ ಉದ್ಯಮಿ ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈಯವರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಬಿಸ್ಕತ್ತು ರಾಜ' ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು.<ref>{{Cite news |title=Rajan Pillai death: Advani rejects probe plea |work=Rediff.com |url=http://mypage.rediff.com/money/1998/aug/04rajan.htm |url-status=dead |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111035857/http://mypage.rediff.com/money/1998/aug/04rajan.htm |archive-date=11 November 2013}}</ref> ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ''ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹ''ವು ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಬಿಸ್ಕಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಎಬಿಐಎಲ್)'' ನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ''ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌''ನಲ್ಲಿ ''ಡ್ಯಾನೋನ್‌''ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರವಾಯಿತು. ''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' [ಭಾರತದ] ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಮಂಡಳಿಯ ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನೋನ್‌ಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾಕ್ಕೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದ ನಂತರ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ನೆಲೆಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="pie">{{Cite news |date=12 February 2007 |title=Pillai's brother eyes global JV for biscuits pie |work=[[The Economic Times]] |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-12/news/28384619_1_global-majors-dry-fruit-rajmohan-pillai |url-status=dead |access-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121130202/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-12/news/28384619_1_global-majors-dry-fruit-rajmohan-pillai |archive-date=21 January 2012}}</ref><ref name="barista">{{Cite news |date=10 October 2006 |title=Barista to be sold again, for Rs 150-200 cr |work=[[The Times of India]] |url=http://www.articlearchives.com/consumer-products/food-beverage-products-nonalcoholics/1773492-1.html |access-date=4 March 2009}}</ref> === ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನೋನ್ === ವಾಡಿಯಾಸ್ ಕಲಬಕನ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಯ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್, '<nowiki/>''ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್ಎನ್'<nowiki/>'' ಮತ್ತು ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|<nowiki/>'ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನೋಂದಾಯಿತ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಬಿಸ್ಕಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌''' ಎಂಬ ''ಎ''ರಡು ಸಮಾನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ೫೧ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="standard">Dev Chatterjee, [http://www.business-standard.com/india/news/danone-takes-arbitration-route-to-end-wadia-ties/289603/ "Danone takes arbitration route to end Wadia ties"], ''[[Business Standard]]'', 1 July 2007. </ref> ಎಬಿಐಹೆಚ್(ABIH) ಭಾಗವು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್‌ಎನ್(BSN) ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್ಎನ್ ಪಾಲನ್ನು "ನ್ಯಾಯಯುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ" ದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಎಬಿಐಹೆಚ್ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>Kala Vijayraghavan, [http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/498004.cms "ABIL joins Britannia-Group Danone battle"], ''[[The Economic Times]]'', 21 November 2006</ref> ವಾಡಿಯಾ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ಪಾಲುದಾರರಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜೆವಿ(JV) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.<ref name="standard"/> ೧೯೯೫ ರ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಡಿಯಾಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಭಾರತದೊಳಗೆ ಆಹಾರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Ruth David, [https://web.archive.org/web/20071227192700/http://www.forbes.com/markets/2007/06/25/danone-brittania-wadia-markets-equity-cx_rd_0625markets1.html "Danone's Indian Cookie JV Set To Snap"], ''Forbes'', 25 June 2007</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಪಾಲುದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮೊದಲ ನಿರಾಕರಣೆ ಹಕ್ಕು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಾಲುದಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="iris">{{Cite news |date=21 June 2007 |title=Danone may dissolve ties with Britannia |work=Business Standard |publisher=IRIS News Digest |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20070621074733126&dir=2007/06/21&secID=livenews |url-status=dead |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720001438/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20070621074733126&dir=2007%2F06%2F21&secID=livenews |archive-date=20 July 2011}}</ref> [[ಜೂನ್]] ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ 'ಟೈಗರ್ ಬ್ರಾಂಡ್' ಅನ್ನು ಬಳಸಿದೆ ಎಂದು ವಾಡಿಯಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="iris"/> ಮೇ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಡಾನೋನ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಜೈವಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಕಂಪನಿಯಾದ ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ೨೦೦೫ ರ ಪತ್ರಿಕಾ ಟಿಪ್ಪಣಿ ೧ನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಪಾಲುದಾರರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಥವಾ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಪ್ರೆಸ್ ನೋಟ್ ೧ ಇದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅದರ ೨೫% ಹಿಡುವಳಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://www.abcmoney.co.uk/news/25200777303.htm "Danone denies JV with India's Britannia; to proceed with solo plans - report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827221942/http://www.abcmoney.co.uk/news/25200777303.htm |date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2013 }}, ''Thomson Financial'', 25 May 2007</ref> ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಡ್ಯಾನೋನ್‌ಗೆ ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅನ್ಯಗೊಳಿಸದಂತೆ, ಸಾಲ ಮಾಡದಂತೆ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡದಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref>[http://news.moneycontrol.com/mccode/news/article/news_article.php?autono=254762 "Wadias take Danone to court"]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot}}, 5 December 2006</ref> [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ವಾಡಿಯಾಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ವಾದವನ್ನು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಮಂಡಳಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref>[http://www.domainb.com/companies/companies_b/britannia/20070928_wadia.html "Danone needs NOC from Wadias: FIPB"], 28 September 2007</ref> ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಮಾರಿಷಸ್ ಮೂಲದ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಲೈಲಾ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೨೫.೪೮% ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಒಪ್ಪಂದವು $೧೭೫-೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಖರೀದಿಯೊಂದಿಗೆ, ವಾಡಿಯಾ ೫೦.೯೬% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Business/Danone-to-sell-Britannia-stake/articleshow/4367591.cms "Danone to sell Britannia stake"], 7 April 2009</ref> === ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದ === ಷೇರುದಾರರ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನೋನ್ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಅನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು. ಡ್ಯಾನೋನ್ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] 'ಟೈಗರ್ ಬ್ರಾಂಡ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="forbes1">{{Cite news |last=Ruth David |date=20 September 2007 |title=Indian Cookie Maker Taking Danone To Court |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/2007/09/20/brittania-danone-legal-markets-equity-cx_rd_0920markets41.html |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071125125430/http://www.forbes.com/markets/2007/09/20/brittania-danone-legal-markets-equity-cx_rd_0920markets41.html |archive-date=25 November 2007}}</ref> ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೬ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ೨೦೦೭ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0198-369415/Danone-to-return-Tiger-to.html "Danone to return 'Tiger' to Britannia"], ''Knight-Ridder Tribune Business News'', 4 December 2006</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ಬಿಸ್ಕತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ '''ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು''' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=21 September 2007 |title=Britannia sues Danone in S'pore |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/Content/Sep212007/business2007092026383.asp |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213062825/http://www.deccanherald.com/Content/Sep212007/business2007092026383.asp |archive-date=13 December 2007}}</ref> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ ₹೨೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Markets/Stocks/Stocks-in-News/Britannia-surges-on-Danone-dispute-settlement/articleshow/4957770.cms "Britannia surges on Danone dispute settlement"], ''Economics Times'', 1 September 2009</ref>&nbsp; == ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು == [[ಮಾರ್ಚ್]] ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾದ ಕ್ರೊಯಿಸೆಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಚಿಪಿಟಾ ಎಸ್‌ಎ ಜೊತೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=March 28, 2017 |title=Britannia forms joint venture with Chipita of Greece |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/britannia-forms-joint-venture-with-chipita-of-greece/articleshow/57873174.cms?from=mdr}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಕಂಪನಿಯು ಆಕ್ಸೆಂಚರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Sen |first=Sesa |date=September 29, 2021 |title=Britannia Partners Accenture For Digital Overhaul Of Operations |publisher=[[BloombergQuint]] |url=https://www.bloombergquint.com/business/britannia-partners-accenture-for-digital-overhaul-of-operations |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024152428/https://www.bloombergquint.com/business/britannia-partners-accenture-for-digital-overhaul-of-operations |url-status=dead }}</ref> [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕನ್ಸೈರ್ಜ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಡಂಜೊ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=April 7, 2020 |title=Covid-19 impact: Britannia partners with Dunzo to home-deliver food essentials |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/covid-19-impact-britannia-partners-with-dunzo-to-home-deliver-food-essentials/articleshow/75024088.cms}}</ref> == ಲೋಕೋಪಕಾರ == ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸುಸ್ಥಿರ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಎಸ್‌ಡಿಜಿ(SDG)) ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಗರ ವಿಮಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪರಿವರ್ತನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=14 July 2022 |title=Britannia P&I publishes sustainability progress report |publisher=Hellenic Shipping News |url=https://www.hellenicshippingnews.com/britannia-pi-publishes-sustainability-progress-report/}}</ref> 'ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಪಿ & ಐ' ಯು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಸಹಾಯಕ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Associate Members |url=https://www.international-maritime-rescue.org/associate-members |publisher=IMF |access-date=2024-05-30 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929044018/https://www.international-maritime-rescue.org/associate-members |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಲಾಭರಹಿತ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Karmali |first=Naazneen |date=January 31, 2012 |title=Britannia's Tough Cookie |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2012/01/31/tough-cookie/?sh=48b2646b5cf7}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == * ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂತಾರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಯ್ದ ಎಫ್ಎಂಸಿಜಿ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Brand Footprint report, the new FMCG ranking, is out |work=Kantar.com |url=https://www.kantar.com/north-america/inspiration/fmcg/brand-footprint-report-the-new-fmcg-ranking}}</ref> * ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=November 27, 2021 |title=Won big at the Global Sustainability Leadership Awards 2021 |url=https://twitter.com/BritanniaIndLtd/status/1464421217230753794/photo/1}}</ref> * [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]], ಈ ಕಂಪನಿಯ ಗುಡ್ ಡೇ ಬಿಸ್ಕತ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೯-೨೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=March 26, 2021 |title=Brand Equity's Most Trusted Brands of Indians in 2019-20 |work=Nextbigbrand.in |url=https://www.nextbigbrand.in/brand-equitys-most-trusted-brands-of-indians-in-2019-20/ |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಜುಲೈ 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703022534/https://www.nextbigbrand.in/brand-equitys-most-trusted-brands-of-indians-in-2019-20/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೬ ರ 'ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಭಾರತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್‌ಇ(RE) ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2016 |title=Winners |url=https://reiawards.com/winners |website=Reiawards.com}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಮತ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Reader's Digest Trusted Brand - 2014 |url=https://www.readersdigest.in/tb-winner/past-winner2014.php |publisher=[[Reader's Digest]]}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ೨೦೧೪ ರ ಭಾರತದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೧೧ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2014 |title=India's most-trusted brands of 2014 |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/indias-most-trusted-brands-of-2014/articleshow/44896800.cms?from=mdr}}</ref> * ಈ ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಿಆರ್‌ಎ(TRA) ಬ್ರಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವರದಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=India's Most Attractive Brands 2013 |url=https://trustadvisory.info/tra/fullReportMAB13.php |website=Trustadvisory.info}}</ref> * ಕಂಪೆನಿಯು ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆ (ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ (APQO))ನೀಡಿದ ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು(ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ (GPEA)) ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=June 28, 2012 |title=Britannia bags the 'Global Performance Excellence Award' |publisher=Adgully |url=https://www.adgully.com/britannia-bags-the-global-performance-excellence-award-50832.html}}</ref> * [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ]]‌ ಬ್ರಾಂಡ್ ಈಕ್ವಿಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು #೨ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Chamikutty |first=Preethi |date=November 7, 2012 |title=Most Trusted Brands 2012: Britannia climbs five spots to number two; beats Nokia and other HUL products |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/most-trusted-brands-2012-britannia-climbs-five-spots-to-number-two-beats-nokia-and-other-hul-products/articleshow/17099800.cms?from=mdr}}</ref> * ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ''ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ - ೨೦೧೨'' ಅನ್ನು ಎಫ್‌ಎಮ್‌ಸಿಜಿ(FMCG) ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2012 |title=National Quality (GPNQA) |work=Goldenpeacockaward.com |url=http://goldenpeacockaward.com/national-quality-award-gpnqa.html |access-date=2024-05-30 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507105446/http://goldenpeacockaward.com/national-quality-award-gpnqa.html |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಮರ್ಚೆಂಟ್ಸ್ ಚೇಂಬರ್(ಐಎಮ್‌ಸಿ)''ನ ''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಬಜಾಜ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=2011 |title=Past Winners |work=imcrbnqa.com |url=http://imcrbnqa.com/Past-Winners.html}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 24, 2017 |title=70 companies with pre-1947 roots |publisher=[[Livemint]] |url=https://www.livemint.com/Companies/IvqNiC0KHlZg9ZOXhFbe4O/70-companies-with-pre1947-roots.html}}</ref> * ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ(ಸಿಐಐ)ದಿಂದ 'ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು - ಉತ್ಪಾದನೆ' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ ರ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಸಿಐಐ ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2011 |title=Annual Report of the CII Institute of Quality for 2011 |url=http://newsletters.cii.in/CII_may/may.pdf |publisher=[[Confederation of Indian Industry]] |access-date=2024-05-30 |archive-date=2023-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712184933/http://newsletters.cii.in/CII_may/may.pdf |url-status=dead }}</ref> * ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬ್ರಾಂಡ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Chamikutty |first=Preethi |date=November 7, 2012 |title=Most Trusted Brands 2012: Britannia climbs five spots to number two; beats Nokia and other HUL products |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/most-trusted-brands-2012-britannia-climbs-five-spots-to-number-two-beats-nokia-and-other-hul-products/articleshow/17099800.cms}}</ref><ref>{{Cite news |date=September 1, 2010 |title=Brand Equity Survey 2010 |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity-survey-indias-top-10-most-trusted-brands/articlelist/6473402.cms}}</ref> * ದಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಭಾರತದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=All India Brand Trust Ranking |url=http://www.trustadvisory.info/allindia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218001005/http://www.trustadvisory.info/allindia.html |archive-date=18 February 2012 |access-date=27 February 2012 |website=The Brand Trust Report |publisher=Trust Research Advisory |quote=67: Britannia}}</ref> == ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ == * ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (೨೦೧೮-ಪ್ರಸ್ತುತ) == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಪಾರ್ಲೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] pz3fy9srow5hdhsu0sv3map7ck754q5 0 98112 1372098 1355904 2026-04-26T06:20:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372098 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಬೂಂದಿ | image = [[ಚಿತ್ರ:Boondi Mithai.jpg|thumb]] | caption = ಬೂಂದಿ ಮಿಠಾಯಿ | alternate_name = ಬುಂದೆ | country = [[ಭಾರತ]] | region = ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಹರ್ಯಾಣಾ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ | creator = | course = | served = | main_ingredient = ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು | variations = ಖಾರಾ ಬೂಂದಿ | calories = | other = }} '''[[:en:Boondi|ಬೂಂದಿ]]''' ಸಕ್ಕರೆ ಕೂಡಿಸಿದ, ಕರಿದ ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ. ಬಹಳ ಸಿಹಿ ಇರುವ ಕಾರಣ, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬಹುದು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡುವ ಅಗತ್ಯದ ಕಾರಣ, ''ಬೂಂದಿ ''[[ಲಾಡು]]ವಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಖಾರದ ರೂಪವೂ ಇದೆ.ಬೂಂದಿ ಲಾಡು ಮಾಡಲು, ಕರಿದ ಬೂಂದಿಯನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾಕದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Boondi: The Rajasthani Drop-sized Gram Flour Balls Perfect For Both Sweet And Savoury Delicacies Boondi: The Rajasthani Drop-sized Gram Flour Balls Perfect for Both Sweet and Savoury Delicacies|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/boondi-the-crunchy-besan-drop-sized-balls-that-are-perfect-for-both-sweet-and-savoury-delicacies-1717936|accessdate=10 March 2018}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಖಾರಾ ಬೂಂದಿ == ಖಾರಾ ಬೂಂದಿ ತಯಾರಿಸುವಾಗ, ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ [[ಕರಿಬೇವಿನ ಮರ|ಕರಿಬೇವನ್ನು]] ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾರಾ ಬೂಂದಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಖಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬೂಂದಿ ರಾಯಿತಾ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ, ಬೂಂದಿಯನ್ನು [[ರಾಯಿತಾ]] ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬೂಂದಿ ರಾಯತಾ'' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಸರು, (ಮೃದುವಾಗಿಸಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಸೋಸಿದ) ಬೂಂದಿ, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು, ಖಾರ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಂತಹ ರುಚಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಪುಲಾವ್]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]] tpnd46r3wnop58shpv1p43zo3v7u5q0 0 98974 1372070 1354880 2026-04-25T20:14:56Z Suyash.dwivedi 34752 1372070 wikitext text/x-wiki [[File:Banarasi Sari on viewing wooden blocks 01.jpg|thumb|ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆ]] ==ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆ== ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸೀರೆಯಾಗಿದ್ದು.ಇದನ್ನು ಬೆನಾರಸ್‍ಅಥವಾ ಬನಾರಸ್‍ಎಂದೂಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಗಳು ಭಾರತದಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೀರೆ.ಅದನ್ನುಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬ್ರೊಕೇಡ್‍ಅಥವಾಜರಿಯಿಂದತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಉತ್ತಮರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತುಐಷಾರಾಮಿಕಸೂತಿಗೆಇದುಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.[https://kannada.boldsky.com/beauty/make-up/2013/traditional-indian-bridal-sarees-004982.html ಸೀರೆ]ಗಳು ನುಣ್ಣಗೆ ನೇಯ್ದ ರೇಷ್ಮೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/beauty/make-up/2013/traditional-indian-bridal-sarees-004982.html</ref> ಇದರ ವಿಶೇಷ ಗುಣಲಕ್ಷಣ [https://brainly.in/question/2582155 ಮೊಘಲ್] ಸ್ಪೂರ್ತಿ ವಿನ್ಯಾಸಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಒಳಾಂಗಣ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಯೇಟ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿಜಾಲ್ಲಾರ್ ಎಂಬ ನೇರವಾದ ಎಲೆಗಳ ಸುರುಳಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಸೀರೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವದು ಈ ಸೀರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://brainly.in/question/2582155</ref> ಒಂದು ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಮೂನೆಯನ್ನುತಯಾರಿಸಲು 15 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಥವಾಒಂದು ತಿಂಗಳ ಸಮಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ರಾನ್ಛ ಫಿಚ್ ( 1583 – 91) ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಯಉದ್ಯಮದಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬನಾರಸ್‍ಅನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬನಾರಸಿನ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ಮತ್ತುಜರಿ ಜವಳಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. 1603 ರಕ್ಷಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಗುಜರಾತಿನರೇಷ್ಮೆ ನೇಕಾರರು ವಲಸೆ ಬಂದಾಗರೇಷ್ಮೆ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ನೇಯ್ಗೆ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬನಾರಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು 18 ನೇ ಮತ್ತು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಉತ್ಕøಷ್ಟತೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊಘಲ್‍ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ನೇಯ್ಗೆ ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯು ಕಠಿಣವಾದ ಕೆಲಸ ಮತ್ತುರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾರತಯಾರಿಕೆಯುಗೋರಕ್ಪುರ್, ಚಂದೌಲಿ, ಜೌನ್ಪುರ್, ಮತ್ತುಅಜಮ್‍ಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವಾರಣಾಸಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೈಮಗ್ಗ ರೇಷ್ಮೆಉದ್ಯಮಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 12 ದಶಲಕ್ಷಜನರಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆ ರೇಷ್ಮೆ ಕೈಮಗ್ಗಗಳು ವಾರಣಾಸಿ ಬನಾರಸಿ ರೇಷ್ಮೆಕೈಗಾರಿಕೆಯಉದ್ಯಮವು ಬನಾರಸಿ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯಾತ್ರಿಕೃತ ಘಟಕಗಳಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತುಅಗ್ಗದ ವೆಚ್ಚದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಕಾರಣ ಭಾರೀ ನಷ್ಟವನ್ನುಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲವೆಂದರೆರೇಷ್ಮೆಗೆಕಡಿಮೆ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಪರ್ಯಾಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀರೆಗಳು. 2009ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ನೇಯ್ಗೆ ಸಂಘಗಳು, ಬನಾರಸ್ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ಸೀರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.ಇದು ಭೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ.ಇದುಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆಎಂದುಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗುಣಮಟ್ಟಖ್ಯಾತಿಅಥವಾಉತ್ಪನ್ನದಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಜೆ.ಐ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಬನಾರಸಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ನಾಲ್ಕು ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. • ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳು • ಜವಳಿ ವಸ್ತುಗಳು • ಬಟ್ಟೆಯಕಸೂತಿ ವಿನ್ಯಾಸ • ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. 2007ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿಜೈನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ( ಪೂರ್ವ ವಲಯ ), ಕೈ ಮಗ್ಗ, ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದ ನಿರ್ದೇಶನ, ಬನಾರಸ್ ಬಂಕರ್ ಸಮಿತಿ, ಹ್ಯೂಮನ್ ವೆಲ್ಫೇರಸೋಸಿಯೇಶನ್ , ನೈನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಕೈ ಮಗ್ಗ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ, ಪೂರ್ವರಫ್ತುದಾರರ ಸಂಘ, ಬನಾರಸಿ ವಸ್ತ್ರಾಉದ್ಯೋಗ ಸಂಘ, ಬನಾರಸ್ ಹಾಥ್‍ಕಾರ್ಗಾ ವಿಕಾಸ್ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತುಆದರ್ಶ್ ಸಿಲ್ಕ್ ಬಂಕರ್ ಸಹಕಾರಿ ಸಮಿತಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಚೆನ್ನೈ ಮೂಲದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನಾ ರಿಜಿಸರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದೆ. ವಿಧಗಳು ==ಬನಾರಸಿ ಸೀರೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು== * ಶುದ್ಧರೇಷ್ಮೆ (ಹತ್ತಿ) * ಆರ್ಗಾರ್ಸಾ (ಕೋರಾ) * ಜರಿ * ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ ==ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ== ಗಂಗಾನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನುಉಂಟುಮಾಡುವರಾಸಾಯನಿಕ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯರೇಷ್ಮೆ ಬಣ್ಣತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಒಂದು ಚಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.ಇಂಡಿಯನ್‍ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‍ಆಫ್‍ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಸಂಶೋಧನಾತಂಡವು ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ರಾವಣ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಮತ್ತುಎಂಜೈ ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಅಕೇಶಿಯಾ, ಬಟಿಯಾ (ಪ್ಯಾಲಾಶ್), ಮ್ಯಾಡ್ಚರ್, ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು [https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B3%86 ದಾಳಿಂಬೆ(ಅನಾರ್)] ಯಿಂದ ಬಣ್ಣತೆಗೆಯುವಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B3%86</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] [[ವರ್ಗ:ಸೀರೆಗಳು]] fiqf0q2uld14eq5kc9zxhzg6sruwac1 0 105466 1372082 1354987 2026-04-26T01:25:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372082 wikitext text/x-wiki [[File:(Helicteres isora) East Indian screw tree at Kambalakonda 01.JPG|thumb|ಬಲಮುರಿ]] ಬಲಮುರಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ತಿರುಪು ಮರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ, [[ಚೀನಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ,]] ಮಲಯ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಣ್ಣ ಮರ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆಸಸ್ಯದ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಲಿಕ್ಟೈರೆಸ್ ಐಸೊರಾ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು.ಇದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೊಗಟೆಯ ನಾರುಗಳನ್ನು ಹಗ್ಗ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2843218{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://books.google.co.in/books?id=mBB_aRjQIo0C&redir_esc=y</ref> =ಇತರೆ ಹೆಸರುಗಳು= *[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] - ಅವರ್ತನಿ; ಅವರ್ಟ್ಫಾಲಾ *[[ಹಿಂದಿ]]- ಮಾರ್ರೋಫಾಲಿ ,ಭುಂಡು, ಜೊನ್ಫಾಲ್, *[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] - ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಕ್ರೂಟ್ರೀ, ಈಸ್ಟ್‍ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ಕ್ರೂಟ್ರೀ, ಡೀರ್ಹಾರ್ನ್ *[[ಮರಾಠಿ]] - ಕೆವಾಡ್, ಮುರಾದ್ದೆಂಗ್ (ಮುರುದ್ಶೆಂಗ್) *[[ಬಂಗಾಳಿ]] - ಅಂಟಮೊರಾ *[[ಗುಜರಾತಿ]] - ಮರದಶಿಂಗ್ *[[ಕನ್ನಡ]] - ಯದ್ಮುರಿ *[[ತೆಲುಗು]] - ವಡಾಂಪಿರಿ *[[ಮಲಯಾಳಂ]] - ಇಡಾಂಪಿರಿ ವ್ಯಾಲಂಪಿರಿ( ಎಡಂಪಿರಿವಲಂಪಿರಿ ) *ಸಿಂಹಳ - ಲಿನಿಯಾ *ಐಸೊರಾದ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳು - ಮೋಚ್ರ, ಮಡ್ಮುಡಿಕಾ, ಕುರ್ಕುರ್ಬಿಕಾ, ಸಿಂಕ್ರಿ, ಯೆದಾಮುರಿ, ಪಿಟಾಬರಾಂಡಾ, ವ್ಯಾಲಂಬುರಿ, ಬಾಲಂಪರಿ, ಗುವಾಡರಾ, ಪೆಡಮರಿ, ಇಶ್ವರ್ಮುರಿ, ಮುರ್ಮುರಿಯಾಮತ್ತು ವೂರ್ಕಟೆ. =ಸಸ್ಯದ ವಿವರಣೆ= [[File:Helicteres isora (East Indian screw tree) W IMG 1254.jpg|thumb|]] ಬೂದು ತೊಗಟೆ ಹೊಂದಿದ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆ ಸಸ್ಯ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮರ. ಇದು ೫-೮ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಳೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಚ್ಚಾ ಹಣ್ಣುಗಳು [[ಹಸಿರು]], ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. [[ಕೆಂಪು]] ಹೂವುಗಳು ಸೂರ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಪಕ್ಷಿಗಳ [[ಪರಾಗ ಮತ್ತು ಪರಾಗಣ|ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತದೆ.]] ಹಣ್ಣುಗಳ ತುದಿಯು ಸ್ಕ್ರೂನಂತೆ ತಿರುಚಿದ್ದಾವೆ. ಇದರ ಬೀಜಗಳು [[ಕಪ್ಪು]]-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳಪನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಆಯಾತ]] ಅಥವಾ [[ತ್ರಿಕೋನ]] ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಜುಲೈ]] ನಿಂದ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ವರೆಗೆ ಈ ಸಸ್ಯವು ಹೂವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_06_0713_0718_0.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-15 |archive-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809183836/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_06_0713_0718_0.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.instituteofayurveda.org/plants/plants_detail.php?i=1276&s=Family_name</ref> =ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ= ಇದು ಉಷ್ಣವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಭಾರತದ [[ಪಂಜಾಬ್]], ಬಂಗಾಳ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಮಯನ್ಮಾರ್]], [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್‍ಗಳಷ್ಟು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಶುಷ್ಕ ಇಳಿಜಾರು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಲಯ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲೂ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ <ref>http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/East-Indian%20Screw%20Tree.html</ref> =ಉಪಯೋಗ= ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಅಂಗ: ಫಲ, ಮೂಲ, ತೊಗಟೆ *ಸಸ್ಯವು ವ್ಯಾಧಿ ನಿರೋಧಕ, [[ಮಧುಮೇಹ]] ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. *ಬಲಮುರಿಯ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಅತಿಸಾರ, ಭೇದಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಕರುಳಿನ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಔಷಧಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. *ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗಾಯಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಈ ಸಸ್ಯದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಔಷಧೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ವಾಯುವಿಗೆ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. * ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿರೋಗ ನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>https://indiabiodiversity.org/species/show/32642</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2846480/</ref> =ಇತರೆ ಬಳಕೆಗಳು= *ತೊಗಟೆ ಬಲವಾದ ನಾರಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. *ನೇಗಿಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ತೊಗಟೆಯ ನಾರು ಒಳ್ಳೆಯದು. =ಉಲ್ಲೇಖ= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ಶೋಭವನ]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] 2lfsi5jdcvpi56p9g7qo55mvnbaaugt 0 105702 1372058 1353045 2026-04-25T15:52:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372058 wikitext text/x-wiki {{infobox cricketer | name = ಪವನ್ ನೇಗಿ | country = ಭಾರತ | fullname = ಪವನ್ ನೇಗಿ | birth_date = {{Birth date and age|1993|1|6|df=yes}} | birth_place = [[ದೆಹಲಿ]], ಭಾರತ | batting = ಎಡಗೈ | bowling = ಎಡಗೈ | role = [[ಆಲ್ ರೌಂಡರ್]] | club1 = [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್ ಡೇವಿಲ್ಸ್]] | year1 = ೨೦೧೨-೧೩ | clubnumber1 = | club2 = [[ದೆಹಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] | clubnumber2 = ೧೫ | year2 = ೨೦೧೧-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | club3 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] | clubnumber3 = ೬ | year3 = ೨೦೧೪-೧೫ | club4 = [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್ ಡೇವಿಲ್ಸ್]] | clubnumber4 = ೬ | year4 = ೨೦೧೬ | club5 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | clubnumber5 = ೬ | year5 = ೨೦೧೭- | columns = ೪ | international = true | oneT20I = true | T20Idebutdate = ೩ ಮಾರ್ಚ್ | T20Idebutyear = ೨೦೧೬ | T20Idebutagainst = ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರತೆಸ್ | T20Icap = ೫೯ | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | T20Ishirt = | column1 = [[Twenty20 International|ಟಿ೨೦ ಐ]] | matches1 = ೧ | runs1 = – | bat avg1 = – | top score1 = – | 100s/50s1 = -/- | deliveries1 = ೧೮ | wickets1 = ೧ | bowl avg1 = ೧೬.00 | best bowling1 = ೧/೧೬ | fivefor1 = 0 | tenfor1 = n/a | catches/stumpings1 = ೨/0 | column2 = [[First-class cricket|ಎಫ್ ಸಿ]] | matches2 = ೩ | runs2 = ೫೮ | bat avg2 = ೧೯.೩೩ | top score2 = ೩೦* | 100s/50s2 = 0/0 | deliveries2 = ೧೫೬ | wickets2 = ೪ | bowl avg2 = ೨೪.00 | best bowling2 = ೨/೧೨ | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | catches/stumpings2 = ೧/0 | column3 = [[List A cricket|ಲಿಸ್ಟ್ ಎ]] | matches3 = ೧೯ | runs3 = ೧೮೭ | bat avg3 = ೩೭.೪೦ | top score3 = ೫೭ | 100s/50s3 = 0/೧ | deliveries3 = ೭೦೭ | wickets3 = ೨೫ | bowl avg3 = ೨೧.೪೮ | best bowling3 = ೩/೨೮ | fivefor3 = 0 | tenfor3 = n/a | catches/stumpings3 = ೫/0 | column4 = [[Twenty20 cricket|ಟಿ ೨೦]] | matches4 = ೫೭ | runs4 = ೪೭೯ | bat avg4 = ೧೯.೧೬ | top score4 = ೪೧* | 100s/50s4 = 0/0 | deliveries4 = ೯೯೫ | wickets4 = ೪೭ | bowl avg4 = ೨೬.೦೬ | best bowling4 = ೫/೨೨ | fivefor4 = ೧ | tenfor4 = n/a | catches/stumpings4 = ೨೪/0 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/530773.html Cricinfo | date = ೧೬ ಮೇ | year = ೨೦೧೨ }} '''ಪವನ್ ನೇಗಿ''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಎಡಗೈ ಲೆಗ್ ಸ್ಪಿನ್ನ್ ಬೌಲರ್ ಹಾಗು ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad/53/pawan-negi |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-21 |archive-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323092253/https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad/53/pawan-negi |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.royalchallengers.com/pawan-negi</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಪವನ್ ನೇಗಿ ಜನವರಿ ೦೬, ೧೯೯೩ ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ ಹಾಗೂ ದೇ‍ಶಿ ಟಿ-೨೦ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.news18.com/cricketnext/profile/pawan-negi/57001.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೧, ೨೦೧೨ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಕೋಟ್ಲಾ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೭ನೇ ಐಪಿಎಲ್<ref>http://www.iplt20.com</ref> ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂಣೆ ವಾರಿಯರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.೨೦೧೬ರ ಐಪಿಎಲ್ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ತಂಡ ಇವರನ್ನು ೮.೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಆ ಆವೃತಿಯ ೨ನೇ ಅತೀ ದುಬಾರಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಇಲ್ಲಿವರೆಗೆ ೩೧ ವಿಕೇಟ್‌‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೮೩೭ ರನ್ ಕಲೆಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/11208/delhi-daredevils-vs-pune-warriors-27th-match-indian-premier-league-2012</ref><ref>https://www.news18.com/cricketnext/news/ipl-auction-2018-2016s-million-dollar-buy-pawan-negi-drops-price-1637575.html</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಮಾರ್ಚ್ ೦೩, ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಧಾಕಾ, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪವನ್ ನೇಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/16343/india-vs-united-arab-emirates-9th-match-asia-cup-2016</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/8281/pawan-negi</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/530773.html</ref> *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೪೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೇಟ್‌ಗಳು === *ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೩೧'''<ref>https://sports.ndtv.com/cricket/players/1660-pawan-negi-playerprofile{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೧''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ij5n6jpkvz6eqvy9kn1k4hbefzk9ke8 4 112271 1372081 1371349 2026-04-26T00:57:59Z MediaWiki message delivery 17558 /* Request for comment (global AI policy) */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1372081 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]] {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} __NEWSECTIONLINK__ * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below. * Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]] {{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}} {{clear}} == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ == [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == {{t|databox}} == ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, # ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು # ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ == ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ== ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ. # ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. # ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ದನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ. ::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])</bdi> ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ == ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ -[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> dsu47ljwoq2lap9c9fgqb17rqce1ab2 0 114043 1372055 1352325 2026-04-25T13:07:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372055 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Satin_weave_in_silk_90.jpg|thumb|ಸ್ಯಾಟಿನ್ ನೆಯ್ಗೆ, ರೇಷ್ಮೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.]] '''ನೆಯ್ಗೆ'''ಯು [[ಬಟ್ಟೆ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ರಚನೆ ಮಾಡಲು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ನೂಲುಗಳು ಅಥವಾ ದಾರಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸಮಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ [[ಹೆಣಿಗೆ]], ಕ್ರೋಷಾ ಹೆಣಿಗೆ, ಫ಼ೆಲ್ಟಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಕಸೂತಿ ಹೆಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ಲೇಯ್ಟಿಂಗ್. ಉದ್ದುದ್ದವಾಗಿ ಹೋಗುವ ದಾರಗಳನ್ನು ಹಾಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಡ್ಡವಾಗಿ ಹೋಗುವ ದಾರಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಾರಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ವಿಧಾನವು ಬಟ್ಟೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref name="Collier92">{{Harvnb|Collier|1974|p=92}}</ref> ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನವು ಹೊಕ್ಕುದಾರಗಳನ್ನು ಹಾಸುದಾರಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹೆಣೆಯುವಾಗ ಹಾಸುದಾರಗಳನ್ನು ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (ನಡುವೆ ಹೊಕ್ಕುದಾರದ ಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಸುದಾರಗಳು) ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಯೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಫಲಕ ಹೆಣಿಗೆ, ಹಿಂಬದಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಗ್ಗ, ಅಥವಾ ಮಗ್ಗಗಳಿರದ ಇತರ ತಂತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="Dooley">{{Harvnb|Dooley|1914}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="0"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * {{Cite EB1911|wstitle=Weaving|volume=28|pages=440–455|first=Alan Summerly|last=Cole|short=1}} * [http://www.cs.arizona.edu/patterns/weaving/weavedocs.html Resource collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324195905/http://www.cs.arizona.edu/patterns/weaving/weavedocs.html |date=2015-03-24 }} An on-line repository of articles (4720), books (459), illustrations (271), patents (398) and periodicals (1322) relating to weaving. * [http://www.britishpathe.com/video/weaving-linen British Pathé Weaving Linen 1940-1949] Educational film * [http://www.wdl.org/en/item/289 Illustrated Guide of Tilling and Weaving: Rural Life in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210320042234/https://www.wdl.org/en/item/289/ |date=2021-03-20 }} from 1696 {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜವಳಿ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] hqr39jyy06ny4r2zikcw5t0uw4mg74q 0 118384 1372057 1371174 2026-04-25T15:18:59Z Ragavendragp 95830 ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಗಳು 1372057 wikitext text/x-wiki ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣೆಯು ಈ ಸುಧಾರಕರ ಮುಖ್ಯುದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಲೌಕಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಗೊಂಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. '''[[ರಾಜಾ ರಾಮ ಮೋಹನ ರಾಯ್|ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನ್ ರಾಯ್]]''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಳುವಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref>https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/socioreligious-reform-movements-and-reformers-in-india-a-complete-overview-1494937625-1</ref> =ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಧರ್ಮ= [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು. [[ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೇವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿ, ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಸತಿ, ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆ, [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ವಿಧವೆಯರು|ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದು, ಏಕೀಕೃತ ಜನಾಂದೋಲನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು..ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳು ಆಧುನೀಕರಣದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಬಳಸಿದರು. ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು [[ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ|ಸತಿ]], [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]] ಮುಂತಾದ ಯಾವುದೇ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917165744/https://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |url-status=dead }}</ref> ==ವೈಚಾರಿಕತೆ== ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಈ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದವು ['''ದೇವರು ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇಶವಾಸಿಗಳು ಸಹೋದರರು''']. ಅವರು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೂ ಸುಧಾರಣೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಉದಾ: ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ವೈದ್ಯರ ನೆರವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ==ಆಧುನೀಕರಣ== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಕುರುಡಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ '''ಆಧುನೀಕರಣವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣವಲ್ಲ''' ಎಂದು ತಿಳಿಹೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>https://ggrwlknl.wordpress.com/2016/11/28/modernisation-is-not-westernisation/</ref> =ಉದಯೋನ್ಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು= ==ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್== * ರಾಜ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್-II ಅವರು ನೀಡಿದ್ದರು. * ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ '''[[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]'''ವನ್ನು [ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಭಾ] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ [https://kannada7am.com/indian-social-reformu-2026/ ಸುಧಾರಣೆಗಳ] ಹರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://www.nextgurukul.in/questions-answers-forum/question/academic/Q1raja-ram-mohan-roy-is-considered-as-39first-modern-man-of-india39why-q2-the-social-reformers-paly-an-important/67183</ref> * ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ - ಅವರು ಬೆಂಟಿಂಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. * ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ - ಅವರು '''ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180138/https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |url-status=dead }}</ref> * ರಾಯ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಅರೇಬಿಕ್]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]], ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಹೀಬ್ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ಡಜನ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>https://www.news18.com/news/india/raja-ram-mohan-roy-247th-birth-anniversary-important-facts-about-the-father-of-indian-renaissance-2154589.html</ref> * ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿ ರಾಯ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. * ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಂತನೆ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರತ್ವದ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಈಶ್ವರ್ ಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್== * ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. * ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ ಜ್ಞಾನದ ಪುರೋಹಿತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ದೃಢನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ತೆರೆದರು.<ref>https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ishwar-chandra-vidhya-sagar-ideas-and-teachings-1444210531-1</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ವಯಂ-ಹೇರಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302073614/http://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |url-status=dead }}</ref> * ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. * ಅವರು ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ==ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ== * ಅವರು '''ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ವೇದಗಳು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು "'''ವೇದಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ'''"<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/Back-to-Vedas/articleshow/11167984.cms</ref> ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/arya-samaj-swami-dayanand-saraswati-modern-india-1378699-2018-10-30</ref> * ಅವರು ಜಾತಿವಾದ, ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆಯೂ ನೇರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು.. * ಅವರು ಮೊದಲು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಮತ್ತು ‘ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು’<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/india/dayananda-saraswati.htm</ref> ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ‘'''ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್'''’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>https://brainly.in/question/6929140</ref> ==ಆತ್ಮಾರಾಮ್ ಪಾಂಡುರಂಗ== *.ಅವರು '''ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರು. <ref>https://www.revolvy.com/page/Atmaram-Pandurang</ref> * ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜವು ಭೋಜನ ಪದ್ಧತಿ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ, ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ, ಮಹಿಳೆಯರ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರನಡೆ ಅವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು '''ಮರಾಠ ಶಕ್ತಿಯ ಏರಿಕೆ''' ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರು. * ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು '''ಪೂನಾ ಸರ್ವಾಜನಿಕ್ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://www.britannica.com/topic/Poona-Sarvajanik-Sabha</ref> ==ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ== * ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ. ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ''' ಅವರ ಅನುಯಾಯಿ. * ಅವರು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು/ * ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್''' ಅನ್ನು ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ==ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್== * ಇವರು '''ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'''ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |url=https://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530190457/http://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |url-status=dead }}</ref> * ಮೇಡಮ್ ಬ್ಲಾವಾಟ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ಆಲ್ಕಾಟ್ ರವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು.<ref>https://www.rbth.com/arts/2013/07/19/madame_blavatsky_in_india_a_forgotten_legacy_27257</ref> * ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ, ಬಣ್ಣ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಇವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. * ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಆಲ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ '''ಕೇಂದ್ರ ಹಿಂದೂ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅದು '''ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವಾಯಿತು.<ref>http://www.bhu.ac.in/</ref> ==ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ== * ಅವರು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು '''ಸತ್ಯಸೋಧಕ್ ಸಮಾಜ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ ಚಳವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211023144/https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |url-status=dead }}</ref> * ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ '''ಮೊದಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ ಪೈನ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.culturalindia.net/reformers/jyotiba-phule.html{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್== * ಇವರನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು '''ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ'''.<ref>https://yourstory.com/2017/04/remembering-dr-br-ambedkar</ref> * ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಅವರು '''ಬಹೀಷ್ಕೃತ್ ಹಿತ್ಕರ್ಣಿ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು [೧೯೨೪] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://brainly.in/question/7905522</ref> * ಅವರು ಶಾಹು ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಾಯದಿಂದ '''ಮೂಕ್ನಾಯಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ'''ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * '''ಕಲರಂ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳುವಳಿ''', ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು '''ಮಹಾದ್ ವಾಟರ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ'''ವನ್ನು ಅವರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. * ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು, ಹಿಂದೂ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋದರು. * ಅವರು '''ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. * ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು “'''ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ವೀಸಾ'''” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_waiting.html</ref> * ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು<ref>{{Cite web |url=https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830072630/https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ '''ಭಾರತ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>https://www.ndtv.com/india-news/bharat-ratna-for-br-ambedkar-out-of-compulsion-not-dil-se-asaduddin-owaisi-1984237</ref> ==ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು== * ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. * ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಜಾತಿ ಪೀಡಿತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ '''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣಾ ಆಂದೋಲನ'''ವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>https://www.realbharat.org/sree-narayana-guru-the-revolutionary-social-reformer-398/</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] 0jjjwloxhy0ytpjanvagrwg1myky8hy 0 119197 1372083 1355018 2026-04-26T01:30:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372083 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Mineraly.sk_-_mastenec.jpg|thumb|ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು]] '''ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು''' ಟ್ಯಾಲ್ಕ್‌ನ ಪದರಶಿಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್]] ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಖನಿಜವಾದ ಟ್ಯಾಲ್ಕ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಲ-ಉಷ್ಣೀಯ ರೂಪಾಂತರ ಹಾಗೂ ತತ್ವಾಂತರಣದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಪದರಗಳು ಒಂದರ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಚಲಿಸುವ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾದಾಗ ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡದಿಂದ, ಹಾಗೂ ದ್ರವಗಳು ಒಳಸೇರುವುದರಿಂದ, ಆದರೆ ಕರಗದೇ ಶಿಲೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಲ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮೃದುವಾದ ವರ್ಗಗಳು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ [[ಸಾಬೂನು|ಸಾಬೂನಿನಂತೆ]] (ಸೋಪ್) ಅನಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೋಪ್‍ಸ್ಟೋನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು. ಬಳಪದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೆತ್ತುವುದು ಸುಲಭ, ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಡುಗೆ ಹಾಗೂ ಬಿಸಿಮಾಡುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="hansen">{{Cite book|url=http://bora.uib.no/handle/1956/16580|title=A Versatile Resource – The Procurement and Use of Soapstone in Norway and The North Atlantic Region. In: Soapstone in the North Quarries, Products and People 7000 BC – AD 1700. UBAS – University of Bergen Archaeological Series 9.|last=Hansen|first=Gitte|last2=Storemyr|first2=Per|year=2017|isbn=978-82-90273-90-8|location=Bergen, Norway|access-date=2019-09-16|archive-date=2018-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409225919/http://bora.uib.no/handle/1956/16580|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಲೆಗಳು]] 3vnvutckjdaunrzoq0zt2jp8g48kpqu 0 119693 1372064 1353573 2026-04-25T18:07:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372064 wikitext text/x-wiki [[File:Puliyogare.jpg|thumb|right|ಪುಳಿಯೋಗರೆ]] '''ಪುಳಿಯೋಗರೆ''' (ಪುಳಿ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಹುಳಿಯಾದುದು) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅನ್ನದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹುಣಸೆ]] ಅಥವಾ [[ಮುರುಗಲ ಹಣ್ಣು|ಮುರುಗಲ ಹಣ್ಣನ್ನು]] (ಕೋಕಂ) ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ''.'' ಪುಳಿಯೋಗರೆಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಹುಣಸೆ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ, ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಿಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತಾಜಾ ಆಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಅನೇಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ತಯಾರಿಸಿದ ಪುಳಿಯೋಗರೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. == ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳು == ''ಪುಳಿಯೋಗರೆ''ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹಾಗೂ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಂದು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ [[ಪ್ರಸಾದ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಪಡೆಯಲು ಸಾಲುಗಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://food.ndtv.com/opinions/puliyogare-what-makes-this-south-indian-rice-dish-a-hot-favourite-1270521 Puliyogare]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]] kohzjg79a8446zby4mvi164vo00k507 0 123592 1372101 1355959 2026-04-26T06:34:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372101 wikitext text/x-wiki '''ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ''' :ಬೆಂಗಳೂರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ.<ref>{{cite news |last1=Jan 12 |first1=eep Moudgal | TNN | |title=Karnataka minister seeks Bengaluru to be second capital of India, gets trolled {{!}} Bengaluru News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-minister-seeks-bengaluru-to-be-second-capital-of-india-gets-trolled/articleshow/62477381.cms |accessdate=8 January 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref><ref name="britannica.com">{{cite web |title=Bengaluru {{!}} History, Points of Interest, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Bangalore-India |website=Encyclopedia Britannica |accessdate=8 January 2020 |language=en}}</ref> ಅವರು ೧೫೩೭ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ. ಬೆಂಗಳೂರು (ಹಿಂದೆ ಬೆಂದಕಾಳೂರು)<ref>{{cite web |title=ಬೆಂದಕಾಳೂರು ಹೇಗಿತ್ತು, ಹೇಗಾಯ್ತು ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.oneindia.com/news/2006/12/29/beng-notmycity1.html |website=https://kannada.oneindia.com |accessdate=10 January 2020 |language=kn |date=29 December 2006}}</ref> ನಗರವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೩೭ ರಲ್ಲಿ ಯಲಹಂಕ ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ೫ನೇ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರವಾಗಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Kempegowda Fort in Bangalore- Kempegowda Fort- Bangalore Fort |url=http://journeymart.com/de/india/karnataka/bengaluru-(bangalore)/kempegowda-fort.aspx |website=journeymart.com |accessdate=8 January 2020 |archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907114628/http://journeymart.com/de/india/karnataka/bengaluru-(bangalore)/kempegowda-fort.aspx |url-status=dead }}</ref>[[File:Belur4.jpg|thumb|ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ]] ==ಗಂಗಾ, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳರು== [[ಗಂಗರು]] [[ಕೋಲಾರ]]ದಿಂದ ಗಂಗಾವಡಿಯನ್ನು ಸಿ.೩೫೦ ರಿಂದ ಆಳಿದರು.<ref>{{cite web |title=Talakadu: Lost in Kaveri’s Sands |url=https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/07/09/talakadu-lost-in-kaveris-sands |website=www.livehistoryindia.com |accessdate=10 January 2020 |language=en |archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201143137/https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/07/09/talakadu-lost-in-kaveris-sands |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ತಲಕಾಡು]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಕೊಂಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಂಜೂರಿನ ಚೋಳರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ರಾಜರ ಸರಣಿಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೊಂಗು ಕ್ರಾನಿಕಲ್ - ಕೊಂಗು ದೇಸಾ ರಾಜಕ್ಕಲ್ (ಹಸ್ತಪ್ರತಿ) ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗದ ಆರಂಭದಿಂದ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಿರು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Divya |title=Roots up south: Kadugodi got its name from temple cholas helped build |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/roots-up-south-kadugodi-got-its-name-from-temple-cholas-helped-build/articleshow/51822043.cms |accessdate=10 January 2020 |work=The Economic Times |date=14 April 2016}}</ref> ==ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಂಪೇ ಗೌಡ== ಮೊದಲನೇ ಕೆಂಪೇ ಗೌಡ (೧೫೧೦-೧೫೭೦), ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿನರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ೧೫೩೭ ರಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು "ಗಂಡು ಭೂಮಿ" ಅಥವಾ "ವೀರರ ಭೂಮಿ" ಎಂದೂ ಕರೆದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನೊಳಗೆ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: [[ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು|ಚಿಕ್ಕಪ್ಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡಪೇಟೆ ಬೀದಿ. ಕೆಂಪೇ ಗೌಡನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ,ಎರಡನೇ ಕೆಂಪೇ ಗೌಡನು ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕೆಂಪಾಪುರ ಮತ್ತು ಕಾರಂಜಿಕೆರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: * ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್.<ref>{{cite web |title=Lalbagh Botanical Garden Bangalore – History & Attraction |url=https://www.arenaflowers.co.in/blog/lalbagh-botanical-garden-bangalore/ |website=www.arenaflowers.co.in |accessdate=10 January 2020 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕೆಂಪಾಂಬುದಿ ಕೆರೆ. * ಉಲ್ಸೂರು ಸರೋವರ.<ref>{{cite web |title=Ulsoor Lake, Bangalore - 2020 (Photos & Reviews) |url=https://www.thrillophilia.com/attractions/ulsoor-lake |website=https://www.thrillophilia.com/ |accessdate=10 January 2020 |language=english}}</ref> ==ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು== ಬಿಜಾಪುರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶಿವಾಜಿಯ ತಂದೆ ಮರಾಠಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಶಹಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಜಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸಂಭಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆಯನ್ನು ಮುಧೋಲ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಂದರು.<ref>{{cite news |last1=Satwik |first1=Ambarish |title=Many deaths of Sambhaji |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/talk/many-deaths-of-sambhaji/article10039736.ece |accessdate=10 January 2020 |work=@businessline |language=en}}</ref> ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವಾಜಿ ನಂತರ ನಿಖರವಾದ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |last1=Feb 19 |first1=Petlee Peter | TNN | Updated: |title=Chhatrapati Shivaji's Bengaluru days {{!}} Bengaluru News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/chhatrapati-shivajis-bengaluru-days/articleshow/57229947.cms |accessdate=10 January 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ==ಮೊಘಲರ ಪ್ರಭಾವ== ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಖಾಸಿಮ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರು]] ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಶಿವಾಜಿಯ ಸಹೋದರ ವೆಂಕೋಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರು ೧೬೮೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ [[ಜಹಗೀರು|ಜಹಗೀರ]]ನಾಗಿ ಆಗಿ ಆಳಿದರು. ಮೊಘಲರು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ೧೬೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರ ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ವೊಡೆಯರ್‌ಗೆ ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಿದರು,<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Divya |title=How the Mughals sold Bengaluru for Rs 3 lakh 330 years ago |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/how-the-mughals-sold-bengaluru-for-rs-3-lakh-330-years-ago/articleshow/59468117.cms?from=mdr |accessdate=8 January 2020 |work=The Economic Times |date=6 July 2017}}</ref> ಆದರೆ ವೆಂಕೋಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ದೇವರಾಜ ವೊಡೆಯರ್‌ ಮೊದಲೇ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ೧೭೫೯ ರಲ್ಲಿ ವೊಡೆಯರಾದ ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವೊಡೆಯರ್‌ ರವರು, ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕನಾದ ಹೈದರ್ ಅಲಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಹಗೀರನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಆದರೆ ೧೭೬೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದನು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ==ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್== ೧೭೮೨ ರಲ್ಲಿ [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]] ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ,<ref>{{cite web |title=Hyder Ali {{!}} emperor of India |url=https://www.britannica.com/biography/Hyder-Ali |website=Encyclopedia Britannica |accessdate=10 January 2020 |language=en}}</ref> ಅವನ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ದುರ್ಬಲ ವೊಡೆಯರ್ ಅನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸುಲ್ತಾನ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>{{cite web |title=Tipu Sultan Biography, History and Facts |url=https://www.mapsofindia.com/who-is-who/history/tipu-sultan.html |website=Who-is-who |accessdate=10 January 2020 |language=en |date=5 February 2018}}</ref> [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಮತ್ತು ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿ]]ನ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರವು ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಸೈನ್ಯವು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೭೬೮ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಕರ್ನಲ್ ನಿಕೋಲ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಭಾರತದಿಂದ ಓಡಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=Third Anglo Mysore War: Latest News & Videos, Photos about Third Anglo Mysore War {{!}} The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/topic/Third-Anglo-Mysore-War |accessdate=8 January 2020 |work=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=GS History {{!}} Anglo-Mysore Wars & Anglo-Maratha Wars |url=https://neostencil.com/anglo-mysore-wars-anglo-maratha-wars |website=NeoStencil |accessdate=8 January 2020 |language=en |archive-date=18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918065302/https://neostencil.com/anglo-mysore-wars-anglo-maratha-wars |url-status=dead }}</ref> ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೧೭೯೧ ರಂದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್, ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ನಂತರ ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (೧೭೯೯) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನವು ಟಿಪ್ಪುನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದರು.<ref>{{cite web |title=Tipu Sultan killed at Seringapatam {{!}} History Today |url=https://www.historytoday.com/archive/months-past/tipu-sultan-killed-seringapatam |website=www.historytoday.com |accessdate=8 January 2020}}</ref> ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸ್ಯಾಪ್ಪರ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] [[ಭಾರತೀಯ]] ಸೇನಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ವೊಡೆಯರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ== [[File:Bangalore Palace.jpg|thumb|೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆಯು ಮೈಸೂರು ದೊರೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು]] ೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆಯು ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಹಾದುಹೋದ ನಂತರ, ವೊಡೆಯರ್‌ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್, ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ 'ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ' ಅನ್ನು ಮೊದಲು ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ೧೮೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೭೯೯ ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ನ ಪತನದ ನಂತರ ಮೊದಲು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ೧೮೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್, ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿಗಳಿಗೆ ವಸಾಹತು ಕೂಡ ಆಯಿತು. ==ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ(೧೯೪೭)== [[File:Vidhana Soudha 2012.jpg|thumb|300px|right|ವಿಧಾನಸೌಧ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="britannica.com"/> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಮುಖ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Divya |title=Meet JC Wadiyar, the last maharaja was a composer and wildlife enthusiast |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/meet-jc-wadiyar-the-last-maharaja-was-a-composer-and-wildlife-enthusiast/articleshow/65052517.cms |accessdate=8 January 2020 |work=The Economic Times |date=19 July 2018}}</ref> ಬೆಂಗಳೂರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೀಕೃತ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಏಕರೂಪದ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಹೊಸ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=On what date was the State of Mysore formed which eventually got - ProProfs Discuss |url=https://www.proprofs.com/discuss/q/382433/what-date-was-the-state-mysore-formed-which-eventually-got-r |website=ProProfs |accessdate=8 January 2020 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=ಮೈಸೂರು ಕರ್ನಾಟಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಯಾಕೆ? |url=https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/why-did-mysore-renamed-karnataka-088725.html |website=https://kannada.oneindia.com |accessdate=8 January 2020 |language=kn |date=1 November 2014}}</ref> ಕುಮಾರ ಪಾರ್ಕ್ ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಯನಗರ ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Divya |title=The bridge connecting old Bengaluru with the new |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/the-bridge-connecting-old-bengaluru-with-the-new/articleshow/51340043.cms?from=mdr |accessdate=8 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 March 2016}}</ref> ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು "ಅರಮನೆ ತೋಟಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} 553cru3skeav3pz5rcwtpo905vy8kkq 0 125371 1372068 1354003 2026-04-25T20:08:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372068 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:PratimaDevi1921.jpg|thumb|ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ ]] ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ(೧೮೯೩-೧೯೬೯) ಭಾರತೀಯ [[ಬಂಗಾಳಿ]] ಕಲಾವಿದೆ, ಅವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಜೀವನ== ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ ೧೮೯೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ|ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ]] (ನಂತರ ಕೋಲ್ಕತಾ) ಜನಿಸಿದರು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ನ ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದ ನಿರೋಡೆ ನಾಥ್ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯನ ಮಗ ನೀಲನಾಥ್ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯರನ್ನು ಮೊದಲು ಮದುವೆಯಾದಳು, ಆದರೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನೀಲನಾಥ್ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ನಿಧನರಾದರು. [https://www.culturalindia.net/indian-art/painters/rabindranath-tagore.html ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅವರು ೧೭ ವರ್ಷದ ಪ್ರತಿಮಾ ಅವರ ಮದುವೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಗ ರತೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ರತೀಂದ್ರನಾಥ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾ ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ ಮಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು ಮಗಳ ಹೆಸರು ನಂದಿನಿ.ಅವಳ ಅಡ್ಡಹೆಸರು - ಪ್ಯೂಪಿ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ '[[ಗೊಂಬೆ]]' ಎಂದರ್ಥ).<ref>http://sesquicentinnial.blogspot.com/2012/07/nandini-adopted-child-of-rathindranath.html?m=1</ref>ರತಿಂದ್ರನಾಥ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರತಿಮಾ ಅವರ ವಿವಾಹವು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಾಯಕವೆಂದು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒರಟು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಕುಟುಂಬದ 'ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ' ಎನಿಗ್ಮಾ ಆಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಹಂಕಾರಿ ರತೀಂದ್ರನಾಥ್ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತವನ್ನು]] ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೊರೆದರು. ಪ್ರತಿಮಾ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಮರಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ರತೀಂದ್ರನಾಥ್‌ರವರ ಮರಣದ ತನಕ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿಯವರು ೯ ಜನವರಿ ೧೯೬೯ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ==ಕುಟುಂಬ== ಅವರು [[ರವೀಂದ್ರ ನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ರತೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರರ ಪತ್ನಿ.ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ ಶೇಷೇಂದ್ರ ಭೂಸನ್ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತುಬಿನಾಯಣಿ ದೇವಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ.ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿಯವರ ತಾಯಿ ಬಿನಾಯಣಿ ದೇವಿಯವರು ಗಗನೇಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ಅಬನೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್‌ರವರ ಸಹೋದರಿ.<ref>{{Cite web |url=http://www.visvabharati.ac.in/PratimaDevi.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-02-23 |archive-date=2017-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918154512/http://www.visvabharati.ac.in/PratimaDevi.html |url-status=dead }}</ref> ==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ: ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ, ಆರ್ಯಮ್ ಮತ್ತು ಅಮಿಯಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರತಿಮಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ನಂದಲಾಲ್ ಬೋಸ್ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಅವರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದಳು. ಟಾಗೋರ್ ಕುಟುಂಬವು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೧೫ ರಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಅವರು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ]] ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಇಟಾಲಿ|ಇಟಾಲಿಯನ್]] "ಆರ್ದ್ರ ಫ್ರೆಸ್ಕೊ" ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ [[ಮದುವೆ|ಮದುವೆಯಾದ]] ಕೂಡಲೇ, ಪ್ರತಿಮಾ, ತನ್ನ [[ಪತಿ|ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ]], ಈಗ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]] ಶಿಲೈದಾಹಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಕುಟುಂಬ]] ಎಸ್ಟೇಟ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ, ಪ್ರತಿಮಾ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅತ್ತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಭಾರತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಂದರು. ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ನೃತ್ಯ]] ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಸ ಕರಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಸಿಲ್ಪಾ ಸದಾನ್ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ==ಪುಸ್ತಕಗಳು== ಪ್ರತಿಮಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ಬನ್ ಕವಿಯ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಮೃತಿಚಿನ್ಹದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಬನೀಂದ್ರನಾಥ್ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಅವರ ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬರಹಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಾರರು]] fkssft6waf5zvjeoau37upg55irkxep 0 126216 1372069 1354013 2026-04-25T20:10:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372069 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ | image = Prathiksha_Kashi.jpg | alt = | caption = ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿಯವರ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | parents = {{Unbulleted list| ವಿಜಯ್ ಕಾಶಿ ''<small></small>'',|[[ವೈಜಯಂತಿ ಕಾಶಿ]] ''<small></small>'' }} | height = | nationality = ಭಾರತೀಯ | residence = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | movement = [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ]] | dances = [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ]] | occupation = ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ, [[ನಟಿ]] | known for = ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ | years_active = | current_group = | former_groups = | website = {{URL|http://www.prateekshakashi.com/}} }} [[File:PrateekshaKashi.JPG|thumb|250px|೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಡುಕ್ಕತ್ತೂರ್ ಮಠ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ[ಕೃಪೆ:ಅಂಜಲಿ ರೆಡ್ಡಿ ಜೆ]]] [[File:Prateeksha Kashi1.jpg|thumb|250px|೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಡಿಎ ರಂಗಮಂದಿರ ರಸ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ[ಕೃಪೆ:ಅಂಜಲಿ ರೆಡ್ಡಿ ಜೆ]]] '''ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ''' ಯವರು ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ.ಅವರು ಡಾ.ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣರವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.indianetzone.com/73/prateeksha_kashi.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-25 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324170758/https://www.indianetzone.com/73/prateeksha_kashi.htm |url-status=dead }}</ref>ಐದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.ಪ್ರತೀಕ್ಷಾರವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ [[ವೈಜಯಂತಿ ಕಾಶಿ]] ಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.associationsargam.com/vyjayanthi_kashi.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-25 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928105102/http://www.associationsargam.com/vyjayanthi_kashi.htm |url-status=dead }}</ref>ಯುವಜನರನ್ನು ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿವುಳ್ಳ ನೃತ್ಯಗಾರರಿಗೆ [[ತರಬೇತಿ]] ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ== ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿಯವರು ಮೇ ೨೯ ೧೯೯೦ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://celebstrendingnow.com/prateeksha-kashi-net-worth/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-25 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165920/https://celebstrendingnow.com/prateeksha-kashi-net-worth/ |url-status=dead }}</ref>ಅವರು ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ವೈಜಯಂತಿ ಕಾಶಿ ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಹಾಗೂ [[ರಂಗಭೂಮಿ]] ಕಲಾವಿದರಾದಂತಹ ವಿಜಯ್ ಕಾಶಿಯವರ ಮಗಳು.ಐದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾರವರಿಗೆ ಅವರ ತಾಯಿಯೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು.ತಮ್ಮ ಹದಿಮೂರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ರವರು ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ನೃತ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾರವರು ತಮ್ಮ [[ಅಧ್ಯಯನ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದಾಗಿ "ರೈಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್" ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.buzzintown.com/bangalore/event--kuchipudi-rangapooja-prateeksha-kashi/id--81481.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Prateeksha Kashi2.jpg|thumb|250px|೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ "ನವರಸ" ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಗುರು ವೈಜಯಂತಿ ಕಾಶಿ[ಕೃಪೆ:ಅಂಜಲಿ ರೆಡ್ಡಿ ಜೆ]]] ==ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ ಹಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. *ಅನ್ಬೌಂಡ್ ಬೀಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ - [[ನವದೆಹಲಿ]] *ಅನನ್ಯಾ - ನವದೆಹಲಿ *ರೈನ್ ಡ್ರಾಪ್ಸ್ - [[ಮುಂಬೈ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.buzzintown.com/delhi/events/prateeksha-kashi-presents-kuchipudi-traditions-mumbai/segment--photos/id--145518.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002236/http://www.buzzintown.com/delhi/events/prateeksha-kashi-presents-kuchipudi-traditions-mumbai/segment--photos/id--145518.html |url-status=dead }}</ref> *ಜಯಸ್ಮೃತಿ - ಮುಂಬೈ *ಅಂಕುರ್ ಉತ್ಸವ - ಕಲ್ಕತ್ತಾ *ಡವರ್ಸ್ ಲೇನ್ - [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] *ಕೊನಾರ್ಕ್ ಉತ್ಸವ - ಓರಿಸ್ಸಾ *ದೇವದಾಸಿ - [[ಓರಿಸ್ಸಾ]] *ನಟರಾಣಿ - [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] *ಧರಣಿ ಉತ್ಸವ - [[ಕೊಚಿನ್]] *ಕಿಂಕಿಣಿ ಮಹೋತ್ಸವ - ಬೆಂಗಳೂರು [[File:Prateeksha kashi.jpg|thumb|250px|"ಪರಂಪರ"ದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ]] *ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಉತ್ಸವ - [[ಮೈಸೂರು]] *ಅಂತರ್ಜಾತಿಕ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರೋಹ ೨೦೧೨, [[ಕಟಕ್]]<ref>https://www.telegraphindia.com/states/odisha/dance-fiesta-comes-to-a-dazzling-close-solo-kuchipudi-recital-centre-of-attraction/cid/444189</ref> *ಪ್ರತಿವ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ *ತನೀಷ ಯುವ ಉತ್ಸವ, ಕೂಚಿಪೂಡಿ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] *"ಮಹಾ ಮಾಯ", ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] *ರಸ ಸಂಜೆ, ಎಡಿಎ ರಂಗಮಂದಿರ, ಬೆಂಗಳೂರು *ನೃತ್ಯಭಾರತ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ, ಬೆಂಗಳೂರು *ಕಲಾಭಾರತಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯಂಗ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟ್ ೨೦೧೩, [[ತ್ರಿಶೂರು]], ಕೇರಳ *ವಿಶ್ವ ನೃತ್ಯ ದಿನ ೨೦೧೩, ಅಲೈನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಸೈಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು *ವಿಶ್ವ ನೃತ್ಯ ದಿನ ೨೦೧೩, ಕೃಷ್ಣ ಗಾನ ಸಭಾ, [[ಚೆನ್ನೈ]] *ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ೨೦೧೩, ಕೂನುರ್, [[ಊಟಿ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] *ಕೂಚಿಪೂಡಿ ರಿಸೈಟಲ್ ೨೦೧೩, ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ತಂಜಾವೂರು]], ತಮಿಳುನಾಡು *ಸೋಲೋ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ರಿಸೈಟಲ್, ವೀಣಾ ಶೇಷಣ್ಣ ಭವನ, [[ಮೈಸೂರು]] *ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್, ಚೌಡಯ್ಯ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಹಾಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು<ref>https://www.deccanherald.com/content/360507/emotions-conveyed-through-movement.html</ref> *ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್, [[ವಿವಾಂತ ಬೈ ತಾಜ್]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] *ನಾಟ್ಯ ಮಹೋತ್ಸವ - ಕಿಟ್ಟಪ್ಪ ಪಿಲ್ಲೈ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ರವೀಂದ್ರ ಭವನ್, [[ಗೋವಾ]] *ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇವಾ ಪ್ರಬಂಧಂ(ನೃತ್ಯ ಗೀತನಾಟಕ), ನಾರದ ಗಾನ ಸಭಾ, ಚೆನ್ನೈ<ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/team-gen-next/article5375499.ece</ref> *ಚೆನ್ನೈನ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ನೃತ್ಯ ಮಹೋತ್ಸವ *ನಾಯಿಕಾ - [[ರುಕ್ಮಿಣಿ ವಿಜಯಕುಮಾರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ಹಾಗೂ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ಯುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ<ref>https://web.archive.org/web/20140313085219/http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html</ref> *ಫೀಲ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವ, ದಿ ಅಶೋಕ್ ಆಂಫಿಥಿಯೇಟರ್, ನವದೆಹಲಿ *[[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ - 'ನಾಟ್ಯ ವೃಕ್ಷ'(ಯುವ ನೃತ್ಯಗಾರರ ಉತ್ಸವ) *ಸೂರ್ಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರಮ್, ಕೇರಳ *ನಿಶಾಗಾಂಧಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ೨೦೧೬, [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್]], ಕೇರಳ ==ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು== *[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] ನಡೆಸಿದ ಜೂನಿಯರ್ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯ ಪರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ರ್ಯಾಂಕ್. *ಗ್ರೇಡ್ 'ಎ' ದೂರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದೆ,(ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ) [[ಬೆಂಗಳೂರು]]. *ಯುಕೆ ಯ ಮಿಲಾಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಸಮ್ಮರ್ [[ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಬೋಧಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.milapfest.com/events/yatra/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-25 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926130641/https://www.milapfest.com/events/yatra/ |url-status=dead }}</ref> *[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. *"ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು" ಎಂಬ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/film-on-akka-mahadevi-to-be-screened-today/article3334192.ece</ref> *[[ಉದಯ ಟಿವಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ "ಕಾದಂಬರಿ ಕಣಜ" ಎಂಬ ಕನ್ನಡ [[ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ "ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಕೂಚಿಪೂಡಿ" ಹೆಸರಿನ ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *"ಪ್ರಕೃತಿ" ಎಂಬ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>https://www.deccanherald.com/content/399813/southern-film-industry-bags-17.html</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು== ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ [[ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ 'ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾಃ ಖಾನ್ ಯುವ ಪುರಸ್ಕಾರ್' [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲದೇ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ ಅವರಿಗೆ 'ಆದಿತ್ಯ ವಿಕ್ರಮ್ ಬಿರ್ಲಾ ಕಲಾಕಿರಣ್ ಪುರಸ್ಕಾರ - ೨೦೧೪' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Lifetime-achievement-award-for-Pt-Birju-Maharaj-on-Saturday/articleshow/45207975.cms</ref>ಕೂಚಿಪೂಡಿ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ '೩೭ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಯಭಟ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೧೧' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ರವರಿಗೆ 'ನಳಂದ ನೃತ್ಯ ನಿಪುಣ' ಹಾಗೂ 'ನೃತ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ' ಎಂಬ [[ಬಿರುದು]]ಗಳಿವೆ.ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅವರು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ನಡೆಸಿದ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಜೇತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/journey-in-dance/article4742565.ece</ref> ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ]]ವನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು 'ಪ್ರವಹ ೨೦೧೩' ರ ಅಂಗವಾಗಿ, [[ಒಡಿಸ್ಸಿ]]ಯ ಸಂಜಲಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ 'ಯಂಗ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಜಥಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನ ಅಂಗವಾಗಿ, 'ನಾಟ್ಯವೇದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾಭಾರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ನಿರ್ಮಾಣಗಳು== ಶಾಂಭವಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್, "ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಫ್ [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ]]" ಎಂಬ [[ನೃತ್ಯ]] ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿಯವರು ಪ್ರಮುಖರು.ಮಾರ್ಚ್ ೮,೨೦೧೪ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ "ನಾಯಿಕಾ-ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಪರ್ಸೋನಿಫೈಡ್" ನ ಅಂಗವಾಗಿ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಡಾ.ಯಾಮಿನಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರು ಈ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20140302131843/http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html</ref>"ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್" ಎಂಬ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ [[ನಿರ್ಮಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಜೆಕೆ ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿಯವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಲಾಗಿತ್ತು.ಅದೇ ರೀತಿ ಅವರು "ಕ್ಯಾನ್ ವಿ ಲಿವ್ ವಿಥೌಟ್ ಪ್ರೋಬ್ಲಮ್ಸ್" ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Gallery |title= |width=265 |height=265 |lines=4 |align=right |File:Prateeksha kashi1.jpg|"ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್"ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷಾ ಕಾಶಿ |File:Prateeksha kashi2.jpg|"ಎಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್"ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ "ಕ್ಯಾನ್ ವಿ ಲಿವ್ ವಿಥೌಟ್ ಪ್ರೋಬ್ಲಮ್ಸ್" ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು! }} [[File:The Magic of Kuchipudi DVD release.JPG|thumb|400px|center|೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಡಾ.ಯಾಮಿನಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರಿಂದ, ಶಾಂಭವಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ, "ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ಕೂಚಿಪೂಡಿ" ನೃತ್ಯ ಡಿವಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭ !!!]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] tqmywroverbmsue1x6i26x9jn6rxj2a 0 126344 1372117 1356499 2026-04-26T09:37:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372117 wikitext text/x-wiki [[File:Brahmacharini.jpg|thumb|ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ]] ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ಎಂದರೆ ಇತರ [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ]] ತನ್ನ [[ಗುರು|ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ]] [[ಆಶ್ರಮ|ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರದ್ಧಾಭರಿತ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ಇದು [[ದುರ್ಗಾ]] (ಪಾರ್ವತಿ) ದೇವತೆಯ ಎರಡನೇ ಅಂಶದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ [[ಎರಡು|ಎರಡನೇ]] ದಿನ (ನವದುರ್ಗದ ಒಂಬತ್ತು ದೈವಿಕ ರಾತ್ರಿಗಳು ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ದೇವಿಯು [[ಬಿಳಿ]] ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲಾ (ಜಪಮಾಲೆ) ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆ ಕಮಂಡಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.<ref>https://vedicgoddess.weebly.com/goddess-vidya-blog/august-29th-20121</ref> ==ಪದದ ಅರ್ಥ== ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ಎಂಬ ಪದವು ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಇದರ ಅರ್ಥ "ಒಂದು ಸ್ವ-ಅಸ್ತಿತ್ವದ [[ಆತ್ಮ]], ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಸ್ತವ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸ್ವಯಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇವರು, ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನ". ಚಾರಿಣಿ ಎಂಬುದು ಚರ್ಯದ ಒಬ್ಬರ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಉದ್ಯೋಗ, ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮುಂದುವರಿಯುವುದು, ನಡವಳಿಕೆ, ಅನುಸರಿಸಲು, ಚಲಿಸುವುದು, ಹೋಗುವುದು". ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ಎಂಬ ಪದವು ಪವಿತ್ರ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಜ್ಞಾನ|ಜ್ಞಾನವನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸುವ ಹೆಣ್ಣು ಎಂದರ್ಥ. ==ದಂತಕಥೆ== ಅವರ ಪುರಾಣಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಹೆತ್ತವರು ಅವಳ ಬಯಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾಪಸ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಕಾಮದೇವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು - ಹಿಂದೂ ದೇವರ ಆಸೆ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಪ್ರೀತಿ, [[ಆಕರ್ಷಣೆ]] ಮತ್ತು [[ವಾತ್ಸಲ್ಯ]] ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆಸೆಯನ್ನು [[ಹುಟ್ಟು|ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಂತೆ]] ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನ ಮಗುವಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವ ವರವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ತಾರಕಾಸುರ ಎಂಬ ಅಸುರನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರು. [[ಕಾಮ]] ಶಿವನನ್ನು ತಲುಪಿ ಬಯಕೆಯ ಬಾಣವನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಹಣೆಯ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆದು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಕಾಮನನ್ನು ಬೂದಿಯಾಗಿಸಿ ಸುಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿಯು ತನ್ನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಶಿವನನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ [[ಸಂಕಲ್ಪ|ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು]] ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ [[ಪರ್ವತ|ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ತಪಸ್ವಿ, ಯೋಗಿನಿ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶಿವನಂತೆಯೇ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾಳೆ - ಪಾರ್ವತಿಯ ಈ ಅಂಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ದೇವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವಳ ತಪಸ್ವಿ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಶಿವನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅವಳನ್ನು [[ವೇಷ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವಳ ಶಿವನ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಕೇಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. [[ಶಿವ]] ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ==ಉತ್ಸವ== [[ನವರಾತ್ರಿ|ನವರಾತ್ರಿಯ]] ಎರಡನೇ ದಿನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.learnreligions.com/nine-forms-of-goddess-durga-1770307#step3{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ದೇವತೆಗಳು]] jlavaquo06c54pk2ws9i26xssu7rqxj 0 140163 1372116 1356379 2026-04-26T08:58:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372116 wikitext text/x-wiki '''[[:en:Bori tribal people|ಬೋರಿ(ಆದಿ)]]''', [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ '''ಆದಿ''' ಜನರ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು|ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು]]. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಸಿಯಾಂಗ್, ಮೇಲಿನ ಸಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref><ref>https://www.indianetzone.com/82/bori_tribe.htm{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬೋರಿಯು ಸಿಯೋಮ್ ಕಣಿವೆಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಸೈಕ್ ಕಣಿವೆಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೆಗಾ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಗಶೆಂಗ್ ನಡುವಿನ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೋರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹರಡಿರುವ ೧೩ ಹಳ್ಳಿಗಳು- ಗೇಟ್, ಗೌಟೆಂಗ್, ಗೇಮಿಂಗ್, ಪಯುಮ್, ಯಿಯೋ, ಮೊಲೊ, ಡುಪು, ಚೀಯಿಂಗ್, ರೋ, ಬೋಗು, ಮೆಗಾ, ಪೇಮ್ ಮತ್ತು ರೇಯಿಂಗ್. ಇದರಲ್ಲಿ '''ಪಯುಮ್''' ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ==ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ== ಬೋರಿ(ಆದಿ) ಬುಡಕಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಯುಮ್ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬೋರಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪಯುಮ್ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಮ್ ಬುರಾ ಅಥವಾ ಗಾವೊ ಬುರಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ಮಧ್ಯಮಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಗ್ರಾಮ) ಜನರ ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಪರಿಷತ್ತಿನ (ಗ್ರಾಮ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಅವರು ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಗ್ರಾಮ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಕೆಬಾಂಗ್ (ಬಾಂಗ್ಗೋ) ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.<ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref> ಬೋರಿ ಜನರು [[ಅಕ್ಕಿ|ಭತ್ತದ]] ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref> ಅವರು [[ಬೇಟೆ]], [[ಬಲೆ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೋರಿ ಜನರು [[ಗೇಯಲ್|ಮಿಥುನ್‌ಗಳು]], [[ಕೋಳಿ|ಕೋಳಿಗಳು]], [[ಹಂದಿ|ಹಂದಿಗಳನ್ನು]] ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದೇಶೀಯ [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೋರಿ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯು [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref> ==ಭಾಷೆಗಳು== ಈ ಗುಂಪು [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.indianetzone.com/82/bori_tribe.htm{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದನ್ನು ಬೋರಿ ಅಥವಾ ಆದಿ ಭಾಷೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ತಾನಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://dbpedia.org/page/Bori_language</ref> ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಬೋರಿ-ಆದಿ ಉಪ-ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೋರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಯಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಯುಮ್ ಸರ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://dbpedia.org/page/Bori_language</ref><ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref> ಬೋರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಹಬ್ಬವಾದ '''ಡಾಂಗಿನ್''' ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರರ್ಥ ಆದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ವಸಂತ ಋತು' ಎಂದಾಗಿದೆ. ಅವರು [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೨ ರಿಂದ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೫ ರವರೆಗೆ ಡಾಂಗ್ಗಿನ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಸಂತ ಋತುವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಉತ್ತಮ ಕೊಯ್ಲಿಗಾಗಿಯೂ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಾಂಗಿನ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಆರೋಗ್ಯ]], ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ [[ಗೇಯಲ್|ಮಿಥುನ್‌ಗಳು]], [[ಹಂದಿ|ಹಂದಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿ|ಕೋಳಿಗಳನ್ನು]] ಬಲಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://boriaditribe.yolasite.com/</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] dade94anxo28fz4pafe7viilthn1jym 0 140764 1372060 1371102 2026-04-25T16:10:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372060 wikitext text/x-wiki {{ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೧}} {{Infobox currency | image_1 = | image_title_1 = ₨.20/-, ₨.100/-, ₨.500/- and ₨.1,000/- banknotes | image_2 = | image_title_2 = | iso_code = PKR | iso_number = 586 | iso_exponent = 2 | using_countries = {{flag|Pakistan}} | unofficial_users = {{flag|Afghanistan}}<ref>{{cite book|title=Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier|page=171|first=Shah|last=Hanifi|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804777773|date=2011-02-11}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Military Information Operations in Afghanistan: Effectiveness of Psychological Operations 2001-2010|first=Arturo|last=Munoz|date=30 April 2012|page=72|publisher=Rand Corporation|isbn=9780833051561}}</ref> | inflation_rate = 8.4% (July 2021) | inflation_source_date = | subunit_ratio_1 = {{Frac|100}} | subunit_name_1 = ಪೈಸಾ | subunit_inline_note_1 = (defunct); Paisa denominated coins ceased to be legal tender in 2013<ref>{{cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-3-206403-Inflation-makes-paisa-extinct|title=The News International: Latest News Breaking, Pakistan News|website=www.thenews.com.pk|access-date=28 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224102528/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-3-206403-Inflation-makes-paisa-extinct|archive-date=24 December 2013|df=dmy-all}}</ref> | symbol = ₨. /- | frequently_used_coins = ₨.1/-, ₨.2/-, ₨.5/-, Rs.10/- | rarely_used_coins = ₨.20/-, ₨.50/-, Rs.70/-, Rs.550/- | frequently_used_banknotes = ₨.10/-, ₨.20/-, ₨.50/-, ₨.100/-, ₨.500/-, ₨.1,000/- | rarely_used_banknotes = ₨.5,000/- | issuing_authority = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ | issuing_authority_website = {{URL|www.sbp.org.pk}} | printer = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೆಕ್ಯುರಿಣಿ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್ | printer_website = | mint = ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | mint_website = }}   '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿ''' ( {{Lang-ur|{{Nastaliq|روپیہ}}}} / ALA-LC : Rūpiyah ; [[ನಾಣ್ಯ/ಧನಮಾನಕದ ಚಿಹ್ನೆ|ಚಿಹ್ನೆ]] : '''₨''' ; ಕೋಡ್ ''': PKR''' ) 1948 ರಿಂದ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] [[ಚಲಾವಣೆ|ಅಧಿಕೃತ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ.]] ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟುಗಳನ್ನು [[ಕೇಂದ್ರಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], ಅಂದರೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1971 ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್]] ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಾಗದದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಲೋಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯು ''ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ'' ಫಿಯೆಟ್ ಹಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರೆಟ್ಟನ್ ವುಡ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪತನದ ಮೊದಲು ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿರೋ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ (100,000); ಕೋಟಿ (ಹತ್ತು-ಮಿಲಿಯನ್); ಅರಬ್ (ಶತಕೋಟಿ); ಖರಾಬ್ (ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಳು). == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Bhawalpur_Silver_Coin_1.jpg|right|thumb|240x240px| ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯ, 1947 ರ ಮೊದಲು ಬಹವಾಲ್ಪುರ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:Bahawalpur_Coin_Gold.jpg|right|thumb|240x240px| 1947 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಬಹವಾಲ್‌ಪುರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:RBI_5-rupee_note,_overprinted_Government_of_Pakistan,_1947.jpg|right|thumb|269x269px| 1947 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಟೆಂಡರ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.]] ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕರೆನ್ಸಿಯಾದ "''ರೂಪಿಯ"'' ಪದವು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ "''ರೂಪ್ಯ" ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ'', ಇದರರ್ಥ "ಕೆತ್ತಿದ ಬೆಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯ" <ref name="etymonline1">{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=rupee&searchmode=none|title=Etymology of rupee|date=20 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110165256/http://www.etymonline.com/index.php?search=rupee&searchmode=none|archive-date=10 November 2013|access-date=25 July 2013}}</ref>..1540 ರಿಂದ 1545 [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ|CE]] [[ಶೇರ್ ಷಾ|ವರೆಗೆ ಶೇರ್ ಶಾ ಸೂರಿ]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ''ರೂಪಾಯವನ್ನು'' ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು "ಪಾಕಿಸ್ತಾನ" ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಹೊಸ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟುಗಳನ್ನು 1948 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ]] ಯಂತೆ ಇದನ್ನು ತಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪೈಸೆಗಳ ಅಥವಾ ೧೨ ಪೈಗಳ 16 ''ಆಣೆಗಳಲ್ಲಿ'' ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು 1 ಜನವರಿ 1961 ರಂದು ದಶಮಾಂಶೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು 100 ಪೈಸೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೈಸೆ (ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಪೈಸೆಯ ಏಕವಚನ ಪೈಸಾ ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1994 ರಿಂದ ಪೈಸೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. == ನಾಣ್ಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:5_paise_1965.jpg|thumb|ಐದು ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು 1965 ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು]] [[ಚಿತ್ರ:PAK014.JPG|thumb|1 ಪೈಸಾ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು 1972 ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು]] [[ಚಿತ್ರ:PAK011.JPG|thumb|5 ಪೈಸೆಯ ನಾಣ್ಯವನ್ನು 1972 ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು]] 1948 ರಲ್ಲಿ, ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1 ಪೈಸೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1 ಮತ್ತು 2 ಅನ್ನ/ಆಣೆಗಳು,   ಮತ್ತು 1 ರೂಪಾಯಿ. 1 ಪೈ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1951 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1961 ರಲ್ಲಿ, 1, 5 ಮತ್ತು 10 ಪೈಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ 1 ಪೈಸೆ, 5 ಮತ್ತು 10 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1963 ರಲ್ಲಿ 10 ಮತ್ತು 25 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ 2 ಪೈಸೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ₨.1/- ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1979 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ ₨.2/- ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ₨.5/- ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ==ಪೈಸೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಗಿತ == 2 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 1976 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1 ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯಗಳು 1979 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. 5, 10, 25 ಮತ್ತು 50 ಪೈಸೆಗಳೆಲ್ಲವೂ 1996 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. ಪೈಸಾ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ನಾಣ್ಯಗಳು 2013 ರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ₨.1/- ನಾಣ್ಯವೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನಾಣ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-3-206403-Inflation-makes-paisa-extinct|title=The News International: Latest News Breaking, Pakistan News|website=www.thenews.com.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224102528/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-3-206403-Inflation-makes-paisa-extinct|archive-date=24 December 2013|access-date=28 April 2018}}</ref> ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಣ್ಯಗಳು== ₨.2/- ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ₨.1/- ಮತ್ತು ₨.2/- ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.  15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಷ್ಕೃತ ₨.5/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ತಾಮ್ರ-ನಿಕಲ್-ಸತುವು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ ₨.10/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು.  2019 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀ [[ಗುರುನಾನಕ್]] ಅವರ 550 ನೇ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕರ್ತಾರ್‌ಪುರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹೊಸ ಗುರುದ್ವಾರವನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ₨.50/- ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/pakistan-issues-coin-to-mark-guru-nanak-s-550th-birth-anniversary/story-2ydRfb66ej1vS0wBCha9zL.html|title=Pakistan issues coin to mark Guru Nanak's 550th birth anniversary|date=15 June 2019|work=hindustantimes|access-date=23 June 2020}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="7" |ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಣ್ಯಗಳು |- ! ಮುಮ್ಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ ! ಮೌಲ್ಯ ! ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಷ ! ಸಂಯೋಜನೆ ! ಮುಮ್ಮುಖ ವಿವರಣೆ ! ಹಿಮ್ಮುಖ ವಿವರಣೆ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.1/- | 1998 - ಪ್ರಸ್ತುತ | [[ಕಂಚು]] (1998-2006)<br /><br /><br /><br /> [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] (2007–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) | [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ|ಕ್ವೈಡ್-ಎ-ಅಜಮ್,<br /><br /><br /><br />]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ]] | ಹಜರತ್ ಲಾಲ್ ಶಹಬಾಜ್ ಖಲಂದರ್ ಸಮಾಧಿ,<br /><br /><br /><br />ಸೆಹ್ವಾನ್ ಶರೀಫ್ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | ₨.2/- | 1998 - ಪ್ರಸ್ತುತ | [[ಹಿತ್ತಾಳೆ]] (1998-1999)<br /><br /><br /><br /> ನಿಕಲ್-ಹಿತ್ತಾಳೆ (1999-2006)<br /><br /><br /><br /> [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] (2007-) | ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ | ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ, ಲಾಹೋರ್ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | ₨.5/- | 2002 - ಪ್ರಸ್ತುತ | ಕುಪ್ರೊನಿಕಲ್ (2002-2011)<br /><br /><br /><br /> [[ತಾಮ್ರ]] - [[ಸತುವು|ಸತು]] - [[ನಿಕಲ್]] (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) | ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ | ಸಂಖ್ಯೆ "5" |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.10/- | 2016 - 2018 | ನಿಕಲ್-ಹಿತ್ತಾಳೆ | ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ | ಫೈಸಲ್ ಮಸೀದಿ, ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ |- | | | ₨.50/- | 2019 | [[ತಾಮ್ರ]] - [[ಸತುವು|ಸತು]] - [[ನಿಕಲ್]] | ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ | ಶ್ರೀ [[ಗುರುನಾನಕ್]] ಗುರುದ್ವಾರ, ಕರ್ತಾರ್‌ಪುರ |- | colspan="7" | ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ, ನಾಣ್ಯ ವಿವರಣೆ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ. |} == ನೋಟುಗಳು == 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1948 ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರ್ಕಾರದ [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಪರವಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಸೋ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಳಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ನೋಟುಗಳು ಭಾರತೀಯ ನೋಟು ಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ GOVERNMENT OF PAKISTAN ಮತ್ತು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ "ಹುಕುಮಾತ್-ಎ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್" ಪದಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರುಗುರುತು(water mark) ಪ್ರದೇಶ ಇದೆ. ಈ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಹಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಹಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ.<ref>{{Cite book|title=The Banknote Book|last=Linzmayer|first=Owen|publisher=www.BanknoteNews.com|year=2012|location=San Francisco, CA|chapter=Pakistan|chapter-url=http://www.banknotebook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829063428/http://www.banknotebook.com/|archive-date=29 August 2012|df=dmy-all}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಟಂಕಸಾಲೆಯಿಂದ ₨.1/-, ₨.5/-, ₨.10/- ಮತ್ತು ₨.100/- ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮುದ್ರಣ 1948 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 1980 ರ ದಶಕದವರೆಗೆ 1 ₨ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತ್ತು. ಆದರೆ 1953 ರಲ್ಲಿ ₨.2/-, ₨.5/-, ₨.10/- ಮತ್ತು ₨.100/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ನೋಟು-ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ₨.2/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ₨.50/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1957 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ₨.2/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1985 ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1986 ರಲ್ಲಿ, ₨.500/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ₨.1,000/-. ₨.2/- ಮತ್ತು ₨.5/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 1998 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 2005 ರಲ್ಲಿ ₨.20/- ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ 2006 ರಲ್ಲಿ ₨.5,000/-. 1971 ರವರೆಗೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೋಟುಗಳು ದ್ವಿಭಾಷಾವಾಗಿದ್ದು, [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಉರ್ದು ಪಠ್ಯದ ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು (ಅಲ್ಲಿ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ರೂಪಾಯಿ ಬದಲಿಗೆ ಟಾಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಏಕೆಂದರೆ ಬಂಗಾಳಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ (ಈಗ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ) ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Bengali">{{Cite web|url=http://www.theglobepress.com/pakistani-currency-notes-collection/|title=A collection of Pakistani Currency Notes|last=Roshaan|first=Hamid|archive-url=https://web.archive.org/web/20140613162523/http://www.theglobepress.com/pakistani-currency-notes-collection/|archive-date=13 June 2014|access-date=26 May 2014}}</ref> ₨.1/- ಮತ್ತು ₨.2/- ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ]] ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳ ಹಿಮ್ಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ಉರ್ದು ಪಠ್ಯವೆಂದರೆ ಪ್ರವಾದಿ ಹದೀಸ್‌ನ ಉರ್ದು ಅನುವಾದ, "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಆರಾಧನೆಯ ಕ್ರಿಯೆ." ಅದು {{Nastaliq|حصول رزق حلال عبادت ہے}} (ಹಸೂಲ್-ಎ-ರಿಜ್ಕ್-ಎ-ಹಲಾಲ್ ಇಬಾದತ್ ಹೈ). ನೋಟುಗಳು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡಗಳು ಚಿಕ್ಕದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬಹು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ ಪಂಗಡವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವ ಒಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ನೋಟುಗಳು ಭದ್ರತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಟರ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಣ್ಣ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ನೋಟಿನಲ್ಲೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Pakistani_rupee_pre-1971.jpg|thumb|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಒಂದೇ ದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಳೆಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಬಂಗಾಳಿ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.]] {| class="wikitable" ! colspan="7" |2005 ರ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ನೋಟುಗಳು <ref>{{Cite news|url=http://www.sbp.org.pk/BankNotes/BankNotes_Features.pdf|title=Banknotes and Coins Under Circulation|work=[[State Bank of Pakistan]]|access-date=17 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080909223400/http://www.sbp.org.pk/BankNotes/BankNotes_Features.pdf|archive-date=9 September 2008}}</ref> |- ! colspan="2" | ಚಿತ್ರ ! rowspan="2" | ಮೌಲ್ಯ ! rowspan="2" | ಆಯಾಮಗಳು ! rowspan="2" | ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ! rowspan="2" | ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ! rowspan="2" | ಸ್ಥಿತಿ |- ! ಮುಮ್ಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> |₨.1/- | 95 × 66&nbsp;ಮಿಮೀ | ಕಂದು | [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಸಮಾಧಿ | rowspan="3" | ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.2/- | 109 × 66&nbsp;ಮಿಮೀ | ನೇರಳೆ | ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.5/- | 127 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ಬರ್ಗಂಡಿ | [[ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್|ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ಖೋಜಕ್ ಸುರಂಗ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.10/- | 141 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ಹಸಿರು | [[ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ|ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ]] ಲಾರ್ಕಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ | rowspan="3" | ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.50/- | 154 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ನೇರಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು | ಲಾಹೋರ್‌ನ ಲಾಹೋರ್ ಕೋಟೆಯ ಅಲಂಗಿರಿ ಗೇಟ್ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.100/- | 165 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ | ಪೇಶಾವರದ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.500/- | 175 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ಹಸಿರು, ಕಂದು, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ | [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್|ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | rowspan="2" | ಇನ್ನು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.1,000/- | 175 × 73&nbsp;ಮಿಮೀ | ನೀಲಿ | ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಹಾಂಗೀರನ ಸಮಾಧಿ |- | colspan="7" | |} ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಸ ನೋಟುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಹೊಸ, ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ನೋಟುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="8" |2005 ಸರಣಿ <ref>{{Cite news|url=http://www.sbp.org.pk/BankNotes/banknotes.htm|title=Pakistan's Banknotes|date=8 July 2008|work=State Bank of Pakistan|access-date=17 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918045240/http://www.sbp.org.pk/BankNotes/banknotes.htm|archive-date=18 September 2008}}</ref> |- |- ! colspan="2" | ಚಿತ್ರ ! rowspan="2" | ಮೌಲ್ಯ ! rowspan="2" | ಆಯಾಮಗಳು ! rowspan="2" | ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ! colspan="2" | ವಿವರಣೆ ! rowspan="2" | ಅವಧಿ |- ! ಮುಮ್ಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ ! ಮುಮ್ಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.5/- | 115 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದು | rowspan="8" | [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ]] | ಗ್ವಾದರ್ ಬಂದರು [[ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್|, ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ)]] ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆ | 8 ಜುಲೈ 2008 - 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.10/- | 115 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಹಸಿರು ಗುಲಾಬಿ | ಬಾಬ್ ಉಲ್ ಖೈಬರ್, ಖೈಬರ್ ಪಾಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | 27 ಮೇ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.20/- | 123 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಕಂದು/ಕಿತ್ತಳೆ ಹಸಿರು | [[ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ|ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ]] ಲರ್ಕಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ | 22 ಮಾರ್ಚ್ 2008 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.50/- | 131 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ನೇರಳೆ | [[ಕೆ೨|K2]], ಉತ್ತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ | 8 ಜುಲೈ 2008 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.100/- | 139 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಕೆಂಪು | ಕ್ವೈಡ್-ಇ-ಅಜಮ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ರಲ್ಲಿ ಜಿಯಾರತ್ | rowspan="2" | 11 ನವೆಂಬರ್ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | ₨.500/- | 147 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಶ್ರೀಮಂತ ಆಳವಾದ ಹಸಿರು | ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಾದಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" |</img> | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.1,000/- | 155 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಗಾಡವಾದ ನೀಲಿ | ಪೇಶಾವರದ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು | 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | | ₨.5,000/- | 163 × 65&nbsp;ಮಿಮೀ | ಸಾಸಿವೆ | ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫೈಸಲ್ ಮಸೀದಿ | 27 ಮೇ 2006 - ಪ್ರಸ್ತುತ |- | colspan="8" | |} == ಹಜ್ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನೋಟುಗಳು == 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] ಕ್ಕೆ ಹೋಗೋ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಹಜ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಸರಳ ವಿನಿಮಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು . ಯಾತ್ರಿಕರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ನೋಟುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇತರ ವಿನಿಮಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಅನಕ್ಷರತೆ]] ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಈ ವಿನಿಮಯ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಈ "ಹಜ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಮೇ 1950 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಜ್ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆ 1978 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹಜ್ ನೋಟುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದ ನೋಟುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಟಾಕ್ ನಾಶವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಡೀಲರ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ನೋಟುಗಳು ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. {| class="wikitable" ! colspan="6" |ಹಜ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು |- ! colspan="2" | ಚಿತ್ರ ! rowspan="2" | ಮೌಲ್ಯ ! rowspan="2" | ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ! rowspan="2" | ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ! rowspan="2" | ಬಳಕೆಯ ದಿನಾಂಕ |- ! ಮುಖಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.10/- | ಗಾಢ ನೇರಳೆ | ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲಿಮಾರ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ | 1960–1969 |- | | | ₨.10/- | ಗಾಡವಾದ ನೀಲಿ | [[ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ|ಲರ್ಕಾನಾದಲ್ಲಿ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ]] | 1970–1976 |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.100/- | ಗಾಢ ಕಿತ್ತಳೆ | ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜು (ಪೇಶಾವರ) | 1970–1976 |- | colspan="6" | For table standards, see the ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ. |} {| class="wikitable" ! colspan="6" |ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ 50 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ವಿಶೇಷ ನೋಟು |- ! colspan="2" | ಚಿತ್ರ ! rowspan="2" | ಮೌಲ್ಯ ! rowspan="2" | ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣ ! rowspan="2" | ವಿವರಣೆ - ಹಿಮ್ಮುಖ ! rowspan="2" | ಬಳಕೆಯ ದಿನಾಂಕ |- ! ಮುಮ್ಮುಖ ! ಹಿಮ್ಮುಖ |- | align="center" bgcolor="#ffffff" | | align="center" bgcolor="#ffffff" | |₨.5/- | ಗಾಢ ನೇರಳೆ | ಬಹಾ-ಉದ್-ದಿನ್ ಜಕರಿಯಾ ಸಮಾಧಿ ಮುಲ್ತಾನ್ | 1997 |- | colspan="6" | ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ. |} == ವಿನಿಮಯ ದರ == 1982 ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾ-ಉಲ್-ಹಕ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಫ್ಲೋಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗುವವರೆಗೆ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1982-83 ಮತ್ತು 1987-88 ರ ನಡುವೆ ರೂಪಾಯಿಯು 38.5% ರಷ್ಟು ಅಪಮೌಲ್ಯಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು. [[ಕರೆಂಟ್ ಅಕೌಂಟ್ ಡೆಫಿಸಿಟ್ (ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದ ಕೊರತೆ)|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದೊಡ್ಡ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯು]] ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿಯು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ಕುಸಿಯಿತು.]] ನಂತರ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ದೇಶದ ರಫ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯ ದರವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿತು. 2008 ಅನ್ನು ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ರೂಪಾಯಿಗೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ವರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 2008 ರ ನಡುವೆ ಅದು ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯದ 23% ನಷ್ಟು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು US ಡಾಲರ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 79.2 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7563443.stm|title=Pakistan rupee falls to new low|date=15 August 2008|work=BBC News|access-date=17 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080830043527/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7563443.stm|archive-date=30 August 2008}}</ref> ಈ ಸವಕಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ 2002 ರ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಉತ್ಕರ್ಷದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ಚಾಲ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಖಾತೆಗಳ ಕೊರತೆ. NWFP ಮತ್ತು FATA ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯು ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಾವತಿಯ ಸಮತೋಲನದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡವು; ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|US$]] 2 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ದುರಂತವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲುಗಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು $17 ಶತಕೋಟಿಯ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಆ US$17 ಶತಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ, US$10 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 ರಲ್ಲಿ US ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪಾಯಿ ₨.104.66 ಆಗಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, IMF ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ (SBP) ಈಗ ಕರೆನ್ಸಿ ವಿನಿಮಯ ದರವನ್ನು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Pakistan Depreciates its Currency, Adjusting to Economic Pressures|url=http://www.indrastra.com/2017/12/Pakistan-Depreciates-its-Currency-003-12-2017-0008.html|journal=IndraStra|issn=2381-3652|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226020741/http://www.indrastra.com/2017/12/Pakistan-Depreciates-its-Currency-003-12-2017-0008.html|archivedate=26 December 2017}}</ref> USD ವಿರುದ್ಧ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರೂಪಾಯಿ ₨.110.67 ರ ಹೊಸ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 18 ಜುಲೈ ರಂದು ಇದು USD ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಯ ಹೊಸ ಕನಿಷ್ಠ ₨.128.26 ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref name="Pak Rupees per US Dollar">{{Cite web|url=http://www.sbp.org.pk/ecodata/rates/m2m/2018/Jul/17-Jul-18.pdf|title=Banks' Floating Average Exchange Rates|publisher=SBP|access-date=2018-07-16|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717183846/http://www.sbp.org.pk/ecodata/rates/m2m/2018/Jul/17-Jul-18.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇದು 26 ಜೂನ್ 2019 ರಂದು ಡಾಲರ್ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ಕನಿಷ್ಠ ₨.161.50 ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. . 12 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಂದು (1USD=157.15PKR). ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/23-Jun-2020/rupee-recovers-against-dollar|title=Rupee recovers against dollar|date=22 June 2020}}</ref>{{Exchange rate|PKR|RUB|CNY}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.aaexchange.com.pk/] AA ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ PAK ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು SBP ಯ ಅಧಿಕೃತ ಏಜೆಂಟ್ * [http://www.sbp.org.pk/BankNotes/banknotes.htm ಹೊಸ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ SBP ಯ ವೆಬ್‌ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226145054/http://www.sbp.org.pk/BankNotes/banknotes.htm%20 |date=2018-12-26 }} * [http://www.brecorder.com ಬಿಸಿನೆಸ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರಿಕೆ] * [http://www.sbp.org.pk/press/2006/New-Banknotes-26-May-06.pdf ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂ.5000/- ಮತ್ತು ಹೊಸ ರೂ.10/- ನೋಟುಗಳನ್ನು 27 ಮೇ 2006 ರಿಂದ ವಿತರಿಸಲಿದೆ: ಗವರ್ನರ್]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pjsymes.com.au/articles/hajnotes.htm ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹಜ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು] http://www.aaexchange.com.pk/ * [https://www.kirankkannadanew.com/2020/05/aed-to-pkr.html AED ಗೆ PKR : ಉಚಿತ AED ಗೆ PKR ಕರೆನ್ಸಿ ಪರಿವರ್ತಕ | ಉಚಿತ ಧೀರಮ್ ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಪರಿವರ್ತಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211126110254/https://www.kirankkannadanew.com/2020/05/aed-to-pkr.html |date=2021-11-26 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ISO 4217|PKR]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೧]] qp8k0dpd32psyqz2iwdu4smhqr6r9mw 0 140809 1372066 1353781 2026-04-25T19:06:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372066 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Pogaru}}{{Infobox film|name=ಪೊಗರು|cinematography=[[ವಿಜಯ್ ಮಿಲ್ಟನ್ ]]|budget={{INR| 25 crore}}<ref>{{cite web |title=Telugu-Kannada film Pogaru Box Office, Budget and more. |url=https://www.jackace.in/2020/05/Pogaru-Box-Office-Budget-Hit-Flop-Predictions-Posters-Cast-Story-And-Others.html |date=17 May 2020 |access-date=23 October 2020 |work=jackace}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhruva-sarja-s-next-director-nanda-kishore-will-be-entertainer-135827|title=Dhruva Sarja's next with director Nanda Kishore will be an entertainer|date=21 October 2020|website=The News Minute}}</ref>|runtime=೧೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು|released=೧೯ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dhruva-sarja-starrer-pogaru-to-release-on-the-19th-of-february/articleshow/80331407.cms|title=Dhruva Sarja starrer 'Pogaru' to release on the 19th of February|publisher=Times Of India |date=18 January 2021}}</ref><nowiki>}}</nowiki>|distributor=<!-- or: | distributors = -->|studio=ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಮೂವೀಸ್|editing=ಮಹೇಶ್ ಎಸ್|music={{plainlist| '''Songs:'''<br />[[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]<br />'''Score:'''<br/> [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]]}}|image=|starring={{Plainlist| [[ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ ]]<br />[[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] }}|writer=ಅರುಣ್ ಬಾಲಾಜಿ|producer=ಬಿ. ಕೆ. ಗಂಗಾಧರ್|director=ನಂದ ಕಿಶೋರ್|caption=Theatrical release poster|alt=|gross=ಅಂದಾಜು {{INR|51 crore}}<ref>{{Cite web|url = https://english.sakshi.com/news/sandalwood/dhruva-sarja-box-office-king-after-pogaru-rules-box-office-131278|title = Dhruva Sarja is Box Office King After Pogaru Rules Box Office|date = 2 March 2021|access-date = 28 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-date = 4 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210304215441/https://english.sakshi.com/news/sandalwood/dhruva-sarja-box-office-king-after-pogaru-rules-box-office-131278|url-status = dead}}</ref>}} '''ಪೊಗರು''' 2021 ರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ಡ್ರಾಮಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅರುಣ್ ಬಾಲಾಜಿ ಅವರು ಬರೆದು ನಂದ ಕಿಶೋರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬಿ ಕೆ ಗಂಗಾಧರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/movie-reviews/pogaru-movie-review-mass-drama-based-on-old-formula-78167|title=Pogaru Movie Review: Mass drama based on old formula|agency=The Hans India|access-date=2021-11-28|archive-date=2021-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128121721/https://www.thehansindia.com/movie-reviews/pogaru-movie-review-mass-drama-based-on-old-formula-78167|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ]] ಮತ್ತು [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]], [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್]], [[ಪವಿತ್ರ ಲೋಕೇಶ್|ಪವಿತ್ರಾ ಲೋಕೇಶ್]], [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]], ಸಂಪತ್ ರಾಜ್, [[ಧನಂಜಯ್ (ನಟ)|ಧನಂಜಯ್]], [[ಕಾಯ್ ಗ್ರೀನ್‌ ದೇಹದಾರ್ಡ್ಯ ಪಟು|ಕೈ ಗ್ರೀನ್]], ಮಾರ್ಗನ್ ಅಸ್ಟೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಿನೇನಿ ವಿಜಯ್ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ|ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರೆ, ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ ಎಸ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/15/dhruva-sarja-starrer-pogaru--to-be-kannada-telugu-bilingual-2047553.html|title=Dhruva Sarja-starrer Pogaru to be Kannada-Telugu bilingual|website=The New Indian Express|publisher=[[The New Indian Express]]|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229143259/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/15/dhruva-sarja-starrer-pogaru--to-be-kannada-telugu-bilingual-2047553.html|archive-date=29 December 2019|access-date=2019-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhruva-sarja-s-pogaru-release-kannada-and-telugu-110653|title=Dhruva Sarja's 'Pogaru' to release in Kannada and Telugu|date=16 October 2019|website=thenewsminute.com|publisher=[[The News Minute]]|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229143300/https://www.thenewsminute.com/article/dhruva-sarja-s-pogaru-release-kannada-and-telugu-110653|archive-date=29 December 2019|access-date=2019-12-29}}</ref> ಚಿತ್ರದ [[ತಮಿಳು]] ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ''ಸೆಮ್ಮ ತಿಮಿರು'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/pogaru-to-titled-semma-thimiru-in-tamil/articleshow/79987947.cms|title='Pogaru' to be titled 'Semma Thimiru' in Tamil|date=2021-01-04|website=Times of India|access-date=2021-03-29}}</ref> ಇದು ನಂತರ [[ಹಿಂದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ RKD ಸ್ಟುಡಿಯೋವು ಡಬ್ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಪಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ [[ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ|ಶಿವನಾಗಿ ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ]] * ಗೀತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] * ಜೆಬಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ ರಾಜ್ * [[ಧನಂಜಯ್ (ನಟ)|ಧನಂಜಯ್]] * ಶಿವನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]] * [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಶಿವನ ಶಿಕ್ಷಕ/ಗುರುವಾಗಿ * ಶಿವನ ತಾಯಿಯಾಗಿ [[ಪವಿತ್ರ ಲೋಕೇಶ್|ಪವಿತ್ರಾ ಲೋಕೇಶ್]] * ಪಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶಿವ ಅವರ [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಮಲತಂದೆಯಾಗಿ ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್]] * ರಾಜ್ ದೀಪಕ್ ಶೆಟ್ಟಿ * [[ಕಾಯ್ ಗ್ರೀನ್‌ ದೇಹದಾರ್ಡ್ಯ ಪಟು|ಕೈ ಗ್ರೀನ್]] * ಕುರಿ ಪ್ರತಾಪ್ * [[ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] * ಮೋರ್ಗನ್ ಆಸ್ಟೆ * ಧರ್ಮ(ನಟ) ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ಆದಿತ್ಯನಾಗಿ * ಶಿವನ ಮಲತಂಗಿಯಾಗಿ ಮಯೂರಿ ಕ್ಯಾತರಿ * ಶಿವನ [[ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್|ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್]] * ಕರಿ ಸುಬ್ಬು * ಜಾನ್ ಲ್ಯೂಕಾಸ್ * ಜೋ ಲಿಂಡರ್ * ಶಂಕರ್ ಅಶ್ವಥ್ ಗೀತಾ ತಂದೆಯಾಗಿ == ಚಿತ್ರಸಂಗೀತ == [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 ರಂದು ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಿಎಂ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/news/state/siddaramaiah-participated-in-dhruva-sarja-starrer-pogaru-movie-audio-launch-at-davanagere-vtc-ae-529791.html|title=Pogaru Audio Launch: ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪೊಗರು ಆಡಿಯೋ ಲಾಂಚ್: ಪೊಗರು ಶಿವನಿಗೆ ಜೊತೆಯಾದ ಟಗರು..!|date=15 February 2021|publisher=News18.com|access-date=20 February 2021|archive-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215040642/https://kannada.news18.com/news/state/siddaramaiah-participated-in-dhruva-sarja-starrer-pogaru-movie-audio-launch-at-davanagere-vtc-ae-529791.html|url-status=dead}}</ref> {{Track listing | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು) | title1 = ಬಂದೇ ಬತ್ತಾಳೆ | extra1 = [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] | lyrics1 = [[ಚೇತನ್ ಕುಮಾರ್]] | music1 = [[ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] | length1 = 3:56 | title2 = ಕರಾಬು | extra2 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ | lyrics2 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ | music2 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ | length2 = 3:39 | title3 = ಪೊಗರು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ | extra3 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ, [[ಶಶಾಂಕ್ ಶೇಷಗಿರಿ]], ಅನಿರುದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರಿ | music3 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ | length3 = 3:51 | lyrics3 = ಚಂದನ್ ಶೆಟ್ಟಿ | title4 = ಜೀವ ಕೊಟ್ಟವಳು | extra4 = ಅನಿರುದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ | lyrics4 = ಅನಿರುದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ | music4 = ಗುಮ್ಮಿನೇನಿ ವಿಜಯ್ | length4 = 4:24 | title5 = Dialogue Trailer | extra5 = ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ | lyrics5 = | music5 = | length5 = 3:20 | title6 = ''Pogaru'' Entry BGM | extra6 = | lyrics6 = | music6 = ಗುಮ್ಮಿನೇನಿ ವಿಜಯ್ | length6 = 2:06 }} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 24 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು,<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/mar/05/nanda-kishores-pogaru-to-release-on-april-24-17365.html|title=Nanda Kishore's Pogaru to be released on April 24|website=The New Indian Express|access-date=7 May 2020}}</ref> ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಮಧ್ಯೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/hitha-shares-fun-lockdown-diaries-with-hubby-kiran/articleshow/75550915.cms|title=Hitha shares fun lockdown diaries with hubby Kiran - Times of India|website=The Times of India|access-date=7 May 2020}}</ref> ಇದು 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 ರಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ( ''ಸೆಮ್ಮ ತಿಮಿರು'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ) ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು OTT ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ 26 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/15/dhruva-sarja-starrer-pogaru--to-be-kannada-telugu-bilingual-2047553.html|title=Dhruva Sarja-starrer Pogaru to be Kannada-Telugu bilingual|website=The New Indian Express|access-date=2020-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhruva-sarja-s-pogaru-release-kannada-and-telugu-110653|title=Dhruva Sarja's 'Pogaru' to release in Kannada and Telugu|date=2019-10-16|website=The News Minute|language=en|access-date=2020-11-24}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿನ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ನಲ್ಲಿ 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-BiYMXOMyYo&t=4413s|title=POGARU (2021) NEW Released Full Hindi Dubbed Movie - Dhruva Sarja, Rashmika Mandanna, Kai Greene|date=2020-04-25|website=YouTube|language=en}}</ref> === ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಗಳಿಕೆ === ಚಿತ್ರವು 100% ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|21 crore}} 2 ದಿನಗಳಿಂದ.  ಸಕ್ಸಸ್ ಮೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|45 crore}} 6 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://kannada.asianetnews.com/sandalwood/dhruva-sarja-pogaru-press-meet-45-crore-collection-vcs-qp4shs|title=ಇದೀಗ ಹೊಸ ಪೊಗರು; 8 ನಿಮಿಷ ಟ್ರಿಮ್, 45 ಕೋಟಿ ಗಳಿಕೆ!|date=26 February 2021|publisher=Kannada Prabha|access-date=26 February 2021}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.  == ವಿವಾದಗಳು == 'ಕರಾಬು' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಾಡಿನ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಗೂಂಡಾಗಳು ನಾಯಕಿಗೆ ([[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ) ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ. ಈ ವೀಡಿಯೋವು ತೀವ್ರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವು ವೀಡಿಯೊದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಅನುಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸ್ಪಶ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಬೈಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಇದ್ದವು, ಆದರೆ ಅವನ ಬೆಂಬಲಿಗ ಗೂಂಡಾಗಳು ಆಕೆಯನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಇಂಥವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಈ ವೀಡಿಯೋವು ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಈವ್-ಟೀಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://telugustop.com/rashmika-mandana-dhruv-sarja-south-cinema-pogaru-karabu-song-%e0%b0%a8%e0%b0%bf%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%ae%e0%b0%be%e0%b0%a4%e0%b0%b2%e0%b1%81-%e0%b0%95%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%a8%e0%b0%a1/|title=రష్మిక కన్నడ సాంగ్ పై ఫైర్ అవుతున్న మహిళా సంఘాలు|last=S|first=Varalakshmi|date=2020-04-13|website=TeluguStop.com|language=te|access-date=2020-04-13}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2020/dhruva-sarja-s-karabuu-from-pogaru-becomes-the-most-viewed-kannada-song-in-24-hours-on-youtube-297130.html|title=Dhruva Sarja's Karabuu From Pogaru Becomes The Most Viewed Kannada Song In 24 Hours On YouTube!|date=2020-04-04|website=FilmiBeat|language=en|access-date=2020-04-13}}</ref> ''ಈ ಹಿಂದೆ 'ಮಹಿಳಾ ಕಿರುಕುಳ'ವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಡಿಯರ್ ಕಾಮ್ರೇಡ್'' ಮಾಡಿದ್ದ ಈ ನಟಿ, ಅಂತಹ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು, ಅವರು ಕೇವಲ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.tollywood.net/rashmika-mandanna-is-in-problem/|title=Rashmika Mandanna is in problem Rashmika Mandanna is in problem|last=Ravi|first=Murali|date=2020-04-13|website=Tollywood|language=en-US|access-date=2020-04-13|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419053500/https://www.tollywood.net/rashmika-mandanna-is-in-problem/|url-status=dead}}</ref> ಈವ್ ಟೀಸಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ಕೂಡ ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirchi9.com/movienews/police-complaint-on-rashmika-mandannas-director-for-brutal-teasing/|title=Police Complaint on Rashmika Mandanna's Director for Brutal Teasing|last=K|first=Manaswini|date=2020-04-13|website=mirchi9.com|language=en-US|access-date=2020-04-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/rashmika-mandannas-director-faces-police-complaint-after-brutal-eve-teasing-pogaru-817414|title=Rashmika Mandanna's director faces police complaint after brutal eve-teasing in Pogaru|last=Poonacha|first=Sahitya P.|date=2020-04-13|website=International Business Times, India Edition|access-date=2020-04-14}}</ref> "ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನಾಯಕ ಧ್ರುವ ಸರ್ಜಾ ಅವರು ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ ಅವರಿಗೆ ಚಾಕುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಕೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆಕೆ ನಡೆಯುವಾಗ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಪುಲ್-ಅಪ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://buzzstreetimes.com/entertainment/rashmika-mandannas-director-faces-police-complaint-after-brutal-eve-teasing-in-pogaru/|title=Rashmika Mandanna's director faces police complaint after brutal eve-teasing in Pogaru|date=2020-04-13|website=Buzz Street Times|access-date=2020-04-14}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಚಿತ್ರವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಾದ ಎದ್ದ ನಂತರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಕಿಶೋರ್ ಈ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಡಿಟ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/sports/pogaru-faces-ire-from-brahmin-community-954320.html|title='Pogaru' faces ire from Brahmin community|date=2021-02-23|website=Deccan Herald|access-date=2021-02-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/makers-of-pogaru-movie-agree-to-delete-scenes-after-objections-from-brahmin-community-3466154.html|title=Makers of 'Pogaru' Movie Agree to Delete Scenes After Objections From Brahmin community|date=2021-02-23|website=News18|access-date=2021-02-24}}</ref> ೨೬ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ ರಂದು ಮರು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲು ೧೪ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ೮ ನಿಮಿಷಗಳ ಹೊಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/14-scenes-to-be-removed-from-dhruva-sarja-s-pogaru-after-brahmin-community-takes-offence-1772811-2021-02-25|title=14 scenes to be removed from Dhruva Sarja's Pogaru after Brahmin community takes offence|date=25 February 2021|publisher=India Today|access-date=26 February 2021}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|9592496|Pogaru}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with non-numeric formatnum arguments]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] 9putzti0d69hmhvdsryuzqct8ex537m 0 144335 1372112 1370536 2026-04-26T07:54:25Z Spoorthi Rao 39512 /* ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು 1372112 wikitext text/x-wiki '''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ''' ಇದು ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch|title=Kannada Television to Gain a New Hue|publisher=[[Viacom18]]|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524034747/https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch/|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು 24 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ತನ್ನ 20 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. {{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ |logofile=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.png |country=ಭಾರತ |language=[[ಕನ್ನಡ]] |broadcast area=[[ಭಾರತ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಭಾರತ]]|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|launch=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2000; 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ Rebranded on : 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015; 10 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ |replaced names=[[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] |slogan=ಬಣ್ಣ ಹೊಸದಗಿದೆ ಬಂಧ ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ |sister names=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]<br />[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]<br />[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] <br/>ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ<br/> ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್<br />ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೧ ಕನ್ನಡ <br /> ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ<br />ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೨ ಕನ್ನಡ<br/>}} == ಇತಿಹಾಸ == ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 ರಂದು [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 ಒಡೆತನದ ವಯಾಕಾಮ್ 18 ರ ಭಾಗವಾಯಿತು, 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಲರ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್‌ಡಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಿ ಈ ಸಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ. == ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು == === ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ರೂಪಾಂತರ |- |9 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |ರಾಣಿ |ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಚಿನ್ನಿ" |- |ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2025 |ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ |ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ" |- |10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |[[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] | ಮೂಲ |- |14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |ಮುದ್ದು ಸೊಸೆ |ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಚಿನ್ನ ಮರುಮಗಳು" |- | 27 ಜನವರಿ 2026 | ಗೌರಿ ಕಲ್ಯಾಣ |ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ "ಗಾಚೋರ" |- | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ]] |ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಅಯ್ಯನಾರ್ ತುನೈ" |- | 4 ಜೂನ್ 2025 |[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ನಂದಗೋಕುಲ]] |ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ "ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2" |- |03 ಮಾರ್ಚ್ 2025 |[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ]] |ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಗೀತಾ L.L.B" |- |27 ಜನವರಿ 2026 |ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ | |} ==ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು== ===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು=== {| class="wikitable sortable sortable" ! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು |- | ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ | | |- |ಬದುಕು |2003 |3118 |- | [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]] |2003 |1300 |- |ಮೂಡಲ ಮನೆ |2003 |569 |- |[[ಸಿಲ್ಲಿ ಲಲ್ಲಿ]] |2003 | |- |ಗೃಹಭಂಗ |2004 - 2005 | |- |[[ಮುಕ್ತ]] ಮುಕ್ತ |2005 - 2008 |552 |- |ಮಹಾನವಮಿ |2009 | |- |ಅರುಂಧತಿ |2010- |633 |- |[[ಪುಟ್ಟ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಪುಟ್ಟಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ನಂತರ [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಮಂಗಳಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಬಾಲಿಕಾ ವಧು' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2012 - 2022 |3026 |- |[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]] |2013 - 2020 |1588 |- |ಅಕ್ಕ |2013 - |1013 |- |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮಾ(ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ ೧]] |2013 - |2150 |- |ಮಹಾಪರ್ವ |2013 |364 |- |ರೋಬೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ |2013 |645 |- |ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಧುಬಾಲ - ಏಕ್ ಇಷ್ಕ್ ಏಕ್ ಜೂನನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2013 - 2015 |633 |- |ಕುಲವಧು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಉತರನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2014 |1590 |- |ಯಶೋಧೆ |2014 |225 |- |ದೇವತೆ |2015 |345 |- |ಗಾಂಧರಿ |2015 |469 |- |ಕಿನ್ನರಿ |2015 - 2019 |1193 |- |ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ |2015 |348 |- |ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ |2016 |220 |- |ಮನೆದೇವ್ರು |2016 |532 |- |ಓ ಶಾಂತಿ ಓಂ ಶಾಂತಿ |2016 |174 |- |ಪದ್ಮಾವತಿ |2017 - 2019 |595 |- |ರಾಧ ರಮಣ |2017 - 2019 |713 |- |ಸಂಜು ಮತ್ತು ನಾನು |2017 - 2017 |22 |- |ಶನಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಕರ್ಮಫಲದಾತ ಶನಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2017 - 2019 |382 |- |ಮಹಾಕಾಳಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಹಾಕಾಲಿ ಅಂತ್ ಹಿ ಆರಂಭ್ ಹೈ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2018 - 2019 |103 |- |ನೀಲಾಂಬರಿ |2018 - 2019 |69 |- |ಸೀತಾ ವಲ್ಲಭ |2018 - 2020 |525 |- |ಇಷ್ಟ ದೇವತೆ |2019 - 2019 |99 |- |ಇವಳು ಸುಜಾತ |2019 - 2020 |205 |- |ಮಿಥನ ರಾಶಿ |2019 - 2022 |908 |- |[[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ|ನಮ್ಮನೇ ಯುವರಾಣಿ]] |2019 - 2022 |1085 |- |ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ |2019 - 2019 |97 |- |ರಂಗನಾಯಕಿ |2019 - 2020 |261 |- |[[ಗಿಣಿರಾಮ]] ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ 'ಜೀವ್ ಝಾಲಾ ಯೇಡಪಿಸ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2020 - 2023 |770 |- |ಹೂ ಮಳೆ |2020 - 2021 |254 |- |[[ಕನ್ನಡತಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕನ್ನಡತಿ]] |2020 - 2023 |800 |- |ಲಗ್ನ ಪತ್ರಿಕೆ |2020 - 2020 |57 |- |ಮೂರುಗಂಟು |2020 - 2020 |186 |- |ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ |2020 - 2022 |668 |- |ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ 3 |2020 |65 |- |ದೊರೆಸಾನಿ |2021 - 2022 |205 |- |ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ |2021 - 2022 |325 |- |ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ‌ ಸೀಸನ್ 4 |2021 |119 |- | ''[[ಲಕ್ಷಣ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|ಲಕ್ಷಣ]] | 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಿಂದ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | 569 |- |ದಾಸ ಪುರಂದರ |2022 - 2023 | |- |ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ |22 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರವರೆಗೆ |614 |- |[[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]] |2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | 199 |- |''ಪುಣ್ಯವತಿ'' ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ [[:en:Sasural_Simar_Ka|'ಸಸುರಾಲ್ ಸಿಮರ್‌ ಕಾ']] ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್ |2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | 212 |- | ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ ೫ |22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | 120 |- | ''ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ'' | 22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 | 143 |- | '' ಗೃಹಪ್ರವೇಶ'' |22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 | 150 |- |[[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] |6 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2024 | 1107 |- |ಚುಕ್ಕಿ ತಾರೆ | 18 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಿಂದ 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 | 148 |- |ನನ್ನ ದೇವ್ರು | 8 ಜುಲೈ 2024 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ವರೆಗೆ | 68 |- | ಶ್ರೀಗೌರಿ |29 ಜನವರಿ 2024 ರಿಂದ 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2024 |248 |- |ಅಂತರಪಟ | |403 |- | ನಿನಗಾಗಿ |27 ಮೇ 2024 ರಿಂದ 05 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ವರೆಗೆ |413 |- | ಕರಿಮಣಿ |19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 ರಿಂದ 27 ಜುಲೈ 2025 ರವರೆಗೆ |413 |- |ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು |9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಿಂದ 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ |319 |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ ೨ |13 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ರಿಂದ 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರವರೆಗೆ |605 |- |ವಧು |27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 13 ಜೂನ್ 2025 ರವರೆಗೆ |99 |- |ನೂರು ಜನ್ಮಕು |21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರಿಂದ 4 ಜುಲೈ 2025 |86 |- |ರಾಮಾಚಾರಿ |31 ಜನವರಿ 2022 ರಿಂದ 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |1038 |- |ಒಲವಿನ ನಿಲ್ದಾಣ |ಜುಲೈ 2022 ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2023 ವರೆಗೆ |371 |- |ಬೃಂದಾವನ |23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 ರಿಂದ 24 ಮೇ 2024 |166 |- |ಯಜಮಾನ |27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 8 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |336 |} === ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು === {| class="wikitable sortable " !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 11 ಜೂನ್ 2022 | ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಸೀಸನ್ 2'' | |- | 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 | ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9'' | |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === {| class="wikitable sortable " !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ಹೆಸರು ತೋರಿಸು ! ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ |- | 4 ಜುಲೈ 2022 | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೭'' | ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಗಿನ್ |- | 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 | ''ಪವಾಡ ಪುರುಷ'' | ಮರಾಠಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಲುಮಾಚ್ಯಾ ನವನೇ ಚಾಂಗ್ಭಾಲಾ'' |} === ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" !ಹೆಸರು ! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ ! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]]'' | 2013 | 99 |- | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]]'' | 2015 | 98 |- | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]]'' | 2016 | 113 |- | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]]'' | 2019 | 113 |- | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]]'' | 2021 | 120 |- | ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಿನಿ ಸೀಸನ್'' | 2021 | 23 |- | ''ಚಾಟ್ ಕಾರ್ನರ್'' | 2020 | 42 |- | ''ಹಾಸ್ಯ ಕಂಪನಿ'' | 2019 | 18 |- | ''ಕಾಮಿಡಿ ಟಾಕೀಸ್'' | 2017 | 54 |- | ''ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್'' | 2022 | 32 |- | ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 1'' | 2014 | |- | ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2'' | 2015 | 38 |- | ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 3'' | 2016 | 26 |- | ''ಥಾಕಾ ಧಿಮಿ ತಾ'' | 2019 | 32 |- | ''ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು'' | 2021 | 29 |- | ''ಎಂದು ಮರೆಯಾದ ಹಾಡು'' | | |- |''ಕುಟುಂಬದ ಶಕ್ತಿ'' | 2017 | 42 |- | ''ಹಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ'' | 2020 | 18 |- | ''ಭಾರತೀಯ'' | 2013 | |- | ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] ಸೀಸನ್ 4'' | 2019 | |- | ''ಮಜಾ ಭಾರತ ಸೀಸನ್ 4'' | 2020 | 31 |- | ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 1'' | 2015 | 264 |- | ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 3'' | 2020 | 69 |- | ''ಮುಂಜಾನೆ ರಾಗ'' | 2021 | 60 |- | ''ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್'' | 2021 | 34 |- | ''ಪ್ರಾರ್ಥನೆ'' | 2016 | 262 |- | ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ'' | 2021 | 35 |- | ''ಸವಿರುಚಿ'' | 2022 | 60 |- | ''ನಕ್ಷತ್ರ ಸವಿರುಚಿ'' | 2016 | 105 |- | ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 1'' | 2015 | |- | ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 2'' | 2016 | 39 |- | ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 3'' | 2017 | 28 |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" !ಹೆಸರು ! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ ! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |- | ''ಚಿಕ್ಕೇಜಮಣಿ'' | 2021 - 2022 | 241 | ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಬಾಬು'' |- | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೨'' | 2020 | 76 | ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 2'' |- | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೩'' | 2020 - 2021 | 105 | ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 3'' |- | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೪'' | 2021 | 43 | ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 4'' |- | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೫'' | 2021 | 95 | ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 5'' |- | ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೬'' | 2021 | 79 | ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 1'' |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು == '''''(Main Articleː[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]])''''' [[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2014 ರ [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] (ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇ 31, 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜೂನ್ 14 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 15, 2014 ರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 8:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 11:00 ರ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಚಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು == {| class="wikitable sortable " !ಹೆಸರು ! ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ ! ವರ್ಗ ! SD/HD ಲಭ್ಯತೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ'' | 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 | rowspan="2" | GEC | SD+HD | ಹಿಂದೆ ''ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ'' |- | ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]'' | 24 ಜುಲೈ 2016 | rowspan="3" | SD | Viacom18 ರ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ GEC ಚಾನೆಲ್ |- | ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]'' | 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 | [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] | Viacom18 ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾನೆಲ್ |- | ''[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]]'' | 19 ಮಾರ್ಚ್ 2014 | [[ವಾರ್ತೆ|ಸುದ್ದಿ]] | ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|''ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'']] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]] 22p9qay3cvxxm6pv53i7055r3vy2tdr 0 146063 1372087 1355372 2026-04-26T03:48:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372087 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water |name=ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ |image=STS039-085-00E_Lake_Balkhash,_Kazakhstan_April_1991.jpg |caption=ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೧ |image_bathymetry=Lakebalkhashbasinmap.png |caption_bathymetry=ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ಒಳಚರಂಡಿ ಜಲಾನಯನ ನಕ್ಷೆ |pushpin_map=ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ |length=೬೦೫ ಕಿಮೀ (೩೭೬ ಮೈಲಿ) |width=ಪಶ್ಚಿಮ ೭೪ ಕಿಮೀ (೪೬ ಮೈಲಿ)<br/>ಪೂರ್ವ ೧೯ ಕಿಮೀ (೧೨ ಮೈಲಿ) |depth=೫.೮ ಮೀ (೧೯ ಅಡಿ) |max-depth=೨೬ ಮೀ (೮೫ ಅಡಿ) }} '''ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ''' ( {{Lang-kk|Балқаш көлі}} , ''Balqaş kóli'', Kazakh pronunciation: [bɑlqɑɕ kwʏlɪ] ; {{Lang-ru|озеро Балхаш|ozero Balkhash}} ) ಆಗ್ನೇಯ [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸರೋವರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ [[ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು|೧೫ ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]] ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮಧ್ಯ ಏಶಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋರ್ಹೆಕ್ (ಮುಚ್ಚಿದ) ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಬಾಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾದ ಇಲಿ ನದಿಯ ಒಳಹರಿವಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಕರಾಟಲ್ ನಂತಹ ಇತರರು ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಸಂತ ಹಿಮ ಕರಗುವ ಮಳೆಯಿಂದ ಇಲಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರೋವರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ೧೬,೪೦೦ ಕಿಮೀ^೨ (೬,೩೦೦ ಚ.ಮೈ) ಆವರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದಂತೆ, ಅದರ ಫೀಡರ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರಿನ ತಿರುವು ಮತ್ತು ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20110716085418/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html Lake Balkhash], International Lake Environment Committee</ref> ಸರೋವರವು ಕಿರಿದಾದ, ಸಾಕಷ್ಟು ಕೇಂದ್ರ, ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಶುದ್ಧ ನೀರು]]. ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧವು ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="britanica"/><ref name="ground">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NueJf_WhSw4C&q=Balkhash&pg=PA76|title=Groundwater and the Environment: Applications for the Global Community|last=Igor S. Zektser, Lorne G Everett|publisher=CRC Press|year=2000|isbn=1-56670-383-2|page=76}}</ref><ref name="phys_geo">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8CFiT3qbN5UC&q=Balkhash&pg=PA140|title=The Physical Geography of Northern Eurasia|last=Maria Shahgedanova|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-823384-1|pages=140–141}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yoshiko Kawabata|year=1997|title=The phytoplankton of some saline lakes in Central Asia|journal=International Journal of Salt Lake Research|volume=6|issue=1|pages=5–16|doi=10.1007/BF02441865|display-authors=etal}}</ref> ಪೂರ್ವವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿಂತ ಸರಾಸರಿ ೧.೭ ಪಟ್ಟು ಆಳವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ತೀರದ ನಗರವನ್ನು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೬೬,೦೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅದಿರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಮೈಕ್ರೋಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ಗಳ ಮರುಭೂಮಿೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಗುಣಿಸಿದಾಗ ನೀರಿನ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಸರೋವರದ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣ == ಸರೋವರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು ಟಾಟರ್, ಕಝಕ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಲ್ಟಾಯ್ ಭಾಷೆಗಳ "ಬಾಲ್ಕಾಸ್" ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಟಸ್ಸಾಕ್ಸ್".<ref>[http://www.slovopedia.com/22/193/1630307.html Balkhash in Etymological dictionary] of [[Max Vasmer]] (in Russian)</ref> ೧೦೩ BC ಯಿಂದ ೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಬಲ್ಖಾಶ್ ರಾಜ್ಯವು ''ಯಿಬೋಹೈ''夷播海 ಎಂಬ ಚೀನೀ ಹೆಸರು, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಿಯರಿಗೆ]]布谷/布庫/布蘇 "ಬುಗು/ಬುಕು/ಬುಸು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೮ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ, ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಅದರ ಮತ್ತು [[ಟೀಯೆನ್ ಷಾನ್|ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್]] ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತುರ್ಕಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಜೆಟಿಸು'' "ಸೆವೆನ್ ರಿವರ್ಸ್" ( [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಸೆಮಿರೆಚಿ'' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಅಲೆಮಾರಿ ತುರ್ಕರು ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲರು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬೆರೆಯುವ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[[Svat Soucek|Soucek, Svat]] (2000) [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C&pg=PA22 ''A History of Inner Asia''], Princeton: Cambridge University Press, p. 22.</ref> ಚೀನಾದ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (೧೬೩೬-೧೯೧೨), ಸರೋವರವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಯುವ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ೧೮೬೪ ರಲ್ಲಿ, ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅದರ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಾರ್ಬಗಟೈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಯಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಸರೋವರವು [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್]] ಭಾಗವಾಯಿತು. == ಸರೋವರದ ಮೂಲ == [[ಚಿತ್ರ:Karatal_balkhash.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Karatal_balkhash.jpg/220px-Karatal_balkhash.jpg|thumb| ಕರತಾಲ್ ನದಿ ಮುಖಜಭೂಮಿಯ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] ಬಾಲ್ಖಾಶ್,ಇದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬಾಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಖಿನ್ನತೆಯ ಆಳವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನಿಯೋಜೀನ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಟರ್ನರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಪೈನ್ ಓರೊಜೆನಿ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಇಳಿಜಾರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. [[ಟೀಯೆನ್ ಷಾನ್|ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್‌ನ]] ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸವೆತವು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳು [[ಮೆಕ್ಕಲು|ನದಿಯ ಕೆಸರುಗಳಿಂದ]] ತುಂಬಿದ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ. [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ|ಜಲಾನಯನ]] ಪ್ರದೇಶವು ಜುಂಗರಿಯನ್ ಅಲಾಟೌನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಸಿಕೋಲ್, ಅಲಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಐಬಿ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="phys_geo"/> ಈ ಸರೋವರಗಳು ಪುರಾತನ ಸಮುದ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಾಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅರಲ್-ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಖಿನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="sokolov"/> == ವಿವರಣೆ == ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು: ಇಲಿ, ಅಕ್ಸು ಮತ್ತು ಕರತಾಲ್. ಟೋಕ್ರೌ ನದಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ನೀರು ಸರೋವರದ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರೋವರವನ್ನು ಸರ್ಯೆಸಿಕ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇದರರ್ಥ ಕಝಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹಳದಿ ಬಾಗಿಲು"). ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಜಿನರಲ್ ಜಲಸಂಧಿಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಖಾಶ್ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳು ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಝಲನಾಶ್ಕೋಲ್, ಇತಿಶ್ಪೆಸ್, ಅಲಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಸಸಿಕ್ಕೋಲ್. ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಹಿಂದೆ ಅದು ಸಮುದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜುಂಗರಿಯನ್ ಅಲಾಟೌ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸರೋವರವು ಅಂದಾಜು ೨೩,೪೬೪ ಕಿಮೀ ^೨ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ೧೯೪೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದು ೧೫,೭೩೦ ಕಿಮೀ ^೨ ಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Narama|first=Chiyuki|last2=Kubota|first2=Jumpei|last3=Shatravin|first3=V.I.|last4=Duishonakunov|first4=Murataly|last5=Moholdt|first5=Geir|last6=Abdrakhmatov|first6=K.|title=The lake-level changes in Central Asia during the last 1000 years based on historical map.|journal=Proceedings of International Workshop on "Reconceptualizing Cultural and Environmental Change in Central Asia: an Historical Perspective on the Future.|date=2010|page=19|accessdate=21 July 2022|url=https://www.researchgate.net/publication/285024882_The_lake-level_changes_in_Central_Asia_during_the_last_1000_years_based_on_historical_map}}</ref> == ಪರಿಹಾರ == ಸರೋವರವು ಸುಮಾರು ೧೬,೪೦೦ಕಿಮೀ ^೨೯ (೨೦೦೦) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ&nbsp;,<ref name="ground"/> ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೪೦ ಮೀ. ಇದು ಮೃದುವಾದ ವಕ್ರರೇಖೆಯ ( [[ಕುಡುಗೋಲು|ಕುಡಗೋಲು]] ) ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಮೊನಚಾದ ತೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ೬೦೦&nbsp;ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಅಗಲವು &nbsp; ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೯-೧೯ ಕಿ.ಮೀ &nbsp;ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೭೪ ಕಿ.ಮೀ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಯೆಸಿಕ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾವು ಹೈಡ್ರೋಗ್ರಾಫಿಕವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಇದು ೫೮% ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ೪೬% ಭಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref name="ilec"/> ಇದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುಸಹಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗಗಳು ಉಜಿನರಲ್ ಜಲಸಂಧಿಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ( {{Lang-kk|Ұзынарал}} - "ಲಾಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್") &ndash; ೩.೫&nbsp;ಕಿಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೬ ಮೀಟರ್ ಆಳವಾಗಿದೆ.<ref name="britanica"/> {| class="wikitable" |+ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ನೋಟ (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೨) | align="center" |[[ಚಿತ್ರ:Balkhash_labeled_eng.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Balkhash_labeled_eng.jpg/500px-Balkhash_labeled_eng.jpg|center|500x500px]] | align="left" | ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪಗಳು, ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ: # ಸಾರ್ಯೆಸಿಕ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ, ಸರೋವರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಜಿನಾರಲ್ ಜಲಸಂಧಿ # ಬೇಗಾಬಿಲ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ # ಬಲಾಯಿ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ # ಶೌಕರ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ # ಕೆಂಟುಬೆಕ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ # ಬಸರಲ್ ಮತ್ತು ಒರ್ಟಾರಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು # ತಸರಲ್ ದ್ವೀಪ # ಶೆಂಪೆಕ್ ಬೇ # ಸರಿಶಗನ್ ಬೇ |} ಸರೋವರವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೭-೧೧ ಮೀಟರ್ ಆಳದ &ndash; ತಗ್ಗುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ (ತಸರಾಲ್ ದ್ವೀಪದ ಬಳಿ) ಕೇಪ್ ಕೊರ್ಜಿನ್ಟುಬೆಕ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನೆಯದು "ಅರ್ಧ" ದ ಆಳವಾದ ಭಾಗವಾದ ಗಲ್ಫ್ ಬರ್ಟಿಸ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೧೬ ಮೀ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಆಳವನ್ನು (೨೬ ಮೀ) ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="kazssr"/> ಸರೋವರದ ಸರಾಸರಿ ಆಳ ೫.೮ ಮೀಟರ್, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೧೧೨&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩.<ref name="kazssr"/> ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ತೀರಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ (೨೦-೩೦ ಮೀ) ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಅವು ಪೋರ್ಫೈರಿ, [[ಟುಫ್|ಟಫ್]], [[ಗ್ರಾನೈಟ್]], ಸ್ಕಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜೋಯಿಕ್ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಟೆರೇಸ್‌ಗಳ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಕರಾಶಗನ್ ಮತ್ತು ಇಲಿ ನದಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರಗಳು ಚಿಕ್ಕ (೧-೨ ಮೀ) ಮತ್ತು ಮರಳುಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹಲವಾರು ನೀರಿನ ಪೂಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬೆಟ್ಟಗಳು ೫-೧೦ ಮೀ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="kazssr">{{Cite book|title=Казахская ССР|publisher=Kazakh Soviet Encyclopedia|year=1988|isbn=5-89800-002-X|editor-last=R. N. Nurgaliev|volume=2|location=Alma-Ata|pages=101–102}}</ref> [[ಕರಾವಳಿ|ಕರಾವಳಿಯು]] ತುಂಬಾ ವಕ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕೊಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋವ್‌ಗಳಿಂದ ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ದೊಡ್ಡ ಕೊಲ್ಲಿಗಳೆಂದರೆ: ಸರ್ಶಾಗನ್, ಕಾಶ್ಕಾಂಟೆನಿಜ್, ಕರಕಮಿಸ್, ಶೆಂಪೆಕ್ (ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ), ಮತ್ತು ಬಾಲಕಷ್ಕನ್ ಅಹ್ಮೆಟ್ಸು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವವು: ಗುಜ್ಕೋಲ್, ಬಾಲಿಕ್ಟಿಕೋಲ್, ಕುಕುನಾ, ಕರಾಶಿಗನ್. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಬೈಗಾಬೈಲ್, ಬಾಲಯ್, ಶೌಕರ್, ಕೆಂಟುಬೆಕ್ ಮತ್ತು ಕೊರ್ಜಿಂಟೋಬೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸರೋವರವು ೪೩ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೬೬ಕಿಮೀ ^೨ ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ&nbsp;;<ref name="geo_slovar">{{Cite web|url=http://otpusk-info.ru/journey/dictionary/geographic-names/fc/slovar-193-1.htm#zag-421|title=Balkhash|last=V.M. Kotlyakov|publisher=Dictionary of modern geographical names|language=ru|access-date=21 June 2020}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹೊಸ ದ್ವೀಪಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref name="unep"/> ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ತಸರಲ್ ಮತ್ತು ಬಸರಲ್ (ದೊಡ್ಡದು), ಹಾಗೆಯೇ ಒರ್ಟಾರಲ್, ಆಯಕರಲ್ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಬೆಕರಲ್ ಸೇರಿವೆ. ಪೂರ್ವದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೈನಾರಲ್, ಅಲ್ಟಾರಾಕ್ಟಿ, ಕೊರ್ಜಿನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾಜಿ ಸೇರಿವೆ. == ಸರೋವರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು == {{Multiple image | width = 200 | footer = ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತಿರುವ ಹಿಮ. | image1 = LakeBalkhash_NASA_2003_1010600-250m.jpg | alt1 = NASA Satellite Photo 1 | caption1 = ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೩ ರಂದು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಹಿಮ. | image2 = LakeBalkhash_NASA_2003_1120545-250m.jpg | alt2 = NASA Satellite Photo 2 | caption2 = ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮, ೨೦೦೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರಗಿದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು. }} ಬಾಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೫೧೨,೦೦೦ &nbsp;ಕಿಮೀ ^೨ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ&nbsp;,<ref name="wri">{{Cite web|url=http://earthtrends.wri.org/text/water-resources/map-346.html|title=Watersheds of the World: Asia and Oceania – Lake Balkhash Watershed|last=World Resources Institute|publisher=World Resources Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201143103/http://earthtrends.wri.org/text/water-resources/map-346.html|archive-date=December 1, 2008|access-date=2009-02-01}}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಹರಿವು ೨೭.೭೬ಆಗಿದೆ&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩ / ವರ್ಷ, ಅದರಲ್ಲಿ ೧೧.೫&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩ ಚೀನಾದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಸರೋವರದ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ|ಒಳಚರಂಡಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು]] ಸುಮಾರು ೪೧೩,೦೦೦ ಆಗಿದೆ&nbsp;ಕಿಮೀ ^೨ ;<ref name="ilec"/><ref name="unep"/> ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೫% ಮತ್ತು [[ಕಿರ್ಗಿಸ್ಥಾನ್|ಕಿರ್ಗಿಜ್]] -ಕಜಾಕ್ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರವು ಬಾಲ್ಖಾಶ್-ಅಲಕೋಲ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವಿನ ೮೬% ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲಿ ನದಿಯ ಒಳಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ೭೩-೮೦% ರಷ್ಟಿದೆ: ೧೨.೩&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩ / ವರ್ಷ <ref name="Institute of Hydrogeology and Hydrophysics Ministry of Education and Science">{{Cite web|url=http://water.unesco.kz/|title=Water problems in Kazakhstan|last=Institute of Hydrogeology and Hydrophysics Ministry of Education and Science|publisher=unesco.kz|access-date=2009-01-29|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902000442/http://water.unesco.kz/|url-status=dead}}</ref> ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೨೩&nbsp; ಕಿಮೀ ^೩.<ref name="bse"/> ಈ ನದಿಯು [[ಟೀಯೆನ್ ಷಾನ್|ಟಿಯಾನ್ ಶಾನ್]] ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಹಳ ಉದ್ದವಾದ, ಕಿರಿದಾದ, ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಮನದಿ|ಹಿಮನದಿಯಿಂದ]] ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ವಿರಳವಾದ ಪರಿಹಾರ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಕಾರ. ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಕರಗುವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: ಜೂನ್ ನಿಂದ ಜುಲೈ.<ref name="bse" /> ನದಿಯು ೮,೦೦೦ ಕಿಮೀ ^೨ ನ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಿರಿದಾದ ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.&nbsp;ಇದು ಬಹು-ವರ್ಷದ ಸಂಚಯಕ ವಿಧದ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="undp2"/> ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಕರತಾಲ್, ಅಕ್ಸು ಮತ್ತು ಲೆಪ್ಸಿ ನದಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು [[ಅಂತರ್ಜಲ|ಅಂತರ್ಜಲದಿಂದ]] ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ground"/><ref name="Institute of Hydrogeology and Hydrophysics Ministry of Education and Science"/> ಕರಾಟಲ್ ಜುಂಗರಿಯನ್ ಅಲಾಟೌ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಒಳಹರಿವು. ೧೯೫೦ ರವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಾರ್ಧವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಅಯಾಗುಜ್ ವಿರಳವಾಗಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧದ ಒಳಹರಿವು, ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧.೧೫ ಕಿಮೀ ³ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web|url=http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|title=Water resources of Kazakhstan in the new millennium|date=April 19, 2004|publisher=UNDP Kazakhstan|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|archive-date=March 6, 2007|access-date=2009-02-14}}</ref><div style="float:right;margin-left:0.5em;"> {| class="wikitable" |+೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿನ ಸರೋವರದ ನೀರಿನ ಸಮತೋಲನ <ref name="undp2"/> | ಕೆರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಒಳಹರಿವು ೨೨.೫೧ ಇತ್ತು&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, ಸೇರಿದಂತೆ: * ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು - ೧೮.೫೧&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಅಂತರ್ಜಲ - ೦.೯&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐಸ್ - ೩.೧&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩. ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟವು ೨೪.೫೮ ರಷ್ಟಿದೆ&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩ ಸೇರಿದಂತೆ * ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ - ೧೬.೧೩&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಇಲಿ ಡೆಲ್ಟಾ - ೪.೨೨&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಐಸ್ ರಚನೆ - ೦.೭೪೯&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸೇವೆಗಳು - ೦.೨೪&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಉದ್ಯಮ - ೦.೨೨&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಕೃಷಿ - ೩.೨೪&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩, * ಮೀನುಗಾರಿಕೆ - ೦.೦೨೭&nbsp;ಕಿಮೀ ^೩. |} </div>ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ೧೨-೧೪ ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ೦ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ|CE]] ವರ್ಷದಿಂದ ಅವರು ೫ ನೇ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಕನಿಷ್ಠ ನೀರನ್ನು ಕಂಡರು; ಮತ್ತು ೧೩ ನೇ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಗರಿಷ್ಠನಿರನ್ನು ಕಂಡರು.<ref name="phys_geo"/> ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೫೮ ಮತ್ತು ೧೦೬೯ ರ ನಡುವೆ, ಸರೋವರವು ಸುಮಾರು ೧೮,೦೦೦ ಕಿಮೀ^೨ ಅನ್ನು ಆವರಿಸಿತು&nbsp;.<ref name="britanica"/> ೧೯೦೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯ, ೧೯೩೦ ಮತ್ತು ೧೯೪೦ ರ [[ಬರ|ಬರಗಾಲಗಳಲ್ಲಿ]], ಸರೋವರವು ಸುಮಾರು ೧೬,೦೦೦ ಕಿಮೀ^೨ ಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿತು.&nbsp; ಸುಮಾರು ೩ ಮೀಟರ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50390/Lake-Balkhash|title=Lake Balkhash|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2009-01-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50390/Lake-Balkhash "Lake Balkhash"]. Encyclopædia Britannica<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2009-01-29</span></span>.</cite></ref> ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶವು ೧೫,೭೩೦ ಕಿಮೀ ² ಆಗಿತ್ತು&nbsp; (ಪರಿಮಾಣ ೮೨.೭&nbsp;ಕಿಮೀ ³⁾.<ref name="ilec">{{Cite web|url=http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html|title=Lake Balkhash|last=International Lake Environment Committee|publisher=World Lakes Database|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716085418/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html|archive-date=2011-07-16|access-date=2009-01-29}}</ref> ೧೯೦೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಸರೋವರವು ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ನದಿಗಳ ತಿರುವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="unep">{{Cite web|url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/balkhash/|title=United Nations Environment Programme – Lake Balkhash|last=Guillaume Le Sourd, Diana Rizzolio|year=2004|publisher=UNEP Global Resource Information Database|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718164918/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/balkhash/|archive-date=2011-07-18|access-date=2009-01-29}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಪ್ಶಗೇ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಇಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಬಂಧಿತ ಕಪ್ಶಗೆ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಸರೋವರದ ಅಸಮತೋಲನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರ ನಡುವೆ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ೨.೨ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು,<ref name="britanica" /> ಪರಿಮಾಣವು ೩೦ ಕಿಮೀ ^೩ ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ&nbsp; ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸರೋವರವನ್ನು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಎರಡಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="phys_geo" /><ref name="sokolov"/><ref>{{Cite journal|doi=10.1002/hyp.6097|title=Decrease of river runoff in the Lake Balkhash basin in Central Asia|year=2006|last=Kezer|first=Kader|last2=Matsuyama|first2=Hiroshi|journal=Hydrological Processes|volume=20|issue=6|pages=1407|bibcode=2006HyPr...20.1407K}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (೩೪೦.೬೫ ಮೀಟರ್ AOD ) ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತುಂಬುವ ಕಪ್ಶಗೇ ಜಲಾಶಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಜನವರಿ ೨೦೦೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಟ್ಟವು ೩೪೨.೫ ಮೀ ಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://ru.government.kz/documents/publications/page24|title=Save Balkhash we can together|last=Olga Malakhova|date=September 23, 2005|publisher=Kazakhstan Pravda|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706064131/http://ru.government.kz/documents/publications/page24|archive-date=July 6, 2011|access-date=2009-01-29}}</ref> === ನೀರಿನ ಸಂಯೋಜನೆ === ಬಲ್ಖಾಶ್ ಅರೆ ಲವಣಯುಕ್ತ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜಲಾಶಯದ ಹೈಡ್ರೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಹುತೇಕ ತಾಜಾವಾಗಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಕರಗಿದ ಘನವಸ್ತುಗಳು ಸುಮಾರು ೦.೭೪ ಗ್ರಾಂ/ಲೀ, ಮತ್ತು ಮೋಡ (ಗೋಚರತೆ: ೧ ಮೀಟರ್); ಇದನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಹೂಳು ಇದೆ (ಗೋಚರತೆ: ೫.೫ ಮೀಟರ್) ಆದರೆ ೩.೫-೬ ಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಲವಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಾಗರ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref name="geo_slovar"/> ಸರೋವರದ ಸರಾಸರಿ ಲವಣಾಂಶವು ೨.೯೪ ಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಆಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ (೧೯೩೧ - ೭೦) ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಲವಣಗಳ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು ೭.೫೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕರಗಿದ ಲವಣಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಸುಮಾರು ೩೧೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="kazssr"/> ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಳದಿ-ಬೂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಪಚ್ಚೆ-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=969|title=Lake Balkhash, Kazakhstan: Image of the Day|date=December 1, 2000|publisher=NASA Earth Observatory|access-date=2009-01-29}}</ref> == ಹವಾಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Lake_Balkhash,_2008.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Lake_Balkhash%2C_2008.jpg/220px-Lake_Balkhash%2C_2008.jpg|thumb| ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ,೨೦೦೮]] ಸರೋವರದ ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಮಾನವು ಭೂಖಂಡವಾಗಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ಆಗಿದೆ&nbsp;೨೪ °ಸೆ ಜೊತೆಗೆ ೩೦ °ಸೆ (೮೬ °ಫ್ಯಾ) ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ &nbsp;ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ೧೪°ಸೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ೧೩೧ ಮಿಮೀ ಆಗಿದೆ&nbsp; ಮತ್ತು [[ಆರ್ದ್ರತೆ|ಸಾಪೇಕ್ಷ ಆರ್ದ್ರತೆಯು]] ಸುಮಾರು ೬೦% ಆಗಿದೆ. ಗಾಳಿ, ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಸಿಗೆಯ ಉಷ್ಣತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ (ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ)|ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ - ಶೀತದಲ್ಲಿ ೯೫೦ ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೨೦೦ ಮಿಮೀ ವರೆಗೆ..<ref name="bse"/> ಗಾಳಿಯ ಸರಾಸರಿ ವೇಗ ೪.೫ - ೪.೮&nbsp;ಮೀ/ಸೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯು ೨ - ೩.೫ ಮೀ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ <ref name="sokolov">{{Cite book|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1192178/p1ch21d.html|title=Hydrography of the USSR|last=A. Sokolov|publisher=Gidrometeoizdat|year=1952|language=ru|chapter=Central Asia and Kazakhstan}}</ref> ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ದಿನಕ್ಕೆ ೧೫.೯ ಎಂ.ಜೆ/ಮೀ ^೨ ಸರಾಸರಿ ವಿಕಿರಣದೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧೧೦ - ೧೩೦ ಬಿಸಿಲಿನ ದಿನಗಳಿವೆ.<ref name="ilec"/> ಸರೋವರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನವು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ೦ °ಸೆ ನಿಂದ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ೨೮ °ಸೆ ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನವು &nbsp;ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ೧೦ °ಸೆ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು &nbsp;ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ೯ °ಸೆ ಆಗಿದೆ. ಸರೋವರವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ಆರಂಭದ ನಡುವೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=3416|title=Ice Melts on Lake Balkhash, Kazakhstan: Image of the Day|date=April 30, 2003|publisher=NASA Earthobservatory|access-date=2009-01-29}}</ref> ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರಗುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ೧೦- ೧೫ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="sokolov"/>{{Climate chart|Balkhash City|−18.1|-9.2|13|−17.8|-8.1|10|−10.0|0.0|10|2.8|14.2|11|10.0|22.1|15|16.0|27.9|12|18.3|30.0|10|15.7|28.0|8|9.4|21.9|4|1.7|12.7|9|−6.3|2.6|14|−13.1|-4.8|15|float=left|Source=[http://www.pogoda.ru.net/climate/35796.htm Weather and Climate – The climate of Lake Balkhash]<ref>data [http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi -54.html ILEC]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} for 1986–1990 are slightly different</ref>}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ (°ಸೆ) (೧೯೮೫ ರಿಂದ ೧೯೮೭ ರವರೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ) <ref name="ilec"/> !ಆಳ ! ಜನವರಿ ! ಫೆಬ್ರವರಿ ! ಮಾರ್ ! ಎಪ್ರಿಲ್ ! ಮೇ ! ಜೂನ್ ! ಜುಲೈ ! ಆಗಸ್ಟ್ ! ಸೆ ! ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! ನವೆಂಬರ್ ! ಡಿಸೆಂಬರ್ |- | colspan="13" | ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ |- !೦ | – | -೦.೨ |೦.೨ | – |೧೩.೯ |೧೯.೦ |೨೩.೪ |೨೩.೨ |೧೭.೨ |೧೧.೪ | – | – |- !೧೦ | – |೧ | – | – |೧೦.೮ |೧೬.೭ |೨೧.೭ |೨೨.೮ | – | – | – | – |- !೨೦ (ಕೆಳಭಾಗದ ಹತ್ತಿರ) | – |೧.೭ |೧.೯ | – |೮.೯ |೧೩.೭ |೧೪.೬ |೧೯.೭ |೧೭.೧ |೧೧.೫ | – | – |- | colspan="13" | ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ, ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ನಗರದ ಬಳಿ |- !೦ | – |೦.೦ |೦.೮ |೬.೭ |೧೩.೩ |೨೦.೫ |೨೪.೭ |೨೨.೭ |೧೬.೬ |೭.೮ |೨.೦ | – |- !೩ (ಕೆಳಭಾಗದ ಹತ್ತಿರ) | – |೦.೩ |೨.೨ |೬.೫ |೧೩.೧ |೧೯.೬ |೨೪.೧ |೨೨.೬ |೧೬.೫ |೭.೪ |೨.೦ | – |} == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ == ಸರೋವರದ ತೀರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಲೋ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾತಿಗಳಿಂದ ''ಕೂಡಿದೆ''. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀಡ್ ( ''ಫ್ರಾಗ್ಮಿಟ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಸ್'' ), ಕಡಿಮೆ ಭಾರತೀಯ ರೀಡ್ ಮೇಸ್ ( ''ಟೈಫಾ ಅಂಗುಸ್ಟಾಟಾ'' ) ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಕಬ್ಬುಗಳು ಸೇರಿವೆ - ''ಸ್ಕೋನೊಪ್ಲೆಕ್ಟಸ್ ಲಿಟ್ಟೊರಾಲಿಸ್'', ''ಎಸ್''. ಲಾಕಸ್ಟ್ರಿಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ''ಎಸ್. ಕಸಾಚ್ಸ್ಟಾನಿಕಸ್''. ನೀರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ''ಮೈರಿಯೊಫಿಲ್ಲಮ್'' ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ - ಮೊನಚಾದ ( ''M. ಸ್ಪಿಕಾಟಮ್'' ) ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ( ''M. ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾಟಮ್'' ); ಹಲವಾರು ವಿಧದ ''ಪೊಟಮೊಜೆಟನ್'' - ಶೈನಿಂಗ್ ( ''ಪಿ. ಲ್ಯೂಸೆನ್ಸ್'' ), ಪರ್ಫೋಲಿಯೇಟ್ ( ''ಪಿ. ಪರ್ಫೋಲಿಯಾಟಸ್'' ), ಕಿಂಕಿ ( ''ಪಿ. ಕ್ರಿಸ್ಪಸ್'' ), ಫೆನ್ನೆಲ್ ( ''ಪಿ. ಪೆಕ್ಟಿನೇಟಸ್'' ) ಮತ್ತು ''ಪಿ. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಕಾರ್ಪಸ್'' ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂತ್ರಕೋಶ ( ''ಯುಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇರಿಯಾ ವಲ್ಗ್ಯಾರಿಸ್'' ), ರಿಜಿಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ವರ್ಟ್ ( ''ಸೆರಾಟೊಫಿಲಮ್ ಡೆಮರ್ಸಮ್'' ) ಮತ್ತು ಎರಡು ಜಾತಿಯ ''ನಜಾಸ್''. ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್, ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ೧,೧೨೭ ಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ [[ಶೈವಲ|ಪಾಚಿಗಳಿಂದ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ilec"/> [[ಚಿತ್ರ:Lake_Balkhash_May_2007_2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Lake_Balkhash_May_2007_2.JPG/220px-Lake_Balkhash_May_2007_2.JPG|thumb| ಕರಾವಳಿ ಕಬ್ಬು]] ಸರೋವರವು ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ೧೯೭೦ ರಿಂದ, ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹದಗೆಟ್ಟ ಕಾರಣ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ|ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವು]] ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ಚಿಪ್ಪುಮೀನುಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಚಿರೋನೊಮಿಡೆ ಮತ್ತು ಒಲಿಗೋಚೈಟಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಝೂಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ (೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ೧.೮೭ ಗ್ರಾಂ/ಲೀ ಸಾಂದ್ರತೆ <ref name="ilec"/> ) ಇದ್ದವು. ಸರೋವರವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೬ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ: ಇಲಿ ಮರಿಂಕಾ ( ''ಸ್ಕಿಜೋಥೊರಾಕ್ಸ್ ಸ್ಯೂಡೋಕ್ಸೈಯೆನ್ಸಿಸ್), ಬಾಲ್ಖಾಶ್'' ಮರಿಂಕಾ ( ''ಎಸ್. ಅರ್ಜೆಂಟಾಟಸ್'' ), ಬಲ್ಖಾಶ್ ಪರ್ಚ್ ( ''ಪೆರ್ಕಾ ಸ್ಕ್ರೆಂಕಿ'' '')'', ಟ್ರಿಪ್ಲೋಫಿಸಾ ಸ್ಟ್ರಾಚಿ, ''ಟಿ. ಲ್ಯಾಬಿಯಾಟಾ'' ಮತ್ತು ''ಬಾಲ್ಖಾಶ್‌ಪೋಲ್‌ಕೋಮಿನ್‌ಸಿನ್‌ಸಿನ್‌''. ಇತರ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅನ್ಯಲೋಕದವು: ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಪ್ ( ''ಸಿಪ್ರಿನಸ್ ಕಾರ್ಪಿಯೊ'' ), ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬ್ರೀಮ್ ( ''ಅಬ್ರಾಮಿಸ್ ಬ್ರಾಮಾ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' ), ಅರಲ್ ಬಾರ್ಬೆಲ್ ( ''ಲೂಸಿಯೋಬಾರ್ಬಸ್ ಬ್ರಾಚಿಸೆಫಾಲಸ್'' ), ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಡೇಸ್ ( ''ಲ್ಯೂಸಿಸ್ಕಸ್ ಬೈಕಾಲೆನ್ಸಿಸ್'' ), ಟೆಂಚ್ ( ''ಟಿಂಕಾ ಟಿಂಕಾ'' ), ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರ್ಚ್ ( ''ಪರ್ಕಾ ಫ್ಲೂವಿಯಾಟಿಲಿಸ್'' ), ಬೆಕ್ಕುಮೀನು, ''ಡಿಪ್ಟಿಚಸ್'', ಪ್ರಶ್ಯನ್ ಕಾರ್ಪ್ (ಕರಾಸಿಯಸ್ ''ಗಿಬೆಲಿಯೊ'' ) ಮತ್ತು ಇತರವು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರ್ಪ್, ಪರ್ಚ್, ಆಸ್ಪ್ ( ''ಆಸ್ಪಿಯಸ್ ಆಸ್ಪಿಯಸ್'' ) ಮತ್ತು ಬ್ರೀಮ್ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ilec" /><ref name="bse">{{Cite web|url=http://bse.sci-lib.com/article093365.html|title=Балхаш (озеро в Казахской ССР)|publisher=Great Soviet Encyclopedia|language=ru}}</ref> ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಜೊಂಡುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಲಿ ನದಿಯ ಡೆಲ್ಟಾದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಡೆಲ್ಟಾದ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು - ೧೯೭೦ ರಿಂದ, ಅದರ ಪ್ರದೇಶವು ೩,೦೪೬ ರಿಂದ ೧,೮೭೬ ಕಿಮೀ ^೨ ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ&nbsp;,ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು. ಭೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆ, ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯನಾಶ ಕೂಡ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಕಶೇರುಕ|ಕಶೇರುಕಗಳ]] ೩೪೨ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ೨೨ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಕೆಂಪು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="undp2">{{Cite web|url=http://www.undp.kz/library_of_publications/files/1030-25100.pdf|date=4 November 2004|publisher=UNDP Kazakhstan|language=ru|script-title=ru:Или-Балхаш — Концепция устойчивого развития|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722144213/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/1030-25100.pdf|archive-date=22 July 2011|access-date=2009-02-14}}</ref> ಇಲಿ ಡೆಲ್ಟಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ (ಈಗ ಬಹುಶಃ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ) ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೇಟೆಯಾದ [[ಕಾಡುಹಂದಿ|ಕಾಡು ಹಂದಿಗಳು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೪೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಕೆನಡಾದ [[ಕಸ್ತೂರಿ ಇಲಿ|ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು]] ಇಲಿ ಡೆಲ್ಟಾಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು; ಇದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಿತು, ''ಟೈಫಾವನ್ನು'' ತಿನ್ನುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://bse.sci-lib.com/article097278.html|title=Рогоз|publisher=Great Soviet Encyclopedia|language=ru|access-date=21 June 2020}}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ತುಪ್ಪಳ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಾಲಾಯಿತು.<ref name="undp2" /> ಕಾರ್ಮೊರಂಟ್‌ಗಳು, ಮಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಟೀಲ್, ಫೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು, ಗೋಲ್ಡನ್ ಹದ್ದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೨೦ ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಆಗಿದೆ; ಗ್ರೇಟ್ ವೈಟ್ ಪೆಲಿಕನ್, ಡಾಲ್ಮೇಷಿಯನ್ ಪೆಲಿಕನ್, ಯುರೇಷಿಯನ್ ಸ್ಪೂನ್‌ಬಿಲ್, ವೂಪರ್ ಸ್ವಾನ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಾಲದ ಹದ್ದು ಸೇರಿದಂತೆ ೧೨ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ.<ref name="undp2"/> == ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Balkhash_copper_smelting_complex.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Balkhash_copper_smelting_complex.jpg/220px-Balkhash_copper_smelting_complex.jpg|left|thumb| ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನ ಸರೋವರದಿಂದ ಒಂದು ನೋಟ.]] ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಅಲ್ಮಾಟಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೩.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html|title=The main problem of Balkhash Lake is poor water quality|last=A. Samakova|date=2005-10-01|publisher=zakon.kz|language=ru|access-date=2009-01-29|archive-date=2018-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307121817/http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ೬೬,೭೨೪ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=Қазақстан / Qаzаqstаn population statistics|format=Entry Балқаш/Bаlqаş|access-date=2022-10-16|archive-date=2009-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221175803/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೨೮ - ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರದ]] ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಉತ್ತರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಬಿಷ್ಕೆಕ್]] ಮತ್ತು ಕರಗಂಡ ನಡುವಿನ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗದ ಭಾಗವು ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಡದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರವು ಸೋವಿಯತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ರೇಡಾರ್|ರಾಡಾರ್]] ಕ್ಷಿಪಣಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ತೀರವು ಬಹುತೇಕ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರೋವರದ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.votpusk.ru/news.asp?msg=219606|title=Foreign guests are delighted with the Lake Balkhash: Tourism News|last=Kazakh News agency|year=2008|publisher=votpusk.ru|language=ru|access-date=2009-01-29}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ೧೦ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2021/06/kazakhstan-selects-top-10-tourist-destinations/|title=Kazakhstan Selects Top 10 Tourist Destinations|last=June 2021|first=Adelya Dauletkyzy in Tourism on 16|date=2021-06-16|website=The Astana Times|language=en|access-date=2021-09-27}}</ref> === ಮೀನುಗಾರಿಕೆ === ಸರೋವರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿದೆ. ಮೀನಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು;<ref name="britanica">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50390/Lake-Balkhash|title=Lake Balkhash|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2009-01-29}}</ref> ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೨೦ ಸಾವಿರ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref name="sokolov"/> ಇದು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೩೦ ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಏರಿತು ಮತ್ತು ೭೦% ರಷ್ಟು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೯೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೬,೬೦೦ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ೪೯ ಟನ್ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸ್ಥಗಿತ, ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="undp2"/> === ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Lake_Balkhash_May_2007_1.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Lake_Balkhash_May_2007_1.JPG/220px-Lake_Balkhash_May_2007_1.JPG|thumb| ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ, ಪ್ರಿಯೋಜರ್ಸ್ಕ್ ನಗರದ ನೆರೆಹೊರೆ]] ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ, ೩೬೪ - ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಕಪ್ಶಗೇ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಇಲಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, [[ನೀರಾವರಿ|ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ]] ಹೊಸ ಕಪ್ಶಗೆ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಇಲಿಯ ನೀರನ್ನು ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="britanica"/> ಪ್ರಸ್ತುತ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರತಿ-ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಪ್ಚಾಗೆಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ೨೩ ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗಿನ ಯೋಜನೆ ಇದೆ&nbsp;. ಸಂಬಂಧಿತ ೪೯.೫ -MW ಕೆರ್ಬುಲಾಕ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಲಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಮತ್ತು ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಬಫರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.climate.kz/rus/?m=catalog&cid=52&id=30|title=Construction Kerbulak hydroelectric power, 49 5 MW|publisher=klimate.kz|language=ru|access-date=2009-01-29|archive-date=2019-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124214527/http://www.climate.kz/rus/?m=catalog|url-status=dead}}</ref> ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯ ಪೂರೈಕೆಯು ಹಳೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಹಿಂದೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೭೦ ರ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆನ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.megapolis.kz/show_article.php?art_id=3684|title=From age to age|last=Gulsum Kunelekova|date=2006-10-30|publisher=newspaper "Megapolis" No. 43 (307)|language=ru|archive-url=https://archive.today/20120629062619/http://www.megapolis.kz/show_article.php?art_id=3684|archive-date=2012-06-29|access-date=2009-01-29}}</ref> ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ|ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾವರವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉಪಕ್ರಮವು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ಬಲವಾದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.comcon-2.kz/Opros_on_glav/publ_000006.php|title=Research: NPP Balkhash|publisher=COMCON-2 Eurasia|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624184624/http://www.comcon-2.kz/Opros_on_glav/publ_000006.php|archive-date=2009-06-24|access-date=2009-01-29}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ೨೦೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಝಕ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=21857|last=Larissa Stoppel|date=2008-11-12|publisher="Express K" No. 213 (16599)|language=ru|script-title=ru:И ГЭС, и ТЭС, и на дуде игрец|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142852/http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=21857|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.builder.kz/snews/detail.php?ID=32308|title=Project "Construction of the Balkhash Thermal Power Plant"|date=20 October 2008|publisher=builder.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114190247/http://builder.kz/snews/detail.php?ID=32308|archive-date=14 January 2012|access-date=2009-01-29}}</ref> === ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Balkhash_Lake_pier.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Balkhash_Lake_pier.jpg/220px-Balkhash_Lake_pier.jpg|left|thumb| ಬಲ್ಖಾಶ್ ನಗರದ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಪಿಯರ್]] ಸರೋವರದಲ್ಲಿ, ಇಲಿ ನದಿಯ ದ್ವಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಪ್ಚಾಗೆ ಜಲಾಶಯದ ಮೂಲಕ ನಿಯಮಿತ ಹಡಗು ಸಂಚರಣೆ ಇದೆ. ಮುಖ್ಯ ಪಿಯರ್‌ಗಳು ಬುರಿಲ್‌ಬೈಟಲ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿಟೋಬ್.<ref name="bse"/> ಸರೋವರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಸೀಮಿತ ಆಳದಿಂದಾಗಿ ಹಡಗುಗಳು <ref>{{Cite web|url=http://forums.airbase.ru/2008/06/t62038--balkhash-parokhody-teplokhody-sudokhodstvo.html|title=Balkhash – ships, ships, shipping|year=2008|publisher=forum, photo|access-date=2009-01-29}}</ref> ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಮೀನು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು|ಜಲಮಾರ್ಗದ]] ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ೯೭೮&nbsp;ಕಿಮೀ, ಮತ್ತು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಅವಧಿಯು ೨೧೦ ದಿನಗಳು/ವರ್ಷ. ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಟೀಮರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ನಾಡದೋಣಿಗಳ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೯೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ೧೨೦.೦೦೦ ಟನ್ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ೩,೫೦೦ ಟನ್ ಅದಿರು, ೪೫ ಟನ್ ಮೀನು, ೨೦ ಟನ್ ಕಲ್ಲಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ೩,೫೦೦ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಬಾಲ್ಖಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು (ವರ್ಷಕ್ಕೆ). ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ೧೦೦೦ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ೪೩ ಟನ್ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು ೭ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗುಗಳು, ೧೪ ಸರಕು ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೫ ಟಗ್ಬೋಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ೮೭ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಇಲಿ-ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೩೩,೦೦೦ ಟನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಕನಿಷ್ಠ ೫೫೦,೦೦೦ ಜಾನುವಾರು, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ೫೩ ಟನ್ ಮೀನುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೬,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref name="waterways">{{Cite web|url=http://ru.government.kz/docs/p060917~2.htm|title=On Approval of the Programme of development of navigation and safety on the inland waterways of the Republic of Kazakhstan for 2007–2012|last=Resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan dated 26 September 2006, N 917|publisher=government.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142910/http://ru.government.kz/docs/p060917~2.htm|archive-date=22 July 2011|access-date=2009-01-29}}</ref> == ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:BalkhashPlaneTransaero.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/BalkhashPlaneTransaero.JPG/220px-BalkhashPlaneTransaero.JPG|left|thumb| ಸರೋವರದ ಕೇಂದ್ರ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ.]] ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಲಹೆಗಾರರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ]] ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="undp2"/> ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ದುರಂತವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ, ೩೯ ಕಿಮೀ^೩ &nbsp;ಕಪ್ಚಾಗೆ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ನೀರಿನ ಹೊರಹರಿವು ಇಲಿ ನದಿಯಿಂದ ಒಳಹರಿವಿನ ೬೬% ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="britanica"/> ೧೯೦೮ - ೧೯೪೬ ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (೯.೨&nbsp;ಸೆಂ / ವರ್ಷ), ಸರೋವರದ ಮಟ್ಟವು ೧೫.೬ ಸೆಂ/ವರ್ಷ ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ&nbsp;.<ref>{{Cite web|url=http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|title=Water resources of Kazakhstan in the new millennium|date=April 19, 2004|publisher=UNDP Kazakhstan|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|archive-date=March 6, 2007|access-date=2009-02-14}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ "ಅರ್ಧ" ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ೧೯೭೨ ರಿಂದ ೨೦೦೧ ರವರೆಗೆ, ಸಣ್ಣ ಉಪ್ಪು ಸರೋವರ ಅಲಕೋಲ್, &nbsp;ಬಾಲ್ಖಾಶ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೮ ಕಿಮೀ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಕಿಮೀ ^೨ ನಷ್ಟು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="unep"/> ಸರೋವರದ ಸುತ್ತ ಇರುವ ೧೬ ಸರೋವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಮರುಭೂಮಿೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಮಾರು  ೧⁄೩ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="centrasia">{{Cite web|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1128411000|title=Спасти уникальное озеро. Стремительно мелеет казахстанский Балхаш|last=N. Borovaya|date=4 October 2005|publisher=Экспресс К, No. 186 (15844)|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181423/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1128411000|archive-date=2011-07-18|access-date=2009-01-29}}</ref> ಉಪ್ಪು ಧೂಳು ಒಣಗಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಏಷ್ಯಾದ ಧೂಳಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಲವಣಾಂಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹೂಳು ಸರೋವರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="undp2" /><div style="float:right;margin-left:0.5em;"> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ<br /><br /> ೦.೫ - ಶುದ್ಧ, ೨ - ಕೊಳಕು, ೪ - ತುಂಬಾ ಕೊಳಕು <ref>{{Cite web|url=http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|title=Water resources of Kazakhstan in the new millennium|date=April 19, 2004|publisher=UNDP Kazakhstan|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|archive-date=March 6, 2007|access-date=2009-02-14}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf "Water resources of Kazakhstan in the new millennium"] <span class="cs1-format">(PDF)</span> (in Russian). UNDP Kazakhstan. April 19, 2004. Archived from [http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on March 6, 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2009-02-14</span></span>.</cite> </ref> !ಸ್ಥಳ !೧೯೯೭ !೨೦೦೦ !೨೦೦೧ |- ! ಗಲ್ಫ್ ತರಂಗಲಿಕ್ |೨.೩೮ |೩.೭೦ |೩.೯೬ |- ! ಗಲ್ಫ್ ಎಂಎ ಸಾರಿ-ಶಗನ್ |೨.೫೬ |೪೩.೮೩ |೪.೫೨ |} </div>ಇಲಿ-ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ|ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]], ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಜಖ್ಮಿಸ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೨೮೦ - ೩೨೦ ಸಾವಿರ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಸರೋವರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ೭೬ ಟನ್ ತಾಮ್ರ, ೬೮ ಟನ್ ಸತು ಮತ್ತು ೬೬ ಟನ್ ಸೀಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಧೂಳಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಕಸದ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="A. Samakova">{{Cite web|url=http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html|title=The main problem of Balkhash Lake is poor water quality|last=A. Samakova|date=2005-10-01|publisher=zakon.kz|language=ru|access-date=2009-01-29|archive-date=2018-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307121817/http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFA._Samakova2005">A. Samakova (2005-10-01). [http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html "The main problem of Balkhash Lake is poor water quality"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307121817/http://www.zakon.kz/64827-osnovnaja-problema-ozera-balkhash.html |date=2018-03-07 }} (in Russian). zakon.kz<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2009-01-29</span></span>.</cite></ref> ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ೨೦೦೦ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಸಮ್ಮೇಳನವು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಸಮ್ಮೇಳನವು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿತು, ಅಲಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="undp">{{Cite web|url=http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|title=Water resources of Kazakhstan in the new millennium|date=April 19, 2004|publisher=UNDP Kazakhstan|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf|archive-date=March 6, 2007|access-date=2009-02-14}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070306235829/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf "Water resources of Kazakhstan in the new millennium"] <span class="cs1-format">(PDF)</span> (in Russian). UNDP Kazakhstan. April 19, 2004. Archived from [http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-24188.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on March 6, 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2009-02-14</span></span>.</cite> </ref> ೨೦೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಫೋರಮ್ನಲ್ಲಿ, ೨೦೦೬ ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಝಕ್ಮಿಸ್ ಅದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪುನರ್ರಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ೮೦ - ೯೦% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="A. Samakova"/> ಬಾಲ್ಖಾಶ್‌ನ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಚೀನಾದಿಂದ ಕಲುಷಿತ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.{{Fact|date=December 2019}} ಚೀನಾವು ಇಲಿ ನದಿಯಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧೪.೫ ಕಿಮೀ ^೩ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಯೋಜಿತವಾಗಿ ಇದು ೩.೬ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="A. Samakova"/> ಹೆಚ್ಚಳದ ಪ್ರಸ್ತುತ ದರವು ೦.೫ - ೪ ಕಿಮೀ ^೩ / ವರ್ಷ ಆಗಿದೆ&nbsp;.<ref name="unesco">{{Cite web|url=http://water.unesco.kz/|title=Water problems in Kazakhstan|last=Institute of Hydrogeology and Hydrophysics Ministry of Education and Science|publisher=unesco.kz|access-date=2009-01-29|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902000442/http://water.unesco.kz/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFInstitute_of_Hydrogeology_and_Hydrophysics_Ministry_of_Education_and_Science">Institute of Hydrogeology and Hydrophysics Ministry of Education and Science. [http://water.unesco.kz "Water problems in Kazakhstan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902000442/http://water.unesco.kz/ |date=2011-09-02 }}. unesco.kz<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2009-01-29</span></span>.</cite></ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಇಲಿ ನದಿಯಿಂದ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕಝಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಡಿತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಚೀನಾ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9505EFD61531F93BA35750C0A9619C8B63|title=Kazakhstan and China Deadlock Over Depletion of a Major Lake|last=Ilan Greenberg|date=8 March 2007|website=The New York Times|access-date=2009-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/1860-Water-woes-in-Kazakhstan|title=Water woes in Kazakhstan|last=Jack Carino|date=April 1, 2008|publisher=China Dialogue|access-date=2009-01-29|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229164824/http://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/1860-Water-woes-in-Kazakhstan|url-status=dead}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಬಾಲ್ಖಾಶ್ - ಬಾಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ * ಕೊರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|35em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html|title=Information on Balkhash's geography and biology|archive-url=https://web.archive.org/web/20010305164812/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-54.html|archive-date=5 March 2001}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4286916.stm Kazakh 'national treasure' under threat] * [https://web.archive.org/web/20061018023138/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/balkhash/index.php United Nations Environmental Programme details on Lake Balkhash] * [http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/3/CC0D14E0-0C50-4A02-97F6-CFB13B6BE11E.html "Central Asia: Kazakhstan, aid bodies work to save major lake" 13 March 2007] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] bs6q8hbkqh05crvi1yvb3xs0xqjfti1 0 147992 1372071 1354108 2026-04-25T20:35:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372071 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Oosterscheldekering-pohled.jpg|thumb|ಓಸ್ಟರ್ಶೆಲ್ಡೆಕೆರಿಂಗ್ 62 ಉಕ್ಕಿನ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ {{Convert|42|m|ft}} ಅಗಲ]] [[ಚಿತ್ರ:Maeslantkering.jpg|thumb|ಮೇಸ್ಲಾಂಟ್ಕೆರಿಂಗ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರು ರೋಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ಬಂದರಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.]] '''ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೋಡೆ''', '''ಉಲ್ಬಣ ತಡೆಗೋಡೆ''' ಅಥವಾ '''ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣ ತಡೆಗೋಡೆಯು''' ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಹ ಗೇಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣ ಅಥವಾ [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ವಸಂತ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು]] ತಡೆಗೋಡೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ತಡೆಯಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು, ಕಟ್ಟೆಗಳು (ಇದನ್ನು ಡೈಕ್‌ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ತಡೆಗೋಡೆಯು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾದ ಅಡೆತಡೆಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. == ಉದಾಹರಣೆಗಳು == === ಡೆಲ್ಟಾ ವರ್ಕ್ಸ್ ===   [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಡೆಲ್ಟಾ ವರ್ಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹಲವಾರು ಉಲ್ಬಣ ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಓಸ್ಟರ್ಶೆಲ್ಡೆಕೆರಿಂಗ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಬಣ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ, ೯ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಉದ್ದ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಸ್ಲಾಂಟ್ಕೆರಿಂಗ್, ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ವ್ಲಿಯೆಟ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಟೆಲ್ಕೆರಿಂಗ್ ಸೇರಿವೆ. === ಥೇಮ್ಸ್ ತಡೆಗೋಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Thames_Barrier_London.jpg|thumb|ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ]] ಥೇಮ್ಸ್ ತಡೆಗೋಡೆ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ (ಊಸ್ಟರ್‌ಶೆಲ್ಡೆಕೆರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಂಗ್‌ವ್ಲಿಯೆಟ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ನಂತರ) ಮತ್ತು ಇದು ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಅಸಾಧಾರಣವಾದ [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ|ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣಗಳಿಂದ ಲಂಡನ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ (ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ). [[ಚಿತ್ರ:IHNC_Surge_Barrier_Construction_from_Air.jpg|thumb|ಐಎಚ್‌ಎನ್‌ಸಿ ಸರ್ಜ್ ತಡೆಗೋಡೆ, ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಿಐಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ MRGO]] === ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್ === ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ೨೦೧೧ ರ ವೇಳೆಗೆ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣಗಳನ್ನು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವಾಹ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ <ref>{{Cite web|url=http://www.mvn.usace.army.mil/pd/projectslist/home.asp?projectID=300|title=USACE:Inner Harbor Navigation Canal Surge Barrier website|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527021022/http://www.mvn.usace.army.mil/pd/projectslist/home.asp?projectID=300|archive-date=2010-05-27}}</ref> ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಐಎಚ್‌ಎನ್‌ಸಿ ಲೇಕ್ ಬೋರ್ಗ್ನೆ ಸರ್ಜ್ ತಡೆಗೋಡೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರವನ್ನು ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಿಂದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಸೀಬ್ರೂಕ್ ಪ್ರವಾಹ ಗೇಟ್ ಪೊಂಟ್ಚಾರ್ಟ್ರೇನ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಿಐಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂ ವೆಸ್ಟ್ ಕ್ಲೋಸರ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಗಲ್ಫ್ ಇಂಟ್ರಾಕೋಸ್ಟಲ್ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುವ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ..<ref>{{Cite web|url=http://www.popsci.com/scitech/article/2009-08/saving-new-orleans-worlds-largest-water-pump|title=How It Works: Protecting New Orleans With The World's Largest Flood Pump}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Eidersperrwerk_ty20060715r0012451.jpg|thumb|ಈಡರ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್, ಭೂಭಾಗದ ಬದಿ, ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.]] === ಈಡರ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್ === ಈಡರ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿಂಗ್ ಬಳಿಯಿರುವ ಈಡರ್ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರಗಳ ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜರ್ಮನಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ರಕ್ಷಣಾ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. === ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು === ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ರಷ್ಯಾದ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ನೆವಾ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ೧೬ ಕಿ.ಮೀ. ನ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ತಡೆಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. === ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ === ನ್ಯೂ ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಹರಿಕೇನ್ ತಡೆಗೋಡೆಯು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ನ್ಯೂ ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ತುಂಬುವಿಕೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಅಚಲ ತಡೆಗೋಡೆಯೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಂತ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮೂರು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮುದ್ರದ ಬಾಗಿಲು ಹೊಂದಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಫಾಕ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಹರಿಕೇನ್ ತಡೆಗೋಡೆಯು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಕೂಡ ಸ್ಟ್ಯಾಮ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಸಿ.ಟಿ.ಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ ತಡೆಗೋಡೆಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nae.usace.army.mil/Missions/Civil-Works/Flood-Risk-Management/Connecticut/Stamford-Hurricane-Barrier/|title=Stamford Hurricane Protection Barrier Flood Risk Management Project|website=www.nae.usace.army.mil|access-date=2021-05-21|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521103923/https://www.nae.usace.army.mil/Missions/Civil-Works/Flood-Risk-Management/Connecticut/Stamford-Hurricane-Barrier/|url-status=dead}}</ref> === ವೆನಿಸ್ === ಎಮ್‍ಒಎಸ್‍ಇ ಯೋಜನೆಯು [[ವೆನಿಸ್‌|ವೆನಿಸ್]] ನಗರ, [[ಇಟಲಿ]] ಮತ್ತು ವೆನೆಷಿಯನ್ ಲಗೂನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ರಿವರ್ ಫಾಸ್ ತಡೆಗೋಡೆ === ರಿವರ್ ಫಾಸ್, ಯಾರ್ಕ್, ಯುಕೆ ಔಸ್ ನದಿಯಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ತನ್ನ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ಫಾಸ್‌ನ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಚೆಲ್ಲಬಹುದು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಹ ಮಾಡಬಹುದು. == ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು == === ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಬಂದರು === ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್-ಸರ್ಜ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಬಂದರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ - ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. === ಈಕೆ ಡೈಕ್ === ಐಕ್ ಡೈಕ್ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೂಸ್ಟನ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. == ಪರಿಧಿಯ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Walker_Wall,_Pomona_College.jpg|thumb|ವಾಕರ್ ವಾಲ್, ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಲೇರ್‌ಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೊಮೊನಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಗೋಡೆ, ನಂತರ ಮುಕ್ತ ವಾಕ್ ಗೋಡೆಯಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="1956 timeline">{{Cite web|url=https://www.pomona.edu/timeline/1950s/1956|title=1956|date=7 November 2014|website=Pomona College Timeline|language=en|access-date=28 August 2020}}</ref><ref name="LA Times noose">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-12-26-me-17881-story.html|title=Messages of Hate on Campus Wall Put Freedom of Expression to Test : Education: Pomona College structure is a forum for student views. But vitriolic scrawlings could bring it down.|last=Cardenas|first=Jose|date=26 December 1995|work= Los Angeles Times|access-date=28 August 2020}}</ref>]] ಪ್ರವಾಹದ ತಡೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಇರಿಸಬಹುದು. ಮರಳಿನ ಚೀಲಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗೋಡೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆಗೋಡೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆಯು ಶಾಶ್ವತ ತಡೆಗೋಡೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>U.S. Army Corps of Engineers, FLOOD PROOFING, EP 1165-2-314</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲ ವಿಜ್ಞಾನ]] mamv67n0n92usqaq87cs3g9p1bbmq28 0 148584 1372132 1356809 2026-04-26T11:34:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372132 wikitext text/x-wiki '''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ'''<ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ, ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀಯಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಲಿದ್ದಾಳೆ |url=https://www.prajavani.net/entertainment/tv/bhagyalakshmi-serial-on-oct-10th-on-colors-kannada-977886.html |publisher=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |access-date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೨೦೨೨ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶನಿವಾರದವರೆಗೆ ರಾತ್ರಿ ೭:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಜೈಮಾತಾ ಕಂಬೈನ್ಸ್|ಜೈ ಮಾತಾ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ.jpg|thumb|center]] | name = ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | writer = ಜಯ ಆಳ್ವಾ | screenplay = | story = | dialogue = ಪದ್ಮಿನಿ ಜೈನ್ | director = ಯಶವಂತ್ ಪಾಂಡು<ref>{{Cite url|url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/kannada-serial-bhagyalakshmi-to-get-dubbed-in-hindilanguage/articleshow/97956857.cms|title=ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ|access-date=February 15, 2023}}</ref> , ಗೌಡು ದರ್ಶನ್ <ref>{{cite web |title=ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಗೌಡು ದರ್ಶನ್ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/kannadathi-serial-viewers-appreciation-for-lakshmi-baramma-and-bhagyalakshmi-kannada-serial/articleshow/99517906.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=16 April 2023}}</ref> | theme_music_composer = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | producer = [[ಶ್ರೀ ಜೈಮಾತಾ ಕಂಬೈನ್ಸ್|ಜೈ ಮಾತಾ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] | runtime = 20-22 ನಿಮಿಷಗಳು | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ([[ವಿಯಾಕಾಂ 18]]) | first_aired = 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾರಮ್ಮ-2]] }} ಅಷ್ಟಅಲ್ಲದೇ, ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ [[ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್|ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್‌]] ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೂಲಕ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite url|url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sushma-rao-sushma-nanaiah-starrer-bhagyalakshmi-kannada-serial/articleshow/94656359.cms|title=Bhagyalakshmi: 10 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ 'ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ' ಮೂಲಕ ತೆರೆ ಮೇಲೆ ನಟಿ ಸುಷ್ಮಾ ರಾವ್|date=|website=Vijaya Karnataka|access-date=5 Oct 2022}}</ref> ==ಕಥೆ== ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯ ಬಾಂಧ್ಯವದ ಕಥೆಯ ಹಂದರವಾಗಿದೆ. ಭಾಗ್ಯ ([[ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್|ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್‌]]) ಕಥೆಯ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನೇ ಬಂದರೂ ಅದನ್ನು ಖುಷಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಮನೆಯ ಜವಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿರುವ ಹೆಣ್ಣಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯನ್ನು (ಭೂಮಿಕಾ) ತನ್ನ ಮಗಳಂತೆ ಸಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವರನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಅವಳ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಜವಬ್ಬಾರಿಯನ್ನು ಭಾಗ್ಯ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಭಾಗ್ಯಳ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಾಗ್ಯ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಂದ ನಿಂದನೆಗೆ ಒಳಾಗಾಗುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೂ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ತೋರಿಸದೇ ನಗು ಮುಖದಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ನಂತರ 'ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ' ಮತ್ತು 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ' ಎಂಬ ಎರಡು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಈಗ, ಈ ಕಥೆಯು ಭಾಗ್ಯಾಳ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ, ಪತಿ ಮತ್ತು ಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅತ್ತೆ ಮಾವಂದಿರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತೊಂದರೆಗಳು, ಹೇಗೆ ಭಾಗ್ಯಳ ಅತ್ತೆ ಭಾಗ್ಯಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತೆ ಭಾಗ್ಯಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಕೃತವಾಗಿದೆ. ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು=== *'''[[ಸುಷ್ಮಾ ಕೆ. ರಾವ್]]''' : ಭಾಗ್ಯ ಆಗಿ; ತಾಂಡವ್ ಹೆಂಡತಿ. *'''ಪದ್ಮಜಾ ರಾವ್‌'''':<ref>{{Cite url|url=https://publictv.in/sushma-is-the-heroine-of-the-serial-bhagyalakshmi-a-sister-sister-relationship/image1|title=ನನ್ನದು ಗಟ್ಟಿಗಿತ್ತಿ ಅತ್ತೆಯ ಪಾತ್ರ|access-date=October 4, 2022}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕುಸುಮ ಆಗಿ; ತಾಂಡವ್ ತಾಯಿ, ಭಾಗ್ಯಳ ಅತ್ತೆ, ಕಾವೇರಿಯ ಅಕ್ಕ. * '''ಸುದರ್ಶನ್‌ ರಂಗಪ್ರಸಾದ್‌''':<ref>{{Cite url|url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/colord-kannada-bhagya-lakshmi-serial-thandav-real-life-wife-is-sangeetha-bhat-svl-lg-879423.html|title=ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ತಾಂಡವ್‍ನ ನಿಜವಾದ ಪತ್ನಿ ಯಾರು|access-date=November 4, 2022}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web |title=ಮಹೇಶನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾನ್ನ ಆಯ್ತು ತಾಂಡವ್ ಲೈಫು! |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/new-twist-in-bhagyalaxmi-serial-rzvyax |publisher=ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=24 August 2023}}</ref> ತಾಂಡವ್ ಆಗಿ; ಕುಸುಮಾಳ ಮಗ, ಭಾಗ್ಯಳ ಗಂಡ. ===ಇತರೆ ಪಾತ್ರಗಳು=== * '''ಗೌತಮಿ ಗೌಡ''': ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯಳ ಗಂಡ. ತಾಂಡವ್ ಪ್ರೇಯಸಿ. **'''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' ಪಾತ್ರ ಬದಲವಾಣೆಯ ನಂತರ. *'''ಅಮೃತ ಗೌಡ''': ತನ್ವಿ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಂಡವ್ ಮಗಳು. *'''ನಿಹಾರ್‌ ಗೌಡ''': ತನ್ಮಯ್ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಂಡವ್‌ ಮಗ. * '''ಸುನೀತಾ ಶೆಟ್ಟಿ''': ಸುನಂದಾ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯಳ ತಾಯಿ. * '''ಆಶಾ ಅಯ್ಯನರ್''': ಪೂಜಾ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯಳ ಸ್ವಂತ ತಂಗಿ. * ''' ರಾಜೇಶ್ ದ್ರುವ''':<ref>{{cite web |title=ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ ಗೆ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ ರಾಜೇಶ್ ಧ್ರುವ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/bhagyalakshmi-serial-kannada-tanvirole-will-be-end-rajesh-dhruva-has-entered-yda-2050630.html |publisher=ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಿಶನ್ ಆಗಿ; ಪೂಜಾಳ ಗಂಡನಾಗಿ ''[[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಶ್ಮೀಬಾರಮ್ಮದಿಂದ]]'' *'''ಭೂಮಿಕಾ‌ ರಮೇಶ್''':<ref>{{Cite url|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/story-of-bhagyalakshmi-serial-actress-bhoomika-ramesh-ro0dzd#image1|title=ಮೆಡಿಕಲ್ ಓದ್ಬೇಕಿದ್ದ ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಟಿ ಭೂಮಿಕಾ ನಟನಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಎಂಟ್ರಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ?|access-date=Jan 5, 2023}}</ref> ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಆಗಿ; ಭಾಗ್ಯಳ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗಳು, ವೈಷ್ಣವ್ ಹೆಂಡತಿ. *'''ಶಮಂತ್‌ ಗೌಡ ಆಲಿಯಾಸ ಬ್ರೋ ಗೌಡ''': ವೈಷ್ಣವ್ ಆಗಿ; ಕಾವೇರಿಯ ಮಗ, ತಾಂಡವ್ ತಮ್ಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಗಂಡ. * '''ತನ್ವಿ ರಾವ್''':<ref>{{Cite url|url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/colors-kannada-bhagya-lakshmi-serial-actress-tanvi-rao-real-story-svl-ach-987085.html|title=ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕೀರ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ? ತನ್ವಿ ರಾವ್ ಅವರ ರಿಯಲ್ ಸ್ಟೋರಿ|access-date=March 1, 2023}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿ; ವೈಷ್ಣವ್ ಮಾಜಿ ಪ್ರೇಯಸಿ. * '''ಸುಷ್ಮಾ ನಾಣಯ್ಯ''': ಕಾವೇರಿ ಆಗಿ; ವೈಷ್ಣವ್ ತಾಯಿ‌, ಕುಸುಮಾಳ ತಂಗಿ. * '''ಸುರೇಶ್ ರೈ''': ಕೃಷ್ಣಕಾಂತ್ ಆಗಿ; ವೈಷ್ಣವ್ ತಂದೆ,‌ ಕಾವೇರಿಯ ಗಂಡ. * '''ರಜನಿ ಪ್ರವೀಣ್''': ಸುಪ್ರೀತಾ ಆಗಿ; ವೈಷ್ಣವ್ ಸೋದರ ಅತ್ತೆ. * '''ಲಾವಣ್ಯ ಹಿರೇಮಠ್''' : ವಿಧಿ ಆಗಿ; ವೈಷ್ಣವ್ ತಂಗಿ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {| class="wikitable sortable" ! ವರ್ಷ !! ವರ್ಗ !! ಫಲಿತಾಂಶ !! ಇತರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ !! {{Abbr|Refs|References}} |- | rowspan="13" | [[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2023]] || ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಜೋಡಿ || {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ-ತಾಂಡವ್ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜೋಡಿ || {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ-ತಾಂಡವ್|| <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಮಂಥರೆ || {{nom}} || ಶ್ರೇಷ್ಠ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಶಕುನಿ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ತಾಂಡವ್ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ನಾಯಕಿ || {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಟೈಲ್ ಐಕಾನ್ ಮಹಿಳೆ || {{nom}} || ಶ್ರೇಷ್ಠ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಯೂತ್ ಐಕಾನ್|| {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಸಂಸಾರ || {{nom}} || || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಹೊಸ ಪರಿಚಯ (ಫಿಕ್ಷನ್) ||{{nom}} || ತಾಂಡವ್ || <!--- | ---> |- | ಮನೆಮೆಚ್ಚಿದ ಅತ್ತೆ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಕುಸುಮಾ || <!--- | ---> |- |ಮನೆಮೆಚ್ಚಿದ ಸೊಸೆ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಭಾಗ್ಯ || <!--- | ---> |- |ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶನ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ದರ್ಶನ್ || |- <!--- | ---> | ಉತ್ತಮ ರೇಟೆಡ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಶೋ ||{{won|ವಿಜೇತ}}|| || |- <!--- | ---> |- | rowspan="11" | [[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2024]] || ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಜೋಡಿ || {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ-ತಾಂಡವ್ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಜೋಡಿ || {{nom}} || ಭಾಗ್ಯ-ತಾಂಡವ್|| <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಮಂಥರೆ || {{nom}} || ಶ್ರೇಷ್ಠ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಶಕುನಿ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ತಾಂಡವ್ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ನಾಯಕಿ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಭಾಗ್ಯ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಟೈಲ್ ಐಕಾನ್ ಮಹಿಳೆ || {{nom}} || ಶ್ರೇಷ್ಠ || <!--- | ---> |- | ಜನಮೆಚ್ಚಿದ ಸಂಸಾರ || {{nom}} || || <!--- | ---> |- | ಮನೆಮೆಚ್ಚಿದ ಅತ್ತೆ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಕುಸುಮಾ || <!--- | ---> |- |ಮನೆಮೆಚ್ಚಿದ ಸೊಸೆ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಭಾಗ್ಯ || <!--- | ---> |- |ಮನೆಮೆಚ್ಚಿದ ಸಹೋದರಿ || {{won|ವಿಜೇತ}} || ಪೂಜಾ || |- <!--- | ---> | ಉತ್ತಮ ರೇಟೆಡ್ ಫಿಕ್ಷನ್ ಶೋ ||{{won|ವಿಜೇತ}}|| || |- <!--- | ---> |} ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== {| class="wikitable" style="width:100%; margin-right:0;" |- style="color:white" ! style="background:#7b0c0c; width:10%;"| ಭಾಷೆ ! style="background:#7b0c0c; width:25%;"| ಶ್ರೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c; width:20%;"| ಮೂಲ ಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c; width:10%;"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c; width:10%;"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c; width:10%;"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಕನ್ನಡ]] | ''Bhagyalakshmi'' <br> ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ | 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | rowspan="3"| ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ |- | [[ತಮಿಳು]] | ಅರ್ಚನೈ ಪೋಕಲ್ | 3 ಜುಲೈ 2023 | ಕಲರ್ಸ್ ತಮಿಳು | ಕನ್ನಡದಿಂದ ಡಬ್ಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |- | [[ಮರಾಠಿ]] | ಕಾವ್ಯಂಜಲಿ- ಸಖಿ ಸಾವಲಿ '' <br> काव्यांजली - सखी सावली | 29 ಮೇ 2023 | ಕಲರ್ಸ್ ಮರಾಠಿ | rowspan="2"| ರೀಮೆಕ್ |- | [[ಹಿಂದಿ]] | ''ಮಂಗಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀ'' <br> मंगल लक्ष्मी | 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 | ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ | |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] scotrqvlr6t7bmywci8dawz9p319jwh 0 150861 1372122 1356747 2026-04-26T11:20:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372122 wikitext text/x-wiki '''''ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್''''' ಒಂದು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗರು ಎದುರಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಝೀ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Madhan Kumar |date=22 June 2023 |title=Bharjari Bachelors reality show aired on Zee Kannada from 24 June 2023 |url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/zee-kannada-to-air-new-reality-show-bharjari-bachelors-on-weekends-mdn-606468.html |access-date=13 July 2023 |website=Tv9 Kannada}}</ref> {{Infobox television | image = | caption = | genre = ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ | director = | presenter = ಅಕುಲ್ ಬಾಲಾಜಿ | judges = {{Plainlist| * ರವಿಚಂದ್ರನ್ * ರಚಿತಾ ರಾಮ್ }} | music = | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | num_seasons = ೧ | num_episodes = ೮ | producer = | location = ಕರ್ನಾಟಕ | camera = | runtime = ಸುಮಾರು 60 ರಿಂದ 70 ನಿಮಿಷ | network = ಜೀ ಕನ್ನಡ | released = }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description with empty Wikidata description]] <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ''"ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್"'' ನ ಉದ್ದೇಶ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಬ್ಯಾಚುಲರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜೀವನ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Suvidha Shetty |date=23 June 2023 |title=Grand opening of Bharjari Bachelors on 24 June at 9PM |url=https://www.indiantvinfo.com/bharjari-bachelors-zee-kannada/ |access-date=13 July 2023}}</ref> == ಅವಲೋಕನ == ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂದರ್ಶನ, ಗುಂಪು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧದ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮದುವೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಯಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು == ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರನ್ನು ''"ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್"'' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ. ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರೇಮ ಗುರುವಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರು ಮದುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರನ್ನು ಕೀಟಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="jud">{{Cite news |last=Padmashree Bhat |date=22 June 2023 |title=Bharjari Bachelors- Ravichandran as Love Guru for 'Bharjari Bachelors',Rachita Ram as 'Dream Girl' |work=Vijaya Karnataka |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/v-ravichandran-rachita-ram-starrer-bharjari-bachelors-reality-show/articleshow/101181313.cms |access-date=13 July 2023}}</ref> [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್|ರಚಿತಾ ರಾಮ್ ಅವರನ್ನು]] ''"ಡಿಂಪಲ್ ಕ್ವೀನ್"'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ನಟಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ಕನಸಿನ ಹುಡುಗಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಂದ ಅವಳು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಜೋಡಿ <ref>{{Cite web |date=11 June 2023 |title=Bharjari Bachelors Contestants for ten Angles |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-new-reality-show-bharjari-bachelors-start-soon-svl-1174751.html |access-date=13 July 2023 |website=kannada.news18.com }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! ಸ್ಪರ್ಧಿ ! ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ |- | ಗಿಲ್ಲಿ ನಟ | ಯಶಸ್ವಿನಿ |- | ಹನುಮಂತ | ಆಸಿಯಾ ಬೇಗಂ |- | ರುದ್ರ | ಚಂದನ |- | ರಾಕೇಶ್ | ಆರೋಹಿ ನೈನಾ |- | ರಾಘವೇಂದ್ರ | ಆಶಾ ಗೌಡ |- | ಜಗ್ಗಪ್ಪ | ಲಾಸ್ಯ ನಾಗರಾಜ್ |- | ಮನೋಹರ್ | ಸಂಜನಾ |- | ನವಾಜ್ | ಅಮೂಲ್ಯ |- | ಸೂರಜ್ | ಐಶ್ವರ್ಯಾ |- | ಉಮೇಶ್ ಕಿನ್ನಾಳ್ | ರಶ್ಮಿ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಝೀ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] q1qyxt6f1wcpfygwhrswfazw77iwfs2 0 151508 1372092 1355663 2026-04-26T05:16:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372092 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_size = | caption = | based_on = | presenter = [[ಸುದೀಪ್]] | starring = | voices = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = 1 | num_episodes = | location = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | camera = ಮಲ್ಟೀ ಕ್ಯಾಮೆರಾ | runtime = {{plainlist| * 24 ಗಂಟೆ (ನೇರ ಪ್ರಸಾರ) * 1 ಗಂಟೆ ಸಂಚಿಕೆ }} | company = [[ಬನ್‌ಜೇ]] | network = [[ವೂಟ್]] | first_aired = {{Start date|df=yes|2022|08|06}} | last_aired = |related = [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ]], ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮಿನಿ }} <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಒಟಿಟಿ (ಅಥವಾ '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಒಟಿಟೀ''''' ಕನ್ನಡ) [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಿಯಾಕಾಮ್ 18]] ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಸೇವಾ ವೇದಿಕೆ ವೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಪಿನ್ - ಆಫ್ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು [[ಸುದೀಪ್]] ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು 6 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss Kannada OTT: Kiccha Sudeep-hosted reality show to premiere on August 6 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-ott-kiccha-sudeep-hosted-reality-show-to-premiere-on-august-6/articleshow/93057029.cms |access-date=2022-07-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 July 2022 |title=Bigg Boss: ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ 9ರ ಪ್ರೋಮೋ ರಿಲೀಸ್, OTT ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಡೇಟ್ ಫಿಕ್ಸ್ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/bigg-boss-kannada-reality-show-kiccha-sudeep-ott-promo-and-first-look-poster-out-skb-805456.html |access-date=2022-07-23 |website=News18 Kannada |language=kn }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪರಿಕಲ್ಪನೆ == ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಂತೆ, ಹೌಸ್ಮೇಟ್ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಹೌಸ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್ಗಳ ನಿರಂತರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಒಟಿಟಿ'' ವಿಜೇತರಿಗೆ ₹5 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಒಟಿಟಿ ಆವೃತ್ತಿ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 24/7 ತಡೆರಹಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆ ವೂಟ್ನಲ್ಲಿ 1 ಗಂಟೆ ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == ಸ್ಪಿನ್ - ಆಫ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 22 ಜುಲೈ 2022 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. [[ವೂಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಎಕ್ಸ್ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಸೀಸನ್ ನ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ [[ಸುದೀಪ್]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=15 July 2022 |title=Bigg Boss OTT Kannada to premiere in August, Kiccha Sudeep will host |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-kannada-to-premiere-in-august-kiccha-sudeep-will-host-101657860501302.html |access-date=2022-07-23 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> === ಪ್ರಸಾರಗಳು === ಈ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರವಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, 24/7 ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ವೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. === ಮನೆ === ಮನೆಯ ಸ್ಥಳವು ಮೂಲ ಸರಣಿಯಂತೆಯೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಇನ್ನೋವೇಟಿವ್ ಫಿಲ್ಮ್]] ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಮ್ - ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ, ಅಡುಗೆ ಮನೆ, ಉದ್ಯಾನ, ಸ್ನಾನಗೃಹ, ಅಂಗಡಿ ಕೊಠಡಿ, ಧೂಮಪಾನ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಜೈಲು (ಶಿಕ್ಷೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) ಇತ್ತು. ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಫೆಷನ್ ರೂಂ ಕೂಡ ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. == ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ OTT (ಸೀಸನ್ 1) == ('''''Manin articleː [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ OTT ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ OTT ಸೀಸನ್ 1]])''''' ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಒಟಿಟಿ ಕನ್ನಡ 1, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರಣಿಯ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟಿಟಿ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ [[ವೂಟ್]] ಮತ್ತು [[ವೂಟ್ |ವೂಟ್ ಸೆಲೆಕ್ಟ್ನ]]ಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು 2021ರ ಆಗಸ್ಟ್ 6ರಂದು ವಯಾಕಾಮ್ 18ರ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಸೇವೆ [[ವೂಟ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಸೇವೆ [[ವೂಟ್ಸೆ]] ಸೆಲೆಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ನಿರೂಪಕರಾಗಿ [[ಸುದೀಪ್]] ಇದ್ದರು. ಒಟಿಟಿ ಸೀಸನ್ 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ರೂಪೇಶ್, ಆರ್ಯವರ್ಧನ್ ಅವರು ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 9 ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರು. ರೂಪೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಈ ಸೀಸನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. == ಮನೆಯವರ ಸಾರಾಂಶ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size: 80%; line-height:20px; width:auto;" !ಪ್ರವೇಶದ ಆದೇಶ !ಸೀಸನ್ 1 |- ! bgcolor="#CCCCCC" |1. | style="background:silver;" |ಆರ್ಯವರ್ಧನ್ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |2. | style="background:lightgreen;" |ಸೋನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಗೌಡ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |3. | style="background:gold;" |ರೂಪೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |4. | style="background:#fff;" |ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಗೌಡ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |5. | style="background:silver;" |ಸಾನಿಯಾ ಅಯ್ಯರ್ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |6. | style="background:#fff;" |ಕೆ. ಎಲ್. ಲೋಕೇಶ್ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |7. | style="background:#fff;" |ಕಿರಣ್ ಯೋಗೇಶ್ವರ್ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |8. | style="background:silver;" |ರಾಕೇಶ್ ಅಡಿಗ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |9. | style="background:#fff;" |ಅಕ್ಷತಾ ಕುಕಿ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |10. | style="background:#fff;" |ಚೈತ್ರ ಹಾಲಿಕೆರೆ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |11 | style="background:#fff;" |ಉದಯ್ ಸೂರ್ಯ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |12 | style="background:lightgreen;" |ಜಯಶ್ರೀ ಆರಾಧ್ಯ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |13 | style="background:#fff;" |ಅರ್ಜುನ್ ರಮೇಶ್ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |14. | style="background:#fff;" |ನಂದಿನಿ ಜಿ. |- ! bgcolor="#CCCCCC" |15 | style="background:lightgreen;" |ಜಶ್ವಂತ್ ಬೊಪ್ಪಣ್ಣ |- ! bgcolor="#CCCCCC" |16 | style="background:lightgreen;" |ಸೋಮಣ್ಣ ಮಚ್ಚಿವಡ |- | colspan="2" | |- bgcolor="#CCCCCC" !ಒಟ್ಟು !16 |} : {{colorbox|silver|border=darkgray}} ಚಾಂಪಿಯನ್ : {{colorbox|lightgreen|border=darkgray}} ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ : {{colorbox|gold|border=darkgray}} ಸೀಸನ್‌ನ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶಕಕಾರು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Bigg Boss Kannada}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] [[ವರ್ಗ:Short description is different from Wikidata]] [[ವರ್ಗ:Television articles with incorrect naming style]] svw3lgcsyu9o1c2i5kipdyozmgf57h5 0 153557 1372099 1355930 2026-04-26T06:26:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372099 wikitext text/x-wiki '''ಬೃಂದಾವನ''' [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. 2023ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ [[ಧಾರಾವಾಹಿ|ಧಾರಾವಾಹಿಯು]] ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶನಿವಾರದವರೆಗೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web |title=ಕಿರುತೆರೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಗೋಡೆಯೊಡೆದು ಬರ್ತಿದೆ ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ; ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಅಪರೂಪದ ಕತೆ, ಬೃಂದಾವನ |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-television-news-colors-kannada-new-brundavan-serial-promo-released-chitkala-biradara-came-back-mnk-181695488421198.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=24 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119055958/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-television-news-colors-kannada-new-brundavan-serial-promo-released-chitkala-biradara-came-back-mnk-181695488421198.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=ಮದುವೆ ಒಬ್ಬನ ಜೊತೆ, ಪ್ರಸ್ಥ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಜೊತೆಗಾ? ಬೃಂದಾವನ ಸೀರಿಯಲ್ ಟ್ರೋಲ್ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/brindavana-serial-troll-for-changing-akash-hero-role-suddenly-during-marriage-episode-dvp-1449523-page-2.html |publisher=News18 Kannada |access-date=19 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119055956/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/brindavana-serial-troll-for-changing-akash-hero-role-suddenly-during-marriage-episode-dvp-1449523-page-2.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=Brundhavana: ಬೃಂದಾವನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸುಖಾಂತ್ಯ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/happy-ending-of-brundhavana-serial-see-what-happened-in-the-last-episode-sng-1714259.html |publisher=News18 Kannada |access-date=26 ಮೇ 2024 |archive-date=2024-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527043002/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/happy-ending-of-brundhavana-serial-see-what-happened-in-the-last-episode-sng-1714259.html |url-status=dead }}</ref>. ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿರುವ ಕೆ.ಎಸ್ ರಾಮ್‌ಜಿ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=ಇದೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಬೃಂದಾವನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆರಂಭ: ಗೀತಾ ಸೀರಿಯಲ್ ಮುಕ್ತಾಯ..! |url=https://kannada.filmibeat.com/tv/colors-kannada-geetha-serial-ends-and-brundavana-serial-release-on-october-23rd-073985.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref>. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Brundavana-Kannada-Serial-.webp|thumb|center|ಪ್ರೋಮ್‌ಶನಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್]] | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | starring = | theme_music_composer = | music = | open_theme = | end_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_episodes = | producer = ರಾಮ್‌ಜಿ | location = | editor = | camera = ಮಲ್ಟೀ ಕ್ಯಾಮೆರಾ | runtime = | company = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | last_aired = 24 ಮೇ 2024 | preceded_by = [[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] | followed_by = ನಿನಗಾಗಿ | related = }} ==ಕಥಾ ಹಂದರ== ಕಥೆಯು 36 ಸದಸ್ಯರ ವಿಶಾಲವಾದ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಕಥಾ ನಾಯಕ ಆಕಾಶ್ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿ ವಿದೇಶದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಜಿ ಸುಧಾಮೂರ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಆಕಾಶ್ ನ ಮದುವೆ ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಥಾ ನಾಯಕಿಯ ಅಣ್ಣ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಪುಷ್ಪಾಳನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್ ಮನೆಯಿಂದ ಪುಷ್ಪಾಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಕಾಶ್ ಗೆ ಪುಷ್ಪ ಪೋಟೋ ಬದಲು ಬೇರೊಂದು ಪೋಟೋ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಆಕಾಶ್ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು=== *'''ಅಮೂಲ್ಯ ಭಾರಾಧ್ವಾಜ್'''<small>(2023-2024)</small>: ಪುಷ್ಪಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಥಾನಾಯಕಿಯಾಗಿ. *'''ವರುಣ್ ಆರಾಧ್ಯ'''<small>(2023-2024)</small><ref>{{cite web |title=ಲವ್‌ ಬ್ರೇಕಪ್‌ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಹೀರೋ ಆದ ವರುಣ್‌ ಆರಾಧ್ಯ! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/brindavana-serial-new-hero-varun-aradhya-full-deatils-here-vdd-1449535.html |website=19 ನವೆಂಬರ್ 2023 |publisher=News18 Kannada |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119055957/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/brindavana-serial-new-hero-varun-aradhya-full-deatils-here-vdd-1449535.html |url-status=dead }}</ref>: ಆಕಾಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿ. **'''ವಿಶ್ವಾನಾಥ ರವೀಂದ್ರ'''<small>(2023)</small><ref>{{cite web |title=ಬೃಂದಾವನ ಸೀರಿಯಲ್ ಹೀರೋ ಚೇಂಜ್! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/colors-kannada-brindavana-serial-hero-to-be-replaced-soon-dvp-1448347.html |publisher=News18 Kannada |access-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2023 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web |title=ಬೃಂದಾವನ ಹೀರೋ ಚೇಂಜ್! ಮದ್ವೆ ಇವನ ಜೊತೆ ಪ್ರಸ್ತ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಜೊತೆನಾ? ಇದ್ಯಾವ ನ್ಯಾಯ ಅಂತಿದ್ದಾರೆ ವೀಕ್ಷಕರು |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/colors-kannada-brindavana-serial-hero-change-soon-gow-s4ba4i#image1 |publisher=ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2023}}</ref>: ಪಾತ್ರದಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ===ಇತರೆ ಪಾತ್ರಗಳು=== *'''ಚಿತ್ಕಲಾ ಬಿರಾದಾರ್'''<small>(2023-2024)</small><ref>{{cite web |title=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸೀರಿಯಲ್: ರಂಜಿಸಲು ಬರ್ತಿದ್ದಾರೆ ಕನ್ನಡತಿ ಅಮ್ಮಮ್ಮ! |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/new-serial-brundavana-in-colors-kannada-kannadathi-chitkala-biradar-to-act-pav-s1fn4z |publisher=ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=23 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023}}</ref>: ಸುಧಾಮೂರ್ತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯಾಗಿ. ಆಕಾಶ್ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ. *'''ಸಂದೀಪ್ ಅಶೋಕ್'''<small>(2023-2024)</small> *'''ಸುಂದರ್ ವೀಣಾ'''<small>(2023-2024)</small> *'''ವೀಣಾ ಸುಂದರ್'''<small>(2023-2024)</small> *'''ರಾಜೇಶ್ ಎಸ್.ರಾವ್'''<small>(2023-2024)</small> *ಅನು ಪಲ್ಲವಿ ಗೌಡ *ಮಾನಸ ಗುರುಸ್ವಾಮಿ *ಯೋಗಿತಾ ಕುಂಬಾರ್ *ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ *ಮಧುರಾ *ರಕ್ಷಿತಾ ರವೀಂದ್ರ: ರತ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ, ಸೀತಾ ತಾಯಿಯಾಗಿ *ಸಾಗರ್ ಗೌಡ: ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ರತ್ನ ಗಂಡನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೀತಾ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಆರ್ವಿ ಎಮ್.: ಸೀತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರತ್ನ ಮಗಳಾಗಿ. *ಪ್ರಿಯಾ ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.jiocinema.com/tv-shows/brundavana/3829963 ಬೃಂದಾವನ @ ] [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ: ಮನೋರಂಜನೆ]] [[ವರ್ಗ: ಕಿರುತೆರೆ]] jxn5kgj7o6ztj52fthz9tx6po77ntra 3 155951 1372056 1216297 2026-04-25T13:44:44Z ~2026-25330-39 99181 /* ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1372056 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Subhash Kalebag}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೨೯, ೧೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ (IST) == ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ == ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಜಯಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 22/03/1981ರಂದು ಈಗಿನ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಹಾರ ತಾಲೂಕಿನ ಮುಳವಾಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿಯವರ ಹೆಸರು ಸುಲೋಚನ. ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಹೆಚ್.ವೈ.ಯಡಹಳ್ಳಿ. ತಂದೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದರು. ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ ಅವರಿಗೆ 3 ಜನ ತಮ್ಮಂದಿರು ಹಾಗೂ 2 ಜನ ತಂಗಿಯರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ನಗರದ ಕಾಲೇಬಾಗನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಇವರು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಂದಿನ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಹಾಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭೀಮರಾಯನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರದ ಎಸ್.ಬಿ.ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪೋರೈಸಿದರು. ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ 18 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಪರಿಶಿಷ್ಠ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ದುಮುಕಿದರು. ಇವರು ಹೋರಾಟದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಘಟನೆಯ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಿಗ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಇವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆದವು. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾದಿಗ ಸಮಾಜದ ಹಿರಿಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಭಾಷ್ ಕಾಲೇಬಾಗ ಅವರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಅವರು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಜಿಲ್ಲಾ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-25330-39|&#126;2026-25330-39]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-25330-39|talk]]) ೧೯:೧೪, ೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) 7ljptntr1rz5qqx18a2wchb490mijsg 0 156313 1372074 1354680 2026-04-25T23:04:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372074 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Flacourtia montana - വയങ്കത, ചളിര്.JPG|genus=ಫ್ಲಾಕೋರ್ಟಿಯಾ|species=ಮೊಂಟಾನಾ}} '''''ಫ್ಲಾಕೋರ್ಟಿಯಾ ಮೊಂಟಾನಾ''''' ಎಂಬುದು ಸ್ಯಾಲಿಕೇಸಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಸುಮಾರು 20 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಮರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to Pilikula Nisarga Dhama |url=http://www.pilikula.com/botanical_list/botanical_name_f/flacourtia_montana.html |access-date=26 May 2019 |website=www.pilikula.com |archive-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814151114/http://www.pilikula.com/botanical_list/botanical_name_f/flacourtia_montana.html |url-status=dead }}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಈ ಮರವು ಸುಮಾರು 25 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮತ್ತು 1.70 ಮೀಟರ್ ಸುತ್ತಳತೆ ತಲುಪಬಲ್ಲದು. ಮರದ ಕಾಂಡವು ಅದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಚೂಪಾದ ದಪ್ಪ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಎಲೆಗಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಫೈಲೊಟಾಕ್ಸಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಪೆಟಿಯೋಲ್ ಪ್ಯೂಬೆಸೆಂಟ್ 0.3-0.8 ಸೆಂ. ಮೀ. ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಮಿನಾ ಗಾತ್ರಃ 7-15 × 4-8&nbsp;cm ಆಗಿರುತ್ತದೆ,. ಎಲೆಯ ಆಕಾರವು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು-ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಯುಮಿನೇಟ್ ಎಲೆಯ ತುದಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೆನೇಟ್ ಎಲೆಯ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ತಿನ್ನಬಹುದಾದಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ನಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡುಗೆಂಪು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಉದ್ದವು 1-1.5 ಸೆಂ.ಮಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name=":0">{{Cite book|title=Endemic Woody Plants of the Western Ghats|last=Page|first=Navendu|publisher=Trail Blazer Printers and Publishers|year=2017|isbn=978-93-5279-072-2|location=Bangalore}}</ref> == ವಿತರಣೆ == ಈ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ 1000 ಮೀ (1800 ಮೀ) ವರೆಗೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ) ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. .<ref name="Welcome to Pilikula Nisarga Dhama">{{Cite web |title=Welcome to Pilikula Nisarga Dhama |url=https://www.pilikula.com/botanical_list/botanical_name_f/flacourtia_montana.html |access-date=2023-08-20 |website=www.pilikula.com |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918173521/http://pilikula.com/botanical_list/botanical_name_f/flacourtia_montana.html |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಗಜಳೆ, ಹೆನ್ನು ಸಂಪಿಗೆ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಯಿಬೆಲೈನ್, ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ತಬಲುಕ(ಚಬುಕು)ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಚರಲ್-ಮರಮ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ <ref name="Welcome to Pilikula Nisarga Dhama"/> == ಉಪಯೋಗಗಳು == * ಫ್ಲಾಕೋರ್ಟಿಯಾ ಮೊಂಟಾನಾವನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>{{Cite web |title=Flacourtia montana - Ayurwiki |url=https://ayurwiki.org/Ayurwiki/Flacourtia_montana |access-date=2023-08-20 |website=ayurwiki.org |archive-date=2023-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820172628/https://ayurwiki.org/Ayurwiki/Flacourtia_montana |url-status=dead }}</ref> * ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ತೊಗಟೆ, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಜ್ವರ, ಅತಿಸಾರ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂತದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಔಷಧೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Pioneer University in Kerala">{{Cite web |title=Pioneer University in Kerala |url=https://www.keralauniversity.ac.in/ |access-date=2023-08-20 |website=www.keralauniversity.ac.in |language=en}}</ref> * ಎಲೆ ಕಾರ್ಮಿನೇಟಿವ್ ಆಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಟಾನಿಕ್ ಆಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಫ ನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಮಾ, ನೋವು ನಿವಾರಕ, ಸ್ತ್ರೀರೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಆಂಥೆಲ್ಮಿಂಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಸೆಲ್, ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Pioneer University in Kerala"/> * ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ತೊಗಟೆಯ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಗೊರಕೆಗಾಗಿ ಬಾಯಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ನಲ್ಲಿ, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ತುರಿದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಸಂಧಿವಾತ-ವಿರೋಧಿ ಲಿನಿಮೆಂಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಚರ್ಮಶುದ್ಧೀಕರಣದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Pioneer University in Kerala"/> * ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳಾದ ನೇಗಿಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಮರ <ref name="Pioneer University in Kerala"/> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Flacourtia_montana_Graham_01.jpg ಚಿತ್ರ:Attak_(Kannada-_ಅಟ್ಟಕ)_(3206301233).jpg ಚಿತ್ರ:Flacourtia_montana_Graham_04.jpg ಚಿತ್ರ:Flacourtia_montana_Graham_02.jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} e7rcq2leneh2u145oiy2yut5ktol16r 0 159523 1372090 1355406 2026-04-26T04:06:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372090 wikitext text/x-wiki [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌|ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌ನ]]ಮೂಸಾ ಅಕ್ಯುಮಿನೇಟ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಳೆ ಗಿಡ[[ಬಾಳೆ ಗಿಡ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆ ಗಿಡದ ಹೂವನ್ನು ಬಾಳೆ ಹೂವು ಅಥವಾ ಬಾಳೆ ಹೃದಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸೇರಿರುವ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬಾಳೆ ಹೂವು ಎಂದು ಮುಸೇಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್, ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ವಿಟಮಿನ್ ಇ, ಖನಿಜಗಳು, ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಅಂಶ, ಫ್ಲೇವನಾಯ್ಡ್ಗಳು, ಸಪೋನಿನ್, ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ, ಟ್ಯಾನಿನ್ಗಳು, ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್ಗಳ ಅಮೂಲ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್. ಬಾಳೆ ಹೂವು ಉತ್ತಮ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋಧಕ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ==ಬಾಳೆ ಹೂವಿನ ಪ್ರಯೋಜನ == [[File:Sandakan Sabah Banana-flower-01.jpg|thumb|Sandakan Sabah Banana-flower-01]] ಬಾಳೆಹೂವು<ref>{{cite web | url=https://kannada.news18.com/news/lifestyle/here-is-the-health-benefits-of-banana-flower-health-and-lifestyle-ssd-624767.html | title=Benefits of Banana Flower: ಬಾಳೆ ಹೂವಿನಲ್ಲಿದೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು | date=11 September 2021 | access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | archive-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240831161419/https://kannada.news18.com/news/lifestyle/here-is-the-health-benefits-of-banana-flower-health-and-lifestyle-ssd-624767.html | url-status=dead }}</ref> ದೊಡ್ಡ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ]] ಹೂವನ್ನು ಅಡುಗೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]]ಅಡುಗೆ ಇತರವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಜನರು ಬಂದರು. ಬಾಳೆ ಗಿಡದ ಹೂವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ[[ಏಷ್ಯದ ಮಾನವ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು]], ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದ್ದುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಾ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ [[ಸೂಪ್]], ಅದ್ದು ಕರಿದ, ಕಟ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಮೇಲೋಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಬಾಳೆ ಹೂವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಳ. ಇದು ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ರಕ್ತದ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ನೀವು ಅತಿಯಾದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು [[ಕೊಬ್ಬು]]ನೀಡುವ ಆಹಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಳೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ (ref.), ಇದು ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕರಿಸುವ ಸ್ಟೆರಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ ಗುಣಗಳು == ಹೃದ್ರೋಗ[[ಹೃದಯರೋಗ]], ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಮಧುಮೇಹ,[[ಮಧುಮೇಹ]] ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಅನೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆ, ಕಳಪೆ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರೋಗಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬಾಳೆಹೂವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡಬಹುದು. == ಬಾಳೆ ಹೂವಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷ ಕಾಂಶಗಳು == # [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು|ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌]]ಗಳು # ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು # [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] # ಫೈಬರ್ # ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ # ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ # ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ # [[ಕಬ್ಬಿಣ]] # ಸತು ಮತ್ತು [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಪ್ರಮಾಣ ==ಉಲ್ಲೇಖ == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] 95v95pfvukfcg6rdgbgx1frofsqgwkr 0 159542 1372089 1355401 2026-04-26T04:02:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372089 wikitext text/x-wiki [[File:Banana tree with green bananas.jpg|thumb|ಬಾಳೆ ಗಿಡ]] ==ಬಾಳೆ ಗಿಡದ ಬಗ್ಗೆ == ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳೆಂದರೆ ದೇವರು ಭಕ್ತಿ, ಪೂಜೆ ಒಂದು ಕಡೆಯಾದರೇ, ದೇವರ ನೈವೇದ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಭಕ್ಷ್ಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ನಡೆದು ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ದಿನ ನಿತ್ಯ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಂದು ಬಾಳೆಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಊಟ[[ಊಟ]] ಮಾಡುವುದೇ ಒಂದು ವಿಸಿಷ್ಟ ಅನುಭವ. ಮದುವೆ ಮುಂಜಿ, ನಾಮಕರಣ ಮುಂತಾದ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿರಲೀ ಇಲ್ಲವೇ ತಿಥಿಯಂತ ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸಲು ಅಷ್ಟೊಂದು ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರಲು ಸಾಧ್ಯ? ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಎಲೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ[[ಬಾಳೆ ಎಲೆ]] ಮೇಲೆ ಹರಡಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಿಳ್ಳೆ ತುಪ್ಪಾ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರು ಇಲ್ಲವೇ ಹುಳಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿ ಸೊರ್ ಸೊರ್ ಎಂದು ತಿನ್ನುವಾಗ ಆಗುವ ಮಜವೇ ಬೇರೆ.ಆ ಮಜವನ್ನು ರಸವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವಿಸಿದರೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖುಷಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂದು ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಬಾಳೇ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹರಡಿ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಾಳೇ ಎಲೆ ಊಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೇ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹೋಟೇಲ್ಗಳು ಬಾಳೇಎಲೆಯ ಊಟದ ಹೋಟೆಲ್ [[ಹೋಟೆಲ್]] ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಮರಳು ಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಆದರೆ ಈ ಬಾಳೇ ಎಲೆಯ ಊಟ ಕೇವಲ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವೂ ಹೌದು. ಇದರ ಇತರೇ ಅನುಕೂಲಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಡಿಸಿದಾಗ ಬಾಳೆ ಎಲೆ ಕಪ್ಪಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಕ್ಯಾಟೆಚಿನ್‌ ಗ್ಯಾಲೆಟ್‌ ಎಂಬ ಪಾಲಿಫಿನಾಲ್‌ ಅಂಶ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಇದು ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ನಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬಾಳೆಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ[[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ವಿರೋಧಿ ಗುಣವಿದ್ದು, ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೇಣದ ರೀತಿಯ ಪದರವಿದ್ದು, ಜಲನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲೆ ಕೊಳಕಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ, ಕೀಟಾಣುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವರರ ದೇಹದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೌಷ್ಠಿಕ[[ಪೌಷ್ಟಿಕ]] ಸತ್ವವಿದ್ದು ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಗೆ ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಆ ಸತ್ವಗಳು ಆಹಾರದ ಜೊತೆ ಬೆರೆತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಚವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿಗೆ ಇಂದು ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯಲು ನೀರೇ ಸಿಗದಿರುವಂತಹ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಪಾತ್ರೆ ಪಡಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತೊಳೆಯಲು ಎಲ್ಲಿಂದ ನೀರು ತರಲು ಸಾಧ್ಯ? ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಮಾರ್ಜಕಗಳನ್ನು ಬಳೆಸುವುದು ಸಹಜ. ಒಂದು ಪಕ್ಷ ಆ ಮಾರ್ಜಕಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಅಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತೊಳೆಯದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವವರ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸೇರಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಅದರೆ ಅದೇ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಬಳೆಸಿ ಬಿಸಾಡುವುದರಿಂದ ತೊಳೆಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಂದು ಬಿಸಾಡಿದ ಅದೇ ಬಾಳೇ ಎಲೆಗಳನ್ನೇ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮೇವು ಆಗಬಲ್ಲದು. ಇಲ್ಲವೇ ಅದೇ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಪ್ಪೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಡಿದರೇ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಕರಗಿ ಹೋಗಿ ಉತ್ತಮ ರಸಗೊಬ್ಬರವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳೇಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳೆಸಿದ ಅಷ್ಟೂ ತ್ರಾಜ್ಯ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ಆ ಬಾಳೇಗಿಡಗಳಿಗೇ ತಲುಪುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಳೆಯ ಮರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಹಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅದರ ಆಯಸ್ಸು ಮುಗಿದಂತೆ ಆಗ ಆ ಗಿಡದ ಮೃದುವಾದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದು ಅದರ ನಟ್ಟ ನಡುವೆ ದೊರೆಯುವ ಕೆನೆ ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತುವೇ ಬಾಳೆಯ ದಿಂಡು. ಈಗಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಜನರಿಗೆ ಬಾಳೆದಿಂಡು [[ಬಾಳೆ ದಿಂಡು]]ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪೂಜೆಗೆ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಬಾಳೆದಿಂಡಿನ ಒಳ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯ (Healthy life) ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳಿವೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತೇ ಇಲ್ಲಾ. ಮಲೆನಾಡು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಹವ್ಯಕರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಬಾಳೆ ದಿಂಡಿನ<ref>{{cite web | url=https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/health-benefits-of-banana-stem-mnk-1737603.html | title=ವಾರಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿ ಬಾಳೆ ದಿಂಡನ್ನು ತಿನ್ನಿ; ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದೊಡಿಸಿ! | date=12 June 2024 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಳಕೆಯಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು ==ಉಲ್ಲೇಖ == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳು]] 4ppmss47vylw257jwygq9h9e1g1rm9y 0 159831 1372091 1355655 2026-04-26T05:12:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372091 wikitext text/x-wiki '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ಆಗಿದೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದ ಹನ್ನೋಂದನೇ ಸೀಸನ್ 29 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ರಂದು ಸಂಜೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಬನಿಜಯ್ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಎಂಡೆಮೋಲ್ ಶೈನ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು <ref>{{cite web |title=ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್‌ 11ರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಓಪನಿಂಗ್‌ಗೂ ಮೊದಲೇ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ರಿವೀಲ್‌! ಆಡಿಯೆನ್ಸ್‌ ಕೈಗೆ ಸಿಗಲಿದೆ ಅಧಿಕಾರ |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/television-news-bigg-boss-kannada-season-11-contestants-reveal-before-the-grand-opening-raja-rani-finale-mnk-181727091839922.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=23 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923121328/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/television-news-bigg-boss-kannada-season-11-contestants-reveal-before-the-grand-opening-raja-rani-finale-mnk-181727091839922.html |url-status=dead }}</ref>. ಈ ಸೀಸನ್ 120 ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ ಸೀಸನ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಹತ್ತು ಸೀಸನ್‌ನಂತೆಯೇ ಈ ಬಾರಿಯೂ ನಟ ನಿರೂಪಕ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮೂಲಕ ಮನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಹನುಮಂತ ಲಮಾಣಿ ಈ ಸೀಸನ್ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. {{Infobox television season |italic_title= |bgcolour= lightblue |season_name= ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11 |image= [[ಚಿತ್ರ:ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11.webp|thumb|center|ಸೀಸನ್ 11ರ ಲೋಗೂ & ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] |caption=‍ |country= [[ಭಾರತ]] |num_episodes= 120 |network= [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |first_aired= 29 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 |last_aired= 26 ಜನವರಿ 2025 |celebrity_winner= '''ಹನುಮಂತ ಲಮಾಣಿ''' |website= |prev_season= [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 10)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 10]] |next_season= [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 12]] |episode_list= }} ==ಪ್ರಸಾರ== ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್‌ 11ರ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 29ರ ಸಂಜೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ ಕಲರ್ಸ್‌ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಿಂದ 120 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಾತ್ರಿ 9.30ಕ್ಕೆ ಬಿಗ್​ಬಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web |title=BBK11:ಈ ಬಾರಿ RRR ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಅಲ್ಲ; ಬಿಗ್‌ಬಾಸ್ 11ರಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ? |url=https://kannada.filmibeat.com/tv/kichcha-sudeep-hints-at-the-heaven-and-hell-concept-in-the-bigg-boss-kannada-11-promo-089289.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=21 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024}}</ref>. ಈ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ಸೀಸನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 24*7 ಲೈವ್‌ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಸೀನ್ ಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್‌’ ತಂಡ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ‘[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ]] 11’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಸೀನ್ ಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಒಂದುವರೆ ಗಂಟೆಯ ಸಂಚಿಕೆ ಮಾತ್ರ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಲಿದೆ<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Kannada 11: ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ನಿರಾಸೆ ತರುವ ಸುದ್ದಿ ಇಲ್ಲಿದೆ! |url=https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-no-live-and-unseen-clips-this-time/articleshow/113492908.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=19 Sep 2024}}</ref>. ಈ ಸೀಸನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಎಪಿಸೋಡ್ ಹಿಂದಿನ ಸೀಸನ್ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ 9.9 ಟಿಆರ್ಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ==ನಿರ್ಮಾಣ== ===ನಿರೂಪಣೆ=== [[File:Sudeep interview TeachAIDS.jpg|thumb|right|180px| ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ 11ರಲ್ಲಿಯೂ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ [[ಸುದೀಪ್]] ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ]] ಇದು ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಲಿರುವ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ನ ಅಂತಿಮ ಸೀಸನ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಎಕ್ಸ್ (ಹಿಂದೆ ಟ್ವಿಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2024 ರಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು<ref>{{Cite web |title=Kichcha Sudeep announces his last season as host of Bigg Boss Kannada|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/kichcha-sudeep-announces-his-last-season-as-host-of-bigg-bosss-kannada-2616497-2024-10-14|website=India Today|language=en}}</ref> . ===ಥೀಮ್=== ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಸೀಸನ್ ''[[ಸ್ವರ್ಗ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನರಕ]]'' ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯ ಸಿಕ್ಕರೆ, ನರಕದಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ಕಷ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕಷ್ಟ ದೊರಕಲಿದೆ<ref>{{cite web |title=ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11ರಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ನರಕ ಎನ್ನುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/bbk-1-winner-vijay-raghavendra-speaks-about-bigg-boss-kannada-season-11-contestants/articleshow/113699275.cms?trc_source=TaboolaExploreMore |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ}}</ref>. ಈ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವೋಟಿಂಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ===ಕಣ್ಣಿನ ಲೋಗೋ=== ಈ ಸೀಸನನಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣವು]] [[ಬೆಂಕಿ]] ಮತ್ತು ನೀಲಿ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣವು]] [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ವಿಷಯದ ಕಣ್ಣಿನ ಲೋಗೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಿತ್ತಳೆ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣವು]] ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ನೀಲಿ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣವು]] [[ನೀರು]]; ಇವುಗಳು ಮನೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾದ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆಯು ಕಿತ್ತಳೆ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣದ]] [[ಬೆಂಕಿ]] ಮತ್ತು ನೀಲಿ [[ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣದ]] [[ನೀರು]] ಎರಡರ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ===ಸ್ವರೂಪ=== ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಆಯ್ದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 98 ದಿನಗಳವರೆಗೆ (ಅಥವಾ 14 ವಾರಗಳು) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆಂದೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು '''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್''' ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವಾರ, ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮನೆಯವರು ಆಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ===ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು=== [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ|ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ಕನ್ನಡ]] ಸೀಸನ್‌ 11 ರ ಕೆಲವು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 28 ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾದ ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಫಿನಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |title=ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್‌ 11 ಶುರುವಾಗುವ ಮೊದಲೇ 5 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಹೆಸರು ರಿವೀಲ್‌ ! |url=https://zeenews.india.com/kannada/photo-gallery/bigg-boss-kannada-11-contestants-name-revealed-before-the-grand-opening-245259/bbk-season-11-245263 |publisher=ಝೀ ನ್ಯೂಸ್ ಇಂಡಿಯಾ |access-date=Sep 23, 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=BBK11: 'ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11'ರ 17 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಹೆಸರು, ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ |url=https://tv9kannada.com/photo-gallery/bigg-boss-kannada-season-11-full-list-photos-and-their-details-bigg-boss-kannada-cinema-news-rmd-910579-2.html |publisher=ಟಿವಿ 9 ಕನ್ನಡ |access-date=Sep 30, 2024}}</ref>. ಈ ಸೀಸನ್ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಗುಂಪು ಮನೆಯ '''ನರಕ ನಿವಾಸಿ'''ಗಳು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ 7 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಮನೆಯ '''ಸ್ವರ್ಗ ನಿವಾಸಿ'''ಗಳು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ 10 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಮನೆಯವರ ಸ್ಥಿತಿ== ಸೀಸನ್ 11 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಗಮನಿಸಿದ ಮೂಲಕ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <!-- HOUSEMATES NAMES SHOULD NOT HAVE THEIR LAST NAMES ON --> <!-- THIS TABLE FORMAT IS USED FOR AN ALL-STAR SEASON OF BIG BROTHER FRANCHISE --> {| class="wikitable sortable" style=" text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:auto;" ! scope="col" style="background: #ff681e; color:#000;" | ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ ! scope="col" style="background: #ff681e; color:#000;" | ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರು ! scope="col" style="background: #ff681e; color:#000;" | {{nowrap|ಪ್ರವೇಶದಿನ }} ! scope="col" style="background: #ff681e; color:#000;" | {{nowrap|ನಿರ್ಗಮನದ ದಿನ }} ! scope="col" style="background: #ff681e; color:#000;" | ಮನೆಯವರ ಸ್ಥಿತಿ |- |1 | ಹನುಮಂತ ಲಮಾಣಿ |ದಿನ 21 |ದಿನ 120 | style="background:#73FB76;" | {{nowrap|ವೀಜೆತ}} |- |2 |ತಿವಿಕ್ರಮ |ದಿನ 1 |ದಿನ 120 | style="background:#C0C0C0;" |{{nowrap|ಮೊದಲ ರನ್ನರ್ ಆಪ್}} |- |3 |ರಜತ್ |ದಿನ 50 |ದಿನ 120 | style="background:#7FFFD4;" | ಎರಡನೇ ರನ್ನರ್ ಆಪ್ |- |4 |ಮೋಕ್ಷಿತ |ದಿನ 1 |ದಿನ 120 | style="background: #DDA0DD" | ಮೂರನೇ ರನ್ನರ್ ಆಪ್ |- |5 |ಮಂಜು |ದಿನ 1 |ದಿನ 120 | style="background:#FF69B4"| ನಾಲ್ಕನೇ ರನ್ನರ್ ಆಪ್ |- |6 |ಭವ್ಯ |ದಿನ 1 |ದಿನ 119 | style="background:#F5F5DC;" |ಐದನೇ ರನ್ನರ್ ಆಪ್ |- |7 |ಧನರಾಜ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 112 | {{Eliminated|Evicted}} |- |8 |ಗೌತಮಿ |ದಿನ 1 |ದಿನ 111 | {{Eliminated|Evicted}} |- |9 |ಚೈತ್ರ |ದಿನ 1 |ದಿನ 105 |{{Eliminated|Evicted}} |- |10 |ಐಶ್ಚರ್ಯ |ದಿನ 1 |ದಿನ 91 | {{Eliminated|Evicted}} |- |11 |ಸುರೇಶ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 77 |{{Quit|Walked}} |- |12 |ಶಿಶಿರ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 77 | {{Eliminated|Evicted}} |- |13 |ಶೋಭಾ |ದಿನ 50 |ದಿನ 63 |{{Quit|Walked}} |- |14 |ಧರ್ಮ |ದಿನ 1 |ದಿನ 56 | {{Eliminated|Evicted}} |- |15 |ಅನುಷಾ |ದಿನ 1 |ದಿನ49 | {{Eliminated|Evicted}} |- |16 |ಮಾನಸ |ದಿನ 1 |ದಿನ 35 | {{Eliminated|Evicted}} |- |17 |ಹಂಸ |ದಿನ 1 |ದಿನ 28 | {{Eliminated|Evicted}} |- |18 |ರಂಜಿತ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 17 | {{CRemoved|Ejected}} |- |19 |ಜಗದೀಶ್ |ದಿನ 1 |ದಿನ 17 | {{CRemoved|Ejected}} |- |20 |ಯಮುನಾ |ದಿನ 1 |ದಿನ 7 |{{Eliminated|Evicted}} |} ==ಜಾಹೀರಾತು ಪಾಲುದಾರರು== ಈ ಸೀಸನ್ ಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 22 ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss Kannada - Watch Season 11 Episode 1 - Grand Opening Extravaganza on JioCinema|url=https://www.jiocinema.com/tv-shows/bigg-boss-kannada/11/grand-opening-extravaganza/4027913|website=Jio Cinema|language=en}}</ref>. *'''ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದವರು'''(Presented by) - ಹಾರ್ಲಿಕ್ಸ್ *'''ಸಹ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವವರು'''(Co Powered by) - ಫ್ರೀಡಂ ಆಯಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೆಕ್ಸ್ *'''ವಿಶೇಷ ಪಾಲುದಾರರು''' (Special Partners) - ಸುದರ್ಶನ್ ಸಿಲ್ಕ್ಸ್, ಹೈಯರ್, ನಿರಂತರ, ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್, ಎ 23, ಸ್ವಸ್ತಿಕ್ಸ್, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಲ್ದಿರಾಮ್ಸ್. *'''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪಾಲುದಾರರು''' (Associate Partners)- ಹ್ಯಾಂಗ್ಯೊ, ಇಕೋ ಪ್ಲಾನೆಟ್ *'''ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಲುದಾರರು'''(Digital partner) - ಸೋನಿ ==ವಿವಾದ== ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಳೆ|ಮಹಿಳಾ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರಿನ ನಂತರ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ 11 ರ ಆಯೋಜಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite web |title=ಸ್ವರ್ಗ ನರಕ ಕ್ಲೋಸ್ ಆಗಲು ಕಾರಣವೇ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗದ ʻಆʼ ನೋಟಿಸ್‌! |url=https://zeenews.india.com/kannada/photo-gallery/bigg-boss-kannada-11-elimination-a-complaint-has-been-filed-to-the-women-commission-is-the-real-reason-to-end-hell-and-heaven-concept-251320 |publisher=ಝೀ ನ್ಯೂಸ್ ಇಂಡಿಯಾ |access-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024}}</ref>. [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವು]] ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಟಾಸ್ಕ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಕುಂಬಳಗೋಡು ಪೊಲೀಸರು ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆರೋಪದ ನಂತರ, ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ತಂಡವು [[ನರಕ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. [[ನರಕ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss Kannada 11 served police notice over privacy breach|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-11-served-police-notice-over-privacy-breach/articleshow/114190832.cms|website=The Times of India |language=en}}</ref>. ==ಮನೆಯವರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮಟ್ಟ== [[ಸ್ವರ್ಗ|ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದವರಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಆದರೆ [[ನರಕ|ನರಕಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದವರಿಗೆ ಕಷ್ಟ ಜಾಸ್ತಿ ಇದೆ<ref>{{cite web |title=ಬಿಬಿಕೆ: ಸ್ವರ್ಗ- ನರಕ ವಾಸಿಗಳು ಇವರೇ ನೋಡಿ; ಬಿಗ್‌ ಮನೆ ಸೇರಿದ 17 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು |url=https://kannada.hindustantimes.com/photos/television-news-bbk-11-grand-opening-bigg-boss-kannada-season-11-contestants-details-colors-kannada-reality-show-mnk-181727667572056-5.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=Sep 30, 2024 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127094745/https://kannada.hindustantimes.com/photos/television-news-bbk-11-grand-opening-bigg-boss-kannada-season-11-contestants-details-colors-kannada-reality-show-mnk-181727667572056-5.html |url-status=dead }}</ref>. ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ [[ಸ್ವರ್ಗ]] ಅಥವಾ [[ನರಕ]] ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. [[ನರಕ|ನರಕವು]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ [[ನರಕ]] ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು [[ಸ್ವರ್ಗ|ಸ್ವರ್ಗದ]] ಕಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು<ref>{{Cite web|title=Bigg Boss Kannada 11 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-11-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-season-11-host-by-kiccha-sudeep/photostory/113779688.cms|website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ ಎಲ್ಲಾ ಇನ್ಮುಂದೆ ಇಲ್ಲ! ಎರಡಾಗಿದ್ದ ಮನೆ ಒಂದಾಯ್ತು, ಹೊಸ ಆಟ ಶುರು! |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/bigg-boss-session-11-the-concept-of-heaven-and-hell-is-over-ovn-1888166-page-6.html |publisher=News18 Kannada |access-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=ಬಿಗ್‌ಬಾಸ್‌ ಕನ್ನಡ 11: ಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ನರಕದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮುಸುಕುಧಾರಿಗಳು; ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-television-news-masked-men-who-came-from-crane-destroy-hell-at-bigg-boss-11-home-colors-kannada-show-rsm-181728636485793.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |archive-date=2024-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109071934/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/kannada-television-news-masked-men-who-came-from-crane-destroy-hell-at-bigg-boss-11-home-colors-kannada-show-rsm-181728636485793.html |url-status=dead }}</ref> . {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:85%; line-height:15px;" |- ! rowspan="2" style="width: 5%;" | ! style="width: 5%;" |ವಾರ 1 ! colspan="2" | ವಾರ2 |- !ದಿನ 1 !ದಿನ 8 !ದಿನ 12 |- !ಐಶ್ಚರ್ಯ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |{{nowrap|''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑}} | rowspan="16" bgcolor="#299" |''ನರಕದ ವಾಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಸಲಾಗಿದೆ'' |- !ಅನುಷಾ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ಭವ್ಯ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಚೈತ್ರ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ಧನರಾಜ್ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಧರ್ಮ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಗೌತಮಿ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಹಂಸ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಜಗದೀಶ್ | style="background:#FBF373;" |{{nowrap|''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑}} |style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ಮಾನಸ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ಮಂಜು | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಮೋಕ್ಷಿತಾ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ರಂಜಿತ್ | style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |style="background:#FBF373;" |{{nowrap|''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑}} |- !ಶಿಶಿರ್ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ಸುರೇಶ್ | colspan="2" style="background:#5DADEC;" |''ನರಕ'' ↓ |- !ತಿವಿಕ್ರಮ | colspan="2" style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ |- !ಯಮುನಾ | style="background:#FBF373;" |''ಸ್ವರ್ಗ'' ↑ | colspan="14" bgcolor=darkgrey| |} == ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪಟ್ಟಿ == <!-- Nominations should not be in alphabetical order. --> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:85%; line-height:15px;" |- ! style="width: 5%;" | ! style="width: 5%;" |ವಾರ 1 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 2 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 3 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 4 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 5 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 6 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 7 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 8 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 9 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 10 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 11 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 12 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 13 ! style="width: 5%;" | ವಾರ 14 ! style="width: 5%;" |ವಾರ 15 |- style="background:#C2DFFF;" | ! ಕಾಪ್ಟನ್ಸಿಗೆ <br> <br> ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು | rowspan="3" bgcolor="#ccc" |''ಯಾರು <br>ಇಲ್ಲ'' |ಐಶ್ಚರ್ಯ<br>ಭವ್ಯ<br>ಹಂಸ<br>ಮಂಜು<br>ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ<br>ಯಮುನಾ | ಚೈತ್ರ <br>ಗೌತಮಿ<br> ಮಂಜು<br> ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br> ಶಿಶಿರ್ |ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು |ಅನುಷಾ <br> ಐಶ್ಚರ್ಯ<br>ಚೈತ್ರ<br>ಧರ್ಮ<br>ಧನರಾಜ್<br>ಗೌತಮಿ<br>ಹನುಮಂತ<br>ಮಂಜು<br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಶಿಶಿರ್<br>ಸುರೇಶ್<br> |style="background:#E5E5E5;" |''ಯಾರನ್ನು<br>ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿಲ್ಲ'' |<s>ಅನುಷಾ</s><br>ಭವ್ಯ<br><s>ಧನರಾಜ್</s><br><s>ಮಂಜು</s><br><s>ಶಿಶಿರ್</s><br><s>ಸುರೇಶ್</s><br>ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ | | | | | | | | |- style="background:#cfc;" | rowspan="2" | '''ಮನೆಯ<br>ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್''' | rowspan="2" |'''ಹಂಸ''' | rowspan="2" |'''ಶಿಶಿರ್''' |'''<s>ಹನುಮಂತ</s>''' |colspan="2" rowspan="2" |'''ಹನುಮಂತ''' | rowspan="2" |'''ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ''' | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- |Bgcolor=#cfc|'''ಐಶ್ಚರ್ಯ''' ----'''ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ''' |- ! ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ನ'''<br>'''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ |bgcolor="#ccc" | | colspan="2" bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br> ಇಲ್ಲ'' | ಮಾನಸ ---- ಮಂಜು | colspan="2" bgcolor="#ccc" |ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ | | | | | | | | | | |- | colspan="16" bgcolor="black" | |- !ಮತ ಚಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದವರು : !ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವರು !''ಯಾರು ಇಲ್ಲಾ'' ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! |- | colspan="16" bgcolor="black" | |- !ಐಶ್ಚರ್ಯ |ಚೈತ್ರಕುಂದಾಪುರ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |Bgcolor=#cfc|''ಮನೆಯ<br> ಸಹ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ' | | | | | | | | | |- !ಅನುಷಾ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br> ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ' | | | | | | | | | |- !ಭವ್ಯ |ಮೋಕ್ಷಿತಾ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | | |- !ಚೈತ್ರ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | |- !ಧನರಾಜ್ |ಚೈತ್ರ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | | |- !ಧರ್ಮ |ಚೈತ್ರ<br>ಭವ್ಯ<br>ಹಂಸ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | | |- !ಗೌತಮಿ |ಅನುಷಾ<br>ಯಮುನಾ<br>ಜಗದೀಶ್ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' | | | | | | | | | |- !ಹಂಸ |ಚೈತ್ರ |style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #cfc 50%, #959FFD 50%);" |''ಮನೆಯ<br /> ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | colspan="11" bgcolor="salmon" |''Evicted''<br>(ದಿನ 28) |- !ಜಗದೀಶ್ |ಚೈತ್ರ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | colspan="12" style="background:#FFE08B;"|''Ejected''<br>(ದಿನ 17) |- ! ಹನುಂತ | colspan="3" style="background:#E5E5E5;" |''ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ'' |style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #cfc 50%, white 50%);" |ಹಂಸ ಸುರೇಶ್ | colspan="2" style="background-image: linear-gradient(to right bottom, #cfc 50%, #cfc 50%);" |''ಮನೆಯ<br>ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '' | | | | | | | | | | |- !ಮಾನಸ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | colspan="10" bgcolor="salmon" |''Evicted''<br>(ದಿನ 35) |- !ಮಂಜು |ಅನುಷಾ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' | | | | | | | | | |- !ಮೋಕ್ಷಿತಾ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | | |- !ರಂಜಿತ್ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' | colspan="12" style="background:#FFE08B;"|''Ejected''<br>(ದಿನ 17) |- !ಶಿಶಿರ್ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | bgcolor=#cfc |''ಮನೆಯ<br>ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' | | | | | | | | | |- !ಸುರೇಶ್ | bgcolor="#ccc" |''ಅರ್ಹತೆ<br>ಇಲ್ಲ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' | | | | | | | | | |- !ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ |ಚೈತ್ರ |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |Bgcolor=#cfc|''ಮನೆಯ<br> ಸಹ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '' |style="background:#FBF373;" |''ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ'' |style="background:#959FFD;" |''ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ'' |Bgcolor=#cfc|''ಮನೆಯ<br> ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '' | | | | | | | | |- !ಯಮುನಾ |ಚೈತ್ರ<br>ಮಂಜು<br>ಗೌತಮಿ |colspan="14" bgcolor="salmon" |''ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ''<br>(ದಿನ 7) |- | colspan="16" bgcolor="black" | |- !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |[[Bigg Boss Kannada season 11#endnote 1|1]] |[[Bigg Boss Kannada season 11#endnote 2|2]] | | | | | | | | | | | | | |- style="background:#B2FFFF;" !ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ<br>ಮತದ<br>ವಿರುದ್ಧ |ಭವ್ಯ<br>ಚೈತ್ರ<br>ಗೌತಮಿ<br>ಹಂಸ<br>ಜಗದೀಶ್<br>ಮಾನಸ<br><s>ಮಂಜು</s><br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಶಿಶಿರ್<br>ಯಮುನಾ |ಐಶ್ಚರ್ಯ<br>ಅನುಷಾ<br>ಭವ್ಯ<br><s>ಚೈತ್ರ</s> <br>ಧರ್ಮ <br>ಧನರಾಜ್<br><s>ಗೌತಮಿ</s><br>ಹಂಸ<br>ಜಗದೀಶ್<br>ಮಾನಸ <br><s>ಮಂಜು</s> <s>ಮೋಕ್ಷಿತಾ </s> <br>ರಂಜಿತ್<br> <s>ಶಿಶಿರ್</s> <br>ಸುರೇಶ್<br>ತಿವಿಕ್ರಮ |ಐಶ್ಚರ್ಯ<br>ಅನುಷಾ<br>ಧನರಾಜ್<br>ಜಗದೀಶ್<br>ಮಾನಸ<br>ಮಂಜು<br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಸುರೇಶ್<br> |ಭವ್ಯ<br>ಚೈತ್ರ<br>ಗೌತಮಿ<br>ಹಂಸ<br>ಮಂಜು<br>ಮಾನಸ<br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಶಿಶಿರ್<br>ಸುರೇಶ್ |ಐಶ್ಚರ್ಯ<br>ಅನುಷಾ<br>ಭವ್ಯ<br>ಚೈತ್ರ<br>ಧರ್ಮ<br>ಧನರಾಜ್<br>ಹನುಮಂತ<br>ಮಂಜು<br>ಮಾನಸ<br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಸುರೇಶ್<br>ಶಿಶಿರ್ <br> |<s>ಅನುಷಾ</s><br>ಭವ್ಯ<br>ಚೈತ್ರ<br>ಧರ್ಮ<br>ಧನರಾಜ್<br>ಮೋಕ್ಷಿತಾ<br>ಸುರೇಶ್<br>ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ | | | | | | | | | |- style="background:#DAFF99;" !ಮರು ಪ್ರವೇಶ | colspan="2" rowspan="4" bgcolor="#ccc" |''ಯಾರು ಇಲ್ಲ'' |rowspan="2" bgcolor="#ccc" |''ಯಾರು ಇಲ್ಲ'' |rowspan="4" bgcolor="#ccc" |''ಯಾರು ಇಲ್ಲ'' | | | | | | | | | | | |- style="background:#fcf;" !ಹೊರ ನಡೆದದ್ದು | | | | | | | | | | | |- style="background:#FFE08B;" ! rowspan="2" | ಹೊರ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ |'''ರಂಜಿತ್''' | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |-style="background:#FFE08B;" |'''ಜಗದೀಶ್''' |- bgcolor="salmon" !ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ |ಯಮುನ | colspan="2" bgcolor="#ccc" |''ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆ<br>ಇಲ್ಲ'' | '''ಹಂಸ''' | | | | | | | | | | | |} : {{color box|#959FFD|border=darkgray}} ಮನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (directly nominated for eviction) ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. : {{color box|#FBF373|border=darkgray}} ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ/ಳೆ (immune) ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. : {{color box|salmon|border=darkgray}} ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ (evicted) ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. : {{color box|#fcf|border=darkgray}} ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ಹೊರನಡೆದಿದ್ದಾನೆ (Walked) ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. : {{color box|#FFE08B|border=darkgray}} ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ (ejected) ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. : {{color box|#CCFFCC|border=darkgray}} ಮನೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್(captain) ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== * {{note|1|1}}: ಸ್ವರ್ಗದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇತ್ತು. *{{note|2|2}}: ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ==ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು== {| class="wikitable sortable" style=" text-align:center; font-size:75%; line-height:20px; width:auto;" !'''ಪ್ರವೇಶ ಕ್ರ.ಸ''' !'''ಮನೆಯವರು''' !{{nowrap|'''ಉದ್ಯೋಗ'''}} !{{nowrap|'''ಇಂದ ಜನಪ್ರಿಯ'''}} !'''ಇತರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು''' |- |1 |[[ಭವ್ಯಾ ಗೌಡ|ಭವ್ಯ ಗೌಡ]] |ನಟಿ, ರೂಪದರ್ಶಿ |ಗೀತಾ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |2 |ಯಮುನಾ ಶ್ರೀನಿಧಿ |ನಟಿ, ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ |ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ |<ref>{{cite web |title=ಬಿಗ್‌ಬಾಸ್‌ ಮನೆಯಿಂದ ಮೊದಲು ಔಟ್‌ ಆದ ಯಮುನಾ ಶ್ರೀನಿಧಿ ಅವರ ಪತಿ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಯಾರು ಗೊತ್ತಾ |url=https://zeenews.india.com/kannada/photo-gallery/biggboss-11-first-elimination-yamuna-srinidhi-husband-and-children-249346 |publisher=ಝೀ ನ್ಯೂಸ್ ಇಂಡಿಯಾ |access-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024}}</ref> |- |3 |ಧನರಾಜ್ ಆಚಾರ್ |ಕಾಮಿಡಿಯನ್, ನಟ |ಕಿರು ವಿಡೀಯೋ, ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ | |- |4 | ಗೌತಮಿ ಜಾಧವ್ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಸತ್ಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |5 |ಅನುಷಾ ರೈ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |6 |ಧರ್ಮ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್ |ಸಿನಿಮಾ ನಟ |ನವಗ್ರಹ ಸಿನಿಮಾದಿಂದ |<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Kannada 11 contestant Dharma Keerthiraj opens up about his struggles as a star kid, says, "I chase my dreams" |url=https://timesofindia-indiatimes-com.translate.goog/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-dharma-keerthiraj-opens-up-about-his-struggles-as-a-star-kid-says-i-chase-my-dreams/articleshow/113789508.cms?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=kn&_x_tr_hl=kn&_x_tr_pto=sc |work=The Times of India |access-date=29 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024}}</ref> |- |7 |ಲಾಯರ್ ಜಗದೀಶ್ |ವಕೀಲರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ | ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲಾತಾಣದಿಂದ |<ref>{{Cite web |title=Lawyer jagadish biography at filmibeat kannada|url= https://kannada.filmibeat.com/celebs/lawyer-jagadish.html|website=filmibeat|language=kn}}</ref> |- |8 |ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ |ಕಿರುತೆರೆ & ಸಿನಿಮಾ ನಟ, ವ್ಯಾಪರಿ |ಸೊಸೆ ತಂದ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಕುಲವಧು, ಸೇವಂತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |9 | ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ್ |ಕಿರುತೆರೆ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟ |ಪದ್ಮಾವತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |10 |ಹಂಸಾ ಪ್ರತಾಪ್ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಪುಟ್ಟಕ್ಕನ ಮಕ್ಕಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |11 |ಮಾನಸಾ ತುಕಾಲಿ | ಕಾಮಿಡಿಯನ್ |ಗಿಚ್ಚಿಗಿಲಿ ಗಿಲಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಿಂದ | |- |12 |ಗೋಲ್ಡ್ ಸುರೇಶ್ |ವ್ಯಾಪರಿ, ಸಿವಿಲ್ ಕಾಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ |ಗೋಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ಎಂದು |<ref>{{cite web |title=ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ; ಕೆಜಿಗಟ್ಟಲೆ ಚಿನ್ನ ಧರಿಸಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಸುರೇಶ್ |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-11-contestants-list-gold-suresh-enters-bbk-11-colors-kannada-reality-show-jra-181727624192545.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=Sep 29, 2024 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240929163536/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-11-contestants-list-gold-suresh-enters-bbk-11-colors-kannada-reality-show-jra-181727624192545.html |url-status=dead }}</ref> |- |13 | ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಿಂಧೋಗಿ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಶಾಂಭವಿ & ನಮ್ಮ ಲಚ್ಚಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |14 |ಚೈತ್ರ ಕುಂದಾಪುರ |ಸಾಮಾಜಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ |ಹಿಂದೂ ಪರ ಹೋರಾಟದಿಂದ |<ref>{{cite web |title=ಬಿಬಿಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಚೈತ್ರ ಕುಂದಾಪುರ ಪರಿಚಯ |url=https://www.prajavani.net/entertainment/tv/bigg-boss-kannada-season-11-contestants-details-2987398 |publisher=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |access-date=29 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024}}</ref> |- |15 |ಉಗ್ರಂ ಮಂಜು |ಸಿನಿಮಾ ನಟ |ಉಗ್ರಂ ಸಿನಿಮಾದಿಂದ | |- |16 |ಮೋಕ್ಷಿತಾ ಪೈ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಪಾರು ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |17 |ರಂಜಿತ್ |ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ |ಅವನು ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಣಿ & ಶನಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ | |- |18 |ಹನುಮಂತ |ಗಾಯಕ |ಸರಿಗಮಪ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಶೋನಿಂದ |<ref>{{cite web |title=Bigg Boss Kannada 11 Wildcard Contestant: Who Is Hanumantha Lamani? Meet BBK 11's New Entry |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2024/bigg-boss-kannada-11-wildcard-contestant-who-is-hanumantha-lamani-bbk-11-contestant-instagram-girlfr-424483.html |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://www.jiocinema.com/tv-shows/bigg-boss-kannada/11/grand-opening-extravaganza/4027913 ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 11 ] @ [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ|ಜಿಯೋ ಸಿನಿಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ]] 1ztc2xzqmiyi1dwxs2h6o5fefquadeq 0 175335 1372097 1355893 2026-04-26T06:15:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372097 wikitext text/x-wiki '''ಬುರ್ರ ಕಥಾ ಮೇಳ'''ವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಒಂದು [[ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು|ಜನಪದ]] ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>ಗೊ.ರು.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು.೧೯೭೭.</ref><ref>ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ.ಪ್ರಸಾರಾಂಗ.ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ.೧೯೯೬.</ref> ಈ ಕಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರ]], [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ|ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾವಿದರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕರಪಾಲ ಮೇಳವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಬುರ್ರ ಕಥಾ ಮೇಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುರ್ರಾಕಥಾ ಕಲೆಯನ್ನು ಉತ್ತರದಿಂದ ಬಂದ ಪೂಸಲಿನವರು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಮೂಲತಃ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಕಲಾವಿದರು [[ಜಂಗಮ]]ರು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿನ ಜಂಗಾಲಿಗರು ಇದರ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ ಮೂಲ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು [[ವಿದ್ವಾಂಸ]]ರು ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಭಾಗದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ ಬುರ್ರಕಥಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಪಾಲ ಮೇಳದ ಮೂಲವೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಂಗಮ ಕಥೆ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.bookbrahma.com/book/karapala-mela{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಬುರ್ರಕಥೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಬುರ್ರಕಥೆಯನ್ನು ತಂಬೂರಿ ಕಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತಂತ್ರಿ+ಬುರಿ=[[ತಂಬೂರಿಯವರು|ತಂಬೂರಿ]] ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಕ ಕಥಲು, ತಂಬೂರಿ ಕಥಲು, ನಾಜರ್ ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳದವರು ಹಾಡುವಂತಹ ಹಾಡಿನ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕು ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುವಂತಿದೆ. ಬುರ್ರ ಎಂದರೆ ಬುರುಡೆ ಅಥವಾ ತಲೆ ಬುರುಡೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ದುಂಡಾಗಿ ಟೊಳ್ಳಗಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬುರುಡೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂಬೂರಿ ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟೆಗಳು ಈ ಬುರ್ರ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ತಂಬೂರಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು ಗುಂಡಾಗಿ ಮತ್ತು ಟೊಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುರ್ರ ಕಥೆಯು ಮೂಲಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ''ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕ'' ಇವರು ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಕೊರಳಿಗೆ ನೇತು ಹಾಕಿದ ತಂಬೂರಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ, ಕೈಗೆ ಗಗ್ಗುರಿ ಧರಿಸಿ ತಂಬೂರಿ ಮೀಟುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಹಕಲಾವಿದರು'' ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಗುಮ್ಮಟೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕನ ಕಥೆ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಥೆಗಾರನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡುಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಹಾವಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ==ವೇಷ ಭೂಷಣ== ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ [[ಕಲಾವಿದ]]ರ ವೇಷ ಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆಗಾರ ಮಾತ್ರ ಅಂದವಾಗಿ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ತಲೆಗೆ ಝರಿ ರುಮಾಲು ಪೇಟ, ಸಾಧಾರಣ ನಿಲುವಂಗಿ, ಕರಿಯ ಕೋಟು, ಹೆಗಲಿನಿಂದ ಇಳಿಬಿದ್ದ ಝರಿಯ ಶಲ್ಯ, ಬಿಳಿ ಕಚ್ಚೆಪಂಚೆ, ಕಾಲಲ್ಲಿ ಗೆಜ್ಜೆ, ಎಡಗೈಯ ತೋರುಬೆರಳು ಹಾಗೂ ಹೆಬ್ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಗಗ್ಗುರಿಗಳು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತಂಬೂರಿ, ಹಣೆಗೆ [[ವಿಭೂತಿ]] [[ಕುಂಕುಮ]] ಧರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಸಹ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಡಿವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ==ವಾದ್ಯಗಳು== ಬುರ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಬೂರಿ, ಗುಮ್ಮಟೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳು. ಈ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿಯನ್ನ ಹೋಲುವ ಈ ತಂಬೂರಿ ನಾಗರಹೆಡೆಯಂತೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ತಂಬೂರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಂತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾದ ಮೂಡುವಂತೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನ ಹೂಜಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಮ್ಮಟೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಣ್ಣು]], [[ತಾಮ್ರ]] ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಗಡುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಗುಮ್ಮಟೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ತೆರೆಯುತ್ತಾ, ಕೆಳಭಾಗದ ಚರ್ಮದ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಗೈಯಿಂದ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಮ್ಮಟೆ ಮತ್ತು ತಂಬೂರಿ ನಾದಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ತಬಲಾ|ತಬಲ]], ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಮತ್ತು [[ಕೊಳಲು]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು== ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೂ ಮೇಳ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ರಂಗಸಜ್ಜಿಗೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>https://xn--3rc7bwa7a5hpa.xn--2scrj9c/dictionary/kannada/%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B8%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%86/</ref> ಆಹ್ವಾನಿತರ ಮನೆಯ ಜಗಲಿ ಅಥವಾ ಪಡಸಾಲೆ ಅಂತಹ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಊರಿನ ಹಬ್ಬ, [[ಜಾತ್ರೆ]], ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಳೆ]] ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಊರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜನರು ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾವಿದರು ಕಥೆ ಹೇಳುವಾಗ ಗೋವಿಂದ, ಹರಹರ ಮಹಾದೇವ ಎಂಬಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ [[ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು]] ಹಾಗೂ ನಿರೂಪಕರ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮುಗ್ಗುರು ಮರಾಟಿಲು, ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜ ಕಥ, ಪೆದ್ದ ಬೊಟ್ಟಿಲ ರಾಜ, ಕಾಮಮ್ಮ ಕಥ, ಕಾಟಮರಾಜ ಕಥ, ಪಠ್ಯಾಯ ಪಾಪಡು, ದೇಶಿಂಗ ರಾಜ ಕಥ, ಬಲ್ಲಾಳ ರಾಜನ ಕಥ, ಶ್ರೀಮಾಳ ಕಥ, ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕುಮಾರ ರಾಮ.<ref>https://glorioushinduism.com/2017/12/27/kambhoja-kingdom/</ref> ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮನ ಕಥೆಯ ಹಾಡಿನ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ತಂದಾನಾನಾ ತಂದಾನಾ ತಂದಾನ ತಾನ ತನತಂದನ ತಾನ ತಂದಾನತಾನ ||ಸೊಲ್ಲು|| ಕೇಳಿಂತ ಸಭೆಗೊಳ ತಂದಾನ ಕೇಳಿಂತ ಪ್ರಭುಗಳ ತಂದಾನ ಕಲ್ಲವಾದ್ಯೆಲ್ಲ ತಂದನ ಪುಣ್ಯವಂತ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತೆ ಶಿವ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮನ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತೀನಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ, ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ತಂದಾನಾನಾ ತಂದಾನಾ ಎಂಬ ಸೊಲ್ಲನ್ನು ಹಾಡಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.thehindu.com/features/cinema/balanagamma-1942/article2662737.ece</ref> ಕಥೆ ಹೇಳುವಾಗ, ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡುಗಾರ ಹಾಡುವಾಗ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ಗಳಾಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕಥೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಾಡಿನ ಸೊಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಥೆಯ ನಡುವೆ [[ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು|ಹಾಸ್ಯಮಯ]] ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಥೆಯು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಥೆಗಾರರು ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಲೆಯನ್ನು [[ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ಆಧುನಿಕ]] ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>https://enrouteindianhistory.com/storytelling-of-andhra-pradesh/</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಆಚರಣೆ]] qfrc0wk3nip1niw8h07xliiawh1wz9n 0 178203 1372095 1371034 2026-04-26T05:43:05Z Spoorthi Rao 39512 ಅ 1372095 wikitext text/x-wiki {{for|ಸಿನಿಮಾಗಾಗಿ|ನಂದಗೋಕುಲ (ಚಲನಚಿತ್ರ)}} '''ನಂದಗೋಕುಲ''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 4 [[ಜೂನ್|ಜೂನ್‌]] 2025 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಗೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶುಕ್ರವಾರದವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ರಾವ್, ಅಮೃತಾ ನಾಯ್ಡು, ರವಿ ಚೇತನ್, ರಘು ಮಂಡ್ಯ, ಅಭಿಷೇಕ್ ದಾಸ್ ಇದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ನಂದಗೋಕುಲ: ಯಶ್, ರಾಧಿಕಾ ಫ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಫುಲ್‌ ಖುಷ್‌ ಯಾಕೆ? |url=https://kannada.oneindia.com/entertainment/nandagokula-new-family-drama-coming-soon-on-colors-kannada-408383.html#google_vignette |website=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |publisher=ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕನ್ನಡ}}</ref>. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ರಾಮಾಚಾರಿ, ದೃಷ್ಟಿ ಬೊಟ್ಟು, ನೂರು ಜನ್ಮಕೂ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದ ಶ್ರವಂತ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಧಿಕ ಶ್ರವಂತ್ ಅವರ '''ಬಣ್ಣ ಟಾಕೀಸ್''' ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web |title=ನಂದ ಗೋಕುಲ ಹೆಸರಿನ ತುಂಬು ಸಂಸಾರದ ಕಥೆಯೊಂದು ಶುರುವಾಗಲಿದೆ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/nandagokula-serial-soon-telecaste-in-colors-kannada-pav-su6wbr?photo=6 |publisher=ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ |access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025}}</ref>. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Nandhagokula.png|thumb|ಹೊಸ ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] | name = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಶ್ರವಂತ್ ರಾಧಿಕ | creative_director = | starring = | theme_music_composer = | music = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ರಾಧಿಕ ಶ್ರವಂತ್, ಸಿಂಧು ಕಲ್ಯಾಣ್ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಬಣ್ಣ ಟಾಕೀಸ್ | distributor = | network = [[ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾ|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್]] [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 4 ಜೂನ್‌ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತನ್ನ ಮೂರು ಜನ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೀರೊಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಹೊರಟ ಅಪ್ಪನ ಕಥೆ ಯಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಬೆಳೆಸುವ ಅಪ್ಪ ನಂದಕುಮಾರ್‌ನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಂದಕುಮಾರ್ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಡವಳಿಕೆಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿದ ಛಲಗಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. 30 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ಸಹೋದರರ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಹೋದರರ ಏಕೈಕ ತಂಗಿ ಗಿರಿಜಾಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ ಅವರ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಹೋದರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಂದಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾರನ್ನ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂದಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳೆಯುವ ಹಟದಿಂದ 'ಗಿರಿಜಾ ಸ್ಟೋರ್ಸ್' ಎಂಬ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ತೆರೆದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಹೋದರರರಿಗೆ ಸವಾಲಾಗುವಂತೆ ಅವರ ಮನೆ ಎದುರೇ 'ನಂದಗೋಕುಲ'ವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಸಹೋದರರ ಹಗೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ, ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರ ಜಗಳ. ಗಿರಿಜಾಗೆ ಎದುರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತವರು ಮನೆಯವರಿದ್ದರೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂದಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾಗೆ ಐವರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದು, ಧನ್ಯಾ, ಮಾಧವ, ಕೇಶವ, ವಲ್ಲಭ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾ ಎಂಬುವುದಾಗಿ. ತಂದೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಐವರು ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ತಾನು ಪ್ರೀತಿಸಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ತನಗೂ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೂ ಕುಟುಂಬವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಯ್ತು. ತಮ್ಮಂತೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಷ್ಟದ ಸ್ಥಿತಿ ಬರಕೂಡದು. ಅವರು ಕೂಡು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನಂದಕುಮಾರ್ 'ನೀವ್ಯಾರೂ ಪ್ರೀತಿಸಿ ಮದ್ವೆ ಆಗೊಲ್ಲ ಅಂತ ನನಗೆ ಮಾತು ಕೊಡಿ!' ಎಂದು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಭಾಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. 'ನಂದ ಗೋಕುಲ'ದಂಥ ಕುಟುಂಬ ತಮ್ಮದಿರಬೇಕು, ಎಲ್ಲರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಾಳಿ ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ನಂದಕುಮಾರ್ ಕೂಡು ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಯಾರ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇವರ ಪ್ರೀತಿ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮುಂಬರುವ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಲಾವಿದರು=== *ಅರವಿಂದ್ ರಾವ್ : ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಮೃತಾ ನಾಯ್ಡು : ಗಿರಿಜಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ===== ನಂದಕುಮಾರ್ & ಗಿರಿಜಾ ಮಕ್ಕಳು ===== *ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರ: ಮಾಧವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಯಶವಂತ್ ಕುಮಾರ್: ಕೇಶವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಭಿಷೇಕ್ ರಾಮ್‌ದಾಸ್ : ವಲ್ಲಭ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕೃಷ್ಣಪ್ರಿಯ: ರಕ್ಷಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ===== ಸೊಸೆಯಂದಿರು ===== *ಅರ್ಪಿತಾ ಗೌಡ: ಪ್ರಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಮೇಘಾ ಎಸ್.ವಿ : ಮೀನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಊರ್ಜಿತ ವಲ್ತಾಜೆ : ಅಮ್ಮು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ===ಇತರೆ=== *ರವಿ ಚೇತನ್ : ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ರಘು ಮಂಡ್ಯ *ಶೈಲಜಾ *ಅರ್ಚನಾ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ *ನವ್ಯಾ ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== {|class="wikitable" style="text-align:center;" !style="background:LightGreen;"|ಭಾಷೆ !style="background:LightGreen;"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ !style="background:LightGreen;"|ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಸಾರ !style="background:LightGreen;"|ವಾಹಿನಿಗಳು !style="background:LightGreen;"|ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ !style="background:LightGreen;"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2'' <br> பாண்டியன் ஸ்டோர்ஸ் 2 | 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] | rowspan="5" | ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ |- | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಸಾಂತ್ವನಂ 2'' <br> സാന്ത്വനം 2<ref>{{Cite web|title=രണ്ട് കുടുംബങ്ങളുടെ കഥ? 'സാന്ത്വനം 2' വരുന്നു, ആകാംക്ഷയോടെ പ്രേക്ഷകര്‍|url=https://www.asianetnews.com/spice-entertainment/santhwanam-2-coming-soon-asianet-announced-the-sequel-with-a-promo-video-scywcn|access-date=4 May 2024|trans-title=A tale of two families? 'Santhwanam 2' is coming, the audience are eagerly waiting|website= ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್|language=ml}}</ref> | 17 ಜೂನ್ 2024 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] | rowspan="4" | ರೀಮೆಕ್ |- | [[ತೆಲುಗು]] | ''ಇಲ್ಲು ಇಲ್ಲಲು ಪಿಲ್ಲಲು '' <br> ఇల్లు ఇల్లాలు పిల్లలు<ref>{{Cite web|title=Illu Illalu Pillalu: A tale of love, loyalty, and betrayal|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/illu-illalu-pillalu-a-tale-of-love-loyalty-and-betrayal/articleshow/122920503.cms|access-date=4 May 2024|website=ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |language=en}}</ref> | 12 ನವೆಂಬರ್ 2024 | [[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |- | [[ಕನ್ನಡ]] | ''Nanda Gokula'' <br> ನಂದ ಗೋಕುಲ<ref>{{Cite web|title=ಸಹೋದರರ ಹಗೆ, ಪ್ರೇಮ ಕಹಾನಿಯಿಂದ ದ್ವೇಷ, ಕೂಡು ಕುಟುಂಬದ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಕಥೆಯೇ 'ನಂದ ಗೋಕುಲ': ಬರ್ತಿದೆ ನೂತನ ಧಾರಾವಾಹಿ|url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-serial-nanda-gokula-to-air-on-colors-kannada-channel-from-june-4th/articleshow/121463599.cms|access-date=31 May 2025|website=[[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ]]|language=kn}}</ref> | 4 ಜೂನ್ 2025 | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |- | [[ಹಿಂದಿ]] | ''ಮಹಾದೇವ & ಸನ್ಸ್'' <br> महादेव & Sons | 5 January 2026 | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.hotstar.com/in/shows/nandagokula/1271421564 ನಂದಗೋಕುಲ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} @ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ |ಜಿಯೋ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ]] ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]] eouuk6hw0qzo1i7qadeh9yzha2z8mvr 0 178789 1372065 1353638 2026-04-25T18:21:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372065 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = ಕುಝೂರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು |official_name =ಪೂರಂ ([[ಮಲಯಾಳಂ]]) |holiday_name =ಪೂರಂ |observedby =[[ಕೇರಳೀಯರು]] |date =ಬೇಸಿಗೆ |observances =''[[ಮೇಳಂ]]'', ''ಆನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ'', ''ಕುತ್ತಿರ ವೇಳ'', ''ಕಾಳ ವೇಳ'', ''ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು'', ''[[ಕೈಗೊಂಬೆ ನೆರಳಾಟ|ನೆರಳಾಟ]]'', [[ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]] |type=ಹಿಂದೂ |longtype =[[ದೇವಸ್ಥಾನ]] [[ಉತ್ಸವ]]}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು.]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|[[ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ]]ದ [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ಪ್ರದರ್ಶನ.]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|ಆಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ. ವಿಷುವಿನ ಮರುದಿನ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.]] '''ಪೂರಂ''' {{IPA|ml|puːɾam|}} ಎಂಬುದು [[ದುರ್ಗಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಾಳಿ]] ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಉತ್ಸವ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ವಳ್ಳುವನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ತಿರುಮಾಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೧ ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆನೆ|ಆನೆಯನ್ನು]] ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], [[ಚೆಳಕ್ಕರ]], ಅರ್ಯಾಂಕಾವು ಪೂರಂ (ಶೊರನೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]) ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕಂಚೇರಿ]] ಬಳಿಯ [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂಗಳು ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಎತ್ತುಗಳ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವೇಳವೂ ಪೂರಂನಂತಹ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ ಅರಟ್ಟುಪು಴-ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ, ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ (ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ), [[ಅಂತಿಮಹಾಕಾಳಂಕಾವು ವೇಳ]], [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ]], [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]], ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ, [[ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್]] ಪೂರಂ, ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ, [[ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ]] ಪೂರಂ, ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]]. ==ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು== [[ಮೇಳಂ]] ಎಂಬುದು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಜಾಝ್]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ''ಮೇಳ''ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದದ್ದು [[ಪಾಂಡಿ ಮೇಳಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ''ಮೇಳ''ವೆಂದರೆ [[ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ]], ಇದು ವಾದ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿ ಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯಬದ್ಧ ತಾಳವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]] ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ''ಪಂಚ'' ಎಂದರೆ ಐದು) ಎಂಬುದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹ|ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಾದ್ಯಗಳು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಐದು ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಮದ್ದಳಂ]], [[ಕೊಂಬು, ಕೇರಳ|ಕೊಂಬು]], [[ಇಡಕ್ಕ]], [[ಇಳತಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ತಿಮಿಲ]]. [[ತಯಂಬಕ]] ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ [[ಚೆಂಡ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಂಡ ಮತ್ತು [[ಇಳತಾಳಂ]] ವಾದಕರ ಸುತ್ತಲೂ ತಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ==ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಪೂರಂನ ಆಕರ್ಷಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು [[ವಳ್ಳುವನಾಡು (ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್)|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ತಳಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹರಿಜನ ವೇಳ ಅಥವಾ ಪರೆಯರ ವೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹರಿಮಟ್ಟಂ ದೇವಸ್ಥಾನವು ತೃಪ್ಪುಣಿತ್ತುರ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇವಲ ೭ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮೇಡಂನ ಉತ್ತ್ರಂ ನಕ್ಷತ್ರದಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಸವದ ೭ನೇ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ. ಈ ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಕುಡಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ೧೦ ಆನೆಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡಿಮೇಳಂ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹರಿಮಟ್ಟಂ ಪೂರಂ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೆನ್ಮಾರ ವಳ್ಳಂಗಿ ವೇಳ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] * [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] * [[ತಿರುಮಂಧಾಂಕುನ್ನು ಪೂರಂ]] * [[ಉತ್ರಳಿಕಾವು ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://www.keralatourism.org/event/uttralikkavu-pooram/52 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ಮಚಾಡ್ ಮಾಮಂಗಂ]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]] * [[ಭಜನಮಾಡಂ ಪೂರಂ]] * [[ಕಾವಸ್ಸೇರಿ ಪೂರಂ]] * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ]]<ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಪೆರುವನಂ ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Peruvanam Pooram, Thrissur, Hindu Festivals, Temple, Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/peruvanam-pooram-festival-thrissur/54 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ<ref>{{Cite web |title=Chinakkathoor Pooram – the Pooram at Chinakkathoor Bhagavathy Temple {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/chinakkathoor-pooram/4 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> * [[ವೈರಾಂಕೋಡ್ ವೇಳ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala}} * [https://web.archive.org/web/20080224022325/http://www.keralatourism.org/php/travel/data/festivalcalendar.php ೫ ವರ್ಷಗಳ ಉತ್ಸವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್] * [http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ೨೦೦೯ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119111746/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2009.html |date=2009-11-19 }} * [http://www.pooram.org ಪೂರಂ - ಸಮುದಾಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಆನೆ ಉತ್ಸವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] eloaa6meg5jcap0np1lfthobpv78ov9 0 178986 1372063 1371930 2026-04-25T17:49:19Z Ranjitha kundhapura 94505 1372063 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ejnb31v1wywrp7af0nw3mjr8frasyik 0 179008 1372073 1371768 2026-04-25T23:03:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372073 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ಫ್ರ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಕೊಲೊನ್ನ | native_name = Franciscus Columna | native_name_lang = la | image = Hypnero.png | caption = ''[[Hypnerotomachia Poliphili]]'' illustration (1499) | religion = [[Catholic religion]] | school = [[St Mark's Basilica]] | lineage = [[Colonna family|Colonna]] | order = [[Dominican Order]] | church = [[Santi Giovanni e Paolo, Venice]] | nationality = ಇಟಾಲಿಯನ್ | birth_date = 1433 | birth_place = [[ವೆನಿಸ್]], [[ಇಟಲಿ]] | death_date = 1527 | death_place = ವೆನಿಸ್, ಇಟಲಿ | profession = [[Priest]] and [[monk]] | literary_works = ''[[Hypnerotomachia Poliphili]]'' }} '''ಫ್ರ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಕೊಲೊನ್ನ''' 1432-1527. [[ಇಟಲಿ]]ಯ [[ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಸಾಹಿತಿ]], ಡಾಮಿನಿಕನ್ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭಿಕ್ಷು. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ವೆನಿಸ್|ವೆನಿಸ್‍]]ನಲ್ಲಿ. ''ಹೈಪರ್ನೋಟೊ ಮ್ಯಾಚಿಯ ಪಾಲಿಫಿಲಿ'' ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ರಮ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದ. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜೋವನಿ ಬಿಲ್ಲಿನಿ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಡಿ ಸೇಂಟ್ ವಿಕ್ಟರ್-ಇವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. 1592ರಲ್ಲಿ ದಿ ಸ್ಟ್ರೈಫ್ ಆಫ್ ಲವ್ ಇನ್ ಎ ಡ್ರೀಮ್ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನದಿಂದ ಈ ರಮ್ಯ ಕಥೆಯ ಸಂಗ್ರಹ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಡ್ಯಾಲಿಂಗ್‍ಟನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Gutenberg author |id=8042| name=Francesco Colonna}} * {{Internet Archive author |sname=Francesco Colonna}} * Colonna, Francesco, ''Hypnerotomachia: The Strife of Love in a Dreame'', Translation by R.D., London, 1592. Facsimile ed., introd. by Lucy Gent, 1973, Scholars' Facsimiles & Reprints, {{ISBN|978-0-8201-1124-7}}. * [https://web.archive.org/web/20060813123735/http://mitpress.mit.edu/e-books/HP/hyp000.htm ''Hypnerotomachia Poliphili''], at [[MIT Press]] * [http://www.rarebookroom.org/Control/colhyp/index.html ''Hypnerotomachia Poliphili''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114204719/http://www.rarebookroom.org/Control/colhyp/index.html |date=2013-01-14 }}, at [[Rare Book Room]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೊಲೊನ್ನ, ಫ್ರಾ ಫ್ರ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ}} [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] roewjexonwvfvjx76v7hsgqlcfpgply 0 179030 1372100 2026-04-26T06:33:11Z Spoorthi Rao 39512 ಪುಟ 1372100 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = | language = ಕನ್ನಡ | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = | distributor = | budget = | network = ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಲಾವಿದರು=== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ: <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಗಳು== ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== rro5dia8iw1fvsmu1b72e80vrkl0l9c 1372103 1372100 2026-04-26T06:53:24Z Spoorthi Rao 39512 ಕೊಂಡಿಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆ 1372103 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಲಾವಿದರು=== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ: <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== 0qqu88a5isrd926nxqg4q8uv5yiaub4 1372104 1372103 2026-04-26T07:04:10Z Spoorthi Rao 39512 ಕೊಂಡಿಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆ 1372104 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಲಾವಿದರು=== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== n1jav7mwqhl4cflt5jvu0vr60fissrp 1372105 1372104 2026-04-26T07:25:48Z Spoorthi Rao 39512 /* ರೂಪಾಂತಾರಗಳು 1372105 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಕಲಾವಿದರು=== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== mn2ptb9oei7fxnxxx5h2aicc5t2tfxm 1372106 1372105 2026-04-26T07:26:29Z Spoorthi Rao 39512 /* ಕಲಾವಿದರು * 1372106 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== ijfkvsunumj9z32d34x3ytvwfcemuia 1372107 1372106 2026-04-26T07:31:18Z Spoorthi Rao 39512 /* ಕಲಾವಿದರು * 1372107 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ====ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ====ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರು==== *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ: ಚಂದನಾ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== rn8nya64pr46xs5pgliq8onz7zumpjn 1372108 1372107 2026-04-26T07:31:44Z Spoorthi Rao 39512 /* ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರು 1372108 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ====ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ====ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ: ಚಂದನಾ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== rnj0965sfwyfdksmup1493vgmy86xgd 1372109 1372108 2026-04-26T07:32:51Z Spoorthi Rao 39512 /* ಕಲಾವಿದರು * 1372109 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ====ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ====ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್: ಚಂದನಾ ಅಣ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ: ಚಂದನಾ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== kmwvo44d9csnnmpot53yu2r1pu83c0f 1372114 1372109 2026-04-26T08:09:13Z Spoorthi Rao 39512 ಇಮೇಜ್ 1372114 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title=ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms.|website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Shree Gandhadagudi.png|thumb|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ==ಕಲಾವಿದರು== ====ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small> **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ====ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್: ಚಂದನಾ ಅಣ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ: ಚಂದನಾ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== 8pyfq05zh6c8apqrz1jr4paggr7gcnj 6 179031 1372113 2026-04-26T07:57:36Z Spoorthi Rao 39512 == ಸಾರಾಂಶ == {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |ಉಚಿತವಲ್ಲದ ಬಳಕೆಯ ತಾರ್ಕಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆ-ಕಾರ್ಡ್ |- |ಲೇಖನ | |- |ಮಾಲೀಕ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , ನಿರ್ಮಾಪಕರು |- |ಮೂಲ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |- |ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | |} == ಪರವಾನಗಿ == ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹಣಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಲ್ಲ. {{non-free television screenshot|image has rationale=yes}} 1372113 wikitext text/x-wiki == ಸಾರಾಂಶ == {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |ಉಚಿತವಲ್ಲದ ಬಳಕೆಯ ತಾರ್ಕಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆ-ಕಾರ್ಡ್ |- |ಲೇಖನ | |- |ಮಾಲೀಕ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , ನಿರ್ಮಾಪಕರು |- |ಮೂಲ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |- |ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ | |} == ಪರವಾನಗಿ == ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಹಣಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಲ್ಲ. {{non-free television screenshot|image has rationale=yes}} savmo13ecnr9tyo1tecioqlbdqpw13q 0 179032 1372121 2026-04-26T10:36:41Z Vikashegde 417 ಹೊಸ ಪುಟ: ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾ... 1372121 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಇಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಇದನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 'ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕಾ' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7000 ಶಾಸನಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೊರಕುವ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 17. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ== ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇದರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. psnkv5u0qro73xtbo8os7b5ucf0ekbp 1372123 1372121 2026-04-26T11:24:15Z Vikashegde 417 1372123 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನಳು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುಲಿ ಎರಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇದರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. 7j8jxzhj2gpq1suwacyw6cwbicgvu67 1372124 1372123 2026-04-26T11:24:49Z Vikashegde 417 added [[Category:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372124 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನಳು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುಲಿ ಎರಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇದರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] akrh1m36bwldpzg13wqkqupflvsg1h3 1372129 1372124 2026-04-26T11:28:29Z Vikashegde 417 added [[Category:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372129 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನಳು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುಲಿ ಎರಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇದರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] rhv6ceyekg2ic2j3zb8v5w4hh36enq9 1372130 1372129 2026-04-26T11:32:55Z Vikashegde 417 1372130 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿ ಇದರ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] jce7u0ra4orqfyd1lvwcffytyj28kke 1372131 1372130 2026-04-26T11:34:05Z Vikashegde 417 /* ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ */ 1372131 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] kn0gpsiw8oxlmevxapaaumkg3ogsmsv 1372133 1372131 2026-04-26T11:35:56Z Vikashegde 417 /* ವಿವರಣೆ */ 1372133 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಇನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ತ್ರಿಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] iug3wfdqs48bskmx927puhntt5xtlhe 1372136 1372133 2026-04-26T11:50:51Z Vikashegde 417 /* ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ */ 1372136 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದೆ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 9arm030s7c8wn56piwjq8g3jf3xxyy9 14 179033 1372126 2026-04-26T11:27:43Z Vikashegde 417 ಹೊಸ ಪುಟ: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇರುವ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] 1372126 wikitext text/x-wiki ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇರುವ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] 1n1r8e9f9559llqhpg0rfax0fzi0j67 1372127 1372126 2026-04-26T11:27:55Z Vikashegde 417 added [[Category:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372127 wikitext text/x-wiki ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇರುವ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] 9z1tsib4cnv9fqqmp4nx0g1cvgaqht2 1372128 1372127 2026-04-26T11:28:17Z Vikashegde 417 1372128 wikitext text/x-wiki ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವರ್ಗ [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] qocpeqo3qc6j173m69urdizioezfzg3