ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1240 1372203 1371293 2026-04-27T08:45:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372203 wikitext text/x-wiki {{ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ}} {{Infobox person | name = ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ | other names = ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಅಣ್ಣಾವ್ರು | image =Rajkumar 2009 stamp of India (cropped).jpg | image_size = | birth_name = ಸಿಂಗಾನಲ್ಲೂರು ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ ಮುತ್ತುರಾಜು | birth_date = ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೯೨೯ | birth_place = [[ಗಾಜನೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]],<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/fline/fl2308/stories/20060505002309800.htm |title=The Hindu, FrontLine - Pride of Kannada |access-date=2013-03-12 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110074656/http://www.hindu.com/fline/fl2308/stories/20060505002309800.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="BBCRajkumar">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/859391.stm BBC News South Asia - India's approach to bandit kidnapper]</ref><ref name="oldmaps">[http://homepages.rootsweb.ancestry.com/~poyntz/India/images/Madras&Mysore1.JPG Map of Mysore Kingdom & Madras Presidency - The whole of Talavadi block incl' Hassanur, Gajanur were with the Mysore Presidency]</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 (ವಯಸ್ಸು - 76) | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | monuments = [[ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೊ|ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]]<ref name="htrest">{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/A-Rs-100-million-memorial-to-Rajkumar/Article1-88329.aspx |title=Hindustan Times - A Rs 100 million memorial to Rajkumar |access-date=2013-03-12 |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125161936/http://www.hindustantimes.com/A-Rs-100-million-memorial-to-Rajkumar/Article1-88329.aspx |url-status=dead }}</ref> | occupation = [[ನಟ]], ಗಾಯಕ | years_active = 1954–2005 | academyawards = | title = ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ವರನಟ,ಅಣ್ಣಾವ್ರು | movement = [[ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.bangalorenotes.com/raj.pdf |title=Economic and Political Weekly - Rajkumar and Kannada Nationalism |access-date=2013-03-12 |archive-date=2013-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101214321/http://www.bangalorenotes.com/raj.pdf |url-status=dead }}</ref> | spouse = [[ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] | children = [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] <br /> [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] <br /> [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] <br /> ಪೂರ್ಣಿಮ<br /> ಲಕ್ಷ್ಮಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.rajkumarmemorial.com/life.htm |title=Rajkumarmemorial.com - Life |access-date=2013-03-12 |archive-date=2015-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321131305/http://rajkumarmemorial.com/life.htm |url-status=dead }}</ref> | website = }} '''ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''', ಅಣ್ಣಾವ್ರು ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇರುನಟ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ನಟನೆ, ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ವರನಟ, ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ ಮೊದಲಾದ ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಹಾಗೂ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನಾಡೋಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಟ.<ref>https://kannada.boldsky.com/insync/life/2014/dr-rajkumar-birthday-special-remembering-annavru-on-his-86t-007370-pg1.html</ref><ref>[http://m.prajavani.net/article/2017_04_24/486571# ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಗೂಗಲ್‌ ಡೂಡಲ್‌ ಮೂಲಕ ಗೌರವ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ ನೂರು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ '''25 ಅತ್ಯದ್ಭುತ ನಟನೆ'''ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ರವರ ''ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ'' ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/1|title=100 years of Indian cinema: 25 greatest performances of Indian cinema|work=Forbes|author= Shishir Prasad, N.S. Ramnath, Shohini Mitter|date= 27 Apr 2020|access-date=29 Sep 2020}}</ref>In 2018, Dr. Girija, a researcher from the Janapada (Folklore) Department of Kannada University, Hampi, earned her Ph.D. for an in-depth study titled "Folk Elements in Dr. Rajkumar’s Films Based on Novels".Her work explores how folk culture, traditions, and narratives are interwoven into the cinematic adaptations of novels in which Dr. Rajkumar played key roles. This study is considered a significant academic contribution to the understanding of folk influence in Kannada cinema कुनाल . ==ಜೀವನ== * ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ '''ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''' (ಜನನ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೪, ೧೯೨೯ - ಮರಣ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨, ೨೦೦೬) ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಧ್ರುವತಾರೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕ. ೧೯೫೪-೨೦೦೫ರವರೆಗೆ ೫ ದಶಕಗಳ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ, ೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರದ್ದು. * ಕೇವಲ ನಟರಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಸಹ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ ಬಿರುದು, ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಹಾಗೂ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನಾಡೋಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ದಾದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಲಭಿಸಿವೆ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪಡೆದ ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತ ದಂತಚೋರ ವೀರಪ್ಪನ್‌ನಿಂದ ಅಪಹರಣವಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ೧೦೮ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ===ಹಿನ್ನೆಲೆ=== [[Image:Rajkumar.jpg|thumb|ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರತಿಭೆ ಸಿಂಗನಲ್ಲೂರು ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜನೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೯೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೪ರಂದು ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಜನ್ಮ ತಳೆದರು. ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಹೆಸರು ಮುತ್ತುರಾಜು (ಮುತ್ತಣ್ಣ).<BR> ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರಿಗೆ ವರದರಾಜ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಶಾರದಮ್ಮ ಎಂಬ ತಂಗಿಯು ಇದ್ದರು. ೧೯೫೩ ಜೂನ್ ೨೫ರಂದು ಪಾರ್ವತಿಯವರೊಡನೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೇವನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಪಾರ್ವತಿಯವರು ಮುಂದೆ '''ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''' ಎಂದೇ ಕನ್ನಡದ ಜನತೆಗೆ ಚಿರ ಪರಿಚಿತರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದರು. ಅವರು ''ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಸಂಸ್ಥೆ''ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ರಾಜ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ೫ ಜನ ಮಕ್ಕಳು. ಮೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು. ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಾದ ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕ ನಟರು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರು ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಹಾಗು ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಹಿರಿಯ ಅಳಿಯ ಪಾರ್ವತಮ್ಮನವರ ತಮ್ಮನಾದ ಗೋವಿಂದರಾಜು ಹಾಗು ಕಿರಿಯ ಅಳಿಯ ಚಿತ್ರನಟ ರಾಮ್‌ಕುಮಾರ್. ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿದ್ದು, ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಪುತ್ರಿಯಾದ ನಿವೇದಿತಾ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪನವರು ಡಾ. ರಾಜ್ ಅವರ ಬೀಗರು. ಬಂಗಾರಪ್ಪನವರ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಗೀತಾ, ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರ ಪತ್ನಿ. ===ಅಪಹರಣ=== * ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೦೦ರಂದು, ಕುಖ್ಯಾತ ದಂತಚೋರ, ನರಹಂತಕ ವೀರಪ್ಪನ್‌ನಿಂದ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರು ಗಾಜನೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ತೋಟದ ಮನೆಯಿಂದ ಅಪಹರಣವಾದರು. ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಅಳಿಯ ಗೋವಿಂದರಾಜು ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ಮಾರಡಗಿಯವರೂ ಕೂಡ ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾದರು. * ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅಪಹರಣದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವೀರಪ್ಪನ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳ ಮೂಲಕ, ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತ, ಹಲವಾರು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ನೂರೆಂಟು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಪಹೃತರಾಗಿ, ಅರಣ್ಯವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ಡಾ. ರಾಜ್, ೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೦ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡರು. * ಅಪಹರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೋಲಿಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾದ(ಡಿಜಿಪಿ) ಪಿ. ದಿನಕರ್ ಅವರು ಅಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ "Veerappan's Prize Catch: Dr.Rajkumar" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ ಯವರು "ರಾಜ ರಹಸ್ಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ನಿಧನ=== [[Image:Bangalore Rajkumar.jpg|thumb|right|200px|ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ "ಅಂತಿಮ ನಮನ, ಅಣ್ಣಾವ್ರೆ"]] * ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಿನೋವು ಹಾಗು ಎದೆನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ ಡಾ. ರಾಜ್, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್, ೨೦೦೬ ಬುಧವಾರದಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧:೪೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ, ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯವಾದಂತಾಯಿತು. * ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಾರಾಯಣ ನೇತ್ರಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ, ಬಂಧುಮಿತ್ರರ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಂಠೀರವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸ್ತೋಮ ಅಂತಿಮ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತ್ತು. * ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬ ರಂದು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಂದಿನಿ ಲೇಔಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರದ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವು ನಡೆಯಿತು. ಇವೆರಡು ದಿನ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ಮತ್ತು ೧೩), ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. == ಬಣ್ಣದ ಬದುಕು == ===ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಪ್ರಭಾವ=== * ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸುವ ಮುನ್ನ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಹೆಸರು ಮುತ್ತುರಾಜ ಎಂದಿತ್ತು. ಮುತ್ತುರಾಜನ ತಂದೆ ''ಸಿಂಗಾನಲ್ಲೂರು ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ''<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/what-are-the-real-names-of-sandalwood-these-famous-actors-hg-402775.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-08-17 |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031055120/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/what-are-the-real-names-of-sandalwood-these-famous-actors-hg-402775.html |url-status=dead }}</ref> ನವರು ೧೯೩೦-೧೯೫೦ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು. ರೌದ್ರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯರವರು '''ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ''' ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಬಡತನದಿಂದಾಗಿ ಮುತ್ತುರಾಜ್ ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಾಲ್ಕನೆ ತರಗತಿಗೆ ನಿಂತಿತ್ತು. * ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿಯೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಯಿತು. ತಂದೆಯನ್ನು ನೆರಳಿನಂತೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ಮುತ್ತು ರಾಜ್‌ಗೆ ಅವರಿಂದಲೇ ತರಬೇತಿಯಾಯಿತು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಬೀರಿರುವ ಪ್ರಭಾವ ಅಪಾರ. ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಅವರು ಮೊದಲು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ತಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನೇ:"ಇಂತಹ ಸಾಧನೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯ" ಎಂದು ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ ಮಗನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಅಂದೇ ನುಡಿದಿದ್ದರು. ಅದು ನಿಜವಾಯಿತು. * "ನನ್ನ ತಂದೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಹುರಿ ಮೀಸೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ, ಆರ್ಭಟಿಸುತ್ತಾ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆಂದರೆ ಎಂತಹವರಿಗೂ ಒಂದು ಬಾರಿ ನಡುಕ ಬರುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ತಂದೆಯವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ತಂದೆಯ ಅಭಿನಯ ಬಲು ಪ್ರಿಯ. "ನಾನೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ಬರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. * ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮುತ್ತುರಾಜುವಿಗೆ "ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ" ಎಂಬ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ ದೊರಕಿತು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರು ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ ತೊರೆದು ಎಂ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ನಾಯ್ಡುರವರ '''ಶ್ರೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ'''ಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಮುತ್ತುರಾಜ್‌ಗೆ "ಅಂಬರೀಷ" ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಷನ ತಮ್ಮ ರಮಾಕಾಂತನ ಪಾತ್ರ ದೊರಕಿತು. * ಅನಂತರ "ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ" ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯದು ಭೀಮನ ಪಾತ್ರವಾದರೆ ಮಗನದು ಅರ್ಜುನನ ಪಾತ್ರ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ಇದು ರಂಗ ತಾಲೀಮು. ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ನಿಧನ. ಬಂದೆರಗಿದ ಅಘಾತದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ ಮುತ್ತುರಾಜ್, ಮತ್ತೆ ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ ಸೇರಿ "ಭೂ ಕೈಲಾಸ" ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿ ಅಲ್ಲದೆ, ''ಶ್ರೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಂಡಲಿ'', ಶೇಷಾಚಾರ್ಯರ ''ಶೇಷಕಮಲ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ''ಯಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ=== * ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನಾಗಿಯೂ, ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶಂಕರ್‌ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ ಮುತ್ತುರಾಜ್, ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. * ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಆಗಷ್ಟೆ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ಮುತ್ತುರಾಜ್ ದಂಪತಿಗಳು ನಂಜನಗೂಡಿನಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೊರಡಲು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ ಕೂಡ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಮುತ್ತು ರಾಜ್‌ರವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ನೋಡಿದ್ದರು. ಅಂದು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಆ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿಸಿ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಿದರು. * ಸಿಂಹನವರು ಕಣ್ಣಪ್ಪನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸನಟನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯವದು. ಅಂದು ಕಟ್ಟುಮಸ್ತಾದ ಆಳು ಮುತ್ತರಾಜ್‌ರವರನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ "ಇವನನ್ನೇ ಕಣ್ಣಪ್ಪನಾಗಿ ಏಕೆ ಮಾಡಬಾರದು" ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು. ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಬಳಿ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು, ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಶುಭ ಕೋರಿ ಸಿಂಹ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮೇಲಿನ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಟೌನ್‌ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಿಂಹನವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. * ಆ ದಿನ, ಅರ್ಧಗಂಟೆ ನಾಟಕ ನೋಡಿ, ಮುತ್ತುರಾಜ್‌ರವರ ತನ್ಮಯತೆಯ ಅಭಿನಯ ಕಂಡು ಸಿಂಹ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟರು. ಗುಬ್ಬಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಫಿಲಂಸ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಈತನೇ ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಎ.ವಿ.ಎಂ.ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರದ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣನವರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. * ನಂತರ ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್ ಹಾಗು ನರಸಿಂಹರಾಜು ಇವರುಗಳನ್ನು 'ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೆಸ್ಟ್' ಗೆ ಮದರಾಸಿಗೆ ಬರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ ರವರಿಂದ ಮುತ್ತುರಾಜ್‌ಗೆ-'''ರಾಜ‌ಕುಮಾರ್''' ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರಿನ ನಾಮಕರಣವಾಯಿತು. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. * ಚಿತ್ರವು ೧೯೫೪ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು. ಮದರಾಸಿನಲ್ಲಿ 'ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೆಸ್ಟ್' ನೋಡಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಎ.ವಿ.ಎಂ.ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ರವರು ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ ರವರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ " ಈ ಉದ್ದ ಮೂಗಿನ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲು ಹುಬ್ಬು ಇರುವವರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಏನು ಚಿತ್ರ ಮಾಡುತ್ತೀಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದರಂತೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹನವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಎ.ವಿ.ಎಂ.ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್, ಇವರೇ ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದರು. === ಬಣ್ಣದ ಬದುಕಿನ ಪಕ್ಷಿನೋಟ === * ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರದಿಂದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರಾಜಕುಮಾರ್, ಭಕ್ತ ವಿಜಯ, ಹರಿಭಕ್ತ, ಓಹಿಲೇಶ್ವರ, ಭೂಕೈಲಾಸ, ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ, ನವಕೋಟಿ ನಾರಾಯಣ(ಭಕ್ತ ಪುರಂದರದಾಸ) ಮುಂತಾದ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ೨೦೦ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ ಏಕೈಕ ಕಲಾವಿದರು. * ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ''ಕಣ್ತೆರೆದು ನೋಡು'', ''ಗಾಳಿಗೋಪುರ'', ''ನಂದಾದೀಪ'', ''ಸಾಕು ಮಗಳು'', ''ನಾಂದಿ'' ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ, ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವ ರಾಯ ಮುಂತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ರಾಜ್ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡವು. * ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಧ್ಯಾರಾಗ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ರಾಜ್ ರವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರಾದ ಡಾ.ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗು ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಇದೇ ವರ್ಷ ತೆರೆಕಂಡ ಮಂತ್ರಾಲಯ ಮಹಾತ್ಮೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೃಪ್ತಿಕರ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜೇಡರ ಬಲೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ಮಾದರಿಯ ಗೂಢಚಾರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಸರಣಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಈ ಸರಣಿ ಯಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಕಾಶ್' ಎಂಬ ಏಜೆಂಟ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ (ಏಜೆಂಟ್ ೯೯೯) ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಆಪರೇಷನ್ ಜಾಕ್‌ಪಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯, ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯ ಹಾಗು ಆಪರೇಷನ್ ಡೈಮಂಡ್ ರಾಕೆಟ್. ಇವಲ್ಲದೇ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ರಾಜಣ್ಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ ಯಾಗಿ ರಾಜ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರ ನೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾದ ಭಾಗ್ಯದ ಬಾಗಿಲು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ '''ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ''' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವೂ ([[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ (೧೯೬೮ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]]) ಕೂಡ ತಯಾರಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರ ಹಿಂದಿನ ನೂರು ಚಿತ್ರಗಳ ತುಣುಕು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ, ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. * ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಚಿತ್ರಗಳು ರಾಜ್ ರವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ ಚಿತ್ರದ ''ಆಡಿಸಿನೋಡು ಬೀಳಿಸಿ ನೋಡು ಉರುಳಿ ಹೋಗದು'' ಹಾಗು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಚಿತ್ರದ ''ಒಲವೆ ಜೀವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ'' ಹಾಡುಗಳು ಜನಮನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. * ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರನ್ನು ಖ್ಯಾತಿಯ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ. ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೇ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ ಅಭಿನಯದ ''ರಾಜೀವಪ್ಪ'' ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. * ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರ ನೂರೈವತ್ತನೇ ಚಿತ್ರ, ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ, ಗಂಧದ ಗುಡಿ. ರಾಜ್ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ ಅಭಿನಯ ಮನೋಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. * ಇದೇ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆ ಯಾದ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸವಾಲ್ ಚಿತ್ರದ ''ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ, ಊರೇ ಹೋರಾಡಲಿ'' ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಮಯೂರ''' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಕನ್ನಡದ ಕದಂಬ ರಾಜಮನೆತನದ ಮಯೂರವರ್ಮನನ್ನಾಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ''ನಾನಿರುವುದೆ ನಿಮಗಾಗಿ, ನಾಡಿರುವುದೆ ನಮಗಾಗಿ'' ಗೀತೆಯು ರಾಜ್ ಗಾಯನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. * ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲವು ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. * ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಡಾ. ರಾಜ್ ಶಹನಾಯಿ ವಾದಕರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದ ಶಹನಾಯಿ ವಾದನವನ್ನು ನುಡಿಸಿದವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಹನಾಯಿ ವಾದಕರಾದ ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್. ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಜಾನಕಿಯವರು ಹಾಡಿರುವ ''ಕರೆದರೂ ಕೇಳದೆ'' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಸಂಗೀತ ಸ್ವತಃ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನರೇ ನುಡಿಸಿದ್ದರ. * ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಹಾಲುಜೇನು, ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು, ಹೊಸ ಬೆಳಕು, ಶ್ರಾವಣ ಬಂತು, ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು, ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿದಾಗ ಮುಂತಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆ ಕಂಡವು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರು ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ, ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಫವರೊಂದಿಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. * ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೆಲವೇ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಕಥೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಯೋಗಾಸನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ವಿವಿಧ ಯೋಗಾಸನಗಳ ಭಂಗಿಗಳು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೂ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. * ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಬಂದಂತಹ ಕವಿರತ್ನ ಕಾಳಿದಾಸ, ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಕಲೆಯ ನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಓರೆ ಹಚ್ಚಿದ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯಾವಂತ ಕುರುಬನಾಗಿಯೂ, ಮಹಾಕವಿಯಾದ ಕಾಳಿದಾಸನಾಗಿಯೂ, ದುಷ್ಯಂತ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯದ ಕೊಡುಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. * ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಇನ್ನೂರನೇ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೆಸರಾಂತ ನಟಿಯರೊಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಸುಧಾರಾಣಿ ಯವರು ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕ ನಟರಾದ ಅಂಬರೀಶ್ ರವರ ಸಹೋದರನಾಗಿ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಡಾ. ರಾಜ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯ ಚಿತ್ರಗಳತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದ್ದರು. * ಜೀವನ ಚೈತ್ರ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾರಾಯಿ ಪಿಡುಗಿನ ವಿರುದ್ಧ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ, ಶಬ್ದವೇಧಿ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಾದಕ ವ್ಯಸನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಶಬ್ದವೇದಿ. * ''ಭಕ್ತ ಅಂಬರೀಶ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವನ್ನು ರಾಜ್ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರಾದರೂ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. * ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರು ಕಡೆಯದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿನ ಜೋಗಿ. ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಸುಮಾರು ೨೦೬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಟರಾಗಿ ನಟಿಸಿರುವ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ರಿಮೇಕ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವೆಂದರೆ "ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ","ಮುರಿಯದ ಮನೆ","ವಾತ್ಸಲ್ಯ", "ಮನಸಾಕ್ಷಿ", "ಬಾಳ ಬಂಧನ","ನನ್ನ ತಮ್ಮ", "ಭಾಗ್ಯವಂತರು", "ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ" ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಮೂಲ ನಟರನ್ನು ಅನುಕರಿಸದೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ" ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಕಾಳಹಸ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಂ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಡಾ. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಹೀರೊ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ. * ಡಾ. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ರವರು ಅಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಂ.ವಿ.ರಾಜಮ್ಮ, ಪಂಡರೀಬಾಯಿ, ಪ್ರತಿಮಾದೇವಿ, ಹರಿಣಿ, ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ, ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ, ರಾಜಸುಲೋಚನ, ಬಿ.ಸರೋಜದೇವಿ, ಸಂಧ್ಯಾ,ಆದವಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿ, ಮೈನಾವತಿ, ಲೀಲಾವತಿ, ಜಯಂತಿ, ಭಾರತಿ, ಕಲ್ಪನಾ, ವಂದನಾ, ಚಂದ್ರಕಲಾ, ಉದಯಚಂದ್ರಿಕಾ, ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ, ಶೈಲಶ್ರೀ, ರಾಜಶ್ರೀ, ಆರತಿ, ಮಂಜುಳಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ರೇಖಾ, ಜಯಮಾಲಾ, ಜಯಪ್ರದಾ, ಗಾಯತ್ರಿ, ಸರಿತಾ, ಜಯಚಿತ್ರಾ, ಕಾಂಚನಾ, ವಾಣಿಶ್ರೀ, ಜಿ.ವಿ.ಲತಾ, ಮಾಧವಿ, ಗೀತಾ, ಅಂಬಿಕಾ, ರೂಪಾದೇವಿ, ಊರ್ವಶಿ ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್-ಭಾರತಿ, ರಾಜ್-ಲೀಲಾವತಿ, ರಾಜ್-ಜಯಂತಿ, ರಾಜ್-ಕಲ್ಪನಾ ಜೋಡಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೋಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ===ಅವರ ನಟನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು=== # ಮಯೂರ # ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ # ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ # ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ # ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ # ಕವಿರತ್ನ ಕಾಳಿದಾಸ # [[ಬಬ್ರುವಾಹನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಭ್ರುವಾಹನ]] # ವೀರ ಕೇಸರಿ ===ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳು=== ====ಭಕ್ತನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ==== # [[ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ]] # [[ನವಕೋಟಿ ನಾರಾಯಣ]] (ಭಕ್ತ ಪುರಂದರದಾಸ) # [[ಸರ್ವಜ್ಞಮೂರ್ತಿ]] # [[ಮಹಾತ್ಮ ಕಬೀರ್]] # [[ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ]] # [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] # ಭೂಕೈಲಾಸ # ಹರಿಭಕ್ತ # ಭಕ್ತ ವಿಜಯ # ಭಕ್ತ ಚೇತ # ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ # ಮಂತ್ರಾಲಯ ಮಹಾತ್ಮೆ ====ದೇವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ==== # ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ # ಶ್ರೀ ರಾಮಾಂಜನೇಯ ಯುದ್ಧ # ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮ # ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ # ಮೂರೂವರೆ ವಜ್ರಗಳು # ಕೃಷ್ಣ ಗಾರುಡಿ ===ಪತ್ತೇದಾರ/ಗೂಢಚಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ=== # ಜೇಡರ ಬಲೆ # ಆಪರೇಷನ್ ಜಾಕ್‍ಪಾಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯ # ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯ # ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ರಾಜಣ್ಣ # ಬೆಂಗಳೂರು ಮೈಲ್ # ಆಪರೇಷನ್ ಡೈಮಂಡ್ ರಾಕೆಟ್ # ಭಲೇ ಹುಚ್ಚ # ಚೂರಿಚಿಕ್ಕಣ್ಣ # ಜೇಡರ ಬಲೆ, # ಆಪರೇಷನ್ ಜಾಕ್‍ಪಾಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯, # ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯ ಮತ್ತು # ಆಪರೇಷನ್ ಡೈಮಂಡ್ ರಾಕೆಟ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಜೇಮ್ಸ್‌ಬಾಂಡ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಂತಹ ಸರಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಕಾಶ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಿ.ಐ.ಡಿ ೯೯೯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಖಳ/ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ=== # [[ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ]] - ಮಹಿಷಾಸುರ # ಕರುಣೆಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಕಣ್ಣು # [[ಸಾಕು ಮಗಳು]] # [[ಸತಿ ಶಕ್ತಿ]] - ರಕ್ತಾಕ್ಷ # ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಮಗ - ಪ್ರಕಾಶ್ # ದಶಾವತಾರ # ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ - ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪು # ತುಂಬಿದ ಕೊಡ # [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಗಾರುಡಿ]] - ಅರ್ಜುನ # ಶ್ರೀ ಕನ್ನಿಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಕಥೆ - ರಾಜಾ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಧನ ===ಡಾ. ರಾಜ್ ಅತಿಥಿನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳು=== <!-- Source of information about pre- bedara kannappa movies : Vijayakarnataka News Paper --> * [[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ(೧೯೪೨)|ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]] (೧೯೪೨) * ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ (೧೯೫೨) * ನಾಡಿನ ಭಾಗ್ಯ * ಭಾಗ್ಯವಂತ * ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣಪ್ಪ * ಗಂಧದಗುಡಿ ಭಾಗ ೨ * [[ಜೋಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಗಿ]] ==ರಾಜ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ (ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ)== {|class="wikitable sortable " border="1" !# !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ !ಪಾತ್ರ !ನಾಯಕಿ(ನಾಯಕಿಯರು) |---- |'''೧''' |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೪]] |'''[[ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]''' |ಕಣ್ಣಪ್ಪ |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೫]] |[[ಸೋದರಿ]] |ವಿಜಯ |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೬]] |[[ಭಕ್ತ ವಿಜಯ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಮೈನಾವತಿ]] |---- |೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೬]] |[[ಹರಿಭಕ್ತ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಮೈನಾವತಿ]] |---- |೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೬]] |[[ಓಹಿಲೇಶ್ವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |ಓಹಿಲೇಶ್ವರ |ಶ್ರೀರಂಜಿನಿ |---- |೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೭]] |[[ಸತಿ ನಳಾಯಿನಿ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೭]] |[[ರಾಯರ ಸೊಸೆ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೮]] |[[ಭೂಕೈಲಾಸ]] |ರಾವಣ |[[ಜಮುನಾ]] |---- |೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೮]] |[[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಗಾರುಡಿ]] |ಅರ್ಜುನ |ರೇವತಿ, ಸಂಧ್ಯಾ |---- |೧೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೮]] |[[ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ]] | |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೧೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೯]] |[[ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ]] |ಕಳಚೂರಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸ ಬಿಜ್ಜಳ |ಸಂಧ್ಯಾ |---- |೧೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೯]] |[[ಧರ್ಮ ವಿಜಯ]] | |[[ಹರಿಣಿ]], [[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೧೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೯]] |[[ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ]] |ದಾನವ ದೊರೆ ಮಹಿಷಾಸುರ |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೧೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೫೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೫೯]] |[[ಅಬ್ಬಾ ಆ ಹುಡುಗಿ]] | |[[ಮೈನಾವತಿ]], [[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೧೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]] |[[ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ]] |ಮೈಸೂರು ದೊರೆ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ |[[ಲೀಲಾವತಿ]], ಸಂಧ್ಯಾ |---- |೧೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]] |[[ರಾಣಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೧೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]] |[[ಆಶಾಸುಂದರಿ]] | |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]], [[ಹರಿಣಿ]] |---- |೧೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]] |[[ದಶಾವತಾರ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೧೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]] |[[ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ]] | ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕ/ಕನಕದಾಸ |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]] |---- |೨೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಹಾತ್ಮೆ]] | |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]], ಸಂಧ್ಯಾ |---- |೨೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] |ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದೊರೆ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ದೇಸಾಯಿ |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೨೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ಕಣ್ತೆರೆದು ನೋಡು]] |ಅಂಧ ಗಾಯಕ ಗೋಪಿ |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೨೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ಕೈವಾರ ಮಹಾತ್ಮೆ]] |ಕೈವಾರ ನಾರಾಯಣಪ್ಪ |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೨೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ಭಕ್ತ ಚೇತ]] |ಚೇತ |[[ಪ್ರತಿಮಾದೇವಿ]] |---- |೨೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೧]] |[[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] | |ಜಿ.ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ, [[ಹರಿಣಿ]] |---- |೨೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ಗಾಳಿಗೋಪುರ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೨೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ಭೂದಾನ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೨೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ]] | |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]], [[ರಾಜಶ್ರೀ]] |---- |೨೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ದೇವಸುಂದರಿ]] | |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೩೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ಕರುಣೆಯೇ ಕುಟುಂಬದ ಕಣ್ಣು]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೩೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ಮಹಾತ್ಮ ಕಬೀರ್(೧೯೬೨)|ಮಹಾತ್ಮ ಕಬೀರ್]] | ಸಂತ ಕಬೀರ |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]] |---- |೩೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ವಿಧಿವಿಲಾಸ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಹರಿಣಿ]] |---- |೩೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨]] |[[ತೇಜಸ್ವಿನಿ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೩೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ(೧೯೬೩)|ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] |[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ರಾಜಸುಲೋಚನಾ]] |---- |೩೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ನಂದಾದೀಪ]] | |[[ಹರಿಣಿ]] |---- |೩೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಸಾಕು ಮಗಳು]] | |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೩೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಕನ್ಯಾರತ್ನ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೩೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಗೌರಿ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೌರಿ]] | |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೩೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಜೀವನ ತರಂಗ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಮಲ್ಲಿ ಮದುವೆ]] | |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೪೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಕುಲವಧು]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಕಲಿತರೂ ಹೆಣ್ಣೇ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ವೀರಕೇಸರಿ]] |ನರಸಿಂಹ |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಮನ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಡದಿ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಸತಿ ಶಕ್ತಿ]] |ದ್ವಿಪಾತ್ರ: ರಾಜ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಆತನ ತಮ್ಮ ದುಷ್ಟ ರಕ್ತಾಕ್ಷ |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |೪೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಚಂದ್ರಕುಮಾರ]] | |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]] |---- |೪೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ]] |[[ತುಕಾರಾಮ್]] |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೪೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೩]] |[[ಶ್ರೀರಾಮಾಂಜನೇಯ ಯುದ್ಧ]] |[[ರಾಮ]] |[[ಆದವಾನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿ]] |---- |೪೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ನವಕೋಟಿ ನಾರಾಯಣ]] |[[ಪುರಂದರದಾಸ]] |[[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] |---- |'''೫೦''' |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |'''[[ಚಂದವಳ್ಳಿಯ ತೋಟ]]''' | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೫೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೫೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ಅನ್ನಪೂರ್ಣ]] | |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಮೈನಾವತಿ]] |---- |೫೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ತುಂಬಿದ ಕೊಡ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೫೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ಶಿವಗಂಗೆ ಮಹಾತ್ಮೆ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೫೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ಮುರಿಯದ ಮನೆ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೫೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ]] |ವೈದ್ಯ |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೫೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೪]] |[[ನಾಂದಿ]] |ಶಾಲಾ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಮೂರ್ತಿ |[[ಹರಿಣಿ]], [[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೫೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ನಾಗಪೂಜ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೫೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಚಂದ್ರಹಾಸ]] |ಚಂದ್ರಹಾಸ |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೬೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಸರ್ವಜ್ಞಮೂರ್ತಿ]] |[[ಸರ್ವಜ್ಞ]] |[[ಹರಿಣಿ]], [[ಮೈನಾವತಿ]] |---- |೬೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ವಾತ್ಸಲ್ಯ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಜಯಂತಿ]] |---- |೬೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ]] |[[ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ]] |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೬೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಮಹಾಸತಿ ಅನುಸೂಯ]] |ಮಹರ್ಷಿ [[ಅತ್ರಿ]] |[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೬೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಇದೇ ಮಹಾ ಸುದಿನ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೬೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಬೆಟ್ಟದ ಹುಲಿ]] |ಡಕಾಯತ ರಾಜ |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೬೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಸತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ]] | |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]] |---- |೬೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ನೋಡು]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೬೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೫]] |[[ಪತಿವ್ರತಾ]] | |[[ಹರಿಣಿ]] |---- |೬೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಮಹಾತ್ಮೆ]] |ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೭೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಕಠಾರಿವೀರ]] | |[[ಉದಯಚಂದ್ರಿಕಾ]] |---- |೭೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ]] | |[[ರಾಜಶ್ರೀ]] |---- |೭೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ತೂಗುದೀಪ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೭೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಪ್ರೇಮಮಯಿ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೭೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಕಿಲಾಡಿ ರಂಗ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೭೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಮಧುಮಾಲತಿ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೭೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಎಮ್ಮೆ ತಮ್ಮಣ್ಣ]] | |[[ಭಾರತಿ]], [[ಜಿ.ವಿ.ಲತಾ]] |---- |೭೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಮೋಹಿನಿ ಭಸ್ಮಾಸುರ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೭೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಶ್ರೀ ಕನ್ನಿಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಕಥೆ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]] |---- |೭೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೬]] |[[ಸಂಧ್ಯಾರಾಗ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೮೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಪಾರ್ವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | |[[ಚಂದ್ರಕಲಾ]] |---- |೮೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಸತಿಸುಕನ್ಯ]] | |[[ಹರಿಣಿ]] |---- |೮೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಗಂಗೆ ಗೌರಿ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]] |---- |೮೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ರಾಜಶೇಖರ]] | |[[ಭಾರತಿ]], [[ವಂದನಾ]] |---- |೮೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೮೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ರಾಜದುರ್ಗದ ರಹಸ್ಯ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೮೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ದೇವರ ಗೆದ್ದ ಮಾನವ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೮೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಬೀದಿ ಬಸವಣ್ಣ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೮೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ ಮಾರ್ಗ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೮೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಬಂಗಾರದ ಹೂವು]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ಶೈಲಶ್ರೀ]] |---- |೯೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಚಕ್ರತೀರ್ಥ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೯೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೭]] |[[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ]] |ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೯೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಜೇಡರ ಬಲೆ]] | |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಶೈಲಶ್ರೀ]] |---- |೯೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಗಾಂಧಿನಗರ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]] |---- |೯೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಮಹಾಸತಿ ಅರುಂಧತಿ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೯೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೯೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಸರ್ವಮಂಗಳ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೯೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಭಾಗ್ಯದೇವತೆ]] | |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]], [[ಉದಯಚಂದ್ರಿಕಾ]] |---- |೯೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಬೆಂಗಳೂರು ಮೈಲ್]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೯೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಹಣ್ಣೆಲೆ ಚಿಗುರಿದಾಗ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |'''೧೦೦''' |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |'''[[ಭಾಗ್ಯದ ಬಾಗಿಲು]]''' | |[[ವಂದನಾ]], [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]] |---- |೧೦೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ (೧೯೬೮ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ]] | | |---- |೧೦೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ರೌಡಿ ರಂಗಣ್ಣ]] | |[[ಜಯಂತಿ]]. [[ಚಂದ್ರಕಲಾ]] |---- |೧೦೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಧೂಮಕೇತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | |[[ಉದಯಚಂದ್ರಿಕಾ]] |---- |೧೦೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಅಮ್ಮ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೦೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೦೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯]] | |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |---- |೧೦೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೮]] |[[ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೧೦೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ]] | |[[ಚಂದ್ರಕಲಾ]] |---- |೧೦೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೧೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪವಾಡ]] | |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೧೧೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಚೂರಿ ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೧೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಪುನರ್ಜನ್ಮ]] | |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಚಂದ್ರಕಲಾ]] |---- |೧೧೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಭಲೇ ರಾಜ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೧೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಉಯ್ಯಾಲೆ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೧೧೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೧೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಮೇಯರ್ ಮುತ್ತಣ್ಣ]] |ಮುತ್ತಣ್ಣ |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೧೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೯]] |[[ಆಪರೇಷನ್ ಜಾಕ್‍ಪಾಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ೯೯೯]] | |[[ರೇಖಾ]], ಸುರೇಖಾ |---- |೧೧೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]] | ರಾಜ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ |[[ಭಾರತಿ]], [[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೧೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಕರುಳಿನ ಕರೆ]] | |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೧೨೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಹಸಿರು ತೋರಣ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೨೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಭೂಪತಿ ರಂಗ]] |ರಂಗಾ |[[ಉದಯಚಂದ್ರಿಕಾ]] |---- |೧೨೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಮಿಸ್ಟರ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] |ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ||[[ರಾಜಶ್ರೀ]] |---- |೧೨೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಭಲೇ ಜೋಡಿ]] | |[[ಭಾರತಿ]], [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]] |---- |೧೨೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ರಾಜಣ್ಣ]] |ರಾಜಣ್ಣ |[[ರಾಜಶ್ರೀ]] |---- |೧೨೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ನನ್ನ ತಮ್ಮ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೨೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಬಾಳು ಬೆಳಗಿತು]] | |[[ಭಾರತಿ]], [[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೨೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೨೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೦]] |[[ಪರೋಪಕಾರಿ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೨೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ]] |ಉದ್ಯಮಿ ರವಿವರ್ಮ |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಆರತಿ]] |---- |೧೩೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಬಾಳ ಬಂಧನ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೩೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಕುಲಗೌರವ]] | |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೩೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ನಮ್ಮ ಸಂಸಾರ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೩೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಕಾಸಿದ್ರೆ ಕೈಲಾಸ]] | |[[ವಾಣಿಶ್ರೀ]] |---- |೧೩೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ತಾಯಿದೇವರು]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೩೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | |[[ಆರತಿ]] |---- |೧೩೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ]] | |[[ಜಮುನಾ]] |---- |೧೩೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ನ್ಯಾಯವೇ ದೇವರು]] | |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೧೩೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೧]] |[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮ]] |[[ಕೃಷ್ಣ]] |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]], [[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೩೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಜನ್ಮರಹಸ್ಯ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೪೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಸಿಪಾಯಿರಾಮು]] | ರಾಮು |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಆರತಿ]] |---- |೧೪೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ]] | ರಾಜೀವ |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೪೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಹೃದಯ ಸಂಗಮ]] |ದ್ವಿಪಾತ್ರ |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೪೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಕ್ರಾಂತಿವೀರ]] |ದೊರೆ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೪೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಭಲೇ ಹುಚ್ಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | |[[ಆರತಿ]] |---- |೧೪೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ನಂದಗೋಕುಲ]] | |[[ಜಯಂತಿ]] |---- |೧೪೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೨]] |[[ಜಗಮೆಚ್ಚಿದ ಮಗ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೪೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |[[ದೇವರು ಕೊಟ್ಟ ತಂಗಿ]] | |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]] |---- |೧೪೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |[[ಬಿಡುಗಡೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |ಪತ್ರಕರ್ತ |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೪೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |[[ಸ್ವಯಂವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಟರಾಜ |[[ಭಾರತಿ]] |---- |'''೧೫೦''' |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |'''[[ಗಂಧದ ಗುಡಿ]]''' |ರೇಂಜ್ ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಕುಮಾರ್ |[[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೧೫೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |[[ದೂರದ ಬೆಟ್ಟ]] | |[[ಭಾರತಿ]] |---- |೧೫೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೩]] |[[ಮೂರೂವರೆ ವಜ್ರಗಳು]] |ದ್ವಿಪಾತ್ರ ನಾರದ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ |[[ಆರತಿ]], [[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೫೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ಬಂಗಾರದ ಪಂಜರ]] | |[[ಆರತಿ]] |---- |೧೫೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ಎರಡು ಕನಸು]] |ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್ |[[ಮಂಜುಳಾ]], [[ಕಲ್ಪನಾ]] |---- |೧೫೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸವಾಲ್]] |ವೀರಭದ್ರ |[[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೫೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ]] |ಗೋರಾ ಕುಂಬಾರ |[[ಲೀಲಾವತಿ]], [[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೫೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ಶ್ರೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ]] |[[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ]] |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]], [[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೫೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೪]] |[[ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಮಗ]] |ದ್ವಿಪಾತ್ರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಪ್ರಸಾದ್, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರ ಪ್ರಶಾಂತ್, |[[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ಆರತಿ]], [[ಮಂಜುಳಾ]], [[ಜಯಮಾಲ]] |---- |೧೫೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೫]] |[[ಮಯೂರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಯೂರ]] |ಕದಂಬ ವಂಶದ ದೊರೆ ಮಯೂರ ಶರ್ಮ |[[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೬೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೫]] |[[ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ]] |ವಿಜಯ್, ಕುಮಾರ್, ನರಹರಿ, ಶ್ರೀಧರ |[[ಜಯಮಾಲ]] |---- |೧೬೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೬]] |[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]] |ಮನೋಹರ್ |[[ಆರತಿ]] |---- |೧೬೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೬]] |[[ಬಹದ್ದೂರ್ ಗಂಡು]] |ಬಂಕಾಪುರದ ಪಂಜು |[[ಜಯಂತಿ]], [[ಆರತಿ]] |---- |೧೬೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೬]] |[[ರಾಜ ನನ್ನ ರಾಜ]] |ಅರಸುಮಗ ಚಂದ್ರವರ್ಮ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿ ರಾಜು |[[ಆರತಿ]] |---- |೧೬೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೬]] |[[ನಾ ನಿನ್ನ ಮರೆಯಲಾರೆ]] |ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಆನಂದ್ |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |---- |೧೬೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೬]] |[[ಬಡವರ ಬಂಧು]] |ಹೋಟೆಲ್ ಮಾಣಿ ರಂಗನಾಥ್ |[[ಜಯಮಾಲ]] |---- |೧೬೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೭]] |[[ಬಬ್ರುವಾಹನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] |{{*}}[[ಅರ್ಜುನ]]<br>{{*}}[[ಬಬ್ರುವಾಹನ]] |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]], [[ಕಾಂಚನಾ]], [[ಜಯಮಾಲ]] |---- |೧೬೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೭]] |[[ಭಾಗ್ಯವಂತರು]] | |[[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ|ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]] |---- |೧೬೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೭]] |[[ಗಿರಿಕನ್ಯೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] | |[[ಜಯಮಾಲ]] |---- |೧೬೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೭]] |[[ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ]] |ಸನಾದಿ ಅಪ್ಪಣ್ಣ |[[ಜಯಪ್ರದಾ]] |---- |೧೭೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೭]] |[[ಒಲವು ಗೆಲವು]] | |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |---- |೧೭೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೮]] |[[ಶಂಕರ್ ಗುರು]] |ತ್ರಿಪಾತ್ರ ಉದ್ಯಮಿ ರಾಜಶೇಖರ್ [[ಪೋಲಿಸ್]] ಸಿ.ಐ.ಡಿ. ಅಧಿಕಾರಿ ಶಂಕರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗುರುಮೂರ್ತಿ |[[ಕಾಂಚನಾ]], [[ಜಯಮಾಲ]], [[ಪದ್ಮಪ್ರಿಯ]] |---- |೧೭೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೮]] |[[ಆಪರೇಷನ್ ಡೈಮಂಡ್ ರ್ಯಾಕೆಟ್]] |ಸಿ.ಐ.ಡಿ ಏಜೆಂಟ್ 999 ಪ್ರಕಾಶ್ |[[ಪದ್ಮಪ್ರಿಯ]] |---- |೧೭೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೮]] |[[ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ]] | |[[ಪದ್ಮಪ್ರಿಯ]] |---- |೧೭೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೯]] |[[ಹುಲಿಯ ಹಾಲಿನ ಮೇವು]] |ಕೊಡಗು ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜರ ಅಂಗರಕ್ಷಕ ಚಂಗುಮಣಿ |[[ಜಯಪ್ರದಾ]], [[ಜಯಚಿತ್ರಾ]] |---- |೧೭೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೭೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೭೯]] |[[ನಾನೊಬ್ಬ ಕಳ್ಳ]] |[[ಪೋಲಿಸ್]] ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಮುತ್ತುರಾಜು ಕಳ್ಳ ರಾಜ |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]], [[ಕಾಂಚನಾ]] |---- |೧೭೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೦]] |[[ರವಿಚಂದ್ರ]] |{{*}}ರವಿ<br>{{*}}ಚಂದ್ರ |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |---- |೧೭೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೦]] |[[ವಸಂತಗೀತ]] |ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್ ಏಜೆಂಟ್ ವಸಂತ್ ಕುಮಾರ್ |[[ಗಾಯತ್ರಿ (ನಟಿ)|ಗಾಯತ್ರಿ]] |---- |೧೭೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೧]] |[[ಹಾವಿನ ಹೆಡೆ]] | |[[ಸುಲಕ್ಷಣಾ]] |---- |೧೭೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೧]] |[[ನೀ ನನ್ನ ಗೆಲ್ಲಲಾರೆ]] | |[[ಮಂಜುಳಾ]] |---- |೧೮೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೧ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೧]] |[[ಕೆರಳಿದ ಸಿಂಹ]] |[[ಪೋಲಿಸ್]] ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಶಂಕರ್ |[[ಸರಿತಾ]] |---- |೧೮೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೨]] |[[ಹೊಸಬೆಳಕು]] |ರವಿ |[[ಸರಿತಾ]] |---- |೧೮೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೨]] |[[ಹಾಲು ಜೇನು]] |ರಂಗ |[[ಮಾಧವಿ]], [[ರೂಪಾದೇವಿ]] |---- |೧೮೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೨]] |[[ಚಲಿಸುವ ಮೋಡಗಳು]] |ವಕೀಲ ಮೋಹನ್ |[[ಸರಿತಾ]], [[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]] |---- |೧೮೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]] |[[ಕವಿರತ್ನ ಕಾಳಿದಾಸ]] |[[ಕಾಳಿದಾಸ]] |[[ಜಯಪ್ರದಾ]] |---- |೧೮೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]] |[[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]] |ಅರ್ಚಕ ಮತ್ತು ರೈತ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ |[[ಸರಿತಾ]] |---- |೧೮೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]] |[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]] |[[ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು]] |[[ಸರಿತಾ]] |---- |೧೮೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]] |[[ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] |ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯ ಮಗ ರಾಜ |[[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]] |---- |೧೮೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]] |[[ಸಮಯದ ಗೊಂಬೆ]] |ಅನಿಲ್/ಚಾಲಕ ಗುರುಮೂರ್ತಿ |[[ರೂಪಾದೇವಿ]], [[ಮೇನಕಾ]] |---- |೧೮೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]] |[[ಶ್ರಾವಣ ಬಂತು]] |ಪಾಪ್ ಗಾಯಕ ಕುಮಾರ್/ಪೀಟರ್ ಫ್ರಂ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್/ಆಶುಕವಿ |[[ಊರ್ವಶಿ]] |---- |೧೯೦ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]] |[[ಯಾರಿವನು]] |ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ |[[ರೂಪಾದೇವಿ]] |---- |೧೯೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]] |[[ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ]] |ಗೋಪಿ/[[ಪೋಲಿಸ್]] ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಸಂತೋಷ್ ಕುಮಾರ್ |[[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]] |---- |೧೯೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]] |[[ಅದೇ ಕಣ್ಣು]] |ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |[[ಗಾಯತ್ರಿ (ನಟಿ)|ಗಾಯತ್ರಿ]], [[ವಿಜಯರಂಜಿನಿ]] |---- |೧೯೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]] |[[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]] |ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಜಯಸಿಂಹ |[[ಗಾಯತ್ರಿ (ನಟಿ)|ಗಾಯತ್ರಿ]] |---- |೧೯೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]] |[[ಧ್ರುವತಾರೆ]] |ವಕೀಲ ಸಾಗರ್ | [[ಗೀತಾ (ನಟಿ)]] |---- |೧೯೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]] |[[ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ]] |ಪಾಂಡುರಂಗ |[[ಮಾಧವಿ]] |---- |೧೯೬ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]] |[[ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು]] |ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಶಂಕರ್ |[[ಮಾಧವಿ]], [[ಗೀತಾ (ನಟಿ)]] |---- |೧೯೭ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]] |[[ಗುರಿ]] |ಕಸ್ಟಂಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಾಳೀಪ್ರಸಾದ್ |[[ಅರ್ಚನಾ]] |---- |೧೯೮ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೭]] |[[ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ಕಥೆ]] |ಮೀನುಗಾರ ಐತು |[[ಅರ್ಚನಾ]] |---- |೧೯೯ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೭]] |[[ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿದಾಗ]] |ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಡಾ. ಮೂರ್ತಿ | [[ಗೀತಾ (ನಟಿ)]], [[ಮಾಧವಿ]] |---- |'''೨೦೦''' |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]] |'''[[ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯ]]''' |ಚಾಲಕ ಮೂರ್ತಿ | [[ಗೀತಾ (ನಟಿ)]] |---- |೨೦೧ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]] |[[ಪರಶುರಾಮ್]] |[[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]] ಮೇಜರ್ ಪರಶುರಾಮ್ |[[ವಾಣಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್]], [[ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ (ನಟಿ)|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |---- |೨೦೨ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]] |[[ಜೀವನ ಚೈತ್ರ]] |ಸಿಂಹಾದ್ರಿ ಜೋಡಿದಾರ್ ವಿಶ್ವನಾಥ ರಾವ್ |[[ಮಾಧವಿ]] |---- |೨೦೩ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೩]] |[[ಆಕಸ್ಮಿಕ]] |ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ |[[ಮಾಧವಿ]]. [[ಗೀತಾ (ನಟಿ)]] |---- |೨೦೪ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]] |[[ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು]] |ರಾಮಣ್ಣ |[[ಮಾಧವಿ]] |---- |೨೦೫ |[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]] |[[ಶಬ್ದವೇಧಿ]] |ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಸಂದೀಪ್ |[[ಜಯಪ್ರದಾ]] |---- |} ಅತಿಥಿ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು # ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ ೧೯೫೧ # ಗಂಧದ ಗುಡಿ ಭಾಗ ೨ # [[ಜೋಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಗಿ]] ==ಗಾಯಕರಾಗಿ ಡಾ. ರಾಜ್== * ಕೇವಲ ನಟನೆಯಲ್ಲದೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕರೂ ಆಗಿದ್ದ ರಾಜ್ ಕನ್ನಡ ಗಾನಲೋಕಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸವಾಲ್ ಚಿತ್ರದ '''ಯಾರೇ ಕೂಗಾಡಲಿ,ಊರೇ ಹೋರಾಡಲಿ''' (ಎಮ್ಮೆ ಹಾಡೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ) ಎಂಬ ಹಾಡಿನಿಂದ ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದರು. * ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ೧೯೫೬ರಲ್ಲೇ ಓಹಿಲೇಶ್ವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಶರಣು ಶಂಭೋ" ಎಂಬು ಗೀತೆಯೊಂದನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಜಾನಕಿಯವರೊಡನೆ "ತುಂಬಿತು ಮನವ ತಂದಿತು ಸುಖವ" ಎಂಬ ಯುಗಳ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಗೀತ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಾಗೂ ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. {{Interwikineeded}} [[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ]], ದೇವಸುಂದರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ನರಸಿಂಹರಾಜು ರವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆಯೊಂದನ್ನೂ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರು ಬೇರೊಬ್ಬರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯಿದು.<!-- ಆಧಾರ: '''ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಇತಿಹಾಸ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ''' ಪುಸ್ತಕ --><BR> ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ, ನವಕೋಟಿನಾರಾಯಣ (ಭಕ್ತ ಪುರಂದರದಾಸ) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೀರ್ತನೆ ಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. *ಜೀವನ ಚೈತ್ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ '''''ನಾದಮಯ ಈ ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ''''' ಹಾಡಿನ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಭಿ ಚಿತ್ರದ "ವಿಧಿ ಬರಹ ಎಂಥ ಘೋರ" ಹಾಗು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು ಚಿತ್ರದ "ಬಂಧುವೇ ಓ ಬಂಧುವೇ" ಇವರು ಹಾಡಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು. * ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ರಾಜ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಕನ್ನಡವೇ ಸತ್ಯ, ಅನುರಾಗ, ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ - ರಾಜ್ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಭಾವಗೀತೆ ಸಂಕಲನಗಳು. * ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ರವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪಿ. ಸುಶೀಲ, ಬೆಂಗಳೂರು ಲತಾ, ರತ್ನಮಾಲ ಪ್ರಕಾಶ್, ಮಂಜುಳಾ ಗುರುರಾಜ್'', ಬಿ. ಆರ್. ಛಾಯಾ, ''ಕಸ್ತೂರಿ ಶಂಕರ್'', ''ಚಿತ್ರಾ'', ''ಸುಲೋಚನಾ ರವರೊಂದಿಗೂ ಯುಗಳಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. * '''ಹುಟ್ಟಿದರೇ ಕನ್ನಡನಾಡ್ನಲ್ ಹುಟ್ಟಬೇಕು, ಮೆಟ್ಟಿದರೇ, ಕನ್ನಡ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಬೇಕು''' ಗೀತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋದೆಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ 'ದಾದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪುರಸ್ಕಾರ', ವನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ, ಮುಂಬಯಿ ಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟಾಗ, 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ' ದ ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆ, ಮೇಲಿನ ಗೀತೆಯನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಸಮೇತ ಕುಣಿದು-ಕುಪ್ಪಳಿಸಿ ಹಾಡಿದ ಸಡಗರ ಇನ್ನೂ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ, ಕನ್ನಡ ರಸಿಕರ ಮನದಲ್ಲಿ ಹಸಿರಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. *ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ರಚಿಸಿದ 'ಕನ್ನಡವೇ ಸತ್ಯ' ಹಾಡನ್ನು ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್‌ ಭಾವಗೀತೆಯ ಮೇರು ಕಲಾವಿದ ಡಾ. ಸಿ.ಅಶ್ವತ್ಥ್‌ ರವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಅನಂತಸ್ವಾಮಿಯವರ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಭಾರೀ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ==ಕನ್ನಡಪರ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್== [[Image:Raj_Gokak.jpg|thumb|right|ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್]] * '''ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ'''ಯು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗು ಇನ್ನಿತರ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಕೊಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ, ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲ್ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕನ್ನಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಲವು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. * ಇದೇ ಚಳುವಳಿಯು '''ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ''' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಯಿತು. *ಚಳುವಳಿಯು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೂ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದ ಉತ್ಸಾಹದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರನ್ನು ಚಳುವಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಚಳುವಳಿಯ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಲಾಯಿತು. ಡಾ. ರಾಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ, ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿತು. * ಹಲವಾರು ಸಭೆಗಳು, ಭಾಷಣಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದವು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನತೆ ಚಳುವಳಿಗೆ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು, ಅಭಿಮಾನ ಬೆಳೆಸಲು, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಆಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡಲು, ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರ ಭಾಷಣಗಳು ಹಾಗು ಚಳುವಳಿಯ ನೇತೃತ್ವ ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾದವು. ಗುಂಡೂರಾವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಆಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಚಳುವಳಿಯ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ, ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು/ಬಿರುದುಗಳು== [[Image:Dr_Raj.jpg|thumb|right|ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === # ಪದ್ಮಭೂಷಣ (ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ) # ದಾದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ) # ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ) # ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಜೀವನ ಚೈತ್ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ 'ನಾದಮಯ ಈ ಲೋಕವೆಲ್ಲಾ' ಹಾಡಿನ ಗಾಯನಕ್ಕೆ) # ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ'' - ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ('''ಹತ್ತು''' ಬಾರಿ) # ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ'' - ರಾಜ್ಯಪ್ರಶಸ್ತಿ ('''ಒಂಭತ್ತು''' ಬಾರಿ) #ಕೆಂಟಕಿ ಕರ್ನಲ್ (ಅಮೆರಿಕದ ಕೆಂಟಕಿ ರಾಜ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು) # ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ) # ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ) # ಕಲಾ ಕೌಸ್ತುಭ (ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ) === ಪದವಿಗಳು === # ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್(ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) === ಬಿರುದುಗಳು === # ಅಭಿನಯ ಕಲಾಶ್ರೀ # ಅಭಿನಯ ಕೇಸರಿ # ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರೇಶ್ವರ # ಅಭಿನಯ ನೃಪತುಂಗ # ಅಭಿನಯ ಬ್ರಹ್ಮ # ಅಭಿನಯ ಭಗೀರಥ # ಅಭಿನಯ ಭಾರ್ಗವ # ಅಭಿನಯ ರತ್ನ # ಅಭಿನಯ ವಾಲ್ಮೀಕಿ # ಅಭಿನಯ ಶಿರೋಮಣಿ # ಅಭಿನಯ ಸಂಜಾತ # ಅಭಿನಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ # ಅಭಿನಯ ಸಿಂಹ # ಅಭಿನಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ # ಅಮರ ಜೀವಿ # ಅಮರ ಜ್ಯೋತಿ # ಕನ್ನಡ ಕಂಠೀರವ # ಕನ್ನಡ ಕಲಾ ಕಿರೀಟ # ಕನ್ನಡ ಕಲಾ ಕುಸುಮ # ಕನ್ನಡ ಕಲಾ ತಿಲಕ # ಕನ್ನಡ ಕುಲ ರತ್ನ # ಕನ್ನಡ ಕೇಸರಿ # ಕನ್ನಡ ಗಾನ ಕೌಸ್ತುಭ # ಕನ್ನಡ ಜನಕೋಟಿಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಪುತ್ಥಳಿ # ಕನ್ನಡ ತಾಯಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಗ # ಕನ್ನಡದ ರಕ್ಷಕ # ಕನ್ನಡದ ಕಣ್ಮಣಿ # ಕನ್ನಡದ ಕಂದ # ಕನ್ನಡದ ಕಲಿ # ಕನ್ನಡದ ಕಳಶ # ಕನ್ನಡದ ಕುಲ ದೇವ # ಕನ್ನಡದ ಚೇತನ # ಕನ್ನಡದ ಜೀವ # ಕನ್ನಡದ ಧ್ರುವತಾರೆ # ಕನ್ನಡದ ನಂದಾ ದೀಪ # ಕನ್ನಡದ ಬಂಧು # ಕನ್ನಡದ ಭೂ ಪಟ # ಕನ್ನಡದ ಮಾಣಿಕ್ಯ # ಕನ್ನಡದ ಮೇಷ್ಟ್ರು # ಕನ್ನಡದ ವಿಧಾತ # ಕನ್ನಡಿಗರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ # ಕನ್ನಡಿಗರ ಕಣ್ಮಣಿ # ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯ ಸಿಂಹಾಸಾನಾಧೀಶ್ವರ # ಕರುನಾಡ ಅಧಿಪತಿ # ಕರುನಾಡ ಕಲಾ ನಿಧಿ # ಕರುನಾಡ ಹುಲಿ # ಕರ್ನಾಟಕ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ # ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿ # ಕಲಾ ಆರಾಧಕ # ಕಲಾ ಕಮಲ ರಾಜಹಂಸ # ಕಲಾ ಕರ್ಮಯೋಗಿ # ಕಲಾ ಕುಸುಮ # ಕಲಾ ಕೌಸ್ತುಭ # ಕಲಾ ಜ್ಯೋತಿ # ಕಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಕಲಾ ತೇಜ # ಕಲಾ ದಾಹಿ # ಕಲಾ ದೀವಿಗೆ # ಕಲಾ ಪುಂಗವ # ಕಲಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ # ಕಲಾ ಪೋಷಕ # ಕಲಾ ಭಕ್ತ # ಕಲಾ ಭೂಷಣ # ಕಲಾ ಯೋಗಿ # ಕಲಾ ವಿನೀತ # ಕಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ # ಕಲಾ ಸಿರಿ ರತ್ನ # ಕಾಯಕ ಯೋಗಿ # ಕಾಯಕ ರತ್ನ # ಕೃಷ್ಣಾನುಗ್ರಹಿ # ಕೆಂಟಕಿ ಕರ್ನಲ್ # ಗಾಜನೂರು ಗಂಡು # ಗಾನ ಕಲಾಶ್ರೀ # ಗಾನ ಕೋಗಿಲೆ # ಗಾನ ಗಂಗೆ # ಗಾನ ಗಂಧರ್ವ # ಗಾನ ಗಾರುಡಿಗ # ಗಾನ ಜ್ಯೋತಿ # ಗಾನ ತರಂಗ # ಗಾನ ಯೋಗಿ # ಗಾನ ರಸಿಕ # ಗಾನ ಲಹರಿ # ಗಾನ ವಾರಿಧಿ # ಗಾನ ವಿಭೂಷಣ # ಗಾನ ಸಿಂಧು # ಗಿರಿ ನಟ # ಗೆಲುವಿನ ಹಮ್ಮೀರ # ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರಟ್ ಪುರಸ್ಕೃತ # ಚಿತ್ರರಂಗದ ಧ್ರುವತಾರೆ # ಜಗ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮಗ # ಜ್ಞಾನದಾಹಿ # ದಾದ ಸಾಹೇಬ್ ಪಾಲ್ಕೇ ಪುರಸ್ಕ್ರುತ # ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯ # ದೇವರ ದೇವ ಕಲಾ ದೇವ # ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರಾಜ # ನಗುವಿನ ಸರದಾರ # ನಟ ಭಯಂಕರ # ನಟ ರತ್ನಾಕರ # ನಟ ವೈಭವೇಶ್ವರ # ನಟ ಶೇಖರ # ನಟ ಸಾರ್ವಭೌಮ # ನವರಸ ಮಂಜೂಷ # ನಾಡೋಜ # ನೇತ್ರದಾನದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ರತ್ನ # ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ # ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ # ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಣಿಯ # ಬೆಳ್ಳಿ ತೆರೆಯ ಬಂಗಾರ # ಭಕ್ತ ಕಲಾ ರತ್ನ # ಭಾಗ್ಯವಂತ # ಮಧುರ ಕಂಠಶ್ರೀ # ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ # ಮಹಾ ಪುರುಷ # ಮಹಾ ಮಹಿಮ # ಮಹಾ ಯೋಗಿ # ಮೇರು ನಟ # ಯೋಗ ಕಲಾ ರತ್ನ # ರತ್ನ ದೀಪ # ರಸಿಕರ ರಾಜ # ರಾಜಕೀರ್ತಿ ಮೆರೆದ ಗಂಡುಗಲಿ # ಲೋಕ ಪೂಜಿತ # ವರ ನಟ # ವಿನಯ ಶೀಲ # ವಿಶ್ವ ಮಾನವ # ವಿಶ್ವ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಿಯ # ವೀರಾಧಿ ವೀರ # ಶತಮಾನದ ಯುಗ ಪುರುಷ # ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಹಿಮಶಿಖರ # ಸಂಗೀತ ರತ್ನ # ಸಮಾಜ ಭೂಷಣ # ಸರಸ್ವತಿ ಪುತ್ರ # ಸರಳತೆಯ ಸಂತ # ಸರಳತೆಯ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿ # ಸೋಲಿಲ್ಲದ ಸರದಾರ === ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರಸ್ತೆ === ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ಯಶವಂತಪುರ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದವರೆಗೆ ರಾಜಾಜಿನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗೆ '''ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ರಸ್ತೆ''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಗೂಗಲ್‌ ಡೂಡಲ್‌ ಗೌರವ=== ಗೂಗಲ್‌ ಸರ್ಚ್‌‌ನ ಡೂಡಲ್‌ ವಿಭಾಗದವರು ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌ ರವರ ೮೮ನೇ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದ ದಿನ ( ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೭ ) ರಾಜ್‌ ರವರ ಡೂಡಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಈ ಡೂಡಲ್‌ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ( google.co.in ) ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡು ಪರ ರಾಜ್ಯದವರಿಗೂ ರಾಜ್‌ ರವರ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ತೆಂಕಣ ಭಾರತದ ನಟರಿಗೆ ಗೂಗಲ್‌ ಈ ರೀತಿಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಗೂಗಲ್‌ನವರಿಗೂ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. == ಪುಸ್ತಕಗಳು == === ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಡಾ. ರಾಜ್ ಕೊಡುಗೆ (ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ನಿಬಂಧ) === * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದ '''ಡಿ. ಗುರುಮೂರ್ತಿ ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ''' ಯವರು '''"ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಡಾ. ರಾಜ್ ಕೊಡುಗೆ"''' ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡಿಸಿ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡಾ. ರಾಜ್ ರವರನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಡಾ. ಮಳಲಿ ವಸಂತಕುಮಾರ್ ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಗುರುಮೂರ್ತಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ===ಪ್ರಾಣಪದಕ=== * ಪ್ರಾಣಪದಕ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರನ್ನು ಕುರಿತ 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅ. ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಬರೆದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ನೆನಪಿನಾಳದಲ್ಲಿನ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವ, ವಸಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಳಿಸಿರುವ ಅ. ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಬರೆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಸ್ತಕ 'ಪ್ರಾಣಪದಕ'. ಸುಮಾರು 120 ಪುಟಗಳ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖನಗಳು `ಮಂಗಳ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಗೊಂಡಿದ್ದವು. * ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 'ಪ್ರಾಣಪದಕ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 'ಮಂಗಳ' ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಈ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ===ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ === ಕನ್ನಡದ ವರನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಲವರ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅ. ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಬರೆದ ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕ. * ಈ ಪುಸ್ತಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ `ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಇನ್ಮಿಟಬಲ್ ಆಕ್ಟರ್ ವಿಥ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಯ್ಸ್` ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite book |last=Prahlādarāv |first=A. Nā |url=https://openlibrary.org/books/OL22530456M/Dr._Rajkumar_the_inimitable_actor_with_a_golden_voice |title=Dr. Rajkumar, the inimitable actor with a golden voice |date=2008 |publisher=Sapna Book House |isbn=978-81-280-0837-5 |location=Bangalore |access-date=2023-01-11 |archive-date=2023-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111120122/https://openlibrary.org/books/OL22530456M/Dr._Rajkumar_the_inimitable_actor_with_a_golden_voice |url-status=bot: unknown }}</ref> ಕನ್ನಡದ ನಟರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕುರಿತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕವೊಂದು ಭಾರತದ ಹೊರಗಡೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವೆಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿತು. ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಲೇಖಕರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರು. * ೨೨೦ ಪುಟಗಳ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರಿಂದಲೇ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. * ಇದು ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೇಶದ ಹೊರಗಡೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವೂ ಹೌದು. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಕ್ಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ೨೦೦೬ರ ಕುವ್ಯೆತ್ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾವ೯ತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ರವರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ಲಂಡನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸೆನೆಟರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ==ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್== *ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸೊರ್ಸನಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ ಗಾಯನ ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Rajkumar}} {{IMDb name|0004660}} * ದಟ್ಸ ಕನ್ನಡ.ಕಾಂ - ಡಾ. ರಾಜ್ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409145137/http://thatskannada.oneindia.in/cine/raj/index.html |date=2006-04-09 }} * ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ.ಕಾಂ - ಡಾ. ರಾಜ್ ವಿಶೇಷ ಪರಿಚಯ (ಕೃಪೆ:"ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಇತಿಹಾಸ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ" ಪುಸ್ತಕ) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208154435/http://vishvakannada.com/%e0%b2%ae%e0%b2%a8%e0%b3%8b%e0%b2%b0%e0%b2%82%e0%b2%9c%e0%b2%a8%e0%b3%86/%e0%b2%a1%e0%b2%be-%e0%b2%b0%e0%b2%be%e0%b2%9c%e0%b3%8d%e2%80%8c%e0%b2%95%e0%b3%81%e0%b2%ae%e0%b2%be%e0%b2%b0%e0%b3%8d%e2%80%8c%e0%b2%b0%e0%b2%b5%e0%b2%b0-%e0%b2%b5%e0%b2%bf%e0%b2%b6%e0%b3%87/ |date=2013-12-08 }} * ಬೇಡರಕಣ್ಣಪ್ಪ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ವಿವರಗಳು - ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹರವರ ಪುತ್ರ ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಶೇಷಚಂದ್ರ ಲೇಖನ (ಕನ್ನಡಪ್ರಭ) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928114347/http://www.kannadaprabha.com/News.asp?ID=KP*20060412220146 |date=2007-09-28 }} * ಡಾ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಗಾಯನ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104104032/https://www.avidhafoundation.com/2021/10/best-of-dr-rajkumar-kannada-songs-by.html |date=2021-11-04 }} * <nowiki>http://members.tripod.com/~arvintripod/raj.html</nowiki> * <nowiki>http://www.rajkumarmemorial.com</nowiki> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615234057/http://rajkumarmemorial.com/ |date=2013-06-15 }} * <nowiki>http://www.gandhadagudi.com/forum/viewforum.php?f=18</nowiki> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928004401/http://www.gandhadagudi.com/forum/viewforum.php?f=18 |date=2007-09-28 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}} ‌‌ {{ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು|ರಾಜಕುಮಾರ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು|ರಾಜಕುಮಾರ್]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ರಾಜಕುಮಾರ್]] [[ವರ್ಗ:೧೯೨೯ ಜನನ|ರಾಜಕುಮಾರ್]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೬ ನಿಧನ|ರಾಜಕುಮಾರ್]] [[ವರ್ಗ:ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕುಮಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[en:Rajkumar]] avmdhjars1n8pcebixdt3mapo10cbq5 0 2287 1372199 1343187 2026-04-27T08:07:30Z Eowrjfjdjdjr 99193 1372199 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = Canada <br />ಕೆನಡಾ |common_name = ಕೆನಡ |image_flag = Flag of Canada (Pantone).svg |image_coat = Royal Coat of arms of Canada.svg |national_motto = {{lang|la|''A Mari Usque Ad Mare''}}<br />([[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] "ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ") |national_anthem = ''[[O Canada]]''<br />[[Royal anthem]]: ''[[God Save the King]]'' |image_map = LocationCanada.png |capital = [[ಒಟ್ಟಾವಾ]] |latd=45 |latm=24 |latNS=ಉ |longd=75 |longm=40 |longEW=ಪ |name = Formal Name:Canada <br />Common Name:ಕೆನಡಾ |largest_city = [[ಟೊರಾನ್ಟೊ]] |official_languages = [[ಆಂಗ್ಲ]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] |government_type = [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣತಂತ್ರ]]<br />ಮತ್ತು federal [[ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]] |leader_title1 = [[Monarchy in Canada|ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ]] |leader_title2 = [[Governor General of Canada|ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್]] |leader_title3 = [[Prime Minister of Canada|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 ಟ್ರೂಡ್ಯೂ = [[ಮಹಾರಾಣಿ ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆತ್]] |leader_name2 = [[ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಷೀನ್]] |leader_name3 = [[ಸ್ಟೆಫಾನ್ ಹಾರ್ಪರ್]] |sovereignty_type = [[Canadian Confederation|ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ]] |established_event1 = [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಕಾಯಿದೆ]] |established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಹಿತೆ]] |established_event3 = [[Canada Act 1982|ಕೆನಡಾ ಕಾಯಿದೆ]] |established_date1 = [[ಜುಲೈ ೧]], [[೧೮೬೭]] |established_date2 = <br />[[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧]], [[೧೯೩೧]] |established_date3 = [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭]], [[೧೯೮೨]] |area = 9,984,670 |areami² = 3,854,085 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 2nd |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 8.92 (891,163&nbsp;km²) |population_estimate = 32,810,700 |population_estimate_year = ೨೦೦೭ |population_estimate_rank = 36th |population_census = 30,007,094 |population_census_year = ೨೦೦೧ |population_density = 3.2 |population_densitymi² = 8.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 219th |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = $1.105 trillion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 11th |GDP_PPP_per_capita = $34,273 |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $1.132 [[trillion]] |GDP_nominal_rank = 8th |GDP_nominal_year = ೨೦೦೫ |GDP_nominal_per_capita = $35,133 |GDP_nominal_per_capita_rank = 16th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.950 |HDI_rank = 6th |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |currency = [[ಕೆನಡಾದ ಡಾಲರ್]] ($) |currency_code = CAD |time_zone = |utc_offset = -3.5 to -8 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = -2.5 to -7 |cctld = [[.ca]] |calling_code = 1 |footnotes = }} ಕೆನಡಾ [[ಉತ್ತರ]] [[ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ದೇಶ]]. ಇದರ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ [[ಸಾಗರ]]ದಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಗಡಿಯು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ದೇಶವು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ವಿರಳವಾಗಿ ಜನವಸತಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೫೫ನೇ ಸಮಾನಾಂತರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆನಡಾದ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಒಟ್ಟಾವಾ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಮೂರು]] ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಟೊರೊಂಟೊ, ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್. ಸ್ಥಳೀಯ [[ಜನ]]ರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಗಿನ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು ಅನ್ವೇಷಿಸಿ ನಂತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವು. ವಿವಿಧ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ೧೭೬೩ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಕ ಮೂರು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]] [[ಉತ್ತರ]] ಅಮೆರಿಕಾದ ವಸಾಹತುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ, ಕೆನಡಾವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಫೆಡರಲ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ೧೯೩೧ರ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಕಾನೂನು ಅವಲಂಬನೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿತು. ಕೆನಡಾ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ನಿಂದ "ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ". ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್) ಆಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ, [[ಆರ್ಥಿಕ]] ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೆನಡಾದ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧವು ಅದರ ಇತಿಹಾಸ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಕೆನಡಾ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ನಾಮಮಾತ್ರ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದುವರಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಹೇರಳವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಾವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪಾತ್ರವು ಅದರ ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಕೆನಡಾವು ಬಹು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಕೆನಡಾದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಈಗ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಇರೊಕ್ವೊಯಿಯನ್ ಪದ ಕನಾಟಾದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಗ್ರಾಮ" ಅಥವಾ "ವಸತಿ".<ref>{{Cite book |last1=Olson |first1=James Stuart |url=https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA109 |title=Historical Dictionary of European Imperialism |last2=Shadle |first2=Robert |publisher=Greenwood Publishing Group |year=1991 |isbn=978-0-313-26257-9 |page=109}}</ref> ೧೫೩೫ರಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಟಾಡಕೋನಾ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ನಂತರ ಕೆನಡಾ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಡೊನ್ನಾಕೋನಾಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಿದರು (ಸ್ಟಾಡಕೋನಾದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ); ೧೫೪೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಈ [[ಸಣ್ಣ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೬ ರಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ, "ಕೆನಡಾ" ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ನ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=Magocsi |first=Paul R. |url=https://archive.org/details/encyclopediaofca0000unse_q5r1 |title=Encyclopedia of Canada's Peoples |publisher=University of Toronto Press |year=1999 |isbn=978-0-8020-2938-6 |page=1048 |url-access=registration}}</ref> ೧೭೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಪ್ಪರ್ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಲೋವರ್ ಕೆನಡಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಎರಡು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ೧೮೪೧ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಆಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಕೆನಡಾಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |year=1841 |title=An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada |url=https://books.google.com/books?id=BCQtAAAAYAAJ&pg=PA20 |publisher=J.C. Fisher & W. Kimble |page=20}}</ref> ೧೮೬೭ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, [[ಲಂಡನ್]] ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾವನ್ನು ಹೊಸ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಹೆಸರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಪದವನ್ನು ದೇಶದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=O'Toole |first=Roger |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OGHgLlxfh7wC&pg=PA137 |title=Holy Nations and Global Identities: Civil Religion, Nationalism, and Globalisation |publisher=Brill |year=2009 |isbn=978-90-04-17828-1 |editor-last=Hvithamar |editor-first=Annika |page=137 |chapter=Dominion of the Gods: Religious continuity and change in a Canadian context |editor-last2=Warburg |editor-first2=Margit |editor-last3=Jacobsen |editor-first3=Brian Arly}}</ref> ೧೯೫೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೆನಡಾದ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಪದವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಕೆನಡಾವನ್ನು "ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು.<ref>{{Cite book |last=Morra |first=Irene |url=https://books.google.com/books?id=b9OLDwAAQBAJ&pg=PT49 |title=The New Elizabethan Age: Culture, Society and National Identity after World War II |publisher=I.B.Tauris |year=2016 |isbn=978-0-85772-867-8 |page=49}}</ref> ಕೆನಡಾ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೮೨, ಕೆನಡಾದ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಂದಿತು, ಕೆನಡಾವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನದ ಹೆಸರನ್ನು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಡೇಯಿಂದ ಕೆನಡಾ ಡೇ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="buckner">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KmXnLGX7FvEC&pg=PA37 |title=Canada and the British Empire |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-19-927164-1 |editor-last=Buckner |editor-first=Philip |pages=37–40, 56–59, 114, 124–125}}</ref> ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಫೆಡರಲ್ ಪದವು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು. ==ಕೆನಡದ ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು=== ಇಂದಿನ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಜನ]]ರು ಫಸ್ಟ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಇನ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಿಸ್, ಮಿಶ್ರ ಸಂತತಿಯ ಕೊನೆಯ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದು,<ref name="GraberKuprecht2012">{{Cite book |last1=Graber |first1=Christoph Beat |url=https://books.google.com/books?id=5dv2d57n52MC&pg=PA366 |title=International Trade in Indigenous Cultural Heritage: Legal and Policy Issues |last2=Kuprecht |first2=Karolina |last3=Lai |first3=Jessica C. |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2012 |isbn=978-0-85793-831-2 |page=366}}</ref> ಅವರು ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಾಗ ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗುರುತನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಬೇರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಮೂಲಕ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ೧೪೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Dillehay |first=Thomas D. |title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory |publisher=Basic Books |year=2008 |isbn=978-0-7867-2543-4 |page=61}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Fagan |first1=Brian M. |url=https://books.google.com/books?id=fMneCwAAQBAJ&pg=PA124 |title=World Prehistory: A Brief Introduction |last2=Durrani |first2=Nadia |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-34244-1 |page=124}}</ref> ಓಲ್ಡ್ ಕ್ರೌ ಫ್ಲಾಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಫಿಶ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಾನದ [[ಎರಡು]] ಹಳೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ವಸಾಹತುಗಳು, ಕೃಷಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Hayes |first=Derek |title=Canada: An Illustrated History |publisher=Douglas & Mcintyre |year=2008 |isbn=978-1-55365-259-5 |pages=7, 13}}</ref><ref>{{Cite book |last=Macklem |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=quM1xyFyfhQC&pg=PA170 |title=Indigenous Difference and the Constitution of Canada |publisher=University of Toronto Press |year=2001 |isbn=978-0-8020-4195-1 |page=170}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಕುಸಿದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತನಿಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. [[File:Langs N.Amer.svg|upright=1.3|thumb|alt=Colour-coded map of North America showing the distribution of North American language families north of Mexico|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಾಷಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು<ref name="Mithun 2001 p. 18">{{cite book | last=Mithun | first=M. | title=The Languages of Native North America | publisher=Cambridge University Press | series=Cambridge Language Surveys | year=2001 | isbn=978-0-521-29875-9 | url=https://books.google.com/books?id=ALnf3s2m7PkC&pg=PR18|pages=18–24}}</ref>]] ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦೦೦೦ ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ೫೦೦೦೦೦ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೆನಡಾದ ರಾಯಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಆನ್ ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಲವತ್ತರಿಂದ ಎಂಬತ್ತು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಬೆಯೋತುಕ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಯುರೋಪಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾದ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ, ದಡಾರ ಮತ್ತು ಸಿಡುಬುಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ತುಪ್ಪಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರು, ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ನಂತರದ ಕುಸಿತ.<ref>{{Cite book |last1=Laidlaw |first1=Z. |url=https://books.google.com/books?id=Ec-_BwAAQBAJ&pg=PT150 |title=Indigenous Communities and Settler Colonialism: Land Holding, Loss and Survival in an Interconnected World |last2=Lester |first2=Alan |publisher=Springer |year=2015 |isbn=978-1-137-45236-8 |page=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ray |first=Arthur J. |url=https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 |title=I Have Lived Here Since The World Began |publisher=Key Porter Books |year=2005 |isbn=978-1-55263-633-6 |page=[https://archive.org/details/ihavelivedheresi0000raya/page/244 244]}}</ref> ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಫಸ್ಟ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಯೂಟ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಆರಂಭಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿದ್ದವು. ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಟಿಸ್ ಜನರು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ತುಪ್ಪಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಖಂಡದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೋರೆರ್ಸ್ ಡೆಸ್ ಬೋಯಿಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯೇಜರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ. ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂವಾದಗಳು ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಂದ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ಏಕೀಕರಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರದೊಂದಿಗೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರವು ಕೆನಡಾದ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ಆಯೋಗದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಅವಧಿಯು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಣೆಯಾದ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ದುರವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ=== [[File:Nouvelle-France map-en.svg|upright=1.3|thumb|೧೭೫೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಕ್ಷೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಮೇರಿಕಾ (ಗುಲಾಬಿ), ನ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ (ನೀಲಿ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಸ್ಪೇನ್ (ಕಿತ್ತಳೆ); ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬೇಸಿನ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Chapman p. ">{{cite AV media | last=Chapman | first=Frederick T. | title=European Claims in North America in 1750 | jstor=community.15128627 | url=https://jstor.org/stable/community.15128627 | access-date=July 23, 2023 }}</ref>]] ಕೆನಡಾದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾರ್ಸ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಲೀಫ್ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ೧೪೯೭ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಯಾನರಾದ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಬಟ್ ಕೆನಡಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಿಂಗ್ ಹೆನ್ರಿ VII ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಿಸಿ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧನೆ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ೧೫೩೪ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಜುಲೈ ೨೪ರಂದು "ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರಾಜನಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ" ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ೧೦ಮೀ (33 ft) ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ನೆಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಿಂಗ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I ರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬಾಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವರ್ತಕ ನೌಕಾಯಾನ ತಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾವಿಕರು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಲೋಚಿತ ತಿಮಿಂಗಿಲ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹೊರಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಡಿಸ್ಕವರಿ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಠಿಣ ಹವಾಮಾನದ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite book |last=Baten |first=Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-50718-0 |page=84}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wynn |first=Graeme |url=https://books.google.com/books?id=bxGFaFvo2oMC&pg=PA49 |title=Canada and Arctic North America: An Environmental History |publisher=ABC-CLIO |year=2007 |isbn=978-1-85109-437-0 |page=49}}</ref> ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ ಹಂಫ್ರೆ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್, ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ರಾಯಲ್ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರದಿಂದ, ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್, ನ್ಯೂಫೌಂಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲೋಚಿತ ಶಿಬಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Rose |first=George A |url=https://books.google.com/books?id=tDNe7GOOwfwC&pg=PA209 |title=Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fisheries |date=October 1, 2007 |publisher=[[Breakwater Books]] |isbn=978-1-55081-225-1 |page=209}}</ref> ೧೬೦೦ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಾಲೋಚಿತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಟಾಡೋಸ್ಸಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಡಿ ಚಾಂಪ್ಲೈನ್ ೧೬೦೩ ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ರಾಯಲ್ (೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ (೧೬೦೮ ರಲ್ಲಿ) ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಪೈಕಿ, ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಕಾಡಿಯನ್ನರು ಇಂದಿನ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಆದರೆ ತುಪ್ಪಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಹಡ್ಸನ್ ಬೇ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಲೂಯಿಸಿಯಾನಕ್ಕೆ ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ತುಪ್ಪಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೀವರ್ ವಾರ್ಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ವಸಾಹತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೬೮೯ ಮತ್ತು ೧೭೬೩ ರ ನಡುವೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು; ಆ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ ಯುದ್ಧಗಳು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಮೇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ ೧೭೧೩ ರ ಉಟ್ರೆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ೧೭೬೩ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ===ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ=== ೧೭೬೩ರ ರಾಯಲ್ ಘೋಷಣೆಯು ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಪ್ಪಂದದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ನ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೇಪ್ ಬ್ರೆಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ದ್ವೀಪ (ಈಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ) ೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತುವಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal |last=Hicks |first=Bruce M |date=March 2010 |title=Use of Non-Traditional Evidence: A Case Study Using Heraldry to Examine Competing Theories for Canada's Confederation |journal=[[British Journal of Canadian Studies]] |volume=23 |issue=1 |pages=87–117 |doi=10.3828/bjcs.2010.5 | issn=0269-9222 }}</ref> ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಕಾಯಿದೆ ೧೭೭೪ ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೋ ಕಣಿವೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಆಂದೋಲನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಕಾಯಿದೆಯು ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ಆಡಳಿತದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದು ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಕಾಯಿದೆಯು ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಅನೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು, ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಯಶಸ್ವಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ನಂತರ, ೧೭೮೩ ರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಸ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಯುದ್ಧವು ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ವಸಾಹತುಗಾರರ ದೊಡ್ಡ ವಲಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅನೇಕರು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಗಮನವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಮೆರಿಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ವಸಾಹತುಗಳ ಮರುಸಂಘಟನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್, ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್ ಅನ್ನು ಕೆನಡಾದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ನಿಷ್ಠಾವಂತರ ಒಳಹರಿವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು, ೧೭೯೧ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾಯಿದೆಯು ಕೆನಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್-ಮಾತನಾಡುವ ಲೋವರ್ ಕೆನಡಾ (ನಂತರ ಕ್ವಿಬೆಕ್) ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ಅಪ್ಪರ್ ಕೆನಡಾ (ನಂತರ ಒಂಟಾರಿಯೊ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕೆನಡದ ಚರಿತ್ರೆ ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ, ಅಂದರೆ ಐರೋಪ್ಯರ ನೌಕಾಯಾನ ಸಾಹಸದ ಸುವರ್ಣಯುಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಸ್ತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದುವು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶ ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸೈನ್ಯಬಲದಿಂದ ವಿದೇಶೀಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ದೊರೆ ೭ ನೆಯ ಹೆನ್ರಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೪೯೭) ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಬಟ್ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‍ನಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ ಕೆನಡದ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ನ್ಯೂ ಫೌಂಡ್‍ಲೆಂಡ್ ೭ ನೆಯ ಹೆನ್ರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ. ೧೫೩೪ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅರಸ ಒಂದನೆಯ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದ ನೌಕಾಯಾತ್ರೆ ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಕಾಟ್ರ್ಯೇನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅನಂತರ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ೧ ನೆಯ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಘೋಷಿತವಾಯಿತು. ಮರುವರ್ಷ ಕಾಟ್ರ್ಯೆರ್ ಮಾಂಟ್ರಿಯಾಲ್ ವರೆಗೆ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದ. ೧೭ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆ ೪ ನೆಯ ಹೆನ್ರಿ ಕೆನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೬೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ಡಿ ಚಾಂಪ್ಲೆನ್ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿಯ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವಸಾಹತನ್ನಾಗಿಸಿ ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೋಟೆಕೊತ್ತಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಅನಂತರ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‍ನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿಗಳಿಂದ ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೬೨೯ ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಬೆಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸೈನ್ಯ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಚಾಂಪ್ಲೆನ್ ಶರಣಾಗತನಾದ. ಆದರೆ ೧೬೩೨ ರಲ್ಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಜರ್ಮೈನ್-ಎನ್-ಲಾಯ್ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಕೆನಡ ಮತ್ತೆ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ೧೬೪೨ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಾಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವಸಾಹತಾಯಿತು. ೧೬೬೩ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡ (ಹೊಸ ಫ್ರಾನ್ಸ್) ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವಸಾಹತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯ ಆಡಳಿತ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ೧೪ ನೆಯ ಲೂಯಿಯ ಮಂತ್ರಿ ಕಾಲ್ಬರ್ ಕೆನಡಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೬೬೫ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ಫ್ರೆಂಚರು ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. [[ಅಮೆರಿಕ]] ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದೇ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಕೆನಡದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಫ್ರಾಂಟ್ ನ್ಯಾಕ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಡಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ೧೬೯೦ ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ಫಿಫ್ಸ್ ಬಾಸ್ಟನ್‍ನಿಂದ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದು ನೋವ ಸ್ಕೋಷವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ೧೬೯೭ ರಲ್ಲಿ ರೈಸ್‍ವಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚರು ಮತ್ತೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸೋತು ೧೭೧೩ ರಲ್ಲಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಹಡ್ಸನ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂ ಫೌಂಡ್‍ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ನೋವ ಸ್ಕೋಷಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಶಾಂತಿ ನೆಲಸಿದ್ದರೂ ೧೭೪೦ ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯದ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‍ಗಳು ವಿರುದ್ಧ ಬಣಗಳಲ್ಲಿದ್ದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೂ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೭೪೮ ರಲ್ಲಿ ಎ-ಲಾ-ಚಾಪೆಲೇ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಇಲ್ಲೂ ಶಾಂತಿ ಏರ್ಪಟ್ಟರೂ ಬ್ರಿಟನ್ ಭೂಶಿರದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಯಿಬರ್ಗ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ೧೭೫೬ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗಿದ್ದಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ನೌಕಾಪಡೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ೧೭೫೯ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಜೇಮ್ಸ್ ವುಲ್ಛ್ ಕ್ವಿಬೆಕ್‍ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅನಂತರ ಮಾಂಟ್ರಿಯಾಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ವಿಜಯ ಪಡೆದ. ಕೆನಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯ ಶರಣಾಗತವಾಯಿತು. ೧೭೬೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ೭ ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಕೆನಡ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಶವಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ಕೆನಡದ ಚರಿತ್ರೆ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚರಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಕೆನಡದ ನಿವಾಸಿಗಳಾದರು. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನಂತರ ೧೭೭೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಮಸೂದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕೆನಡ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ೧೭೭೫ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆನಡವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಮೆರಿಕನರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಕೆನಡ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ವಶವಾದಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಮಾಯವಾಯಿತು. ೧೭೯೧ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು ಒಂದು ಸಂವಿಧಾನ ರಚಿಸಿ, ಆಟ್ಟವ ನದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆನಡವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯ ಸರ್ಕಾರ ಉತ್ತರ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮಾದರಿಯ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂದುವು. ಕೆನಡದ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯಪಾಲನನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೆನಡದ ವಸಾಹತುಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಪಡೆದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಕಟ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಅಮೆರಿಕ ಮೊದಲಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಭಾವನೆಗಳು ಕೆನಡದ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿತವಾದವು. ಕೆನಡಿಯನರಲ್ಲಿ ಅತೃಪ್ತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆದು ೧೮೩೭ ರಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪದ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಲಿಯಾನ್ ಮೆಕೆನ್‍ಜಿóಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಡಗಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೆಕೆನ್‍ಜಿóಗೆ ಗಡಿಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿ ಜೋಸೆಫನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕ್ರಾಂತಿ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ೧೮೩೮ ರಲ್ಲಿ ವಿಗ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮುಖಂಡ ಲಾಡ ಡರ್ಹಾಮ್ ಕೆನಡದ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಏಕೀಕರಣವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಡರ್ಹಾಮ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ. ಅದರಂತೆ ೧೮೪೦-೪೧ ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣದ ಮಸೂದೆಯೊಂದು ಜಾರಿಯಾಗಿ ಕೆನಡದ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಒಂದಾದುವು. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿಗೆ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ೧೮೪೯ ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಎಲ್ಗಿನ್ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದಾಗ ಕೆನಡ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪಡೆಯಿತು. ಕೆನಡದ ಎರಡೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಏಕೀಕರಣದಿಂದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವುಂಟಾಯಿತು. ಪರಸ್ಪರ ವೈರಿಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಭದ್ರ ಸಕಾರದ ರಚನೆಗೆ ತೊಡಕಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಾಗಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟರಾಗಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದುದರಿಂದ ದೇಶದ ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯದೆ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. ಯಾವುದಾದರೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಹಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋವ ಸ್ಕೋಷ, ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್‍ಸ್óವಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸ್ಥಾನಿಕ ಏಕೀಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಚಿಸಿದುವು. ಕೆನಡದ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಟೊನಾಲ್ಡ್, ಕಾರ್ಟಿಯರ್, ನೋವ ಸ್ಕೋಷದ ಟಪ್ಪರ್, ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್‍ಸ್óವಿಕ್‍ನ ಟಿಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾದವರು ಐಕ್ಯ ಕೆನಡ ಒಕ್ಕೂತ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಷಾರ್ಲಟ್‍ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಬೆಕ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಲಂಡನಿಗೆ ಹೋದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ೧೮೬೭ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಯಿದೆಗೆ ಒಪ್ಪಗೆ ದೊರಕಿತು. ನೋವ ಸ್ಕೋಷ ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್‍ಸ್óವಿಕ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯದ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ ಶಾಂತವಾದುವು. ೧೮೭೦ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನಿಟೋಬ, ೧೮೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ, ೧೮೭೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡುವು. ಕೆನಡ ದೇಶ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‍ನಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‍ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಕೆನಡ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ೧೮೬೭ ರ ಜುಲೈ ಒಂದರಿಂದ ಅಧಿರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. (ನೋಡಿ-ಕೆನಡದ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ: ಕೆನಡದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ವಿಕಾಸವನ್ನು ೧೮೬೭ ರಿಂದ ೧೯೧೮ ರ ವರೆಗೆ, ೧೯೧೯ ರಿಂದ ೧೯೩೯ ರ ವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ೧೯೩೯ ರಿಂದ ಇಂದಿನ ವರೆಗೆ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ೧೮೬೭-೧೯೧೮: ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆನಡದ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲನ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವನು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನೊಡನೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಕೆನಡ ಸರ್ಕಾರ ಲಂಡನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇತರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯಲು ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರದ ವಿಭಾಗ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಲು ವಲಸೆಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೆನಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಯರ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆ ದೊಂಬಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆನಡದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವ ಟೋಕಿಯೋಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಯಭಾರಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜಪಾನಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಜಪಾನಿನ ವಲಸೆ ನಿಂತಿತು. ಚೀನದ ಆಂತರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಆ ದೇಶದೊಡನೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಕೆನಡ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶವನ್ನನುಸರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳಿಸಿತು. ೧೯೧೯-೧೯೩೯: ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೆನಡದ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬೋರ್ಡನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಇದೇ ನೆಪದಿಂದ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್‍ನಲ್ಲೂ ಕೆನಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಿತರಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ಕೆನಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆ ಅಮೆರಿಕದೊಡನೆ ಹ್ಯಾಲಿಬಟ್ ಕೌಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಏಕಮುಖ ವಿದೇಶಾಂಗನೀತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮುರಿದುಬೀಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟನಿನೊಂದಿಗೆ ಅಧಿರಾಜ್ಯಗಳು ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದೂ ಅವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನವೆಂದೂ ದೊರೆತನಕ್ಕೆ ಇವೆಲ್ಲ ವಿಧೇಯವೆಂದೂ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಾರಲಾಯಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‍ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಚ್ಯೂಟಿನ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೩೯ ರಿಂದ: ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಜಾಗೃತಗೊಂಡಿತು. ಆ ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಯೂರೋಪಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಡಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆನಡದ ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕೆನಡ ವಿಶ್ವದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಕೆನಡ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಹಾಗೂ ವೈಮಾನಿಕ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೆನಡದಿಂದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಡಾಲರುಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದುವು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೂ ಕೆನಡ ಸಾಲ ನೀಡಿತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ, ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡದ ತಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆನಡದ ನೀತಿ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅನಂತರವಾಗಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಗೂ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಭಾರತ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], ಘಾನ ಮತ್ತು ಮಲಯ ದೇಶಗಳು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಾಗ ಕೆನಡ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದಾಗ ಅದು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಕೆನಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Canada topo.jpg|thumb|right|upright=1.3|ಕೆನಡಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆ, ಧ್ರುವೀಯ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣದಲ್ಲಿ (೯೦° W ಗೆ), ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು (ಹೆಚ್ಚಿನ)ಗೆ ಮಬ್ಬಾದ ಎತ್ತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ (ಅದರ ನೀರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಕೆನಡಾವು ರಷ್ಯಾದ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಕೆನಡಾ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ದೇಶವು ೯೯೮೪೬೭೦km2 (೩೮೫೫೧೦೦ ಚದರ ಮೈಲಿ) ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="McColl2005">{{Cite book |last=McColl |first=R. W. |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA135 |title=Encyclopedia of World Geography |date=September 2005 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-5786-3 |page=135}}</ref> ಕೆನಡಾವು ೨೪೩೦೪೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ (೧೫೧೦೧೯ ಮೈಲಿ) ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಡಲ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆನಡಾವನ್ನು ಏಳು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಕೆನಡಿಯನ್ ಶೀಲ್ಡ್, ಆಂತರಿಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್-ಸೇಂಟ್. ಲಾರೆನ್ಸ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ, ಹಡ್ಸನ್ ಬೇ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ. ಬೋರಿಯಲ್ ಕಾಡುಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಉತ್ತರ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಕಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮೂಲಕ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ರೈರೀಸ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೃಷಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿಯನ್ನು (ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ) ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೆನಡಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆನಡಾವು ೨೦೦೦೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೫೬೩೧೦೦km2 (39 ಚದರ ಮೈಲಿ) ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ-ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆನಡಿಯನ್ ರಾಕೀಸ್, ಕರಾವಳಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾದಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ನೀರಿನ ಹಿಮನದಿಗಳಿವೆ. ಕೆನಡಾವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಅನೇಕ ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೌಂಟ್ ಮೀಜರ್ ಮಾಸಿಫ್, ಮೌಂಟ್ ಗರಿಬಾಲ್ಡಿ, ಮೌಂಟ್ ಕೇಲಿ, ಮತ್ತು ಮೌಂಟ್ ಎಡ್ಜಿಜಾ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ===ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ=== ಕೆನಡಾದ ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು. ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆನಡಾವನ್ನು ೧೫ ಭೂಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಐದು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳು ಕೆನಡಿಯನ್ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ೮೦೦೦೦ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇನ್ನೂ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೆನಡಾ ಕಡಿಮೆ ಶೇಕಡಾವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ.ಕೆನಡಾದ ನಿವಾಸಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೫ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು "ಸುರಕ್ಷಿತ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[150] ಕೆನಡಾದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅಖಂಡವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ== [[File:Parliament Hill from a Hot Air Balloon, Ottawa, Ontario, Canada, Y2K (7173715788).jpg|thumb|ಕೆನಡಾದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] ಕೆನಡಾವನ್ನು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾರವಾದದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದ, ಮಧ್ಯಮ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು ಕೆನಡಾದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರವು, ಒಂದು ಸೂಚಿತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆನಡಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite book |last1=Dixon |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=npzDCwAAQBAJ&pg=PA48 |title=Social Welfare in Developed Market Countries |last2=P. Scheurell |first2=Robert |date=March 17, 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-36677-5 |page=48}}</ref><ref>{{Cite book |last=Boughey |first=Janina |url=https://books.google.com/books?id=dgK-DgAAQBAJ&pg=PA105 |title=Human Rights and Judicial Review in Australia and Canada: The Newest Despotism? |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2017 |isbn=978-1-5099-0788-5 |page=105}}</ref> ಕೆನಡಾವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-ಕೆನಡಾದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಆಳುವ ರಾಜನು ೧೪ ಇತರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಾರ್ವಭೌಮರು) ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ೧೦ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫೆಡರಲ್ ರಾಯಲ್ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು, ರಾಜನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಎಂಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಅಥವಾ ರಾಜನು ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿಶೇಷತೆ) ಯಾವಾಗಲೂ ಕ್ರೌನ್ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಮಿತಿಯಾದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸದಸ್ಯರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಯಕರಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು (PMO) ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್‌ನಿಂದ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳು, ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು, ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ನಿಗಮಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ವಿರೋಧಿ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಸಂಸತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಗೋಳದೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆನಡಾವು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಇದು ನಂತರ, ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೮೨ರ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾನೂನಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ೩೩೮ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಥವಾ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುತ್ವದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೮೨, ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಹಾದುಹೋಗಬಾರದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆನಡಾ ಚುನಾವಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ "ನಿಶ್ಚಿತ" ಚುನಾವಣಾ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಅವರು ಕರೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆ ಅಥವಾ ಸದನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತದಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು. ಸೆನೆಟ್‌ನ ೧೦೫ ಸದಸ್ಯರು, ಅವರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ, ೭೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಕಾನೂನು=== ಕೆನಡಾದ ಸಂವಿಧಾನವು ದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲಿಖಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Dodek |first=Adam |url=https://books.google.com/books?id=86s7CwAAQBAJ&pg=PT13 |title=The Canadian Constitution |publisher=Dundurn – University of Ottawa Faculty of Law |year=2016 |isbn=978-1-4597-3505-7 |page=13}}</ref> ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ, ೧೮೭೪(ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೮೨ರ ಮೊದಲು ೧೯೬೭ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಸಂಸದೀಯ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಶಾಸನವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೮೨ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಚಾರ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಚಾರ್ಟರ್ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅತಿಯಾಗಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಷರತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಚಾರ್ಟರ್‌ನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆನಡಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪುಗಾರ, ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೧೭ ರಿಂದ ಕೆನಡಾದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಅವರು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಒಂಬತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಕ್ವಿಬೆಕ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ಫೆಡರಲ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಾದ್ಯಂತ ಏಕರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಯ ಪೋಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪೋಲೀಸಿಂಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ರಾಯಲ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮೌಂಟೆಡ್ ಪೋಲೀಸ್‌ಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Toronto_from_above_at_night.jpg|thumb|right|ಟೊರೊಂಟೊ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಹಣಕಾಸು ಉದ್ಯಮದ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ..<ref>{{Cite book |last=Sassen |first=Saskia |url=https://books.google.com/books?id=wBlcDwAAQBAJ&pg=PT210 |title=Cities in a World Economy |publisher=SAGE Publications |year=2018 |isbn=978-1-5063-6260-1 |edition=5th |page=210}}</ref>]] ಕೆನಡಾವು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮಿಶ್ರ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ೨೦೨೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಎಂಟನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ನಾಮಮಾತ್ರದ ಜಿಡಿಪಿ ಸುಮಾರು US$2.221 ಟ್ರಿಲಿಯನ್. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗತೀಕರಣಗೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು $೨.೦೧೬ ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಕೆನಡಾದ ರಫ್ತುಗಳು ಒಟ್ಟು $೬೩೭ ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಅದರ ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಸರಕುಗಳು $೬೩೧ ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $೩೯೧ ಶತಕೋಟಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾವು $೨೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು $೨೫ ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕೆನಡಾವು ಬಲವಾದ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಯೂನಿಯನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ೧೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ) ಮತ್ತು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ". ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ೧೪ ನೇ ಸ್ಥಾನ) ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ೧೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ). ವಸತಿ ಕೈಗೆಟುಕುವಿಕೆಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆನಡಾ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಕೆನಡಾದ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ, ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಇತರ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಂತೆ, ಕೆನಡಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾವು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉದ್ಯಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ.ಕೃಷಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಉತ್ತರ ಕೆನಡಾದ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮರದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Statue outside Union Station.jpg|thumb|upright|ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಪಿರೆಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ "ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸ್ಮಾರಕ"]] ಕೆನಡಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅದರ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ನ್ಯಾಯ ಸಮಾಜ"ವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನೀತಿಗಳು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಕೆನಡಾ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕತೆಯ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ನೀತಿಯು ಕೆನಡಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕ್ವಿಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿದೆ. ಆಯ್ದ ವಲಸೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಆಡಳಿತದ ಕೆನಡಾದ ವಿಧಾನವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಿಧಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ, ಮರಣದಂಡನೆಯ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ, ಬಡತನವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಬಲವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಬಂದೂಕು ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದಾರ ವರ್ತನೆ (ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಅಂತ್ಯದಂತಹ) ಮತ್ತು LGBTQ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದಯಾಮರಣ ಮತ್ತು ಗಾಂಜಾ ಬಳಕೆ ಕೆನಡಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ನೆರವು ನೀತಿಗಳು, ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪಾತ್ರಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಚಾರ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಕೆನಡಾವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]], ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ [[ಭಾಷೆ]], [[ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ]]ದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕೆನಡಾದ ಗುರುತಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆಫ್ರಿಕನ್, ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಕೆನಡಿಯನ್ ಗುರುತನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೆನಡದ ಇತಿಹಾಸ}} {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] tqcqguhwnjjfzsapppqh3yvat7uot9w 0 10798 1372187 1360207 2026-04-27T02:41:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372187 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} {{Infobox prepared food | name = ಮೈಸೂರು ಪಾಕ | image = [[File:Mysore_pak.jpg|250px]] | caption = | alternate_name = | country = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಮೈಸೂರು]] }} '''ಮೈಸೂರು ಪಾಕ''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ.ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಒಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮೃದ್ಧ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಹೇರಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತು, ಸಕ್ಕರೆ, ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="thehindu">{{cite news|author=|title=In search of Mysore pak|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/in-search-of-mysore-pak/article4129960.ece|accessdate=October 7, 2016|work=The Hindu}}</ref> ಈ ಸಿಹಿಯ ರಚನೆ ಮಿಠಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು-ಕಡಲೆಹಿಟ್ಟು,[[ಸಕ್ಕರೆ]],[[ತುಪ್ಪ]],ರಿಫೈನ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆ. ==ಇತಿಹಾಸ == * ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಮೈಸೂರ್ ಪಾಕ್ ಜನ್ಮ ತಾಳಿದ್ದು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಯ ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಬಹುದು. ಅದು ಹೇಗೆ ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು ಎಂಬುವುದು ಕೂಡ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯೇ;ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಮೈಸೂರ್ ಪಾಕ್ ನಂತಹ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದವರು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರು. * ಇವರು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಹಾಗೂ ಜಯ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವ ಕೆಲಸದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ರಾಜ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಖಾರವನ್ನು ಇವರೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಮಹಾರಾಜರು ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಜಾಣ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರಿಗೆ ಹೊಸದಾದ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವಂತೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. * ಮಹಾರಾಜರು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಯಿತು. ಮರು ಮಾತನಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಏನು ಹೊಸ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಎಂದು ಅವರು ಆಲೋಚಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ತಮಗೆ ತೋಚಿದ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸಲು 'ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪ' ಮುಂದಾದರು.ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ ಸೇರಿಸಿ ತಿಂಡಿಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. * ಇದರ ರುಚಿ ನೋಡಿದ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಕಾಕಾಸುರ ಮಾದಪ್ಪನವರನ್ನು ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಪ್ರಶಂಶಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಈ ಹೊಸ ತಿಂಡಿಗೆ ಏನಾದರೊಂದು ಹೆಸರಿಡಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಏನು ಹೆಸರು ಇಡುವುದೆಂದು ಮಹಾರಾಜರು ಆಲೋಚಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೊಂದು ಯೋಚನೆ ಬಂದಿತು. ರುಚಿ ಶುಚಿಯಾದ ಅಡುಗೆಗೆ 'ನಳಪಾಕ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿದ್ದರಿಂದ 'ಮೈಸೂರು ಪಾಕ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡೋಣ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. <ref name="thehindu"/><ref>{{cite news|author=Yashaswini S. N.|title=Mysore's own pak, a piece of royalty that melts|url=http:// timesofindia.indiatimes. com/ city/mysuru/Mysores-own-pak-a-piece-of-royalty-that-melts/articleshow/15369520.cms|accessdate=October 7, 2016|work=The Times of India|date=6 August 2012}}</ref> * ಪಾಕ್ (ಅಥವಾ ಪಾಕ, ನಿಖರವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಭಾರತೀಯ ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳ, ಸಿಹಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ). ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಮಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂದರೆ (ಸಣ್ಣ ಪಾಕ) ಅಡುಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಡುಗೆ ತಂತ್ರಗಳು ಎಂದು ಅರ್ಥ. * ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಕ ಎಂದರೆ ನೀರಿನ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಕುದಿಸಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಸಿಹಿಯಾದ ಜಿಗುಟಾದ ಸಿರಪ್; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್, ಸರಳ ಸಿರಪ್ ಅನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್ ಬಾಲ್ ಹಂತದವರೆಗೂ ಕಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿರಪ್ ಜಿಲೇಬಿ, ಬಾದಾಮ್ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಿಹಿಕಾರಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿರಪ್ ಅನ್ನು ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ, ಜೇನು ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಮಸಾಲೆ ಪರಮಸತ್ವಗಳ ಸುವಾಸನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಪಾಕ ಸಿರಪ್ ತಯಾರಿಕೆ ಒಂದು ಕುಶಲ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಡುಗೆ ಭಟ್ಟರು ಅದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://bengalurusouth.nic.in/en/culinary-delight/mysore-pak/ ಮೈಸೂರು ಪಾಕ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ 76fc8pqr44jz1csba8qltqqjuxxdla2 0 12530 1372163 1358654 2026-04-26T20:31:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372163 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಟೆನ್ನಿಸ್|ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] {{Infobox tennis biography |name = ಮಹೇಶ್ ಭುಪತಿ |image = Mahesh Bhupathi 2007 Australian Open mens doubles R1.jpg |image_size = |alt = |caption = ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ೨೦೦೭ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ |fullname = ಮಹೇಶ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಭೂಪತಿ |country_represented = {{flag|ಭಾರತ}} |birth_date = {{birth date and age|1974|06|07|df=y}} |birth_place = ಚೆನ್ನೈ,[[ಭಾರತ]] |death_date = <!-- {{birth date and age|df=yes|yyyy|mm|dd|yyyy|mm|dd}} first date is death date, second date is birth date--> |death_place = |height = {{convert|1.85|m|ftin|abbr=on}} |college = |turnedpro = ೧೯೯೫ |retired = ೨೦೧೬ |plays = |careerprizemoney = [[US$|$]]೬,೬೬೫,೯೦೭ |tennishofyear = <!-- year inducted into the Tennis Hall of Fame --> |tennishofid = <!-- ID from the Tennis HoF website, taken from http://www.tennisfame.com/hall-of-famers/First Name-Last Name i.e. martina-navratilova, which it is all undercase letters--> |website = |singlesrecord = ೧೦-೨೮ |singlestitles = ೦ |highestsinglesranking = No. ೨೧೭ (೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೮) |currentsinglesranking = |AustralianOpenresult = Q೨ (೧೯೯೮) |FrenchOpenresult = Q3 (೧೯೯೯) |Wimbledonresult = 1R (೧೯೯೭,೧೯೯೮,೨೦೦೦) |USOpenresult = 1R (೧೯೯೫) |Othertournaments = <!-- adds a "Other tournaments" title --> |MastersCupresult = |WTAChampionshipsresult = |Olympicsresult = |doublesrecord = ೬೮೭-೩೬೪ |doublestitles = ೫೨ |highestdoublesranking = [[List of ATP number 1 ranked doubles tennis players|No. '''1''']] (26 April 1999) |currentdoublesranking = No. 189 (14 November 2016) |AustralianOpenDoublesresult = '''F''' (೧೯೯೯,೨೦೦೯,೨೦೧೧) |AustralianOpenDoublesjuniorresult = |AustralianOpenDoublesseniorresult = |FrenchOpenDoublesresult = '''W''' (೧೯೯೯,೨೦೦೧) |FrenchOpenDoublesjuniorresult = |FrenchOpenDoublesseniorresult = |WimbledonDoublesresult = '''W''' (೧೯೯೯) |WimbledonDoublesjuniorresult = |WimbledonDoublesseniorresult = |USOpenDoublesresult = '''W''' (೨೦೦೨) |USOpenDoublesjuniorresult = |USOpenDoublesseniorresult = |OthertournamentsDoubles = yes |MastersCupDoublesresult = '''F''' (೧೯೯೭,೧೯೯೯,೨೦೦೦,೨೦೧೦,೨೦೧೨) |WTAChampionshipsDoublesresult = |OlympicsDoublesresult = SF – ೪ನೇ ([[೨೦೦೪ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ - ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ | ೨೦೦೪]] |Mixed = yes |mixedrecord = ೧೧೫-೫೩ |mixedtitles = ೮ |AustralianOpenMixedresult = '''W''' (೨೦೦೬,೨೦೦೯) |FrenchOpenMixedresult = '''W''' (೧೯೯೭,೨೦೧೨) |WimbledonMixedresult = '''W''' (೨೦೦೨,೨೦೦೫) |USOpenMixedresult = '''W''' (೧೯೯೯,೨೦೦೫) |OthertournamentsMixedDoubles = |OlympicMixedDoublesresult = |Team = yes |DavisCupresult = QF ೧೯೯೬ ಡೆವಿಸ್ ಕಪ್ |updated = |medaltemplates = {{MedalCountry|{{flagu|ಭಾರತ}}}} {{MedalSport|ಪುರುಷರ ಟೆನ್ನಿಸ್}} {{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦ ಬುಸನ್ | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೬ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦೬ ದೋಹಾ | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೬ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalSilver|೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦೨ ಬುಸನ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ |ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಟಿಂ ಇವೆಂಟ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{MedalBronze|೨೦೧೦ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್|೨೦೧೦ [[ದೆಹಲಿ]]|೨೦೧೦ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು}} {{MedalGold|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು|೨೦೦೩ ಹೈದೆರಾಬಾದ್|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು|೨೦೦೩ ಹೈದೆರಾಬಾದ್|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} }} [[File:Mahesh Bhupathi US Open 2009.jpg|thumb|ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ೨೦೦೯|alt=]] '''ಮಹೇಶ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಭೂಪತಿ''' ( 7 ಜೂನ್ 1974) ಒಬ್ಬ ನಿವೃತ್ತ ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರ. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ (ರಿಕಾ ಹಿರಾಕಿಯೊಂದಿಗೆ) ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾದರು. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಎಂಟು ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್. ಅವರು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಲೀಗ್ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಭಾರತದ ಮುಂದಿನ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಆನಂದ್ ಅಮೃತ್ರಾಜ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://indianexpress.com/article/sports/tennis/mahesh-bhupathi-india-davis-cup-captain-anand-amritraj-440013/</ref> ಅವರು ಗೌರವದ ಒಂದು ಭಾಗ ಐ.ಐ.ಎಂ.ಯು.ಎನ್ ನ ಸಲಹೆಗಾರರ ​​ಮಂಡಳಿ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ೧೯೯೫- ೨೦೦೬ === ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ೧೯೯೦s ಮತ್ತು ೨೦೦೦s ದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಿಯಾಂಡರ್ ಪೇಸ್ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ಮೂರು ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಪೇಸ್ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಗಳ ಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡವಾಯಿತು.೧೯೫೨ರ ನಂತರ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಂತಹ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬ರಂದು, ಅವರದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲನೆ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. [[ಜಪಾನ್]]ನ ಐ ಸುಗಿಯಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಕೂಡ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಡಬಲ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿದರು. <ref>{{Cite web |url=http://ww5.sonyericssonwtatour.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-30 |archive-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102134132/http://ww5.sonyericssonwtatour.com/ |url-status=dead }}</ref>ಅಜೇಯ ಮತ್ತು ವೈಲ್ಡ್ಕಾರ್ಡ್ಗಳಂತೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಜೋಡಿ ನಾಲ್ಕು ಸೀಡ್ಸ್ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸೋಲಿಸಿತು, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೀಳಿಸಿತು. ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಿಸ್ ಆರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಡೇನಿಯಲ್ ನೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಎಲೆನಾ ಲಿಖೋವ್ಟ್ಸೆವವನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ೬-೩,೬-೩ ಸೆಟ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇದು ಭೂಪತಿಯ ಆರನೇ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಿಸ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಭೂಪತಿ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ೨೦೦೭-೨೦೦೮ === ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಡೆಕ್ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ೨೦೦೭ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಪನೆಕ್ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ತಂಡವು ಡಬಲ್ಸ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಜೊನಾಸ್ ಜೋರ್ಕ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಿರ್ನಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ತಂಡವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ ನೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ನೆಸ್ಟರ್ಗೆ ಸೋತರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಂತರ, ಭೂಪತಿ ಪಾವೆಲ್ ವಿಜ್ನರ್ರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೭ರ [[ಕೆನಡಾ]] ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಪಡೆದರು, ಅಗ್ರ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡ ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬ್ರಯಾನ್ರನ್ನು ದಾಟಿದರು. ಈ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ನೆನಾಡ್ ಝಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 2007 ರ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತು ಝಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾದರು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ನಂತರ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ನೋಪೋಸ್ ಮತ್ತು ನೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ತಂಡವು ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಭೂಪತಿ ನೋಲ್ಸ್ ಪಾಲುದಾರರಾದರು, ಜಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಅವರು ನೆಸ್ಟರ್ನಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅವರು ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಹೊರಬಂದರು.<ref>http://www.rediff.com/sports/2007/oct/02bhup.htm</ref> === ೨೦೦೯-೨೦೧೨ === [[File:Mahesh Bhupathi and Rohan Bopanna at the ATP World Tennis Finals.jpg|thumb|ಎಟಿಪಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೆನಿಸ್ ಫೈನಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣಾ. |alt=]] ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗಿ ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ನಥಾಲಿ ಡೆಚಿ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ರಾಮ್ರನ್ನು ೬-೩,೬-೩ ಸೆಟ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಜೋಡಿ ಫೈನಲ್ನ ನಿರಾಶೆಗಾಗಿ ಸನ್ ಟಿಯಾಂಟಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ನೆನಾಡ್ ಜಿಮೋನ್ಜಿಕ್ ಅವರು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿಯವರ ಎಣಿಕೆಗೆ ಏಳು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಭೂಪತಿ ಕ್ನೌಲ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಿರ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೨ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಗೆದ್ದರು. <ref>http://www.rediff.com/sports/2002/sep/07bhup.htm</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರರಾದ ಲಿಯಾಂಡರ್ ಪೇಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ತಂಡವು ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿತು, ಆದರೆ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸಹೋದರರಿಗೆ ೩-೬,೪-೬ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋತರು.<ref>https://www.mykhel.com/tennis/sports-leander-paes-bhupathi-lose-australian-open-aid0033-024808.html</ref> ೭ ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಂದು, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಗೆದ್ದರು. ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ರಂದು, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Mahesh-Bhupathi-Rohan-Bopanna-win-Paris-Masters/articleshow/17089891.cms?referral=PM</ref> ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೋನಾಥನ್ ಮರ್ರೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ನೀಲ್ಸೆನ್ ವಿರುದ್ಧದ ನಷ್ಟದಿಂದ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಭಾರತೀಯ ಜೋಡಿಯು ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಗಳ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದರು, ಆದರೆ ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಗ್ರನೋಲ್ಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಲೋಪೆಜ್ ವಿರುದ್ದ ಸೋತರು. ನಡಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಬಲವಾದ ಹಿಂಭಾಗವು ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತು ಕೋರ್ಟ್ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್ ಅವರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ನಡುವಿನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.೧೯೯೫ ರಿಂದ ೨೦೧೧ ರವರೆಗೆ ೫೫ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ ಭೂಪತಿ, ೩೫ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗೆದ್ದ ೩೫ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಗೆಲುವಿನ ೨೭ ಪಂದ್ಯಗಳು ಡಬಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. === ೨೦೧೩ === ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಬೋಪಣ್ಣ ಅವರು ೨೦೧೩ ರ ಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಪತಿ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಲೋದ್ರ ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಮಾಂಟೆ-ಕಾರ್ಲೊ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>https://sports.ndtv.com/tennis/mahesh-bhupathi-rohan-bopanna-back-together-1538763{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕರ್ಮವೀರ್ ಪುರಸ್ಕಾರ, ೨೦೦೭ ರ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಐಕಾಂಗೋ-ಒಕ್ಕೂಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾ ಜನರು.ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಕಮಿಟ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. == ಉಲೇಖನಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} 0ze0ncypx1fev3e6qq8ejnro38ha55q 0 16381 1372162 1358647 2026-04-26T20:28:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372162 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ | image = MS Dhoni (Prabhav '23 - RiGI 2023).jpg | caption = ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಧೋನಿ | birth_date = {{Birth date and age|1981|7|7|df=y}} | birth_place = [[ರಾಂಚಿ]], [[ಬಿಹಾರ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]), ಭಾರತ | height = ೫ ಅಡಿ ೯ ಇಂಚು<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/ms-dhoni|title=MS Dhoni, profile|access-date=೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨|archive-date=೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨|publisher=Sportskeeda|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226135105/https://www.sportskeeda.com/player/ms-dhoni|url-status=live}}</ref> | spouse = {{marriage|ಸಾಕ್ಷಿ ಧೋನಿ|೨೦೧೦}} | nickname = ಮಾಹಿ, ತಲ, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕೂಲ್<ref>{{cite news|url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/ms-dhoni-birthday-what-are-nicknames-mahendra-singh-dhoni/akv29zc5wpgtxtmpvq5wunip|title=MS Dhoni birthday: What are some of the nicknames of Mahendra Singh Dhoni?|date=೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೩|publisher=Sporting News|access-date=೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩|archive-date=೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218105231/https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/ms-dhoni-birthday-what-are-nicknames-mahendra-singh-dhoni/akv29zc5wpgtxtmpvq5wunip|url-status=live}}</ref> | allegiance = {{flag|ಭಾರತ}} | branch = {{army|ಭಾರತ}} | serviceyears = ೨೦೧೧–ಪ್ರಸ್ತುತ | rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|23px]] [[ಲೇಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ([[Indian_Army_ranks_and_insignia#Prominent_citizens_as_brand_ambassadors|ಗೌರವಾನ್ವಿತ]]) | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಸೇನೆ (ಭಾರತ)|ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಸೇನೆ]] <br /> [[File:Parachute Regiment Insignia (India).svg|30px]] [[ಪ್ಯಾರಾಶೂಟ್ ಪಡತ್ರೂಪ್]] | awards = {{plainlist| *[[File:Padma Bhushan Ribbon.svg|30px]] [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] (೨೦೧೮) *[[File:Padma Shri Ribbon.svg|30px]] [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]] (೨೦೦೯) *[[ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ کھیل ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೨೦೦೮) }} | module = {{Infobox cricketer | embed = yes |fullname = ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ |batting = ಬಲಹಸ್ತ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ |bowling = ಬಲಹಸ್ತ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗ |role = [[ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್-ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್]] |international = ಹೌದು |internationalspan = ೨೦೦೪–೨೦೧೯ |country = ಭಾರತ |testdebutdate = ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ |testdebutyear = ೨೦೦೫ |testdebutagainst = ಶ್ರೀಲಂಕಾ |testcap = ೨೫೧ |lasttestdate = ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ |lasttestyear = ೨೦೧೪ |lasttestagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |odidebutdate = ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ |odidebutyear = ೨೦೦೪ |odidebutagainst = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ |odicap = ೧೫೮ |lastodidate = ೯ ಜುಲೈ |lastodiyear = ೨೦೧೯ |lastodiagainst = ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ |odishirt = ೭ |T20Idebutdate = ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ |T20Idebutyear = ೨೦೦೬ |T20Idebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ |T20Icap = ೨ |lastT20Iagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |lastT20Idate = ೨೭ ಫೆಬ್ರವರಿ |lastT20Iyear = ೨೦೧೯ |T20Ishirt = ೭ |club1 = [[ಬಿಹಾರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಬಿಹಾರ]] |year1 = ೧೯೯೯–೨೦೦೪ |club2 = [[ಝಾರಖಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಝಾರಖಂಡ್]] |year2 = ೨೦೦೪–೨೦೧೭ |club3 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] |year3 = ೨೦೦೮–೨೦೧೫, ೨೦೧೮–ಪ್ರಸ್ತುತ |clubnumber3 = ೭ |club4 = [[ರೈಸಿಂಗ್ ಪುಣೆ ಸೂಪರ್‌ಜೈಂಟ್ಸ್]] |year4 = ೨೦೧೬–೨೦೧೭ |clubnumber4 = ೭ |columns = ೪ |column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್]] |matches1 = ೯೦ |runs1 = ೪,೮೭೬ |bat avg1 = ೩೮.೦೯ |100s/50s1 = ೬/೩೩ |top score1 = ೨೨೪ |deliveries1 = ೯೬ |wickets1 = ೦ |bowl avg1 = – |fivefor1 = – |tenfor1 = – |best bowling1 = – |catches/stumpings1 = ೨೫೬/೩೮ |column2 = [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಒಡಿಐ]] |matches2 = ೩೫೦ |runs2 = ೧೦,೭೭೩ |bat avg2 = ೫೦.೫೭ |100s/50s2 = ೧೦/೭೩ |top score2 = ೧೮೩* |deliveries2 = ೩೬ |wickets2 = ೧ |bowl avg2 = ೩೧.೦೦ |fivefor2 = ೦ |tenfor2 = ೦ |best bowling2 = ೧/೧೪ |catches/stumpings2 = ೩೨೧/೧೨೩ |column3 = ಟಿ೨೦ |matches3 = ೯೮ |runs3 = ೧,೬೧೭ |bat avg3 = ೩೭.೬೦ |100s/50s3 = ೦/೨ |top score3 = ೫೬ |deliveries3 = – |wickets3 = – |bowl avg3 = – |fivefor3 = – |tenfor3 = – |best bowling3 = – |catches/stumpings3 = ೫೭/೩೪ |column4 = [[ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಎಫ್‌ಸಿ]] |matches4 = ೧೩೧ |runs4 = ೭,೦೩೮ |bat avg4 = ೩೬.೮೪ |100s/50s4 = ೯/೪೭ |top score4 = ೨೨೪* |deliveries4 = ೧೨೬ |wickets4 = ೦ |bowl avg4 = – |fivefor4 = – |tenfor4 = – |best bowling4 = – |catches/stumpings4 = ೩೬೪/೫೭ |source = http://www.cricinfo.com/india/content/player/28081.html ESPNcricinfo |date = ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ |year = ೨೦೨೫ | medaltemplates = {{MedalSport|ಪುರುಷರ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]}} {{MedalCountry|{{cr|IND}}}} {{MedalCompetition|[[ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್]]}} {{Medal|Winner|[[೨೦೧೧ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್|೨೦೧೧ ಭಾರತ-ಶ್ರೀಲಂಕಾ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]|}} {{MedalCompetition|[[ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್]]}} {{Medal|W|[[೨೦೦೭ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟಿ೨೦|೨೦೦೭ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]|}} {{Medal|RU|[[೨೦೧೪ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟಿ೨೦|೨೦೧೪ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]|}} {{MedalCompetition|[[ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ]]}} {{Medal|W|[[೨೦೧೩ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ|೨೦೧೩ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್]]|}} {{Medal|RU|[[೨೦೧೭ ಐಸಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ|೨೦೧೭ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್]]|}} {{MedalCompetition|[[ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್]]}} {{Medal|W|[[೨೦೧೦ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್|೨೦೧೦ ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]|}} {{Medal|W|[[೨೦೧೬ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್|೨೦೧೬ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]|}} {{Medal|W|[[೨೦೧೮ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್|೨೦೧೮ ಯುಎಇ]]|}} {{Medal|RU|[[೨೦೦೮ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್|೨೦೦೮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]|}} }} }} ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿಯವರನ್ನು '''ಎಮ್ ಎಸ್ ಧೋನಿ''' ಎಂದೂ ಸಂಕ್ಷ್ತಿಪ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. {{audio|Mahendra Singh Dhoni.ogg|pronunciation}} ಜನನ [[ಬಿಹಾರ]]ದ [[ರಾಂಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೭ ಜುಲೈ ೧೯೮೧ರಂದು (ಈಗಿನ [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]) ಇವರು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ [[ನಾಯಕ]]ರು<ref>https://www.google.co.in/search?q=ex+captain+of+indian+cricket+team&oq=ex+Captain+of+Indi&aqs=chrome.2.69i57j0l3.13514j0j7&client=ms-android-lenovo&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8</ref>. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಂತರ ಧೋನಿಯವರು ಭಾರತದ ಏಕದಿನ (ODI) ತಂಡದ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಗುರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಟಗಾರ. ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು [[2007 ICC ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20]], ೨೦೦೭-೦೮ರ CB ಸರಣಿ ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು 2-0 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ [[ಬಾರ್ಡರ್‌-ಗವಾಸ್ಕರ್‌ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ಅವರು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌‍ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಉಭಯ ODI ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೆದ್ದ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಧೋನಿಯು ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ೨೦೦೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಷದ ICC ODI ಉತ್ತಮ ಆಟಗಾರ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರ), [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]], 2009ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಗೌರವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧೋನಿಯವರು, ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರ ICC ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ (ODI) ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[ವಿಸ್ಡನ್‌]]ರ ಮೊದಲ ಡ್ರೀಮ್‌ ಟೆಸ್ಟ್ XI ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಧೋನಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. [[ಫೋರ್ಬ್ಸ]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ೧೦ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಪಡೆಯುವ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dhoni world's top-earner">{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/08/27/cricket-ganguly-flintoffl-business-sports-cricket-players_slide_2.html| title=Dhoni Forbes’ top earning cricketer}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Dhoni with his wife.jpg|thumb|ಧೋನಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ]] ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ [[ಬಿಹಾರ]]ದ [[ರಾಂಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]) ಪಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದೇವಕಿ ದೇವಿ ಅವರ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.<ref>{{citeweb|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/28081.html|title='Players and Officials|MS Dhoni'}}</ref> ಪೂರ್ವಿಕರು [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]]ದ [[ಅಲ್ಮೊರಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಲಾಮ್‌ಗಢ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಲ್ವಾಲಿ ಗ್ರಾಮದವರು. ಧೋನಿಯ ತಂದೆ ಪಾನಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದಿಂದ]] ರಾಂಚಿಗೆ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿನ [[ಮೆಕಾನ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಧೋನಿಯ ಸಹೋದರಿ ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ನರೇಂದ್ರ ಅವರ ಪುಟ್ಟ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು. ಧೋನಿ ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ನಟ ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಂರವರ ಕೇಶ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತನ್ನ ನೀಳ ಕೇಶಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿ ಹಾಕಿದರು.<ref name="dhonipersonal">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm | title=Ranchi rocker | date=[[2006-04-29]] | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-05-12 | archive-date=2021-04-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210410141511/https://www.tribuneindia.com/2006/20060429/saturday/main1.htm | url-status=dead }}</ref> ಧೋನಿ, ಸುಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ [[ರಜನೀಕಾಂತ್‌]], [[ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌]]ರ ಅಭಿಮಾನಿ., ಸಹ ಆಟಗಾರ [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]], [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟ [[ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್‌]] ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಕೂಡಾ ಧೋನಿ ಮೇಲೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.<ref>{{cite web| url=http://content-www.cricinfo.com/columns/content/story/245748.html| title=SAD, senility and nudes| date=[[2006-04-30]]| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-05-12| archive-date=2008-06-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622153911/http://content-www.cricinfo.com/columns/content/story/245748.html| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/08/05/stories/2006080501430400.htm | title=Besides mane matters... | date=[[2005-08-05]] | publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | accessdate=2007-05-19 | archive-date=2008-02-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080226124846/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/08/05/stories/2006080501430400.htm | url-status=dead }}</ref> ಜಾರ್ಖಂಡನ ರಾಂಚಿಯ [[ಶ್ಯಾಮ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ DAV ಜವಾಹರ ವಿದ್ಯಾಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ (ಈಗ ಈ ಶಾಲೆಯು JVM, ಶ್ಯಾಮ್ಲಿ, ರಾಂಚಿ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ) ಧೋನಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]]ನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆಡಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಧೋನಿಯು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ [[ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್‌]] ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರು ಧೋನಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅರಿತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಪರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಧೋನಿಯು ಆವರೆಗೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡದಿದ್ದರೂ, ಉತ್ತಮವಾದ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಕೌಶಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕಮಾಂಡೊ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ ( ೧೯೯೫ - ೧೯೯೮) ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಧೋನಿ ಹೆಗಲಿಗೆ ಬಂತು. ಕ್ಲಬ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ‌ ೧೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ೧೯೯೭/೯೮ರ ವಿನೂ ಮಂಕಡ್ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಧೋನಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="dhonipersonal" /> ಧೋನಿ ತನ್ನ 10^ನೇ [[ತರಗತಿ]]ಯ ನಂತರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite web| url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/208617.html| title='The cameras used to pass by, now they stop for me'| date=[[2005-05-04]]| publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-05-12| archive-date=2007-11-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20071117203926/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/208617.html| url-status=dead}}</ref> ==ಆಟದ ಶೈಲಿ== ಧೋನಿ ಒಬ್ಬ ಬಲಗೈ [[ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌]]. [[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್‌]], [[ಅಜೇಯ್ ರಾತ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ದಿನೇಶ್ ಕಾರ್ತಿಕ್‌]]ರಂತೆ ಎಳೆವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಭಾರತ ಎ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ಹಲವು ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಸಹ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧೋನಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವನನ್ನು 'ಮಾಹಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೧೯೯೮/೯೯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಸಂತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಬಿಹಾರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ]]ದ ಪರ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಕೆನ್ಯಾ]] ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ-Aವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ. ತ್ರಿಕೋನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-A ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ [[ಗೌತಮ್ ಗಂಭೀರ್‌]]ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಹಲವು ಶತಕಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿದ್ದನು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು.{{Citation needed|date=October 2008}} [[File:Stumping edited.jpg|thumb|2008ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ರನ್ನು ಸ್ಟಂಪ್ ಮಾಡಿದ್ದು.|link=Special:FilePath/Stumping_edited.jpg]] ಬ್ಯಾಟ್ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬಲವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ ಫೂಟ್ ಮೂಲಕ ಧೋನಿ ಶೈಲಿಯ ಬ್ಯ್ಯಾಟಿಂಗ್ ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬಲವಾದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚತುರತೆ ಮತ್ತು ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವನು ಹೊಡೆದ ಚೆಂಡು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಭಸದಿಂದ ಓಡುವುದು ವಿಶೇಷ. ಈ ತೆರನಾದ ಆರಂಭ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚೆಂಡಿನ ವೇಗವನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಪಿಚ್ ಮೇಲಿನ ಅಚಲತೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಚೆಂಡು ಬ್ಯಾಟಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಲುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಹೀಗಾಗಿ ಚೆಂಡನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವುದು ಪ್ರಯಾಸದಾಯಕವಾಗಬಹುದು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೪೮ ರನ್ ಗಳಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಧೋನಿ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ವಿರುದ್ಧ ೧೮೩* ರನ್‌ ಗಳಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ದಾಖಲೆ ಮುರಿದ ಅವರು ODI ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮಿತ ಒವರ್‌ಗಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧೋನಿಯ ಯಶಸ್ಸು, ಟೆಸ್ಟ್ ತಂಡದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿತು. ೨೦೦೫/೦೬ ಕೊನೆಯವರೆಗಿನ ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಕರ್ಷಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಧೋನಿಯು [[ICC ODI ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref name="dhonipersonal" /> ಭಾರತ ತಂಡವು [[ICC ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿ]], [[DLF ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] ಹಾಗು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದ ಸೋಲಿನೊಂದಿಗೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಧೋನಿಯ ಆಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು. 2007ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಮತ್ತೆ ಲಯ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, [[2007 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೆ ತಂಡವು ಸರಣಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದದ್ದು, ಧೋನಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕ ಆಟಗಾರಿಕೆಯ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಎರಡೂ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಧೋನಿ [[ಸೊನ್ನೆ]] ರನ್ನಿಗೆ ಔಟ್ ಆಗಿದ್ದನು. ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನ ನಂತರ ಧೋನಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ವಿರುದ್ಧ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸರಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಧೋನಿಯನ್ನು ODI ತಂಡದ ಉಪ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="DhoniVC">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss3020/stories/20070519011900400.htm|title=The poster boy comes of age|publisher=[[The Sportstar]]|date=[[2007-05-19]]|accessdate=2008-05-23|archive-date=2010-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100826055939/http://www.hinduonnet.com/tss/tss3020/stories/20070519011900400.htm|url-status=dead}}</ref> ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿ ಧೋನಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪಕ್ವ ಆಟಗಾರನಾಗಿ, ಅಗತ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜವಬ್ದಾರಿಯುತ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="DhoniVC" /> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೊಡೆತಗಳಲ್ಲದೆ ಧೋನಿ ಎರಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಇದು ಬ್ಯಾಟ್ ಬೀಸುವ ಶೈಲಿಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಾಗಿನಿಂದ ಧೋನಿ ತನ್ನ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌, ಆಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಯಶಸ್ಸು, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ನೀಳ ಕೇಶದ ಶೈಲಿ ಧೋನಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಜಾಹೀರಾತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Dhonibrands">{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/rsavind/content/story/297784.html| title=Brand Sehwag, Harbhajan and Munaf out for England tour| publisher=[[Cricinfo]] | date=[[2007-06-12]] | accessdate=2007-06-19}}</ref><ref name="Dhoni2005">{{cite web|url=http://www.blonnet.com/2005/11/03/stories/2005110302000800.htm | title=It's Diwali for Dhoni as brands queue up for him | publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | date=[[2005-11-03]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> ==ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ===ಕಿರಿಯರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌=== ಧೋನಿಯು ೧೯೯೮ - ೯೯ ಬಿಹಾರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ U-೧೯ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಮತ್ತು ೫ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (7 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌) ೧೭೬ ರನ್‌ ಗಳಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಆಟ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಆರು ತಂಡಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತಂಡವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲಷ್ಟೆ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಂಡವು ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ ಸುತ್ತನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಧೋನಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವ ವಲಯದ U-19 ತಂಡ (CK ನಾಯುಡು ಟ್ರೋಫಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತ ತಂಡದ ಉಳಿದವರು (MA ಚಿದಂಬರಂ ಟ್ರೋಫಿ ಮತ್ತು ವಿನೂ ಮಂಕದ್‌ ಟ್ರೋಫಿ) ತಂಡಕ್ಕಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. [[ಬಿಹಾರ]] U-೧೯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡವು ೧೯೯೯-೨೦೦೦ [[ಕೂಚ್‌ ಬೆಹಾರ್‌ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಗಳಿಸಿದ ೮೪ ರನ್‌ಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ, ಬಿಹಾರ ತಂಡವು ಒಟ್ಟು 357 ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ಸಹ ಆಟಗಾರ [[ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್‌]]ನ ೩೫೮ ರನ್‌ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ [[ಪಂಜಾಬ್‌ U-19]] ತಂಡವು 839 ರನ್‌ ಗಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಿಹಾರ ತಂಡದ ಪರಿಶ್ರಮ ಕಳೆಗುಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/U19/CB/KNOCK-OUTS/BIHAR-U19_PNJB-U19_CB-FINAL_16-19DEC1999.html|title=Scorecard: Cooch Behar Trophy Final 1999/2000 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013204911/http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/U19/CB/KNOCK-OUTS/BIHAR-U19_PNJB-U19_CB-FINAL_16-19DEC1999.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿಯು ೪೮೮ ರನ್‌ಗಳು (9 ಪಂದ್ಯಗಳು, 12 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌), ೫ ಅರ್ಧ ಶತಕಗಳು, ೧೭ ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೭ ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/U19/CB/STATS/IND_LOCAL_CB_AVS_BIHAR-U19.html|title=Statistics: Bihar Squad U-19 Cooch Behar Trophy Averages|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506110730/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/U19/CB/STATS/IND_LOCAL_CB_AVS_BIHAR-U19.html|url-status=dead}}</ref> MS ಧೋನಿಯು CK ನಾಯುಡು ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಪೂರ್ವ ವಲಯದ U-೧೯ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು, ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೯೭ ರನ್‌ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವ ವಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋತು, ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ===ಬಿಹಾರ ತಂಡ=== ಧೋನಿಗೆ ಹದಿನೆಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ೧೯೯೯-೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಬಿಹಾರ]] ಪರವಾಗಿ ಆಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ಧೋನಿ [[ಅಸ್ಸಾಮ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೬೮* ರನ್‌ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಶತಕಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದ<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/RANJI/EAST/BIHAR_ASSAM_RJI-E_12-15JAN2000.html|title=Scorecard: Assam v/s Bihar 1999/2000 Ranji Trophy Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013204034/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_LOCAL/RANJI/EAST/BIHAR_ASSAM_RJI-E_12-15JAN2000.html|url-status=dead}}</ref> ಆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ‌ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ೫ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೨೮೩ ರನ್‌ ಬಾರಿಸಿದ್ದ. ೨೦೦೦/೦೧ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ]] ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಪ್ರಥಮ-ದರ್ಜೆಯ ಶತಕವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೋಲಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಂಡವನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2000-01/IND_LOCAL/RANJI/EAST/BENG_BIHAR_RJI-E_03-06JAN2001.html|title=Scorecard:Bihar v/s Bengal Ranji Trophy 2000/01 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-18|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013204917/http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2000-01/IND_LOCAL/RANJI/EAST/BENG_BIHAR_RJI-E_03-06JAN2001.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಶತಕವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 2000/01<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2000-01/IND_LOCAL/RANJI/EAST/STATS/IND_LOCAL_RJI-E_AVS_BIHAR.html|title=Statistics: 2000/01 Bihar Squad Ranji Trophy Averages|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506103731/http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2000-01/IND_LOCAL/RANJI/EAST/STATS/IND_LOCAL_RJI-E_AVS_BIHAR.html|url-status=dead}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ರನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಾವುದೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ೨೦೦೧/೦೨ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕು ರಣಜಿ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದು ಅರ್ಧಶತಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2001-02/IND_LOCAL/RANJI/EAST/STATS/IND_LOCAL_RJI-E_AVS_BIHAR.html|title=Statistics: 2001/02 Bihar Squad Ranji Trophy Averages|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506103736/http://ind.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2001-02/IND_LOCAL/RANJI/EAST/STATS/IND_LOCAL_RJI-E_AVS_BIHAR.html|url-status=dead}}</ref> 2002/03ರ ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅರ್ಧಶತಕಗಳು ಹಾಗೂ ದಿಯೋಧರ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಧಶತಕಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಿನ ಹೊಡೆತದ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಆಟವಾಡಿ ತಂಡದ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರು. ೨೦೦೩/೦೪ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ರಣಜಿ ODI ಟ್ರೋಫಿಯ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮ್ ವಿರುದ್ಧ ಧೋನಿಯ ಶತಕದ (೧೨೮*) ದಾಖಲೆ. [[ಪೂರ್ವ ವಲಯ]] ತಂಡದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಆ ವರ್ಷ ದಿಯೋಧರ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ತಂಡವು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ಅದೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ 4 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 244 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ದಿಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿನಿಸುವಂತೆ ಧೋನಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ದೀಪ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ]] ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/139724.html|title=Pitching it right, and some old familiar faces|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2004-03-04]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012214841/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/139724.html|url-status=dead}}</ref> ಪಂದ್ಯದ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಶತಕ ಬಾರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/IND_LOCAL/DULEEP/SCORECARDS/EAST_NORTH_DULEEP_04-08MAR2004.html|title=Scorecard: Duleep Trophy Final 2003/2004 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013204420/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2003-04/IND_LOCAL/DULEEP/SCORECARDS/EAST_NORTH_DULEEP_04-08MAR2004.html|url-status=dead}}</ref> ===ಭಾರತ ಎ ತಂಡ=== ೨೦೦೩/೦೪ ರಲ್ಲಿ( ODI) ಏಕದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಿನ್ಯಾ]]ದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ ಎ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/138530.html|title=Agarkar and Karthik dropped|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2004-07-07]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012214836/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/138530.html|url-status=dead}}</ref> [[ಹರಾರೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ XI ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ 7 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 4 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅತ್ಯತ್ತಮವಾದ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪಿಂಗ್‌ನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/IND-A_IN_ZIM/SCORECARDS/IND-A_ZIM-SEL-XI_29JUL-01AUG2004.html|title=Scorecard: Zimbabwe Select XI v India A 3rd Match Kenya Triangular Tournament 2004 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013204715/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/IND-A_IN_ZIM/SCORECARDS/IND-A_ZIM-SEL-XI_29JUL-01AUG2004.html|url-status=dead}}</ref> ಕಿನ್ಯಾ, ಭಾರತ 'ಎ' ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ 'ಎ' ತಂಡಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತ್ರಿಕೋನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ತನ್ನ ಅರ್ಧ-ಶತಕದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ 'ಎ'ಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ 'ಎ' ವಿರುದ್ಧ 223 ರನ್‌ಗಳ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ನೆರವಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_13AUG2004.html|title=Scorecard:India A v Pakistan A 2004 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221092550/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_13AUG2004.html|url-status=dead}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ 'ಎ' ಎದುರು 120<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_16AUG2004.html|title=Scorecard:India A v Pakistan A 6th Match Kenya Triangular Tournament 2004 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506103721/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_16AUG2004.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು 119*<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_19AUG2004.html|title=Scorecard:India A v Pakistan A 8th Match Kenya Triangular Tournament 2004 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028130449/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/KTT/SCORECARDS/IND-A_PAK-A_KTT_19AUG2004.html|url-status=dead}}</ref> ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಶತಕಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಧೋನಿ 7 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 362 ರನ್‌ಗಳನ್ನು (6 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌, ಸರಾಸರಿ:72.40) ದಾಖಲಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಆಗಿನ [[ನಾಯಕ]] - ಸೌರವ ಗಂಗೂಲಿ<ref name="GangulyWK" /> ಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಭಾರತ 'ಎ' ತಂಡ ತರಬೇತುದಾರ [[ಸಂದೀಪ್ ಪಾಟೀಲ್‌]] ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ್‌ನನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು.<ref name="SandeepWK">{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/143058.html|title=Sandeep-`I recommended Karthik to the selectors'|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2004-09-06]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012214846/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/143058.html|url-status=dead}}</ref> ===ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌=== ಎಮ್. ಎಸ್. ಧೋನಿ ೧.೫ ದಶಲಕ್ಷ(ಅಮೆರಿಕ ಡಾಲರ) USD ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ [[ಚೆನ್ನೈ ಸುಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‌]]ಯೊಂದಿಗೆ ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೊದಲ [[IPL]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಆಟಗಾರನಾದ. ನಂತರ ಸ್ಥಾನ [[ಅಂಡ್ರೊ ಸೈಮಂಡ್ಸ್‌]]ಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಧೋನಿ [[Chennai super kings]] ತಂಡದ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಯಕ. ==ಓಡಿಐ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== [[File:Dhoni ODI Graph.jpg|250px|thumb|ಧೋನಿಯ ODI ವೃತ್ತಿಜೀವನ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಯು ೧೦ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಯು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡವು [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವ ಪ್ರಮೇಯ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು.<ref name="GangulyWK">{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/135231.html|title=Ganguly - 'We can pick up the momentum'|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2004-08-16]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012214831/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/story/135231.html|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮಂಡಳಿಯು ಟೆಸ್ಟ್‌ ತಂಡದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ U-19 ನಾಯಕ]]ರಾದ [[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಿನೇಶ್ ಕಾರ್ತಿಕ್‌]]ರಂತಹ ಪ್ರತಿಭೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌/ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು.<ref name="GangulyWK" /> ಭಾರತ-ಎ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, 2004/05ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರವಾಸದ ODI ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.]].<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/135596.html|title=Kumble opts out of one-dayers against Bangladesh|publisher=[[Cricinfo]]|date=2004-12-02|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215249/http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/135596.html|url-status=dead}}</ref> ಧೋನಿ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ರನ್ ಔಟ್]] ದಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಔಟ್ ಆಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ( ODI) ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004-05/IND_IN_BDESH/SCORECARDS/IND_BDESH_ODI1_23DEC2004.html|title=Scorecard:India v/s Bangladesh 1st ODI 2004/05 Season|publisher=[[Cricinfo]]|date=2004-12-23|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219120333/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2004-05/IND_IN_BDESH/SCORECARDS/IND_BDESH_ODI1_23DEC2004.html|url-status=dead}}</ref> [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ವಿರುದ್ಧದ ಸರಣಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದ ರನ್ ಗತಿಯಿದ್ದರೂ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ODI ಸರಣಿಗೆ ಧೋನಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/146511.html|title=Kumble and Laxman omitted from one-day squad|publisher=[[Cricinfo]]|date=2004-12-02|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215254/http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/146511.html|url-status=dead}}</ref> [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಸರಣಿ]]ಯ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಐದನೇ ಏಕ ದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 123 ಎಸೆತಗಳಿಗೆ 148 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಧೋನಿಯ ಈ ೧೪೮ ರನ್‌ಗಳ ಮೊತ್ತವು ಹಿಂದೆ ಭಾರತದ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್ ದಾಖಲಿಸಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/cricket/2005/apr/06dhoni.htm|title=Highest scores by wicketkeepers|publisher=[[Rediff]]|date=2005-04-06|accessdate=2007-05-12}}</ref>. ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತು. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌-ನವೆಂಬರ್‌ 2005)]] ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿಗೆ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಸಾವೈ ಮಾನ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ([[ಜೈಪುರ]]) ನಡೆದ ಮೂರನೇ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 3ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಕುಮಾರ ಸಂಗಾಕ್ಕಾರ]] ಶತಕದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ 299 ರನ್‌ಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತ ತಂಡವು ತೆಂಡುಲ್ಕರ್‌ ವಿಕೆಟ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು <ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/SCORECARDS/SL_IND_ODI3_31OCT2005.html|title=Scorecard:Sri Lanka v/s India 3rd ODI 2005/06 Season|publisher=[[Cricinfo]]|date=2005-10-31|accessdate=2007-05-12|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923055729/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/SCORECARDS/SL_IND_ODI3_31OCT2005.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ತನಕ ಯಾರೂ ಇಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಧೋನಿಯ ಅಜೇಯ ಆಟ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು. ತಂಡದ ವಿಜಯ ಧೋನಿಯನ್ನು ಆಪತ್ಪಾಂಧವ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. 145 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 183 ರನ್ ಗಳಿಕೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಏಕದಿನ (ODI) ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು [[ದಾಖಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ<ref name="Dhoni183records">{{cite web | url=http://content-www.cricinfo.com/columns/content/story/223803.html | title=Dhoni's day in the sun | date=[[2005-11-02]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2007-10-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012225315/http://content-www.cricinfo.com/columns/content/story/223803.html | url-status=dead }}</ref>. ಧೋನಿ ಒಟ್ಟು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ (346)<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/STATS/SL_IN_IND_OCT-DEC2005_ODI_AVS.html|title=Sri Lanka in India, 2005-06 One-Day Series Averages|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-12|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506105529/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/STATS/SL_IN_IND_OCT-DEC2005_ODI_AVS.html|url-status=dead}}</ref> ರನ್ ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ C-ವರ್ಗದಿಂದ B-ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಿದ [[BCCI]] ಧೋನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/230654.html|title=Pathan elevated to top bracket, Zaheer demoted|publisher=[[Cricinfo]]|date=2005-12-24|accessdate=2007-05-12|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215259/http://content-ind.cricinfo.com/india/content/story/230654.html|url-status=dead}}</ref> [[File:MS Dhoni bowling.jpg|thumb|left|ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಧೋನಿ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಬೌಲಿಂಗ್.]] 2006ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಎದುರು ಧೋನಿಯ 68 ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ 50 ಒವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 328 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿತು. ತಂಡ ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಎಂಟು ಒವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 43 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ತೀರಾ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಡಕ್ವರ್ತ್‌-ಲೆವಿಸ್‌ ನಿಯಮ]]ದ ಅನುಸಾರ ಸೋತಿತು.<ref>{{cite web|url=http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/IND_IN_PAK/SCORECARDS/IND_PAK_ODI1_06FEB2006.html|title=Scorecard - India v/s Pakistan 1st ODI 2005/06 season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-13|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221065135/http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/IND_IN_PAK/SCORECARDS/IND_PAK_ODI1_06FEB2006.html|url-status=dead}}</ref> ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡ ಸೋಲಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಧೋನಿ 46 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 13 ಬೌಂಡರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 72 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ 2-1 ಅಂತರದ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ಕಾರಣರಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/IND_IN_PAK/SCORECARDS/IND_PAK_ODI3_13FEB2006.html|title=Scorecard - India v/s Pakistan 3rd ODI 2005/06 season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-13|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506103805/http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/IND_IN_PAK/SCORECARDS/IND_PAK_ODI3_13FEB2006.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2907/stories/20060218010200400.htm|title=Dhoni's blitz tears Pakistan asunder|publisher=[[The Sportstar]]|date=[[2006-02-18]]|accessdate=2007-05-19|archive-date=2010-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822172357/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2907/stories/20060218010200400.htm|url-status=dead}}</ref> ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ 56 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 77 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 4-1 ಅಂತರದ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸುವಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/engine/match/237571.html|title=Scorecard - India v/s Pakistan 5th ODI 2005/06 season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> ಸುಸ್ಥಿರ ODI ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ, 2006ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 20ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮೆನ್‌ರ [[ICC ODI ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ರಿಕಿ ಪಾಂಟಿಂಗ್‌]]ರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಧೋನಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/244910.html|title=Dhoni clinches top spot|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-04-20]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌]] ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ವಾರದೊಳಗೆ ಧೋನಿ ದಾಖಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245696.html|title=Gilchrist replaces Dhoni at the top|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-04-29]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> ಭದ್ರತಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಯುನಿಟೆಕ್ ಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸರಣಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳು ರದ್ಧಾಗಿ,<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/unitechcup/content/story/256635.html|title=South Africa to fly home|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-08-16]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ [[2006-07ರ DLF ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ <ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/unitechcup/content/story/257035.html|title=India-Sri Lanka one-dayers canceled|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-08-20]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ದಿಯಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಘ್ನ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಧೋನಿ 43 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಈ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಎರಡನ್ನು ಸೋತು ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಗೆ ಅನರ್ಹಗೊಂಡಿತು. [[2006 ICC ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಟ್ರೋಫಿ]]ನಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಎದುರು ಅಭ್ಯಾಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸೋತಿದ್ದರೂ ಸಹ ಧೋನಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ತಂಡದ ಎದುರು ಅರ್ಧಶತಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ತಂಡದ ವಿರುಧ್ಧದ [[ODI ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಭಾರತ ತಂಡದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀರಸವಾಗಿತ್ತು. ಧೋನಿ 4 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 139 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಭಾರತ 4-0 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸೋತಿತು. WI ODI ಸರಣಿಯ ಆರಂಭ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಧೋನಿ 16 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 25.93ರ ಸರಾಸರಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅರ್ಧಶತಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತ ತಂಡದ ಹಿರಿಯ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ [[ಸಯ್ಯದ್ ಕೀರ್ಮಾನಿ]]ಯವರ ಟೀಕೆಗಳಿಗೂ ಧೋನಿ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಧೋನಿ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/269628.html|title=Kirmani stumped by Dhoni's wicket-keeping technique|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-11-24]]|accessdate=2007-05-13}}</ref> ತಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ತಂಡಗಳ 3-1 ಅಂತರದ ಗೆಲುವು, ಭಾರತಕ್ಕೆ [[2007 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪೂರ್ವಸಿಧ್ಧತಾ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿಯ ರನ್ ಗಳ ಸರಾಸರಿ 100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಎದುರು ಸೋತ ಭಾರತ ತಂಡವು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಿತು. ಧೋನಿ ಈ ಎರಡೂ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೊನ್ನೆ]]ಗೆ ಔಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ರನ್ ಕೇವಲ 29 ಮಾತ್ರ. [[2007 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಎದುರು ಸೋತ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ [[JMM]]<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2007/03/19/stories/2007031905830100.htm | title=Ire over Team India's defeat | publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | date=[[2007-03-19]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2007-03-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070320204158/http://www.hindu.com/2007/03/19/stories/2007031905830100.htm | url-status=dead }}</ref> ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ರಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೂತನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ದಾಂದಲೆ, ದೊಂಬಿ ನಡೆಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಭಾರತ ತಂಡವು ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೆ ಸೋತು ಹೊರಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಧೋನಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋಲಿಸರು ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | url=http://in.sports.yahoo.com/070319/43/6dh2e.html | title=Dhoni family's security worries Jharkhand MLAs | publisher=[[Yahoo]] | date=[[2007-03-19]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2007-09-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070906162931/http://in.sports.yahoo.com/070319/43/6dh2e.html | url-status=dead }}</ref> ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಎದುರು ಧೋನಿ 91* ರನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ, ತಂಡವು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರನಗಳ ಮೊತ್ತದ ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಪ್ರಯಾಸಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಧೋನಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಪಂದ್ಯವು ಕೈಬಿಟ್ಟರೂ ನಂತರ ಧೋನಿಗೆ ಸರಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಧೋನಿ ಆಫ್ರೋ-ಏಷಿಯಾ ಕಪ್‌ನ 3ನೇ ODIದಲ್ಲಿ 97 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 139 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, 3 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 87.00 ಸರಾಸರಿಯೊಂದಿಗೆ 174 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ-ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ 7-ಪಂದ್ಯಗಳ ODI ಸರಣಿಗೆ ಧೋನಿಯನ್ನು ಉಪನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="DhoniVC" /> ಧೋನಿಯು 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದದ 'ಬಿ' ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ 2007ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಎ' ವರ್ಗದ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. 2007ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಭಾರತ ಟ್ವೆಂಟಿ-20 ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಧೋನಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. 2007ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 2ರಂದು ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 5 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯಾದ ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಔಟ್ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/australia/content/current/story/298279.html|title=Indian board revises list of contracted players|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2007-06-17]]|accessdate=2007-06-19}}</ref> ಧೋನಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ICC ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ 20 ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. 2007ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ದದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಂಡ ಗೆದ್ದಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಧೋನಿ, [[ಕಪಿಲ್‌ ದೇವ್‌]] ನಂತರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನ್ನು ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇ ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕ. 2009ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಧೋನಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಕೆಟ್‌ ಮತ್ತು ODI ವಿಕೆಟ್‌ನ್ನು ಪಡೆದರು. [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]]ನ ಬೌಲರ್ [[ಟ್ರಾವಿಸ್‌ ಡೌಲಿವ್‌]] ಎಸೆತಕ್ಕೆ ಔಟ್ ಆದರು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನಡುವೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ODIನಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಕೇವಲ 107 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 124 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿದ್ದು, ಮೂರನೇ ODI ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ್‌ ಸಿಂಗ್‌ 95 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 71 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತ ತಾಯ್ನೆಲದಲ್ಲಿ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ವಿಜಯ ದಾಖಲಿಸಿತು. ==ಟೆಸ್ಟ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== [[File:Dhoni Test Graph.jpg|250px|thumb|ಧೋನಿಯ ಟೆಸ್ಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಯು 10 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆಯು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ.]] 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ದಿನೇಶ್ ಕಾರ್ತಿಕ್‌]] ಬದಲು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಂಡದ ಎದುರಿನ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಧೋನಿಯನ್ನು ಭಾರತ ತಂಡದ ಟೆಸ್ಟ್‌ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/indvsl/content/story/226933.html|title=Ganguly included in Test squad|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2005-11-23]]|accessdate=2007-05-18|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215415/http://content-ind.cricinfo.com/indvsl/content/story/226933.html|url-status=dead}}</ref> ಮಳೆಗೆ ಆಹುತಿಯಾದ ಧೋನಿಯ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 30 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದನು. ಧೋನಿ ಕ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಬರುವಾಗ ತಂಡವು 109/5ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ವಿಕೆಟ್ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಧೋನಿ ಕೊನೆಯ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಔಟ್ ಆಗುವವರೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಿದ್ದ.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/indvsl/content/story/228619.html|title=Jayawardene and Vaas star in draw|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2005-12-06]]|accessdate=2007-05-18|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215420/http://content-ind.cricinfo.com/indvsl/content/story/228619.html|url-status=dead}}</ref> ಧೋನಿ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅರ್ಧಶತಕವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದನು. ಅವನ ತೀವ್ರಗತಿಯ ರನ್ ಗಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ (51 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ-ಶತಕ) ಭಾರತಕ್ಕೆ 436 ರನ್‌ಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾವನ್ನು 247ಕ್ಕೆ ಆಲ್‌ಔಟ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/SCORECARDS/SL_IND_T2_10-14DEC2005.html|title=Scorecard:India v/s Sri Lanka 2nd Test 2005/06 Season|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=2007-05-18|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221092556/http://ind.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2005-06/SL_IN_IND/SCORECARDS/SL_IND_T2_10-14DEC2005.html|url-status=dead}}</ref> 2006ರ ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸದ ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಫಾಲ್-ಆನ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನೂ 107 ರನ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ಧೋನಿ [[ಇರ್ಫಾನ್‌ ಫಠಾಣ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಂತಹ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಆಟ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಧೋನಿ ಆ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 34 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಶತಕ ದಾಖಲಿಸಿದ ನಂತರ ಕೇವಲ 93 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ ಶತಕವನ್ನು ಬಾರಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಪ್ಪಟ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/290806.html|title=Match Report - Pakistan v India, 2005-06 Second Test|publisher=[[Wisden Almanack]]|accessdate=2007-05-18}}</ref> [[File:MS Dhoni fielding.jpg|thumb|left|ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಧೋನಿ.ಜ್]] ]] ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಶತಕದ ನಂತರ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಸ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತೋರಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೆದುರು ಸೋತಿತ್ತು, ಇನ್ನೆರಡು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎದುರಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ 1-0 ಅಂತರದ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. [[ವಾಂಖೆಡೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ 400 ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 279 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ತಮ್ಮ 64 ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಪರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಧೋನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ತಂಡದ ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಕರು ಹಲವು ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರೋ ಫ್ಲಿಂಟಾಫ್‌]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ ಅವಕಾಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಔಟ್ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಿತಪಿಸಿದರು(14).<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/indveng/content/current/story/241557.html|title=Epidemic of dropped catches|publisher=[[Cricinfo]]|date=[[2006-03-21]]|accessdate=2007-05-18|archive-date=2007-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704163618/http://content-ind.cricinfo.com/indveng/content/current/story/241557.html|url-status=dead}}</ref> [[ಹರ್‌ಭಜನ್‌ ಸಿಂಗ್‌]]ರವರ ಎಸೆತದಲ್ಲಿದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಿಂಟಾಫ್‌ನ ಕ್ಯಾಚ್‌ನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಧೋನಿ ವಿಫಲರಾದರು. ನಂತರ ಫ್ಲಿಂಟಾಫ್ 36 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈವರೆಗೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟದ 313 ರನ್‌ಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ಒಡ್ಡುವಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸಹಾಯವಾಡಿದರು. ತಂಡವು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ 100 ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಕೇವಲ 5 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಹೊಡೆತದ ತಪ್ಪು ನಿರ್ಣಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. 2006ರ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ನ [[ಅಂಟಿಗುವಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ವೇಗದ ಗತಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿ ಆಡಿ 69 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಫಲರಾದರು. ಸರಣಿ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 6 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 99 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ತನ್ನ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು, ಸರಣಿಯ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ 13 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 4 [[ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಧೋನಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಎರಡೂ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 34 ಮತ್ತು 47 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಭಾರತವನ್ನು 2-1 ಅಂತರದ ಸರಣಿ ಸೋಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯದ ವಿಜಯ, ಸರಣಿ ವಿಜಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ (ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು). ಧೋನಿಯು ಕೈ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಎದುರಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/rsavind/content/story/274667.html|title=Both teams in selection quandary|publisher=[[Cricinfo]]|date=2007-01-01|accessdate=2007-05-18|archive-date=2007-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125230227/http://content-ind.cricinfo.com/rsavind/content/story/274667.html|url-status=dead}}</ref> [[2006ರ ಭಾರತದ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅಂಟಿಗೊವಾ]]ದ [[St ಜಾನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂಟಿಗೊವಾ ಕ್ರೀಡಾ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ [[ದೇವ್ ಮಹಮದ್]] ಎಸೆದ ಚೆಂಡಗೆ ಧೋನಿ ಫ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಿಡ್‌ ವಿಕೆಟ್ ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಡೇರನ್ ಗಂಗಾ]] ಗೆ ಕ್ಯಾಚ್ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಧೋನಿ ಔಟಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾಯಕ ದ್ರಾವಿಡ್‌ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಡಿಕ್ಲೇರ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಕರು ಹೊರಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ ಸಹ ತೀರ್ಪುಗಾರರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವಿರುವುದರಿಂದ ಧೋನಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಔಟ್ ಪ್ರಕರಣದ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಗೊಂದಲಮಯವಾದಾಗ ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಕರ ವಾಪಸಾತಿ ಕಂಡು ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ ತಂಡದ ನಾಯಕ [[ಬ್ರೈನ್ ಲಾರಾ]] ಕ್ಯಾಚ್‌ ಹಿಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕನ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ‌ಧೋನಿಗೆ ಹೊರನಡೆಯುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೆಯೇ 15 ನಿಮಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಾಗ, ಲಾರಾ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗೆ ತೋರು ಬೆರಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಅಂಪೈರ್[[ಅಸಾದ್‌ ರೌಫ್‌]] ಬಳಿಯಿದ್ದ ಚೆಂಡನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ, ಧೋನಿ ಮೈದಾನದಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ದ್ರಾವಿಡ್ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಡಿಕ್ಲೇರ್ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಆಟ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ತಡವಾಯಿತು. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾರಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಡವಳಿಕೆಯು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಲಾರಾನನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಕರೆದು, ಅವನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | url=http://content-ind.cricinfo.com/wivind/content/story/249668.html | title='I think you should walk off', Lara told Dhoni | publisher=[[Cricinfo]] | date=[[2006-06-11]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2007-10-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012215725/http://content-ind.cricinfo.com/wivind/content/story/249668.html | url-status=dead }}</ref> ==ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ವೈಖರಿ== ===ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ(ODI)) ಕ್ರಿಕೆಟ್‌=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:right" width="70%" |- | colspan="10" align="center"| '''ಎದುರಾಳಿಗಳ ಎದುರು ODI ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಗಳು''' |- style="text-align:center" !'''#''' !'''ಎದುರಾಳಿ''' !'''ಪಂದ್ಯಗಳು''' !'''ರನ್‌ಗಳು''' !'''ಸರಾಸರಿ''' !'''ಉನ್ನತ ಸ್ಕೋರ್‌''' !'''100ಗಳು''' !'''50ಗಳು''' !'''ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು''' !'''ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌''' |- | 1 | style="text-align:left"|ಆಫ್ರಿಕಾ XI<ref name="team">ಧೋನಿ ಏಷ್ಯಾ XI ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು</ref> | 3 | 174 | 87.00 | 139* | 1 | 0 | 3 | 3 |- | 2 | style="text-align:left"|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | 16 | 405 | 36.81 | 124 | 1 | 3 | 23 | 7 |- | 3 | style="text-align:left"|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | 8 | 146 | 36.50 | 91* | 0 | 1 | 9 | 6 |- | 4 | style="text-align:left"|ಬರ್ಮುಡಾ | 1 | 29 | 29.00 | 29 | 0 | 0 | 1 | 0 |- | 5 | style="text-align:left"|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ | 18 | 501 | 33.40 | 96 | 0 | 3 | 19 | 7 |- | 6 | style="text-align:left"|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ | 1 | 109 | - | 109* | 1 | 0 | 1 | 3 |- | 7 | style="text-align:left"|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ | 9 | 269 | 67.25 | 84* | 0 | 2 | 7 | 2 |- | 8 | style="text-align:left"|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | 22 | 917 | 57.31 | 148 | 1 | 7 | 19 | 6 |- | 9 | style="text-align:left"|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ | 1 | - | - | - | - | - | 2 | - |- | 10 | style="text-align:left"|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | 10 | 196 | 24.50 | 55 | 0 | 1 | 7 | 1 |- | 11 | style="text-align:left"|ಶ್ರೀಲಂಕಾ | 34 | 1298 | 61.80 | 183* | 1 | 11 | 36 | 7 |- | 12 | style="text-align:left"|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ | 17 | 499 | 49.90 | 95 | 0 | 3 | 13 | 4 |- | 13 | style="text-align:left"|ಯಾಕ್‌ | 2 | 123 | 123.00 | 67* | 0 | 2 | 0 | 1 |- | colspan="2" align="center"| '''ಒಟ್ಟು''' | '''142''' | '''4666''' | '''50.17''' | '''183*''' | '''5''' | '''33''' | '''141''' | '''47''' |} '''ODI ಶತಕಗಳು''' : {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:left" width="70%" |- | colspan="7" align="center"| '''ODI ಶತಕಗಳು''' |- style="text-align:center" !'''#''' !'''ರನ್‌ಗಳು''' !'''ಪಂದ್ಯ''' !'''ವಿರುದ್ಧ''' !'''ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' !'''ನಗರ/ದೇಶ''' !'''ವರ್ಷ''' |- | 1 | style="text-align:right"|148 | style="text-align:right"|5 | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | [[ACA-VDCA ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]] | 2005 |- | 2 | style="text-align:right"|183* | style="text-align:right"|22 | ಶ್ರೀಲಂಕಾ | [[ಸಾವೈ ಮಾನ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | [[ಜೈಪುರ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಭಾರತ]] | 2005 |- | 3 | style="text-align:right"|139* | style="text-align:right"|74 | ಆಫ್ರಿಕಾ XI<ref name="team" /> | [[MA ಚಿದಂಬರಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | 2007 |- | 4 | style="text-align:right"|109* | style="text-align:right"|109* | ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | [[ಕರಾಚಿ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | 2008 |- | 5 | style="text-align:right"|124 | style="text-align:right"|143 | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | [[VCA ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಜಂತಾ]] | [[ನಾಗ್ಪುರ]], [[ಭಾರತ]] | 2009 |- |} ===ODI ದಾಖಲೆಗಳು=== *೨೦೦೫ರ ಆಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧ರಂದು [[ಜೈಪುರ]]ನಲ್ಲಿನ [[ಸಾವೈ ಮಾನ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಎದುರು ಕೇವಲ ೧೪೫ ಎಸೆತಕ್ಕೆ ಧೋನಿ ೧೮೩* ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.<ref name="Dhoni183records" /> ** ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ೧೮೩* ರನ್, ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತ ಆಗಿದೆ (ಹಿಂದೆ ಲಾರಾ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆ: 153). ** ಆ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದ ೧೦ ಸಿಕ್ಸರ್‌ಗಳು ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಕ್ಸರ್‌ಗಳಾಗಿವೆ ([[ಸನತ್ ಜಯಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ]]ರಿಂದ 11 ಸಿಕ್ಸರ್‌ಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ) ** ಧೋನಿ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ ಆಗಿ [[ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌]] ಮಾಡಿದ 172 ರನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು ** [[ಸಯೀದ್ ಅನ್ವರ್‌]]ನ ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (120 - 15x4; 10x6) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಮಾಡಿದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ ದಾಖಲೆಯೂ ಇದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಎದುರು ಹರ್ಶೆಲ್ ಗಿಬ್ಸ್‌ (ಬೌಂಡರಿಗಳಲ್ಲಿ 126 ರನ್‌ಗಳು - 21x4; 7x6) ಮಾಡಿದ 175 ರನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಹ ದಾಟಿದ್ದು ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ** ODI ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಎದುರು [[1999 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಗಂಗೂಲಿ ಮಾಡಿದ ೧೮೩* ರನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿತು. * ಐವತ್ತ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿದ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://content-ind.cricinfo.com/records/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?class=2;id=6;type=team |title=Highest averages: India - One-Day Internationals |accessdate=2007-05-11 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ಗಳ ಸಾಧನೆ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಧೋನಿಯ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಸರಾಸರಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. *೨೦೦೭ರ ಜೂನ್‌ನ ಆಫ್ರೋ-ಏಷಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾ XI ಎದುರು ‌ಧೋನಿ(139*) ಮತ್ತು [[ಮಹಾಲೆ ಜಯವರ್ದನೆ]](107)<ref name="team" /> ಆರನೇ ವಿಕೆಟ್ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ 218 ರನ್‌ಗಳ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_PARTNERSHIP_RECORDS.html| title=ODIs - Partnership Records|accessdate=2007-06-11}}</ref> ** ಧೋನಿ ಅಜೇಯ 139 ರನ್ ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಶಾನ್‌ ಪೋಲಾಕ್‌]]ನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು.ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ರನ್ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2007/jun/10dhoni.htm| title=Two world records for Dhoni|date=[[2007-06-10]]|accessdate=2007-06-11}}</ref> ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ,[[2007 ಆಫ್ರೋ-ಏಷಿಯನ್‌ ಕಪ್‌]] ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೋಲಾಕ್‌ ಮಾಡಿದ 130 ರನ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯು ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸರಣಿಯ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿಯ ಶತಕ ದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ** ಧೋನಿ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಆಗಿ ಒಂದು [[ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುದ್ದರಿಗಳನ್ನು ಕೆಡುವಿದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. 2007ರ ಸಪ್ಪೆಂಬರ್‌ 2ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ದ 6 ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು (5 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಹ [[ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌]]) ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ** [[೨೦೦೮]]ರ [[ನವೆಂಬರ್‌]] 14ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್‌ಕೋಟ್‌]]ನ [[ಮಾಧವ್‌ರಾವ್‌ ಸಿಂಧಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜಹೀರ್ ಖಾನ್‌]]ಬೌಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ [[ಇಯಾನ್ ಬೆಲ್‌]]ರ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು,, [[ಭಾರತ]]ದ ಪರ [[ನಯನ್ ಮೊಂಗಿಯಾ]]ರ 154 ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದು ಧೋನಿ [[ODIಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುದ್ದರಿ ಉರುಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ XI ವಿರುದ್ಧ 3 [[ODI]]ಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[೨೦೦೮]]ರ [[ಆಗಸ್ಟ್]] 24ರಂದು [[ಕೊಲಂಬೊ]]ದ [[R. ಪ್ರೇಮ್‌ದಾಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಮುನಾಫ್ ಪಟೇಲ್‌]]ಬೌಲಿಂಗನಲ್ಲಿ TM ದಿಲ್ಶಾನ್‌ರ ಕ್ಯಾಚ್‌ ಕೂಡ ಅವರು 155ನೇ ಔಟ್‌{//ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. * ಕೊಲಂಬೊದ R. ಪ್ರೇಮ್‌ದಾಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ23 ರನ್‌ ಗಳಿಸಿ, ಧೋನಿ ODIಗಳಲ್ಲಿ 4,000 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಈಗಾಗಲೇ 165 ಔಟ್ (125 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು + 40 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳು) ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ODIಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌, ಆಂಡಿ ಫ್ಲೋವರ್‌, ಅಲೆಕ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌, ಮಾರ್ಕ್‌ ಬೌಚರ್‌ ಮತ್ತು ಕುಮಾರ ಸಂಗಾಕ್ಕಾರ. ನಂತರದ 4,000 ರನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 100 ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ ಆರನೇ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ ಧೋನಿ. ಇದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಧೋನಿ ಈ ಸಾಧನೆಗೈದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ (27 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 208 ದಿನಗಳು). ===ಸರಣಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:left" width="70%" |- !ಕ್ರ ಸಂ !ಸರಣಿ (ಎದುರಾಳಿಗಳು) !ಭಾಗ !ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | style="text-align:right"| | [[ಭಾರತ]] ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | 2005/06 | 346 ರನ್‌ಗಳು (7 ಪಂದ್ಯಗಳು & 5 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌, 1x100, 1x50); 6 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು & 3 [[ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌]]ಗಳು |- | style="text-align:right"|2<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/cricket/2007/may/15sld4.htm|title=Rain dampens India's celebrations|publisher=[[Rediff]]|date=[[2007-05-15]]|accessdate=2007-05-15}}</ref> | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] | 2007 | 127 ರನ್‌ಗಳು (2 ಪಂದ್ಯಗಳು & 2 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌, 1x50); 1 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು & 2 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"| | [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] | 2008 | 193 ರನ್‌ಗಳು (5 ಪಂದ್ಯಗಳು & 5 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌, 2x50); 3 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು & 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |- | style="text-align:right"|4 | [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] ODI ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] | ಜುಲೈ 16, 2009. | 182 ರನ್‌ಗಳು (4 ಪಂದ್ಯಗಳು & 91 ಸರಾಸರಿಯೊಂದಿಗೆ 3 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌); 4 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು & 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |} '''ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' : : {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:left" width="70%" |- style="text-align:center" !ಕ್ರ ಸಂ !ಎದುರಾಳಿ !ಸ್ಥಳ !ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಪಂದ್ಯ !ಪಂದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | style="text-align:right"|1 | [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ | 2004/05 | 148 (123b, 15x4, 4x6); 2 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|2 | [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | ಜೈಪುರ | 2005/06 | 183* (145b, 15x4, 10x6); 1 ಕ್ಯಾಚ್‌ |- | style="text-align:right"|3 | [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | [[ಲಾಹೋರ್‌]] | ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ 2005–06ರ ಕಾಲಾವಧಿ | 72 (46b, 12x4); 3 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|4 | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | [[ಮೀರ್ಪುರ]] | 2007 | 91* (106b, 7x4); 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |- | style="text-align:right"|5 | ಆಫ್ರಿಕಾ XI<ref name="team" /> | [[ಚೆನ್ನೈ]] | 2007 | 139* (97b, 15x4, 5x6); 3 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|6 | [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | ಚಂಡಿಗರ್ | 2007 | 50* ( 35 b, 5x4 1x6); 2 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|7 | [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ಗುವಹಾಟಿ | 2007 | 63, 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |- | style="text-align:right"|8 | [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | ಕರಾಚಿ | 2008 | 67, 2 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|9 | [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | ಕೊಲಂಬೊ (RPS) | 2008 | 76, 2 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು |- | style="text-align:right"|10 | [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] | ಮ್ಯಾಕ್‌ಲರ್ನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ನಪಿಯರ್‌ | 2009 | 84*, 1 ಕ್ಯಾಚ್‌ & 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |- | style="text-align:right"|11 | [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]] | ಬೀಯಾವ್ಸೆಜೋರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, St. ಲುಸಿಯಾ | 2009 | 46*, 2 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು & 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ |- | style="text-align:right"|12 | [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | ವಿದರ್ಭ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ನಾಗ್ಪುರ | 2009 | 124, 1 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು, 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ & 1 ರನೌಟ್‌ |} ===ಟೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌=== '''ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ''' : {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:right" width="70%" |- | colspan="10" align="center"| '''ಎದುರಾಳಿಗಳೆದುರು ಟೆಸ್ಟ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಗಳು''' |- style="text-align:center" !'''#''' !'''ಎದುರಾಳಿಗಳು''' !'''ಪಂದ್ಯಗಳು''' !'''ರನ್‌ಗಳು''' !'''ಸರಾಸರಿ''' !'''ಉನ್ನತ ಸ್ಕೋರ್‌''' !'''100ಗಳು''' !'''50ಗಳು''' !'''ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು''' !'''ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌ಗಳು''' |- | 1 | style="text-align:left"|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | 8 | 448 | 34.46 | 92 | 0 | 4 | 18 | 6 |- | 2 | style="text-align:left"|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | 2 | 104 | 104.00 | 51* | 0 | 1 | 6 | 1 |- | 3 | style="text-align:left"|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ | 8 | 397 | 33.08 | 92 | 0 | 4 | 24 | 3 |- | 4 | style="text-align:left"|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ | 2 | 155 | 77.50 | 56* | 0 | 2 | 11 | 1 |- | 5 | style="text-align:left"|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | 5 | 323 | 64.60 | 148 | 1 | 2 | 9 | 1 |- | 6 | style="text-align:left"|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | 5 | 218 | 27.25 | 52 | 0 | 1 | 6 | 1 |- | 7 | style="text-align:left"|ಶ್ರೀಲಂಕಾ | 3 | 149 | 37.25 | 51* | 0 | 1 | 5 | 1 |- | 8 | style="text-align:left"|ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ | 4 | 168 | 24.00 | 69 | 0 | 1 | 13 | 4 |- | colspan="2" align="center"|'''ಒಟ್ಟು''' | '''37''' | '''1962''' | '''37.73''' | '''148''' | '''1''' | '''16''' | '''92''' | '''18''' |} '''ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕಗಳು''' : {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:left" width="70%" |- | colspan="7" align="center"| '''ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕಗಳು''' |- style="text-align:center" !'''#''' !'''ರನ್‌ಗಳು''' !'''ಪಂದ್ಯ''' !'''ಎದುರಾಳಿ''' !'''ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' !'''ನಗರ/ದೇಶ''' !'''ವರ್ಷ''' |- | 1 | style="text-align:right"|148 | style="text-align:right"|5 | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | [[ಇಕ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | [[ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ನವೆಂಬರ್‌ 4, 2006 |} '''ಪಂದ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' : : {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;text-align:left" width="70%" |- style="text-align:center" !ಕ್ರ ಸಂ !ಎದುರಾಳಿ !ಸ್ಥಳ !ಭಾಗ !ಪಂದ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | style="text-align:right"|1 | [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | ಮೊಹಾಲಿ | 2008 | 92 & 68* |} ===ಟೆಸ್ಟ್‌ ದಾಖಲೆಗಳು=== * ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎದುರು ಮಾಡಿದ ಧೋನಿಯ ಮೊದಲ ಶತಕವು (148) ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ ಮಾಡಿದ ವೇಗದ ಶತಕವಾಗಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಆಟಗಾರರಿಂದ ಮೂರು ಶತಕಗಳು ([[ಕಮ್ರಾನ್‌ ಅಕ್ಮಲ್]] ಮತ್ತು [[ಆಡಮ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌]] - 2) ಧೋನಿಯ 93 ಎಸೆತದಲ್ಲಿನ ಶತಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://content-ind.cricinfo.com/pakvind/content/story/233948.html| title=Harbhajan's nightmare, and a deluge of runs| date=[[2006-01-25]]| accessdate=2007-05-18| archive-date=2007-02-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20070210022802/http://content-ind.cricinfo.com/pakvind/content/story/233948.html| url-status=dead}}</ref> * 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಲ್ಲಿ ಧೋನಿಯ ನಾಯಕತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು 320 ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿರುವುದು ರನ್‌ಗಳ ಆದಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/current/story/374904.html| title=There's something about Dhoni| date=[[2008-10-21]]| access-date=2009-11-17| archive-date=2008-11-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20081104100638/http://content-ind.cricinfo.com/indvaus2008/content/current/story/374904.html| url-status=dead}}</ref> *ಧೋನಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. 2009ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುದರೊಂದಿಗೆ ಧೋನಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್ ಸಯದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಧೋನಿ ಸರಿಗಟ್ಟಿದನು. ಸಯದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿ 1976ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ದದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 6 ಔಟ್ (5 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 1 ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್‌) ಮಾಡಿದ್ದನು. 2009ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೋನಿ 6 ಔಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಎಲ್ಲಾ 6 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿದನು. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ ಆಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. 2009ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ರಂದು ಓಕ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಎದುರಿನ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಹುದ್ದರಿ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಧೋನಿ ಒಟ್ಟು 109 ಔಟ್‌ ಪಡೆದು ಹಿರಿಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐದು ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ಸಯದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿ (198 ಔಟ್‌ಗಳು), ಕಿರಣ್ ಮೋರೆ (130 ಔಟ್‌ಗಳು), ಧೋನಿ (109 ಔಟ್‌ಗಳು), ನಯನ್ ಮೊಂಗಿಯಾ (107 ಔಟ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ಫಾರೋಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ (82 ಔಟ್‌ಗಳು). *ಧೋನಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಶತಕ ಗಳಿಸಿ, 6 ವಿಕೆಟ್ ಕಬಳಿಸಿದ ಎರಡನೇ ವಿಕೆಟ್‌ ಕೀಪರ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. 1966ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಹಾಸ್ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಎರಡು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 69, 182 ರನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ, 6 ಮತ್ತು, 2 ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪರ ಡೇನಿಸ್ ಲಿಂಡ್ಸೇ ಮೊದಲು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು== ೨೦೦೫ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮೂಲದ ಹೆಸರಾಂತ ಸಂಸ್ಥೆ ಗೇಮ್‌ಪ್ಲ್ಯಾನ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="Dhoni2005" /><ref>{{cite web|title=Will Dhoni be next big catch for sponsors? | url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/04/07/stories/2005040701010400.htm| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | date=[[2005-04-07]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಧೋನಿ ೨೦ ಜಾಹಿರಾತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್‌ನ (21) ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://indiatoday.intoday.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=36318&amp;sectionid=4&amp;issueid=100&amp;Itemid=1 ಹಿಂಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಲೇಖನ]</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಧೋನಿ ೧೭ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | title=Billions of Blue Bursting Bubbles | url=http://www.tehelka.com/story_main29.asp?filename=hub210407Billions_of.asp | date=[[2007-04-21]] | publisher=[[Tehelka]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2012-09-11 | archive-url=https://archive.is/20120911171308/http://www.tehelka.com/story_main29.asp?filename=hub210407Billions_of.asp | url-status=dead }}</ref> ಧೋನಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ. *೨೦೦೫: ಪೆಪ್ಸಿಕೊ,<ref name="Dhonibrands" /><ref name="Dhoniexide" /> ರೀಬೊಕ್,<ref name="Dhonibrands"/> ಎಕ್ಸೈಡ್‌,<ref name="Dhoniexide">{{cite web|title=Now Dhoni to give power to Exide| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1309338.cms| date=[[2005-11-27]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> [[TVS ಮೋಟರ್ಸ್‌]].<ref>{{cite web|title=TVS Motor ropes in Dhoni as its brand ambassador| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1336061.cms| date=[[2005-12-18]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> *೨೦೦೬: [[ಮೈಸೂರ್ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಸೋಪ್‌]],<ref>{{cite web| title=Cricketer Dhoni is brand ambassador for KSDL| url=http://www.hindu.com/2006/01/04/stories/2006010423940400.htm| date=[[2006-01-04]]| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]| accessdate=2007-05-11| archive-date=2007-10-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20071001050422/http://www.hindu.com/2006/01/04/stories/2006010423940400.htm| url-status=dead}}</ref> ವೀಡಿಯೊಕಾನ್‌,<ref>{{cite web|title=Videocon ropes in Dhoni as brand ambassador for Rs 40 lakh| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1366808.cms| date=[[2006-01-11]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್,<ref name="ADAG">{{cite web | title=Dhoni, brand ambassador for Reliance Comm. | url=http://www.hindu.com/2006/03/28/stories/2006032815121601.htm | date=[[2006-03-28]] | publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2007-08-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070810125147/http://www.hindu.com/2006/03/28/stories/2006032815121601.htm | url-status=dead }}</ref> ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ,<ref name="ADAG" /> ಒರಿಯಂಟ್ PSPO ಫ್ಯಾನ್‌,<ref>{{cite web|title=Orient Fans signs on Dhoni | url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/03/04/stories/2006030403790800.htm| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | date=[[2006-03-04]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> ಭಾರತ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ,<ref>{{cite web|title=For greater mileage | url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/03/17/stories/2006031703490800.htm| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] | date=[[2006-03-17]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> ಟೈಟಾನ್ ಸೋನಾಟಾ,<ref>{{cite web| title=Titan Press Release| url=http://www.titanworld.com/titan/stores/watches/Sonatadhoni.asp| accessdate=2007-05-11| archive-date=2007-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071013171642/http://titanworld.com/titan/stores/watches/Sonatadhoni.asp| url-status=dead}}</ref> [[ಬ್ರೈಲ್‌ಕ್ರೀಮ್‌]],<ref>{{cite web|title=Dhoni to let his hair down for Brylcreem| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1519782.cms| date=[[2006-05-08]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> [[NDTV]],<ref>{{cite web| title=Dhoni is now NDTV's scoop| url=http://www.blonnet.com/2006/05/08/stories/2006050800621600.htm| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]| date=[[2006-05-08]]| accessdate=2007-05-11| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929103200/http://www.blonnet.com/2006/05/08/stories/2006050800621600.htm| url-status=dead}}</ref> [[GE ಮನಿ]].<ref>{{cite web| title=Dhoni is GE Money brand ambassador| url=http://www.blonnet.com/2006/08/22/stories/2006082202350500.htm| publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]| date=[[2006-08-22]]| accessdate=2007-05-11| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012800/http://www.blonnet.com/2006/08/22/stories/2006082202350500.htm| url-status=dead}}</ref> *೨೦೦೭: ಸಿಯಾರಾಮ್.<ref>{{cite web|title=Playing with the blue-chip billion| url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/1647133.cms| date=[[2007-02-21]] | publisher=[[The Economic Times]] | accessdate=2007-05-11}}</ref> *೨೦೦೮: ಬಿಗ್ ಬಜಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಶನ್‌, ಮಹಾ ಚೋಕೊ, ಬೂಸ್ಟ್‌ (ಆರೋಗ್ಯ ಪಾನೀಯ), ದೈನಿಕ್ ಭಾಸ್ಕರ್<ref>[http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1171530 ದೈನಿಕ ಭಾಸ್ಕರವನ್ನು ಅನುಮೋದನೆಯಲ್ಲಿ DNA ಇಂಡಿಯಾ ಲೇಖನ]</ref> *೨೦೦೯: ಡಾಬರ್ ಹನಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಫ್ಯಾಶನ್ ವೀಕ್‌.<ref>{{cite web |title=Dhoni to be brand ambassador of Kolkata Fashion Week |url=http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/news/article?id=item/2.0/-/cricket.indiaabroad.com/9b257505ff0f74f6ddeedb6dec81c4bc/ |access-date=2009-11-17 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224201213/http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/news/article?id=item%2F2.0%2F-%2Fcricket.indiaabroad.com%2F9b257505ff0f74f6ddeedb6dec81c4bc%2F |url-status=dead }}</ref> [[ಏರ್‌ಸೆಲ್]] ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ನೋವಾ ಸ್ಕೋಟಿಯಾ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಅಂಗಿಗಳು. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Mahendra Singh Dhoni}} * [http://www.dhoni.org ಧೋನಿಯ ಕಚೇರಿಯ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ] * {{cricinfo|ref=india/content/player/28081.html}} *{{cricketarchive|ref=Archive/Players/7/7561/7561.html}} {{India Squad 2007 Cricket World Cup}} {{Chennai Super Kings Squad}} {{India Squad 2007 Cricket World Twenty20}} {{start box}} {{succession box | before=[[Rahul Dravid]] | title=[[Indian National ODI Cricket Captains|Indian National ODI Cricket Captain]] | years=2007-2016 | after= virat kohli| }} {{start box}} {{succession box | before=[[Anil Kumble]] | title=[[Indian National Test Cricket Captains|Indian National Test Cricket Captain]] | years=2008-2014| after= virat kohli| }} {{DEFAULTSORT:Dhoni, Ms}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಲಿವಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ODI ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟೆಸ್ಟ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ವಿಕೆಟ್‌-ಕೀಪರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ACC ಏಷ್ಯಾದ XI ODI ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:2007 ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ವಲಯದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ ಆಡಿದ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮೂಲದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಸ್ವೀಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] iigq2qzywea5dvxt2wn3fudsi900upl 0 19477 1372182 1371408 2026-04-27T01:54:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372182 wikitext text/x-wiki [[File:Pt. Jasraj at a concert in Hyderabad, with this disciples.jpg|thumb|400px|Singer [[Pandit Jasraj]] accompanied by his students (2017).]] '''ಮೇವಾತೀ ಘರಾನಾ''' ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾದ ಒಂದು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]]ದ [[ಘರಾನಾ]]. [[ಉಸ್ತಾದ್ ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್]] ಈ ''ಘರಾನಾ''ದ ಅಧುನಿಕ ಕುಲಾಧಿಪತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್]] ಈ ಘರಾನಾದ ಸದ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೇವಾತಿ '''ಘರಾನಾ''' ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗೀತ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ . ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ಘರಾನಾವನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದೋರ್‌ನ ಸಹೋದರರಾದ ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ಬೀಂಕರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು .<ref>{{cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|url-status=dead|title=Gharanas of Hindustani Music (scroll down to read about Mewati Gharana)|website=Cultural India website|archive-date=21 September 2023|access-date=23 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921150734/https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html}}</ref><ref name=Newsline>{{Cite journal|url=https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|title = Obituary: Rais Khan (The Maestro Departs)|journal = Newsline magazine|last1 = Adnan|first1 = Ally|date = June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529051631/https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|archive-date=29 May 2023|access-date=25 March 2024|url-status=dead}}</ref> ಈ ಘರಾನಾದ ಸದಸ್ಯರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/analysis/pandit-jasraj-the-tansen-of-our-times-opinion/story-LhaqjHQM2miI1pFVX1dhZK.html|title = Pandit Jasraj: The Tansen of our times &#124; Opinion|website=Hindustantimes.com|date = 18 August 2020}}</ref> . ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಶೈಲಿಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ, ಘರಾನಾವು ಖಂಡರ್‌ಬನಿ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. <ref>{{cite web |url=http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181 |title=Evolution of Hindustani music; Patron and Patronage - The Compass |website=Thecompass.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125183251/http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181 |archive-date=2019-01-25}} </ref> ಪಂ. ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರು ಗಾಯಕಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಘರಾನಾವು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು <ref>{{cite book |last1=Nagarkar |first1=Samarth |title=Raga Sangeet: Understanding Hindustani Classical Vocal Music |date=2013 |publisher=Chhandayan, Inc. |location=New York}}</ref> . == ಇತಿಹಾಸ == ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಮೇವಾಟಿ ಘರಾನಾದ ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Afshan Ahmed |first1=Afshan |title=Pandit Jasraj brings his Mewati style of Hindustani classical music to Dubai |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music/pandit-jasraj-brings-his-mewati-style-of-hindustani-classical-music-to-dubai-1.297663 |access-date=25 January 2019 |publisher=The National |date=December 15, 2013}}</ref> ಅವರು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಘರಾನಾ (ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಕಾ ಘರಾನಾ) ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Ashok |title=Music makers: living legends of Indian classical music |date=February 2, 2004 |publisher=Rupa & Co |page=97}}</ref> . ===ಹೆಸರಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ === ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು [[ದೆಹಲಿ]] , [[ಜೈಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಇಂದೋರ್]] ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೇವಾತ್ ( ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Chib |first1=Satyendra Krishen Sen |title=Companion to North Indian classical music |date=2004 |publisher=Munshiram Manoharlal Pub |page=171}}</ref> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === [[ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್]] ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್, ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್, ಚಿಮನ್‌ಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.visualfxindia.com/mewatigharana/html/tree.html|title=MEWATI GHARANA|website=Visualfxindia.com|access-date=23 March 2022}}</ref> ನತ್ತುಲಾಲ್ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರಿಗೆ ರವಾನಿಸಿದರು, ಅವರು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.visualfxindia.com/mewatigharana/html/ghulam_qadir.html|title = Mewati Gharana|website=Vidualfxindia.com}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಘರಾನಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ರಜಬ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು <ref>{{cite book |last1=Shafi |first1=Afshana |title=THE LEGACY OF GANGUBAI HANGAL |date=2017 |publisher=Horizon Books |page=125}}</ref> , ಅವರ ತಂದೆ ಮಂಗ್ಲು ಖಾನ್ ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು [[ಬಂದೇ ಅಲಿ ಖಾನ್]] (ಉದಾ. ವಿಸ್ತೃತ ಘರಾನಾದ ಸದಸ್ಯ) ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು..<ref>{{cite web|url=https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|title=Rajab Ali Khan (1874-1959) : Profile|website=Parrikar.org|access-date=23 March 2022}}</ref> ಮೋತಿರಾಮ್ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರಿಗೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮೇವಾಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿಯಾದ ತಬಲಾ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.[[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್|ಜಸ್ರಾಜ್]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು [[ಬೇಗಂ ಅಖ್ತರ್]] ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. [[ಓಂಕಾರನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಶೈಲಿವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಭಾವನಾತ್ಮಕ, ಭಕ್ತಿ, ಲಯಬದ್ಧ-ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೇವಾಟಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು . === ವಂಶಾವಳಿ === ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದರು; ಖಂಡರ್ಬಾನಿ ಧ್ರುಪದ್ ಬಾಜ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಗಾಯಕಿ . ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಹದ್ದು-ಹಸು ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ, ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಖಯಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಮೇವಾತಿ ಗಾಯಕಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು . ಲಕ್ನೋದ ಶಕ್ಕರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್, ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದರು<ref>{{cite book |last1=Wade |first1=Bonnie C. |title=Khyal: Creativity Within North India's Classical Music Tradition |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |location=Great Britain |page=37}}</ref> . ಅವರ ಮಗ ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಹದ್ದು ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಕ, ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ "ತಾನ್ ಬಾಜಿ" ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book |last1=Dhar |first1=Sunita |title=Senia gharana, its contribution to Indian classical music |date=1989 |publisher=Reliance Pub. House |page=15}}</ref> ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂತತಿ ಬಡೇ ಮುಬಾರಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತ ಬಡೇ ಮುಬಾರಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನತ್ತು ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ,<ref>{{Cite web|url=http://www.sharadsathe.com/gwalior_gharana.html|title = Pandit Sharad Sathe: Gwalior Gharana|website=Sharadsathe.com}}</ref> ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಮಹಾರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್‌ನ]] ರೇವಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. <ref>{{cite book |last1=Mukhopādhyāẏa |first1=Kumāraprasāda |title=The Lost World of Hindustani Music |date=2006 |publisher=Penguin Books |location=India |page=64}}</ref> ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಸಂಗೀತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|title=The Maestro Departs|website=Newslinemagazine.com|access-date=2026-04-07|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111181358/https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|url-status=dead}}</ref> ==== ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ==== ಸಂಗೀತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅರಸಿ, ಅವರ ಪೂರ್ವಜರು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಮೊದಲು ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು <ref>{{cite book |last1=Dāśaśarmā |first1=Amala |title=Musicians of India: Past and Present : Gharanas of Hindustani Music and Genealogies |date=December 1, 1993 |publisher=Naya Prokash |pages=78, 239–240}}</ref>. ಈ ವಲಸೆಗಳು ಘರಾನಾದ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮೇವಾಟಿ ಗಯಾಕಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಘರಾನಾವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಂಶಾವಳಿ == === ವಂಶಾವಳಿ === ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಣೆಯು ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಒದಗಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಖಾತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. The below illustration is based on the historical account provided by Siraj Khan.<ref>{{cite book |last1=Nadkarni |first1=Mohan |title=The Great Masters: profiles in Hindustani classical vocal music |date=1999 |publisher=HarperCollins Publishers India |location=India |page=38}}</ref> {{Tree chart/start|style=font-size:85%;line-height:100%;}} {{Tree chart| | | | | | |DHRUP|DHRUP=''ಖಂಡರ್‍ಬಾನಿ<br />ದ್ರುಪದ್ ಪದ್ಧತಿ''}} {{Tree chart| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |DADAT|DADAT=ದಾದ ತಿಕ್ಕಡ್<br />of [[ಆಗ್ರಾ]]<br />([[dhrupad]]iya)}} {{Tree chart| | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | |WAZIR| |IMAMK|WAZIR=ವಾಜಿರ್ ಖಾನ್ <br />([[dhrupad]]iya) |IMAMK=ಇಮಾಂ ಖಾನ್ <br />([[dhrupad]]iya)}} {{Tree chart| | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | |WAHID| |GHAGG| |MUNAV|GHAGG='''[[ಘಗ್ಗೆ ನಾಜಿರ್ ಖಾನ್]]''' <br />(ಮಗ) |WAHID=[[ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ವೀಣಾ ವಾದಕ)|''ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್''']] <br />(ಮಗ) |MUNAV=[[Mewati Gharana|ಮುನಾವರ್ ಖಾನ್]] <br />(ಮಗ)}} {{Tree chart/end}} === ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ === ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಬೇರುಗಳ ದೃಶ್ಯ ನಿರೂಪಣೆ. {{familytree/start|style=font-size:85%;line-height:100%;}} {{familytree| | | | | | | | |GWALI| |DELHI| |KHAND| |KIRAN| |DAGAR|GWALI=[[ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾಣ|''ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾಣ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |DELHI=[[Qawwal Bacchon gharana|''ಖವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |KHAND=[[Dhrupad#Gharanas and style|''ಖಂಡರ್ಬಾನಿ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |KIRAN=[[ಕಿರಾಣ ಘರಾಣ|''ಕಿರಾಣ ಘರಾಣ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |DAGAR=[[Dagar gharana|''ದಾಗರ್ ಬಾನಿ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | |}} {{familytree| | | | | | | | |HADDU| | |:| | | |:| | |SADIQ| |BEHRA|HADDU=[[Haddu Khan|ಹಡ್ಡು ಖಾನ್<br />(ಗ್ವಾಲಿಯರ್)]] |SADIQ=[[Kirana gharana|ಸಾದಿಕ್ ಆಲಿ ಖಾನ್<br />(ಕಿರಾಣ)]] |BEHRA=[[Dagar gharana|ಬೆಹ್ರಾಂ ಖಾನ್<br />(ದಾಗರ್ ಬಾನಿ)]]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| |}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | |BADEM| | |:| | | |L|~|V|~|J|DAUGH=[[Haddu Khan|(Daughter)]] |BADEM=[[Bade Mohammed Khan|Bade Mohammed<br />Khan (Rewa)]]}} {{familytree| | | | | | | | |CHOTE| | |:| | | |:| | | | |BANDE|CHOTE=[[Chote Mohammed Khan|Chote Mohammed<br />Khan (son)]] |BANDE=[[Bande Ali Khan|Bande Ali Khan<br />(beenkar)]]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | |WARIS| |IMAMK| | | | |:|WARIS=[[Waris Ali Khan|Waris Ali Khan<br />(son)]] |IMAMK=[[Imam Khan (musician)|Imam Khan]]<br />([[Dhrupad]]iya) |MURAD=[[Murad Ali Khan|Murad Ali Khan<br />(son)]] |MUNNA=[[Munnawar Ali Khan|Munnawar Ali Khan<br />(son)]] |KUTUB=[[Kutub Ali Khan|Kutub Ali Khan<br />(son)]] |MUBAR=Mubarak Ali Khan<br />(son, Jaipur Court)}} {{familytree| | | | | | | | | |L|~|V|~|J| | | |:| | | | | |:|}} {{familytree| | | | | | | | | | | |:|F|~|~|~|~|A|~|~|~|~|7|:|}} {{familytree| | | | | | | | | | | |D|J| | | | | | | | | |L|C|}} {{familytree| | | | | | | | | | |GHAGG| | | | | | | | | |WAHID| | | | |WAHID=[[#Utd. Wahid Khan|'''Wahid<br />Khan'''<br />(co-founder,<br />beenkar)]] |GHAGG=[[#Utd. Ghagge Nazir Khan|'''Ghagge Nazir<br />Khan'''<br />(co-founder,<br />vocalist)]]}} {{familytree| | | | | |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|.|,|-|-|v|-|-|+|-|-|v|-|-|v|-|-|.|}} {{familytree|MIXED| |CHIMA| |NATTH| |MUNAW| |!|!| |BEGUM| |!| |MAJID| |!| |LATIF|MIXED=''[[Qawwal Bacchon gharana|Qawwal Bacchon]] &<br />[[Bande Ali Khan|Bande Ali Khan<br />Parampara]]'' |CHIMA=[[Pandit Chimanlal|Pandit<br />Chimanlal]] |NATTH=[[Pandit Natthulal|Pandit<br />Natthulal]] |MUNAW=[[Munavvar Khan|Munavvar<br />Khan]] |MAJID=[[Majid Khan (beenkar)|Majid<br />Khan]] |LATIF=[[Latif Khan (beenkar)|Latif<br />Khan]] |BEGUM=[[Rais Khan|Begum<br />Hasibanbai]]}} {{familytree| |:| | | | | | | |!| | | |`|-|-|+|'| | |!| |HAMID| |!| |SADDA| |!| |HAMID=[[Hamid Khan (beenkar)|Hamid<br />Khan]] |SADDA=[[Saddan Khan|Saddan<br />Khan]]}} {{familytree|RAJAB| | | | | |MOTIR| | | | |QADIR| | |!| | | | | |!| | | | | |!| |RAJAB=[[Rajab Ali Khan|Rajab Ali<br />Khan]] |MOTIR=[[Pandit Motiram|Pandit<br />Motiram]] |QADIR=Ghulam Qadir<br />Khan}} {{familytree| |`|-|-|.|,|-|-|-|^|-|.| | | | |!| | | |!| | | | | |!| | | | | |!|}} {{familytree| | | | |`|(| | | | | |!| | | | |!| | | |!| | | | | |!| | | | | |!|}} {{familytree| | | | |JYOTI| | | | |!| | | | |!| | | |!| | | | |SHAFI| | | | |!|JYOTI=[[Pandit Jyotiram|Pandit<br />Jyotiram]] |SHAFI=[[Mohammed Shafi|Mohammed<br />Shafi]]}} {{familytree|AGRAG| | |!| | | | | |!| | | |JAIWA| |MOHAM| | | | | | | | | |KANIZ|AGRAG=''[[Agra gharana|Agra Gharana<br />Parampara]]'' |JAIWA=[[Jaiwant Singhji Waghela|Jaiwant Singhji<br />Waghela]] |KANIZ=[[Rais Khan|Begum Kaniz<br />Fatima]] |MOHAM=[[Rais Khan|Mohammed<br />Khan]]}} {{familytree| |:| | | |)|-|v|-|-|-|+|-|-|-|-|(| | | |!| | | | | | | | | | | |:|}} {{familytree|ABDUL| | |!| |!| | |MANIR| | | |!| | | |!| | | | | | | | | | | |:|ABDUL=[[Abdul Kadar Khan|Abdul Kadar<br />Khan]] |MANIR=[[Pandit Maniram|Pandit<br />Maniram]]}} {{familytree| |`|-|v|-|'| |!| | | |:| | | |PRATA| | |!| | | | | | | | | | | |:|PRATA=[[Pandit Pratap Narayan|Pandit<br />Pratap Narayan]]}} {{familytree| | |PURAN| |JASRA| | |:| | | | |:| | |RAISK| | | | | | | | | | |:|PURAN=[[Pandit Puranchandra|Pandit<br />Puranchandra]] |JASRA=[[Pandit Jasraj|Pandit<br />Jasraj]] |RAISK=[[Rais Khan|Rais Khan<br />(sitarist)]]}} {{familytree| | | | | | | |:| | | |:| | | | |:| | | |:| | | | | | | | | | | |:|}} {{familytree/end}} == ಅವಲೋಕನ == === ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿಧಾನಗಳು === ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಕಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ , ಮೇವಾಟಿ ಗಾಯಕಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇವಾಟಿ ಗಾಯಕಿ ಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ( ಬಂದಿಶ್ ) ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ..<ref>{{Cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|title=Gharanas of Hindustani Music - Hindustani Classical Gharanas - Hindustani Music Gharanas|website=Culturalindia.net|access-date=2026-04-07|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629081612/https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|url-status=dead}}</ref> ಗಾಯಕಿ ಸರ್ಗಮ್ ಮತ್ತು ತಿಹೈಗಳ ಗಣನೀಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://harmonyom.blogspot.com/2010/11/ptmaniram-and-brothers-22.html|title = HarmoNYom "A Voice for Indian Classical Music": Tribute! Pt. Maniram and the Mewati Gharana!|website=Harmonyom.blogspot.com|date = 16 November 2010}}</ref> . ಕಚ್ಚಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ತಾನ್‌ನ ವಿಧಾನವು ಪಟಿಯಾಲ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಟಪ್ಪಾ ಗಾಯಕಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಗಾಯಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ . ಗಾಯಕಿಯ ಮೀಂಡ್ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Partha |title=At the crossroads |url=https://fountainink.in/reportage/at-the-crossroads |access-date=25 January 2019 |website=Foundtainink.in |date=December 6, 2017}}</ref> ==== ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ==== "ಶುದ್ಧ ವಾಣಿ" (ಶುದ್ಧ ಧ್ವನಿ), "ಶುದ್ಧ ಮುದ್ರೆ" (ಶುದ್ಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ), ಮತ್ತು "ಶುದ್ಧ ಸುರ್" (ಶುದ್ಧ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು) ಆಧರಿಸಿ ಮೇವಾಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಗತ್ಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ref>{{cite book |last1=Goswami |first1=O |title=The Story Of Indian Music |date=1957 |publisher=Asia Publishing House |page=180 |url=https://archive.org/stream/TheStoryOfIndianMusicO.Goswami1957/The%20Story%20of%20Indian%20Music_O.Goswami_1957_djvu.txt}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/th21X-7T0G4 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20200302103604/https://www.youtube.com/watch?v=th21X-7T0G4 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=th21X-7T0G4| title = Pandit Maniram ji and Pandit Jasraj ji | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece|archive-date=5 April 2023|title=Pandit Jasraj, a star of Mewati (gharana)|newspaper=The Hindu newspaper|date=15 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405012430/https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece|access-date=24 March 2024}}</ref> ==== ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳು ==== ಸೂಫಿಯಾನಾ ಮೌಸಿಕಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಮೂಲಕ , ಮೇವಾತಿ ಗಾಯಕಿ ಆಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಶಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಂ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಸ್ಮಾಯಿಲಿಸಂ ) ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತದ ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸುಮಧುರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿಯೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mohan Nadkarni on Rajashthani Music">{{cite news|last1=Nadkarni|first1=Mohan|title=Hindustani Music in Rajasthan|url=http://www.mohannadkarni.org/hindustani-music-in-rajasthan/|newspaper=The Illustrated Weekly of India|date=29 June 1980|access-date=30 October 2018}}</ref> ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‌ಜಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.parrikar.org/hindustani/todi/|title = The Empire of Todi|website=Parrikar.org}}</ref> ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಘರಾನಾದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |last1=Zutshi |first1=Minna |title=Sangeet Samrat |url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060422/saturday/main1.htm |access-date=25 January 2019 |publisher=The Tribune (India) |date=April 22, 2006}}</ref> ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ದಶಾವತಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಆಗಾ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಇಮಾಮ್ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತನೇ ಅವತಾರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ . <sup>[ ''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ'' ]</sup> "ಓಂ ಶ್ರೀ ಅನಂತ ಹರಿ ನಾರಾಯಣ" ಎಂಬ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಲಾಪಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . [ <sup>ಉಲ್ಲೇಖದ ''ಅಗತ್ಯವಿದೆ'' ]</sup> === ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತ ಸಾಮಗ್ರಿ === ==== ರಾಗಗಳು ==== ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ತನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ: * ರಾಗ ಜೈವಂತಿ ತೋಡಿ: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ [[ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್]] ಮತ್ತು [[ತೋಡಿ]] ರಾಗಗಳ ಮಿಶ್ರಣ . * ರಾಗ ಜೈವಂತ್ ಸಾರಂಗ್: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ [[ಜೈಜೈವಂತಿ]] ಮತ್ತು ಸಾರಂಗ್ ರಾಗಗಳ ಮಿಶ್ರಣ . * ರಾಗ ಜ್ಞಾನಕಾಳಿ: ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‌ಜಿ ರಚಿಸಿದ ರಾಗ [[ಗೋರಕ್ ಕಲ್ಯಾಣ್|ಗೋರಖ್ ಕಲ್ಯಾಣ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ . * ರಾಗ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಗ ಬಗ್ಕೌನ್ಸ್: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಗ ದಿನ್ ಕಿ ಪುರಿಯಾ * ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಬಹಾರ್: ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ವಂಶದಿಂದ . * ರಾಗ ಭವಾನಿ ಬಹಾರ್: ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿಯಿಂದ . * ರಾಗ ಆಸಾ ಮಂದ್ * ರಾಗ ನಾಟ್ ನಾರಾಯಣಿ ref>{{cite news |last1=Nair |first1=Jyoti |title=Pt Jasraj, Star of Mewati |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece |publisher=The Hindu |date=15 February 2018}}</ref> * ನವರಸ ರಾಗ ಕೆನಡಾ * ರಾಗ ನಾಗಧ್ವನಿ ಕೆನಡಾ * ರಾಗ ಅಬಿರಿ ತೋಡಿ ==== ಹವೇಲಿ ಸಂಗೀತ ==== ಘರಾನಾದ ಕೀರ್ತಂಕರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಜಸ್ರಾಜ್, ಮಥುರಾ ಮತ್ತು ಬೃಂದಾವನದ ಹವೇಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಭಕ್ತಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘರಾನಾದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=N. R. |title=Dictionary of National Biography |date=1990 |publisher=Institute of Historical Studies |location=Calcutta |page=173}}</ref> == ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳು == === 19 ನೇ ಶತಮಾನ === * '''ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್''' (ಸುಮಾರು 1830 - 1928) ಅಲ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಂಡರ್‌ಬಾನಿ ದ್ರುಪದಿಯ ಇಮಾಮ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಂದೇ ಅಲಿ ಖಾನ್ ( ಕಿರಾನಾ ಮತ್ತು ದಗರ್‌ಬಾನಿ ) ಅವರಿಂದ [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು ಇಂದೋರ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಲತೀಫ್, ಮಜೀದ್, ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಮತ್ತು ಹಮೀದ್ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದರು. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * " '''ಘಗ್ಗೆ" ನಜೀರ್ ಖಾನ್''' (c. 1835 - c. 1905) [[ಆಗ್ರಾ]]ದಲ್ಲಿ ಖಂಡರ್ಬಾನಿ ದ್ರುಪದಿಯ ಇಮಾಮ್ ಖಾನ್ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ (ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಘರಾನಾ) ಅವರಿಂದ ಗಾಯನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧಪುರ]] , ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ಭೋಪಾಲ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಂಡಿತ್ ನತ್ಹುಲಾಲ್, ಪಂಡಿತ್ ಚಿಮ್ಮನ್ಲಾಲ್, ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ (ಸಹೋದರ) ಅವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸಿದರು. * ಚಿಮನ್‌ಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ (ಸುಮಾರು 1850-ಸುಮಾರು 1890), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ (ಸುಮಾರು 1850 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 1920 ರ ದಶಕ), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * '''ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್''' (ಸುಮಾರು 1860 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 1930 ರ ದಶಕ), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ) ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಮಜೀದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1880 ರ ದಶಕ-ಸುಮಾರು 1930 ರ ದಶಕ), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, [[ಸಿತಾರ್]] ಮತ್ತು ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1880 ರ ದಶಕ-1935), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. [[ಹೋಳ್ಕರ್ ರಾಜವಂಶ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದೋರ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ಬಂದರು . * ಬೇಗಂ ಹಸಿಬನ್ಬಾಯಿ (ಸುಮಾರು 1880-ಸುಮಾರು 1950), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳು, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಾಯಿ, ರಾಯಿಸ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ. * ಸದ್ದಾನ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1890-1940 ರ ದಶಕ), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ (1889-1934), ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಮೋತಿರಾಮ್, ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗುರು. * ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ (1899-1944), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ರಜಬ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ . ಪುರಂಚಂದ್ ಅವರ ತಂದೆ. === 20 ನೇ ಶತಮಾನ === * ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‍ಜಿ ವಘೇಲಾ (1904-1980), ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರು. ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್, ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಗುರು. * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1900-1967), ಬೇಗಂ ಹಸಿಬನ್ಬಾಯಿಯವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು [[ಸುರ್ಬಹಾರ್]] ವಾದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ರೈಸ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಂದೆ . * '''ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್''' (1910-1985), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು. ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಗುರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ. ಯೋಗೈ ಶರ್ಮಾ, ವಿನೋದ್ ಪಂಡಿತ್ ಮತ್ತು ದಿನೇಶ್ ಪಂಡಿತ್ ಅವರ ತಂದೆ. * '''ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್''' (1914-2002), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಕಿರಿಯ ಮಗ, ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1918-2000), ಕಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಸಿತಾರ್ ವಾದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * '''ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್''' (1918-2002), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಫಿ (1925-1979), ಮಜೀದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ, ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ . * ಕೃಷ್ಣಕಾಂತ್ ಪಾರಿಖ್ (1924-2018), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ನೀರಜ್ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಗ ಅಕ್ಷತ್ ಅವರ ಗುರು. * ಪಂಡಿತ್ ಪುರಂಚಂದ್ರ (1929-1991), ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ಕದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು <ref>{{citation|journal=Indian Newsmagazine |date=1979|title=Pandit Puranchandra |volume=21 |issue=Part 1 |page=37}}</ref>. * '''[[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್|ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್]]''' (1930-2020), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಹೋದರರಾದ ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‍ಜಿ ವಾಘೇಲಾ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ (1934-2018), ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರಿ. ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಾಯಿ. * ಮುಕುಂದ್ ಲಾತ್ (1937-2020), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ.<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@rohan.res/in-memoriam-498f35007847|title=In memoriam|website=Medium.com|date=14 August 2020}}</ref> * '''ರೈಸ್ ಖಾನ್''' (1939-2017), ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ಬಹಾರ್ ( ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ) ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ ಯೋಗೈ ಶರ್ಮಾ (ಜನನ 1940). ಆಸ್ಕರನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. * ಬೇಗಂ ನಿಲೋಫರ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1940 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 2010 ರ ದಶಕ), ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ಬಹಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರು. ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರು. * ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ (1946-2014), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. ಅವರ ಮಗ [[ಸಂಜೀವ ಅಭ್ಯಂಕರ್|ಸಂಜೀವ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ ಅವರ ಗುರು. ಗಂಗಾಧರಬುವಾ ಪಿಂಪಲಖರೆ ಮತ್ತು ವಿ.ಆರ್.ಆಠವಲೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು . * ಗಿರೀಶ್ ವಝಲ್ವಾರ್ (ಜ. 1947), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಸ್ವಾಮಿ (ಜ. 1940), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಸ್ವಾಮಿ ವಲ್ಲಭದಾಸರ ಬಳಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. * ಆಶಾ ಲೋಹಿಯಾ (ಜನನ 1940 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮುಕುಂದ್ ಲಾತ್ ಅವರ ಅತ್ತಿಗೆ. * ವಿನೋದ್ ಪಂಡಿತ್ (1952-2001), ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ನಂತರ ನಟರಾದರು. * '''ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್''' (ಜನನ 1956), ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ , ರೈಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಖಲೀಫಾ. * ದಿನೇಶ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1956), ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ತಾಳವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರೂ ಹೌದು. * ಜತಿನ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1950), ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಸಹೋದರ ಲಲಿತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ. * ಲಲಿತ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1950 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಸಹೋದರ ಜತಿನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ. * ರಾಧಾರಾಮನ್ ಕೀರ್ತನೆ (ಜ. 1957), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಶಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1950), ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ, [[ಪಿಟೀಲು]] ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇವರು, [[ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್|ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]] , [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್|ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್]] , [[ರಾಜೇಶ್ ರೋಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಅನು ಮಲಿಕ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಮಧುಪ್ ಮುದ್ಗಲ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1950), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ವಿನಯ್ ಚಂದ್ರ ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ ಅವರು [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ]] ಅವರ ಬಳಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು . * ಅರವಿಂದ್ ಥಟ್ಟೆ (ಜನನ 1958), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ . * ರಮೇಶ್ ನಾರಾಯಣ್ (ಜ. 1959), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಗಾರ್ಗೀ ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ದತ್ತಾ (ಜ. 1960), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ತ್ರಿಪ್ತಿ ಮುಖರ್ಜಿ (ಜನನ 1960 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. * ಶಾರಂಗ್ ದೇವ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1963), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. * ದುರ್ಗಾ ಜಸ್ರಾಜ್ (ಜನನ 1964), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ. ರೂಪದರ್ಶಿ, ನಟಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * [[ಕಲಾ ರಾಮನಾಥ್]] (ಜ. 1967), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ಪಿಟೀಲು ಪ್ರವೀಣ . ಎನ್. ರಾಜಂ ಮತ್ತು [[ಟಿ.ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್|ಟಿ.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರ ಸೊಸೆ . * ಲೋಕೇಶ್ ಆನಂದ್ (ಜ. 1978), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, [[ಶೆಹನಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ . * ಶ್ವೇತಾ ಝವೇರಿ (ಜ. 1960), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. * ಸುಮನ್ ಘೋಷ್ (ಜ. 1967), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಹೇಮಂಗ್ ಮೆಹ್ತಾ (ಜ. 1968), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * [[ಸಂಜೀವ ಅಭ್ಯಂಕರ್|ಸಂಜೀವ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] (ಜ. 1969), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಯೆ. ಗಂಗಾಧರಬುವಾ ಪಿಂಪಲಖರೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು. * ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ (ಜ. 1971), ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಗೌತಮ್ ಕಾಳೆ (ಜನನ 1970 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರಾವ್ ರಿಂಗೆ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು . * ದಿಲೀಪ್ ಗವಯ್ಯ (ಜನನ 1978), ಪಂಡಿತ್ ಪುರಂಚಚಂದ್ರ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === * ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಮತ್ತು ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಅಂಜಲಿ ಜೋಗ್ಲೇಕರ್-ಪೋಂಕ್ಶೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತೆ. * ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಪ್ರೀತಮ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾದ ಅಸದ್ ಖಾನ್ (ಜನನ 1982). * ಶಹರಾಜ್ ಖಾನ್ (ಜನನ 1980), ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಅಮಿತ್ ಆರ್ಯ (ಜನನ 1980 ರ ದಶಕ), ಆಶಾ ಲೋಹಿಯಾ, ಹೇಮಾಂಗ್ ಮೆಹ್ತಾ, ಟ್ರಿಪ್ತಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅದ್ವೈತ್ ಜೋಶಿ (ಜ. 1980), ಪ್ರೀತಮ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ (ಜ. 1988), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ . * ಅಲಿ ಸುಂದರ್‌ಜಿ (ಜನನ 1988), ರಟ್ಟನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ . * ಆರ್ಶಿನ್ ಕರಂಡೆ (ಜ. 1992), ವಾಸು ಸುಂದರರಾಜ್, ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ, ಅಮಿತ್ ಕಾವ್ತೇಕರ್ ಮತ್ತು ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಆದಿತ್ಯ ಶಾ (ಜ. 1993), ರಾಧಾರಾಮನ್ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅಕ್ಷತ್ ಪಾರಿಖ್ (ಜನನ 1990 ರ ದಶಕ), ಕೃಷ್ಣಕಾಂತ್ ಪಾರಿಖ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ . ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಸ್ವರ್ ಶರ್ಮಾ (ಜ. 2000), ಪಂಡಿತ್ ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಮಗ , ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. * ಅಜಾನ್ ಖಾನ್ (ಜ. 2000), ಅಸದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಗಾಯನ ಘರಾನಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] 6bbofimu9n7bhmgjgyzdrobboy6wppb 0 22061 1372155 1357842 2026-04-26T17:31:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372155 wikitext text/x-wiki [[File:Lössacker.jpg|thumb|ಜರ್ಮನಿಯ ಲಾಸ್ ಫೀಲ್ಡ್]] [[File:Stagnogley.JPG|thumb|ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ-ನೀರು-ಜಲಜನಕ ಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] {{otheruses}} '''ಮಣ್ಣು ''' ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಸ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಖನಿಜಾಂಶವುಳ್ಳ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಅನೇಕ ಪದರುಗಳಿವೆ(ಸಾಯಿಲ್ ಹಾರಿಜಾನ್ಸ್), ಇದು ತನ್ನ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಿಗಿಂತ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ, ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಇರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>ಬಿರ್ಕೆಲ್ಯಾಂಡ್, ಪೀಟರ್ W. ''ಸಾಯಿಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೊಮಾರ್ಫಾಲಜಿ, 3 ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 2004.</ref> ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಪರಿಸರದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮುರಿದ [[ಬಂಡೆ]]ಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಕೊಚ್ಚಿಹೋದ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ, ಹವಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ,ಮತ್ತು ಭೂಸವೆತಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಮೂಲ ಶಿಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದು ಭೂಗೋಳ ಜಲಗೋಳ, [[ವಾಯುಗೋಳ]], ಮತ್ತು ಜೀವಗೋಳಗಳ, ಜೊತೆ ಕಲೆತು ಬದಲಾವಣೆ ಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Chesworth2008">{{Citation| last = Chesworth | first = Edited by Ward| year = 2008| title = Encyclopedia of soil science| pages = xxiv | ISBN = 1402039948| publisher = Springer| location = Dordrecht, Netherland| nopp = true}}</ref> ಇದು ಘನ, ಅನಿಲ ಹಾಗು ದ್ರವ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಖನಿಜ ಹಾಗು ಇಂಗಾಲದ ಮಿಶ್ರಣಗಳಿಂದಾಗಿರುವುದು.<ref>ವರೋನೆ, R. P., 2006. ದಿ ಸಾಯಿಲ್ ಹೆಬಿಟೇಟ್ ''ಇನ್'' ಸಾಯಿಲ್ ಮೈಕ್ರೊಬಯಾಲಜಿ, ಎಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಬಯೊಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಎಲ್ಡರ್, A. ಪೌಲ್ ಎಡ್. ISBN 978-0751328868</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.columbia.edu/itc/cerc/seeu/atlantic/restrict/modules/module10_content.html |title=James A. Danoff-Burg, Columbia University The Terrestrial Influence: Geology and Soils |access-date=2009-12-22 |archive-date=2009-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217132023/http://www.columbia.edu/itc/cerc/seeu/atlantic/restrict/modules/module10_content.html |url-status=dead }}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಖಾಲಿ ರಂದ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಈ ರಂದ್ರಗಳು ಮಣ್ಣಿನದ್ರಾವಣ (ದ್ರವರೂಪ) ಮತ್ತು ಗಾಳಿ (ಅನಿಲ)ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಟೇಲರ್, S. A., ಮತ್ತು G. L. ಅಶ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್. 1972. ಫಿಸಿಕಲ್ ಎಡಫಾಲಜಿ</ref> ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮೆಕ್ ಕ್ಯಾರ್ಟಿ,ಡೇವಿಡ್. 1982. ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಾಯಿಲ್ ಮೆಕಾನಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್</ref> ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ[[ಸಾಂದ್ರತೆ]] 1 ರಿಂದ 2 g/cm³ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣನ್ನು''' ಭೂಮಿ ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ : ಈ ವಸ್ತುವಿನಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಗ್ರಹವು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.pedosphere.com/resources/bulkdensity/triangle_us.cfm |title=Pedosphere.com |access-date=2009-12-22 |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027084043/http://www.pedosphere.com/resources/bulkdensity/triangle_us.cfm |url-status=dead }}</ref> ಭೂಮಿ ಗ್ರಹದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆ ತೃತೀಯ ಭೂರಚನಾ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನದು Pleistocene ಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Buol73">{{cite book | last = Buol | first = S. W. | authorlink = | coauthors = Hole, F. D. and McCracken, R. J. | title = Soil Genesis and Classification | edition = First |year=1973 | publisher = [[Iowa State University Press]] | location = Ames, IA | isbn = 0-8138-1460-X}}.</ref> ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣು ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವನ್ನು ಆಚ್ಚಾದಿಸಿರುವ ಆಧಾರಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲಿನ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿಲ್ಲದ ಘನಪದಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಸಡಿಲವಾದ ಮೂಲ ವಸ್ತು. [[File:Soil profile.png|thumb|ಕಪ್ಪಾದ ಮೇಲ್ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕೆಂಪಾದ ಉಪ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.]] == ಮಣ್ಣು ನಿರ್ಮಾಣದ ಅಂಶಗಳು == ಮಣ್ಣು ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ಪೆಡೊಜೆನೆಸಿಸ್<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S034181621630073X</ref> ಎನ್ನುವುದು, ಮೂಲ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ,ಭೌತಿಕ, ರಾಸಾಯನಿಕ, ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವಸಂಬಂಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮ. ಮಣ್ಣು ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ರಚನೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾರ್ಶ್ವ ರೂಪ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಸೇರುವಿಕೆ, ತಿಳಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಉದುರಿದ ಖನಿಜಗಳು ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಖನಿಜಗಳು ಹಾಗು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೀರಿನಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೋ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ಕಣಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಾರ್ಶ್ವ ರೂಪಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರಿದ ವಸ್ತುವೇ ಮಣ್ಣು ರಚನೆಯ ಮೂಲ ಸಾಮಾಗ್ರಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಲಾವಾರಸವು ಹರಿದು ಹೋಗಿ ನಂತರ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ [[ಖನಿಜ]]ಯುಕ್ತ ಲಾವಾದ ಮೇಲೆ ಸಾವಯವ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಸಸ್ಯಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಪೋಷಕಾಂಶಯುಕ್ತ ನೀರು ಇರುವ ಕಲ್ಲು ರಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಲದಿಂದಾದ ಗೊಬ್ಬರಸಸ್ಯಗಳು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೇರಿನಲ್ಲಿ ಶಿಲೀಂದ್ರ ಅಣಬೆಗಳು,<ref name="Van Schöll2006">{{citation| last = Van Schöll| first = Laura| authorlink = | coauthors = Smits, Mark M. & Hoffland, Ellis| year = 2006| title = Ectomycorrhizal weathering of the soil minerals muscovite and hornblende| journal = New Phytologist| volume = 171| pages = 805 - 814| doi = 10.1111/j.1469-8137.2006.01790.x}}</ref> ಇರುತ್ತವೆ, ಇವು ಲಾವರಸದ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬೇಗ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೂ ಮುನ್ನ ಲಾವರಸದ ಕಣಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ, ಲಾವಾರಸದ ಕಣಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಎಂದೇ ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ’ಜೀವನ’ ವೃತ್ತಾಂತವು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಗುಣ, ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ, ಜೈವಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಒಂದು ಭಾಗ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/soil_systems/soil__development_soil_forming_factors.html |title=University of Wisconsin–Stevens Point |access-date=2009-12-22 |archive-date=2013-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516113745/http://www4.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/soil_systems/soil__development_soil_forming_factors.html |url-status=dead }}</ref> === ಮೂಲ ವಸ್ತು === ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮಣ್ಣು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೋ ಅದೇ ಮೂಲ ವಸ್ತು. ಇದು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರುವಿಕೆ, ದ್ವಿತೀಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಕಣಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೆರೆಮಣ್ಣು;ಮಣ್ಣು ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದು, ಯಾವುದೂ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ರೂಪಾಂತರ ಗೊಂಡಿರುವುದು, ಎಂದರೆ - ಹಳೆಯ ಮಣ್ಣು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಸಾವಯಾಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ -ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳೆತ ಸಸ್ಯ ಮೂಲ [[ಇಂಧನ]] ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಿನ್ ಮರದ ಎಲೆಗಳು ಕೊಳೆತು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಗೊಬ್ಬರ; ಮತ್ತು ಮಾನವನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದಂತಹನೆಲತುಂಬುವಿಕೆಅಥವಾ ಗಣಿತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು.<ref name="naturalresources.nsw.gov.au">{{Cite web |url=http://www.naturalresources.nsw.gov.au/care/soil/soil_pubs/parent_pdfs/ch2.pdf |title=NSW Government |access-date=2009-12-22 |archive-date=2011-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110422191531/http://www.naturalresources.nsw.gov.au/care/soil/soil_pubs/parent_pdfs/ch2.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ಮಣ್ಣುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಶಿಲೆಯ ಒಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿಗೆ "ಉಳಿದಿರುವ ಮಣ್ಣು" ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಆಮದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://soil.gsfc.nasa.gov/soilform/deposits.htm |title=NASA |access-date=2009-12-22 |archive-date=2006-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060828100633/http://soil.gsfc.nasa.gov/soilform/deposits.htm |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಈ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಯು ಅನೇಕ ಮೈಲುಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೇ ಅಡಿಗಳು. ಗಾಳಿಗೆ ತೂರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳನ್ನುಹಳದಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಎನ್ನುವರು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮದ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮದ್ಯ ಏಷಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹಿಮಶಿಲೆಗಳ ಕಣಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]]ಗಳ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳ, ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಿಮಶಿಲೆಗಳ ಜಾರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಿಮಶಿಲೆಗಳು ಒಡೆದು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಾಗುವುದು.ಈ ಕಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಳತೆಯ ಮಣ್ಣಾಗುವುದು. ಹಿಮಶಿಲೆಗಳು ಕರಗಿ ನೀರಾಗಿ ಹರಿದಾಗ, ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಣಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಪಸರಿಸುವುದು. ಭೂಮಿಯ ಆಳ ಪದರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವು ನೀರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶೇಖರಣೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಮೊದಲನೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ಸ್ಯಾಪ್ರೊಲೈಟ್ ಎನ್ನುವ ದಪ್ಪ ಪದರು ಉದುರುವುದು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಸ್ಯಾಪ್ರೊಲೈಟ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು : ಜಲವಿಚ್ಚೇದನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ( ಖನಿಜಗಳ ಧನ ಅಯಾನ್‌ಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ಅಯಾನ್‌ಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ), ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದಾಗುವ ಚೆಲೇಷನ್ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಜಲಸಂಚಯನ (ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ನೀರನ್ನು ಹೀರುವಿಕೆ), ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಕರಗಿದ ದ್ರಾವಣ, ಮತ್ತು ಶೀತಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕರಗಿ ನೀರಾಗುವ ಅಥವಾ ಒದ್ದೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಒಣಗುವಂತಹ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು.<ref name="naturalresources.nsw.gov.au" /> ಖನಿಜಾಂಶ ಹಾಗು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದಾದ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯು ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಉದುರುವ ರೀತಿ, ಉದುರುವ ವೇಗ, ಕಣಗಳ ಅಳತೆ, ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಸೇರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಮಣ್ಣು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ಮಣ್ಣು ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಆವಲಂಭಿಸಿದೆ, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಹವಾಗುಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book | title = Climate And Man | publisher = University Press of the Pacific | isbn=978-1-4102-1538-3 | page = 27}}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಉದುರುವಿಕೆ ಹಾಗು ಒಸರುವಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಉಷ್ಣತೆ ಹಾಗು ತೇವಾಂಶ. ಗಾಳಿಯು ಮಣ್ಣಿನ ಹಾಗು ಇತರ ಹಗುರ ಕಣಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಿಡಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ. ಮಣ್ಣು ತಳಸೇರುವಿಕೆಯ ವಿಧ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊತ್ತವು, ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಯಾನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಋತುವಿನ ಹಾಗೂ ದಿನಗಳ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಏರಿಳಿತಗಳು, ಮೂಲ ಬಂಡೆಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ತಳಸೇರುವಿಕೆಯು ಜೈವಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವೇಗ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವೇಗ, ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೊದಿಕೆಯ ವಿಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ, === ಜೈವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು === ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು]], ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿರುವ ಕಸ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮಣ್ಣು ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶ ಹಾಗು ಅನಿಲಗಳು ಕೆಳಪದರಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೇರುಗಳೂ ಸಹ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತವೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳ ತಾಯಿ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ತಂತುರು ಬೇರುವುಳ್ಳ ಗಿಡಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಹೊರ ಪದರದಲ್ಲೇ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗು ನಂತರ ಈ ಬೇರುಗಳು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಜೀವಿಗಳು, ಬೇರುಗಳ ಹಾಗು ಮಣ್ಣಿನ ನಡುವೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಾದಿರಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ, ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಮಾನವನು ಮಣ್ಣನ್ನು ಪುನಃರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣುಗಳು ಜೊತೆಗೂಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಗೆ (ಪೋಷಕಾಂಶ ರಹಿತ ಮಣ್ಣು) ಪೋಷಕಾಂಶ ಯುಕ್ತ ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗಿಡಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಇದು ಮಳೆನೀರಿನಿಂದ ಆಗುವ ಮಣ್ಣುಕೊಚ್ಚಣೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಪದರಿನ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿಗೆ ನೆರಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ತೇವಾಂಶ ಆವಿಯಾಗದಂತೆ ತಡೆದು ಮಣ್ಣನ್ನು ತಂಪಾಗಿಡುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ [[ಆವಿ]]ಯಾಗಿ ಒಣಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಹೊರಹಾಕುವ ಅನೇಕ ಹೊಸ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಅಥವಾ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಹವಾಗುಣ, ಭೂಗುಣ, ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆ ಹಾಗು ಜೈವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇರೀತಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಗಳಾದ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಆಳ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, pH, ಉಷ್ಣತೆ, ಆರ್ದ್ರತೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಉದುರಿದ ಎಲೆ ಹಾಗು ಕಾಂಡಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಳೆಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವವನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ, ಈ ರೀತಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. === ಟೈಮ್ === ಕಾಲವು ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಮಣ್ಣು ಯಾವಾಗಲು ರೂಪಾಂತರ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನ ರೂಪ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಹೊರಮೈ ಹೂತುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಗೊಳ್ಳವ ಕಾರ್ಯವು ನಂತರ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ, ಇದರಿಂದ ಏನಿದ್ದರೂ ಸರಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರವು ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯ, ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಹಲವು ಪದರುಗಳ ರೂಪಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೂ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವನಚಕ್ರವು ಅದು ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರೂ ಹಾಗು ಶಿಥಿಲಗೊಂಡರೂ, ಇದರ ಜೀವನಚಕ್ರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು ಹಾಗು ಫಲವತ್ತಾದುದು. ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಮೈದಾನದ ಪ್ರದೇಶ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಗು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗದ "ಸ್ಥಿರ" ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೇಲಿರುತ್ತವೆ, ಇವು ಗಾಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಳೆನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತುಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆ, ಕಳೆಯುವಿಕೆ, ಹಾಗು ಇತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವೇಗ ಹಾಗು ನಿಧಾನಗತಿಯು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಗುಣ, ಭೂಮಿಯ ಲಕ್ಷಣ, ಜಾಗ ಹಾಗು ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಲಕ್ಷಣಗಳು == [[File:SoilComposition.png|300px|thumb|right|ಮಣ್ಣಿನ ವಿಧಗಳು ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಜಿಗುಟು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮರಳಿನ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗುತ್ತವೆ.]] [[File:Kootenay National Park - Paint Pots 1.jpg|thumb|ಕೂಟೆನೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನ ಪೇಯಿಂಟ್ ಪಾಟ್ಸ್ ಬಳಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಭರಿತ ಮಣ್ಣು ಇದೆ.]] ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣ ವೇ ಅದನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಇದರ ಆಕರ್ಷಕ ಬಣ್ಣ ಹಾಗು ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟುವಂತವು. ಕೆಂಪು ನದಿಯು (ಮಿಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ) ಓಕ್ಲಹೊಮಾದಿಂದ ಕೆಂಪು ಗೋಡು ಮಣ್ಣನ್ನು ತರುವುದರಿಂದ ಇದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚೈನಾದ ಹಳದಿ ನದಿಯು ಲಾಸೆಲ್‌ ನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತರುವುದರಿಂದ ಇದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಮಣ್ಣು ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಮೊಲ್ಲಿಸಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಬೊರಿಲ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೊಡೊಸಾಲ್ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಒಸರುವುದರಿಂದ ವಿವಿಧ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಭೇಧಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಖನಿಜಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣವು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗು ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಾಗುವ ರಸಾಯನಿಕ ಹಾಗು ಜೈವಿಕ ಹವಾಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರಿದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಖನಿಜಗಳು ಬೇರೆ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರೆತು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣವು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರೆತು ದ್ವಿತೀಯ ಖನಿಜಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾವಯವಗಳು ಕರಗಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೊಜನ್‌ಗಳು ಕಪ್ಪು ಖನಿಜಗಳಾಗಿ ಭೂಮಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಣ್ಣಕಾರಕಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಗಾಳಿ]]ಯಿಂದ ಸಮವಾದ ಅಥವಾ ಸಮಾನಗತಿಯ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕ್ಷೀಣಗತಿಯ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವು ಚದುರಿ,ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ,ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.<ref>{{web cite | url = http://soils.usda.gov/education/resources/k_12/lessons/color/ | publisher = [[United States Department of Agriculture]] - [[Natural Resources Conservation Service]] | title = The Color of Soil | accessdate = 2008-07-08 | archive-date = 2007-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071027060221/http://soils.usda.gov/education/resources/k_12/lessons/color/ | url-status = dead }}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆ ಎಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ. ಇವು ಯಾವ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ, ಅಳತೆಯಲ್ಲೂ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ತೋರುವಿಕೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಇರಬಹುದು.<ref>{{web cite | author= Soil Survey Division Staff | date= 1993 | url= http://soils.usda.gov/technical/manual/contents/chapter3g.html#60 | title= Soil Structure | work= Handbook 18. Soil survey manual | Publisher= Soil Conservation Service. U.S. Department of Agriculture | accessdate= 2008-07-08 | archive-date= 2008-03-16 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080316163814/http://soils.usda.gov/technical/manual/contents/chapter3g.html#60 | url-status= dead }}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಾಡುವಿಕೆ, ನೀರಿನ ಸಂಚಾರ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ತಡೆಯುವುದು, ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳ [[ಬೇರು]]ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ ರಚನೆಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸ,ಸಾವಯವಗಳ ಇರುವಿಕೆ, ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಹಿಂದಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು,ಮಾನವ ಉಪಯೋಗ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಯಾವ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಿಂದ ಮಣ್ಣು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ವಿನ್ಯಾಸವು [[ಮರಳು]], ಗೋಡು ಮತ್ತು ಜೇಡಿನ ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ನಡವಳಿಕೆ, ಅಂದರೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.<ref>{{web cite | author = R. B. Brown | date = September 2003 | url = http://edis.ifas.ufl.edu/SS169 | title = Soil Texture | work = Fact Sheet SL-29 | publisher = University of Florida, Institute of Food and Agricultural Sciences | accessdate = 2008-07-08 | archive-date = 2008-06-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080612114614/http://edis.ifas.ufl.edu/SS169 | url-status = dead }}</ref> ಮರಳು ಹಾಗು ಗೋಡು ಮಣ್ಣು, ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮೂಲ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರಿ ಆಗಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಜೇಡಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಉದುರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಾದುದು. ಜೇಡಿಯು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೇಡಿಯು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮರಳು ಹಾಗು ಗೋಡುಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಣಗಳು ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಮ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಯು ಮಣ್ಣಿನ ಪದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಹರಿದು ತಳಭಾಗದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರ್ಬಂಧಕ ಗುಣವು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಲೋಹದ ವಸ್ತುಗಳ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಯ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವಾಂಶ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪ್ರವಾಹಕ ಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರ್ಬಂಧ ಗುಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಸುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ..<ref name="ArmySoil">{{cite web|url=http://www.usace.army.mil/publications/armytm/TM5-811-7/|title=Electrical Design, Cathodic Protection|publisher=United States Army Corps of Engineers|date=1985-04-22|accessdate=2008-07-02|archive-date=2008-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612094928/http://www.usace.army.mil/publications/armytm/TM5-811-7/|url-status=dead}}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರ್ಬಂಧಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು 2 ರಿಂದ 1000 Ω·mಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯವು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು<ref>{{cite web|url=http://www.smeter.net/grounds/earthres-2.php|title=Typical Soil Characteristics of Various Terrains|author=R. J. Edwards|date=1998-02-15|accessdate=2008-07-02|archive-date=2008-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324235432/http://www.smeter.net/grounds/earthres-2.php|url-status=dead}}</ref> == ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳು == ಮಣ್ಣಿನ ಪದರುಗಳ ಹೆಸರು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ, ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು.<ref name="Retallack1990">{{Citation| last = Retallack | first = G. J.| year = 1990| title = Soils of the past : an introduction to paleopedology| pages = 32| url = https://books.google.com/books?id=YVkVAAAAIAAJ&pg=PA32&dq=Soil+horizons&lr=&ei=KXGWSfKuGIuiyASbpq37CQ&client=firefox-a| isbn = 9780044457572| publisher = Unwin Hyman| location = Boston }}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡುವಾಗ ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣ, ಅಳತೆ, ರೂಪ, ರಚನೆ, ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ, ಬೇರುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, [[pH]], ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಿತಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಾರತೆಗಳಿದ್ದರೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="Buol1990">{{Citation| last = Buol | first = S.W.| year = 1990| title = Soil genesis and classification| pages = 36| doi = 10.1081/E-ESS| url = https://books.google.com/books?id=QM0kfIGYMjcC&printsec=frontcover&dq=Soil&lr=&ei=6nWWSdLjEofCzgSemegG&client=firefox-a#PPA36,M1| isbn = 0813828732| location = Ames, Iowe| publisher = Iowa State University Press}}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆಕೊಟ್ಟಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪದರುಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.ಮಣ್ಣು ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಬಹಳ ಪದರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಣ್ಣು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಯವಾಂಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಸಾವಯವ ಸೇರ್ಪಡೆಯಿಂದ ಓ ಹಾರಿಜಾನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸುತ್ತವೆ, ಬಹು ಸಮಯಾನಂತರ ಸಾವಯವ ಪದರು ಮತ್ತು ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳ ಜೊತೆ ಹೊಸ ಪದರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗು ಅವುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡೊಕುಚೆವ್ಎಂಬುವವರು 1880 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅಮೇರಿಕ ಹಾಗು ಯೂರೋಪಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿ, 1960ರ ತನಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೇಲ್ಮೈ ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗು ಕಾರಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. 1960 ರಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣುಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಹೊರಮೈಲಕ್ಷಣ ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಇದು ಬಹಳವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ ಬೇಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಾಯಿಲ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್(WRB)ನ ಗುರಿ ಎಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಆಧಾರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. === ವರ್ಗಗಳು === ಮಣ್ಣು ವರ್ಗೀಕರಣದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ವರ್ಗಗಳು. ಸಾಲ್‌ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವರ್ಗೀಕರಣ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಗಗಳಿವೆ:<ref>{{Cite web |url=http://www.evsc.virginia.edu/~alm7d/soils/soilordr.html |title=University of Virginia |access-date=2009-12-22 |archive-date=2010-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112143347/http://www.evsc.virginia.edu/~alm7d/soils/soilordr.html |url-status=dead }}</ref> * ಎಂಟಿಸಾಲ್‌ ಎನ್ನುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಪದರಿನ ಮಣ್ಣು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗೂಡದ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೆಡೆ ಮೂಲಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ A ಪದರು ಇರುವಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. * ವರ್ಟಿಸಾಲ್ ವರ್‌ಟಿಸಾಲ್‌ಎನ್ನುವುದು ಮಣ್ಣಿನ ತಲೆಕೆಳಗಾದ ರೂಪ. ಅವುಗಳು ತೇವಗೊಂಡಾಗ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದಾಗ ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತವೆ, ಆಳವಾದ ಬಿರುಕುಗಳಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಪದರವು ಒಳಸೇರುತ್ತವೆ. * ಇನ್‌ಸೆಪ್ಟಿಸಾಲ್ - ಎನ್ನುವುದು ಮಣ್ಣಿನ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆ. ಅವು ಪದರುರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಪಾರ್ಶ್ವ ರೂಪ ತೋರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಕರಗಿರುವ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಒಂದು ಪದರಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪದರಿನ ಮೇಲೆ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. * ಅರಿಡಿಸಾಲ್‌ - ಶುಷ್ಕ ಮಣ್ಣು [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಯಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವುದು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇಕಡಾ 20ರಷ್ಟು ಮಣ್ಣನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಾಗುವಿಕೆಯು ಬಹಳ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ವಿರಳ. ಅವು ಪಾರ್ಶ್ವದೃಶ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಕ್‌ಪದರು), ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‌ ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಅರಿಡಿಸೊ ಮಣ್ಣುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪದರುಗಳು, ಅತಿ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಜೇಡಿಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. * ಮೊಲ್ಲಿಸಾಲ್‌-ದಪ್ಪದಾದ ಪದರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೃದು ಮಣ್ಣುಗಳು. * ಸ್ಪೊಡೊಸಾಲ್‌ - ಪಾಡ್‌ಜಲೀಕರಣದಿಂದಾದ ಮಣ್ಣು ಎಂದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿಮದಿಂದ ಘನೀಭೂತವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಣ್ಣು. ಇವು ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣವಿರುವ ಕೊನಿಫೆರಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಣ್ಣುಗಳು. * ಅಲ್ಫಿಸಾಲ್- ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಣ್ಣುಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಅಂಶಗಳುಳ್ಳ ಪದರುಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ತೇವಾಂಶ ಹಾಗು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ * ಅಲ್ಟಿಸಾಲ್ - ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸವೆದ ಮಣ್ಣುಗಳು. * ಆಕ್ಸಿಸಾಲ್ - ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅಂಶವಿರುವ ಮಣ್ಣು. * ಹಿಸ್ಟೊಸಾಲ್ - ಸಾವಯವಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣು. ಇನ್ನೂ ಇತರ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು: * ಆಂಡಿಸಾಲ್‌ಗಳು - ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದಿಂದಾದ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಜಿನ ಅಂಶವಿರುವ ಮಣ್ಣು. * ಜೆಲಿಸಾಲ್ಸ್ - ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಘನೀಭವನ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಳಮಣ್ಣಿನ ಸ್ತರ. == ಸಾವಯವ ಅಂಶ == ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಜೀವಿಗಳಾದ ಸಸ್ಯಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕಾಂಶ ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ, ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮರುಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಉದುರಿದ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಅಂಶವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ, ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಗಳು ಕೊಳೆತು ಅದರಿಂದಾದ ಪೀಟ್ (ಹಿಸ್ಟೊಸೋಲ್)ಗಳು ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Foth1984">{{Citation | last = Foth | first = Henry D. | year = 1984 | title = Fundamentals of soil science | pages = 151 | isbn = 0471889261 | publisher = Wiley | location = New York}}</ref> === ಹ್ಯೂಮಸ್ === ಹ್ಯೂಮಸ್ ಎಂದರೆ ಎಲೆ,ಕಸ,ಕಡ್ಡಿ ಮುಂತಾದ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಇವು ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೆ ಕೊಳೆತು ಮುಂದೆ ಕೊಳೆಯುವ ಅಥವ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಿರ್ಬಂಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹ್ಯೂಮಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಹ್ಯೂಮಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಮತ್ತು ಫಲ್ವಿಕ್ ಆಸಿಡ್, ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳಿಂದ, [[ಕಾಂಡ]] ಭಾಗ ಹಾಗು [[ಬೇರು]]ಗಳಿಂದಾದವುಗಳು. ಸಸ್ಯಗಳು ಸತ್ತನಂತರ ಅದರ ಅಂಶವು ಕೊಳೆಯಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು ಹ್ಯೂಮಸ್ ತಯಾರಾಗುವ ಮೊದಲನೆ ಹಂತ. ಹ್ಯೂಮಸ್ ತಯಾರಾಗುವಾಗ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ, [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್]] ಮತ್ತು ಅರೆಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ವಸ್ತುಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಸಸ್ಯಾಂಶಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹ್ಯೂಮಿನ್, ಲಿಗ್ನಿನ್ ಮತ್ತು ಲಿಗ್ನಿನ್‌ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಸಸ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಕರಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಸಾರಜನಕಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಲಿಗ್ನಿನ್‌ಗಳು ವಿಭಜನೆಗೊಳ್ಳದೆ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಮೈನೊ ಆಸಿಡ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಟ್ಟರೂ ಸಹ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ ಕಿಣ್ವಗಳ ಜೊತೆ ಬೆರೆತರೂ ಸಹ ಅವು ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಮೂಲಗಳ ಜಿಡ್ಡು ಹಾಗು [[ಮೇಣ]]ದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಲು ನಿರ್ಬಂಧತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವಗಳು ಇತರ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಇರದ ಮಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಸಾರಜನಕವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಜೇಡಿ ಕಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆತರೆ ಕರಗಲು ನಿರ್ಬಂಧತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಜೇಡಿಕಣಗಳು ಸಸಾರಜನಕವನ್ನು ಕರಗಿಸುವಂತ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನೂ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿಗೆ ಸಾವಯವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೊರೆಯದೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳ ಟ್ಯಾನಿನ್‌, ಪಾಲಿಫೀನಾಲ್ ಅಂಶವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ಸಸಾರಜನಕದಲ್ಲಿರುವ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ನ ಚಲನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೂ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Verkaik2006">{{citation| last = Verkaik | first = Eric| year = 2006| title = Short-term and long-term effects of tannins on nitrogen mineralization and litter decomposition in kauri (Agathis australis (D. Don) Lindl.) forests| journal = Plant and Soil| volume = 287| pages = 337| doi = 10.1007/s11104-006-9081-8}}</ref><ref name="Fierer2001">{{citation| last = Fierer | first = N.| year = 2001| title = Influence of balsam poplar tannin fractions on carbon and nitrogen dynamics in Alaskan taiga floodplain soils| journal = Soil Biology and Biochemistry| volume = 33| pages = 1827| doi = 10.1016/S0038-0717(01)00111-0}}</ref> ಹ್ಯೂಮಸ್ ತಯಾರಾಗುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಭೂಮಿಸೇರುವ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳು, ತಳಭಾಗದ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಧ ಈ ಎರಡೂ ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷಾಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿವೆ. ಹ್ಯೂಮಸ್‌ಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಏರುಪೇರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ರಿಂದ 6 ಪ್ರತಿಶತ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಇರುತ್ತದೆ, ಹ್ಯೂಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೊಜನ್‌ ಮತ್ತು ಗಂಧಕವು ಯತೇಚ್ಚವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಲು ಸಹಕಾರಿ.<ref name="Foth1984" /> ಹ್ಯೂಮಸ್ ನೀರನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇದು ತೇವಾಂಶ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇವು ಒಣಗಿದಾಗ ಮತ್ತು ಹಸಿಇದ್ದಾಗ, ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ ಇದರಿಂದ [[ರಂಧ್ರ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಂತೆ ಹ್ಯೂಮಸ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳು ಇವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾವಯವಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾಲಾನಂತರ ಇದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಹ್ಯೂಮಸ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇರುತ್ತವೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಆಮ್ಲಜನೀಕರಣವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಇಂಗಾಲ ಅಂತಲೂ, ಅಮೆಜೊನಿಯನ್ ಟೆರ್ರಾ ಪ್ರೆಟಾ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಭೂಮಿ <ref name="Solomon2007">{{citation| last = Solomon| first = Dawit| authorlink = | coauthors = Lehmann Johannes, Thies Janice, Schäfer Thorsten, Liang Biqing, Kinyangi James, Neves Eduardo, Petersen James, Luizão Flavio & Skjemstad Jan| year = 2007| title = Molecular signature and sources of biochemical recalcitrance of organic C in Amazonian Dark Earths| journal = Geochimica et Cosmochimica Acta| volume = 71| pages = 2285 - 2298| doi = 10.1016/j.gca.2007.02.014}}</ref> ಅಥವಾ ಖನಿಜಗಳ ಪದರಾದ ಪೊಡ್ಝಾಲ್‌ ಗಳ‍ಲ್ಲಾದಂತಹ ಹ್ಯೂಮಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಬದಲಾವಣೆ.<ref name="Nierop2003">{{citation| last = Nierop| first = Klaas G. J.| authorlink = | coauthors = Verstraten Jacobus M.| year = 2003| title = Organic matter formation in sandy subsurface horizons of Dutch coastal dunes in relation to soil acidification| journal = Organic Geochemistry| volume = 34| pages = 499 - 513| doi = 10.1016/S0146-6380(02)00249-8}}</ref> === ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು === ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮಸ್ ಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಸಲು, ಸೇರಲು ಅಥವಾ ಕರಗಲು ಹವಾಮಾನದ ಪಾತ್ರವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಕರಗಲು ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರ ಜೊತೆ ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾವಯವ ಮಣ್ಣುಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ..ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ಇದ್ದರೆ ತೇವ ಅಥವಾ ಶೀತ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆ<ref name="Wagai2008">{{citation| last = Wagai| first = Rota| authorlink = | coauthors = Mayer Lawrence M., Kitayama Kanehiro & Knicker Heike| year = 2008| title = Climate and parent material controls on organic matter storage in surface soils: A three-pool, density-separation approach| journal = Geoderma| volume = 147| pages = 23 - 33| doi = 10.1016/j.geoderma.2008.07.010}}</ref> ಇದ್ದರೆ ಅವು ಮಣ್ಣು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.<ref name="Minayeva2008">{{citation| last = Minayeva| first = T. Yu.| authorlink = | coauthors = Trofimov S. Ya., Chichagova O.A., Dorofeyeva E.I., Sirin A.A., Glushkov I.V., Mikhailov N.D. & Kromer B.| year = 2008| title = Carbon accumulation in soils of forest and bog ecosystems of southern Valdai in the Holocene| journal = Biology Bulletin| volume = 35| pages = 524 - 532| doi = 10.1134/S1062359008050142}}</ref> == ಮಣ್ಣಿನ ದ್ರಾವಣಗಳು == ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣು, ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. ಈ ದ್ರಾವಣಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳ ಜೊತೆ ಬದಲಾವಣೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಈ ದ್ರಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಶರ್ಕರಗಳು, ಫಲ್ವಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಗಾಲದ ಆಮ್ಲಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳ ಕಿರು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಾದ ಝಿಂಕ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಹಾಗು ಇತರ ಲೋಹಗಳು, ಅಮೊನಿಯಂ ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ದ್ರಾವಣಗಳಿದ್ದು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಸುಣ್ಣವು ಕಾಡಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ pH ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ದ್ರಾವಣದ ಋಣ ಅಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಧನ ಅಯಾನ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿವೆ ಹಾಗು ಅವು ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗು ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭನೆ ಹೊಂದಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.<ref name="Dan2000">{{Citation| last = Dan| year = 2000| title = Ecology and management of forest soils| pages = 88–92| url = https://books.google.com/books?id=SAbMIJ_O8dMC&pg=PA91&dq=soils+and+solutions&ei=UjisSd-3KY6mM5_JpZIF&client=firefox-a#PPA88,M1| isbn = 0471194263| publisher = John Wiley| location = New York }}</ref> === ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ === ಜೀವಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರವು ಜೀವಿಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ. ಮಣ್ಣು ಯಾವ ಸಸ್ಯಗಳು ಯಾವ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯಾವ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ವಿಧಗಳಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ವಿಧಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿತಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಮಣ್ಣಿನ ಗುರುತು ಹಿಂದಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಹಾಗು ಹಿಂದಿನ [[ಶಕ]]ದಿಂದ [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮಣ್ಣುಅಧ್ಯಯನದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ, ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಯೊರ್‌ಹೆಕ್ಸಿಸ್ತಾಸಿ ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಂತೆ, ಆಳದ ಮಣ್ಣು ಕೊಚ್ಚಣೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪುಹೆಚ್ಚಿ, ಅದರಿಂದ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಪದರಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂಗರ್ಭದ ಒಡಕುಗಳು ಅಥವಾ ಇಳುಕಲ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣು ಉಗಮದ ಹಂತವನ್ನು ಕೆಳ ಪದರದ ಮಣ್ಣಿನ ತಿರುವಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಿರುಕುಗಳು ಉಂಟಾದ ಕಾಲಾನಂತರದಿಂದ ಇತರ ಕೆಳಪದರಗಳಾಗುವುದನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. [[File:NRCSIA99560.png|thumb|ಒಬ್ಬ ಮನೆಯಜಮಾನ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಬೇಕಾಗಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.]] [[File:Rammed earth wall - Eden Project.jpg|thumb|ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಭೂಮಿಯ ಗೋಡೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹೆಬ್ಬಯಕೆ ಹೊಂದಿವೆ.]] [[File:NRCSIA99567.png|thumb|ಒಬ್ಬ ಮನೆಯಜಮಾನ ತನ್ನ ಮನೆ ಹಿಂಬದಿಯ ಮಿಶ್ರ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಜರಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟದಲ್ಲಿನ ಅನುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.]] [[File:20060422094342.jpg|right|thumb|ಹಳದಿ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಸರು]] ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಲಿಕೆಯಿಂದ ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಅಗೆದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತೌಲನಿಕ ಕಾಲಗಣನೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವರು ಇದು ಸ್ತರಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ( ಇದು ನಿಗದಿತ ಕಾಲ ಗಣನೆಗೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದು). ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಗುಂಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿ ಮಣ್ಣು ಪದರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಗಮನವಿರಿಸಲಾಗುವುದು. ಮಾನವ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. (ಮಾನವ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಮಾನವಜನ್ಯ) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟೆರ್ರಾಪ್ರೆಟಾ ಮಣ್ಣುಗಳು. == ಬಳಕೆಗಳು == {{Expand-section|examples of uses of soil as a material and uses involving soil as a natural resource|date=January 2008}} ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,[[ಜಲಕೃಷಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಮಾಡಿದಂಥಹ ಮಿಶ್ರಣವು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಮಣ್ಣು ವಿಧಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು, ( ಹಲವು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಂದು) ಹಲವಾರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ತಳಪಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಣಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಅತಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಣ್ಣು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕಟ್ಟಡದಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಸರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ಮಣ್ಣು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಖನಿಜ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು ಮಳೆನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಬಸಿದು ನಂತರದ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಮತ್ತು ಬರ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರು ಬಸಿದಂತೆ ಮಣ್ಣು ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣು ಹಲವು ಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯತಾಣ: ಬಹುಪಾಲು ಗೊತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತಿರದ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ]] ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆಅಕಶೇರುಕಗಳು (ಎರೆಹುಳುಗಳು, ಕುಟ್ಟೆಗಳು, ಸಹಸ್ರಪದಿಗಳು, ಶತಪದಿಗಳು, [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು]], ಗೊಂಡೆಹುಳುಗಳು, ಹೇನುಗಳು, ಕುಟುಕುಹುಳಗಳು, ಎನ್‌ಖೈಡ್ರೈಡ್ಸ್ ನೆಮಟೊಡ್‌ಗಳು, ಪ್ರೊಟಿಸ್ಟಗಳು), ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು, ಆರ್ಕಿಯಾ, [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು ಪಾಚಿಗಳು, ಹಾಗು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ([[ಸಸ್ಯಗಳು]]) ಅಥವಾ ಬಹಳಷ್ಟು (ಕೀಟಗಳ) ಜೀವನ ಚಕ್ರದಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ನೆಲದ ಒಳಗಡೆ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಭೂಮಿಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿನ ಜೀವವೈವಿದ್ಯಗಳ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ,<ref name="Ponge2003">{{citation| last = Ponge| first = Jean-François| year = 2003| title = Humus forms in terrestrial ecosystems: a framework to biodiversity| journal = Soil Biology and Biochemistry| volume = 35| pages = 935 - 945| doi = 10.1016/S0038-0717(03)00149-4}}</ref><ref name="De Deyn2005">{{citation| last = De Deyn| first = Gerlinde B.| authorlink = | coauthors = Van der Putten Wim H.| year = 2005| title = Linking aboveground and belowground diversity| journal = Trends in Ecology & Evolution| volume = 20| pages = 625 - 633| doi = 10.1016/j.tree.2005.08.009}}</ref> ವಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮಣ್ಣಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ರೊಚ್ಚು ಕಾಲುವೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ರೊಚ್ಚು ತೊಟ್ಟಿ ಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ರೊಚ್ಚು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದು. ಭೂಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ನಿತ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವರು. ಸಾವಯವ ಮಣ್ಣು ಪೀಟ್ ಅನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಆದರೆ ಪೀಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಪ್ಯಾಗ್ನಮ್, ಬಾಗ್ಸ್ ಈಗ ಇವುಗಳನ್ನು ಪೀಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಯಾವಾಗಲಾದರೊಮ್ಮೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುವರು. ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳಂತೆ ಕೆಲವು ಕೋತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಚೆಯ ಆಹಾರ (ಮರದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ) ಜೊತೆಗೆ ಟ್ಯಾನಿನ್ ವಿಷವನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name="Setz1999">{{citation| last = Setz| first = EZF| authorlink = | coauthors = Enzweiler J, Solferini VN, Amendola MP, Berton RS| year = 1999| title = Geophagy in the golden-faced saki monkey (Pithecia pithecia chrysocephala) in the Central Amazon| journal = Journal of Zoology| volume = 247| pages = 91 - 103}}</ref>[http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/119080234/PDFSTART]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಮಣ್ಣು ನೀರನ್ನು ಬಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಅದರ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಮಳೆನೀರು ಮತ್ತು ಕೆರೆ, ಕೊಳ ಮತ್ತು ನದಿಯ ನೀರು ಮಣ್ಣಿನ ಪದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಬಸಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅಂತರ್ ಜಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಡೆಗಳು (ವೈರಾಣುಗಳು) ಮತ್ತು ಮಲಿನಕಾರಕಗಳು ನಿರಂತರ ಸಾವಯವ ಮಲಿನಕಾರಕಗಳು (ಕ್ಲೊರಿನೀಕರಣದ ಪೀಡೆನಾಶಕಗಳು, ಪಿಸಿಬಿಗಳು), ಎಣ್ಣೆ ([[ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್]]ಗಳು), ಭಾರ ಲೋಹಗಳು([[ಸೀಸ]], ಝಿಂಕ್, [[ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್]]), ಮತ್ತು ಅತಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು(ನೈಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಸಲ್ಫೇಟ್‌ಗಳು, ಫಾಸ್ಫೇಟ್ಗಳು) ಇವುಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಸೋಸುತ್ತವೆ<ref name="Kohne2009">{{citation| last = Kohne| first = John Maximilian| authorlink = | coauthors = Koehne Sigrid, Simunek Jirka| year = 2009| title = A review of model applications for structured soils: a) Water flow and tracer transport| journal = Journal of Contaminant Hydrology| volume = 104| pages = 4 - 35| doi = 10.1016/j.jconhyd.2008.10.002}}</ref> ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಗಳುಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಪದರಿನ ಜೀವರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಪದರಿನ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗುತ್ತವೆ,<ref name="Diplock2009">{{citation| last = Diplock| first = EE| authorlink = | coauthors = Mardlin DP, Killham KS, Paton GI| year = 2009| title = Predicting bioremediation of hydrocarbons: laboratory to field scale| journal = Environmental Pollution| volume = 157| pages = 1831 - 1840| doi = 10.1016/j.envpol.2009.01.022}}</ref> ಇದರಿಂದ ಇವುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಗಿ ಹ್ಯೂಮಸ್‌ಗಳಜೊತೆ ಬೆರೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Moeckel2008">{{citation| last = Moeckel| first = Claudia| authorlink = | coauthors = Nizzetto Luca, Di Guardo Antonio, Steinnes Eiliv, Freppaz Michele, Filippa Gianluca, Camporini Paolo, Benner Jessica, Jones Kevin C.| year = 2008| title = Persistent organic pollutants in boreal and montane soil profiles: distribution, evidence of processes and implications for global cycling| journal = Environmental Science and Technology| volume = 42| pages = 8374 - 8380| doi = 10.1021/es801703k}}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಭೌತಿಕ ಗುಣಧರ್ಮವನ್ನು ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂ ಕುಸಿತವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.<ref name="Rezaei2009">{{citation| last = Rezaei| first = Khalil| authorlink = | coauthors = Guest Bernard, Friedrich Anke, Fayazi Farajollah, Nakhaei Mohamad, Aghda Seyed Mahmoud Fatemi, Beitollahi Ali| year = 2009| title = Soil and sediment quality and composition as factors in the distribution of damage at the December 26, 2003, Bam area earthquake in SE Iran (M (s)=6.6)| journal = Journal of Soils and Sediments| volume = 9| pages = 23 - 32| doi = 10.1007/s11368-008-0046-9}}</ref> == ಅವನತಿ == ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಅವನತಿಯು ಮಾನವ-ಪ್ರೇರೇಪಿತ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಒಂದು ವಿಧಾನ ಇದು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಆಮ್ಲೀಕರಣ, ಕಶ್ಮಲೀಕರಣ, ಮರಳಿನಿಂದಾವೃತವಾಗುವುದು, ಭೂಸವೆತ ಅಥವಾ ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ, ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅವನತಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಗಳು ಆಪತ್ತುಂಟುಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣುಗಳು ಆಮ್ಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವನತಿಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಯಾವಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಆಮ್ಲೀಕರಣ ಬೆಳೆಯ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕಶ್ಮಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಭೂಸವೆತದಿಂದ ಭೇಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. ಮಣ್ಣುಗಳು ಮೂಲತಃ ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿಗೆ ಕ್ಷಾರೀಯ [[ಲವಣ]]ಗಳಾದ (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ, ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ, ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ )ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯಿಂದ,ಕಾಡು ಅಥವಾ ವ್ಯವಸಾಯದ ಬೆಳೆಗಳ ಕಟಾವಿನಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಆಮ್ಲೀಕರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಆಮ್ಲೀಕರಣದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸಾರಜನಕಯುಕ್ತ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲ ಮಳೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಕೆಳಮಟ್ಟದಮಣ್ಣು ಕಶ್ಮಲೀಕರಣವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಕರಣವು ಬೇಕಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಳಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ನಿರುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಉಪಚಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಈ ಉಪಚಾರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಅತಿಯಾದ ಉಪಚಾರದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅದರ ಜೀವಾವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಶ್ಮಲಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಡೆರಿಲಿಕ್ಟ್ ಮಣ್ಣು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ, ಅದು ಮಣ್ಣು ಸುರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸದೆ ಇರುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೆರಿಲಿಕ್ಟ್ ಮಣ್ಣಿನ ರೆಮಿಡಿಯೇಷನ್ ಕೆಳದರ್ಜೆಗಿಳಿಯಲು, ಕೃಶಗೊಳ್ಳಲು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಲು, ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಕೊಳೆಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಭೂಗರ್ಭ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರಗಳು- ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು, ಗಾಳಿ ಸಿಂಪಡಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಫೈಟೊರೆಮಿಡಿಯೇಶನ್,ಬಯೋರೆಮಿಡಿಯೇಶನ್, ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕೃಶಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಣಗಿದ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಒಣಗಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರದ ಅವನತಿಗೆ ಮನುಷ್ಯರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೇ ಮರಳೀಕರಣ. ಮರಳೀಕರಣಕ್ಕೆ ನಿಸ್ಸಾರತೆಯೇ ಕಾರಣವೆಂಬುದು ಸಾಮನ್ಯವಾದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಒಣಗಿದ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಒಣಗಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಾರತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಳೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಪುನ: ನಿಸ್ಸಾರತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಧನಗಳೆಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಅಂಶಗಳ ಮಟ್ಟ, ತಗ್ಗಿದ ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೊದಿಕೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಭೂಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೂಡಾ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು ನಿಸ್ಸಾರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೂಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಾದ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮಶವಾಗುದು ಹಾಗೇ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಅದು ಭೂಮಿಯ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮರಳೀಕರಣ ತ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಾಳಿ, ನೀರು, ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಏಕಕಾಲಿಕವಾದರೂ, ಹವಾಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಭೂಸವೆತವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭೂಸವೆತವು ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಮಾಡುವಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಅತಿಯಾಗಿ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಇಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಸಾರವಿಲ್ಲದಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು, ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು,ತಾರಸಿ-ಕಟ್ಟಡ, ಇತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಂತಹ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಭೂಸವೆತವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹಳದಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್ಟ್‌ಸೆ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೀರಿನ ಭೂಸವೆತವು [[ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ನದಿಯಿಂದ, ಸುಮಾರು 1.6 ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕೆಸರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮೋತ್ತರ ಚೈನಾದ ಲಾಸ್ ಮೈದಾನದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದಾದ ಭೂಸವೆತ(ಗಟಾರದ ಭೂಸವೆತ)ದಿಂದ [[ಕೆಸರು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಹೊರಮೈನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸವೆತವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪೈಪುಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದರಿಂದಾಗುವ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಬಗೆ. ಇದು ಒಡ್ಡು ಮತ್ತು ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಸಿತ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬತ್ತುಕುಳಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಾ ಇದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ರಭಸದ ಪ್ರವಾಹವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಿನುಗುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸಹಮಣ್ಣು ಸವಕಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದು ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Jones | first = J. A. A. | title = Soil piping and stream channel initiation | journal = Water Resources Research | volume = 7 | issue = 3 | pages = 602–610 | year = 1976 | doi = 10.1029/WR007i003p00602 }}</ref> ಮಣ್ಣಿನ ಪೈಪುಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದನ್ನು ಕುದಿಯುವ ಮರಳು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |last = Dooley |first = Alan |title = Sandboils 101: Corps has experience dealing with common flood danger |work = Engineer Update |publisher = US Army Corps of Engineers |month = June |year = 2006 |url = http://www.hq.usace.army.mil/cepa/pubs/jun06/story8.htm |accessdate = 2008-05-14 |archive-date = 2008-12-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081221145512/http://www.hq.usace.army.mil/cepa/pubs/jun06/story8.htm |url-status = dead }}</ref> ಮುಕ್ತ [[ಲವಣ]]ಗಳ ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಲವಣಯುಕ್ತ ಮಣ್ಣು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಣ್ಣಿನ ಅವನತಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಸವಕಳಿಯಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿ, ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದು, ಸಸ್ಯಗಳ ಕವಚ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯಿಂದಾಗುವ ಭೂಸವೆತ, ಮತ್ತು ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದುಟಾಗುವ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡುವಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಣ್ಣು ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗುವುದು. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಬತ್ತಿಹೋಗುವುದರಿಂದ ಲವಣಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲವಸ್ತು ಲವಣಯುಕ್ತವಾದಾಗ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯ ವಿಧಾನ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಲ್ಲಾ ನೀರಾವರಿ ವಿಧಾನಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲೂ ಕೆಲ ಪ್ರಮಾಣದ ಲವಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆ ಉಂಟಾದಾಗ, ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಕೋಷ್ಟಕ ಅನೇಕವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತಳಮಟ್ಟದ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಲವಣಗಳು ಕೆಪಿಲರಿ ಫ್ರಿಂಜ್‌ನ ಒಳಗೆ ಇದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಣ್ಣು ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲಹಾಸುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೋರಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ವಯಿಕ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಲವಣಯುಕ್ತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದುಸಾಧ್ಯ.<ref>{{cite book | title = Drainage Manual: A Guide to Integrating Plant, Soil, and Water Relationships for Drainage of Irrigated Lands | year = 1993 | publisher = Interior Dept., Bureau of Reclamation | isbn = 0-16-061623-9}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == {{commonscat|Soil}} * ಆಗ್ರೊಫಿಸಿಕ್ಸ್ * ಜಿಯೋಪೋನಿಕ್ * ಹೈಡ್ರೊಪೋನಿಕ್ಸ್ * ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳ ಸೂಚಿ * ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ * [[ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರ]] * ಕೆಂಪು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮಣ್ಣು * ಕುಗ್ಗುವ-ಹಿಗ್ಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಅಡಮ್ಸ್, J.A. 1986. ''Dirt''. ಕಾಲೇಜು ಕೇಂದ್ರ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ : [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ A&amp;M ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]] ISBN 0-89096-301-0 * ಮಣ್ಣು ಅಧ್ಯಯನದ ನೌಕರವರ್ಗ. (1975)''ಸಾಯಿಲ್ ಟೆಕ್ಸೊನಮಿ: ಮಣ್ಣನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥ ವಿವರಿಸಲು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.'' USDA-SCS Agric. Handb. 436. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಆಫೀಸ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, DC.]] * ಮಣ್ಣು ಅವಲೋಕನ ವಿಭಾಗದ ನೌಕರವರ್ಗ. (1999) ''ಮಣ್ಣು ಅವಲೋಕನದ ಕೈಪಿಡಿ''. ಮಣ್ಣು ಸಂರಕ್ಷ್ಣಣಾ ಸೇವೆ. [[U.S.]] ಬೇಸಾಯ ವಿಭಾಗದ ಕೈಪಿಡಿ 18. * ಲೋಗನ್, W. B., Dirt: The ecstatic skin of the earth. 1995 ISBN 1-57322-004-3 * ಫಾಲ್ಕ್ ನರ್, ವಿಲಿಯಮ್. Plowman's Folly. New York, Grosset & Dunlap. 1943. ISBN 0-933280-51-3 * ಜೆನ್ನಿ, ಹನ್ಸ್, Factors of Soil Formation: A System of Quantitative Pedology 1941 * [http://jan.ucc.nau.edu/~doetqp-p/courses/env320/lec1/Lec1.html Why Study Soils?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209052922/http://jan.ucc.nau.edu/~doetqp-p/courses/env320/lec1/Lec1.html |date=2018-02-09 }} * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/tropical/lecture_06/chapter_12l_R.html Soil notes] * {{web cite|url=http://www.mvm.usace.army.mil/Readiness/97flood/flood.htm|title=97 Flood|publisher=USGS|accessdate=2008-07-08|archive-date=2008-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624040143/http://www.mvm.usace.army.mil/Readiness/97flood/flood.htm|url-status=dead}} ಮರಳು ಕುದಿಯುವ ಚಿತ್ರಗಳು. * [http://forages.oregonstate.edu/is/ssis/main.cfm?PageID=3 Soils] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828063956/http://forages.oregonstate.edu/is/ssis/main.cfm?PageID=3 |date=2006-08-28 }}, [[ಓರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] * [http://www.soil-net.com/ Soil-Net.com] A free schools-age educational site teaching about soil and its importance. * [http://www.landis.org.uk/ LandIS Soils Data for England and Wales] a pay source for GIS data on the soils of England and Wales and soils data source; they charge a handling fee to researchers. * [http://www.landis.org.uk/soilscapes/ LandIS Free Soilscapes Viewer] Free interactive viewer for the Soils of England and Wales * Geo-technological Research Paper, IIT ಕಾನ್‌ಪುರ, Dr P P ವಿಟ್ಕರ್ - Strip footing on weak clay stabilized with a granular pile [http://www.rparticle.web-p.cisti.nrc.ca/rparticle/AbstractTemplateServlet?journal=cgj&amp;volume=15&amp;year=1978&amp;issue=4&amp;msno=t78-066&amp;calyLang=eng ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕೆನಡಾ: From Discovery to Innovation / Conseil national de recherches Canada : de la découverte à l'innovation]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}}, {{fr icon}} * Mann, Charles C.: " Our good earth" [[National Geographic Magazine]] September 2008 == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://www.soils.org/ Soil Science Society of America] * [http://www.isric.org/ ISRIC - World Soil Information (ICSU World Data Centre for Soils)] * [http://www.percolationtest.com/ Percolation Test] Learn about Soil, Percolation, Perc and Perk Tests. * [http://websoilsurvey.nrcs.usda.gov/app/WebSoilSurvey.aspx USDA-NRCS Web Soil Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004416/http://websoilsurvey.nrcs.usda.gov/app/WebSoilSurvey.aspx |date=2016-03-02 }} Inventory of the soil resource across the U.S. * European Soil Portal [http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/ EUSOILS] (wiki) * [http://www.wossac.com/ Wossac] the world soil survey archive and catalogue] * [http://www.isric.org/UK/About+Soils/Library/ World Soil Library and Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106042613/http://www.isric.org/UK/About+Soils/Library |date=2009-01-06 }} * [http://www.fao.org/ag/agl/agll/wrb/ World Reference Base for Soil Resources] *[http://www.oznet.ksu.edu/library/crpsl2/MF2852.pdf Estimating Soil Texture By Feel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303133733/http://www.oznet.ksu.edu/library/crpsl2/MF2852.pdf |date=2012-03-03 }} {{Geotechnical engineering|state=collapsed}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಣ್ಣು]] [[ವರ್ಗ:ನೆಲ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ryan2rvu6z8w9864ftd4vx4c025q3mx 0 22373 1372160 1358293 2026-04-26T19:18:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372160 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮಲೆನಾಡು | other_name = ಮಲ್ನಾಡ್ ''' | image_skyline = File:Lush Green Forest of Maldenad.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Forests of Malenadu | nickname = | image_map = Malenaduup.jpg | map_alt = | map_caption = Malenadu region shown in Green | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_type2 = ಪ್ರದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_name2 = ಮಲೆನಾಡು | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = ತಾಲೂಕು | seat = ಖಾನಾಪುರ<br> ಸಿರ್ಸಿ <br>ಜೊಯಿಡಾ<br>ದಾಂಡೇಲಿ<br>ಹಳಿಯಾಳ<br>ಯಲ್ಲಾಪುರ<br>ಮುಂಡಗೋಡ<br>ಸಿದ್ದಾಪುರ <br>ಸಾಗರ<br>ಹೊಸನಗರ<br>ಶಿವಮೊಗ್ಗ<br>ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ<br>ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು<br>ಶೃಂಗೇರಿ<br>ಕೊಪ್ಪ<br>ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ<br>ಮೂಡಿಗೆರೆ<br>ಸಕಲೇಶಪುರ<br>ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ<br>ಮಡಿಕೇರಿ<br>ವಿರಾಜಪೇಟೆ<br>ಸುಳ್ಯ | parts_type = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[Deputy Commissioner]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code = | area_code_type = Telephone code | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | demographics1_title2 = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ | demographics1_info2 = ತುಳು, [[ಸಿರ್ಸಿ ಕನ್ನಡ]]<br>[[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ|ಹವಿಗನ್ನಡ]]<br>[[ಕೊಡಗು ಭಾಷೆ|ಕೊಡವ]]<br> | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | official_name = | website = }} ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಲೆನಾಡು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref> http://www.kamat.com/kalranga/kar/malenadu.htm </ref> ವರ್ಷದ ಬಹುಪಾಲು ದಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವದರಿಂದ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕೂಡಿರುವದರಿಂದ ಮಲೆನಾಡು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/rainfall.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-11-01 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409230358/http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/rainfall.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>http://whc.unesco.org/en/list/1342 </ref> [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ವನ್ನು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://vijaykarnataka.com/travel/guide/beautiful-places-in-and-around-uttara-kannada/articleshow/74437859.cms ಮಲೆನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಸಿರ್ಸಿ | ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]</ref><ref>[https://kannada.news18.com/news/state/karnataka-vidhana-sabha-general-election-constituency-profile-sirsi-uttara-kannada-ach-923734.html ಸಿರ್ಸಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು | News 18 ಕನ್ನಡ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://tv9kannada.com/karnataka/malnad-shivamogga-nature-grab-peoples-attention-199624.html ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮಲೆನಾಡಿನ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು | ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ]</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ, ಹಿಂದುತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> ಚಿತ್ರ:FatuIva TropicalRainForest 20061111.jpg|ಕಾಡು ಮೇಡು ಚಿತ್ರ:Jog Falls Wide.jpg|ಜೋಗ ಜಲಪಾತ, [[ಸಾಗರ|ಸಾಗರ ತಾಲೂಕು]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಚಿತ್ರ:BharaChukki-Water-Falls-02.jpg|ಭರಚುಕ್ಕಿ </gallery> == ಮಲೆನಾಡ ತಿನಿಸುಗಳು == ಕರಿಮೀನು ಚಟ್ನಿ: ಮಳೆಗಾಲ ಶುರುವಾಗಿ ಜಮೀನಿನ ನೀರು ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಹಳ್ಳದ ನೀರು ಹೊಳೆಗೆ ಸೇರಲು ಶುರುವಾದಾಗ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೀನುಗಳು ನೀರಿನ ವಿರುದ್ದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಈಜುತ್ತಾ ಹೊಳೆಯಿಂದ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ, ಹಳ್ಳದಿಂದ ಜಮೀನಿಗೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡಲು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಜೋರು ಮಳೆಯಾದಾಗ ಮಲೆನಾಡಿಗರು ನೀರು ಬೀಳುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುಳಿನ ಹೊತ್ತು ಕಾದು ಕುಳಿತು ಈ ರೀತಿ ಬಂದು ಸೇರುವ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹತ್ಮೀನು(ಹತ್ತುವ ಮೀನು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ನಾಟಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಬತ್ತದ ಸಸಿಗಳು ಒಂದು ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿರುವಾಗ ಬಂದು ಸೇರುವ ಮೀನುಗಳು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ್ವಲ್ಪ ದಪ್ಪನಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಮಳೆಗಾಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಕಾಲ ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಪಸು ಹಳ್ಳ ಸೇರಿ ಹೊಳೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರವರ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಎಲ್ಲಾ ಬಾಗದ ನೀರು ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಒಂದು ಕಡುವೆ ಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೂಣಿ(ಮೀನು/ಏಡಿ ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುವ ಸಾದನ)ವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಳೆ ಬಂದು ನೀರು ಕಡುವೆಯ ಮುಕಾಂತರ ಕೂಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ರಾಶಿ ರಾಶಿ ಮೀನುಗಳು ಕೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಲಿದ್ದರೆ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ 3-4 ಅಡಿಗಳಶ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಡಿಕೆ ಒಣಗಿಸುವ ತಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ಅಡಿಗಡೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯ ಶಾಕದಿಂದ ಒಣಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಣಗುವುದರಿಂದ ಮೀನುಗಳ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕರಿಮೀನು ಎಂದು ಹೆಸರು! ಒಣಗಿಸಿದ ಕರಿಮೀನುಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಗಡಿಗೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಡಿಗೆಗೆ ತುಂಬಿಸುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಳೆಹುಳ್ಳನ್ನು ಸಣ್ಣಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ ತುಂಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಳೆಹುಲ್ಲು ಅದನ್ನು ಶಾಕವಾಗಿಡುತ್ತೆ. ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಬೇಕಾದಾಗ ಎಶ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಶ್ಟು ಮೀನನ್ನು ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಕಾರ, ಸಾಂಬಾರು ಪದಾರ್ತ ಸೇರಿಸಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೇ ಕರಿಮೀನು ಚಟ್ನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರುಚಿಯಾಗೂ ಇರುತ್ತೆ! == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಡಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೆನಾಡು]] [[ವರ್ಗ:ಕುವೆಂಪುರವರ ಕೃತಿಗಳು]] iv3915hrgn1hpcwyl69bh8apsoy8wxi 0 22461 1372184 1360131 2026-04-27T02:13:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372184 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=December 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Intel 4004.jpg|thumb|right|ಇಂಟೆಲ್ 4004, ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಉದ್ದೇಶದ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್]] ಒಂದು '''ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್''' , [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಒಂದರ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಯೂನಿಟ್]]ನ ಬಹುತೇಕ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು [[ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] (IC, ಅಥವಾ ಮೈಕ್ರೋ ಚಿಪ್) .<ref>{{cite book| first=Adam| last=Osborne| title=An Introduction to Microcomputers| volume=Volume 1: Basic Concepts| edition=2nd| publisher=Osborne-McGraw Hill| location=Berkely, California| year=1980| isbn=0-931988-34-9}}</ref> ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ೧೯೭೦ರ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು [[ಬೈನರಿ ಕೋಡೆಡ್ ಡೆಸಿಮಲ್]] (BCD) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ೪-ಬಿಟ್ [[ಪದಗಳ]] ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಳಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ [[ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಟರ್ಮಿನಲ್‌]]ಗಳು, [[ಪ್ರಿಂಟರ್‌]]ಗಳು, ಹಲವು ಬಗೆಯ [[ಆಟೋಮೇಷನ್‌]]ಗಳಂತಹ ೪- ಮತ್ತು ೮-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಇತರ [[ಖಚಿತ]] ಉಪಯೋಗಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಬಂದವು. ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗಬಹುದಾದ ೧೬-ಬಿಟ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ನ ೮-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ೧೯೭೦ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲ್ಲಿಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಯೋಗದ [[ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಕೆಲವೇ ಸಮಾನ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೂರಾರು ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ IC ಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಪೂರ್ಣ CPU ಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿಪ್‌ನೊಳಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಖರ್ಚನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ವಿನೀತವಾದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಅತೀ ಚಿಕ್ಕ [[ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಸಿಸ್ಟಂ]]ಗಳ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೆಲ್ಡ್ ಡಿವೈಸ್‌]]ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ಮೆಯಿನ್ ಫ್ರೇಮ್]]ಗಳ ಮತ್ತು [[ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಅಂಶದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಮಾದರಿಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುವಂತಾಯಿತು ([[ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಹಾರ್ಡ್ವೇರ್ ಇತಿಹಾಸ]] ನೋಡಿ). ೧೯೭೦ರ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೂರ್‌ನ ಕಾನೂನು]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಒಂದು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಅದರ ಮಸ್ತುಗಳ ಕನಿಷ್ಟ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು.{{#tag:ref|Although originally calculated as a doubling every year<ref>{{cite journal| last=Moore| first=Gordon| title=Cramming more components onto integrated circuits| journal=Electronics| volume=38| issue=8| year=1965| month=April| day=19| url=ftp://download.intel.com/museum/Moores_Law/Articles-Press_Releases/Gordon_Moore_1965_Article.pdf| format=PDF| accessdate=2009-12-23| archive-date=2008-02-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20080218224945/http://download.intel.com/museum/Moores_Law/Articles-Press_Releases/Gordon_Moore_1965_Article.pdf| url-status=dead}}</ref>, Moore later refined the period to two years<ref>{{cite paper| title=Excerpts from A Conversation with Gordon Moore: Moore’s Law| publisher=Intel| year=2005| url=ftp://download.intel.com/museum/Moores_Law/Video-Transcripts/Excepts_A_Conversation_with_Gordon_Moore.pdf| format=PDF| accessdate=2009-12-23| archive-date=2012-10-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20121029060050/http://download.intel.com/museum/Moores_Law/Video-Transcripts/Excepts_A_Conversation_with_Gordon_Moore.pdf| url-status=dead}}</ref>. It is often incorrectly quoted as a doubling of transistors every ೧೮ months.}} ೧೯೯೦ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ನಷ್ಟಗಳು, ನಿಯಮಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಉಷ್ಣ ([[TDP]]) ಒಂದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ತೊಡಕಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite news| first=Rick| last=Hodgin| title=Six fold reduction in semiconductor power loss, a faster, lower heat process technology| work=TG Daily| date=2007-12-03| publisher=DD&M| url=http://www.tgdaily.com/content/view/35094/113/| accessdate=2009-12-23| archive-date=2012-10-19| archive-url=https://www.webcitation.org/6BWux6K3D?url=http://www.tgdaily.com/trendwatch-features/35094-six-fold-reduction-in-semiconductor-power-loss-a-faster-lower-heat-process| url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರಥಮಗಳು == ಮೂರು ಯೋಜನೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು, ಅವೆಂದರೆ [[Intel]]'s [[4004]], the [[Texas Instruments]] (TI) TMS ೧೦೦೦, ಮತ್ತು [[Garrett AiResearch]]'s [[Central Air Data Computer]] (CADC). === ಇಂಟೆಲ್‌ 4004 === [[ಚಿತ್ರ:Intel 4004.jpg|thumb|right|ಇಂಟೆಲ್ 4004, ಮೊದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಉದ್ದೇಶದ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್]] ಇಂಟೆಲ್ ೪೦೦೪ ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು <ref>{{cite web| title=The Microcomputer Revolution| first=Pamela E.| last=Mack| date=2005-11-30| url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/PamMack/lec122/micro.htm| accessdate=2009-12-23}}</ref><ref>{{cite paper| title=History in the Computing Curriculum| url=http://www.hofstra.edu/pdf/CompHist_9812tla6.PDF| format=PDF| accessdate=2009-12-23}}</ref>, ಅದರ ಬೆಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಡಾಲರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite encyclopedia| title=Advances in Microprocessor Technology| encyclopedia=Science and Its Times| last=Karam| first=Andrew P.| editor=Schlager, Neil; Lauer, Josh| year=2000| pages=525–528| publisher=The Gail Group| location=Farmington Hills, MI}}</ref> ೪೦೦೪ ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಾಹಿರಾತು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.<ref>{{cite journal| title=The History of the 4004| last1=Faggin| first1=Federico| last2=Hoff| first2=Marcian E., Jr.| last3=Mazor| first3=Stanley| last4=Shima| first4=Masatoshi| journal=IEEE Micro| year=1996| url=http://www.cse.nd.edu/courses/cse30322/www/hw/history_of_4004.pdf| accessdate=2009-12-23}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಪಾನಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ತಯಾರಕ [[ಬ್ಯುಸಿಕಾಂ]] ಕಂಪನಿ ಅಧಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ ಸೆಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಂತೆ ಇಂಟೆಲ್‌ಅನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ೪೦೦೪ ನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿತು. ಬ್ಯುಸಿಕಾಂ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವು ಏಳು ವಿವಿಧ ಚಿಪ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಚಿಪ್ ಸೆಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನ್ನು ವಿಶೇಷ ಉದ್ಧೇಶದ ಅದರ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ROM ನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದಾದ CPU ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಡಾಟಾವನ್ನು ಶಿಫ್ಟ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ರೀಡ್-ರೈಟ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ನಿಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಇಂಟೆಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ [[ಟೆಡ್ ಹಾಫ್]] ಶಿಫ್ಟ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಮೆಮೊರಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಡಾಟಾಗಳಿಗೆ ಚಲನಾತ್ಮಕ RAM ಶೇಖರಣಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಧೇಶದ CPU ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ಯುಸಿಕಾಂ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಬಹುದೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ. ಹಾಫ್ ನಾಲ್ಕು-ಚಿಪ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ: ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ROM ಚಿಪ್, ಮತ್ತೊಂದು ಡಾಟಾ ಶೇಖರಿಸಲು ಚಲನಾತ್ಮಕ RAM ಚಿಪ್, ಇನ್ನೊಂದು ಸರಳವಾದ I/O ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಆತ ಚಿಪ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಚಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಬಹುದೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಇದೇ ಚಿಪ್ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೪೦೦೪ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೪೦೦೪ ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಇಂಟೆಲ್‌ನ ಹಾಫ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೈ ಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ [[ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಮಜೋರ್]] ಮತ್ತು ಬ್ಯುಸಿಕಾಂ ಇಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮಸಟೊಶಿ ಶಿಮಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ಫಲ. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್ ನಾಲ್ಕು ಚಿಪ್ ಸೆಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಲು [[ಫೆಡರಿಕ್ ಫಾಗಿನ್]] ಎಂಬುವನನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಫೇರ್ಚೈಲ್ಡ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಸಿಲಿಕಾನ್ ಗೇಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (SGT) ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ (SGTಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕೃತ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್- ಫೇರ್ಚೈಲ್ಡ್ ೩೭೦೮ ಕೂಡ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ), ಫಾಗಿನ್ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದೇ ಚಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು CPU ಯನ್ನು, ಸರಿಯಾದ ವೇಗ, ಶಕ್ತಿಯ ಚದುರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಫಾಗಿನ್ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಗೇಟ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಂಡಮ್ ಲಾಜಿಕ್ ಡ್ಗಿಸೈನ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಅದು ೪೦೦೪ ನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯ್ತು. ೪೦೦೪ ರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಸಿಕಾಂಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೭೧ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇತರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. === TMS ೧೦೦೦ === [[TI]] ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಾದ ಗ್ಯಾರಿ ಬೂನ್ ಮತ್ತು ಮಿಚಿಲ್ ಕೊಚ್ರಾನ್ ಅವರು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ (ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂದೂ ಕರಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರು ಎಂದು [[ಸ್ಮಿತ್ಸಾನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ಫಲವೆಂದರೆ TMS ೧೦೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಯ್ತು. TI ೪-ಬಿಟ್ TMS ೧೦೦೦ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೭, ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ TMS೧೮೦೨NC ಎನ್ನುವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ಒಂದು ಚಿಪ್ನ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಿ-ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಡ್ ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦-೭೧ ರಲ್ಲಿ ೪೦೦೪ ನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ [[ಫೆಡರಿಕೊ ಫಾಗಿನ್]] ಮತ್ತು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ [[ಟೆಡ್ ಹಾಫ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಇಂಟೆಲ್ ಚಿಪ್ ೪-ಬಿಟ್ [[4004]] ನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. MOS ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದವರು [[ಲೆಸ್ಲಿ ಎಲ್. ವಾದಜ್]].TI ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಒಂದೇ ಚಿಪ್‌ನ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ {{US patent|3757306}}ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೪, ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾರಿ ಬೂನ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಯಾವ ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಿತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇಂಟೆಲ್ TI ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ‌ನ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಗೌರವ ಧನ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ೧೯೭೧ ಮತ್ತು ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್ ಮತ್ತು TI ಎರಡೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪರಸ್ಪರ ಪರವಾನಗಿಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ, TI ಯನ್ನು [[wikt:intervenor|ಮದ್ಯವರ್ತಿ]] ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾಲಿಕನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ Cyrix ಮತ್ತು Intel ನಡುವಿನ ಕಾನುನು ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಚಿಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂದರೆ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಕೋರ್ (CPU), ಸ್ವಲ್ಪ ಮೆಮೊರಿ ಮತ್ತು I/O ([[input/output]]) ಮಾರ್ಗಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ [[ಚಿಪ್]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಲವು ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿದ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್.ಇದನ್ನು ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪೇಟೆಂಟ್", {{US patent|4074351}}, ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಚಿಪ್ ಮೇಲಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು TIನ ಗ್ಯಾರಿ ಬೂನ್ ಮತ್ತು ಮಿಚಿಲ್ ಜೆ. ಕೊಚ್ರಾನ್ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಚೆಗೆ, [[ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]ನ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಅದರ CPU(s), ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್. ಜೊತೆಗೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕೂಡ [[ಮೈಕ್ರೊಕಂಟ್ರೋಲರ್]]ಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. === Pico/General Instrument === ೧೯೭೧ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[Pico ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]]<ref>{{cite web| title=Microprocessor History: Foundations in Glenrothes, Scotland| last=McGonigal| first=Jim| year=2006| month=September| day=20| url=http://www.spingal.plus.com/micro| accessdate=2009-12-23| archive-date=2011-07-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20110720142104/http://www.spingal.plus.com/micro/| url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[General Instrument]] ಗಳು ಮನ್ರೋ ರಾಯಲ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ೧೧೧ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂದೇ ಚಿಪ್ನ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ICನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ IC ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು. ಈ IC ಕೂಡ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ROM, RAM ಮತ್ತು ಒಂದು [[RISC]] ಚಿಪ್ನಲ್ಲಿನ ಸೂಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಅಥವಾ ಮೈಕ್ರೊಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಎಂದು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದೇ ಚಿಪ್‌ನ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್‌ನ IC ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದ GI ನ ಐದು ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಶ್ರಮದಿಂದ ಉದಯಿಸಿದ್ದು Pico. ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಚಿಪ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು- GI ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕೊನಿ-ಎಲಿಯಟ್]]- ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಹಿಂದಿನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| title=ANITA at its Zenith| work=Bell Punch Company and the ANITA calculators| first=Nigel| last=Tout| url=http://anita-calculators.info/html/anita_at_its_zenith.html| accessdate=2009-12-23}}</ref> Pico ಮತ್ತು GI ಗಳು ಆಗ ತಾನೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. === CADC === ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದವೀಧರನಾದ ಡಿಸೈನ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ <ref>{{cite web| title=The Most Widely Used Computer on a Chip: The TMS 1000| work=State of the Art: A Photographic History of the Integrated Circuit| last=Augarten| first=Stan| publisher=Ticknor & Fields| location=New Haven and New York| year=1983| isbn=0-89919-195-9| url=http://smithsonianchips.si.edu/augarten/p38.htm| accessdate=2009-12-23}}</ref> ರೇ ಹಾಲ್ಟ್, F೧೪ CADC ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏರ್ ಡಾಟಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರನ್ನು ಅದರ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ದಿನದಿಂದ (೧೯೬೮) ಸುಮಾರು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೮ ರ ವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರೇ ಹಾಲ್ಟ್ ಕೋರಿಕೆ ಮೇರೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ನೌಕಾಪಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅದರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಹಲವು ಚರ್ಚೆಗಳು, ಅದನ್ನೇ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite speech| title=Microprocessor Design and Development for the US Navy F14 FighterJet| last=Holt| first=Mike| year=2001| month=September| day=27| location=Room 8220, Wean Hall, Carnegie Mellon University, Pittsburgh, PA, US| url=http://www.pdl.cmu.edu/SDI/2001/092701.html| accessdate=2009-12-23}}</ref> ೧೯೭೧ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾದ ನೌಕಾಪಡೆಯ [[F-14 Tomcat]] ಯುದ್ದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ [[MP944]] ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂಬ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಎಷ್ಟೇ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಒಂದೇ ಚಿಪ್‌ನ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಧೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ನೀವು ವಿಶೇಷ ಉದ್ಧೇಶದ [[DSP]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಮನಾಂತರ ಕಟ್ಟಡದ ಗುಂಪಿನಂತಿರುವ ಒಂದು ಜೋಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವಸ್ತುವಾದ DSP-ಮೈಕ್ರೊಕಂಟ್ರೋಲರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| title=Exploring C for Microcontrollers: A Hands on Approach| last1=Parab| first1=Jivan S.| last2=Shelake| first2=Vinod G.| last3=Kamat| first3=Rajanish K.| last4=Naik| first4=Gourish M.| publisher=Springer| year=2007| isbn=978-1-4020-6067-0| url=http://ee.sharif.edu/~sakhtar3/books/Exploring%20C%20for%20Microcontrollers.pdf| accessdate=2009-12-23| archive-date=2011-07-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20110720043756/http://ee.sharif.edu/~sakhtar3/books/Exploring%20C%20for%20Microcontrollers.pdf| url-status=dead}}</ref> ಇದು ಇಂದಿನ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವಸ್ತುವಾದ DSP-ಮೈಕ್ರೊಕಂಟ್ರೋಲರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯ ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ, ಆಗ [[ಯು ಎಸ್ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ಹೊಸದಾದ [[F-14 Tomcat]] ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕಾನಿಕಲ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಗ್ಯಾರೆಟ್ ಐರೀಸರ್ಚ್ ಜೊತೆಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[ರೇ ಹಾಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಗೆಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಪೂರ್ತಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು [[MOS]] ಆಧಾರಿತ ಚಿಪ್ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಕೋರ್ CPU ನಂತೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ (ಬಹುಶಃ ೨೦ ಪಟ್ಟು) ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದ್ದು ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಡ್ಡಿದ್ದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ನಂಬಿಕಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ Tomcat ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ "೨೦-ಬಿಟ್, ವಾಹಕ, ಸಮನಾಂತರ ಮಲ್ಟಿ-ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್"ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೂ, ನೌಕಾಪಡೆ ೧೯೯೭ರ ವರೆಗೆ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಷ್ಟು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಧುನಿಕವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, [[CADC]], ಮತ್ತು MP೯೪೪ ಚಿಪ್ ಜೋಡಿಗಳು ಈಗಲೂ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿಯೇ ಇವೆ.<ref>{{cite web| title=World’s First Microprocessor| last=Holt| first=Mike| url=http://www.microcomputerhistory.com| accessdate=2009-12-23}}</ref> === Gilbert Hyatt === "ಮೈಕ್ರೋಕಂಟ್ರೋಲರ್" ವರ್ಣಿಸುವ, TI ಮತ್ತು Intel ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ <ref>{{cite web| title=http://www.onemorelevel.com.html/| url=http://www.onemorelevel.com.html/ }}{{Dead link|date=December 2009}} {{Dead link|date=December 2009}}</ref>, [[Gilbert Hyatt]] ಅವರಿಗೆ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web| title=The Gilbert Hyatt Patent| url=http://www.intel4004.com/hyatt.htm| accessdate=2009-12-23}}</ref><ref>{{cite web| last=Crouch| first=Dennis| title=Written Description: CAFC Finds Prima Facie Rejection| work=Patently-O| day=1| month=July| year=2007| url=http://www.patentlyo.com/patent/2007/07/hyatt-v-dudas-f.html| accessdate=2009-12-23}}</ref> == ೮-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == Intel ೪೦೦೪ ನಂತರ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ [[8-ಬಿಟ್]] ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ [[Intel 8008]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ''A History of Modern Computing'' , (MIT Press), pp. ೨೨೦–೨೧, ರ ಪ್ರಕಾರ, [[Datapoint]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ TX ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಜೊತೆಗೆ ತಾನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುತಿದ್ದ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಒಂದರ ಚಿಪ್‌ಗಾಗಿ Intel ಕಂಪನಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. Datapoint ನಂತರ ಆ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಬಳಸಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಮತ್ತು Intel ಅದನ್ನು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ೮೦೦೮ ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಇದೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ೮-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ Radio-Electronics ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡಿದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ "[[Mark-8]]" ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಿಟ್‌ಗೆ ಇದು ಮಾದರಿಯಾಯಿತು.೮೦೦೮ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ [[Intel 8080]] (೧೯೭೪), [[Zilog Z80]] (೧೯೭೬), ಮತ್ತು ಮೂಲ Intel ೮-ಬಿಟ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗೆ ಮುನ್ಸೂಚಕವಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ [[Motorola 6800]]ನ್ನು ಆಗಷ್ಟ್ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ಮಾದರಿಯ [[MOS Technology 6502]] (ಅದೇ ಜನರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) ನ್ನು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ೬೫೦೨ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ Z೮೦ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಸರಳವಾದ [[computer bus]] ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಮಯ ಬಾಹ್ಯ ಯಂತ್ರಾಂಶಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯು ([[ಮೆಮೊರಿ ರಿಫ್ರೆಶ್]]ಯು Z೮೦ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ "ಕ್ರಾಂತಿ"ಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ [[ಮನೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯಾದ ಯಂತ್ರವನ್ನು [[Sinclair ZX-81]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ [[US$]]೯೯ ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಾಲಾಯಿತು. [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೆಂಟರ್, ಇಂಕ್.]] (WDC) ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ CMOS [[65C02]]ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು [[Apple IIc]] ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು IIe ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸುವಂತಹ ದರ್ಜೆಯ ಪೇಸ್ ಮೇಕರ್ ಮತ್ತು ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ CPU ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. WDC ಯು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರವಾನಗಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ [[ARM]] ಮತ್ತು ಇತರ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ [[ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ]] (IP) ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರು ೧೯೯೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. Motorola ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಯೋಚನೆಯ [[source compatible]] ಮತ್ತು [[6800]] ಜತೆಗೆ [[MC6809]] ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು [[hard-wired]] ವಾದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. (ನಂತರದ ೧೬-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳು hard-wired ವಾದಗಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ [[ಮೈಕ್ರೊಕೋಡ್]] ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಬಳಸಿದವು)ಮತ್ತೊಂದು ಮೊದಲ ೮-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ [[Signetics 2650]] ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಅದರ ನವೀನ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ [[ಸೂಚನಾ ಗುಂಪಿನ]] ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಮಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲದ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದರೆ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ NASAದ [[Voyager]] ಮತ್ತು [[Viking]] ಎಂಬ ಅಂತರಿಕ್ಷಾ ತನಿಖಾ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುರು ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದ ವಾಹನ [[Galileo]] (೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿದ್ದು, ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ವಾಪಾಸಾಗಿದ್ದು) ದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದ [[RCA]]ನ [[RCA 1802]] (aka CDP೧೮೦೨, RCA COSMAC) (೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು). RCA COSMACಯೆ C-MOS ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು. CDP೧೮೦೨ಯನ್ನು ತುಂಬಾ [[ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇದರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ([[Silicon on Sapphire]]) ಯು [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ವಿಕಿರಣ]] ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]] ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ೧೮೦೨ ಮೊದಲ ವಿಕಿರಣ-ತಡೆಯುವ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[RCA 1802]] ಯು ''[[ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ, [[ಗಡಿಯಾರದ ಆವರ್ತವನ್ನು]] ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅಥವಾ ೦ Hz, ಅಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲುಗಡೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು [[Voyager]]/[[Viking]]/[[Galileo spacecraft]] ಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುಶ್ಚಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಳ ದೂರದ ತೊಂದರೆರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಟೈಮರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಂವೇದನಾ ಉಪಕರಣಗಳು ನೌಕಾಯಾನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ನಡವಳಿಕೆಯ ಹಿಡಿತ, ದತ್ತಾಂಶ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಂವಹನ ಮುಂತಾದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. == ೧೬-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[National Semiconductor]] [[IMP-16]] ಮೊದಲ ಬಹುಪಯೋಗಿ [[16-ಬಿಟ್]] ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಚಿಪ್. ೮-ಬಿಟ್ ಅವತರಣಿಕೆಯ ಚಿಪ್ ಸೆಟ್ಟನ್ನು IMP-೮ ಆಗಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ [[National Semiconductor PACE]], ಎನ್ನುವ ಮೊದಲ ೧೬-ಬಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್-ಚಿಪ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ [[NMOS]]ನ ಅವರಣಿಕೆ [[INS8900]]ನ್ನು ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಇತರ ಮೊದಲ ಬಹುಪಯೋಗಿ ೧೬-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಚಿಪ್‌ಗಳೆಂದರೆ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಕ್ಯುಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ (DEC)]] [[LSI-11]] OEM ಬೋರ್ಡ್ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ೧೯೭೫ ರಿಂದ ೧೯೭೬ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಆದ ಈ ಎರಡೂ [[PDP 11/03]] [[minicomputer]], ಮತ್ತು [[ಫೇರ್‌ಚೈಲ್ಡ್ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್]] ಮೈಕ್ರೊಫ್ಲೇಮ್ ೯೪೪೦, ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದವುಗಳು. ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್-ಚಿಪ್ ೧೬-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದರೆ TI's ನ [[TMS 9900]] ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಅವರ [[TI-990]] ಸಾಲಿನ ಚಿಕ್ಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಂತೆಯೇ ಅನುರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ೯೯೦೦ ನ್ನು TI ೯೯೦/೪ ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, [[TI-99/4A]] ಹೋಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮತ್ತು TM೯೯೦ ಸಾಲಿನ OEM ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ೬೪-ಪಿನ್ ಸೆರಾಮಿಕ್ [[DIP package]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು Intel ೮೦೮೦ ರೀತಿಯ ೮-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ೪೦-ಪಿನ್ DIP ನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. Intel ೮೦೮೦ರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ TMS ೯೯೮೦ ಎಂಬ ಫಾಲೋ-ಆನ್ ಚಿಪ್ ಸಂಪೂರ್ಣ TI೯೯೦ ೧೬-ಬಿಟ್ ಸೂಚನಾ ಸೆಟ್, ೪೦-ಪಿನ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಒಮ್ಮೆಗೆ ೮-ಬಿಟ್ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ೧೬ [[KB]]ಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯ ಚಿಪ್-TMS ೯೯೯೫- ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕುಟುಂಬ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೯೯೧೦೫ ಮತ್ತು ೯೯೧೧೦ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. [[The Western Design Center, Inc.]] (WDC) ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ WDC CMOS [[65C02]] ಯ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯಾದ CMOS [[65816]] ೧೬-ಬಿಟ್ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ೬೫೮೧೬ ೧೬-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ Apple IIgsನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ [[Super Nintendo Entertainment System]], ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಹ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ೧೬-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. Intel ತಾನು ಅನುಕರಿಸಲು ಯಾವುದೆ ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿ ೮೦೮೦ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ೧೬-ಬಿಟ್ [[Intel 8086]] ಆಗಿ ರೋಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಬಹುತೇಕ ಆಧುನಿಕ [[PC]] ಮಾದರಿಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ [[x86]] ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯ. [[Intel]] ೮೦೮೦ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತುಂಬಾ ಸುಲಭ ದರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ೮೦೮೬ ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅದೇ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ೮-ಬಿಟ್ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ೮೦೮೬ರ ಮಾದರಿಯಾದ ೮೦೮೮ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮೊದಲ [[IBM PC]], ಮಾಡೆಲ್ ೫೧೫೦. ೮೦೮೬ ಮತ್ತು ೮೦೮೮ನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, Intel [[80186]], [[80286]] ಮತ್ತು, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ೩೨-ಬಿಟ್ [[80386]] ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ, ಅವರ PC ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿ ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ [[ಮೆಮೊರಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಯೂನಿಟ್]] (MMU)ನ್ನು [[Intel]]ನ ಚೈಲ್ಡ್ಸ್ ಎಟ್ ಆಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಪೇಟೆಂಟ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೪,೪೪೨,೪೮೪ಯನ್ನು ನೀಡಿತು. == ೩೨-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:80486DX2 200x.png|right|thumb|300px|Upper interconnect layers on an Intel 80486DX2 die.]] ೧೬-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ ೩೨-ಬಿಟ್ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ೩೨-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವೆಂದರೆ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[MC68000]]. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೬೮K ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇದರಲ್ಲಿ ೩೨-ಬಿಟ್ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೂ, ೧೬-ಬಿಟ್ ಆಂತರಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಒಂದು ೧೬-ಬಿಟ್ ಬಾಹ್ಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಬಸ್ಸನ್ನು ಪಿನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಕೇವಲ ೨೪-ಬಿಟ್ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ೩೨-ಬಿಟ್ [[ವಿನ್ಯಾಸ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, Motorola ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ೧೬-ಬಿಟ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತ್ತು. ಅಧಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ, ದೊಡ್ಡದಾದ (೧೬ [[ಮೆಗಾಬೈಟ್]]ಗಳು ಅಥವಾ ೨ ೨<sup>೨೪</sup>ಬೈಟ್ಸ್) ನ ನೆನಪಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಇದರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ CPU ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ೧೯೮೦ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[Atari ST]] ಮತ್ತು [[Commodore Amiga]] ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಇತರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಬಳಸಿದಂತೆ, [[Apple Lisa]] ಮತ್ತು [[Macintosh]]ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ೬೮೦೦೦ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದವು. ೩೨-ಬಿಟ್ ದತ್ತಾಂಶ ಮಾರ್ಗ, ೩೨-ಬಿಟ್ ಬಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ೩೨-ಬಿಟ್ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ ಚಿಪ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ೩೨-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದರೆ [[AT&amp;T]] [[Bell Labs]] BELLMAC-೩೨A ಆಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೊದಲ ಮಾದರಿಗಳು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪದನೆ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| title=Shoji, M.| url=http://cm.bell-labs.com/cm/cs/bib/shoji.bib| accessdate=2009-12-23| archive-date=2008-10-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20081016070217/http://cm.bell-labs.com/cm/cs/bib/shoji.bib| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| title=Timeline: 1982-1984| work=Physical Sciences & Communications at Bell Labs| publisher=Bell Labs, Alcatel-Lucent| url=http://www.bell-labs.com/org/physicalsciences/timeline/span23.html| accessdate=2009-12-23| archive-date=2011-05-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20110514025934/http://www.bell-labs.com/org/physicalsciences/timeline/span23.html| url-status=dead}}</ref> AT&amp;T ಯನ್ನು ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಹಿಂಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು WE ೩೨೦೦೦ (WE for [[Western Electric]]), ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಎರಡು WE ೩೨೧೦೦ ಮತ್ತು WE ೩೨೨೦೦ ಮಾದರಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಈ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಡೆಸ್ಕ್ಟಾಪ್ ಸೂಪರ್ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[AT&amp;T]] ೩B೫ ಮತ್ತು ೩B೧೫ ಮಿನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ೩B೨ ನಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ೩೨-ಬಿಟ್ ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ "Companion" ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಟದ ಮಾದರಿಗಳಂತಿರುವ ROM-pack memory cartridgeಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದಳತೆಯ ಸೂಪರ್ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ "Alexander" ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಸ್ಟಂಗಳು [[UNIX System V]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. Intel ನ ಮೊದಲ ೩೨-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ [[iAPX 432]] ಆಗಿದ್ದರೂ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಆಧುನಿಕವಾದ [[ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ಆದಾರಿತ]] [[ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ]]ವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಳತೆಗೋಲಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ Intel ನ ೮೦೨೮೬ (೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದದ್ದು) ನಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಾರದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ iAPX೪೩೨ ನ ಫಲಿತಾಂಶ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ [[Ada]] [[ಸಂಗ್ರಾಹಕ]] ಶಕ್ತಿ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ARM]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಒಂದು [[RISC]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪರವಾನಗಿಯ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿಸ್ತ್ರುತವಾದ ಆಯ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ೩೨-ಬಿಟ್ [[ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಸಿಸ್ಟಂ]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ಜಾಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ARM11]] ತರಹದ ಕೋರ್ನ ಪರವಾನಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದಂತಹ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆನ್ ಎ ಚಿಪ್]] ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಆ ರೀತಿಯ ಮಾರಾಟಗಾರರು ARM cores ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹಳಷ್ಟು [[ಸೆಲ್ ಫೋನ್]]ಗಳು ಇತರ ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಂತೆ ARM ಪ್ರೊಸೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ವಾಸ್ತವಿಕ ಮೆಮೊರಿಯ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದ ಮೈಕ್ರೊಕಂಟ್ರೋಲರ್ಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ARM ಗುಂಪನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[SMP]] ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ೬೮೦೦೦ನೊಂದಿಗಿನ Motorola ದ ಸಾಧನೆಯು [[MC68010]] ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಮೆಮೊರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[MC68020]] ಸಂಪೂರ್ಣ ೩೨-ಬಿಟ್ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಅಡ್ರೆಸ್ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. [[Unix]] ನ ಸೂಪರ್ ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ೬೮೦೨೮ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳು (ಉದಾ: Altos, Charles River Data Systems) ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡಿದವು. ಮೊದಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಿಪ್‌ನೊಳಗೆ MMUವನ್ನು ಕ್ರೂಢಿಕರಿಸಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ [[MC68030]] ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆಯು [[MC68040]] ಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತಮವಾದ ಗಣಿತದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗೆ [[FPU]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೬೮೦೫೦ ಯು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ [[MC68060]]ನ್ನು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾದ RISC ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೬೮K ಕುಟುಂಬವು ಡೆಸ್ಲ್‌ಟಾಪ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸೊರಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಇತರ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳು ೬೮೦೨೦ನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದವು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ, PCಗಳಲ್ಲಿನ [[Intel]] Pentiums ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ೬೮೦೨೦ಗಳು ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು<ref>{{cite web| title=MCore: Does Motorola Need Another Processor Family?| last=Turley| first=Jim| work=Embedded Systems Design| publisher=TechInsights (United Business Media)| url=http://www.embedded.com/98/9807sr.htm| accessdate=2009-12-23| archive-date=1998-07-02| archive-url=https://web.archive.org/web/19980702003323/http://www.embedded.com/98/9807sr.htm| url-status=dead}}</ref>. [[ColdFire]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಗುಂಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದ್ದ ೬೮೦೨೦ ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಂತವುಗಳು.ಈ ವೇಳೆಗಾಗಲೆ (೧೯೮೦ ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ), [[National Semiconductor]] ಕಂಪನಿಯು ಸಾಮ್ಯವಿರುವ ೧೬-ಬಿಟ್ ಪಿನ್ಔಟ್, NS ೧೬೦೩೨ ಎಂದು ಕರಯಲ್ಪಡುವ (ನಂತರ ೩೨೦೧೬ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು) ೩೨-ಬಿಟ್ ಆಂತರಿಕ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್, [[NS 32032]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣ ೩೨-ಬಿಟ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು, ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ೩೨-ಬಿಟ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ OEM ಮೈಕ್ರೊಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೮೦ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[Sequent]] ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲ ಅನುರೂಪದ ಮಲ್ಟಿಪ್ರೊಸೆಸರ್ (SMP) ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಾದರಿಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳನ್ನು NS೩೨೦೩೨ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿನ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣೆಯಾಯಿತು.[[MIPS]] [[R2000]] (೧೯೮೪) ಮತ್ತು [[R3000]] (೧೯೮೯) ಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ೩೨-ಬಿಟ್ RISC ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು [[SGI]] ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇತರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿ ಬಂದು ಅಷ್ಟೇ ಬೇಗ ಮಾಯವಾದ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ [[Zilog Z8000]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.೧೯೮೦ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಯುದ್ಧ" ಕೆಲವು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಸಹಜವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, NS ೩೨೦೩೨ Sequent ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಮರೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು Sequent [[Intel]] ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೨೦೦೩ರ ವರೆಗೆ ೩೨-ಬಿಟ್ [[x86]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಡೆಸ್ಕ್ಟಾಪ್, ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಈ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದವು. ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು Intel ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಿತು, ಆದರೆ Pentium ಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ [[AMD]] and [[Cyrix]] ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ನಂತರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ (transistor count) ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (instructions/second)ಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. Intel ನ Pentium ಮಾದರಿಯು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಜನಸಾಮನ್ಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೩೨-ಬಿಟ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮಾದರಿಯಾಗಿತ್ತು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ೬೪-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == ೧೯೯೦ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಿಂದಲೂ ೬೪-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹಲವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ೨೦೦೦ ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ PC ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ೬೪-ಬಿಟ್ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. AMDಯು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ ೬೪-ಬಿಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು x೮೬, [[x86-64]] (ಈಗ'''AMD೬೪''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎನ್ನುವ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲದ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ Intelನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾದ ೬೪-ಬಿಟ್ ವಿಸ್ತಾರಗಳ (ಮೊದಲು IA-೩೨e or EM೬೪T ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ '''Intel ೬೪''' ) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು), ೬೪-ಬಿಟ್ ಡೆಸ್ಕ್ಟಾಪ್ ಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ದಂಡವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾದ ೬೪-ಬಿಟ್ ತಂತ್ರಾಂಶವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡೂ ಮಾದರಿಗಳು ೩೨-ಬಿಟ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು. [[Windows XP x64]], [[Windows Vista]] x೬೪, [[Linux]], [[BSD]] ಮತ್ತು ಮೂಲ ೬೪-ಬಿಟ್ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ [[Mac OS X]] ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಂತ್ರಾಂಶವೂ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಜ್ಜಾಯಿತು. ೬೪-ಬಿಟ್ ಸಾಮನ್ಯ ಉಪಯೋಗದ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಗಾತ್ರವನ್ನು IA-೩೨ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ೯೦ರ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ, ಅಂದರೆ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, [[PowerPC]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳ ೬೪-ಬಿಟ್‌ಗಳ ಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಮಾರ್ಗಗಳು, IA-೩೨ ವಿಷಯದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ integer registerಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು, ಎರಡೂ ತೇಲುವ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ವೆಕ್ಟರ್ ಯೂನಿಟ್ಗಳು ಸಮನಾಂತರವಾಗಿ ಅಥವಾ ೬೪-ಬಿಟ್ಗಳ ನಂತರವೂ ಬಹಳಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. IA-೩೨ ನ್ನು x೮೬-೬೪ ಆಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಏನು ನಡೆಯಿತೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಹೊಸದಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಧೇಶದ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ೬೪-ಬಿಟ್ PowerPC ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ೬೪-ಬಿಟ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಗಳಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜಾಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. == ಬಹು ಗುಂಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Pentiumd.JPG|thumb|250px|ಪೆಂಟಿಯಮ್ ಡಿ ಡ್ಯುಯಲ್ ಕೋರ್ ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳು]] ೧೯೯೦ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ servers ಮತ್ತು workstation ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದಂತಹ [[symmetric multiprocessing]] ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಧಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಚಿಪ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಭೌತಿಕ ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ [[Moore's Law]] ವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲೆಂಜಿಂಗ್ ಆಗುತ್ತಾ ಬಂತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ತಯಾರಕರು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದು ಬಹು-ಗುಂಪಿನ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಎಂದರೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ (ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಚಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಗುಂಪು ಆಗಿತ್ತು. ಬಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆ cache ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ತೀರಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮಲ್ಟಿಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಸಿಸ್ಟಂಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳು ಗಡಿಯಾರದ ದರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಆಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು.ಮೊದಲ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಡ್ಯುಯಲ್-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ಡ್ಯುಯಲ್-ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್-ಕೋರ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು servers, workstations and PCಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜತೆಗೆ ಆರು ಮತ್ತು ಎಂಟು-ಗುಂಪಿನ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. Sun Microsystems Niagara ಮತ್ತು Niagara ೨ ಎನ್ನುವ ಎರಡು ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಎಂಟು-ಕೋರ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. Niagara ೨ ಚಿಪ್ ಬಹಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧.೬ GHz ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. LGA೭೭೧ ಅಧಾರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಉತ್ತಮ Intel Xeon ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು DP (ಡ್ಯುಯಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು Intel Core ೨ Extreme QX೯೭೭೫ ನ್ನು Apple ಮತ್ತು Intel Skulltrail ಮದರ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನ Mac Pro ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. LGA೧೩೬೬ ಸಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು Intel i೭ ಚಿಪ್‌ನ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಾಡ್ ಕೋರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ i೯ ಚಿಪ್‌ಗಳು ಆರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡ್ಯುಯಲ್-ಡೈ ಹೆಕ್ಸ್-ಕೋರ್ (೧೨-ಕೋರ್) ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == RISC == ೧೯೮೦ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ೧೯೯೦ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೊಸದಾದ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ರೆಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಸೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ([[RISC]]) ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ಹೊರಬಂದವು ಮತ್ತು ಅವು [[IBM 801]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ RISC ಮಾದರಿಯ CPU ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಮೊದಮೊದಲು RISC ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ-ಉದ್ಧೇಶಿತ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[Unix]] [[workstation]] ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ HP ಯು [[PA-RISC]] CPU ಒಳಗೊಂಡ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮೊದಲ ವಾಣೀಜ್ಯೀಕೃತ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು [[MIPS Computer Systems]] ನ ೩೨-ಬಿಟ್ [[R2000]] (R೧೦೦೦ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ), ಅಥವಾ [[Acorn computers]] ನ ೩೨-ಬಿಟ್ [[ARM2]] ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=June 2009}} R೩೦೦೦ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವನ್ನಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು [[R4000]] ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಾಣೀಜ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ೬೪-ಬಿಟ್ RISC ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳು IBM [[POWER]] ಮತ್ತು [[Sun]] [[SPARC]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೂ [[AT&amp;T CRISP]], [[AMD 29000]], [[Intel i860]] ಮತ್ತು [[Intel i960]], [[Motorola 88000]], DECನ [[Alpha]] ಎನ್ನುವ RISC ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ೬೪-ಬಿಟ್ RISC ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[SPARC]] and [[Power ISA]] ಎಂಬ ನಾನ್-ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ವಿಶೇಷ-ಉದ್ದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಗಲ್ - ಅಥವಾ ಬಹು- ಚಿಪ್‌ನ CPU ಅಥವಾ ೦}ಸಿಸ್ಟಂ-ಆನ್-ಎ-ಚಿಪ್ (SoC)ಗಳನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದೆ , ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಲವಾರು ವಿಧದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಮೈಕ್ರೋಕಂಟ್ರೋಲರ್‌]]ಗಳು, [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌]]ಗಳು (DSP) ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಫಿಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌]]ಗಳು (GPU). ಇದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಬಲ್ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸೀಮಿತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೯೯೦ರಿಂದಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ GPUಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಬಲ್ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಬಲ್ [[ವರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಶೇಡರ್‌]]ನಂತಹ ಸೀಮಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮಿತಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮ್ಮತಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಆ ಪದವು ಒಂದು ವಿಧದ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಉದ್ದೇಶದ CPU ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ-ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ == ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == {{Citations broken|date=September 2009}} ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು $೪೪ ಬಿಲಿಯನ್ (USD) ಮೊತ್ತದ ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref>{{cite web| title=www.wsts.org/press.html| url=http://www.wsts.org/press.html| access-date=2010-02-04| archive-date=2004-12-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20041207091926/http://www.wsts.org/press.html| url-status=dead}} {{Dead link|date=December 2009}}</ref> ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ [[ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ CPUಗಳಿಗೆ ವ್ಯಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟವಾದ CPUಗಳಲ್ಲಿ ೦.೨% ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=December 2009}} ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ೫೫% [[CPU]]ಗಳು [[8-ಬಿಟ್]] ಮೈಕ್ರೋ ಕಂಟ್ರೋಲರ್‌ಗಳು , ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಬಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref>{{cite web| title=www.circuitcellar.com/library/designforum/silicon_update/3/| url=http://www.circuitcellar.com/library/designforum/silicon_update/3/index.asp| access-date=2010-02-04| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927214629/http://www.circuitcellar.com/library/designforum/silicon_update/3/index.asp| url-status=dead}} {{Dead link|date=December 2009}}</ref> As of ೨೦೦೨, less than ೧೦% of all the CPUs sold in the world are [[32-bit]] or more. ೨೦೦೨ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ೧೦% ಗಿಂತಲೂ ಮಾರಾಟವಾದ ಎಲ್ಲ ೩೨-ಬಿಟ್ CPUಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨%ರಷ್ಟು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳನ್ನು, ಮನೆಬಳಕೆಯ ಅಪ್ಲೈಯನ್ಸಸ್, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪೆರಿಫೆರಲ್ ಗಳಂತಹ ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Taken as a whole, the average price for a microprocessor, microcontroller, or [[DSP]] is just over $೬.<ref>{{cite web| title=The Two Percent Solution| last=Turley| first=Jim| year=2002| month=December| day=18| work=Embedded Systems Design| publisher=TechInsights (United Business Media)| url=http://www.embedded.com/shared/printableArticle.jhtml?articleID=9900861| accessdate=2009-12-23| archive-date=2007-09-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222619/http://www.embedded.com/shared/printableArticle.jhtml?articleID=9900861| url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್, ಮೈಕ್ರೊ ಕಂಟ್ರೋಲರ್, ಅಥವಾ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು CPUಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಸುಮಾರು ೯೮%ರಷ್ಟು ಹೊಸ CPUಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. <ref>{{cite web| title=Real men program in C| last=Barr| first=Michael| page=2| year=2009| month=August| day=01| work=Embedded Systems Design| publisher=TechInsights (United Business Media)| url=http://www.embedded.com/columns/barrcode/218600142?pgno=2| accessdate=2009-12-23| archive-date=2010-01-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20100101043647/http://embedded.com/columns/barrcode/218600142?pgno=2| url-status=dead}}</ref> == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == <div> </div> * [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಕ್ರೊನೊಲೊಜಿ]] * [[ಬೊಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[CPU ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಅಂಕಗಣಿತದ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಘಟಕ]] * [[ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಘಟಕ]] * [[ತೇಲುವ ಬಿಂದುವಿನ ಘಟಕ]] * [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕ]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ]] * [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] * [[CPU ವಿನ್ಯಾಸ]] * [[ಬೋಧನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ]] * [[ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿನ್ಯಾಸ]] * [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೋಡ್]] * [[ಸೂಕ್ಷ್ಮನಿಯಂತ್ರಕ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು == <div class="references-small"> <references></references> </div> * {{cite book| title=Advanced Microprocessors and Peripherals| last1=Ray| first1=A. K.| first2=K.M.| last2=Bhurchand| location=India| publisher=Tata McGraw-Hill}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikiversity|Introduction to Computers/Processor}} {{Commons category|Microprocessors}} * {{cite web| url=http://jbayko.sasktelwebsite.net/cpu.html| title=Great Microprocessors of the Past and Present| author=John Bayko| date=December 2003| accessdate=2009-12-23| archive-date=2012-04-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20120415121639/http://jbayko.sasktelwebsite.net/cpu.html| url-status=dead}} * {{cite web| url=http://www-106.ibm.com/developerworks/library/pa-microhist.html?ca=dgr-mw08MicroHistory| title=Great moments in microprocessor history| author=Wade Warner| date=22 Dec 2004| publisher=IBM| accessdate=2009-12-23| archive-date=2005-04-08| archive-url=https://web.archive.org/web/20050408082914/http://www-106.ibm.com/developerworks/library/pa-microhist.html?ca=dgr-mw08MicroHistory| url-status=dead}} * {{cite web| url=http://www.cpu-collection.de/| title=The CPU Collection| author=Dirk Oppelt| accessdate=2009-12-23}} * {{cite web| url=http://www.cpu-world.com/| title=CPU-World| author=Gennadiy Shvets| accessdate=2009-12-23}} * {{cite web| url=http://gecko54000.free.fr/| title=The Cecko's CPU Library| author=Jérôme Cremet| accessdate=2009-12-23}} * {{cite web| url=http://computer.howstuffworks.com/microprocessor.htm| title=How Microprocessors Work| accessdate=2009-12-23}} * {{cite web| url=http://diephotos.blogspot.com/| title=IC Die Photography| author=William Blair| accessdate=2009-12-23}} * {{cite web| url=http://firstmicroprocessor.com/?page_id=17| title=theDocuments| work=World’s First Microprocessor| author=Ray M. Holt| accessdate=2009-12-23| archive-date=2011-12-31| archive-url=https://web.archive.org/web/20111231212803/http://www.firstmicroprocessor.com/?page_id=17| url-status=dead}} {{CPU technologies}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಣಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಕ್ರೊಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವಹನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ]] 2hgl9693xi51xb7hwre57zhib35wqyc 0 22656 1372198 1361216 2026-04-27T07:50:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372198 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:RussellPeters08TIFF.jpg|thumb|ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್]] {{Infobox Comedian | name = Russell Peters | image = | image_size = | caption = Russell Peters in 2009 | pseudonym = | birth_name = Russell Dominic Peters | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1970|9|29}} | birth_place = [[Toronto]], [[Ontario]], [[ಕೆನಡಾ]] | death_date = | death_place | medium = [[Stand-up comedy|stand-up]], [[television]], [[film]], [[radio]] | nationality = [[Canada|Canadian]] | genre = [[Satire]], [[Improvisational theatre|Improvisational comedy]], [[Observational comedy]] | active = 1989–present | subject = [[racism]], [[race relations]], [[stereotype]]s, [[multiculturalism]], [[Culture of India|Indian culture]] | influences = [[George Carlin]], [[Steve Martin]], [[Cheech and Chong]],<ref name="http://www.russellpeters.com/bio_press.php">{{cite web|title=Russell Peters Official Bio Press|work=Russell Peters Official Bio Press|url=http://www.russellpeters.com/bio_press.php|access-date=2010-02-25|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011023025/http://www.russellpeters.com/bio_press.php|url-status=dead}}</ref> [[Don Rickles]],<ref>[http://gauntlet.ucalgary.ca/a/story/9549 Comedy Preview: Russell Peters won't a hurt you real bad]. ''Gauntlet Entertainment''.</ref> [[Eddie Murphy]] | signature = Russell Peters Autograph.svg | website = [http://www.RussellPeters.com/ RussellPeters.com] }} '''ರಸ್ಸೆಲ್ ಡೋಮಿನಿಕ್ ಪೀಟರ್ಸ್''' <ref name="http://www.imdb.com/name/nm0992289/bio">{{cite web | title=Russell Peters IMDB profile | work=IMDB Profile | url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/bio}}</ref> (ಜನನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 1970)<ref name="http://www.russellpeters.com/faq.php">{{cite web|title=Russell Peters Official FAQ|work=russellpeters.com - FAQ FAQ|url=http://www.russellpeters.com/faq.php|access-date=2010-02-25|archive-date=2007-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014003714/http://www.russellpeters.com/faq.php|url-status=dead}}</ref> [[ಕೆನಡಾದ]] ಒಬ್ಬ [[ನಿಂತಾಡುವ ವಿದೂಷಕ]] ಮತ್ತು [[ನಟ]]. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ== ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್, ಒಂಟಾರಿಯೋದ [[ಟೊರೊಂಟೊ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೌರೀನ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿ, [[ಬ್ರಾಂಪ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ. ಆತ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ]] ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ತಂದೆ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಬಾಂಬೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದ. ಅವನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಬ್ಬ ಆಹಾರ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ; ಅವನ ತಾಯಿ ಭಾರತದ [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಅವನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಕ್ಲೆಯ್ಟನ್ ಕೂಡ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.{{Citation needed|date=June 2009}} ಅವನು ಜಾರ್ಜ್‌ಸ್‌ ವ್ಯಾನಿಯೇರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಿಹಾರದಿಂದ 8 ತರಗತಿವರೆಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಾಂಪ್ಟನ್]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ನಾರ್ತ್ ಪೀಲ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ 9-12 ತರಗತಿಯವರೆಗೂ ಓದಿದ. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿ [[1989]]ರಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ಸ್ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.<ref name="http://www.imdb.com/name/nm0992289/bio"/> ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಆತ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[UK]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ಚೀನಾದ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗ]], [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ]], [[ಕೆರೆಬಿಯನ್]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]],[[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಸ್ವೀಡನ್]], [[ಭಾರತ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ಬಹರೈನ್]], [[ಜೋರ್ಡನ್]],[[ಲೆಬನೋನ್]], ಮತ್ತು ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ. ಅವನನ್ನು ನಾಲ್ಕು [[ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ,<ref name="http://www.helpms.ca/russellpeters.htm">{{cite web | title=Russell Peters ~ Booking, Tour dates and video Information | url=http://www.helpms.ca/russellpeters.htm | access-date=2010-02-25 | archive-date=2009-02-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090210034055/http://helpms.ca/russellpeters.htm | url-status=dead }} ''Help Management Services''</ref> ಕೆನಡಾದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ವಿದೂಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದ.{{Citation needed|date=February 2007}} [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌]]ನ [[ಜಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಾಫ್ಸ್ (ಜುಸ್ಟೆ ಪೋರ್ ರೈರ್)]] ಹಾಸ್ಯೋತ್ಸವ, ದಿ ವಿನ್ನಿಪೆಗ್ ಹಾಸ್ಯೋತ್ಸವ, ಮತ್ತು [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಉತ್ಸವ]]ಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ಸ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. 2006ರ [[ಕೆನಡಾ ಡೇ]] ಹಾಸ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆತ ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಅವನ ಹಾಸ್ಯ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ...''[[Russell Peters: Outsourced]]'', [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್]]ನಲ್ಲಿ, 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 16ರಂದು ಬಿತ್ತರವಾಯಿತು. ಇದರ DVD ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗದ ಅವನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ DVDಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ 100,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. ''ಔಟ್ ಸೋರ್ಸ್ಡ್'' ಸಂಪುಟವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷದ ಬಳಿಕವೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ DVD ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಪೀಟಸ್‌ನ...''[[Russell Peters: Red, White, and Brown]]'' ಎಂಬ DVD/CD ಸಂಯೋಜನೆಯು 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2ರಂದು [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ WAMU ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪೀಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಸೇರಿಕೊಂಡು ''ರೆಡ್, ವೈಟ್ ಅಂಡ್ ಬ್ರೌನ್'' ಅನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದರು. [[CBC ರೇಡಿಯೋ ಒನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುವ ''[[ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹೌಸ್‌]]'' ಎಂಬ [[ಸಂದರ್ಭ ಹಾಸ್ಯ]] ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. 2008ರ ಮತ್ತು 2009ರ ಜೂನ್ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌ 10 ದಶಲಕ್ಷ$ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ-ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದ ಹಾಸ್ಯಗಾರನೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಆತ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/07/13/top-earning-comedians-business-entertainment-top-earning-comedians_slide_11.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-01-04 |archive-date=2013-01-04 |archive-url=https://archive.is/20130104103600/http://www.forbes.com/2009/07/13/top-earning-comedians-business-entertainment-top-earning-comedians_slide_11.html |url-status=live }}</ref> ===ಫಾಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹೊಸ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ === ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಒಂದು ಹೊಸ [[ಸಾಂಧರ್ಬಿಕ ಹಾಸ್ಯ]]ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು [[ಫಾಕ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಎಂದು 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕುರಿತು ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಸುಮಾರು ಹತ್ತುವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವು ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಚಿಟಿಕೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸದರಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯವು "ಒಂದಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ.<ref>[http://newsblaze.com/story/2007092713040300003.cc/topstory.html ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಸ್ಕೋರ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಡೀಲ್‌ ವಿತ್‌ FOX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402050109/http://newsblaze.com/story/2007092713040300003.cc/topstory.html |date=2010-04-02 }}. ''ನ್ಯೂಸ್ ಬ್ಲೇಜ್''.</ref><ref>[http://www.metronews.ca/story.aspx?id=82942 ರಸ್ಸೆಲ್ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಎ ನ್ಯೂ ಗಿಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206023706/http://www.metronews.ca/story.aspx?id=82942 |date=2008-12-06 }}. ''ಮೆಟ್ರೋ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌''.</ref> ===USO ಪ್ರವಾಸ === [[ವಿಲ್ಮರ್‌ ವಾಲ್ಡೆರ್ರಾಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಯ್ರ ವೆರೋನಿಕಾ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌, ಜರ್ಮನಿ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು [[USO ಪ್ರವಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ.<ref name="BagramUSOTour20071121">{{cite news | url=http://www.defenselink.mil/PhotoEssays/PhotoEssaySS.aspx?ID=522 | title=USO visits Bagram | publisher=[[United States Department of Defense]] | date=November 21, 2007 | accessdate=2008-01-24 | archive-date=2009-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090805225901/http://www.defenselink.mil/PhotoEssays/PhotoEssaySS.aspx?ID=522 | url-status=dead }}</ref> ===2008ರ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 6ರಂದು<ref>{{cite web | url=http://www.junoawards.ca/PDF/20080205_f.pdf | format=PDF | title=Russell Peters to Host The 2008 JUNO Awards, April 6 on CTV | accessdate=2008-02-05 | date=February 5, 2008 | publisher=[[Canadian Academy of Recording Arts and Sciences|CARAS]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216000747/http://www.junoawards.ca/PDF/20080205_f.pdf|archivedate=2008-02-16}}</ref> [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2008ರ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನಗಳ]], ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ನಿರೂಪಕನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, "ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ" ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಆತ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. 2008ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದ ಪ್ರಸಾರವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಪಡೆಯದ ಎರಡನೇ-ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ===2009ರ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ಪೀಟರ್ಸ್‌ನನ್ನು ಸತತ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ [[2009ರ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ]] ಸಮಾರಂಭದ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಲು ಕೋರಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 2009ರ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭವು 2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 29ರಂದು [[ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ==ರೆಡ್, ವೈಟ್, ಅಂಡ್ ಬ್ರೌನ್ == ಪೀಟರ್ಸ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ DVD/CDಯನ್ನು...''[[Russell Peters: Red, White, and Brown]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು USನಲ್ಲಿ 2009ರ ಜನವರಿ 27ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ಸೋದರ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಕ್ಲೆಯ್ಟನ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಈ DVDಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ. ==ಚಲನಚಿತ್ರ== ಪೀಟರ್ಸ್ ಕೆಲವೊಂದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನದು "[[ಸೀನಿಯರ್ ಸ್ಕಿಪ್ ಡೇ]]" ಚಿತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾರಿ ಮಿಲ್ಲರ್]], [[ತಾರಾ ರೀಡ್‌]] & [[ಗ್ಯಾರಿ ಲುನ್ಡಿ]] ಕೂಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 1994ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ಬೂಝ್‌ಕ್ಯಾನ್‌'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ 1999ರ ''ಟೈಗರ್ ಕ್ಲಾಸ್‌ III'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೇದಾರ ಎಲಿಯಟ್‌ ಆಗಿ, 1999ರ "ಅನಲೈಸ್‌ ದಿಸ್‌" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, 2004ರ ''[[ಮೈ ಬೇಬಿ'ಸ್ ಡ್ಯಾಡಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸೂತಿ ತಜ್ಞನಾಗಿ, 2006ರ ''ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಲೈಫ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಆಗಿ, 2007ರ ''ದಿ ಟೇಕ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಶರ್ಮಾ ಆಗಿ, ಮತ್ತು 2008ರ ''ಸೀನಿಯರ್ ಸ್ಕಿಪ್ ಡೇ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಲ್‌ ಟಾಡ್‌ ಆಗಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಂಬರಲಿರುವ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಆತನ ಅಭಿನಯಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲಂಪೂನ್‌'ಸ್‌ ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಆವ್‌ಸಮೆಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ "ಪರ್ವಿಯಸ್‌" ಆಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ಜನಪ್ರಿಯತೆ== ಪೀಟರ್ಸ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಟೊರೊಂಟೋದ [[ಏರ್ ಕೆನಡಾ ಸೆಂಟರ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ<ref>{{cite web|title=Russell Peters' Homecoming Tour SELLS OUT Across Canada!|work=News Blaze|url=http://newsblaze.com/story/2007032313240200003.cc/topstory.html|access-date=2010-02-25|archive-date=2012-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607210142/http://newsblaze.com/story/2007032313240200003.cc/topstory.html|url-status=dead}}</ref> ಏಕೈಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ 15,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಎರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರನಾದ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮಾರಾಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ದೇಶವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 60,000 ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಆರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಕರಿಯಾದವು.{{Citation needed|date=August 2007}} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಗಳು== * 1997- "ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಸರಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿರುವ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. ''[[ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ TV-ಸರಣಿಯಿಂದ ಬಂದ, ''ಶೋ ಮೀ ದಿ ಫನ್ನಿ'' ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ದಕ್ಕಿತು. (1997)<ref name="http://www.imdb.com/name/nm0992289/awards">{{cite web|title=Russell Peters IMDB profile - awards|work=IMDB Profile - Awards|url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/awards}}</ref> * 2004- ಆತನ ಕಾಮಿಡಿ ನೌ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಸಂದ ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. ! ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು * 2008- ದಿ ಜುನೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿರುವ ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. * 2008- 'ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಸರಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಣೆ'ಗಾಗಿರುವ ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದರ ವಿಜೇತ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" ! valign="top" width="240"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! align="left" valign="top" width="50"| ವರ್ಷ |- | align="left" valign="top"| "ಶೋ ಮೀ ದಿ ಫನ್ನಿ" | align="center" valign="top"| [[೧೯೯೭]] |- | align="left" valign="top"| "[[ಕಾಮಿಡಿ ನೌ!]]" | align="center" valign="top"| [[೨೦೦೪]] |- | align="left" rowspan="1"| "ಲೈವ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್" | align="center" valign="top"| [[೨೦೦೪]] |- | align="left" rowspan="1"| "ಔಟ್‌ಸೋರ್ಸ್ಡ್‌" | align="center" valign="top"| [[೨೦೦೬]] |- | align="left" rowspan="1"| "[[Russell Peters: Red, White, and Brown]]" | align="center" valign="top"| [[೨೦೦೮]] |} <ref>{{cite web|title=Russel Peters List of Films Produced (IMDB) | url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/filmotype}}</ref> ===ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಗಳು === ====ನಟನೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು - ದೂರದರ್ಶನ ==== *"ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ವಿಥೌಟ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್"(2008) *ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್: ರೆಡ್, ವೈಟ್ ಅಂಡ್ ಬ್ರೌನ್ (2008) *ಸೀನಿಯರ್ ಸ್ಕಿಪ್ ಡೇ/ಹೈಸ್ಕೂಲ್'ಸ್ ಡೇ ಆಫ್ ( ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ) (2008)- ಅಂಕಲ್ ಟಾಡ್ ====TVಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ==== *"ದಿ ಲೇಟ್ ಲೇಟ್ ಶೋ ವಿಥ್ ಕ್ರೈಗ್ ಫರ್ಗುಸನ್" - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ (2009) *"9ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೆನಡಿಯನ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು" (2008)- ಸ್ವತಃ ಅವನೇ (ದೊಡ್ಡ ತಾಣದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿಂತಾಡುವ ವಿದೂಷಕ - ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ) *"CBC ನ್ಯೂಸ್: ದಿ ಅವರ್".... ಸ್ವತಃ ಅವನೇ - 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18ರ ದಿನಾಂಕದ ಸಂಚಿಕೆ (2008) TV ಸಂಚಿಕೆ.... ಸ್ವತಃ ಅವನೇ *"[[ದಿ ಟುನೈಟ್ ಶೋ ವಿಥ್ ಜೇ ಲೆನೋ]]" - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ - 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 15ರ ದಿನಾಂಕದ ಸಂಚಿಕೆ (2008) *"[[ಡೆಫ್ ಕಾಮಿಡಿ ಜಾಮ್]]" - ಸಂಚಿಕೆ #8.4 (2008) TV ಸಂಚಿಕೆ - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ/ಹಾಸ್ಯಗಾರ *"[[Pulse: The Desi Beat]]"- ಸಂಚಿಕೆ #1.9 (2007) TV ಸಂಚಿಕೆ - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ *"[[ವೀಡಿಯೊ ಆನ್ ಟ್ರಯಲ್]]" ಸಂಚಿಕೆ #3.3 (2007) TV ಸಂಚಿಕೆ - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ. *"ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ಅನ್‌ಲೀಶ್ಡ್‌" - ಸಂಚಿಕೆ #1.6 (2006) TV ಸಂಚಿಕೆ - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ *4ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (2003) - ಸ್ವತಃ ಅವನೇ *5ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (2004)- ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶಿತ (ನಿಂತಾಡುವ ಪುರುಷ ವಿದೂಷಕ) *MTV ಕ್ರಿಬ್ಸ್ ====ಸ್ವಯಂ ==== *[[ಹೆಕ್ಲರ್]](2007) *[[ಲೆಟ್'ಸ್ ಆಲ್ ಹೇಟ್ ಟೊರೊಂಟೊ]](2007)<ref>{{cite web|title=IMDB Official Russel Peters Filmography |url=http://www.imdb.com/name/nm0992289/filmotype}}</ref> ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commonscat|Russell Peters}} * [http://www.RussellPeters.com/ RussellPeters.com] - ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲ * {{twitter|therealrussellp|Russell Peters}} * [http://facebook.com/russellpeters ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್] [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ * {{MySpace|therealrussellpeters|Russell Peters}} * {{imdb name|name=Russell Peters|id=0992289}} * [http://indiglow.tv/russell-peters-toronto%e2%80%99s-first-global-ambassador ರಸ್ಸೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಟೊರೊಂಟೊ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} :ರಸ್ಸೆಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್ {{DEFAULTSORT:Peters, Russell}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಕಾಲೀನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಓಂಟೇರಿಯೋದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆನಡಾದ ವಲಸಿಗರು.]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನೆನಡಾದ ರೇಡಿಯೋ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆನಡಾ-ಮೂಲದ ಮನೋರಂಜಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ನಿಂತಾಡುವ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಂಪ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೆಮಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] 92ptybvrr7dknj6qklx4mctfxij9c1m 0 22840 1372197 1361180 2026-04-27T07:39:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372197 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Rave Idli.JPG|thumb]] [[ರವೆ]] ಅಥವಾ [[ಬಾಂಬೆ ರವೆ]] ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ '''ರವೆ ಇಡ್ಲಿ'''ಯು (Rava idli) [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪಾಹಾರ ತಿನಿಸಾದ [[ಇಡ್ಲಿ]]ಯ ಒಂದು ಬಗೆ. ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಉಪಾಹಾರ. ==ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಣ== [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪಾಹಾರ ಗೃಹ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಮಾವಳ್ಳಿ ಟಿಫಿನ್ ರೂಮ್ಸ್|ಎಂಟಿಆರ್]] ಇದನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="ರವೆಇಡ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಣ">{{cite web|title=ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಣ|url=http://www.straitstimes.com/lifestyle/food/mtr-1924s-rava-idli-nekkid-offers-supper-and-more|website=www.straitstimes.com accessdate 1 Oct 2016}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.ಎಂಟಿಆರ್ ಪ್ರಕಾರ, [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಇಡ್ಲಿ]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವಾದ ಅಕ್ಕಿಯ ಸರಬರಾಜು ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿ [[ರವೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಇಡ್ಲಿ]] ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ''ರವೆ ಇಡ್ಲಿ''ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.<ref name="ರವೆಇಡ್ಲಿಇತಿಹಾಸ">{{cite web|title=ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ |url=http://cookclickndevour.com/rava-idly-recipe|website= cookclickndevour.com accessdate1 Oct 2016}}</ref> ==ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು== * [[ರವೆ]] (ಲೋಕಲ್ ರವೆ) *ಎರಡು ಕಪ್ [[ಮೊಸರು]] *ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆ *ಹಸಿ[[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]] ನಾಕಾರು *[[ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ]] *[[ಸಾಸಿವೆ]] ಅರ್ಧ ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ *ಕಾಯಿತುರಿ *[[ಇಂಗು]] ಚಿಟಿಕೆ, [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಕರಿಬೇವಿನ ಮರ|ಕರಿಬೇವು]] ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು *ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು [[ಉಪ್ಪು]]. ==ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ== ಬಾಣಲೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಿ ಸಾಸಿವೆ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ, ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಹಸಿಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಕರಿಬೇವು, ಇಂಗು ಹಾಕಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಾಳಿಸಿ ನಂತರ ರವೆಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ರವೆ ಘಂ ಅಂತ ವಾಸನೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಹುರಿಯಬೇಕು. ಹುರಿದು ತಣ್ಣಗಾದ ಬಳಿಕ ಉಪ್ಪು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸೊಪ್ಪು, ಕಾಯಿತುರಿ ಹಾಕಿ ಮೊಸರನ್ನು ಹಾಕುತ್ತ ಇಡ್ಲಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹದಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಯಿತುರಿ, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತುರಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸೊಪ್ಪು, ಮಿಕ್ಸ್ ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆ ಕಡೆ ಗೋಡಂಬಿಯನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿದಿಟ್ಟು ಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ನಂತರ ಎಣ್ಣೆ ಸವೆರಿದ ಇಡ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ಒಂದೊಂದು ಗೋಡಂಬಿ ಇಟ್ಟಮೇಲೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತುರಿ ಮಿಕ್ಸ್ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಹರಡಿ ಮೊಸರು ಸೇರಿಸಿ ಕಲೆಸಿದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಹಾಕಿ ಕುಕ್ಕರನ್ನು ಸ್ಟೌವ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು. 10 ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಕುಕ್ಕರ್ ಆಫ್ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು ಬಿಸಿಬಿಸಿ ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ತಯಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ.ರವೆ ಇಡ್ಲಿಯನ್ನು ಸಾಗು, ಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಬಾರ್ ಜೊತೆ ಮೆಲ್ಲಬಹುದು.<ref name="ರವೆಇಡ್ಲಿಮಾಡುವವಿಧಾನ">{{cite web|title=ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ|url=http://kannada.boldsky.com/recipes/breakfast/0624-healthy-recipe-rava-idli.html|website= kannada.boldsky.com accessdate 1 Oct 2016}}</ref><ref name="ರವೆಇಡ್ಲಿಮಾಡುವವಿಧಾನ೧">{{cite web|title=ರವೆ ಇಡ್ಲಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು |url=http://vegrecipesofindia.com/rava-idli-recipe |website= www.vegrecipesofindia.com accessdate 1 Oct 2016}}</ref><ref name="ಮನೆಯಲ್ಲೇಮಾಡಿಈಅಡುಗೆಮಿಶ್ರಣ">{{cite web|title=ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಡಿ ಈ ಅಡುಗೆ ಮಿಶ್ರಣ|url=http://m.prajavani.net/article/2015_08_22/346445|website=m.prajavani.net accessdate 1 Oct 2016}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು== <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ]] coryp8iubx0m01bkyfisacwldq19p76 0 22928 1372216 1361949 2026-04-27T11:04:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372216 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | image = Reese Witherspoon 2009.jpg |caption = Witherspoon in the [[Oval Office]] on June 25, 2009 |birthdate = {{birth date and age|mf=yes|1976|3|22}} | birthplace = {{city-state|ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್|ಲುಯಿಸಿಯಾನ}}, U.S. | birthname = ಲಾರಾ ಜೀನ್‌ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ | spouse = [[Ryan Phillippe]] (1999–2007); two children | yearsactive = 1991 – present | occupation = ನಟಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕಿ }} ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ''''ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌''' ' ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾದ '''ಲಾರಾ ಜೀನ್‌ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌''' (ಜನನ: 22 ಮಾರ್ಚ್‌ 1976) ಅಮೆರಿಕಾದ ಒಬ್ಬ ನಟಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ. 1988ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು: ''[[ಒವರ್ನೈಟ್‌ ಡೆಲಿವರಿ]]'', ''[[ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ವಿಲ್ಲೆ‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಟ್ವಿಲೈಟ್]]'' ‌. ಇದರ ಮಾರನೆಯ ವರ್ಷ, ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ''[[ಎಲೆಕ್ಷನ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಲಭಿಸಿತು. ''[[ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌]]'' ಎಂಬ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಎಲ್ಲಿ ವುಡ್ಸ್‌'‌ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಯೊಂದಿಗೆ 2001ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು ಸಿಕ್ಕಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಸ್ವೀಟ್‌ ಹೋಂ ಅಲಾಬಾಮಾ]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ ''[[Legally Blonde 2: Red, White & Blonde]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ನಟಿಯಾಗಿ ಮರಳಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಕಾರೀ ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. 2005ರಲ್ಲಿ, ''[[ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜೂನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದರು. ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಎನಿಸಿ [[ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]], [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]], [[BAFTA]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ನಟ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ''[[ಕ್ರೂಯೆಲ್‌ ಇಂಟೆನ್ಷನ್ಸ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹನಟರಾದ [[ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌]]ರನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಆವಾ ಮತ್ತು ಡೀಕಾನ್‌ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜೋಡಿಯು 2006ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಹೊಂದಿತು. ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಟೈಪ್‌ ಎ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡತಿ. ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಲಹಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ನಿಧಿ‌]] ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಏವನ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್‌]]ನ ಜಾಗತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ದಾನಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಏವನ್‌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ == ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾ]]ದ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (ಇಂದು [[ಒಷ್ನರ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ‌]])ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ [[ಟ್ಯೂಲೇನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="tulane">{{cite web| title = Green Threads on the Red Carpet| author = Martin, Aaron| publisher = Tulane University magazine| date = 2006-03-01| url = http://www2.tulane.edu/article_news_details.cfm?ArticleID=6294| accessdate = 2007-04-30| archive-date = 2007-03-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20070311170410/http://www2.tulane.edu/article_news_details.cfm?ArticleID=6294| url-status = dead}}</ref><ref name="dork"/> ಅವರ ತಂದೆ ಜಾನ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ಸಂಜಾತ [[ಕಿವಿ ಗಂಟಲು ತಜ್ಞ]] ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮುಂಚೆ [[U.S. ಭೂಸೇನಾ ಮೀಸಲು ಪಡೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಕರ್ನಲ್‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.<ref name="movieyahoo">{{cite web| title = Reese Witherspoon biography| publisher = [[Yahoo! Movies]]| url = https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018812/bio| accessdate = 2007-10-25| archive-date = 2007-06-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20070605184759/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018812/bio| url-status = dead}}</ref><ref name="findarticles">{{cite web|title=That's Reese: stepping into the ring of fire|date=2005-12-01|author=Slschy, Ingrid|publisher=[[Interview (magazine)|Interview]]. Archived at Findarticles.com|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_11_35/ai_n15950788|accessdate=2007-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417213506/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_11_35/ai_n15950788|archivedate=2008-04-17|url-status=dead}}</ref> ರೀಸ್‌ರ ತಾಯಿ ಬೆಟ್ಟಿ ([[ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರು]] ರೀಸ್‌) [[ಟೆನ್ನೆಸೀ ರಾಜ್ಯದ ಹ್ಯಾರಿಮನ್‌]] ಸಂಜಾತೆ. ಇವರು ಮಕ್ಕಳ ಶುಶ್ರೂಷಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ Ph.D. ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ವ್ಯಾಂಡರ್ಬಿಲ್ಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿ ಶುಶ್ರೂಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="findarticles"/><ref name="tiscali1">{{cite web|author=Wills, Dominic|title=Reese Witherspoon biography (page 1)|publisher=[[Tiscali]]|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog.html|accessdate=2007-11-26|archive-date=2007-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015052438/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog.html|url-status=dead}}</ref> ತಾವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಜಾತ [[ಜಾನ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌]]ರ ವಂಶಜೆಯೆಂದು ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌[[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಹಾಗೂ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆ]]ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="newsindependent">{{cite web|title=Reese Witherspoon: Legally Blonde. Physically flawed?|author=Stuges, Fiona|date=2004-08-07|publisher=[[The Independent]]|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20040807/ai_n12805219|accessdate=2007-09-22|archive-date=2007-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070214211841/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20040807/ai_n12805219|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon: Legally Blonde...Again|publisher=Agirlsworld.com|url=http://www.agirlsworld.com/rachel/hangin-with/reesewitherspoon_legally2.html|accessdate=2007-10-25|archive-date=2003-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20030812012242/http://www.agirlsworld.com/rachel/hangin-with/reesewitherspoon_legally2.html|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ವಂಶಜರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{0/ಸಹಿಮಾಡಿದ ಜಾನ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ರ ವಂಶಸ್ಥರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಿಳಿದ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ ಪೈನ್ಸ್‌ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರಿ, ಸಂಪುಟ 3 ನೋಡಿ. ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಎಂಬುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಸವಿ 1720-1776ರವರೆಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಸ್ಕಾಚ್ ಜನರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಹಲವರು ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಜಾನ್‌ ದಿ ಸೈನರ್‌ ಪೈಸ್ಲೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಜರ್ಸೀ ಕಾಲೇಜ್‌ಗೆ ಬಂದರು.</ref><ref>ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ವಂಶಜರು, ಸಂಪುಟ 3, ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೇರ ವಂಶಜರ ರೀಸ್ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಪುರುಷರೆಂದರೆ ಹೆನ್ರಿ ಕೊಲಾಕ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌, ಜೂನಿಯರ್‌.</ref> ರೀಸ್‌ರ ತಂದೆ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ವೀಸ್ಬಾಡೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ U.S. ಸೇನಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ,ಸಣ್ಣ ಬಾಲಕಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="tiscali1"/><ref name="livingscot">{{cite web|title=Reese revels in her Scots (blonde) roots| author= Flockhart, Hary| date=2007-10-19| publisher=[[The Scotsman]]|url=http://living.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=3472177|accessdate=2007-11-05}}</ref> U.S.ಗೆ ವಾಪಸಾದ ನಂತರ, ಟೆನ್ನೆಸೀಯ ನ್ಯಾಷ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದರು. ಅವರನ್ನು [[ಎಪಿಸ್ಕಪೇಲಿಯನ್‌ (ಬಿಷಪ್‌ ಗಣಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ)]] ಸಂಪ್ರದಾಯ ರೀತ್ಯಾ ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="reader's digest">{{cite web|title=Face to Face With Reese Witherspoon|work=Reader's Digest|author=Grant, Meg|date=2005-09-30|url=http://www.rd.com/face-to-face-with-reese-witherspoon/article18040-3.html|accessdate=2009-10-19|archive-date=2008-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512055151/http://www.rd.com/face-to-face-with-reese-witherspoon/article18040-3.html|url-status=dead}}</ref> ರೀಸ್‌ ತಮ್ಮ ಏಳನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಹೂವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬರ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಟನಾ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ರೀಸ್‌ರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.<ref name="tiscali2"/><ref>{{cite web|title=Blond ambition|publisher=Guardian|date=2003-07-26|url=https://www.theguardian.com/film/2003/jul/26/patterson.comment|accessdate=2007-11-26}}</ref> ತಮ್ಮ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟೆನ್‌-ಸ್ಟೇಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ ಫೇರ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="tiscali2"/><ref name="page1"/> ರೀಸ್‌ ತನ್ನ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ದರ್ಜೆ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="tiscali2">{{cite web|title=Reese Witherspoon biography (page 2)|author=Wills, Dominic|publisher=[[Tiscali]]|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog/2|accessdate=2007-11-26|archive-date=2007-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015052443/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog/2|url-status=dead}}</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಅವರಿಗೆ ಪಂಚಪ್ರಾಣವಾಗಿತ್ತು. 'ಬಹಳಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ದೊಡ್ಡ ದಡ್ಡಿ' ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="dork">{{cite web|title=The dork who grew into a Hollywood princess|publisher=[[The Sunday Times]]|date=2006-03-05|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/article737573.ece?token=null&offset=12|accessdate=2007-11-26|archive-date=2011-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092546/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/article737573.ece?token=null&offset=12|url-status=dead}}</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಒಲವಿನ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ, 'ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಚ್ಚಿಯಾಗುವುದುಂಟು. ನನ್ನ ಹೃದಯ ಬಹಳ ಜೋರಾಗಿ ಬಡಿಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಅಲ್ಲಿರುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬಯಸುವೆ' ಎಂದರು.<ref name="reader's digest"/> ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌ ಅಕ್ಯಾಡಮಿಯಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಟೆನ್ನೆಸೀ ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಷ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಹಾರ್ಪೆತ್‌ ಹಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌]] ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬ [[ಚಿಯರ್‌ಲೀಡರ್‌ (ಜಯಕಾರ-ನಾಯಕಿ)]] ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="page1">{{cite web|title=Playing It Straight (page 1)|author=Booth, William | date = 2005-11-13| publisher=Washington Post|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/11/AR2005111100442.html|accessdate=2007-11-10}}</ref><ref name="talent"/> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="commitment">{{cite web|title=Reese Witherspoon; Commitment, Success and the Age of Ambivalence|author= Gardner, Elysa|date=1998-09-13|publisher= New York Times|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DA1F3FF930A2575AC0A96E958260|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷ ವ್ಯಾಸಂಗದ ನಂತರ, ನಟನೆಯ ವೃತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್‌ ತೊರೆದರು.<ref name="talent">{{cite web|title=Talent behind Witherspoon's win |publisher = BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4581664.stm|accessdate = 2007-10-25 | date=2006-01-17}}</ref> ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ [[ದಕ್ಷಿಣದ (ಯುಎಸ್‌)]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರೀಸ್‌ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ 'ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪರಿಜ್ಞಾನ' ನೀಡಿತು; 'ಜನರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಜ್ಜನಿಕೆಯಿಂದಿರುವುದು, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದಿರುವುದು, ಹಾಗೂ, ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವುದನ್ನು' ಕಲಿತೆ ಎಂದು ರೀಸ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="talent"/><ref name="sweethome"/> ರೀಸ್‌ರನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಧಿಸಿದಾಕೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ರೀಸ್‌ಗೆ 'ಲಿಟ್ಲ್‌ ಟೈಪ್‌ A' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನಿಟ್ಟರು.<ref name="ambition">{{cite web|date=2005-01-07|title=Reese Witherspoon: A novel challenge for blonde ambition|publisher=[[The Independent]]. Archived at Findarticles.com|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20050107/ai_n9693572|accessdate=2007-11-05|archiveurl=https://archive.today/20080218234602/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20050107/ai_n9693572|archivedate=2008-02-18|url-status=live}}</ref><ref name="fashion">{{cite web| title=A type A is already on A-list|publisher=[[The San Diego Union-Tribune]]| date=2005-11-13|author=Meyer, Norma |url=http://www.signonsandiego.com/news/features/20020927-9999_1c27reese.html|accessdate=2007-11-26}}</ref> ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬೇಗ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕುರಿತು, ''[[ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ರೀಸ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಹೀಗೆ: 'ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದು ತಾವು ಭಾವಿಸಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಬುದ್ಧಿಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿರಲು ಹಾಗೂ ಕಾಲು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದೃಢವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವವೇ ನಾನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ. ಮಹಿಳೆಯರು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೆಳೆದೆ. ಅವರು ಸಾಧಿಸಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜವು ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಕಾರಣ.' <ref name="findarticles"/> == ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ == === ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿ (1990–1998) === 1990ರಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ, '''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ ದಿ ಮೂನ್‌]]'' 'ಗಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಪಾತ್ರಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾದರು. ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಯಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದು ಇವರ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="talent"/> ಆದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಡ್ಯಾನಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಲಭಿಸಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕರ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಹುಡುಗಿಯ ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನೆರೆಮನೆಯ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ''[[ವೆರೈಟಿ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು "ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಹದ್ದು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು.<ref name="fear">{{cite web|author=Levy, Emanuel|date= 1996-05-08|title= Fear (review)|publisher=[[Variety magazine|Variety]]|url=http://www.variety.com/review/VE1117905141.html?categoryid=31&cs=1&query=%22reese+witherspoon%22|accessdate=2007-11-10}}</ref> 'ರೀಸ್‌ರ ಮೊದಲ ಚುಂಬನದ ದೃಶ್ಯವು, ನಾನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಣ್ಣ ದೃಶ್ಯ' ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕ [[ರೊಜರ್‌ ಎಬರ್ಟ್‌]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tiscali2"/> ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ರೀಸ್‌ಗೆ [[ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಿರಿಯ ನಟಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="award 13th">{{cite web|url=http://www.youngartistawards.org/pastnoms13.htm|title=Thirteenth Annual Youth in Film Awards|publisher=[[Young Artist Award|youngartistawards.org]]|accessdate=2007-07-04}}</ref> ಆನಂತರ ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇಬಲ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ವೈಲ್ಡ್‌ಫ್ಲಾವರ್‌'' ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಿರುತೆರೆ ನಟನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ಡಿಯೇನ್‌ ಕೀಟನ್‌]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಷಿಯಾ ಆರ್ಕ್ವೆಟ್‌]] ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="movieyahoo"/><ref name="newsindependent"/> ಇಸವಿ 1992ರಲ್ಲಿ ರೀಸ್ ''ಡೆಸ್ಪೆರೇಟ್‌ ಚಾಯ್ಸಸ್‌: ಟು ಸೇವ್‌ ಮೈ ಚೈಲ್ಡ್‌'' ಎಂಬ ಕಿರುತೆರೆಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಳಾದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="movieyahoo"/> ಇಸವಿ 1993ರಲ್ಲಿ, [[CBS]]ಕಿರುಸರಣಿ ''ರಿಟರ್ನ್‌ ಟು [[ಲೋನ್ಸಮ್‌ ಡವ್‌]] '' ನಲ್ಲಿ ಕಿರಿವಯಸ್ಸಿನ ಪತ್ನಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಹದಿಹರೆಯದವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ [[ಡಿಸ್ನಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಎ ಫಾರ್‌-ಆಫ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ, ನೊನೀ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. [[ಕಲಹರಿ]] ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹುಡುಗಿಯ {{convert|1250|mi|km|-2}}ಪಾತ್ರವಿದಾಗಿತ್ತು.<ref name="movieyahoo"/> ಇದೇ ವರ್ಷ, ''[[ಜ್ಯಾಕ್ ದಿ ಬೆಯರ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಿರಿಯ ಸಹನಟಿಗಾಗಿ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.<ref name="award 15th">{{cite web|url=http://www.youngartistawards.org/pastnoms15.htm|title=Fifteenth Annual Youth in Film Awards|publisher=[[Young Artist Award|youngartistawards.org]]|accessdate=2007-07-04}}</ref> ಇದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, 1994ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[S.F.W.]]'' ನಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್, ವೆಂಡಿ ಫಿಸ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. [[ಜೆಫ್ರಿ ಲೆವಿ]] ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1996ರಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಅದ್ದೂರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ''[[ಫಿಯರ್‌]]'' ಎಂಬ ರೋಮಾಂಚಕ-ಕಥೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು[[ಮಾರ್ಕ್‌ ವಾಲ್ಬರ್ಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಲಿಸಾ ಮಿಲನೊ]]ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕೋಲ್‌ ವಾಕರ್‌ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಿಂಸಾ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮನೋವಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಕಂಡುಬರುವ ಸುಂದರ ಗೆಳೆಯನ ಜತೆ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಿಕೃತಹಾಸ್ಯಮಿಶ್ರಿತ ರೋಮಾಂಚಕ-ಕಥೆಯುಳ್ಳ ''[[ಫ್ರೀವೇ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರು [[ಕೀಫರ್‌ ಸದರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೂಕ್‌ ಷೀಲ್ಡ್ಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕಿನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರದ್ದು [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವ್ಯಾನೆಸಾ ಲುಟ್ಜ್‌ ಎಂಬ ಬಡ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರ. [[ಸ್ಟಾಕ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಬ್ಬ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸರಣಿ ಹಂತಕ ಎದುರಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref name="talent"/> ಪತ್ರಿಕಾ ವಲಯದವರಿಂದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ, ''[[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರೋನಿಕಲ್]]'' ನ [[ಮಿಕ್‌ ಲಾಸೇಲ್‌]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, 'ಟೆಕ್ಸನ್ ವಾಕ್‌ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಪಾತ್ರವು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ, ಒಂದಕ್ಕಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವೈಪರೀತ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಲರ್ಹವಾಗಿದೆ' <ref>{{cite web|author=LaSalle, Mick|title=`Freeway's' Wild, Funny Ride|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1996/08/23/DD13791.DTL|accessdate=2007-12-12|archive-date=2007-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225135130/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F1996%2F08%2F23%2FDD13791.DTL|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ಕಾಗ್ನ್ಯಾಕ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ‌]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಖ್ಯಾತ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ದೃಢಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="talent"/><ref>{{cite web|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/880:1804/1/Reese_Witherspoon.htm|title=Reese Witherspoon|publisher=[[The Biography Channel]]|accessdate=2007-07-04}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಸಹ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನಟನಾ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು. 'ನನಗೆ ಅತಿಯಾದ ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಡಚಣೆಯಿಂದ ಪಾರಾದ ನಂತರ, ನಾನು ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಯತ್ನಿಸಬಹುದು ಎನಿಸಿತು' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="commitment"/> 1997ರಲ್ಲಿ ''ಫ್ರೀವೇ'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅವರು‌, ನಟ [[ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರ ಆರಂಭಿದರು. ಇಸವಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ಮರಳಿದ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್''[[ಒವರ್ನೈಟ್‌ ಡೆಲಿವರಿ]]'', ''[[ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ವಿಲ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಟ್ವೈಲೈಟ್‌]]'' ಎಂಬ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="newsindependent"/><ref name="spoonful"/> ''ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ವಿಲ್ಲೆ‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಟೋಬಿ ಮ್ಯಾಗ್ವಯರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. 1990ರ ದಶಕದ ಹದಿಹರೆಯದ ಇಬ್ಬರು ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ 1950ರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ಸೆಟಿಂಗ್‌ಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುವುದು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತು. ರೂಪಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯ ಕುರಿತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಜೆನಿಫರ್‌ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ರೀಸ್‌ರ ನಟನೆಯು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತಲ್ಲದೆ, ಬೆಸ್ಟ್‌ ಫಿಮೇಲ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್‌ (ನಟಿಯೊಬ್ಬಳಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಸಾಧಾರಣಾ ನಟನೆ) ಗಾಗಿ ಯುವ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://uk.movies.yahoo.com/artists/w/Reese-Witherspoon/awards-135363.html|title=Reese Witherspoon Awards|publisher=uk.movies.yahoo.com|accessdate=2007-07-04}}</ref> ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಒಬ್ಬ ಅಸಾಧಾರಣ ನಟಿಯಾಗುವರೆಂಬ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗ್ಯಾರಿ ರಾಸ್‌]] ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="commitment"/> === ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯಶಸ್ಸು (1999–2000) === 1999ರಲ್ಲಿ, ''[[ಬೆಸ್ಟ್‌ ಲೇಯ್ಡ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ನಾಟಕ-ಕಥೆಯುಳ್ಳ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ [[ಅಲೆಸ್ಯಾಂಡ್ರೊ ನಿವೊಲಾ]]ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಪರಾರಿಯಾಗಲು, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮನೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನೆ ಹಾಕುವ ಲಿಸ್ಸಾ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="movieyahoo"/> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು,ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಲೆಸ್‌ ಲಿಯಾಸನ್ಸ್‌ ಡೇಂಜರೂಸಸ್‌]]'' ಅಧಾರಿತ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಾಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕ್ರ್ಯೂಯಲ್ ಇನ್‌ಟೆನ್ಷನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಸಾರಾ ಮಿಷೆಲ್‌ ಗೆಲ್ಲರ್‌]] ಮತ್ತು ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಆನೆಟ್‌ ಹಾರ್ಗ್ರೂವ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ''[[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌]]'' ನಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು: 'ಕನಿಷ್ಠ ಆಡಂಬರದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಸಹಜ ಪೈಶಾಚಿಕ ಮುಖಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕರೆನೀಡಿದಾಗಲೂ ಕೂಡ ಅವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.' <ref>{{cite web|title=``Dangerous Liaisons' Junior|date=1999-03-05|author=Graham, Bob|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1999/03/05/DD31451.DTL|accessdate=2007-12-06|archive-date=2007-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121020409/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F1999%2F03%2F05%2FDD31451.DTL|url-status=dead}}</ref> ಕಾಕತಾಳೀಯ ಎಂಬಂತೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಾಗಿ [[ಮಾರ್ಸಿ ಪ್ಲೇಗ್ರೌಂಡ್‌]] ರಚಿಸಿದ [[ಸಂಗೀತದ ವೀಡಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ವರ್ಷ, 1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ [[ಟಾಮ್‌ ಪೆರೊಟಾ]]ರ ''[[ಎಲೆಕ್ಷನ್‌]]'' ಕಾದಂಬರಿ ರೂಪಾಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಬ್ರೊಡೆರಿಕ್‌]] ನಟಿಸಿದರು.<ref name="movieyahoo"/> ಇದರಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚುಣಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧಕಿ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ [[ಟ್ರೇಸಿ ಫ್ಲಿಕ್‌]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಈ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಶಂಸೆ ಲಭಿಸಿತು. [[ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ]] ಹಾಗೂ [[ಆನ್ಲೈನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಥಮ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]]ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು [[ಇನ್ಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon Award|publisher=[[Yahoo! Movies]]|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018812/awards|accessdate=2007-11-10|archive-date=2007-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630043657/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018812/awards|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://64.71.180.171/spiritawards/past_nominees_filmbyyear.php|title=Past Nominees&nbsp;–Best Actress|publisher=[[Independent Spirit Award|filmindependent.org]]|accessdate=2007-10-04}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''[[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌]]'' ನ ''100 ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ'' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.filmsite.org/100greatperformances3.html|title=100 Greatest Movie Performances of All Time|publisher=[[Filmsite.org]]|accessdate=2007-07-04}}</ref> ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಅಲೆಕ್ಸ್ಯಾಂಡರ್‌ ಪೇಯ್ನ್‌]] ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ರನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು: 'ಪುರುಷರು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುವ ಗುಣಗಳು ಅವರಲ್ಲಿದೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾಗಿರಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಮೂಲಾಧಾರವಷ್ಟೇ. ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವೀ ಮೋಹಕ-ಗುಣ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಇನ್ಯಾರಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ರೀಸ್‌ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಟನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದು.'<ref name="sweethome"/> ಅವರದ್ದು ಯಶಸ್ವೀ ನಟನೆಯಾದರೂ ಸಹ, [[ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ]]ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕಾರಣ,ಚಿತ್ರ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಕೆಲಸ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ರೀಸ್ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Playing It Straight (page 3)|author=Booth, William | date =2005-11-13| publisher= [[The Washington Post]] |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/11/AR2005111100442_3.html|accessdate=2007-11-10}}</ref> ತಾವು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರದಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ರೀಸ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. 'ನಾನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವು ಬಹಳ ತೀವ್ರ ಹಾಗೂ ಗಯ್ಯಾಳಿ ಸ್ವಭಾವದ್ದಾಗಿದ್ದರಿಂದ-ತಾವು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ಭಾವನೆ ಬದಲಿಗೆ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವೇ ಹಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ನಾನು ಪಾತ್ರಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾದರೂ, ಆದರೆ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಎರಡನೇ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದೆ. ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ದೊಡ್ಡ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಹಾನ್‌ ನಟಿಯರಿಗಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ, ಜನರು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಿದ ನಟಿಯರಿಗೆ.' <ref name="findarticles"/> ಇಸವಿ 2000ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈಕೊ]]'' ದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ''[[ಲಿಟ್ಲ್‌ ನಿಕ್ಕಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="spoonful">{{cite web|title=Spoonfuls of video treats|author=Booth, Philip|date=2003-02-06|publisher=[[St. Petersburg Times]]|url=http://www.sptimes.com/2003/02/06/Weekend/Spoonfuls_of_video_tr.shtml|accessdate=2007-11-10|archive-date=2007-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228031118/http://www.sptimes.com/2003/02/06/Weekend/Spoonfuls_of_video_tr.shtml|url-status=dead}}</ref> ''[[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯ ಆರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್[[ರಾಚೆಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌]]ನ ಸಹೋದರಿ ಜಿಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title=Guest stars: The good, the bad, the twin sister|publisher=[[St. Petersburg Times]]|url=http://www.sptimes.com/2004/05/04/Floridian/Guest_stars__The_good.shtml|author=Deggans, Eric|date=2004-05-04|accessdate=2007-11-10|archive-date=2007-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071213124437/http://www.sptimes.com/2004/05/04/Floridian/Guest_stars__The_good.shtml|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ತರುವಾಯ ವರ್ಷ, [[ಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ದಿ ಟ್ರಂಪೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ವಾನ್‌]]'' ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆರೆನಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು. === ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮನ್ನಣೆ (2001–2004) === ಇಸವಿ 2001 ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ರ ವೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಆ ವರ್ಷ ಅವರು ''[[ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮಾಜಿ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿಕೊಂಡು [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು, ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗುವ ಇಂಗಿತ ಹೊತ್ತ ಎಲ್ಲೆ ವುಡ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಹಿಳೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ವುಡ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ: "ನಾನು ''ಲೀಗಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ಓದಿದಾಗ, ನಾನು ಎಂದುಕೊಂಡದ್ದು, 'ಆಕೆ ಬೆವರಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌ನವಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ಹುಡುಗಿ, ಮಹಿಳಾಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ಆಕೆಗೊಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಗೆಳೆಯನಿದ್ದಾನೆ. ಹೌದು, ಅವನು ಆಕೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಕೇಳ್ತಾರೆ? ಆಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತೇನೆ.' ಹಾಗಾಗಿ ನೀವು ಆಕೆಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಲು ಆಗದಂತಹ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಖಾತರಿಪಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು." <ref name="sweethome"/> ''ಲೀಗಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು,ದೇಶೀಯವಾಗಿ US$96 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣಗಳಿಸಿತು.<ref name="mojo">{{cite web|title=Reese Witherspoon|publisher=[[Box Office Mojo]]|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=reesewitherspoon.htm|accessdate=2007-12-02}}</ref> ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ನಟನೆಯು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿತು. ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ಅವರನ್ನು 'ನೂತನ [[ಮೆಗ್‌ ರಯಾನ್‌]]' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Classic Crawford|author=Harkness, John|date=2003-02-06|publisher=[[NOW (magazine)|NOW]]|url=http://www.nowtoronto.com/issues/2003-02-06/movie_videodvd.php|accessdate=2007-11-04|archive-date=2005-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20051128085445/http://www.nowtoronto.com/issues/2003-02-06/movie_videodvd.php|url-status=dead}}</ref> 'ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ತಮ್ಮ ಹರ್ಷಚಿತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಚತುರೋಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು [[ರೊಜರ್‌ ಎಬರ್ಟ್‌]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ರೀಸ್‌ ಎಲ್ಲೆ ವುಡ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ''[[Salon.com]]'' ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Legally blone|author=Zacharek, Stephanie|date=2001-07-13|publisher=[[Salon.com]]|url=http://archive.salon.com/ent/movies/review/2001/07/13/legally_blonde/index.html|accessdate=2007-12-12|archive-date=2007-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205183719/http://archive.salon.com/ent/movies/review/2001/07/13/legally_blonde/index.html|url-status=dead}}</ref> ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, 'ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹಾಸ್ಯನಟಿ. ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಸಣ್ಣ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಯಾರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಶಕ್ತಿತುಂಬಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ''[[ಸಿಯೆಟ್ಲ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌-ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸರ್‌]]'' ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Enough energy in this 'Blonde' to perk up limp comedy|publisher=[[Seattle Post-Intelligencer]]|author=Axmaker, Sean|date=2001-07-13|url=http://www.seattlepi.com/movies/31039_blonde13q.shtml|accessdate=2007-12-12}}</ref> ತಮ್ಮ ನಟನೆಗಾಗಿ, ರೀಸ್‌ ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟನೆಗಾಗಿ [[MTV ಮೂವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳಿಸಿದರು. ''ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2002ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್‌]]'' ವ್ಯಂಗ್ಯಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ [[ದಿ ಬಾರ್ಟ್‌ ವಾಂಟ್ಸ್‌ ವಾಟ್‌ ಇಟ್‌ ವಾಂಟ್ಸ್‌]] ಕಂತಿನ ಗ್ರೀಟಾ ವುಲ್ಫ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಎಂಬ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon filmography|publisher=[[Variety magazine|Variety]]|url=http://www.variety.com/profiles/people/main/30620/Reese%20Witherspoon.html?dataSet=1|accessdate=2007-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071124083344/http://www.variety.com/profiles/people/main/30620/Reese%20Witherspoon.html?dataSet=1|archivedate=2007-11-24|url-status=live}}</ref> ಇದೇ ವರ್ಷ, [[ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್‌]]ರ ನಾಟಕವನ್ನಾಧರಿಸಿದ ''[[ದಿ ಇಂಪಾರ್ಟನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬೀಯಿಂಗ್‌ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌]]'' ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆಸಿಲಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|author=Clark, John|date=2002-05-12|title=Young and talented, headstrong and 'Earnest' Reese Witherspoon gets what she wants|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/chronicle/archive/2002/05/12/PK236774.DTL&type=movies|accessdate=2007-11-04|archive-date=2007-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20071204002716/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Farchive%2F2002%2F05%2F12%2FPK236774.DTL&type=movies|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title= Announces the 4th Annual 2002 Teen Choice Awards Nominees|publisher=[[PR Newswire]] |url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/06-03-2002/0001739538&EDATE=|accessdate=2007-11-04}}</ref> [[ಆಂಡಿ ಟೆನ್ನಂಟ್‌]] ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಸ್ವೀಟ್‌ ಹೋಮ್‌ ಅಲಬಾಮಾ]]'' 2002ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜೋಷ್‌ ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಡೆಂಪ್ಸಿ]]ರೀಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು ಮೆಲಾನೀ ಕಾರ್ಮೈಕೇಲ್‌ ಎಂಬ ಯುವ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಕಿಯ ಪಾತ್ರ. ಈಕೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜಕಾರಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಹಂಬಲವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಕೆಯಿಂದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಲು [[ಅಲಬಾಮಾ]]ಗೆ ವಾಪಸಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಇದು ತಮ್ಮ 'ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪಾತ್ರ' ಎಂದು ರೀಸ್‌ ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತವರುಪಟ್ಟಣ ನ್ಯಾಶ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜೆಲೀಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ತಮಗಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಈ ಪಾತ್ರವು ನೆನಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|publisher=[[IGN]]|url=http://au.movies.ign.com/articles/371/371856p1.html|title=Interview with Reese Witherspoon|accessdate=2007-06-12|archive-date=2011-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713005004/http://au.movies.ign.com/articles/371/371856p1.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಈವರೆಗೆ ರೀಸ್‌ರ ಅತಿ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಅದು $35 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿ, USನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ $127 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="mojo"/><ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon biography (page 6)|author=Wills, Dominic|publisher=[[Tiscali]]|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog/6|accessdate=2007-12-12|archive-date=2008-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507041829/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/reese_witherspoon_biog/6|url-status=dead}}</ref> ಈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಡುವೆಯೂ, ವಿಮರ್ಶಕರು ''ಸ್ವೀಟ್‌ ಹೋಮ್‌ ಅಲಬಾಮಾ'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ''[[ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಇದನ್ನು 'ಅತೀ ನೀರಸವಾದ,ಉರುಹಚ್ಚಿದ ಮುಂಚೆಯೇ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ' ಎಂದು ಜರಿಯಿತು.<ref>{{cite web|title= Linin' up good ol' cliches, in a fashion|author= Ogle, Connie|date= 2002-09-27|url= http://ae.miami.com/entertainment/ui/miami/movie.html?id=72299&reviewId=9832|accessdate= 2007-12-01|archive-date= 2007-06-23|archive-url= https://archive.today/20070623044747/http://ae.miami.com/entertainment/ui/miami/movie.html?id=72299&reviewId=9832|url-status= dead}}</ref> 'ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜನರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಕೇವಲ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಕಾರಣ' ಎಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020927/REVIEWS/209270304/1023 |title=Sweet Home Alabama |first=Roger |last=Ebert |date=2002-09-27 |accessdate=2007-12-01 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212113353/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020927%2FREVIEWS%2F209270304%2F1023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[Tiscali]]|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/reviews/sweet_home_alabama.html|title=Sweet Home Alabama|accessdate=2007-12-01|archive-date=2008-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507042101/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/reviews/sweet_home_alabama.html|url-status=dead}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಣ್ಣಿಸಿದ ದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಮಾನಿಟರ್, 'ಅವರು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಕರ್ಷಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರು ಅದರ ಏಕೈಕ ಆಕರ್ಷಣೆ' ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|title=A down-home dilemma|publisher=[[The Christian Science Monitor]]|author=Sterritt, David| date=2002-09-27|url=http://www.csmonitor.com/2002/0927/p15s01-almo.html|accessdate=2007-12-12}}</ref> ''ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, 2003ರಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ಅದರ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''[[Legally Blonde 2: Red, White & Blonde]]'' ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಲ್ಲೆ ವುಡ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರವು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌-ಶಿಕ್ಷಿತ ವಕೀಲೆಯಾಗಿ, ಶೃಂಗಾರ ಸಾಧನ ಉದ್ಯಮದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೊದಲ ಭಾಗದಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 'ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಸಾಗುವ,ಹಾಸ್ಯರಹಿತ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ದೈನ್ಯತೆಗೆ ಅರ್ಹ' ಎಂದು USA ಟುಡೇ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. 'ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲುಳ್ಳ, ಅಸಾಧಾರಣ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯುಳ್ಳ ಚೆಲುವೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಹಾಸ್ಯರಹಿತ ಸಂವಾದಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಾಸ್ಯದ ವೇಳೆಯು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ' ಎಂದು ''[[USA ಟುಡೆ]]'' ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, 'ಮೊದಲನೆಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮನರಂಜನಾ ಅಂಶಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಈ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವು ಗಡುಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ''Salon.com'' ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Legally Blonde 2|publisher=[[Salon.com]]|url=http://dir.salon.com/story/ent/movies/review/2003/07/02/blonde/|author=Taylor, Charles|date=2003-07-02|accessdate=2007-12-12|archive-date=2011-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607001319/http://dir.salon.com/story/ent/movies/review/2003/07/02/blonde/|url-status=dead}}</ref> ವಿಮರ್ಶಾಕಾರರು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದರಾದರೂ, ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ US ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ $39 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಗಳಿಸಿ, USನಲ್ಲಿ $90 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|date=July 23, 2003|title=Witherspoon leads UK première|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/3089425.stm|accessdate=2007-11-04}}</ref> ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರೀಸ್‌ರಿಗೆ $15 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತದ ಸಂಬಳದ ಚೆಕ್‌ ಲಭಿಸಿತು. ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗುವತ್ತ 2002ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಯಿತು.<ref name="sweethome">{{cite web|title=Witherspoon's 'Sweet Home'|publisher=[[USA Today]]|author=Puig, Claudia |date=2002-09-18|url=http://www.usatoday.com/life/2002-09-18-reese-witherspoon_x.htm|accessdate=2007-11-04}}</ref><ref>{{cite web|title=Julia Roberts Tops Actress Power List|publisher=[[People magazine]]|url=http://www.people.com/people/article/0,,625295,00.html|accessdate=2008-06-13|archive-date=2008-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416074936/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C625295%2C00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Roberts and Kidman head list of top-earning actresses|date=2005-12-02|publisher=[[Daily Times (Pakistan)]]|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C12%5C02%5Cstory_2-12-2005_pg9_1|accessdate=2007-11-04|archiveurl=https://archive.today/20121221202354/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C12%5C02%5Cstory_2-12-2005_pg9_1|archivedate=2012-12-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Angelina Jolie Surpasses Reese Witherspoon as Highest-Paid Actress|date=2008-12-05|publisher=[[US Magazine]]|url=http://www.usmagazine.com/news/angelina-jolie-surpasses-reese-witherspoon-as-highest-paid-actress|accessdate=2007-12-08|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208074755/http://www.usmagazine.com/news/angelina-jolie-surpasses-reese-witherspoon-as-highest-paid-actress|url-status=dead}}</ref> 19ನೆಯ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇಯರ್‌]]'' ರೂಪಾಂತರದ 2004ರಲ್ಲಿ [[ಮೀರಾ ನಾಯರ್‌]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''[[ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇಯರ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಪಾತ್ರ- ಬೆಕ್ಕಿ ಷಾರ್ಪ್‌- ಈ ಮಹಿಳೆಯ ಬಡತನದ ಬಾಲ್ಯವು ಅವಳನ್ನು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ, ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ನಿರ್ದಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ತಾವು ಗರ್ಭವತಿಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಪೋಷಾಕುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=Witherspoon Walks The Line|author=Edelstein, David|publisher=[[CBS News]]|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/12/sunday/main1041397.shtml|accessdate=2007-11-04|archive-date=2007-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224160212/http://www.cbsnews.com/stories/2005/11/12/sunday/main1041397.shtml|url-status=dead}}</ref> ಆಕೆಯ ನಟನೆಗೆ ಗರ್ಭದಾರಣೆ ತೊಡಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ಬೆಕ್ಕಿ ಷಾರ್ಪ್‌ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಗರ್ಭದಾರಣೆ ಸ್ಥಿತಿಯು ನೆರವಾಯಿತು ಎಂದು ರೀಸ್‌ ನಂಬಿದರು. 'ಗರ್ಭಸ್ಥಿತಿಯು ತರುವಂತಹ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿರುವೆ. ಮೈತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವೆ, ದಷ್ಟಪುಷ್ಟ ಎದೆಯನ್ನೂ ಇಷ್ಟಪಡುವೆ - ಇದು ನನಗೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಖುಷಿ ನೀಡುತ್ತದೆ' ಎಂದರು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="telegraphindia">{{cite web|title=Mira's early feminist|date=2004-09-06|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|url=http://www.telegraphindia.com/1040906/asp/atleisure/story_3722983.asp|accessdate=2007-11-04|archive-date=2007-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203221405/http://www.telegraphindia.com/1040906/asp/atleisure/story_3722983.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Director Nair's Vanity project|publisher=[[BBC News]]|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4056147.stm|accessdate=2007-11-04 | date=2004-12-01}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಅವರು ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ ಬೆಕ್ಕಿ ಷಾರ್ಪ್‌ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದವು. ದಿ ''[[ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರಿಪೊರ್ಟರ್‌]]'' ಬರೆದದ್ದು ಹೀಗೆ: 'ನಾಯರ್‌ರ ತಾರಾಬಳಗವು ಭವ್ಯವಾಗಿದೆ. ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ತುಂಟತನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿಸಿ ನ್ಯಾಯವೊದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.' <ref>{{cite web|date=2004-08-27|author=Honeycutt, Kirk|title=Vanity Fair|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000619958|accessdate=2007-12-02|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114193627/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1000619958|url-status=dead}}</ref> ಇದೇ ಸಮಯ, ರೀಸ್‌ರ ನಟನೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ''[[ದಿ ಷಾರ್ಲಾಟ್‌ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌]]'' 'ಮೃದುವಾದ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ' ಎಂದಿದೆ. 'ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಬೆಕ್ಕಿ ಷಾರ್ಪ್‌ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಹುಟ್ಟಿರುವಂತಿದೆ' ಎಂದು ''[[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜೆಲೀಸ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author=Toppman Lawrence|date=2004-09-01|title=A 'Vanity Fair' with flair|publisher=[[The Charlotte Observer]]|url=http://ae.charlotte.com/entertainment/ui/charlotte/movie.html?id=164734&reviewId=15989&startDate=NEXT7|accessdate=2007-12-02}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title='Vanity Fair'Review|author=Chocano, Carina| date= 2004-09-01|publisher=[[Los Angeles Times]]|url=http://www.calendarlive.com/movies/chocano/cl-et-chocano1sep01,2,3554055.story|accessdate=2007-12-02}}</ref> === ''ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌'' ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ (2005–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === 2004ರ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಜಸ್ಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ಹೆವೆನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ [[ಮಾರ್ಕ್‌ ರಫೆಲೊ]]ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸನ್‌ ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯುವ ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಗಂಭೀರ ಕಾರ್‌ ಅಪಘಾತವೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಆತ್ಮವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ನಂತರ ಅವಳು ನೈಜ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{cite web|title=Just Like Heaven (PG)|date=2005-12-29|author=Moten, Katie|publisher=[[Radio Telefís Éireann]]|url=http://www.rte.ie/arts/2005/1229/justlikeheaven.html|accessdate=2007-11-04|archive-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023101757/http://www.rte.ie/arts/2005/1229/justlikeheaven.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Reese Witherspoon 2005.jpg|thumb|right|ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಟೊರೊಂಟೊ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌]] ಆ ವರ್ಷದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ''[[ವಾಕ್ ದಿ ಲೈನ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಹಾಡುಗಾರ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನಾಕಾರ [[ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಷ್‌]]ರ ಎರಡನೆಯ ಪತ್ನಿ [[ಜೂನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌]] ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಸತ್ತಾಗ ರೀಸ್‌ ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇಯರ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ರನ್ನು ಮುಖತಃ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref name="findarticles"/> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ತಮ್ಮದೇ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. ನೇರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ತಾವು ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ರೀಸ್‌ಗೆ ಅರಿವಾದಾಗ, ಬಹಳ ತಳಮಳಗೊಂಡ ಅವರು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕರಾರನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ವಕೀಲರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="faces"/> ಆನಂತರ, ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, 'ಪಾತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಸವಾಲಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತದು. ನಾನು ವೃತಿಪರವಾಗಿ ಎಂದೂ ಹಾಡಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ರೀಸ್‌ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon, live on Breakfast|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/breakfast/4666180.stm|accessdate=2007-11-07 | date=2006-02-01}}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡುವುದರ ತಾಲೀಮು ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="faces">{{cite web|title=Faces of the week|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/6113620.stm|accessdate=2007-11-05 | date=2006-11-03}}</ref><ref>{{cite web|title=Stars Learn to Sing for Roles... or Do They?|date=2006-02-08| author=Donaldson-Evans, Catherine |publisher=[[Fox News Channel]]|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,184170,00.html|accessdate=2007-11-05}}</ref> ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಲಭಿಸಿತು. ರೀಸ್‌ರ ನಟನೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 'ಅನಂತ ಚೈತನ್ಯ' ನೀಡಿತು ಎಂದು ರೊಜರ್‌ ಎಬರ್ಟ್‌ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051117/REVIEWS/51107006/1023 |title=Walk the Line |first=Roger |last=Ebert |date=2002-09-27 |accessdate=2007-12-01 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212120132/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20051117%2FREVIEWS%2F51107006%2F1023 |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಟನೆಗಾಗಿ ರೀಸ್‌ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]], [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌]], [[BAFTA]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ [[ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]ಗಳಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಜೊತೆಗೆ, ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ''ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಹ-ನಟ [[ಜೋಕ್ವಿನ್‌ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]] [[CMT ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಂದ 'ವರ್ಷದ ಸಹಯೋಗದ ವೀಡಿಯೊ' ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4824306.stm|title=Movie stars up for country award|publisher=[[BBC]]|accessdate=2008-07-17 | date=2006-03-20}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/2006/nominees.jhtml|title=2006 Nominees|publisher=[[Country Music Television]]|accessdate=2008-07-17|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719195902/http://www.cmt.com/microsites/cmt-music-awards/2006/nominees.jhtml|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕುರಿತು ರೀಸ್‌ ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ: 'ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿಷಿದ್ಧ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಮಾಡುವ ಸಂಭವವಿರುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೈಜ ವಿವಾಹ, ನೈಜ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿಜವಾಗಲೂ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಲಘುವಾದ, ಸುಲಭದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಾರುತ್ತದೆ.' <ref name="about.interview">{{cite web|author=Murray, Rebecca|title=Reese Witherspoon Interview|url=http://movies.about.com/od/walktheline/a/walklinrw111405_2.htm|publisher=[[About.com]]|accessdate=2007-12-15|archive-date=2007-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820081417/http://movies.about.com/od/walktheline/a/walklinrw111405_2.htm|url-status=dead}}</ref> ರೀಸ್‌ ಜೂನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಜೂನ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌ ತಮ್ಮ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿದ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 'ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ ನಾವು 1950ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳ ರೀತಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡಿರುವುದು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮದುವೆ-ವಿಚ್ಛೇದನಗಳಾಗಿ, ಇಬ್ಬರು ವಿಭಿನ್ನ ಪತಿಗಳಿಂದ ಇಬ್ಬರು ವಿಭಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಸ್ವತಃ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವುದು ನಿಜವಾಗಲೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಬಹಳ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಮಾಡಿದೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿರುವೆ.' <ref name="about.interview"/> ಆಸ್ಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆಯ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಯಕ್ಷಿಣಿ ಕಥೆ ''[[ಪೆನೆಲೋಪ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನಾ ರಿಕ್ಸಿ ಜತೆ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥಳಾದ ಪೆನೆಲೋಪ್‌ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯ ಆಪ್ತಸ್ನೇಹಿತೆ ಆನೀಗೆ ಪೋಷಕಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಟೈಪ್‌ ಎ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. [[2006 ಟೊರೊಂಟೊ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನವಾಯಿತು.<ref name="faces"/><ref>{{cite web|author= Macdonald, Moira |title=From Toronto: Let the film festival begin!|date= 2006-09-06|publisher=[[The Seattle Times]]|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/television/2003244619_toronto06.html|accessdate=2007-12-12}}</ref> ''ಪೆನೆಲೋಪ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ಸಜ್ಜಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indiewire.com/biz/2007/08/at_ifc_films_pe.html|title=At IFC Films, "Penelope" Shift Points To A Change in Focus; Company Emphasizing First Take Slate|publisher=indiewire.com|author=Hernandez, Eugene|accessdate=2007-12-12|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120600/http://www.indiewire.com/biz/2007/08/at_ifc_films_pe.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| title=Penelope' slides to Summit| author=Goldstein, Gregg| date=2007-09-06| publisher=[[Hollywood Reporter]]| url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i9536cb67b676e8f35b9e0455d2d07d70| accessdate=2007-12-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಪುನಃ ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಮುಂದೆ ವಾಪಸಾದರು. ರಾಜಕೀಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ರೆಂಡಿಷನ್‌]]'' ಗಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ಮೆರಿಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಪ್‌]], [[ಅಲ್ಯಾನ್‌ ಆರ್ಕಿನ್‌]], [[ಪೀಟರ್‌ ಸಾರ್ಸ್‌ಗಾರ್ಡ್‌]], ಮತ್ತು [[ಜೇಕ್‌ ಗಿಲೆನ್ಹಾಲ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟದ ಆರೋಪಿಯ ಗರ್ಭಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಅಲ್‌-ಇಬ್ರಾಹಿಮ್ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ರೆಂಡಿಷನ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ''ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌'' ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Witherspoon Gives a Dramatic `Rendition'|author=Germain, David|date=2007-10-16|publisher=[[The Washington Post]]| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/16/AR2007101601378.html?nav=rss_artsandliving/entertainmentnews| accessdate=2007-11-05}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಹುತೇಕ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. [[ಟೊರೊಂಟೊ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title='Rendition' is story of torture|author=Mathews, Jack|date=2007-10-19|publisher=[[New York Daily News]]|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2007/10/19/2007-10-19_rendition_is_story_of_torture.html|accessdate=2007-12-12|archive-date=2007-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222114101/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2007/10/19/2007-10-19_rendition_is_story_of_torture.html|url-status=dead}}</ref> ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ರ ನಟನೆಯೂ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು: 'ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ನಿಸ್ತೇಜವಾಗಿ ನಟಿಸಿರುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವ ತುಂಬುವ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕಳೆಗುಂದಿದಂತೆ ಕಂಡಿದೆ' ಎಂದು ''[[USA ಟುಡೆ]]'' ಬರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|title='Rendition' fails to turn over interest|author=Puig, Claudia | date=2007-10-18|publisher=[[USA Today]]|url=http://www.usatoday.com/life/movies/reviews/2007-10-18-rendition_N.htm|accessdate=2007-12-12}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ನಟ [[ವಿನ್ಸ್‌ ವಾನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ರೀಸ್‌ ''[[ಫೋರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಮಸಸ್‌]]'' ಎಂಬ ರಜಾ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ದಿನವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ವರೂ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಯತ್ನಿಸುವ ದಂಪತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿನ್ಸ್‌ ವಾಗನ್ ಜತೆ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117969202.html?categoryid=13&cs=1|title=Vaughn, Witherspoon set for comedy|author=Mcnary, Dave|date=2007-07-26|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=2007-08-22}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಇದು 120 ದಶಲಕ್ಷ US ಡಾಲರ್‌ ಹಣ ಗಳಿಸಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ US$157 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.metacritic.com/film/titles/fourchristmases | title=Four Christmases (2008):Reviews | publisher=Metacritic | accessdate=2008-11-30 | archive-date=2008-12-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081205082540/http://www.metacritic.com/film/titles/fourchristmases | url-status=dead }}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಕಾರದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ''ಆವರ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್‌'' ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುವರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ''ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌ 2'' ನ ಸಹನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಜೆನಿಫರ್‌ ಸಿಂಪ್ಸನ್‌ರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, 'ಟೈಪ್‌ ಎ' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117934739.html?categoryid=13&cs=1|author= Fleming, Michael| date=2005-12-15|title=Reese might find 'Family'|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=2007-08-22}}</ref> [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌-ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌]] 3-D ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ಸ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಏಲಿಯೆನ್ಸ್‌]]'' ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಸೂಸಾನ್‌ ಮರ್ಫಿಗಾಗಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡಿದರು. [[ಡ್ರೀಮ್ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 29 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-03-10-monsters-aliens_N.htm|publisher=[[USA Today]]|title=First look: 'Monsters vs. Aliens' is the ultimate; a 3-D 'first'|accessdate=2008-04-06}}</ref> [[ಪಿಕ್ಸಾರ್‌ ಆನಿಮೇಷನ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೊಸ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ದಿ ಬೇರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬೋ]]'' ಎಂಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆನಿಮೇಟಡ್ 3-D ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌]] ವಿತರಣೆಯ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2011ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಹಬ್ಬದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | title = The Walt Disney Studios Rolls Out Slate of 10 New Animated Motion Pictures Through 2012 | publisher = Walt Disney Company, via PRNewswire| date = 2008-04-08| url = http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/04-08-2008/0004789174&EDATE=| accessdate = 2008-04-09 }}</ref> ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಮುಂಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಅದು 1939ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಮಿಡ್ನೈಟ್‌]]'' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಲಿದೆ. [[ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಲಿರುವ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ಮೈಕಲ್‌ ಆರ್ನ್‌ಡ್ಟ್‌]] ಚಿತ್ರಕಥೆ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|author= Fleming, Michael|date=2007-05-30 |url=http://www.variety.com/article/VR1117966009.html?categoryid=10&cs=1|title=Witherspoon to star in 'Midnight'|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=2007-08-22}}</ref> == ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳು == ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ 'ಟೈಪ್‌ ಎ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡತಿ. ಬಾಲ್ಯದಅವರ ಉಪನಾಮ 'ಲಿಟ್ಲ್‌ ಮಿಸ್‌ ಟೈಪ್‌ ಎ' ಹೆಸರನ್ನು ಕಂಪೆನಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮವು ನಂಬಿತ್ತು.<ref name="ambition"/><ref>{{cite web|date=2006-02-13|author=Hancock, Tiffany|title=Fashion victim: Reece Witherspoon|publisher=[[The Daily Telegraph]]|url=http://www.telegraph.co.uk/fashion/main.jhtml?xml=/fashion/2006/02/13/efvictim11.xml|accessdate=2007-11-05|archive-date=2007-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203034324/http://www.telegraph.co.uk/fashion/main.jhtml?xml=%2Ffashion%2F2006%2F02%2F13%2Fefvictim11.xml|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ, ''[[ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಕಂಪೆನಿಯ ಕುರಿತು ರಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದರು: 'ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿರುವೆ ಎಂದು ಜನರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ... ನಿಜವೇನೆಂದರೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು [[ಒಳ-ನಗೆಹನಿ]]. ಟೈಪ್‌ ಎ ಮತ್ತು ಟೈಪ್‌ ಬಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದಗಳು ಏಳನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನಾನು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಡಾಗ್ಫುಡ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಫೊರ್ಕ್‌ ಅಥವಾ ಮತ್ತ್ಯಾವುದೋ ಹೆಸರಿಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದೆ. ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ನೀವು ಈ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತೀರಿ.'<ref name="findarticles"/> ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ತುರ್ತುಸಹಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ [[ಸೇವ್‌ ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ರೀಸ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chldrn"/> ಶಿಶುಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಘಟನೆ '[[ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ನಿಧಿ]]‌' ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chldrn"/> CDF ಯೋಜನೆಯಡಿ,2006ರಲ್ಲಿ, [[ಚಂಡಮಾರುತ ಕತ್ರಿನಾ]]ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು[[ಲೂವಿಸಿಯಾನಾದ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]]ಗೆ ತೆರಳಿದ ನಟಿಯರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=Witherspoon, Garner Tour New Orleans|author=Plaisance, Stacey|date=2006-05-08| publisher=[[The Washington Post]]|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/08/AR2006050801206.html|accessdate=2007-12-01}}</ref> ಈ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿಸಿ, ನಗರದ ಮೊದಲ ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name="trip"/> ಇದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಒಂದು ಅನುಭವ ಎಂದು ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಹೇಳಿದರು.<ref name="trip">{{cite web|title=Reese Witherspoon Speaks About Children of Katrina| publisher=[[ABC News]]|url=http://abcnews.go.com/ThisWeek/MothersDay/story?id=1960165|date=2006-05-14|accessdate=2007-12-01}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. [[ಏವನ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ತಯಾರಕರಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಹುವರ್ಷೀಯ ಕರಾರಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref name="chldrn">{{cite web|title=Reese Witherspoon, Avon Lady| publisher=Eonline.com| author=Finn, Natalie| date=2007-08-02| url=http://uk.eonline.com/uberblog/archive.jsp?uuid=322d0efb-3e13-4c0b-8c9c-1ebca11f45d2|accessdate=2007-11-11}}</ref><ref name="avon">{{cite web|author=Guest, Katy|date=2007-08-05|title=Reese Witherspoon: From Hollywood star to Avon lady|publisher=[[The Independent]]. Archived at Findarticles.com|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20070805/ai_n19442059|accessdate=2007-11-11|archive-date=2009-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401085836/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4159/is_20070805/ai_n19442059/|url-status=dead}}</ref> ಏವನ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ವಕ್ತಾರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ದಾನಧರ್ಮ ಸಂಘಟನೆ, ಸ್ತನದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಗಮನವಹಿಸಿರುವ''ಏವನ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌'' ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="avon products">{{cite web|title=Reese Witherspoon heeds Avon call to be spokeswoman|publisher=[[Reuters]]| date=2007-08-02|url=http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSN0141828920070802|accessdate=2007-11-11}}</ref><ref>{{cite web|title=Witherspoon to become 'Avon lady'|publisher=[[BBC News]]|date=2007-08-01| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6927011.stm|accessdate=2007-12-01}}</ref> ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೀಸ್‌ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="avon products"/> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರುವ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್, "ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯಾದ ನನಗೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇತರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಕಾಳಜಿಯಿದೆ. ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ಮಹತ್ವದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="avon products"/> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == ''ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಶ್ವಿ ಬಿಡುಗಡೆ ನಂತರ, 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ''[[ಸ್ಯಾಟರ್ಡೇ ನೈಟ್‌ ಲೈವ್‌]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title=Saturday Night Live Preps 'Emotional' Premiere| publisher=[[ABC News]]|date=2001-09-27|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=102195&page=1|accessdate=2007-12-12}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟೀನ್‌ ಪೀಪಲ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಭಾವೀ ಕಿರಿಯ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ನಟ-ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|publisher=[[Sign on San Diego]]|date=2005-08-06|title=Kutcher tops list of young, powerful|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20050806/news_1c06stars.html|accessdate=2007-12-12}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟೈಮ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ [[ಟೈಮ್‌ 100]] ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|title=The people who shape our world|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/2006/time100/|accessdate=2007-11-05|archive-date=2006-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20060502231929/http://www.time.com/time/2006/time100/|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನವನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ''ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌'' ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹನಟ [[ಲೂಕ್‌ ವಿಲ್ಸನ್‌]] ಬರೆದರು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon|author=Wilson, Luke|date=2006-04-30|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1187328,00.html|accessdate=2007-11-05|archive-date=2007-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022043835/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C1187328%2C00.html|url-status=dead}}</ref> ಇದೇ ವರ್ಷ, ''[[ಫಾರ್‌ ಹಿಮ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯ ಓದುಗರು ಅವರನ್ನು "ವಿಶ್ವದ 100 ಅತಿ 'ಲೈಂಗಿಕಾರ್ಷಣೆಯ' ಮಹಿಳೆಯರ" ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಕೂಡ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|title=The 100 Sexiest Women In The World 2006|publisher=[[FHM]]|url=http://www.fhm.com/site/content/article.aspx?ID=15886|accessdate=2007-11-05|archive-date=2007-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022070934/http://www.fhm.com/site/content/article.aspx?ID=15886|url-status=dead}}</ref> ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಿಕೆಗಳ [[ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ 100]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 2006 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 75 ಮತ್ತು 80ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=2006:The Celebrity 100|publisher=[[Forbes]]|url=http://www.forbes.com/home/celebrities/2006/06/12/06celebrities_money-power-celebrities-list_land.html|accessdate=2007-11-21|archive-date=2007-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211081422/http://www.forbes.com/home/celebrities/2006/06/12/06celebrities_money-power-celebrities-list_land.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=2007:The Celebrity 100|publisher=[[Forbes]] |url=http://www.forbes.com/lists/2007/53/07celebrities_The-Celebrity-100_Rank_4.html| accessdate=2007-11-21}}</ref> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅವರು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಖ್ಯಾತನಾಮರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author=Rose, Lacey|title=The Ten Most Trustworthy Celebrities|url=http://www.forbes.com/technology/2006/09/25/trust-celebrity-politicians-tech_cx_lr_06trust_0925celeb.html|publisher=[[Forbes]]|date=2006-09-25|accessdate=2007-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201040724/http://www.forbes.com/technology/2006/09/25/trust-celebrity-politicians-tech_cx_lr_06trust_0925celeb.html|archivedate=2007-12-01}}</ref> ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ಶಿಶುವಿನೊಂದಿಗೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ''[[ಸ್ಟಾರ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿತ್ತು. ರೀಸ್ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಇಂಕ್]] ವಿರುದ್ಧ ಖಾಸಗಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಕುರಿತು ಲಾಸ್‌ ಏಂಜೆಲೀಸ್‌ ಸುಪೀರಿಯರ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite web|date=2006-06-22|title=People: Reese Witherspoon, Sonny Rollins, Heidi Klum|publisher=[[International Herald Tribune]]|url=http://www.iht.com/articles/2006/06/22/features/peepfri.php|accessdate=2007-11-10|archiveurl=https://archive.is/20120629074346/http://www.nytimes.com/2006/06/22/arts/22iht-peepfri.2028129.html?_r=1|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}</ref> ನಮೂದಿಸಿರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ದಂಡನೆಯ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡಬೇಕೆಂದು ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೋರಿದರು. ಈ ವರದಿಯಿಂದ ತನ್ನ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ತಾನು ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅದು ಮೂಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Witherspoon Sues Over Pregnancy Story|date=2006-06-22| publisher=[[The Washington Post]]|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/22/AR2006062201291.html|accessdate=2007-11-10}}</ref> ''[[ಪೀಪಲ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ "100 ಅತಿ ಸುಂದರಿ" ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Facts about People's most beautiful list|url=http://www.cbsnews.com/htdocs/pdf/042507_people_list_facts.pdf|format=PDF |publisher=[[CBS News]]|accessdate=2007-12-28}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ''ಪೀಪಲ್‌'' ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ವಾರ್ತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[ಅಕ್ಸೆಸ್‌ ಹಾಲಿವುಡ್‌]]'' ನಿಂದ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸಿದ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ರಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|date=2007-09-12|title=People: Beyonce, Jennifer Lopez, Reese Witherspoon Among Best-Dressed|publisher=[[Fox News]]|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,296596,00.html|accessdate=2007-11-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Access Hollywood's Best Dressed Stars Of 2007|publisher=[[Access Hollywood]]|url=https://omg.yahoo.com/news/em-access-hollywoods-em-best-dressed-stars-of-2007/5021|date=2007-12-21|accessdate=2007-12-28}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇ-ಪೋಲ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ 2007 ಇಸವಿಯ ಅತಿ ಇಷ್ಟವಾಗಬಲ್ಲ ಮಹಿಳಾ ಖ್ಯಾತನಾಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSN0432014220080104?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews|title=Reese Witherspoon tops list of most-liked celebs|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2008-01-05}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅಮೆರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದ ನಟಿಯೆನಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ $15ರಿಂದ $20 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=A testing time for Reese Witherspoon|date=2007-10-07|author=Goodwin, Christopher|publisher=[[The Times]]|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article2582742.ece|accessdate=2007-11-05|archive-date=2008-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908053142/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article2582742.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Witherspoon is Hollywood's highest-paid actress|author=Grabicki, Michelle |date= 2007-11-30|url=http://www.reuters.com/article/peopleNews/idUSN3030609020071130|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2007-11-05}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ, '[[ಐಡಲ್‌ ಗಿವ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌]]' ಎಂಬ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web| url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20190545,00.html| title='Idol Gives Back,' Almost Makes Up for Sanjaya]| publisher=[[Entertainment Weekly]]| accessdate=2008-05-18| archive-date=2008-05-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20080502011236/http://www.ew.com/ew/article/0,,20190545,00.html| url-status=dead}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ವಿವಾಹ === ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 1997ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಮ್ಮ 21ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂತೋಷಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಟ ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದರು. 'ನೀನೇ ನನ್ನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಉಡುಗೊರೆ!' ಎಂದು ರೀಸ್‌ ರಯಾನ್‌ಗೆ ಹೇಳಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|author=Scott, Paul|author= 2006-03-07|title=Reese has an Oscar, but can she keep her husband?|publisher=[[Daily Mail]]|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-379136/Reese-Oscar-husband.html|accessdate=2007-11-10}}</ref><ref name="split end">{{cite web|author=de Kretser, Leela|date=2006-10-31|title=Split end for a'Legal blonde'|publisher=[[New York Post]]|url=http://www.nypost.com/seven/10312006/news/nationalnews/split_end_for_a_legal_blonde_nationalnews_leela_de_kretser.htm|accessdate=2007-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311063143/http://www.nypost.com/seven/10312006/news/nationalnews/split_end_for_a_legal_blonde_nationalnews_leela_de_kretser.htm|archivedate=2007-03-11}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1998ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾಯಿತು. ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ''[[ಕ್ರೂಯಲ್‌ ಇಂಟೆನ್ಷನ್ಸ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ <ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon, Ryan Phillippe separate|publisher=[[USA Today]]|author=Thomas, Karen|date=2006-11-08|url=http://www.usatoday.com/life/people/2006-10-30-witherspoon_x.htm|accessdate=2007-11-10}}</ref> 5 ಜೂನ್ 1999ರಂದು ಅವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ವೈಡ್‌ ಅವೇಕ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು.<ref name="cnn"/><ref>{{cite news|url=http://marriage.about.com/od/entertainmen1/p/witherspoon.htm|title=Reese Witherspoon and Ryan Phillippe Marriage Profile|coauthors=Sheri & Bob Stritof|publisher=About.com|accessdate=2008-07-02|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719101712/http://marriage.about.com/od/entertainmen1/p/witherspoon.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Witherspoon. Phillippe. Married|publisher=Eonline.com|author= Frankel, Daniel |date=1999-06-08|url=http://uk.eonline.com/uberblog/archive.jsp?uuid=ab83c281-64be-477e-b585-ad632ddde656&entry=index|accessdate=2007-11-10}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1999ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿ ಆವಾ ಎಲಿಜಬೆತ್‌,<ref>{{cite web|title= Entertainment: News In Brief|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/449118.stm|accessdate=2007-11-10 | date=1999-09-16}}</ref> ಹಾಗೂ 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2003ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರ ಡೀಕಾನ್‌ ರೀಸ್‌.<ref name="cnn">{{cite web|title=Reese Witherspoon gives birth|publisher=[[CNN]]|date=2003-10-29|url=http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/Movies/10/29/ple.witherspoon.reut/|accessdate=2007-11-10}}</ref> ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆಗೆ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ರೀಸ್‌ ಮತ್ತು ರಯಾನ್‌ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸರದಿಯಂತೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="split end"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮತ್ತು ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ ಜೋಡಿಯು ತಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ಕುರಿತು ಸಲಹಾಕಾರರ ನೆರವು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ, "ನಾವು ಅದನ್ನು ಹಿಂದೆಯೂ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ ಜನರು ಇದನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನನಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು".' <ref name="usatoday">{{cite web| title=Reese Witherspoon, Ryan Phillippe separate| publisher=[[USA Today]]|url=http://www.usatoday.com/life/people/2006-10-30-witherspoon_x.htm|accessdate=2007-10-26}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''[[ಒಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಷೋ]]'' ದಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ಹೇಳಿದ್ದು, 'ಯಾವ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಅಂತೀರ? ಏನು,ಮದುವೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣವಲ್ಲವೇ?... ಯಾರೂ ಪರಿಪೂರ್ಣರಲ್ಲ... ನಮಗೆ ನಮ್ಮದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿರುತ್ತದೆ.'<ref name="usatoday"/><ref>{{cite web|url=http://talentdevelop.com/counseling.html|title=Reese Witherspoon on the benefits of therapy|publisher=Talentdevelop.com|date=2005-12-10|accessdate=2006-10-30|archive-date=2010-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322212106/http://talentdevelop.com/counseling.html|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ರೀಸ್‌ ಹೇಳಿದ್ದು, 'ತಾವೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ತೋರಿಕೆಯ ಹೊರನೋಟವು ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆಂದು ಚಿಂತಿತರಾಗಿ ನಿಜಾಂಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಲು ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.' === ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ === ತಾವು ಏಳು ವರ್ಷದ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ನಂತರ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮತ್ತು ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು, ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಎಂಬ ಕಾರಣ ಉದಾಹರಿಸಿ, ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="divorce fox news">{{cite web|date=2006-11-09|date=2007-10-10|title=It's Official: Reese Witherspoon Files For Divorce|publisher=[[Fox News Channel]]|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,228377,00.html|accessdate=2007-11-10}}</ref> ತಮ್ಮ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಇಬ್ಬರೂ ಮಕ್ಕಳ ಜಂಟಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪಾಲನೆ ಹಾಗೂ ಏಕಮಾತ್ರ ದೈಹಿಕ ಪಾಲನೆ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಫಿಲಿಪ್‌ರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕೋರಿದರು.<ref name="divorce fox news"/><ref>{{cite web|title=Actors' split formalised|publisher = [[Now magazine|NOW]]|author = Arnold, Holly |url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/243583/reese-witherspoon-and-ryan-phillippe-s-divorce-final/1/|accessdate=2007-11-10}}</ref> ದಂಪತಿ ಯಾವುದೇ [[ವಿವಾಹಪೂರ್ವ ಒಪ್ಪಂದ]] ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಕಾನೂನಿನಡಿ, ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲಿಗೆ ದಂಪತಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Celebs' Prenups May Be as Important as 'I Do's|date=2006-11-11|publisher=[[ABC News]]|url=http://abcnews.go.com/GMA/story?id=2644759&page=1|accessdate=2007-11-10}}</ref><ref>{{cite web|title=Lady Stars Leaving Lesser Spouses Behind|date=Noveck, Jocelyn|date=2006-11-08|publisher=[[The Washington Post]]|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/08/AR2006110801765_pf.html|accessdate=2007-11-10}}</ref> ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ರಿಗೆ ಯಾವುದೇ [[ಜೀವನಾಂಶದ ಬೆಂಬಲ]] ದಯಪಾಲಿಸಬಾರದೆಂದು ರೀಸ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ರಯಾನ್‌ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="divorce fox news"/> ಮೇ 15, 2007ರಲ್ಲಿ,ದಂಪತಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಜಂಟಿ ದೈಹಿಕ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ರಯಾನ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ರೀಸ್‌ ತಮ್ಮಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯುವ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="ryan seek custody">{{cite web|publisher=[[People (magazine)|People]]|url=http://www.people.com/people/article/0,,20039433,00.html?xid=rss-topheadlines|author=Lee, Ken|date=2007-05-18|title=Ryan Phillippe Seeks Joint Custody of Kids|accessdate=2007-11-10|archive-date=2007-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829113825/http://www.people.com/people/article/0,,20039433,00.html?xid=rss-topheadlines|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ರಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ 'ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರ ಹಾಗೂ ಭಯಾನಕ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು' ಎಂದು ''[[ಎಲ್ಲೆ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon and Ryan Phillippe Officially Divorced|author=Ivory, Jane|publisher=Efluxmedia|date=2007-10-11|url=http://www.efluxmedia.com/news_Reese_Witherspoon_and_Ryan_Phillippe_Officially_Divorced_09520.html|accessdate=2007-11-10|archive-date=2008-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20081025035215/http://www.efluxmedia.com/news_Reese_Witherspoon_and_Ryan_Phillippe_Officially_Divorced_09520.html|url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 5, 2007ರಂದು ಲಾಸ್‌ ಏಂಜೆಲೀಸ್‌ ಸುಪೀರಿಯರ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ರಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್‌ರ ಅಂತಿಮ ವಿಚ್ಛೇದನಾ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವಿವಾಹ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|title=Reese and Ryan: It's Officially Over |date=2007-10-10|publisher=[[Us Weekly]] |url=http://usmagazine.com/node/12483 |accessdate=2007-10-26}}</ref><ref>{{cite web |title=Witherspoon, Phillippe Divorce Finalized |publisher=[[WRC-TV]] |date=2007-10-11 |url=http://www.nbc4.com/entertainment/14316777/detail.html |accessdate=2007-10-26 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212011457/http://www.nbc4.com/entertainment/14316777/detail.html |url-status=dead }}</ref> ಇಸವಿ 2007ರದುದ್ದಕ್ಕೂ, ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ''[[ರೆಂಡಿಷನ್‌]]'' ಸಹನಟ [[ಜೇಕ್‌ ಗಿಲೆನ್ಹಾಲ್‌]] ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮಸಂಬಂಧ ಕುರಿತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ''ರೆಂಡಿಷನ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ 2007ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿಯು ಈ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Reese Witherspoon and Jake Gyllenhaal Set the Record Straight|publisher=[[Entertainment Tonight]]|date=2007-09-07|url=http://www.etonline.com/news/2007/09/53772/index.html|accessdate=2007-11-17|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013235052/http://www.etonline.com/news/2007/09/53772/index.html|url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌ ವಿಚ್ಛೇದನ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ರೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಜೇಕ್‌ ಗಿಲೆನ್ಹಾಲ್‌ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಮುಕ್ತತೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಇವರಿಬ್ಬರ ಜೋಡಿ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಪರಾಜಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title=Reese Witherspoon and Jake Gyllenhaal come out as a couple during a romantic trip to Rome|publisher=[[Daily Mail]]|date=2007-10-25|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-489393/Reese-Witherspoon-Jake-Gyllenhaal-come-couple-romantic-trip-Rome.html|accessdate=2007-11-17}}</ref> ಅಂದಿನಿಂದಲೂ, ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪಪರಾಜಿಗಳು ಈ ಜೋಡಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ್ಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| title=Reese and Jake's Sexy Getaway|work=[[US Weekly]] |date=2007-11-14 |accessdate=2008-01-04 |url=http://www.usmagazine.com/node/13316}}</ref><ref>{{cite web| title=Jake and Reese Go Hiking with Her Kids|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/01/02/jake-and-reese-go-hiking-_n_79193.html |publisher=[[The Huffington Post]] |date=2008-01-02 |accessdate=2008-01-04}}</ref><ref>{{cite web| title=Reese and Jake: SoHo in Love |url=http://extratv.warnerbros.com/2008/03/jake_and_reese_so_ho_in_love.php |publisher=Extratv.warnerbros.com |date=2008-03-13|accessdate=2008-03-14}}</ref><ref>{{cite web|title=Tidbits: Reese and Jake reportedly ready to we d|publisher=[[msnbc.com|msnbc]]|first=Ree|last=Hines|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24633078/|accessdate=2008-05-17|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125114501/http://www.msnbc.msn.com/id/24633078/|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ರಯಾನ್‌ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮೊದಲು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Ryan Phillippe: Seeing Reese with Jake is 'Bizarre' |url=http://www.people.com/people/article/0,,20186386,00.html |work=[[People]] |date=2008-03-26 |accessdate=2008-05-17 |archive-date=2008-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030023037/http://www.people.com/people/article/0,,20186386,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Ryan Phillippe: Jake Gyllenhaal is a "Good Dude"|url=http://www.usmagazine.com/ryan_phillippe_jake_gyllenhaal_is_a_good_dude|work=[[Us Magazine]]|date=2008-03-21|accessdate=2008-05-17|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315043627/http://www.usmagazine.com/ryan_phillippe_jake_gyllenhaal_is_a_good_dude|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಖುದ್ದಾಗಿ ಜೇಕ್‌ ಗಿಲೆನ್ಹಾಲ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರ ''[[ವೋಗ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯನನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Reese Witherspoon On Kids, Jake, And Working With Vince Vaughn |publisher=[[Huffington Post]]|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/10/14/reese-witherspoon-on-kids_n_134648.html |date=2008-10-14 |accessdate=2008-11-19}}</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |first=Ulrica |last=Wihlborg |coauthor=Stephen M. Silverman |title=Reese Witherspoon and Jake Gyllenhaal Split |url=http://www.people.com/people/article/0,,20323257,00.html |date=2009-11-29 |accessdate=2009-11-29}}</ref> ಆದರೆ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್ ಮತ್ತು ಗಿಲೆನ್‌ಹಾಲ್ ಪ್ರಸಾರಕರು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿ 'ಅವರಿಬ್ಬರು ಈಗಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಇರುವುದಾಗಿ' ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |first=Ulrica |last=Wihlborg |coauthor=Stephen M. Silverman |title=Reps Claim Jake and Reese Are Still Together |url=http://www.people.com/people/article/0,,20323262,00.html |date=2009-11-29 |accessdate=2009-11-30}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | ಇಸವಿ ! style="background:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" | ಪಾತ್ರ ! align="center"#B0C4DE;" |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |rowspan="2"| 1991 | ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಮೂನ್‌]]'' | ಡ್ಯಾನಿ ಟ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಿರಿಯ ನಟಿಗಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಕಲಾವಿದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |''ವೈಲ್ಡ್‌ಫ್ಲವರ್‌'' | ಎಲ್ಲೀ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್‌ | |- |1992 | ''ಡೆಸ್ಪರೇಟ್‌ ಚಾಯ್ಸಸ್‌: ಟು ಸೇವ್‌ ಮೈ ಚೈಲ್ಡ್‌'' | ಕ್ಯಾಸೀ | |- |rowspan="3"| 1993 | ''[[ಎ ಫಾರ್‌-ಆಫ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌]]'' | ನೊನ್ನೀ ಪಾರ್ಕರ್‌ | |- |''[[ಜ್ಯಾಕ್ ದಿ ಬೆಯರ್‌]]'' | ಕರೆನ್‌ ಮಾರಿಸ್‌ | [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವನಟಿ ಸಹ-ನಟಿಗಾಗಿ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |''[[ರಿಟರ್ನ್‌ ಟು ಲೋನ್ಸಮ್‌ ಡವ್‌]]'' | ಫೆರಿಸ್‌ ಡನ್ನಿಗನ್‌ | TV ಕಿರುಸರಣಿ |- |1994 | ''[[S.F.W.]]'' | ವೆಂಡಿ ಫಿಸ್ಟರ್‌ | |- |rowspan="2"| 1996 |ಫ್ರೀವೆ | ವ್ಯಾನೆಸಾ | [[ಕಾಗ್ನ್ಯಾಕ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ ಪೊಲಿಸಿಯರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] |- |''[[ಫಿಯರ್‌]]'' | ನಿಕೋಲ್‌ ವಾಕರ್‌ | |- |rowspan="3"| 1998 | ''[[ಟ್ವೈಲೈಟ್‌]]'' | ಮೆಲ್‌ ಅಮೆಸ್‌ | |- |''[[ಒವರ್ನೈಟ್‌ ಡೆಲಿವರಿ]]'' | ಇವಿ ಮಿಲ್ಲರ್‌ | |- |''[[ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ವಿಲ್ಲೆ‌]]'' | ಜೆನ್ನಿಫರ್‌/ಮೇರಿ ಸ್ಯೂ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಅತೀ ಹಾಸ್ಯ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಟೀನ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |rowspan="3"| 1999 | ''[[ಕ್ರೂಯಲ್‌ ಇಂಟೆನ್ಷನ್ಸ್‌]]'' | ಆನೆಟ್‌ ಹಾರ್ಗ್ರೊವ್‌ | [[ನೆಚ್ಚಿನ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್‌ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಅತಿ ಲೈಂಗಿಕಾರ್ಷಕ ಪ್ರೇಮ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಆಯ್ದ ನಟಿಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |ಎಲೆಕ್ಷನ್‌ | ಟ್ರೇಸಿ ಫ್ಲಿಕ್‌ |[[ಕ್ಯಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಆನ್ ಲೈನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಟಿಯೆಂದು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಾಮೆಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ-[[ಶಿಕಾಗೊ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]].<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕ್ಲೋಟ್ರುಡಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌‌ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಸಂಗೀತ-ಪ್ರಧಾನ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ - [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಗಾಗಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟೆಲೈಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ —[[ಚಾಯ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಸಿ ಫಿಟ್‌ಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- |''[[ಬೆಸ್ಟ್‌ ಲೇಯ್ಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌]]'' | ಲಿಸಾ | |- |rowspan="2"| 2000 | ''[[ಲಿಟ್ಲ್‌ ನಿಕಿ]]'' | ಹೊಲ್ಲಿ |ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ |- |''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈಕೊ]]'' | ಎವೆಲಿನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ | |- |rowspan="2"| 2001 | ''[[ದಿ ಟ್ರಂಪೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ವಾನ್‌]]'' | ಸೆರಿನಾ | ಧ್ವನಿ |- |''[[ಲೀಗಲ್ಲಿ ಬ್ಲೋಂಡ್‌]]'' | ಎಲ್ಲೆ ವುಡ್ಸ್‌ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ -ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆಗಾಗಿ MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್‌]]<br />[[MTV ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಲಿಗಾಗಿ ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಸಂಗೀತ-ಪ್ರಧಾನ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ –[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ - ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ — [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟೆಲೈಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಸಂಗೀತಮಯ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- |rowspan="2"| 2002 | ''[[ದಿ ಇಂಪಾರ್ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್]]'' | ಸೆಸಿಲಿ ಕಾರ್ಡಿವ್ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಚಾಯ್ಸ್ ನಟಿಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |''[[ಸ್ವೀಟ್ ಹೋಮ್ ಅಲಾಬಾಮಾ]]'' | ಮೆಲಾನಿ ಕಾರ್ಮೈಕಲ್ |[[ಆಯ್ದ ಚಿತ್ರ ಲಿಪ್‌ಲಾಕ್‌ಗೆ ಟೀನ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ –[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌-ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ]] <br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಆಯ್ದ ನಟಿಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |2003 | ''[[Legally Blonde 2: Red, White & Blonde]]'' | ಎಲ್ಲೆ ವುಡ್ಸ್‌ | ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ |- |2004 | ''[[ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೆಯರ್‌]]'' | ಬೆಕ್ಕಿ ಷಾರ್ಪ್‌ | |- |rowspan="2"| 2005 | ''[[ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌]]'' | [[ಜೂನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಷ್‌]] | ವೋಕಲ್ಸ್‌<br />[[ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌‌]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಆಸ್ಟಿನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />[[ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಬೊಸ್ಟನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫ್ಲಾರಿಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ – ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ— ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸರ್ಕಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಗಾಗಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಟೆಲೈಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ – ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]]<br />[[ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ - ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಟಿಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ D.C. ಏರಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]]<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎಂಪೈರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br />|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ MTV ಮ‌ೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |''[[ಜಸ್ಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ಹೆವೆನ್‌]]'' | ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸನ್‌ | |- |2007 | ''[[ರೆಂಡಿಷನ್‌]]'' | ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಎಲ್‌-ಇಬ್ರಾಹಿಮಿ |ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಚಾಯ್ಸ್‌ ನಟಿಗಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- |rowspan="2"| 2008 | ''[[ಪೆನೆಲೋಪ್‌]]'' | ಆನೀ | |- |''[[ಫೋರ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಮಸೆಸ್‌]]'' | ಕೇಟ್ | |- | 2009 | ''[[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ಸ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಏಲಿಯೆನ್ಸ್‌]]'' | ಸೂಸಾನ್‌ ಮರ್ಫಿ / ಗಿನೊರ್ಮಿಕಾ | ಧ್ವನಿ |} === TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | ಇಸವಿ ! style="background:#B0C4DE;" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#B0C4DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2"| 2000 | ''[[ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಹಿಲ್‌]]'' | ಡೆಬ್ಬೀ | 2 ಕಂತುಗಳು<br />| (ಧ್ವನಿ) |- | ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ | ಜಿಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ | 2 ಸಂಚಿಕೆಗಳು<br />ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಾಸ್ಯದ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌]] |- | 2002 |ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್‌ | ಗ್ರಿಟಾ ವುಲ್ಫ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ | 1 ಸಂಚಿಕೆ<br />| (ಧ್ವನಿ) |- | 2003 | ''ಫ್ರೀಡಮ್‌: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಅಸ್‌'' ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು | 3 ಕಂತುಗಳು |- |2009 |''ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ಸ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಏಲಿಯೆನ್ಸ್‌: ಮ್ಯೂಟಂಟ್‌ ಪಂಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಔಟರ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌'' |ಸೂಸಾನ್‌ ಮರ್ಫಿ / ಗಿನೊರ್ಮಿಕಾ |ಹ್ಯಾಲೊವೀನ್‌ TV ವಿಶೇಷ<br />| (ಧ್ವನಿ) |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; width=25% |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | ಇಸವಿ ! style="background:#B0C4DE;" | ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ |- | align="center"|2005 | align="center"|''[[ವಾಕ್‌ ದಿ ಲೈನ್‌]]'' |} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Reese Witherspoon}} *{{imdb|0000702}} *[[ಆಲ್‌ಮೂವೀ]]ನಲ್ಲಿ [http://www.allmovie.com/artist/reese-witherspoon-77086 ರೀಸ್‌ ವಿದರ್‌ಸ್ಪೂನ್‌] {{Persondata |NAME=Witherspoon, Reese |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=film actress |DATE OF BIRTH=March 22, 1976 |PLACE OF BIRTH={{city-state|New Orleans|Louisiana}}, U.S. |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Witherspoon, Reese}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೭೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಈಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಾಲ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ದೂರದರ್ಶನ (ಕಿರುತೆರೆ) ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಧ್ವನಿದಾನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಿಷಪ್‌ ಗಣಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:BAFTA ವಿಜೇತರು (ಜನರು)]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿ ಬ್ರ್ಯಾಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:MTV ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‌ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಟನ್ನೆಸೀಯ ನ್ಯಾಷ್ವಿಲ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆನಿಸ್ಸೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾದ ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೂಸಿಯಾನದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]] 3jp83wlk9jhh5raccdn72zngzq7r9rg 0 23053 1372174 1363645 2026-04-26T22:55:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372174 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Milan | official_name = ''Comune di Milano'' | native_name = ''Milano'' | image_skyline = Milan collage.jpg | imagesize = 270px | image_alt = | image_caption = A collage of Milan: The [[Navigli]] to the top left, followed by the [[Via Dante]] which leads to the [[Castello Sforzesco]], then by the [[Galleria Vittorio Emanuele II]], the [[Royal Palace of Milan]], the [[Milan Stock Exchange]], a view of the city and finally the [[Duomo di Milano|Duomo]]. | image_shield = CoA Città di Milano.svg | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 27 |lats = 51 |latNS = N | longd = 09 |longm = 11 |longs = 25 |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Lombardy]] | province = [[Province of Milan|Milan]] (MI) | frazioni = | mayor_party = PdL | mayor = Letizia Moratti | area_footnotes = | area_total_km2 = 183.77 | population_footnotes = <ref>‘City’ population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html=Montlhy demopgrahic balance: Januray-April 2009]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> | population_total = 1301394 | population_as_of = 30 April 2009 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Milanesi | elevation_footnotes = | elevation_m = 120 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Ambrose]] | day = [[December 7]] | postal_code = 20100, 20121-20162 | area_code = 02 | website = {{official|http://www.comune.milano.it}} | footnotes = }} '''ಮಿಲನ್''' ; ({{lang-it|'''Milano'''}}, {{audio|It-Milano.ogg|<small>listen</small>}} {{IPA-it|miˈla(ː)no}}; [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೋಂಬಾರ್ಡ್]], '''''ಮಿಲನ್'' ''' {{audio|Milan.ogg|<small>listen</small>}}) [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಒಂದು [[ನಗರ]] [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] [[ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಒಂದು [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 1,300,000 ಇದ್ದು, ಈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಅಂದಾಜು 4,300,000 ಜನರಿರುವ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಐದನೆ ದೊಡ್ಡ]] ನಗರ.<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas]</ref> ಈ [[ಮಿಲನ್ ಮಹಾನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ]] ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು OECD ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 7,400,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|format=PDF|title=Competitive Cities in the Global Economy|author=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|accessdate=2009-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614043229/http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|archivedate=2007-06-14}}</ref> ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಜನಾಂಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಇನ್ಸ್‌ಬ್ರರು]] ಈ ನಗರವನ್ನು ''[[ಮೀಡಿಯೋನಮ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ 222 BCಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೋಮನ್ನರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದಡಿ ಈ ನಗರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ 1500ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]], [[ಸಪೋರ್ಜಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ]]ರು ಮತ್ತು 1700ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳಿದರು 1796ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] 1805ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ [[ಇಟಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.<ref name="britannica.com">{{cite web|author=Britannica Concise Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382069/Milan# |title=Milan (Italy) - Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref><ref name="World">{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/city_guide/Europe/Milan.html |title=Milan Travel Guide |publisher=www.worldtravelguide.net |accessdate=2010-01-04 }}</ref> [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ನಂತರ [[2ನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ನಗರ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1943ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಪ್ರತಿರೋದದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref name="britannica.com"/> ಇಷ್ಟಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="britannica.com"/> [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಮೊಪಾಲಿಟನ್]] ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ 13.9% ವಿದೇಶೀಯರು.<ref name="Official ISTAT estimates">[http://demo.istat.it/str2008/index.html Official ISTAT estimates]</ref> ಈ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/italy/milan |title=Milan, Italy - Milan Travel Guide |publisher=Sacred-destinations.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮತ್ತು $115 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ [[GDP]] ಇರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ 26ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು [[EU]]ನ ಮುಖ್ಯ [[ವ್ಯಾಪಾರ]]<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=World's richest cities by purchasing power |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸು]] ಕೇಂದ್ರ ([[ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ನೋಡಿ). [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] 2004ರಲ್ಲಿ € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್)ಗಳಷ್ಟು [[GDP]]ಸಾಧಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. €35,137 (US$ 52,263) ತಲಾವಾರು [[GDP]] ಇರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅದು [[EU]] ಸರಾಸರಿಯ 161.6% ನಷ್ಟು ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070806145437/http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 11ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living - The world's most expensive cities 2009 |publisher=City Mayors |date=2009-07-07 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ನಗರವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp">{{Cite web |url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2014-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ವಾಣಿಜ್ಯ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]], [[ಸಂಗೀತ]], [[ಕ್ರೀಡೆ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], [[ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ರಾಜಧಾನಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; [[GaWC]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ದರ್ಜೆ ನಗರವಾಗಿ [[ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್]] ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="lboro.ac.uk">{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2009-06-03 |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> ಲೋಬಾರ್ಡ್ ಮಹಾನಗರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫ್ಯಾಷನ್]] ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] ಮತ್ತು ಪಿಯಝಾ ಡುಯೊಮೊ (ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ [[ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಮುಂತಾದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನನ್ಯ ಪಾಕ ವಿದ್ಯಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (''[[ಪ್ರಾನೆಟೋನ್]]'', ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ''[[ರಿಸೊಟ್ಟೊ]] ಅಲ್ಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್'' ಮುಂತಾದ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳ ತವರಾಗಿದೆ). ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಆಪರ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ; ಇದು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]] ಯಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ([[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲಾಸ್ಕಾಲಾ]]ದಂತಹ) ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ತವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಮ್ಯೂಜಿಯಂಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ([[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]) ಮತ್ತು [[ಎ.ಸಿ.ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಫ್.ಸಿ.ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಜನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ನಂತಹ ಎರಡು ಹೆಸರಾಂತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ; 2008ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="euromonitor1">{{cite web|url=http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking |title=Euromonitor Internationals Top City Destinations Ranking > Euromonitor archive |publisher=Euromonitor.com |date=2008-12-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಈ ನಗರ ಹಿಂದೆ 1906ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು; ಮುಂದೆ 2015ರಲ್ಲಿ [[ಜಾಗತಿಕ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ]]ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ.<ref name="MilanTourist">{{cite web |url=http://www.milan.world-guides.com/ |title=Milan Tourism and Tourist Information: Information about Milan Area, Italy |publisher=www.milan.world-guides.com |accessdate=2010-01-04 |archive-date=2010-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408130506/http://www.milan.world-guides.com/ |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮಿಲನೀಸ್ (ಇಟಾಲಿಯನ್: {{lang|it|''Milanesi''}}ವಾಡಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಅಥವಾ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ {{lang|it|''Meneghini''}} {{lang|it|''Ambrosiani''}}) ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ''"ನೈತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ"'' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="britannica.com"/> == ಇತಿಹಾಸ == {{See also|List of rulers of Milan|Governors of the Duchy of Milan}} === ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ === ''ಮಿಲನ್ '' ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಲ್ಯಾಟಿನ್ನಿನ ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರ್ಯಾನ್ಸಿನ ಗ್ಯಾಲೊ-ರೋಮನ್ ನಿವೇಶನಗಳಾದ [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನಮ್ ಸ್ಯಾಂಟೋನಮ್]] (ಸೈನೈಟ್ಸ್) ಮತ್ತು [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನವ್ ಔಲೆರ್ಕೋರಮ್]] (Évreux)ಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ( ವೆಲ್ಷ್ ಶಬ್ಧವಾಗಿರುವ ’ಲನ್’ನ ಮೂಲ, ಅಂದರೆ ಚರ್ಚಿನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿ). ಆದ್ದರಿಂದ ''’ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್’'' ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಗರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿ]]ನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="World"/><ref name="InternationalStudent">{{cite web |url=http://internationalrelations.unicatt.it/it/international_student/the_history_of_milan |title=The History of Milan | Relazioni Internazionali - Università Cattolica del Sacro Cuore |publisher=internationalrelations.unicatt.it |accessdate=2010-01-14 }}</ref> ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಶಬ್ಧ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಒಂದು [[ಹಂದಿ]]ಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರಿಯ ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ]]ನ ''ಎಂಬ್ಲೆಮಾಟಾ'' ದಲ್ಲಿ (1584) ಸೊಗಸಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿರುವ [[ನಗರದ ಮೊದಲ ಗೋಡೆ]]ಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿ ಹಂದಿಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರ ಕಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್‌'' ನ ಮೂಲವನ್ನು "ಅರೆ-ಉಣ್ಣೆ" ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref>''medius'' + ''lanum'' ; Alciato's "etymology" is intentionally far-fetched.</ref> ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೀರ್ತಿ ತಮ್ಮ [[ಲಾಂಛನ]]ದಲ್ಲಿ ಟಗರು ಮತ್ತು ಹಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಂಗಡ]]ಗಳಾದ [[ಬಿಟುರಿಜ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಯೆಡುಯ್]] ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ;<ref>''Bituricis vervex, Heduis dat sucula signum.''</ref> "ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರದ ಸಂಕೇತ ಉಣ್ಣೆ ಧರಿಸಿರುವ ಹಂದಿ; ಒಂದು ಕಡೆ ಮೊನಚು ಕೂದಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ತೆಳು ಉಣ್ಣೆಯಿರುವ ದ್ವಿರೂಪಿ ಪ್ರಾಣಿ".<ref>''Laniger huic signum sus est, animálque biforme, Acribus hinc setis, lanitio inde levi.''</ref> ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ಸಂತನಾಗಿದ್ದ [[ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಆದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |title=Alciato, ''Emblemata'', Emblema II |publisher=Emblems.arts.gla.ac.uk |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113214852/http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ಹೆಸರು ''ಮೈಲ್ಯಾಂಡ್'' ಎಂದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್]] ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರು ಮಿಲನ್. === ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಅವಧಿ === {{Main|Mediolanum}} [[ಚಿತ್ರ:Ruins-imperial-complex-milan-.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಅರಮನೆಗಳುಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಕಿನಿಯಸ್ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮಿಲನ್ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದರು.]] [[400 BC]] ಯ ಆಚೆ ಈಚೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಇನ್ಸಬ್ರೆಸ್]] ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಹೂಡಿದರು. [[222 BC]]ರಲ್ಲಿ ಈ ಜನವಸತಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರೋಮನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಕ ಜನತೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮೆದ್ಲಾನ್ ಮೂಲದ ಮಿಲನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ [[ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್]] ಹೆಸರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದರು.<ref name="InternationalStudent"/> ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ರೋಮನ್ ಹಿಡಿತದ ನಂತರ 293 AD ಯಲ್ಲಿ ಡಯೊಕ್ಲೆಷಿಯನ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. [[ಡಯೊಕ್ಲಿಷಿಯನ್]] ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ( ರಾಜಧಾನಿ [[ನಿಕೊಮಿಡಿಯಾ]]) ಇರುವ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯಾನಸ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕ್ಕೊಂಡ. ತಕ್ಷಣ [[ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯನ್]] ಬೃಹತ್ ಸರ್ಕಸ್, ಥರ್ಮಾಯ್ ಎರ್ಕುಲಿ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು,{{convert|470|x|85|m|ft|lk=out|abbr=on}} ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ.ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ I]], [[ಮಿಲನ್‌ನ ಕಾಯಿದೆ]] 313ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ]]ರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂಗ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ.<ref name="Edict">{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |title=313 The Edict of Milan |3=Christian History |publisher=www.christianitytoday.com |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910201345/http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |url-status=dead }}</ref> 402ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷಿಗೋತರು]] ನಗರವನ್ನು ದಿಗ್ಭಂಧಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆಗ ಅರಮನೆ ವಾಸವನ್ನು [[ರಾವೆನ್ನಾ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (452ರಲ್ಲಿ) ಹೂಣರು ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. 539ರಲ್ಲಿ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್‌]]ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ I]] ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ [[ಗಾಥಿಕ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಒಸ್ಟ್ರೊಗೋಥರು]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಶಮಾಡಿದರು. 569ರ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಗೊಬಾರ್ಡರು]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಮೂಲ) ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್ ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲೋಬಾರ್ಡರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೋಮನ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮಿಲನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>''[[Versum de Mediolano civitate]]'' ನೋಡಿ.</ref> 774ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆ]] ಮಹತ್ತರ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು "ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ರಾಜ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂದಾಗ ಮಿಲನ್ [[ಫ್ರಾಂಕರಿಗೆ]] ಶರಣಾಯಿತು (ಈ ಹಿಂದೆ ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗಳು ಅನೇಕ ಸಲ ಪರಸ್ಪರ ಕಾದಾಡಿ ವಶಪಡಿಸಿಕ್ಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಜನರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ). [[ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿರೀಟಾವಧಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಇದಾದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. === ಮಧ್ಯ ಕಾಲೀನ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:IMG 3734 - Milano - Stemma visconteo- sull'Arcivescovado - Foto di Giovanni Dall'Orto - 15-jan-2007.jpg|thumb|150px|ಬಿಸ್ಕಿಯೋನ್: ಪಿಯಾಝಾ ಡುಯೊಮೊನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆಯ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಲಾಂಛನ.IO<HANNES> ಅಕ್ಷರಗಳು ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಜಿಯೊವಾನಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ (1342-1354)ಯ ಸಂಕೇತ.]] [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪೊ ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯಿಂದ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನ ಆಚೆಗಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ತನಗಿದ್ದ ಹತೋಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಕಾಣತೊಡಗಿತು. 1162ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ I ಬಾರ್ಬರೊಸ್ಸಾ]] ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು. 1167ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಲೀಗ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಈ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1183ಯಲ್ಲಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಡ್ಯೂಕಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. 1208ರಲ್ಲಿ [[ರಾಂಬೆರ್ಟಿನೊ ಬುವಾಲೆಲ್ಲಿ]] 1242ರಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಟಿ]] ಮತ್ತು 1208ರಲ್ಲಿ [[ಲುಚೆಟೊ ಗಟ್ಟಿಲುಸಿಯೊ]] ಇವರುಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಪೊಡೆಸ್ತಾ]] ಆಗಿ ಒಂದೊಂದು ಕಾಲಾವಧಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[ಮಿಡಿವಿಯಲ್ ಕಮ್ಯೂನ್‌]]ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಾನವಾದ ಹಿಂಸೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ: 1252ರ ಮಿಲನೀಸ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯ ಕೊಲೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ''ಕೊಂಟಾಡೊ'' ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಾಲ್ಗಡದಿಂದ ಅದು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಮಾರ್ಟಿರ್]] ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು, [ಬಲಭಾಗದ ಚಿತ್ರ]; ಕೊಲೆಪಾತಕರು ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತು ''ಪೊಡೆಸ್ತಾ'' ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯುಧಪಾಣಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1256ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಲಾಯಿತು. 1259ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಲ್ಡ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ [[ಕ್ಯಾಪಿಟಾನೊ ಡೆಲ್ ಪೊಪೊಲೊ]] ಆಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾದ ''ಮಾರ್ಟಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ'' ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ.ಅವನ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಲಾನಿಸ್ ಬೊಕ್ಕಸ ಬರಿದಾಯಿತು. ಅಮಾನವೀಯ ಲೋಭಿತನದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಜನ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದರು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡೆಲ್ಲಾತೊರ್ರೆಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಶತ್ರು ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಗೆ ಜನಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಬಂತು.22 ಜುಲೈ 1262ರಂದು ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕೊಮೊನ ಬಿಷಪ್]], ರಾಯ್‌ಮೊಂಡೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ನಗರದ IV]] ಪೋಪ್, [[ಒಟ್ಟೋನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]]ಯನ್ನು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್]] ಪದವಿಗೇರಿಸಿದ. ನಂತರ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ, [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್]] ವಿತಂಡವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಆಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಮಾಡಿದ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ, ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ಮೇಲೂ ಇದೇ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಇದಾದ ನಂತರ ಶುರುವಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಯಿತು.1263ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಉಚ್ಛಾಟಿತರ ಗುಂಪು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಗರದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ನಂತರ [[ದೇಸಿಯೊ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. [[ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊರಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ತನಕ ಆಳಿದ.ಮಿಲನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು ಗ್ವೆಫ್ಫರು ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ನರು ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟದ ಕತೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗ್ವೆಲ್ಫರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಜರ್ಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ "ಘಿಬಲಿನ್" ಗೆಳೆತನದ ಆಧಾರದಿಂದ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್ ಲುಕಾಸ್,, ''The Renaissance and the Reformation'' (ಹಾರ್ಪರ್ &amp; ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1960) ಪು. 37.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ವೆನ್ಸೆಸ್ಲಾಸ್ (1378-1400) ಮಿಲನೀಸರನ್ನು ಡ್ಯೂಕ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ.<ref>''Ibid.'', ಪು. 38.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, [[ಗಿಯಾನ್ ಗಲೆಜ್ಜೊ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಗೇರಿದ. ಘಿಬೆಲಿನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕ, ಒಂದೂವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್.ಹೊಯ್ಟ್ &amp; ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಚೊಡೊರೊ ''Europe in the Middle Ages'' (ಹರ್ಕೋರ್ಟ್, ಬ್ರೇಸ್ &amp; ಜೊವಾನೊವಿಚ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1976) ಪು. 614.</ref> === ನವೋದಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ === [[ಚಿತ್ರ:Milano Castello 1.jpg|thumb|left|150px|ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಎಸ್‌ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬದ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಕೇತ]] [[ಚಿತ್ರ:Milano - Mappa della città nel 1621.jpg|thumb|right|150px|17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್]] 1447ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿಯಾ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಗಂಡುಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ; ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ವಂಶಾವಳಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೋಷಕ ಸಂತ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="lucas:268">ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್.ಲುಕಾಸ್, ''The Renaissance and the Reformation'' ಪು. 268.</ref> ಗ್ವೆಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳೆರಡೂ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೂ, [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಸಫೋರ್ಜಾ]]ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಫೋರ್ಜಾ]] 1450ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂದಾಗ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪತನಗೊಂಡಿತು; ಇದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ನವೋದಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="InternationalStudent"/><ref name="lucas:268"/> === ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Martin van Meytens 001.jpg|thumb|150px|right|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ-I 1740 ರಿಂದ 1780ತನಕ ಮಿಲನ್‌ನ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಡ್ಯೂಕ್ಸ್.]] 1492ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಲೂಯಿಸ್ XII]] ಮೊದಲಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿ ಅರಸಿದ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವರು [[ಸ್ವಿಸ್ ಮರ್ಸೆನರಿಗಳು]]. ಸ್ವಿಸ್ಸರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ [[ಮರಿಗ್ನಾನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I]] ಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಯ ಭರವಸೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. 1525ರಲ್ಲಿ ಪಾವಿಯಾ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V]], ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ [[ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಕೈ ಸೇರಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಲೊತೊರ್ಪ್ ಮೋಟ್ಲೆ, ''The Rise of the Dutch Republic'' ಸಂಪುಟ. II (ಹಾರ್ಪರ್ ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1855) ಪು. 2.</ref> 1556ರಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V ತನ್ನ ಮಗ [[ಫಿಲಿಪ್ II]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ [[ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಪರವಾಗಿ ಪದತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಫಿಲಿಫ್ IIನಿಗೆ ಸೇರಿದವು; ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾದಿಪತ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1629–31ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ಲೇಗ್ ಉಪದ್ರವ]] 130,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಶತಮಾನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೊನೆಯ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]] [[ಕಪ್ಪು-ಸಾವಿ]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ಲೇಗ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಸಿಪೊಲ್ಲಾ, ಕಾರ್ಲೊ M. ''Fighting the Plague in Seventeenth Century Italy''. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1981.</ref> 1700ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II]]ನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು [[ಅಂಜೌನದ ಫಿಲಿಪ್‌]]ಗೆ ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಫ್ರೆಂಚರು 1701ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸೊತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು; [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಕ್ಸೆಷನ್ ಕದನ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1706ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಮಿಲೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೂರಿನ್‌]]ನ ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗರು]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1713ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಉಟ್ರೆಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ]], ಸ್ಪೆಯಿನ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. === 19ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg|thumb|left|150px|ಮಿಲನ್‌ನ ದೇಶ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೇನೆ ವಿರುದ್ಧ ಐದು ದಿನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾದಾಡಿದರು.]] 1796ರಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಸಿಸಾಲ್ಪಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಇಟಲಿ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ಡುಯೊಮೊ ಆಗಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಆಕ್ರಮಣ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ವಿಯೆನ್ನಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] 1815ರಲ್ಲಿ [[ವೆನೆಟೊ]] ಜೊತೆಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last= Bloy| first = Marjie| authorlink =| coauthors =| title = The Congress of Vienna, 1 November 1814 — 8 June 1815| work =| publisher = The Victorian Web| date = 30 April 2002| url = http://www.victorianweb.org/history/forpol/vienna.html| doi =| accessdate = 2009-06-09}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಾಡು ಮತ್ತು [[ಅಪೆರಾ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1770ರಲ್ಲಿ [[ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅಮೆಡಿಯುಸ್ ಮೊಟ್ಜಾರ್ಟ್|ಮೊಜಾರ್ಟ್]], [[ಟೀಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಪೆರಾ ಪ್ರೀಮಿಯಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ. ನಂತರ ತನ್ನ [[ಬೆಲಿನಿ]], [[ಡೊನಿಜೆಟಿ]], [[ರೋಸ್ಸಿನಿ]] ಮತ್ತು ವರ್ದಿ ಮುಂತಾದವರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ [[ವರ್ದಿ]] ಸ್ವತಃ "Casa di Riposo per Musicisti" ನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಂಗಭೂಮಿಗಳೆಂದರೆ ''ಲಾ ಕ್ಯಾನೊಬಿಯಾನ'' ಮತ್ತು ''ಟೀಟ್ರೊ ಕರ್ಕಾನೊ''.1848 ಮಾರ್ಚ್ 18ರಂದು ಮಿಲನೀಸರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದರು, ಈ "[[ಐದು ದಿವಸಗಳ]]" [[ಇಟಾಲಿಯನ್:]] ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಲೀ ಕಿಂಕ್ ಜಿಯೊರ್ನಾಟೆ'' ಮಾತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕಿ]] ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[ಕುಸ್ಟೊಜಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕೀ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು [[ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]] ಕಟ್ಟಾಳುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೋಸ್ಕರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು 1859ರಲ್ಲಿ [[ಸೊಲ್ಫೆರಿನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾವನ್ನು ಮಣಿಸಿದರು.<ref name="Solferino">{{cite web | title = Solferino | author = Graham J. Morris | url = http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | accessdate = 2009-06-09 | archive-date = 2009-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090630084539/http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಿತು; 1861ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಇಟಾಲಿ ರಾಜ್ಯ]]ವೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು.[[ಇಟಲಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ರೈಲುದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸುಗಮವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ರೈಲುದಾಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಪರೀತ [[ಹಣದುಬ್ಬರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ [[ಬಾವಾ-ಬೆಕ್ಕಾರಿಸ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]]ದಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಿಚಲಿತಗೊಂಡಿತಾದರೂ ಅಗಾಧ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಅದು ಇಟಾಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇಟಲಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು; ಈ ನಗರ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ [[ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಯಿತು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಿಂದ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂದಿತು.<ref name="World"/> === 20ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Tentoonstelling Milaan - p1906-213.jpg|thumb|left|1906ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಕ್ಯ ಹಜಾರದ ದೃಶ್ಯ]] 1919ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲೊನಿ]] [[ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿ ಪಡೆ]]ಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ, ಇವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ]], 1922ರಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ [[ರೋಮ್‌ನ ಮಾರ್ಚ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತುಂಬಾ ನೊಂದಿತು. 1943ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿ ಯುದ್ಧ ತ್ಯಜಿಸಿ]]ದರೂ ಜರ್ಮನ್ನರು 1945ರ ತನಕ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿಟ್ದ್ದರು. ಮಿಲನ್ ಮೇಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ [[ಅತಿಕೆಟ್ಟ]] ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದದ್ದು 1944ರಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ದಾಳಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1943ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಾದಾಟಗಳು ನಡೆದವು. [[ಚಿತ್ರ:Pirelli T1.png|thumb|right|150px|ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳೂತ್ತಿರುವ ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್, ಯುದ್ದೋತ್ತರ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದ ಸಂಕೇತ.]]ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅಮೇರಿಕಾದ [[1ನೆಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆ]] ತನ್ನ [[ಪೊ ಕಣಿವೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಿಲನ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳುವಳಿ]]ಗಾರರು ಅವರು ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಂಡೆದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲೊನಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಇ[[ಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನ (''Repubblica Sociale Italiana'',ಅಥವಾ RSI) ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಡೊಂಗೊ ಹತ್ತಿರ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. 1945ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 29ರಂದು, ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚೌಕ ಪಿಯಾಜೆ ಲೊರೆಟೊನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತು ಹಾಕಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 102-12689, Mailand, Signallampen im Straßenverkehr.jpg|thumb|left|20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಬದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊದ ದೃಶ್ಯ]] ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯಹೂದಿಗಳಿಂದ ಗಿಜಿಗಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ನಿರಾಶ್ರಿತ ಶಿಬಿರ]]ದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡ]]ದಿಂದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ]]ಯ ಜನ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿ 1971ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,723,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುಗ್ಗತೊಡಗಿತು, ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಗರದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಸುತ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಸ ಅರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref name="ISTAT">{{cite web |url=http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |title=Italian Population Life Tables by province and region of residence |publisher=demo.istat.it |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2010-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726112213/http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |url-status=dead }}</ref> ಇದೇಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸತೊಡಗಿತು ವಿದೇಶಿಯರ ಈ ವಲಸೆಯ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಿಲನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕಾರಣ, ಇದು [[ಪಾಲೊ ಸರ್ಪಿ]], ವಯಾ ಬ್ರಮಾಂಟೆ, ವಯಾ ಮೆಸ್ಸಿನಾ ಮತ್ತು ವಯಾ ರೋಸ್ಮಿನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಆಗಿದ್ದು, [[ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌]]ನಿಂದ [[ವಲಸೆ ಬಂದ ಚೀನೀಯರು]] ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಇಂದು ನಗರದ ಮನಸೆಳೆಯುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ [[ಫಿಲಪಿನೊ ಜನರ]] ಪೈಕಿ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ;<ref>{{cite web | last=| first =| authorlink =| coauthors =| title = Backgrounder: Profile of Filipinos in Northern Italy| work =| publisher = Republic of the Philippines Office of the Press Secretary| month = February | year = 2009| url = http://www.ops.gov.ph/feb-visits2009/backgrounder.htm#Northern%20Italy| format =| doi =| accessdate = 2009-06-21}}</ref> 33,000 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1000 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಡುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web| last = Uy| first = Veronica| authorlink = | coauthors = | title = Filipinos populating Milan, as 3 are born there daily--exec| work = | publisher = INQUIRER.net| date = 29 April 2008| url = http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| format = | doi = | accessdate = 2009-06-21| archive-date = 2009-09-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20090911043554/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| url-status = dead}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸದೃಢಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, 2001ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಾತ್ರ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ISTAT"/> == ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Milan,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] === ರಾಜಕೀಯ === {{See also|Mayors of Milan}} * ಮೇಯರ್‌ನ ಹೆಸರು: [[ಲೆಟಿಝಿಯಾ ಮೊರಟ್ಟಿ]] * ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದ ದಿನಾಂಕ: ಮೇ 30, 2006 * ಪಕ್ಷ: [[ದ ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್]] ಒಂಬತ್ತು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯುಳ್ಳ ನಗರಗಳಾಗಿ ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ವಿಭಾಗಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಕೇಂದ್ರ-ಬಲಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆn (1-8) ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ (9). === ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''ಜೋನಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಪ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 1999ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ 21 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ''ವಲಯ'' ಗಳಿದ್ದವು; 1999ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳನ್ನು 21ರಿಂದ 9ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಇಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇಂದು ''ವಲಯ 1'' ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಎರಾ ಸಿಟಿ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗಿನ "ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರ"ದಲ್ಲಿದೆ; ಉಳಿದ 8 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳು 1ನೇ ವಲಯದ ಗಡಿಯಿಂದ ನಗರಮಿತಿಯ ಗಡಿಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |title=web site of Milan |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070729092029/http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == === ಭೂಲಕ್ಷಣ === ಮಿಲನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪದನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಟಿಸಿನೊ]] ಮತ್ತು [[ಅಡ್ಡಾ]] ನದಿ ಮತ್ತು [[ಪೊ]] ನದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವು [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ತೊರೆಗಳಾಗಿವೆ ನಗರದ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181&nbsp;km<sup>2</sup> ಹಾಗೂ ಇದು [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ಮಿಲನ್‌ನ [[ಹವಾಮಾನ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯ]]ದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]] ''Cfa'' )<ref>{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2013-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901172138/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |url-status=dead }}</ref> ದ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ; ತೇವಾಂಶಭರಿತವಾದ ಸೆಕೆಯ ಬೇಸಗೆ, ಚಳಿಯ ತೇವ ಜಿನುಗುವ ಮಾಗಿಕಾಲ ; ಇಟಲಿಯ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಹವಾಮಾನ ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಿಗಿಂಗ ಇದು ಭಿನ್ನ.<ref name="NatGeo">{{cite web |url=http://travel.nationalgeographic.com/places/cities/city_milan.html |title=Milan, Italy facts, Milan, Italy travel videos, flags, photos - National Geographic |publisher=travel.nationalgeographic.com |accessdate=2010-01-04 }}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಂಡುಬರುವುದು {{convert|-3|to|4|°C|0|abbr=on}}ಜನವರಿ ಮತ್ತು {{convert|19|to|30|°C|0|abbr=on}}ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ. ಮಾಗಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಳೆದ 15-20ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಿಮಪಾತದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ 35 ಮತ್ತು 45 ಸೆಂ.ಮೀ (16"/18"); 30-50ಸೆಂ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಒಂಟಿ ಹಿಮಪಾತ ಆಗಾಗ ಆಗುತ್ತಿದ್ದು 1985ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಪಾತ 80-100 ಸೆಂ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ತೇವಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸರಾಸರಿ 1000ಮಿ.ಮೀ (40&nbsp;ಇಂಚು).<ref name="NatGeo"/> ದಕ್ಷಿಣದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೂ, [[ನಗರ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಧ್ವೀಪ]] ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ನಗರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಪೊ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮ ಕವಿದ ನಗರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. {{Milan weatherbox}} == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಗಳು == === ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ === {{See also|List of buildings in Milan|Villas and palaces in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Santa Maria delle Grazie Milano 07-08-2007.JPG|thumb|left|ಸಂತ ಮರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರೇಝೀ]] [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano9 tango7174.jpg|thumb|right|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ ಪುರಾತನ ಬಿಸಿಲಿಕಾದ ರೋಮನೆಸ್ಕ್ ಬಂಗಲೆ]] ಪುರಾತನ ರೋಮನ್ ವಸಾಹತಿನ ಕೆಲವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[4ನೆಯ ಶತಮಾನ CE]]ದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೇಂದ್ರದ ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ( ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿಗಳು ಈಗ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೂ), ನಗರದ ಪ್ರವೇಶಧ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೇಸಿಲಿಕಾಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯಾ]], [[ಬ್ರೊಲೊಸ್‌ನ ಸ್ಯಾನ್ ನಜಾರೊ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಯೂಸ್ಟೊರ್ಜಿಯೇ]]ಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾಣುತ್ತ ಇಂದಿಗೂ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯದ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದೆವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da vinci, Institut de France, Manoscritto B, c. 95r.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಅವಧಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.(ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹಸ್ತಲಿಖಿತ B)]] ಇಟಲಿಯ [[ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೇ ಎಂದರೆ ಅದು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಇದು [[ರೋಮ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]],<ref name="nytimes frommer's">{{cite web |title = Duomo |work = Frommer's |url = http://travel.nytimes.com/travel/guides/europe/italy/milan/25103/duomo/attraction-detail.html |accessdate = 2009-06-01 }}</ref> [[ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೆವೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್‌]]ನ ಹೊಸ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್.<ref name="nytimes frommer's"/> 1386 ಮತ್ತು 1577ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಮೃತ ಶಿಲೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಚಿನ್ನದ ಮಡೋನಾ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮಿಲನ್‌ನ ಜನ ಇದನ್ನು ''ಮದುನಿನಾ'' ( ಪುಟ್ಟ ಮಡೋನಾ) ಎಂದುಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ನಗರದ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano3 tango7174.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್: ಮಡೊನ್ನಾ ಡೆಲ್ ಆಲ್ಬೆರೊ ಚಾಪಲ್, ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯಾ ರಿಕ್ಕಿನೊ (1614).]] 14 ಮತ್ತು 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ [[ಸಫೋರ್ಝಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಪೋರ್ಜೆಕೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಶಿಕಾರಿವನ [[ಸೆಪ್ರಿಯೋ]]ಮತ್ತು [[ಕೊಮೊ ಸರೋವರ]]ಗಳಿಂದ ಬೇಟೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ನವೋದಯಕಾಲದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳೆಂದರೆ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟಿನ್]] ಮುಂದೆ ಎತ್ತರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತನಾದ [[ಫಿಲರೆಟ್]] ಮತ್ತು ಸೇನಾತಜ್ಞ [[ಬಾರ್ಥಲೋಮಿಯೊ ಗಡಿಯೊ]].<ref>[http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html ‘The Castle Reconstructed by the Sforza’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030830184307/http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html |date=2003-08-30 }}, ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.</ref> ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸೊಪೊರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ [[ಕೊಸಿಮಾ ಡಿ ಮೆಡಿಸಿ]] ಇವರುಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಫಲಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು, ಮಿಲನೀಸ್ ಕಟ್ಟಾಡಗಳ ಮೇಲೆ ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಬ್ರುನೆಲೆಶ್ಚಿ]]ಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ಟುಸ್ಕಾನ್ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ತೋರುವ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ [[ಮೆಡಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಈಗ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವಾರ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ)ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪಲಾಝೊ, ಮಿಲನ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಯಾನ್ ಲೊರೆಂಝೊಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಪೋರ್ಟಿನಾರಿ ಚಾಪೆಲ್]]. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಫಿಲಾರೆಟ್, [[ಒಸ್ಪಡಲೆ ಮಗ್ಗಿಯೊರೆ]] ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಪೋರ್ಜಾ]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಫೋರ್ಜಿಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ [[ಮಾದರಿ ನಗರ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಭಾವಿ ಗ್ರಂಥ'' ರಚನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ, ಅವನು ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಆಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1482ರ ಆಜುಬಾಜಿನಿಂದ ನಗರ 1499ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಕೈವಶವಾಗುವ ತನಕ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿಕ್ಕ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯನ್ನ್ನು ''ಟಿಬ್ಯೂರಿಯೊ'' ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ [[ದಾಟು ಗೋಪುರ]] ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1487)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105957/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref><ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1488)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105905/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಫಿಲರೆಟ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಗಳು (ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದೆ) ರೂಪುಗೊಂಡವು, ಇವು [[ಡೊನಾಟೊ ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರರ ವಿನ್ಯಾಸಕಲೆಗಳಾ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಮಾಂಟೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳೆಂದರೆ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಟಿರೊ]](ಒಂಭತ್ತನೆ ಶಮಾನದ ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚಿನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ), ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಆಫ್ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಝಿ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೊ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯಗಳು, ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸಾನ್ ಲೊರೆಂಜೋ.<ref name="murray">{{cite book | first= Peter|last= Murray| year=1986| title= The Architecture of the Italian Renaissance| chapter=Milan: Filarete, Leonardo Bramante| editor= | others= | pages=105–120 | publisher= Thames and Hudson| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Milano - Palazzo Litta in un'incisione del Settecento.jpg|thumb|left|ಹೊಸ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪಲಝೊ ಲಿಟ್ಟಾದ ಹದಿನೆಂಟನೆ ಶತಮಾನದ ಕೆತ್ತನೆ, 1761ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:XIX century print, Piazza della Scala, Milano.jpg|thumb|left|ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚಿತ್ರಣ, 1770ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಪ್ರತಿ-ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ]] ಕಾಲವೆಂದರೆ ಅದು [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ]]ದ ಅವಧಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಮರ್ಥಶಾಲಿಗಳಿದ್ದರು: ಒಬ್ಬ [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೊರೊಮಿಯೋ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಫೆಡರಿಕೊ ಬೊರೊಮಿಯೊ]]. ತಮ್ಮನ್ನು ಅವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನರ ಜನತೆಯ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳೆಂದು ಹೇರಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮಾರಿಯಾ ರಿಚ್ಚಿನೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕಾ ಅಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ನಾಡಿ ಮಿಡಿತವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೆಲೆಗ್ರಿನೊ ಟಿಬಾಲ್ಡಿ, ಗಲಿಯಾಝೊ ಅಲೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ರಿಚ್ಚಿನೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅನೇಕ ಚಂದದ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೊಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Wittkower">{{cite book | first= Rudolf|last= Wittkower| year=1993| title= Pelican History of Art| chapter= Art and Architecture Italy, 1600-1750| editor= | others=1980 | pages= | publisher= Penguin Books| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8859 - Milano - P.za Belgiojoso - Palazzo Belgiojoso - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|200px|ನಿಯೊಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪಲಾಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ, ನೊಬೆಲ್ ಮಿಲನೀಸ್ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ 1772 ಮತ್ತು 1781ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು.]] [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪಾರುಪತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಳು ಅವಳು ಗಹನವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅವಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ, 3 ಆಗಸ್ಟ್ 1778ರಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಾ ಇದು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್]] ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಇದಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯೊ [[ಟೀಟ್ರಾಲೆ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಕುರಿತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಕರಡುಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಲಾ ಸ್ಕಲಾದಲ್ಲಿ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ ಬ್ರಾಲೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಆಫ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮರು ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ [[ಜೆಸುಯಿಟ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಒಳಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ, ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ವನ]]ಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು, ಇಲ್ಲಿ [[ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Einblick Galerie Viktor Emanuel Mailand.jpg|thumb|right|200px|ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-IIಯ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡೋಮ್ಡ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್]] ಸಂವೇದನೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 1800ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರದ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಾಪರ್ಟೆ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಸಲ ವಿಲ್ಲಾ ಡೆಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯೊಸೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವೆ (ಪಲಝೊ ಬಿಗಿಯೊಸೊ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ) ಕಟ್ಟಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಇದು ಗಿಮಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಸಮೀಪದ ವಯಾ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೊನಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು 1790ರಲ್ಲಿ [[ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡೊ ಪೊಲಾಕ್]] ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ.<ref name="ReferenceA">http://www.aboutmilan.com/monuments-in-Milan.html</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಬೊನಾಪರ್ಟೆಯ ಕುಟುಂಬ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೊಸೆಫಿನ್ ಬೊನಾಪರ್ಟೆ]] ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೌಂಟ್ [[ಜೋಸೆಫ್ ರಾಡೆಟ್ಸ್‌ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಜಿನ್ ಡಿ ಬ್ಯೂಹಾರ್ನಿಸ್]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ReferenceA"/> [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಶೈಲಿಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಇದನ್ನ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಇದನ್ನು ಆರ್ನೆಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಥಂಭಗಳು, ವಿಶಾಲ ಕೋಣೆಗಳು, ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಹರಳಿನ ಗೊಂಚಲು ದೀಪಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಇಲ್ಲಿ d'Arte Contemporanea (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಆರ್ಟ್'' ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ದ ಪಲಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸೊ ಕೂಡ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ವೈಭವಯುತ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ''ಆರ್ಕೊಡೆಲ್ಲಾ ಪೇಸ್'' ಅಥವಾ ಆರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಕೆಲವು ಸಲ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ '' (ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಆರ್ಚ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಕೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಿಯಾಝಾ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ನ ಕಿರುರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1806 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಲೂಯಿಗಿ ಕಾಗ್ನೊಲಾ]]. ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ಗೆ ಆದಂತೆಯೇ 1826ರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ಗೆ [[ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು, ಆದರೆ 1815ರ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು [[ವಿಯೆನ್ನಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್(ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜೋಸೆಫ್) -I]] ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1838ರ ವೇಳೆಗೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಪೆವೆರಿಲ್ಲಿ]] ಈ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.<ref name="ReferenceA"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯರೊ ಗಿಲಾರ್ಡೊನಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಲಾಜೊ ಡೆಲ್ ಗವರ್ನೊ.<ref name="ReferenceA"/> [[ಚಿತ್ರ:Milano Guastalla Velasca.jpg|thumb|left|ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಸ್ಕಾ, BBPRನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಿಲನ್‌ನ 1950ರ ಚಿಹ್ನೆ.]] 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ ಕುರಿತಂತೆ ಇತರೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, [[ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಾಲನೆಗೆ ಬಂದ ಮಹತ್ತರ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1865 ಮತ್ತು 1877ರ ನಡುವೆ ಏಕೀಕೃತ ಇಟಲಿಯ ಮೊದಲ ದೊರೆ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ II]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ಗಿಯುಸೆಪ್ ಮೆಂಗೋನಿ]], ಗ್ರೇಟ್ [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್- II]] ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಇದು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡೊಮೊ]]ವನ್ನು ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮುಂದಿರುವ ಚೌಕಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಚಾವಣಿಯುಳ್ಳ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ. ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವು ಆರ್ಚಿಂಗ್ [[ಗಾಜು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಟ್ ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಚಾವಣಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌]]ನ [[ಸೈಂಟ್-ಹ್ಯೂಬರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್‌]]ನ [[ಪಸ್ಸಾಝ್]] ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಂಡನ್ನಿ]]ನ [[ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಆರ್ಕೇಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವದ ಎಕ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದರೆ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ (ಪದದ ಅರ್ಥ: "''ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ'' ಅಥವಾ ''ಸ್ಮಶಾನ'' ") ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸ್ಟಾಜಿಯೋನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಬೆಲ್‌ಟ್ರೀಮಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು 1863ರಿಂದ 1866ರ ತನಕ [[ನಿಯೊ-ರೋಮನೆಸ್ಕ್]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಟಿಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅನೇಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. [[ಆರ್ಟ್ ನೊವೆಯಾವು]], [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ರೂಪದ ಶೈಲಿಯು [[ಸಿಟಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ (Stazione Centrale)]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧೋತ್ತರದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಧಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಗಾಧ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಲಿಷ್ಟ ಚಾಲನೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, [[ಗಿಯೊ ಪೋಂಟಿ]]ಯ [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಟವರ್]] (1955-1959), [[ವೆಲಾಸ್ಕಾ ಟವರ್]] (1958), ಹೊಸ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ರ್ಹೋ]] ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಹೊಸ [[ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕೇಂದ್ರ]], ಈ ಹಿಂದಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿ ಲೈಫ್]] ನಂತಹ ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಈ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. {{clear}} === ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Parco Sempione -Milano.bmp.jpg|thumb|left|ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್, ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾರ್ಕ್.]] [[ಚಿತ್ರ:9331 - Milano - Giardini Pubblici - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007 (ijs).jpg|thumb|175px|right|ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಡಿ ಪೋರ್ಟಾ ವೆನೆಜಿಯಾ, 1780ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಉಳಿದಿರುವ ಮಿಲನ್ನಿನ ಅತಿಹಳೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು.]] ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಸಿರು ಕವಚ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ<ref name="slideshare1">{{cite web|url=http://www.slideshare.net/mtmexperience/tourist-characteristics-and-the-perceived-image-of-milan |title=Tourist Characteristics and the Perceived Image of Milan |publisher=Slideshare.net |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆ ಈ ನಗರಕ್ಕಿದೆ. 1857 ಮತ್ತು 1862ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ಪೆ ಬಾಲ್ಜಾರೆಟ್ಟೊ]]. "ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ"ಯ ಪಿಯಾಜಾಲೆ ಒಬೆರ್ದಾನ್ (ಪೊರ್ಟಾ ವೆನೆಝಿಯಾ), [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]] ವಯಾ ಮಾನಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name="aboutmilan1">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/gardens-and-parks-in-milan.html |title=Gardens and Parks in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವ್ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಾನವನಗಳೆಂದರೆ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ([[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸಫಾರೆಸ್ಕೊ]] ಹತ್ತಿರ), ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ, ಹಿಯಾರ್ಡಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ವಿಲ್ಲಾ ಕಮ್ಯೂನಾಲ್, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ತಾಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕೊ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೊ. ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಪಿಯಾಝೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್ ಹತ್ತಿರ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಎಮಿಲಿಯೊ ಅಲೆಮ್ಯಾಗ್ನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಅರೆನಾ, Civico Acquario di Milano (ಮಿಲನ್‌ನ ನಾಗರೀಕ ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರ), ಒಂದು ಗೋಪುರ, ಒಂದು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೆಲವು ಕೋಳಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇವೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ 235 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ,<ref name="aboutmilan1"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊಳ ಇದೆ. ಗಿಯಾರ್ದಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಶುರುವಾದದ್ದು ನವೆಂಬರ್ 1783ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಗಿದಿದ್ದು 1790ರ ಆಜುಬಾಜಿನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.storiadimilano.it/citta/Porta_Orientale/giardini.htm |title=Storia di Milano ::: Giardini pubblici |publisher=Storiadimilano.it |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇದನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟದಂತೆ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಳ, [[ಮೂಸಿಯೊ ಸಿವಿಕೊ ಡಿ ಸ್ಟೋರಿಯ ನ್ಯಾಚುರಲೆ ಡಿ ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ಟಲಾ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ತೋಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಮೀನಿನ ಕೊಳವಿದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕೊ ಡಿಡಾಟ್ಟಿಕೊ ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟಾಲೆ ಡೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ( ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟೊ ಡಿ ಸೈನ್ಸ್ ಬಾಟಾನಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಸಸ್ಯ ತೋಟ), [[ಒರ್ಟೊ ಬಾಟಾನಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ( 1774ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೆಸಾ]]ಳ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ 1774 ಫುಲ್ಗೆಂಜಿಯೊ ವಿಟ್‌ಮನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಸ್ಯತೋಟ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಾಳಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಇದನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕಾ ಡಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕಿನಾ ರೋಸಾ]]. 23 ಜನವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಗಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌]] ಅನ್ನು ಮೊಂಟೆ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾನವತೆ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ನರಮೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಈ ತೋಟ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಯೆರೆವಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸರಜೇವೊ]], [[ಸ್ವೇತ್ಲಾನ ಬ್ರಾಝ್]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯಟ್ರೊ ಕುಕಿಯುಕಿಯನ್‌]]ನ ಧೀಮಂತರು ಈ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಶೆ ಬೆಜ್‌ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂದ್ರೆಯ್ ಸಖಾರೊವ್]] ಇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿರುವ ಗಿಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಯೋಗವೊಂದು ವರ್ಷದ "ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ"ಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಲಪ್ ಷಾ‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮಿಲಪ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಲಯಗಳು ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗಿರುವುದು. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == {{Main|Demographics of Italy}} {{Historical populations |type = |footnote = Source: [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] 2001 |1861 |267618 |1871 |290514 |1881 |354041 |1901 |538478 |1911 |701401 |1921 |818148 |1931 |960660 |1936 |1115768 |1951 |1274154 |1961 |1582421 |1971 |1732000 |1981 |1604773 |1991 |1369231 |2001 |1256211 |2009 Est. |1301394 }} 2009 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,301,394 ದೇಶವಾಸಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿ]] ತಲುಪಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನಿರ್ಕೈಗಾರಿಕಾಕೀಕರಣ]]ದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಉಪನಗರಗಳು ಮೇಲೆದ್ದು ನಗರ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ [[ಪ್ರಾಂತ]]ಗಳಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿಕೊಂದತಿರುವ ಮಿಲನ್ [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 4.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಇದು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲೇ ಐದನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 1950-60ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗಿದ ಉಪನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಜನವಸತಿಗಳು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಜನಸಂಚಾರದ ದಟ್ಟಣೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಗರದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದಾಚಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು 7.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿದೆ.<ref>[http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0406051E.PDF&amp;TYPE=browse OECD Territorial Review - Milan, Italy]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081205140422/http://urbact.eu/fileadmin/subsites/Metrogov/pdf/Milan_s2.pdf Competitiveness of Milan and its metropolitan area]</ref> ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ದಟ್ಟಾಣೆಯಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''[[ನೀಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿ]]'' ನ ಭಾಗವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gert">{{cite web | author=Gert-Jan Hospers| year=2002| title=Beyond the Blue Banana? Structural Change in Europe's Geo-Economy | format=PDF | work=42nd EUROPEAN CONGRESS of the Regional Science Association Young Scientist Session - Submission for EPAINOS Award August 27–31, 2002 - Dortmund, Germany | url=http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf | accessdate=2006-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929001624/http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf|archivedate=2007-09-29}}</ref> === ವಲಸೆ === ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಲಸೆಗಾರರ ಎರಡು ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು, ಒಂದು [[ಇಟಲಿ]]ಯಿಂದ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ, ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ. ಈ ಎರಡು ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗಳು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲೆತವು. ಮೊದಲನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ 1950-60ರ ಉನ್ನತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಾನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಗಾಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿದಾರರು. ಎರಡನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ ಸೇವಾಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣೋತ್ತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಭಾಗೀದಾರರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದ ನಗರಗಳು, [[ಪೂರ್ವ]]ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಇತರೆ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಎರಡನೆಯದು [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]], [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನೇತರ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. 1990ರ ಆಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ( ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಮಾಣಿಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತು ಮನೆಗೆಲಸಗಾರರು) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="unpop">{{cite paper | url=http://www.feem.it/NR/Feem/resources/EURODIVPapers/ED2006-025.pdf | title=WMapping Diversity in Milan. Historical Approaches to Urban Immigration | format=PDF | publisher=Department of Italian, University College London | author=John Foot | date=2006 | accessdate=2009-10-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ [[ISTAT]] ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ 181,393 ವಲಸೆಗಾರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13.9% ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Official ISTAT estimates"/> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of Milan}} ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, 2004ರಲ್ಲಿ ಅದರ GDP € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್) ಇತ್ತು.<ref>[[GRPಯಿಂದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]</ref> ಮಿಲನ್ ಏನಾದರೂ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅದು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಇಡೀ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು<ref>[[GDPಯಿಂದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನಾಮಿನಲ್)]]</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್]] ([[ಬೊರ್ಸಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ]] ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಹಿಂಟರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿ]]ನ "ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌"ದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಗರಗಳು ಎಂಬ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ಜೆ ಟೈಲರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಇ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಹತ್ತು [["ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್‌"]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರೆ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ([https://web.archive.org/web/20050223113811/http://www.brookings.edu/metro/pubs/20050222_worldcities.htm Key Findings], {{PDFlink|[http://www.brookings.edu/dybdocroot/metro/pubs/20050222_worldcities.pdf Full Report]|940&nbsp;KB}}), [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಸೌಲ್|ಸಿಯೋಲ್]], [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]], [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಬುಯೆನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]]. [[12ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕಲೆ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು, [[ಗುರಾಣಿ]] ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನೀರಾವರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯನ್ನು ಫಲವತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂದೆ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಗೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.[[ವೆನಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]] ನಗರಗಳಂತೆ [[ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತು]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು "''ಮಿಲನರ್'' " ಅಥವಾ "''ಮಿಲ್ಲನರ್'' " ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ಧದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಸೊಗಸಾದ ಆಭರಣಗಳು, ಬಟ್ಟೇ, ಹ್ಯಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ದಿರಿಸುಗಳು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ಧ [[ಮಿಲಿನರಿ]] ಅಂದರೆ ಹ್ಯಾಟುಗಳ ತಯಾರಕ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರ ಎಂಬ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[[ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪಿ]]ನಲ್ಲಿ ಆದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸರಕುಗಳು ಸಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜಲಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿತು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಏಷಿಯಾದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಫೈಲೊಕ್ಸೆರಾ ಕೀಟದಿಂದ ಹರುಕಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ವೈನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ನಂತರ ಲೋಹ, ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜವಳಿ, ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ([[ಆಲ್ಫಾ ರೋಮಿಯೋ]]) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಭಾರಿ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ [[ಫೈಯೆರಾಮಿಲಾನೊ]]ನಲ್ಲಿ ''ಫೈಯರಾ ಮಿಲಾನೊ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ಸುಮಾರು [[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ವಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸೈಕಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಗುರುತರವಾದ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಡಾವಿ, ಅದರ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಸಿಟಿಲೈಫ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದ ಉಪನಗರ [[ರ್ಹೊ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಸಂತೆ ಮೈದಾನ ಫೈಯರಾಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. === ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Expo2015Milan.jpg|thumb|right|200px|ಎಕ್ಪೋ 2015 ಲೋಗೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಈಗ ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಾಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಳೆಯ ಫೈಯೆರಾ ನಿವೇಶನದ ಸಿಟಿಲೈಫ್ ಯೋಜನೆ ಹೊಸ ಸಂತ ಗಿಯೂಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿ-ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ವಲಯದ ಪೋರ್ಟಾ ನೋವಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ನಗರ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ [[ರೆಂಝೊ ಪಿಯಾನೊ]],[[ನೊರ್ಮನ್ ಫೋಸ್ಟರ್]], [[ಜಹಾ ಹದೀದ್]], [[ಮ್ಯಾಸ್ಸಿಮಿಲಿಯಾನೊ ಫುಕ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇನಿಯಲ್ ಲಿಬೆಸ್ಕಿಂಡ್]] ಇವರುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎದ್ದು ಕಾಣುವ [[ಡೊಮೊ]] ಮತು [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಸುವ ಈ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲು ಮಾಡಲಿವೆ.ಆಧುನೀಕರಣದ ಈ ಭರಾಟೆಯಿಂದ ನವೀಕರಣಾಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[Expo 2015]] ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ === 2008ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟಿ ಪವರ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ 27ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂದು, 2009ರಲ್ಲಿ 203.5 ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 28ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂಬ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಈ ದರ್ಜೆ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ]]ಗಳ ನಂತರದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಂದಿರುವ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ನಗರಗಳು [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]], [[ಫುಕುವೋಕ]] [[ತಾಯ್‍ಪೇಯ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]].<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ 29ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ 30ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಬದುಕಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧೀ ವಿಷಯಗಳಾಲ್ಲಿ 27ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮೀಪ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ಜೀವನಾಧಾರದ ಅಂಕಿ ಆಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗ ಪೈಕಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ 13ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳ್ವಿಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 11ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === {{Main|Tourism in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Atrium of the Basilica of Sant'Ambrogio.jpg|thumb|left|ಸಂತ ಅಂಬೋಜಿಯೊನ ದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ.]] 2007ರಲ್ಲಿ 1902 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ 42 ಮತ್ತು 52ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="euromonitor1"/> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೂಲವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪೈಕಿ 56% ರಷ್ಟು ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದರೆ 44% ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು 56% ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] (16%), [[ಜರ್ಮನಿ]] (9%) ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] (6%)ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="slideshare1"/> ಇದೇ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ [[ಚೀನೀಯರು]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿ]] ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ರಂಜನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ[[ಡುಯೊಮೊ]] ಮತ್ತು [[ಪಿಯಾಝಾ]], [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ II]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸ್ಫೋರ್ಝೆಸ್ಕೊ]], [[ಪಿನಾಟೆಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಪಾರೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗಳಿಗೆ ಬೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೋ]], [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವು ಅಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಲಗ್ಸೂರಿಯಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲುಗಳಿವೆ, [[ಟೌನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ [[ಸಪ್ತತಾರಾ]] ಹೋಟೆಲು, [[ಸೊಸಿಯೆಟೆ ಜನರಾಲೆ ಡಿ ಸರ್ವೈವಲೆನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ [[ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೋಟೆಲ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |title=Heaven at Milan's Town House Galleria hotel |publisher=[[The Age]] |date=7 January 2009 |accessdate=21 January 2009 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118144723/http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 343 ರಾತ್ರಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, ವಿದೇಶಿಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಧಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 77%ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ 2-5 ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> 75%ನಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, 4-ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲುಗಳು (47%) ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 5-ಸ್ಟಾರ್ಸ್, ಅಥವಾ 3-ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 11% ಮತ್ತು 15% ರಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Milan|List of Milanese people}} === ಮೂರ್ತ ಕಲೆ === {{See also|List of Milanese painters}} [[ಚಿತ್ರ:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|thumb|right|ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ, ರಾಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದ ಮ್ಯಾರಿಯೇಜ್ ಆಫ್ ವರ್ಜಿನ್]] [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|left|200px|ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊನ ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್.]] ಶತಮಾನಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಕಲಾಶಾಲೆಗಳು, ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ([[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಂತಹವು) ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಕಲೆ [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಕುಟುಂಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಗರ [[ಗಾಥಿಕ್ ಕಲೆ]] ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ([[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಗಸಾದ ಕಲಾಕೃತಿ).<ref name="aboutmilan.com">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/art-and-culture-of-milan.html |title=Art and Culture of Milan: from the past to the contemporary |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಧಿಯೆಂದರೆ 14 ಮತ್ತು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ನಡುವಿನ [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ. [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕ್ಯಾಸಲ್]] ನವೋದಯದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗಳವಾದರೆ ಫಿಲರೆಟ್ [[ಒಸ್ಪೆಡಾಲ್ ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Castello Sforzesco">{{Cite web |url=http://www.milanocastello.it/intro.html |title=Castello Sforzesco |access-date=2010-04-08 |archive-date=2003-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030207215706/http://www.milanocastello.it/intro.html |url-status=dead }}</ref> [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯಂತಹ ಅನನ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ಆಫ್ ದ [[ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಸ್‌]]ನಂತಹ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದಂತಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ, [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ ಗ್ರೇಜಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರೈಸುವ ಚೆಲುವಿನ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಬ್ರಮಾಂಟಿ, ಇದೇ ರೀತಿ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್ಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸಟೈರೊ]] ಚರ್ಚನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಕೂಡ ಆತನೆ ಆಗಿದ್ದುದು ವಿಶೇಷ. 17 ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಕಲಾ ಸಂವೇದನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆ ಅವಧಿಯ [[ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋ]] ನಂತಹ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿತು. ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋನ ಮಹತ್ವದ ಬ್ಯಾರಖ್ ಕಲಾಕೃತಿ "''[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೂಟ್]]'' " ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ''[[ಸಪ್ಪರ್ ಅಟ್ ಎಮ್ಮಾಸ್]]'' ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನೀಸ್ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪರಂಪರೆ]] ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ "''[[ದ ಕಿಸ್ಸ್]]'' ".<ref name="aboutmilan.com"/> ಮುಂದೆ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ [[ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ]]ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. 1909ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿನೆಟ್ಟಿ]] ತನ್ನ "''[[ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' "(ಇಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ''Manifesto Futuristico'' ದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ "''grande...tradizionale e futurista'' " (ಇದರರ್ಥ ''ಪಾರಂಪರಿಕ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವಿಷ್ಯಿಕ'' ). [[ಉಂಬರ್ತೊ ಬೊಸಿಯೊನಿ]] ಕೂಡಾ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಇಂದು, ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> === ವಿನ್ಯಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:SofaDueFoglie.png|thumb|left|ಜಿಯೊ ಪೊಂಟಿಯಿಂದ ಡ್ಯುಯೆ ಫೋಗ್ಲಿ ಸೋಫಾ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ವಿನ್ಯಾಸ]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಗರವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="wiley.com">{{cite web |url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |title=Design City Milan |publisher=Wiley |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206052654/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ನಗರ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪೀಟೋಪರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂತೆ [[ಫೈಯರೋ ಮಿಲಾನೊ]]ವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಮಿಲನ್ ನಗರ.<ref name="wiley.com"/> ''"ಫುವೊರಿ ಸಲೋನ್"'' ಮತ್ತು "''ಸಲೋನ್ ಡೆಲ್ ಮೊಬೈಲ್'' " ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. 1950 ಮತ್ತು 60ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ, ಯೋರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ, [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. [[ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಾಸ್ಕಾ]]ದಂತಹ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನ ಕಟ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಾದರೆ, [[ಬ್ರೂನೊ ಮುನಾರಿ]], [[ಲೂಸಿಯೊ ಫೊಂಟಾನ]], [[ಎನ್ರಿಕೊ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯೆರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |title=Frieze Magazine &#124; Archive &#124; Milan and Turin |publisher=Frieze.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110123141/http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Francesco Hayez - Ritratto di Alessandro Manzoni.jpg|thumb|right|150px|ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ಮಂಜೋನಿ.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ, ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ನವೋದಯ]]ಕ್ಕೆ ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಇಲ್ಲೇ. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''[[ಡೆಯ್ ಡೆಲಿಟ್ಟಿ ಇ ಡೆಲ್ ಪೆನೆ]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೂಲಕ [[ಬೆಕಾರಿಯಾದ ಸೀಜೆರ್, ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್]]ಮತ್ತು ''Il ಕೆಫೆ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಮೂಲಕ ಕೌಂಟ್ [[ಪೈಯಾತ್ರೊ ವೆರ್ರಿ]] ಹೊಸ [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗೀಯ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಳುವಳಿಯ]] ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರು [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯ]]ದ ಎದುರಿಗೆ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪರಂಪರೆಯ ಬಲಾಢ್ಯತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ಪಾರಿನಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಗೊ ಫೊಸ್ಕೊಲೊ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಯುವಕವಿಗಳು ಈ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕುಸುರಿ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ದಿಗ್ಗಜರೆಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತೋರಿದರು. ಫೊಸ್ಕೊಲೊನ ಕವನ ''[[ದೆಯ್ ಸೆಪೊಲ್ಕ್ರಿ]]'', ನಗರವಾಸಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡ ನೆಪೊಲಿಯನಿಕ್ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದದ್ದು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ [[ಅಲೆಜಾಂಡ್ರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಬರೆದ ''[[I ಪ್ರಾಮೆಸಿ ಸ್ಪೋಸಿ]]'' ಕಾದಂಬರಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂನ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ''[[Il ಕನ್ಸಿಲಿಯೇಟರ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವನ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಪೆಲಿಕೊ]],[[ಗಿಯೊವಾನಿ ಬರ್ಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಡ್ವಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆಮೆ]]ಯವರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.1861ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು; ಆದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಯೂರೋಪಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳಾದ: [[ರಿಯಾಲಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಚುರಲಿಸಂ]]ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದು ''[[ವೆರಿಸ್ಮೊ]]'' ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಿತು. ''ವೆರಿಸ್ತಾ'' ಸಂವೇದನೆಯ ಮಹಾನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಗಿಯೊವಾನಿ ವೆರ್ಗಾ]] ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆದರೆ ಆತ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ. === ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು === {{See also|Music of Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Teatro alla Scala interior Milan.jpg|thumb|left|175px|ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಅಪೆರಾಹೌಸ್‌ನ ಒಳಾಂಗಣ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಪೇರಾ]] ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ತರವೆನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ, ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದು ಅನೇಕ ಅಪೇರಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Willey |first=David |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4430214.stm |title=Europe &#124; La Scala faces uncertain future |publisher=BBC News |date=2005-11-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> 1842ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]]ಯ ''[[ನಬೂಕೊ]]'', [[ಅಮಿಲ್ ಕಾರೆ ಪೊಂಚಿಯೆಲಿ]]ಯ ''[[ಲಾ ಗಿಯಾಕೊಂಡ]]'', 1904ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ಮೇಡಮಾ ಬಟರ್ಫ್ಲೈ]]'', 1926ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ತುರಂದೊತ್]]'' ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ಯಾಬಿಯಾ ವಾಚ್ಚಿ]]ಯ ''[[ತೆನೆಕೆ]]'' ಹೆಸರಿಸ ಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಅಪೇರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಡೆಗ್ಲಿ ಆರ್ಕಿಮ್‌ಬೋಲ್ಡಿ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ದಲ್ ವರ್ಮೆ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಲಿರಿಕೊ (ಮಿಲನ್)]] ಮತ್ತು [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರಂಗಭೂಮಿಗಳು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]]ಗಳಿದ್ದು ಚರಿತ್ರೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಗಿಯೊಸೆಪ್ ಕೈಮೊ]], [[ಸೈಮನ್ ಬಾಯ್ಲಿಯು]], [[ಹೊಸ್ತೆ ಡಾ ರೆಗಿಯಾ]], [[ವರ್ದಿ]], [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ಗಾಟಿ ಕಸಾಜಾ]], [[ಪಾಲೊ ಚೆರಿಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಿಸ್ ಎದುನ್‌]]ರಂತಹ ಅನೇಕ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರದವರು ಅಥವಾ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಡೈನಾಮಿಸ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್]], [[ಸ್ಟಾರ್ಮಿ ಸಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮರಾಟ ಮೀಡಿಯೊಲಾನೆನ್ಸ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು. === ಫ್ಯಾಷನ್ === [[ಚಿತ್ರ:9036 - Milano, C.so Venezia - Giuseppe Sommaruga, Pal. Castiglioni (1904) - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007.jpg|thumb|right|ಕಾರ್ಸೊ ವೆನೆಝಿಯಾ, "ಮಿಲನ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್" ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] {{Main|Fashion in Milan|Milan Fashion Week}}[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], [[ರೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ [[ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="languagemonitor.com">{{cite web|url=http://www.languagemonitor.com/popular-culture/fashion |title=The Global Language Monitor » Fashion |publisher=Languagemonitor.com |date=2009-07-20 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಪ್ರಮುಖ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಷನ್]] ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ]], [[ಗುಕ್ಕಿ]], [[ವರ್ಸಾಕ್]], [[ಪ್ರದಾ]], [[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಮಾತು [[ಡೊಲ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗಬ್ಬಾನ]] ಈಗ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುವ [[ಅಬೆರ್‌ಕ್ರೊಂಬೀ &amp; ಫಿಚ್]] ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ಷಿಪ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇತರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಲಂಡನ್, ಟೋಕಿಯೊ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೂಡ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು [[ಫ್ಯಾಷನ್ ವೀಕ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಲಿದೆ. ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಪ್‌ಸ್ಕೇಲ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆ "''[[quadrilatero della moda]]'' " (ಇದರರ್ಥ, "ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್")ದಲ್ಲಿ [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]], [[ವಯಾಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪೈಗಾ]], [[ವಯಾ ಸಂತ ಆಂಡ್ರಿಯಾ]], [[ವಯಾ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]]ದಂತಹ ನಗರದ ಮಹತ್ತರ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯ ಇಮ್ಯಾನುಯಲೆ II]], [[ಪಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊ]], [[ವಯಾ ದಂತೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಸೊ ಬುಯೆನ್ಸ್ ಏರೆಸ್]] ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಚೌಕಗಳು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದ ಪ್ರದಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಮಾರಿಯೊ ಪ್ರದಾ]] ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. === ಮಾಧ್ಯಮ === ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು TV ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳಂತವುಗಳ ಸೇವೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. <div></div> ==== ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[ಕೊರ್ರಿಯೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಸೆರಾ]]'' * ''[[Il ಫೋಗ್ಲಿಯೊ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನಾಲೆ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನೊ]]'' * ''[[Il ಸೋಲ್ 24 ಒರೆ]]'' * ''[[Il ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' {{col-break}} * ''[[ಲಾ ಗಝೆಟ್ಟಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]'' * ''[[ಲಾ ಪದನಿಯಾ]]'' * ''[[ಲಿಬೆರೊ]]'' * ''[[MF ಮಿಲನೊ ಫೈನಾಂಜಾ]]'' {{col-end}} ==== ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು ==== * ''[[ಲಾ ಸೆಟ್ಟಿಮನ ಎನಿಗ್ಮಿಸ್ಟಿಕಾ]]'' * ''[[ಅಬಿತಾರೆ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಕ್ಯಾಸಬೆಲ್ಲಾ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಡೋಮಸ್]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಪನೋರಮಾ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಜೆಂಟೆ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) ==== ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[R101]]'' * ''[[RTL 102.5]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 105 ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]]'' * ''[[ವರ್ಜಿನ್ ರೇಡಿಯೊ ಇಟಾಲಿಯಾ]]'' {{col-break}} * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 24]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಡೀಜೆ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಕ್ಲಾಸಿಕಾ]]'' {{col-end}} === ರಜಾದಿನಗಳು === * ಮಾರ್ಚ್ 18-ಮಾರ್ಚ್ 22: [[ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳು]]1848ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. * ಏಪ್ರಿಲ್ 25: ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು. * ಡಿಸೆಂಬರ್ 7: ಸೇಂಟ್ ಅಂಬ್ರೋಸ್‌ನ ಫೀಸ್ಟ್ (''ಫೆಸ್ಟಾ ಡಿ ಸಂತ್ ಅಂಬ್ರೊಗಿಯೊ'' ). * ಡಿಸೆಂಬರ್ 12: ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. === ಭಾಷೆ === {{Main|Milanese}} [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭಾಷೆ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್‌ಸಬ್ರಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಕರು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಮಿಲನೀಸ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ನಗರ ತಳಿಯ ಭಾಷೆ ಆದರೆ ಮಿಲನೀಸ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾತಳಿ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಬೇಕಿಲ್ಲ. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Milano-san lorenzo02.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]] ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿಯ ಹಾಗೆ ಮಿಲನ್ನಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ]]ರು. ಇದು [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] [[ಆರ್ಚ್‌ಡಯೋಸಿಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲನ್‌]]ನ ಪೀಠ. ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳೆಂದರೆ: [[ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚುಗಳು]],<ref>{{cite web|url=http://maps.google.it/maps?hl=it&um=1&ie=UTF-8&q=chiesa+ortodossa+milano&fb=1&view=text&sa=X&oi=local_group&resnum=1&ct=more-results&cd=1 |title=chiesa ortodossa milano - Google Maps |publisher=Maps.google.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]],<ref>{{cite web |url=http://www.lankaramaya.com/ |title=Lankarama Buddhist Temple - Milan,Italy |publisher=Lankaramaya.com |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2019-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508203144/http://www.lankaramaya.com/ |url-status=dead }}</ref> [[ಜುದಾಯಿಸಂ]],<ref>{{cite web|url=http://www.mosaico-cem.it/ |title=Jewish Community of Milan |publisher=Mosaico-cem.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]]<ref>{{cite web|url=http://orthodoxeurope.org/page/8/4.aspx |title=Islam in Italy » Inter-Religious Dialogue » OrthodoxEurope.org |publisher=OrthodoxEurope.org<! |date=2002-12-04 |accessdate=2009-03-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.americanchronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=7230 |title=Milan: The Center for Radical Islam in Europe |publisher=American Chronicle |date= |accessdate=2009-03-13 |archiveurl=https://archive.is/20120720194131/http://www.americanchronicle.com/articles/view/7230 |archivedate=2012-07-20 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟಿಸಂ]].<ref>{{cite web |author=Cini |url=http://www.protestantiamilano.it/ |title=Centro Culturale Protestante - Protestanti a Milano delle Chiese Battiste Metodiste Valdesi |language={{It icon}} |publisher=Protestantiamilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528114502/http://www.protestantiamilano.it/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.milanovaldese.it/ |title=Chiesa Evangelica Valdese - Milano |publisher=Milanovaldese.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಮಿಲನ್‌ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಯಿದೆ, ಇದು [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆ]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: ''ರೈಟೊ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನೊ'' ). ಇದು ವಾಡಿಕೆಯ (ಇತರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಳಸುವ ''ರೋಮನ್'' ಆಚರಣೆ), ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನ, ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರರ್ಥನಾ [[ನುಡಿಗಟ್ಟು]], ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉಪವಾಸ]] ಆಚರಣೆ, ನಿಗದಿತ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಾಂಕದ ಬದಲು ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾರ್ನಿವಾಲ್ ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ). ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಾಅದ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ]]ದ [[ಸ್ವಿಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ [[ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಂಗೀತ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಮಂತ್ರ ಪಠನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಪಠನೆ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಪಠನೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್‌ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೆಂಟ್]] (1545–1563) ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01389a.htm |title=Catholic Encyclopedia: Ambrosian Chant |publisher=Newadvent.org |date=1907-03-01 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ''ಸ್ಕೊಲಾ ಕ್ರಾಂಟೋರಮ್'' ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ರೋಮ್ ನಗರದ "ಫಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್" (PIAMS) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಾಲೇಜು[http://www.unipiams.org/en/1 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012143753/http://www.unipiams.org/en/1 |date=2009-10-12 }}. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಹಲವಾರು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ ಇದರಲ್ಲಿ: ''"[[ಕಾಲ್ಮಿ ಕೋರಿ ಅಪ್ಪಾಷನಾಟಿ]]"''', ''' '' '''"[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]"'', '' "[[ಲಾ ಮಲ ಆರ್ಡಿನಾ]]"'', "'' [[ಮಿಲನೊ ಕಾಲಿಬ್ರೊ 9]]''", "'' [[ಮಿರಾಕಲ್ ಇನ್ ಮಿಲನ್]]"'', '' "[[ಲಾ ನೊಟ್ಟೆ]]''", ಮತ್ತು "'' [[ರೊಕ್ಕೊ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]''". '' ''' === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Panettone aufgeschnitten freigestellt.jpg|thumb|right|ಪ್ಯಾನೆಟ್ಟೊನೆ, ಮಿಲನೆಸ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಜುಬಾಜಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಟಿಪಿಕಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಪಾಸ್ತಾ]] ಬದಲು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಅಷ್ಟಾಗಿ [[ಟೊಮ್ಯಾಟೊ]] ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಲನೀಸ್‌ನ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್, ಬನ್ನಿನಂತಹ ಕರು ಮಾಂಸ (ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಚಿಕನ್ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು)ದ ಕಟ್ಲೆಟನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುತ್ತಾರೆ (ಇದು ವಿಯೆನ್ನೀಸ್‌ನ "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ತಿನಿಸಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮೂಲದ್ದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ).[[ಚಿತ್ರ:Milan Montenapoaleone 14.JPG|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಹೆಸರಾಂತ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿನ ಕೇಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳು, ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲೆಯೊನೆ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರಾ.]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಇತರೆ ಟಿಪಿಕಲ್ ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ ''[[ಕ್ಯಾಸೊಯೂಲಾ]]'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಂದಿಮಾಂಸ ಮತ್ತು [[ಸಾಸೇಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸವಾಯ್ ಕೋಸು]], [[ಒಸೊಬುಕೊ]] (ಬೇಯಿಸಿದ ಕರುವಿನ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ''ಗ್ರೆಮೊಲಾಟಾ'' ಎಂಬ ಸಾಸು, [[ರೆಸೊಟ್ಟೊ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್]] ( ಹಸುವಿನ ಮೂಳೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುವಿನ ಜೊತೆ ಕೇಸರಿ ಪುಡಿ), ''ಬುಸೆಕಾ'' ಬೋಟಿ ಮತ್ತು ಹುರುಳಿಕಾಯಿ, ''ಬ್ರಸಾಟೊ'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಸು ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ಜೊತೆಗೆ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲೂಗಡ್ಡೆ). ಋತುಗಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾರ್ನಿವಾಲ್]] ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಚಿಯಾಚಿಯೇರೇ'' (ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಹೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ''ಟೊರ್ಟಿಲಿ '' ( ಹುರಿದ ಗುಂಡಗಿನ ಕುಕೀಸ್), [[ಈಸ್ಟರ್]] ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸುವ ''ಕೊಲೊಂಬಾ'' (ಪಾರಿವಾಳದ ಆಕಾರದ ಹೊಳಪಿನ ಕೇಕ್) [[ಸರ್ವಾತ್ಮರ ಹಬ್ಬ]]ಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಪೇನ್ ಡೆಯ್ ಮೊರ್ಟಿ'', ("Deads' Day bread"ಮ್ ಚಕ್ಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿಕ ಕುಕೀಸ್) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ [[ಪ್ಯಾನಿಟೋನ್]]. [[ಸಲಾಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಕಾಳು ನುಚ್ಚಿನ ತಿಂಡಿ ''ಸಲಾಮೆ ಮಿಲನೊ'', ಇಟಲಿಯಾದ್ಯಂತ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಂಬಾ ಹೆಸರಾಂತ ಮಿಲನೀಸ್ ಚೀಸ್ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಿರುವ [[ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ]], ಆದರೆ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ ತಯಾರಕರು ಇರುವುದು ಸೀಡ್ ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ.ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅನನ್ಯ ತಿನಿಸುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ [[ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆಫೆ]]ಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸೊಗಸಾದ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತುಂಬಾ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬ್ರೆರಾ ಮತ್ತು [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಯಾ ಮಾನ್‌ಜೋನಿ]] ಅರ್ಮಾನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ನೊಬು]] ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ನಗರದ ನವಶೈಲಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/restaurant/Europe/Milan.html |title=Milan Restaurants |publisher=Worldtravelguide.net |date= |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕೆಫೆ ಎಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲ ಸ್ಕಲಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ''ಪ್ಯಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರೀ'', ಇದು [[ಹಾಂಕಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಶಾಖೆ ತೆರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |title=Cova Pasticceria Confetteria - dal 1817 |publisher=Pasticceriacova.com |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326120531/http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಫ್ಫಿ ಕೆಫೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಜುಕ್ಕಾ ಕೆಫೆ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ’ಕೆಫೆಗಳು’. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟುಗಳೆಂದರೆ ಹೋಟೆಲ್ ಫೋರ್ ಸೀಸನ್ಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ’ಲಾಬ್ರಿಕಿಯೋಲಾ’, ಮರಿನೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮತ್ತು ಚಾಂಡೆಲಿಯೆರ್. ಇಂದು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-II]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್]] ನಂತಹ [[ಫಾಸ್ಟ್-ಫುಡ್]] ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾಸ್ಪೈಗಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಾರಿನಂತಹ ಬಾಟಿಕ್ ಕೆಫೆಗಳಿವೆ, ಇದರ ಮಾಲೀಕ ಲಗ್ಸುರಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೂಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡಿನ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕವಾಲಿ]]. === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:San Siro wide.jpg|thumb|center|600px|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]] ಇತರೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ 1934 ಮತ್ತು 1990 ರಲ್ಲಿ[[FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ [[UEFA ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]] ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಇಟಲಿಯ ಕ್ರೀಡೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[A.C. ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[F.C. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಝನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳ ತವರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಿಲನ್" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಗರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ), ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು "ಇಂಟರ್" ಆಯಿತು. ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮಿಲನ್ ಡೆರ್ಬೀ ಅಥವಾ [[ಡೆರ್ಬಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ ( ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳ [[ಡುಯೊಮೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ]]ಯ [[ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಪ್ರತಿಮೆಯ ಗೌರವಾರ್ಥ).ಯೂರೋಪಿಯನ್ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್ ([[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]]) ಮತ್ತು ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಪ್ ([[FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]]) ಗೆದ್ದು ಕೊಂಡದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವೊಂದೇ. ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಒಂಭತ್ತು ಚಾಂಪಿಯನ್ ಲೀಗ್ ಹೆಸರುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಾನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಮಿಲನ್ ಮೆಡ್ರಿಡ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 5-ಸ್ಟಾರ್ ದರ್ಜೆಯ UEFA 85,700-ಆಸನಗಳಿರುವ ಗಿಯೋಸೆಪ್ ಮೀಜ್ಜಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ [[ಸಿರಿ A]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ತನ್ನ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೊದಲ ತಂಡ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರೆ ಮಿಲನ್ 2ನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಟಾಪ್-ಫ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದೆ.ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅಥವಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಗಾರರೆಂದರೆ: [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ ಮಝೊಲ]], [[ಪೌಲೊ ಮಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಮಿಯಝಾ]], [[ಜಿಯಾಕಿಂಟೊ ಫಾಚೆಟ್ಟಿ]], [[ಲುಯಿಜಿ ರಿವಾ]], [[ಗಯೆಟನೊ ಸ್ಕಿರಿಯ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಬರ್ಗೊಮಿ]], [[ವಾಲ್ಟರ್ ಜೆಂಗಾ]], [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಕಾಬ್ರಿನಿ]], [[ರಾಬರ್ಟೊ ಡೊನಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯಾನ್ಲುಕ ವಿಯಲ್ಲಿ]], [[ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಪಿಯೊಲಾ]], [[ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಒರಿಯಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವನ್ನಿ ತ್ರಪಟ್ಟೊನಿ]] ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Fale F1 Monza 2004 40.jpg|thumb|right|ಮೊಂಝಾ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ರೇಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಸನಗಳು]] * ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮೊನ್ಜಾ]] [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್]] ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ನಗರದ ಹತ್ತಿರದ ವಿಶಾಲ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ [[ಕಾರು ರೇಸಿ]]ನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1950ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಈಗಿನ [[F1]] ರೇಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 137,000. 1980 ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ F1 ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. * [[ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಮಿಲನೊ]] ([[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಪ್ರಾಯೋಜನೆ) ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ತಂಡ. ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತಂಡ. ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಆಟವಾಡುವುದು ಡಚ್‌ಫೋರಮ್ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 14,000). * [[ರೈನೋ ಮಿಲನೊ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್, ಇದು ನಾಲ್ಕು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನ ಐದು ಫೌಂಡೇಶನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. * [[CUS ಮಿಲನೊ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್, ಇದು ಎಂಟು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸ್ಕುಡೆಟ್ಟಿ‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. * [[ಅಮಾತೊರಿ ರಗ್ಬಿ ಮಿಲನೊ]] 18 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ರಗ್ಬಿ ತಂಡ. * ಮಿಲನ್‌ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮಗಳ ನಡುವೆ 30 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. [[ವೈಪರ್ಸ್ ಮಿಲನೊ]] ಕಳೆದ 7 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳ]] ಪೈಕಿ 5ನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಅಲ್ಪೆನ್ಲಿಗಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಕೊಪ್ಪಾ ಇಟಾಲಿಯ]] ತಂಡಗಳು ಈ ಆಟಗಳ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಾಯಕರು. ಅವರು ನಿಯಮಿತ ಕಾಲಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೋರಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 4,500)ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫೋರಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 18 ಟೆನ್ನಿಸ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಡಿ ಬೊನ್ಫಿಗ್ಲಿಯೊ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುವ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್, ಅವರು ಮಿಲನ್ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 8000. ಹಿಂದಿನ ವಿಜೇತರಾದ ತಚ್ಚಿನಿ, [[ಜಾನ್ ಕೊಡೆಸ್]], [[ಅಡ್ರಿಯಾನೊ ಪನಟ್ಟಾ]], [[ಕೊರ್ರಾಡೊ ಬರಝುಟ್ಟಿ]], ಮೊರೆನೊo, [[ಬ್ಜಾರ್ನ್ ಬೊರ್ಗ್]], ಸ್ಮಿಡ್, [[ಇವಾನ್ ಲೆಂಡ್ಲ್]], [[ಗೈ ಫಾರ್ಗೆಟ್]], [[ಜಿಮ್ ಕೊರಿಯರ್]], [[ಗೋರನ್ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್]], [[ಯೆವ್ಗೆನಿ ಕಾಫೆಲ್ನಿಕೊವ್]], ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಲೆರ್ಮೊಕೊರಿಯಾ]]. * [[ಮಿಲನ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ಇದು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್‌ನಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟ]] * ಮಿಲನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಂಡಿ]] ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |title=Federation of International Bandy-About-About FIB-National Federations-Italy |publisher=Internationalbandy.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2009-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002070035/http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |url-status=dead }}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Brera Astronomical Observatory.jpg|thumb|left|175px|1764ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬ್ರೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯೂರೋಪಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್ ಭೂಖಂಡದ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಲಂಡನ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ, ಈ ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೂಡ "ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಿಟೀಸ್"ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ 1800ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1900ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಂಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it">{{cite web |author=info@area97.it |url=http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |title=MILANO Città delle Scienze |publisher=Milanocittadellescienze.it |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054506/http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |url-status=dead }}</ref> ನೆರೆಯ [[ಪಾವಿಯಾ]]([[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲವರ್ಷ ಕಳೆದದ್ದು ಇಲ್ಲಿ)ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸತೊಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ "Milano, City of Science" (''Milano, Città delle Scienze'' in Italian)ಎಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ ಯೋಜನೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದ್ದು ಇದು ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಫೊಂಡಾಜಿಯೋನ್ ಸ್ಟೆಲಿನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ.<ref>{{cite web|url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0031-9120/32/6/005 |title=Young scientists in Milan |publisher=Iop.org |date=1997-09-13 |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್‌ನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ಎಂದರೆ 1764ರಲ್ಲಿ [[ಜೆಸೂಯಿಟ]]ರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಬ್ರೆರಾ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]], 1773ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:polimi.jpg|thumb|right|ದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲನೊದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:Bocconi-entrance-vel.jpg|thumb|right|ಬೊಕ್ಕೊನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೆಲೊಡ್ರೊಮ್.]] [[ಚಿತ್ರ:IMG 5741 - Milano - Ca' Granda - Facciata - Foto Giovanni Dall'Orto - 21-Feb-2007.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಎಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು]] [[ಚಿತ್ರ:HDR - Chiostro Università Cattolica.jpg|thumb|right|ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿಯಾರ್ಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Milano Pinacoteca di Brera1.JPG|thumb|right|ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಒಳಾಂಗಣ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ 39 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು(44 ಬೋಧಕರು, 174,000 ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಇದು ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ 10%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮ),<ref>{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|2=Milan|title=official website|publisher=Comune.milano.it|date=|accessdate=2009-03-13|archive-date=2010-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414044059/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪದವೀಧರರು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರನ್ನು (ಕ್ರಮವಾಗಿ 34,000 ಮತ್ತು 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |title=European Society pieg.qxp |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704140328/http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === 29 ನವೆಂಬರ್ 1863ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಬ್ರೈಯೊಷಿ]] (ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ), [[ಲುಯಿಗಿ ಕ್ರೆಮೊನಾ]], ಮತ್ತು [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ನಟ್ಟಾ]] (1963ರಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರೊಫೆಸರುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು 16 ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ]]ದ 9 ಜಾಲಗಳನ್ನಾಗಿ ಮರು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಭಾಗವಿರುವ ಇದು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ 7 ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 9 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರೆ 16 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |title=Politecnico di Milano - POLInternational English - About the University |publisher=Polimi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304051831/http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |url-status=dead }}</ref> 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಇದರಲ್ಲಿ 9 ಬೋದಕರು, 58 ವಿಭಾಗಗಳು, 48 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ 2,500 ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾಶೀಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು 65,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ತಾನೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ [[ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ]] ಸಂದರ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.unimi.it/ENG/ |title=The University of Milan - Welcome |publisher=Unimi.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಮಿಲನ್ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು 10 ಜೂನ್ 1998ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್‌ನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ಕು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊ ಮೆಕಾನಿಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೃಹತ್ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪೆದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ಎಂಬ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯಲ್ಲಿ B.Sc.ಯಿಂದ Ph.D.ತನಕ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದವಿಗಳು, [[ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್]], ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಫಿಸಿಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾತಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಬಯಾಲಜಿ, ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥ್ ಸೈನ್ಸ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |author=PCAM |url=http://www.pcam-network.eu/milanobicocca.htm |title=PCAM - University of Milano-Bicocca |publisher=Pcam-network.eu |date= |accessdate=2009-03-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1902ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಲೂಯಿಗಿ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು [[ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜನರಲ್‌]]ನ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ 20 [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ದೊಡ್ಡ ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳು ಪದವೀಧರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ತೋರಿದ ಆಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಇದು 2007ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ 17ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು, ಈ ಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲುವುದು ಇಲ್ಲಿ [[M.B.A.]] ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ.<ref>{{cite web |url=http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |title=Conferenze, ospiti, news ed eventi legati agli MBA della SDA Bocconi &#124; MBA SDA Bocconi |publisher=Mba.sdabocconi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409123912/http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |url-status=dead }}</ref> ಹಣ ಕುರಿತ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ಪತ್ರಿಕೆ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |title=Gatech :: OIE :: GT Study Abroad Programs |publisher=Oie.gatech.edu |date=2006-04-07 |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508020611/http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |url-status=dead }}</ref> ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯರ್ ಟೈಮ್ಸ್]], [[ಎಗ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಎಜುಕೇಷನ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿದ ಬೊಕೊನಿ ಯೂರೋಪಿನ 5ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 15ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/vivimilano/cronache/articoli/2008/05_Maggio/12/sda_bocconi.shtml |title=Sda Bocconi supera London Business School - ViviMilano |publisher=Corriere.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> 1921ರಲ್ಲಿ [[ಫಾದರ್ ಆಗಸ್ಟಿನೊ ಗೆಮೆಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] 42,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |title=Autore |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207170900/http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |url-status=dead }}</ref> 1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್]], ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಫ್ಯಾಷನ್, [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]] ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಂದನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು]], ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸರಬರಾಜು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು [[ಫೆಲ್‌ಟ್ರೆ]], ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |title=Libera Università di Lingue e Comunicazione IULM |publisher=Crui.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026213121/http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಟಿಸಿಲಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ]], ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ನ್ಯೂರಾಲಜಿ, ನ್ಯೂರೋ ಸರ್ಜರಿ, ಡಯಬೆಟಾಲಜಿ, [[ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯಾಲಜಿ]], AIDS ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಇದು [[ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |title=Vita-Salute San Raffaele University - Università Vita-Salute San Raffaele |publisher=Unisr.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2006-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813072806/http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |url-status=dead }}</ref> 1996ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಟೆಥೀಸ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]], ಖಾಸಗಿಯಾದ [[ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇದು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಟೆಥೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳಾ ಬಗ್ಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಏಳು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜೀವ ಪ್ರಬೇಧಗಳ 1,300 ಜೀವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಫೋಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ 200,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಜಲಚರ ಸಂಶೋಧನಾ ತಜ್ಞತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಯುರೋಪಿಯ ಕಮಿಷನ್ ಹಣಕಾಸು ನೆರವಿರುವ "ಯುರೋಪ್ಲುಕ್ಸ್" ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tethys.org/index_e.htm |title=Tethys Research Institute |publisher=Tethys.org |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609110922/http://www.tethys.org/index_e.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಬ್ರೆರಾದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿರುವ ಇದು ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲೆ (ತೈಲಚಿತ್ರ ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ, ಗ್ರಾಥಿಕ್, ಫೋಟೊ, ವೀಡಿಯೊ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. 3,500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 45 ದೇಶಗಳ 850 ವಿದೇಶೀಯರು ಇರುವ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ಇಟಾಲಿಯ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್. 2005ರಲ್ಲಿ [[UNESCO]] ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬೋಧನೆಯನ್ನು "A5" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.1980ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್‌ನ ನ್ಯೂ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], ಖಾಸಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಡೆಪ್ಲೊಮೊ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ರಾಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇದರ ದೃಶ್ಯಕಲೆ, [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಡಿಸೈನ್]], ಫ್ಯಾಷನ್, ಮೀಡಿಯಾ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೇಟರ್ ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಇಟಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು 40 ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 1,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.naba.it/home_page.php |title=NABA Nuova Accademia di Belle Arti Milano |publisher=Naba.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ದ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್]] ಒಂದು [[ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದು ಫೋಟೊಗ್ರಫಿ, ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂವಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ಯಾಷನ್, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು [[ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ವಿಷುಯಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದೆ. 1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದು 8,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.[[ಮರಂಗೋನಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಫ್ಯಾಷನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ. 1935ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೈನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಕಸುಬುದಾರರನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.[[ಮಿಲನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]], ಮಿಲನ್ ನಗರ ನೆಪೋಲಿಯಾನಿಕ್ [[ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಇಟಲಿ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ 1807ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಾಜ್ಞೆ]]ಯ ಮೇರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜು. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾಶಿಯೋನ್‌ನ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 18 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅದು 1,700 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, 240 ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು 20 ಮೇಜರ್‌ಗಳು ಇರುವ ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |title=Conservatorio di musica "G.Verdi" di Milano |publisher=Consmilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614182256/http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/museums-in-Milan.html |title=Museums in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8829 - Milano - Via Manzoni - Palazzo Poldi Pezzoli - Foto Giovanni Dall'Orto 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|ದ ಪೋಲ್ಡಿ ಪೆಝೊಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]]ಮಿಲನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದ [[ಮೊಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಬಗಟ್ಟಿ ವಾಲ್ಸೇಷಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]<ref>http://www.museobagattivalsecchi.org/english/montenapoleone/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ [[ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮನೆ. ಬೇರಾನ್ಸ್ ಬಗಟ್ಟಿಯ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರನಾಯ್ಸೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಾರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರ ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಲಾಸಕ್ತರು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮಿಲನೀಸ್ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮನೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕೂಡಾ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿ, ವರ್ಜಿನ್, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ಸ್'', ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಪೈಯತ್ರೊ ರಿಝೋಲಿ, ಅಕಾ ಜಿಯಾಂಪೈಯತ್ರಿನೊ]], 1540ರಲ್ಲಿ ([[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಕಲಾವಿದ]]) ಮುಂತಾದವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ.[[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲೊಂದು ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಇದು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯೆರೊ ಡೆಲ್ಲಾ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕಾ‌]]ನ ''[[ಬ್ರೆರಾ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾಕೃತಿ ಕೂಡಾ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:DSC01666 Museo di storia naturale di Milano - Foto di G. Dall'Orto - 20-12-2006.jpg|thumb|right|ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮಿಲನ್‌ನ ಸಿವಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಝೆಸ್ಕೊ]] ಮಿಲನ್‌ನ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಅದು ಈಗ ಅನೇಕ ಕಲಾಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇರುವ ನಾಗರೀಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದುದೆಂದರೆ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್‌ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೈಖೇಲ್ ಏಂಜೆಲೋ]]ನ ಕೊನೆಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಾದ ''[[ರೊಂದಾನಿನಿ ಪೈಯೆಟಾ]] '', [[ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಮ್ಯಾಂಟೆಗ್ನಾ]], ''[[ಟ್ರಿವುಲ್ಝಿಯೊ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಮತ್ತು [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯ ''[[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಟ್ರಿವುಲ್ಜಿಯಾನಸ್]]'' ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಆಫ್ ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಆರ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫರ್ನೀಚರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳು, ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅಷಿಲ್ಲೆ ಬೆರ್ಟಾರೆಲಿಯ ಮುದ್ರಣಗಳಿವೆ. ಜಿಯೊಸೆಪ್ಪೆ ಡಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೋರಿಸ್ (1803–1837) ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ 1838ರಲ್ಲಿ [[Museo Civico di Storia Naturale di Milan]] (ಮಿಲನ್ ನಗರದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗಿಯೊರ್ಗಿಯೊ ಜಾನ್]] (1791–1866).The [[Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci"]] ಮಿಲನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಇದನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿಂಚಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Museo Poldi Pezzoli]] ನಗರದ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಹತ್ತರವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಕಂಡೊಟ್ಟಿಯೆರೊ [[ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಟ್ರೈವುಲ್ಜಿಯೊ]] ಕುಟುಂಬದ ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯೊಕೊಮೊ ಪೊಲ್ಡಿ ಪೆಜ್ಜೋಲಿ ಮತ್ತು ಆತನ ತಾಯಿ ರೋಸಾ ಟ್ರಿವೂಲ್ಜಿಯೊ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಇಟಾಲಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡಿಷ್/ ಫ್ಲೆಮಿಷ್ ಕಲಾಕಾರರ ಕೃತಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:5267MilanoPalBrera.JPG|thumb|right|ದ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] [[Museo Teatrale alla Scala]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು [[ಅಪೇರಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್‍ಗಳ]] ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದಾದರೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯ ಇಟಲಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಂಗ ಚರಿತ್ರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ''[[ಕಮೆಡಿಯಾ ಡೆಲ್ ಆರ್ಟೆ]]'' ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನಟಿ [[ಎಲಿನೋರಾ ಡ್ಯೂಸ್‌]]ಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದೆ.[[Museum of the Risorgimento]] (''Museo del Risorgimento'' ) 1796ರಿಂದ (ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಮೊದಲ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೇ) 1870ರ ತನಕ (ಇಟಲಿಯ ರಾಜಸತ್ತೆಗೆ ರೋಮ್ ನಗರದ ಲಗತ್ತು) [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಾತ್ರ ( ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ [[Five Days of Milan]]) ಕುರಿತ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪಲಾಝೊ ಮೊರಿಗ್ಗಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ದಸ್ಸಾರ್ ವೆರಾಜ್ಜಿ]], ''ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ'', [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ 1840ರ ''[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್-I]] ನ [[:File:Francesco Hayez 047.jpg|ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] '' ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ.ಲಾ [[ಟ್ರೈಯೆನಾಲೆ]] ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿನ್ಯಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾಗೃಹ, ಇದು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಕಲಾಕಟ್ಟಡದ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿನ್ಯಾಸ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Main|Transport in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Milano-stazione101.jpg|thumb|right|ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮಿಲಾನೊ ಸೆಂಟ್ರಾಲೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಬೊಲೊಗ್ನಾ]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರ, ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ [[ಮಿಲನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಇಟಲಿಯ ಜನಜಂಗುಳಿ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮಿಲನ್‍ನ ಪ್ರಥಮ ರೈಲುದಾರಿ, [[ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಮೊನ್ಜಾ ರೈಲು ದಾರಿ]] 17 ಆಗಸ್ಟ್ 1840ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಿಂದ ಎರಡು [[ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು]] ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೊಲ್ಗೊನಾ]], [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]], [[ರೋಮ್]], [[ನಪ್ಲೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಲೆರ್ನೊ]] ಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ಮಾರ್ಗವು ಇನ್ನೊಂಡು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದೆ. [[ಆಜಿಯೆಂಡಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನೇಸಿ]](ATM) ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರವೇಶದ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ರೈಲುದಾರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಮ್, [[ಟ್ರಾಲಿ-ಬಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್ಸು ಮಾರ್ಗಗಳು]] ಈ ಇಷ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ATM ಟ್ರಾಮ್‌ವೇ ಸಾರಿಗೆ 1928ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ, ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಪೀಟರ್ ವಿಟ್ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲ 86 ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ 1,400&nbsp;ಕಿಮೀ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜೊತೆಗೆ ATM, ಸೊಸ್ತಾಮಿಲಾನೊ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ವದಿ [[ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ 80 ಕಿಮೀಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮೂರು [[ಉಪಮಾರ್ಗ]]ಗಳ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ದಾರಿ, ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ದಾರಿ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ದಾರಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Milano - mappa rete metropolitana (schematica).svg|thumb|left|ಮಿಲಾನೊ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಸುಬುರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನ ನೀಲಿದಾರಿಯು ಪಾಸ್ಸಂಟೆ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:137MilanoTram.JPG|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಒಂದು ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] ಹತ್ತು ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ದಾರಿಗಳಿರುವ [[ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾನ್ನು ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ ಜನವರಿ 2009ರ ತನಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಟ್ರಾಮ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ{{convert|160|km}} ಸುಮಾರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು 19 ದಾರಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://world.nycsubway.org/eu/it/milan.html |title=world.nycsubway.org/Europe/Italy/Milan (Urban Trams) |publisher=World.nycsubway.org |date=2003-12-08 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸುಮಾರು 1,070&nbsp;km ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]] ಸೇವೆ ಇದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ''ಕಮ್ಯೂನ್ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ '' ಪರವಾನಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳೂ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರದ ಆಧಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈಗಿರುವ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರುಗಳ ಲಾಬಿಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. [[ಜನಜಂಗುಳಿಯ ವೇಳೆ]] ಅಥವಾ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುಕು ಕಷ್ಟ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮುಷ್ಕರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮಿಲನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡನೆಯದು, ಕೆಳ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ''ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ರೈಲು ಸೇವೆ ಇದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು 23.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದೆ. ನಗರ ಮಿತಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲೈನೇಟ್ ಏರ್‍ಪೋರ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಹಾರಾಟ ಕಡಿಮೆ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂದ 9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬರ್ಗಾಮೊ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ [[ಒರಿಯೊ ಅಲ್ ಸಿರಿಯೊ]] ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುಲಭ ದರಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ (2007ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ). == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == {{See also|List of twin towns and sister cities in Italy}} === ಅವಳಿ ನಗರಗಳು — ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಮಿಲಾನ್ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳ ಜೊತೆ[[ಅವಳಿಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ]] :<ref name="Milan">{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2009-07-17|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref> {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|PER}} [[ಅರೆಕ್ವಿಪಾ]], [[ಪೆರು]] * {{flagicon|Iran}} [[ಮಶ್ಶಾದ್]], [[ಇರಾನ್]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]<ref name="Birmingham">{{cite web |url=http://www.birmingham.gov.uk/twins |title=Partner Cities |publisher=Birmingham City Council |accessdate=2009-07-17 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915223157/http://www.birmingham.gov.uk/twins |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|COL}} [[ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] * {{flagicon|SEN}} [[ಡಾಕರ್]], [[ಸೆನೆಗಲ್]] <small>''( 1974ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|GER}} [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] <small>''( 1969ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Frankfurt">{{cite web|url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|title=''Frankfurt -Partner Cities''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 [http://www.frankfurt.de Stadt Frankfurt am Main]|accessdate=2008-12-05|archive-date=2007-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071107080201/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|MEX}} [[ಗುದಲಜರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]| | * {{flagicon|Palestinian Authority}} [[ಬೆಥ್ಲೆಹೆಮ್]], [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನಿಯನ್ ಅಥಾರಿಟಿ]] <small>''( 2000 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107051824/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="PalestineTwinning">''{{cite web|url=http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|title=Twinning with Palestine|accessdate=2008-11-29|publisher=<small> [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 1998-2008 The Britain - Palestine Twinning Network|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628210624/http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|url-status=dead}}''</ref><ref>[http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php The City of Bethlehem has signed a twinning agreements with the following cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228042036/http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php |date=2007-12-28 }} ಬೆಥ್ಲೆಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.</ref></small> * {{flagicon|POL}} [[ಕ್ರಾಕೊವ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್]] <small>''( 2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Kraków">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> * {{flagicon|FRA}} [[ಲಿಯಾನ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] <small>''( 1967 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Partner">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2008-11-29|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|AUS}} [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] <small>''( 2004 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small><ref name="Melbourne">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|title=City of Melbourne&nbsp;— International relations&nbsp;— Sister cities|publisher=City of Melbourne|accessdate=2009-07-07|archive-date=2008-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926111720/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|JPN}} [[ಒಸಾಕಾ]], [[ಜಪಾನ್]] <small>''( 1981 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|RUS}} [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[ರಷಿಯಾ]] <small>''( 1961ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref>''{{cite web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |title=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |publisher=Saint Petersburg City Government |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |url-status=dead }}''</ref></small> * {{flagicon|BRA}} [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] <small>''(1961 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="São Paulo">{{cite web |url=http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=/detalhesNoticia.jsp&cod=41796 |title=''São Paulo - Sister Cities Program'' |publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2005-2008 Fiscolegis - Todos os direitos reservados Editora de publicações periodicas - LTDA / [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 City of São Paulo |accessdate=2008-12-09 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517032850/http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=%2FdetalhesNoticia.jsp&cod=41796 |url-status=dead }}</ref><ref name="São Paulo"/><ref name="São Paulo2">[http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 International Relations - São Paulo City Hall - Official Sister Cities]</ref></small>| | * {{flagicon|BRA}} [[ಮ್ಯಾಕೀಯೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[ಶಾಂಘಾಯ್]] [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ <small>''( 1979 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|ISR}} [[ಟೆಲ್ ಅವಿವ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] <small>''(1997 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Tel Aviv">{{cite web |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=Hebrew |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214183503/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |url-status=dead }}</ref></small> * {{flagicon|CAN}} [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಕೆನಡಾ]] <small>''(2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|USA}} [[ಚಿಕಾಗೊ]], [[ಯುನಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] <small>''(1962 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|TUR}} [[ಇಝ್ಮೀರ್]], [[ಟರ್ಕಿ]] * {{Flagicon|CYP}} [[ನಿಕೊಶಿಯಾ]], [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸಿಪ್ರಸ್]] |} ;ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಇತರೆ ರೂಪಗಳು, ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸ್ನೇಹ {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡನ್‌]]ನ [[ಅಮ್ಮನ್]] * {{flagicon|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] * {{flagicon|SRB}}[[ಸೆರ್ಬಿಯ|ಸೆರ್ಬಿಯಾ]]ದ [[ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್]] * {{flagicon|BRA}}[[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌]]ನ [[ಬೆಲೊ ಹಾರಿಝಾಂಟೆ]] | | | * {{flagicon|ARG}} [[ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ದ [[ಬುಯೊನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] * {{flagicon|KOR}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ [[ಡೇಗು]] * {{flagicon|COL}} [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ [[ಮೆಡೆಲಿನ್]] | | | * {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರಸ್‌]]ನ [[ಮಿನ್‌ಸ್ಕ್]] * {{flagicon|CAN}} [[ಕೆನಡಾ]]ದ[[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]] * {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]]ದ [[ಸೋಫಿಯಾ]] * {{flagicon|Croatia}} [[ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]]ದ [[ಝಾಗ್ರೆಬ್]] |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{portal|Italy|Flag of Italy.svg}} * [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] == ಆಕರಗಳು == * [[The decline and fall of the Roman Empire]] ([[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಬನ್]]) * The later [[Roman empire]] (ಜೋನ್ಸ್), ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಟ್, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್]] * Milano romana / Mario Mirabella Roberti (ರುಸ್ಕೊನಿ ಪ್ರಕಾಶಕ) 1984 * Marchesi, i percorsi della Storia Minerva Italica (It) * Acts of [[international convention]] "Milan Capital"), Convegno archeologico internazionale Milano capitale dell'impero romano 1990; Milano Altri autori: Sena Chiesa, Gemma Arslan, Ermanno A. * Milano tra l'eta repubblicana e l'eta augustea: atti del Convegno di studi, 26-27 marzo 1999, Milano * Milano capitale dell'impero romano: 286-402 d.c. – (Milano) : Silvana, (1990). – 533 p.: ill. ; 28&nbsp;cm. * Milano capitale dell'Impero romano: 286-402 d.c. - album storico archeologico. – Milano: Cariplo: ET, 1991. – 111 p.: ill.; 47&nbsp;cm. (Pubbl. in occasione della Mostra tenuta a Milano nel) 1990. * Agostino a Milano: ''il battesimo'' - Agostino nelle terre di Ambrogio: 22-24 aprile 1987 / (relazioni di) Marta Sordi (et al.) Augustinus publ. * Anselmo, Conte di Rosate: istoria milanese al tempo del [[Barbarossa]] / Pietro Beneventi, Europia publ. === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Milano}} * [http://www.atm-mi.it/ATM/eng/ ATM - Milan's Transportation Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221212311/http://www.atm-mi.it/ATM/eng |date=2009-02-21 }} * [http://milan.arounder.com City of Milan - official Virtual Tour website] * [http://www.comune.milano.it City of Milan - official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} * {{It icon}} [http://www.sottomilano.it Rete Metropolitana di Milano] * {{wikivoyage|Milan}} * [http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php The Milan Garden of the Righteous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010749/http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php |date=2009-08-18 }} * [http://www.נופש-טיסות.com/,23,נופש_טיסה_מילאנו.html Milan in Hebrew מילאנו]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Regional capitals of Italy}} {{Province of Milan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]] c1kutki81nagc67h94h2g4dkd85blal 0 23478 1372190 1365358 2026-04-27T04:04:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372190 wikitext text/x-wiki {{three other uses|the City of Manchester in England|the wider metropolitan county|Greater Manchester|the larger conurbation|Greater Manchester Urban Area|other uses|Manchester (disambiguation)}} {{Coord|53|28|N|2|14|W|display=title}} {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |official_name = City of Manchester |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = "[[Cottonopolis]]", "Warehouse City", "Rainy City", "[[Capital Of The North]]",[[Madchester]] |settlement_type = [[City status in the United Kingdom|City]] & [[Metropolitan borough]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = "Concilio Et Labore" <small>''"By wisdom and effort"''</small> <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Manchester main.png |imagesize = 280px |image_caption = A series of images of Manchester. |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_link = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = Coat of Arms of the City Council |blank_emblem_size = 150px |blank_emblem_link = Manchester City Council |image_map = EnglandManchester.png |mapsize = 200 * 247 |map_caption = Manchester shown within England |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[List of sovereign states|Sovereign state]] |subdivision_name = United Kingdom |subdivision_type1 = [[Constituent country]] |subdivision_name1 = England |subdivision_type2 = [[Regions of England|Region]] |subdivision_name2 = [[North West England]] |subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]] |subdivision_name3 = [[Greater Manchester]] |subdivision_type4 = Admin HQ |subdivision_name4 = [[Manchester city centre]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = [[Metropolitan borough]], [[City status in the United Kingdom|City]] |leader_title = Governing&nbsp;body |leader_name = [[Manchester City Council]] |leader_title1 = [[List of Lord Mayors of Manchester|Lord Mayor]] |leader_name1 = Mavis Smitheman |leader_title2 = [[MPs elected in the UK general election, 2005|MPs]]: |leader_name2 = [[Paul Goggins]] [[Labour Party (UK)|(Lab)]]<br />[[Gerald Kaufman|Sir Gerald Kaufman]] [[Labour Party (UK)|(Lab)]]<br />[[John Leech (politician)|John Leech]] [[Liberal Democrats|(Lib Dem)]]<br />[[Tony Lloyd]] [[Labour Party (UK)|(Lab)]]<br />[[Graham Stringer]] [[Labour Party (UK)|(Lab)]] |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = Founded |established_date = 1st century |established_title2 = Town charter |established_date2 = 1301 |established_title3 = City status |established_date3 = 1853 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 115.65<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = {{English statistics year}} |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{EnglishDistrictPopulation|ONS = 00BN}} ([[List of English districts by population|Ranked {{EnglishDistrictRank|ONS = 00BN}}]]) |population_density_km2 = 3815 |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 2240230 <br /><small>([[Greater Manchester Urban Area]])</small> |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = [[Greater Manchester|County]] |population_blank1 = 2547700 |population_density_blank1_title = Density |population_density_blank1_km2 = 1997 |population_density_blank1_sq_mi = 5172.2 |population_blank2_title = [[Larger Urban Zones|LUZ]] |population_blank2 = 2539100 |population_density_blank2_km2 = 1984 |population_density_blank2_sq_mi = |population_demonym = Mancunian <!-- General information ---------------> |timezone = [[Greenwich Mean Time]] |utc_offset = +0 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 53 |latm = 28 |lats = |latNS = N |longd = 2 |longm = 14 |longs = |longEW = W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = 38 |elevation_ft = 125 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postcode |postal_code = [[M postcode area|M]] |area_code = 0161 |blank_name = Ethnicity<br /><small>([[United Kingdom Census 2001|2007 Estimates]]<ref>{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=manchester&d=13&e=13&g=351271&i=1001x1003x1004&o=280&m=0&r=1&s=1256074943875&enc=1&dsFamilyId=1812 |publisher=[[Office for National Statistics]] |title=Manchester (local authority) Resident Population Estimates by Ethnic Group (Percentages) |accessdate=2009-10-20 |archive-date=2011-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919115033/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=manchester&d=13&e=13&g=351271&i=1001x1003x1004&o=280&m=0&r=1&s=1256074943875&enc=1&dsFamilyId=1812 |url-status=dead }}</ref>)</small> |blank_info = '''75.8% [[White people|White]]'''<br />69.1% [[White British]]<br />2.6% [[Irish Briton|White Irish]]<br />4.0% [[White Other (United Kingdom Census)|Other White]]<br />'''3.3% [[British Mixed|Mixed]]'''<br />1.2% [[British Mixed|White & Black Caribbean]]<br />0.6% [[British Mixed|White & Black African]]<br />0.7% [[British Mixed|White & South Asian]]<br />0.7% [[British Mixed|White & Other]]<br />'''11.1% [[British Asian|South Asian]]'''<br />2.7% [[Indian British|Indian]]<br />6.1% [[Pakistani British|Pakistani]]<br />1.0% [[British Asian|Bangladeshi]]<br />1.3% [[British Asian|Other South Asian]]<br />'''5.5% [[Black British|Black]]'''<br />1.9% [[British African-Caribbean community|Black Caribbean]]<br />3.1% [[African British|Black African]]<br />0.5% [[Black British|Other Black]]<br />'''4.3% [[Oriental British|East Asian]] [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|and Other]]'''<br />2.7% [[British Chinese|Chinese]]<br />1.6% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]] |blank1_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]] |blank1_info = GB-MAN |blank2_name = [[ONS coding system|ONS code]] |blank2_info = 00BN |blank3_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]] |blank3_info = {{gbmappingsmall|SJ838980}} |blank4_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3 |blank4_info = UKD31 |blank5_name = [[Demonym]] |blank5_info = [[Mancunian]] |website = [http://www.manchester.gov.uk/ www.manchester.gov.uk] |footnotes = }} '''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌''' ({{pron-en|ˈmæntʃɛstə|en-uk-Manchester.ogg}}) [[ಇಂಗ್ಲೆಂ‌ಡ್‌|ಇಂಗ್ಲೆಂ‌ಡ್‌ನ]] [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌|ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ]] [[ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ|ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ]]. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೬೪,೨೦೦ <ref name="Manchester population">{{English district population citation}}</ref> ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಏಳನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ]] ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ UKದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರಧಾನನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದರಲ್ಲಿದೆ]]. ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನನಗರದ ಕೌಂಟಿಯ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨,೫೬೨,೦೦೦. [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨,೨೪೦,೨೩೦ <ref name="Urban population">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/corrections_ks_urban.asp|title=Key Statistics for urban areas in England and Wales|accessdate=2007-06-29|publisher=statistics.gov.uk|year=2001|author=[[United Kingdom Census 2001]]}}</ref> ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸುತ್ತ ಇರುವ [[ಲಾರ್ಜರ್‌ ಅರ್ಬನ್‌ ಜೋನ್]]‌ UKಯ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦೦೪ [[ಅರ್ಬನ್‌ ಆಡಿಟ್‌]] ಪ್ರಕಾರ ೨,೫೩೯,೧೦೦ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="urbanaudit" /> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ [[ಡೆಮೊನಿಂ]](ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವುದು)ನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಕುನಿಯನ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಚೆಷೈರ್‌ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪೆನೀನ್ಸ್‌]] ಇವೆ. [[ಮಾಮುಸಿಯಮ್]]‌ [[ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆ|ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ನಾಗರಿಕ ''[[ವೈಕಸ್‌]]'' ನೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲಿತ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಇತಿಹಾಸ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು [[ಮೆಡ್ಲಾಕ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಇರ್ವೆಲ್‌]] ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಬಳಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ]], ನಗರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು [[ಲಂಕಾಷೈರ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಆದರೂ, [[ಮರ್ಸೀ ನದಿ|ಮರ್ಸೀ ನದಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಚೆಷೈರ್‌|ಚೆಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು]]. [[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಮಧ್ಯಯುಗವಿಡೀ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಒಂದು [[ಜಹಗೀರಿ|ಜಹಗೀರಿನ]] [[ಪಟ್ಟಣ|ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು]]. ಆದರೆ, ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು.[[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ]] ಚೇತರಿಕೆಯಿಂದ ಯೋಜನೆರಹಿತ [[ನಗರೀಕರಣ|ನಗರೀಕರಣದ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Cotton">{{cite book|title=The Cotton Industry|last=Aspin|first=Chris|publisher=Shire Publications Ltd|year=1981|isbn=0-85263-545-1|page=3}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಗರೀಕರಣವು, [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ಟೊರಿಯನ್‌ ಯುಗ|ವಿಕ್ಟೊರಿಯನ್‌ ಯುಗದ]] ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ]] ನಗರವಾಯಿತು.<ref name="Industrial city">{{cite book|title=Manchester: A History| last=Kidd|first=Alan|year=2006|publisher=Carnegie Publishing| location=Lancaster|isbn=1-85936-128-5}}<br />• {{cite book|title=Tradition in Action. The historical evolution of the Greater Manchester County|last=Frangopulo|first=Nicholas|year=1977|publisher=EP Publishing|location=Wakefield|isbn=0-7158-1203-3}}<br />• {{Cite web|url=http://www.eurofundingnw.org.uk/current_affairs.asp?section=affairs&id=34|title=Manchester United in Celebration of City|accessdate=2006-12-18|publisher=European Structural Funding|year=2002|archive-date=2006-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20061207114505/http://www.eurofundingnw.org.uk/current_affairs.asp?section=affairs&id=34|url-status=dead}}</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ [[ಗಿರಣಿ ಪಟ್ಟಣ]], [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ‌|ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ‌ವಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೮೫೩ರಲ್ಲಿ ಗೌರವಸೂಚಕ '[[ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನ]]' ಗಳಿಸಿತು. [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕೋರ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕೋರ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ನ]] ಅಂಗವಾಗಿರುವ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಗರವು ಇಂದು ಕಲೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="Second city">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2253035.stm|title=Manchester 'England's second city'|accessdate=2007-05-02|publisher=[[BBC]]|year=೨೦೦೨}} <br />• {{Cite web | url= http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/poll.aspx?oItemId=1038 | title= Manchester 'England's Second City' | accessdate= 2009-08-15 | publisher= Ipsos MORI | year= 2002 }} <br />• {{Cite web|url=http://property.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/property/article541043.ece|title=Can Birmingham halt its decline?|accessdate=2007-08-01|publisher=[[The Times]]|year=೨೦೦೫|author=Riley, Catherine|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811091707/http://property.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/property/article541043.ece|url-status=dead}} <br />• {{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/4293814.stm|title=Manchester 'close to second city'|accessdate=2006-05-02|publisher=[[BBC]]|year=೨೦೦೫}} <br />• {{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/6349501.stm|title=Manchester tops second city poll|accessdate=2007-06-18|publisher=[[BBC]]|year=೨೦೦೭}} <br />• {{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/02_february/09/birmingham.shtml|title=Birmingham loses out to Manchester in second city face off|accessdate=2007-06-18|publisher=[[BBC]]|year=೨೦೦೭}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಉದ್ದಿಮೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Best for business">{{Cite web|url=http://www.omis.co.uk/Downloads/BBC06.pdf|title=Britain's Best Cities 2005–2006 Executive Summary|accessdate=2007-09-08|publisher=OMIS Research|year=2006|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071126231935/http://www.omis.co.uk/Downloads/BBC06.pdf|archivedate=2007-11-26}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್ ನಿರೂಪಿಸಿದ‌ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ "ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ" ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು.<ref name="Fastest Growing City">{{Cite web|url=http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2915|title=Manchester – The State of the City|accessdate=2007-09-11|publisher=Manchester City Council|year=2007|archive-date=2013-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112214407/http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2915|url-status=dead}}</ref> GaWC ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಗಾಮಾ ನಗರ]](ಜಾಗತಿಕ ನಗರ) ಎಂದು ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title= GaWC - The World According to GaWC 2008<!-- Bot generated title -->|access-date= 2010-05-28|archive-date= 2016-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|url-status= dead}}</ref> ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ [[ಲಂಡನ್‌]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲೇ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=178 |title=National Statistics Online - International Visits |accessdate=2009-07-19 |publisher=ONS}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[2002 ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2002 ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಅದರ ಇತರೆ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಬಂಧಗಳೆಂದರೆ ಅದರ ಎರಡು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ತಂಡಗಳಾದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ]].<ref>ಗಮನಿಸಿ: ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ ಮೈದಾನವು ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ನಗರ ಸರಹದ್ದಿ|ನಗರ ಸರಹದ್ದಿನಾಚೆಗಿದೆ]]; ಇದು [[ಟ್ರಾಫೋರ್ಡ್‌]] ನಗರವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Manchester}} === ಶಬ್ದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ === ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಪುರಾತನ ರೋಮನ್]]‌ ಹೆಸರಾದ ''[[ಮಾಮುಸಿಯಮ್]]'' ‌ನಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಮಾಮುಸಿಯಮ್‌ ಎಂಬುದು ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತಿನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌]] ಹೆಸರಿನ (''ಮ್ಯಾಮ್‌-'' (ಸ್ತನ) ಬಹುಶಃ ಅರ್ಥ: ಸ್ತನದಂತಹ ಬೆಟ್ಟ) ಲ್ಯಾಟಿನೀಕರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ''[[ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರಾ]]'' (ಶಿಬಿರ (ಕ್ಯಾಂಪ್‌))ದಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]‌ ಭಾಷೆಯ ''ಸೀಸ್ಟರ್'' ‌= (ಪಟ್ಟಣ).<ref name="Place names">{{cite book|title=A Dictionary of British Place-Names|url=http://www.oxfordreference.com/pages/Subjects_and_Titles__2B_05|last=Mills|first=A.D.|year=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-852758-6}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ,ಇದರ ಮೂಲವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೆಲ್ಟಿಕ್]]‌ನ '''ಮಮ್ಮಾ'' = "ತಾಯಿ" ಪದದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ 'ತಾಯಿ'ಯು, ಕೋಟೆಯ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುವ [[ಮೆಡ್ಲಾಕ್‌ ನದಿ|ಮೆಡ್ಲಾಕ್‌ ನದಿಯ]] ನದಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ''ಮ್ಯಾಮ್'' ‌ ಎಂದರೆ, [[ಐರಿಷ್‌ ಗೇಯಿಲಿಕ್]]‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ [[ಸ್ತನ]] ಹಾಗೂ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ತಾಯಿ' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>ದಿ ಆಂಟಿಕ್ವಾರೀಸ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ (ISSN ೦೦೦೩-೫೮೧೫) ೨೦೦೪, ಸಂಪುಟ. ೮೪, ಪಿಪಿ. ೩೫೩–೩೫೭</ref> === ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ === [[ಬ್ರಿಗ್ಯಾಂಟಸ್‌]] ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ|ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು]] ಇಂದಿನ [[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಇರ್ವೆಲ್‌ ನದಿ|ಇರ್ವೆಲ್‌ ನದಿಯ]] ದಡದ ಎದುರು, ಇಂದು ನಿಂತಿರುವ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಥಿಡ್ರಲ್‌]] ಬಳಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಸ್ತರವುಳ್ಳ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದರು.<ref name="Cooper">{{cite book |first=Glynis |last=Cooper |title=Salford: An Illustrated History |publisher=The Breedon Books Publishing Company |year=2005 |isbn=1-85983-455-8|page=19}}</ref> ಇವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಇಂದಿನ [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ರೆಟ್ಫರ್ಡ್]]‌‌ನ ಫಲವತ್ತಾದ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮೇಲೆ ರೋಮನ್‌ರ ವಿಜಯ|ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮೇಲೆ ರೋಮನ್‌ರ ವಿಜಯದ]] ನಂತರ, ೭೯ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕೋಲಾ]] [[ಡಿವಾ ವಿಕ್ಟ್ರಿಕ್ಸ್‌]] ([[ಚೆಸ್ಟರ್‌]]) ಮತ್ತು [[ಇಬೊರಾಕಮ್‌]] ([[ಯಾರ್ಕ್‌]]) ಒಂದಿಗೆ ರೋಮನ್‌ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಗ್ಯಾಂಟಸ್‌‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, [[ಮಾಮುಸಿಯಮ್]]‌ ಎಂಬ [[ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆ|ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ.<ref name="Cooper"/> ಈ ಸಮಯದಿಂದಲೂ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಾಯಂ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="Roman">{{cite book| title=Halloween: from Pagan Ritual to Party Night| url=http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780195168969| last=Rogers| first=Nicholas| year=2003| page=18| publisher=[[Oxford University Press]]| isbn=೦-೧೯-೫೧೬೮೯೬-೮}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆಯ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಡಿಪಾಯಗಳ ಸ್ಥಿರ ಅವಶೇಷವು [[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೩ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ವಸಾಹತು ಬಹುಶಃ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ''[[ವೈಕಸ್]]'' ‌ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ ವಸಾಹತು ೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊರೆದಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ, ಕೋಟೆಯು ೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಸಣ್ಣ ದಂಡಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Gregory |first=Richard (ed) |title=Roman Manchester: The University of Manchester's Excavations within the Vicus 2001–5 |page=190 |publisher=Oxbow Books |year=2007 |location=Oxford |isbn=978-1-84217-271-1}}</ref> ಇಸವಿ ೧೦೬೬ರಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಮನ್‌ ವಿಜಯ|ನಾರ್ಮನ್‌ ವಿಜಯದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಸಾಹತಿನ ಗಮನವು ಇರ್ವೆಲ್ ಮತ್ತು [[ಇರ್ಕ್]]‌ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದತ್ತ ತಿರುಗಿತ್ತು.<ref name="Kidd">{{cite book|title=Manchester: A History| last=Kidd|first=Alan|year=2006|pages= 12, 15–24, 224|publisher=Carnegie Publishing|location=Lancaster|isbn=1-85936-128-5}}</ref> ಆನಂತರದ [[ಹ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನಾರ್ತ್‌]](ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳ ಸರಣಿ)ನಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವಲಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಲಾಯಿತು.<ref name="Hylton">{{cite book|title=A History of Manchester|last=Hylton|first=Stuart|year=2003|pages=1–10, 22, 25, 42, 63–67, 69|publisher=Phillimore & Co|isbn=1-86077-240-4}}</ref><ref name="Arrowsmith">{{cite book|title=Stockport: a History|last=Arrowsmith|first=Peter|year=1997|page=30|publisher=Stockport Metropolitan Borough Council|isbn=0-905164-99-7}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Map of manchester circa 1650.jpg|thumb|left|ಸುಮಾರು 1650 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಕ್ಷೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Map of Manchester 1801.PNG|thumb|left|ಇಸವಿ 1801ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನ ನಕ್ಷೆ.]] ಜಹಗೀರಿನ ಒಡೆಯ ಥಾಮಸ್‌ ಡಿ ಲಾ ವಾರ್‌ [[ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿ|ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಾಗಿ]] ಒಂದು ಕೊಲೇಜಿಯೇಟ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು ೧೪೨೧ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಈ ಚರ್ಚ್ ಇಂದು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಥಿಡ್ರಲ್]]‌ ಆಗಿದೆ. ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಇವೆ.<ref name="Kidd"/><ref name="Hartwell">{{cite book|title=Pevsner Architectural Guides: Manchester|last=Hartwell|first=Clare|year=2001|pages= 11–17, 155, 256, 267–268|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-071131-7}}</ref> ಇಸವಿ ೧೬೫೩ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆದಿದೆ. ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ]] ಅತಿ ಹಳೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಚಿತ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Nicholls2004P20">{{cite book |first=Robert |last=Nicholls |title=Curiosities of Greater Manchester |publisher=Sutton Publishing |year=2004 |isbn=0-750-93661-4}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ೧೨೮೨ರಲ್ಲಿಯೇ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book | title = Gazetteer of Markets and Fairs in England and Wales to 1516 | url = http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=40422&strquery=lancashire | last = Letters | first = Samantha | year = 2005 | page = 19 | publisher = British History Online | accessdate = 2009-05-05 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314084039/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=40422&strquery=lancashire | url-status = dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಫ್ಲೆಮಿಷ್]]‌ ನೇಕಾರರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಈ ಗುಂಪಿನವರು ವಲಯದ ಜವಳಿ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ಎಂದು ಕೆಲವುಬಾರಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Flemish">{{cite book | title=Lancashire, The Industrial and Commercial South| last=Pevsner| first=Nikolaus| year=1969| page=265| publisher=Penguin Books| location=London| isbn=0-14-071036-1}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಉಣ್ಣೆ|ಉಣ್ಣೆಯ]] ಮತ್ತು [[ನಾರಿನ]] ಬಟ್ಟೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೫೪೦ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, [[ಜಾನ್‌ ಲೇಯ್ಲೆಂಡ್]] ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ, ಈ ನಗರವು ಇಡೀ ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ "ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ, ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರವಾಯಿತು".<ref name="Kidd"/> ಲೇಯ್ಲೆಂಡ್‌ ಬಣ್ಣಿಸಿದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಕೇವಲ ಕಥಿಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Hylton"/> [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಈ ಹಕ್ಕು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯದಾಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನದೇ MPಯನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಲು [[ಕ್ರೊಮ್ವೆಲ್]]‌ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ. ನಗರವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವೊರ್ಸ್ಲೆ]], ಆನಂತರ [[ರೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೇಜರ್‌ ಜನರಲ್ಸ್‌]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್, ಚೆಷೈರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳ ಮೇಜರ್‌ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಒಬ್ಬ ದಕ್ಷ [[ಪ್ಯೂರಿಟನ್]]; ಏಲ್‌ ಮದ್ಯದ ಸಂತೋಷಕೂಟದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸಿ, [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]]‌ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಇಸವಿ ೧೬೫೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ಸುಮಾರು ೧೬೦೦ ಇಸವಿಯ ನಂತರ, [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನು]] ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ನಾರಿನ/ಹತ್ತಿಯ [[ದಪ್ಪ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ|ದಪ್ಪ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ೧೭೫೦ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧ ಹತ್ತಿಯ ಜವಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮ್ತತು ಹತ್ತಿಯು ಉಣ್ಣೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="Kidd"/> ಸುಮಾರು ೧೭೩೬ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಇರ್ವೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿ ನದಿಗಳನ್ನು ನೌಕಾ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಮರ್ಸಿಯ ಸಮುದ್ರಧಕ್ಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಜಲಮಾರ್ಗವಾದ [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆ|ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು]] ೧೭೬೧ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. [[ವೊರ್ಸ್ಲಿ|ವೊರ್ಸ್ಲಿಯ]] ಗಣಿಗಳಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಮಧ್ಯ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಈ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೭೭೬ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ರನ್ಕಾರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿ ನದಿಯ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ದಕ್ಷತೆಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಕಚ್ಚಾ ಹತ್ತಿಯ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/><ref name="Hartwell"/> ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಜವಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/> ಇಸವಿ ೧೭೨೯ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ [[ಸರಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] <ref name="Hylton"/> ಹಾಗೂ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಗೋದಾಮುಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ನೆರವಾದವು. ಇಸವಿ ೧೭೮೦ರಲ್ಲಿ, [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಆರ್ಕ್ರೈಟ್]]‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಮೊದಲ ಹತ್ತಿಯ ಗಿರಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದ.<ref name="Hylton"/><ref name="Hartwell"/> === ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ === [[ಚಿತ್ರ:McConnel & Company mills, about 1820.jpg|thumb|right|ಸುಮಾರು 1820 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಆನ್ಕೋಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:Manchester from Kersal Moor William Wylde (1857).jpg|thumb|right|ಇಸವಿ 1857ರಲ್ಲಿ ಕರ್ಸಾಲ್‌ ಮೂರ್‌ನಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌, ವಿಲಿಯಮ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ರಿಂದ ರಚನೆ.ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿದ್ದ ಕಾರಣ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಾಟನ್‌ಪೊಲಿಸ್‌ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಗಳಿಸಿತ್ತು.]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು, [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಹತ್ತಿ ನೂಲುವಿಕೆ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು [[ದಕ್ಷಿಣ ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೆಷೈರ್‌|ದಕ್ಷಿಣ ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೆಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕೆಲ ಕಾಲ ಬಹುತೇಕ ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="GM Arch">{{cite book|author=McNeil, Robina|coauthors=Michael Nevell|title=A Guide to the Industrial Archaeology of Greater Manchester|publisher=Association for Industrial Archaeology|year=2000|isbn=0-9528930-3-7}}</ref> ಆನಂತರ ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/><ref name="Hall">{{cite book | last = Hall | first = Peter | title = Cities in Civilization | publisher = Weidenfeld & Nicolson | location = London | year = 1998 | isbn = 0-297-84219-6 | chapter = The first industrial city: Manchester 1760-1830}}</ref> [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ್ನು [[ಕಾಟನೊಪೊಲಿಸ್‌ (ಹತ್ತಿ ನಗರಿ)]] ಹಾಗೂ 'ವೇರ್ಹೌಸ್‌ ಸಿಟಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="GM Arch"/> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಬಳಕೆಯ ನಾರುಬಟ್ಟೆಗಳಾದ ಹಾಸಿಗೆ-ಹೊದಿಕೆಗಳು, ದಿಂಬುಗಳು, ಟವೆಲ್‌ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia | title=Manchester, n. | encyclopedia=Oxford English Dictionary | year=2009 | month=March | url = http://dictionary.oed.com/cgi/entry/00300853?query_type=word&queryword=manchester+goods&first=1&max_to_show=10&single=1&sort_type=alpha | accessdate=2009-05-04 | location=Oxford | publisher=Oxford University Press}}</ref> [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು]] ತಂದ ಯೋಜನಾರಹಿತ[[ನಗರೀಕರಣ]]<ref>{{cite web | url = http://www.timelines.tv/urban_slums.html | title = Timelines.tv Urban Slums | publisher = Timelines.tv | access-date = 2010-05-28 | archive-date = 2010-05-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100522054335/http://timelines.tv/urban_slums.html | url-status = dead }}</ref> ದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಾರಣ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ "ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವ ವೇಗ"ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="autogenerated1">{{cite book|title=The Cotton Industry|last=Aspin|first=Chris|publisher=Shire Publications|location=Aylesbury|year=1981|isbn=0-85263-545-1|page=3}}</ref> ಇದರಿಂದ ವಿವಿಧ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ,೧೮೩೫ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ 'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯಾವುದೇ ಪೈಪೋಟಿಯಿಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವಾಯಿತು.' <ref name="Hall" /> ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಹತ್ತಿ ವಹಿವಾಟಿಗಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಆನಂತರ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳತ್ತ ವೈವಿಧ್ಯದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದವು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಳಿದಾಗಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಆದರೆ, ಆನಂತರ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ವಿಮೆಯಂತಹ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು. ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಮೂಸಸೌಲಭ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಜಲಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಂತರ-ನಗರ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದ '[[ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌-ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ರೈಲ್ವೆ|ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌-ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ರೈಲ್ವೆಯ]] ಒಂದು ಕೊನೆಯಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಾರಿಗೆಗಳ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಗಳ ಕಾರಣ, ಸಾರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸಿದವು.<ref name="Kidd" /> ಇಸವಿ ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಟೆಲಿಕಾಮ್]]‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ[[GPO]], ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="GPO">{{Cite web|url=http://www.btplc.com/Thegroup/BTsHistory/1851to1880/1878.htm|title=Events in Telecommunications History|accessdate=2009-05-05|publisher=BT Archives|year=1878|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715073729/http://www.btplc.com/Thegroup/BTsHistory/1851to1880/1878.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌|ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನಿಂದ]] ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಮರ್ಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈಸ್ಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಲಾಕ್ಸ್‌ನತ್ತ ಹರಿಯುವ‌ {{convert|58|km|mi|0}} <ref>{{cite web|url= http://www.aina.org.uk/aina_members/Directory-MSC.htm|title= Directory - MSC<!-- Bot generated title -->}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇರ್ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ೧೮೯೪ರಲ್ಲಿ,ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಷಿಪ್‌ ಕೆನಾಲ್]]‌ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ, ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಹಡಗುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಂದರಿನೊಳಗೆ ಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗದ ಸ್ವಲ್ಪಆಚೆ ಕಾಲುವೆಯ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/> ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಘಟಕಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ,ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹತ್ತಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಚಿತ್ರ:Peterloo Massacre.png|thumb|left|ಇಸವಿ 1819ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪೀಟರ್ಲೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ 15 ಸಾವುಗಳು ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಗಾಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.]] ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು ಹಾಗೂ ನಗರದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೆಸರು-ರಹಿತ ವರ್ಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಒಂದು ಗಲಭೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೮೧೯ರಂದು [[ಪೀಟರ್ಲೂ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]] ಸಂಭವಿಸಿತು. [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ]] ಆರ್ಥಿಕ ಶಾಲೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೩೮ರಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಕಾರ್ನ್‌ ಲಾ ವಿರೋಧಿ ಲೀಗ್]]‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ]] ಮತ್ತು ವಾಮಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದೆ. [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌|ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌ರ]] ಕೃತಿಯ ವಿಷಯ''[[ದಿ ಕಂಡಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಕ್ಲ್ಯಾಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ 1844]]'' ಆಗಿತ್ತು. ಎಂಜಲ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರು. [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]]‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಿಟಕಿ ಬಳಿಯ ಆಸನವನ್ನೂ ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="Nicholls2004P20"/> ಮೊದಲ [[ಟ್ರೇಡ್ಸ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೨ರಿಂದ ೬ ಜೂನ್‌ ೧೮೬೮ರ ವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಫ್ರಾಗೆಟ್‌]] ಆಂದೋಳನದ ಪ್ರಮುಖ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|title=Manchester: A history|last=Kidd|first=Alan|year=2006|chapter=Chapter 9 England Arise! The Politics of Labour and Women's Suffrage|publisher=Carnegie Publishing|location=Lancaster|isbn=1-85936-128-5}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎಂತಹ ಘಟನೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ನೂತನ ಚಿಂತನ ರೀತಿಗಳು ([[ಮುಕ್ತ ವಹಿವಾಟು]] ಮತ್ತು ''[[ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ನೀತಿ]]'' ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಶಾಲೆ]]), ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು, ಹೊಸ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಹೊಸ ರೂಪಗಳು. ಇದು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು. ನಾವೀನ್ಯದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ,'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಇಂದೇನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವವು ನಾಳೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.' <ref name="manchester innovation">{{cite book|editor=Speake, Jennifer|title=The Oxford Dictionary of Proverbs|url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t90.e1326|accessdate=2007-07-06|year=2003|edition=4th|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-860524-2|quote=What Manchester says today, the rest of England says tomorrow}}<br />•{{cite web |url = http://www.conservatives.com/News/Speeches/2007/03/Osborne_Our_vision_to_make_Manchester_the_creative_capital_of_Europe.aspx |title = Osborne: Our vision to make Manchester the creative capital of Europe |accessdate = 2009-05-04 |last = Osborne |first = George |authorlink = George Osborne |date = March 7, 2007 |work = Conservative Party Website |publisher = Conservative Party |quote = The saying goes that what Manchester does today the rest of the world does tomorrow. |archive-date = 2009-06-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090628122546/http://www.conservatives.com/News/Speeches/2007/03/Osborne_Our_vision_to_make_Manchester_the_creative_capital_of_Europe.aspx |url-status = dead }}<br />•{{Cite web|url=http://www.mmu.ac.uk/studyatmmu/manchesterlife/|title=Manchester Life|accessdate=2009-05-05|publisher=[[Manchester Metropolitan University]]|year=೨೦೦೭|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411200443/http://www.mmu.ac.uk/studyatmmu/manchesterlife/|archivedate=2008-04-11|quote=What Manchester does today, the world does tomorrow|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸ್ವರ್ಣಯುಗವು ಬಹುಶಃ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಕಾಲುಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಭವನ ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರದ ಹಲವು ಪ್ರಧಾನ‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭವನಗಳು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ನಗರದ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ವಾತಾವರಣವು, [[ಹ್ಯಾಲೆ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗ, ಪೌರಸಭೆಯ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗವು [[ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗ|ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿ]], ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪತ್ತು ನೀಡಿದರೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಗೆ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕೊಳಕುತನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಭಯಾನಕ ಪರಮಾವಧಿಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯುವ ತೀರಾ ಕೆಟ್ಟಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ನಗರ; ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ತರಹದ ನಗರ, ಅದರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹೊರವಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೊಗೆ-ಕೊಳವೆಗಳು ಹೊಗೆಗಳನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬರಮಾಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ' ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ[[ಸೈಮನ್‌ ಸ್ಕಾಮಾ]] ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಇಂತಹ ಕಪ್ಪುಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರವಾಸಿಯಬ್ಬರು ಅಲ್ಲಿ 'ದರಿದ್ರವಾದ, ವಂಚಿತ, ದಮನಿತ, ಜರ್ಜರಿತ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಮಲಗಿದ ಮತ್ತು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ'ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite episode |title=Victoria and Her Sisters |series= A History of Britain |serieslink= A History of Britain (TV series) |credits= [[Simon Schama]] (presenter) |network= [[BBC One]] |airdate= ೨೦೦೨-೦೬-೦೪ |number=೧೩}}</ref> ಇಸವಿ ೧೮೫೩ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಒಂದರಲ್ಲೇ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೮ರ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref name="GM Arch"/> ಆನಂತರ,ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೮೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಬೊಲ್ಟನ್]]‌ ಹಾಗೂ ೧೮೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನ್ನು ಮೀರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರಗಳಾದವು.<ref name="GM Arch"/> ಆದರೆ, ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತದ ಅವಧಿಯು ನಗರವು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="GM Arch"/> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೬೫%ರಷ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Kidd"/> [[ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಯುದ್ಧ|ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಯುದ್ಧದಿಂದ]] ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆಯಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ಇತರೆಡೆ ಹತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮಹಾ ಹಿಂಜರಿತ/೦}ದಿಂದ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಳೆಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ನಡೆದವು. === ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನದಾಳಿ === UKಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದಂತೆ, [[ಮಹಾಯುದ್ಧ II|ಮಹಾಯುದ್ಧ IIದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವ್ಯಾಪಕ ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಹೊಂದಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಬೇಯರ್‌‌, ಪೀಕಾಕ್‌|ಬೇಯರ್‌‌, ಪೀಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ತಜ್ಞತೆ,[[ಗೋರ್ಟನ್‌|ಗೋರ್ಟನ್‌ನ]] ಕಂಪನಿಯ ಹತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.[[ಚಾರ್ಲ್ಟನ್‌-ಆನ್‌-ಮೆಡ್ಲಾಕ್‌|ಚಾರ್ಲ್ಟನ್‌-ಆನ್‌-ಮೆಡ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಡನ್ಲಪ್]]‌ ರಬ್ಬರ್ ಉದ್ದಿಮೆಯು [[ಬ್ಯಾರೆಜ್‌ ಬಲೂನ್]]‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ನಗರದಾಚೆ [[ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌-ವಿಕರ್ಸ್]]‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು [[ಆವ್ರೊ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆವ್ರೊ ಲ್ಯಾಂಕ್ಯಾಸ್ಟರ್]]‌ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು [[ಫೊರ್ಡ್]]‌ ಉದ್ದಿಮೆಯು [[ರೊಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ ಮರ್ಲಿನ್]]‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಲಫ್ಟ್‌ವಾಫ್]] ನಿಂದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೪೦ರ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿಯೇತರ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಬ್ಲಿಟ್ಜ್]]‌ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ ೨೨/೨೩ ಮತ್ತು ೨೩/೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೪೦ರ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಂದಾಜು ೪೬೭ [[ಟನ್‌]] (೪೭೫ ಟನ್ನ್‌ಗಳು) ಭಾರೀ ಸ್ಫೋಟಕವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ೩೭,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಕಿಜನ್ಯ ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೇಲೆ ಉದುರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ೧೬೫ ಗೋದಾಮುಗಳು, ೨೦೦ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ೧೫೦ ಕಚೇರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಬಹುಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು. ೩೭೬ ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು ೩೦,೦೦೦ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last= Hardy | first= Clive | title= Manchester at War | edition= 2nd | year= 2005 | location= Altrincham| isbn= 1-84547-096-6 | pages=75–99 | chapter= The blitz | publisher= First Edition Limited }}</ref> ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಥಿಡ್ರಲ್]]‌ ಸಹ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಮರುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ೨೦ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾದವು.<ref name="WWII">{{Cite web | url= http://www.manchestercathedral.org/content/blogcategory/33/158/8/40/ | title= Timeline | accessdate= 2009-05-05 | publisher= Manchester Cathedral Online | year= 2008 | archive-date= 2008-12-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081206171002/http://www.manchestercathedral.org/content/blogcategory/33/158/8/40/ | url-status= dead }}</ref> === ಮಹಾಯುದ್ಧ II ನಂತರ === ಹತ್ತಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಶಾಂತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/> ಇಸವಿ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಂದರು UKಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರೆನಿಸಿತು.<ref name="UK's 3rd largest">{{cite book|title=Manchester: an Architectural History|url=http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1423|last=Parkinson-Bailey|first=John J|year=2000|page=127|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=0-7190-5606-3|access-date=2010-05-28|archive-date=2007-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227201545/http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1423|url-status=dead}}<br />• {{cite book|title=Lancashire, The Industrial and Commercial South|last=Pevsner| first=Nikolaus|year=1969|page=267|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-071036-1}}</ref> ೩,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೌಕರರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ಕಾಲುವೆಯು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ [[ಕಂಟೇನರ್‌]] ಸರಕು ಹಡಗುಗಳ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಸಂಚಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಬಂದರನ್ನು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="ship close">{{Cite web | url= http://www.salford.gov.uk/milestones_v2.pdf | format= PDF | title= Salford Quays milestones: the story of Salford Quays | accessdate= 2009-05-05 | publisher= Salford City Council | year= 2005 | archive-date= 2009-03-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090327122642/http://www.salford.gov.uk/milestones_v2.pdf | url-status= dead }}</ref> ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖ ಕಂಡವು. ಇಸವಿ ೧೯೭೯ರ ನಂತರ, [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್‌]] ಸರ್ಕಾರ ಅನುಸರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು. ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಸವಿ ೧೯೬೧ರಿಂದ ೧೯೮೩ರ ವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ೧೫೦,೦೦೦ ನೌಕರಿಗಳ ನಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref name="Kidd"/> ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಮೆಟ್ರೊಲಿಂಕ್‌, ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್‌ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ ಹಾಲ್‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಈವನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅರೆನಾ ಹಾಗೂ (ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ) ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ವೇಯ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮುಂತಾದ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಗರದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಿಗೆ]] ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಬಿಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Regeneration"/> ಐರಿಷ್‌ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಎನ್ನಲಾದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ೧೮೬೭ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹುತಾತ್ಮ]]‌ರ ದಾಳಿ, ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಷ, ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡು ಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶನಿವಾರ, ೧೫ ಜೂನ್‌ ೧೯೯೬ರಂದು [[ಪ್ರಾವಿಷನಲ್‌ ಐರಿಷ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಆರ್ಮಿ]] (IRA) [[1996 ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟ]] ನಡೆಸಿತು. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸರಕಿನ ಮಳಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಬಾಂಬ್‌ನ್ನು ಸಿಡಿಸಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಾಂಬ್‌ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೨೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿ, ಅರ್ಧ ಮೈಲು ದೂರದ ಕಟ್ಟಡದ ಕಿಟಕಿ ಗಾಜುಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿತ್ತು. ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ £೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="1996 IRA costs">{{cite book | title= A History of Manchester| first= Stuart | last=Hylton| year= 2003| pages=227–230 | publisher= Phillimore & Co | location= Chichester | isbn= 1-86077-240-4}}</ref> ಅಂತಿಮ ವಿಮಾ ಪಾವತಿಯ ಮೊತ್ತ £೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಹಾನಿಗೀಡಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ವಹಿವಾಟಿನ ನಷ್ಟದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref name="IRA business">{{Cite web | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/panorama/3704943.stm | title= Panorama – The cost of terrorism | accessdate= 2009-05-05 | publisher=[[BBC]] | date= ೧೫ May ೨೦೦೪}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Manchester big screen.jpg|thumb|right|ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ BBC ಬಿಗ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌‌ನ ಒಂದು ಪಂದ್ಯ.]] ಇಸವಿ ೧೯೯೬ರ ಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟದ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ [[XVII ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|XVII ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ನೆರವು ಪಡೆದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ವ್ಯಾಪಕ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Regeneration">{{cite book|title=Pevsner Architectural Guides: Manchester|last=Hartwell|first=Clare|year=2001|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-071131-7}}<br />• {{cite book|title=Manchester: an Architectural History|url=http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1423|last=Parkinson-Bailey|first=John J|year=2000|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=0-7190-5606-3|access-date=2010-05-28|archive-date=2007-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227201545/http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1423|url-status=dead}}<br />• {{cite book|title=Lancashire: Manchester and the South-East|url=http://yalepress.yale.edu/yupbooks/book.asp?isbn=9780300105834|last=Hartwell|first=Clare|coauthors=Matthew Hyde, Nikolaus Pevsner|year=2004|publisher=Yale University Press|location=New Haven & London|isbn=0-300-10583-5}}</ref> [[ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್ವರ್ಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಂತಹ ಹೊಸದಾದ ಮತ್ತು ನವೀಕೃತ ಮಳಿಗೆಗಳು ಇಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅರ್ನ್‌ಡೇಲ್]]‌ UKನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Arndale">{{Cite web | url= http://www.prupim.com/about/properties/showProperty?contentId=3709 | title= Manchester Arndale | accessdate= 2008-10-09 | publisher= Prudential plc | year= 2007}}</ref> ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಗರದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಗಾಜು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಸತಿಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಹುಲ್ಮ್‌]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ದಶಲಕ್ಷ-ಪೌಂಡ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಲಾಫ್ಟ್‌ಹೌಸ್‌ ವಸತಿನಿಲಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ೧೬೯-ಮೀಟರ್‌ ಎತ್ತರದ, ೪೭-ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಬೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಟವರ್ಸ್‌]] ಲಂಡನ್‌ನಾಚೆಗಿರುವ UKದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಕೆಳಭಾಗದ ೨೩ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಲ್ಟನ್‌ ಹೋಟೆಲ್‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು,ಇದರ ೨೩ನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕೈಬಾರ್‌ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ೨೪ ಅಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿನಿಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="Beetham Tower">{{Cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/4944590.stm | title=City building reaches full height | accessdate=2008-10-09 | publisher=[[BBC]] | date= ೨೬ April ೨೦೦೬}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಈಸ್ಟ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ UKಯ ಏಕೈಕ [[ಸೂಪರ್ಕ್ಯಾಸಿನೊ|ಸೂಪರ್ಕ್ಯಾಸಿನೊವನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಿತ್ತು.<ref name="Supercasino">{{Cite press | url= http://www.culture.gov.uk/cap/pressnotices/press_finalpanelreport300107.htm | title= Casino Advisory Panel Recommends to Secretary of State Where 17 New Casinos Should Be Located | accessdate= 2008-10-09 | publisher= Department for Culture, Media and Sport | date= 13 October 2006 | archive-date= 2008-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081014190823/http://www.culture.gov.uk/Cap/pressnotices/press_finalpanelreport300107.htm | url-status= dead }}<br />• {{Cite news | url= http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2007/01/30/dome_feature.shtml | title= Greenwich loses Casino Bet | accessdate= 2008-10-09 | publisher= [[BBC]] | date= ೧೫ February ೨೦೦೭ }}</ref> ಆದರೆ, ಅದೇ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮೂರು ಮತಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂಚಿನ [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌|ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಅಂಗೀಕಾರವು]] ಅರ್ಥಹೀನವೆನಿಸಿತು. ಇದು ಸೂಪರ್ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಮತ್ತು ೧೪ ಇತರೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಿಯಾಯತಿಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರದ ತನಕ ಸಂಸದೀಯ ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು.<ref name="Supercasino rejected">{{Cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6500859.stm | title= Lords scupper super-casino plan | accessdate= 2008-10-09 | publisher=[[BBC]] | date= ೨೮ March ೨೦೦೭}}</ref> ದಿನಾಂಕ ೧೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ರಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾದ ಮೂಲವು ಇಡೀ ಸೂಪರ್ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಯೋಜನೆಯು "ಯಾವುದೇ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="Supercasino dead">{{Cite news | url= http://uk.reuters.com/article/businessNews/idUKL1156722520070711 | title= Brown cools on supercasino plan | accessdate= 2008-10-09 | publisher= [[Reuters]] | date= ೧೧ July ೨೦೦೭ | archive-date= 2013-01-05 | archive-url= https://archive.today/20130105035525/http://uk.reuters.com/article/businessNews/idUKL1156722520070711 | url-status= dead }}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ, ಈ ಕುರಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದರು.<ref name="Supercasino anger">{{Cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/6292630.stm | title= Anger at super-casino plan review | accessdate= 2008-10-09 | publisher= [[BBC]] | date= ೧೧ July ೨೦೦೭}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ರಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕರಣೆ ನೀಡಿ, 'ಕೆಲವು ವರದಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ,ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಯಾಸಿನೊಗೆ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.<ref name="Supercasino not dead">{{Cite web | url= http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/news_article.php?newsID=2812 | title= Manchester reaffirms casino commitment | accessdate= 2008-10-09 | publisher= [[Manchester City Council]] | date= ೨೭ July ೨೦೦೭ }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್‌ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇದರ ಪರಿಹಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 'ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಪರಿಹಾರ ಯೋಜನೆ, ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ಎಂಬಂತಹ ಆಶ್ವಾಸನೆಗಳ ಕಂತೆ' ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದವು.<ref name="SupercasinoDead">{{Cite news | url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/1038288_empty_promises_and_spin | title=Empty promises and spin | accessdate=2008-10-09 | publisher= M.E.N. media | work= [[Manchester Evening News]] | date= ೨೬ February ೨೦೦೮ |author= Ottewell, David}}</ref> ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ,<ref>{{cite web|url=http://www.calendarlive.com/music/cl-et-manchester3jul03,0,6491516.story?coll=cl-music-features|title=With Manchester Festival, England's second city bids for cultural spotlight|accessdate=2009-05-05|publisher=LA Times|date=3 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011140307/http://www.calendarlive.com/music/cl-et-manchester3jul03,0,6491516.story?coll=cl-music-features|archivedate=2007-10-11}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು,<ref>{{cite web|url=http://www.ipsos-mori.com/content/manchester-englands-second-city.ashx|title=Manchester poll 'England's second city'|accessdate=2009-05-05|publisher=Ipsos MORI North|year=2002|archive-date=2016-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103170255/https://www.ipsos-mori.com/content/manchester-englands-second-city.ashx|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವರು<ref name="Prescott">{{cite news|title= Prescott ranks Manchester as second city|url= http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/144/144945_prescott_ranks_manchester_as_second_city.html|work=[[Manchester Evening News]]|publisher=M.E.N media|date=೩ February ೨೦೦೫|accessdate=೨೦೦೯-೦೫-೦೫|quote=We have had fantastic co-operation here in Manchester—our second city, I am prepared to concede.}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ನಗರ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ನಗರವೆಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[BBC]] ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡನೇ ನಗರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ ಮತ್ತು [[ಲಿವರ್ಪೂಲ್]]‌ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂದಿರಿಸಿದ್ದು,''ಮೂರನೆಯ'' ನಗರ ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಮುಂದಿರಿಸಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ವರ್ಗಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಿಲ್ಲ.ಜೊತೆಗೆ ಎರಡನೆಯ ನಗರ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ]] ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎರಡನೆಯ ''ಅತಿ ದೊಡ್ಡ'' ನಗರವಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು [[ಐತಿಹಾಸಿಕ]] ಮಾನದಂಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC2005">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/4293814.stm|title=Manchester 'close to second city' |accessdate=2009-05-05|publisher=[[BBC]]|date=೨೯ September ೨೦೦೫}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ UKಯ ಎರಡನೆಯ ನಗರ ಎಂಬ ವಾದಗಳಿಗೆ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿವೆ ಎಂದು BBC ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="2nd city">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2253035.stm|title=Manchester 'England's second city'|accessdate=2009-05-05|publisher=[[BBC]]|date=೧೨ September ೨೦೦೨}}<br />•{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/6349501.stm|title=Manchester tops second city poll|accessdate=2009-05-05|publisher=[[BBC]]|date=೧೦ February ೨೦೦೭}}<br />•{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/02_february/09/birmingham.shtml|title=Birmingham loses out to Manchester in second city face off|accessdate=2009-05-05|publisher=[[BBC]]|date=೯ February ೨೦೦೭}}</ref> ಆದರೂ, UKದಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿರುವ ಈ ಬಿರುದನ್ನು [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್]]‌ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ.<ref name="2nd city contested">{{Cite web|url=http://travel.guardian.co.uk/article/2003/sep/06/unitedkingdom.birmingham.guardiansaturdaytravelsection|title=Second coming|author=Jeffries, Stuart|accessdate=2009-05-05|publisher=[[The Guardian]]|date=೬ September ೨೦೦೩|archive-date=2007-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070503073603/http://travel.guardian.co.uk/article/2003/sep/06/unitedkingdom.birmingham.guardiansaturdaytravelsection|url-status=dead}}</ref> == ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Manchester town hall 2009 wide angle.jpg|thumb|ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಟೌನ್‌ ಹಾಲ್‌. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದ ಗೋಥಿಕ್‌ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಮಂಡಳಿ]]("ಸ್ಥಳೀಯ") UK ಸಂಸತ್‌("ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ") ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸಂಸತ್‌("ಯರೋಪ್") [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]‌ ಆಡಳಿತವನ್ನು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು; ಅಂದಿನಿಂದ [[ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ[[ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ]]. ಇಸವಿ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕೋರ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್]]‌ನ <ref name="Core city">{{Cite web|url=http://www.corecities.com/dev07/Introduction/about.html|title=About the Core Cities Group|accessdate=2007-07-09|publisher=[[English Core Cities Group]]|year=೨೦೦೪|archive-date=2007-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070919035621/http://www.corecities.com/dev07/Introduction/about.html|url-status=dead}}</ref> ಸದಸ್ಯ. ಇದು, ಇತರೆ ವಿಚಾರಗಳ ನಡುವೆ, ನಗರದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ ೧೩೦೧ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಥಾಮಸ್‌ ಗ್ರೆಲ್ಲೆಯವರಿಂದ ಸನ್ನದು ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ೧೩೫೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಗರವು [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ ಪಟ್ಟ|ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ ಪಟ್ಟವನ್ನು]] ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜಹಗೀರಿನ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದರ ಕೊನೆಯ ಸಭೆಯು ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.<ref name="GM Gazetteer">{{cite web|url=http://www.gmcro.co.uk/guides/gazette/gazframe.htm|date=2003-07-31|title=A select gazetteer of local government areas, Greater Manchester County|publisher=[[Greater Manchester County Record Office]]|accessdate=೨೦೦೭-೦೭-೦೯|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928175017/http://www.gmcro.co.uk/guides/gazette/gazframe.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಬಹಳ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ|ಬಹಳ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಟ್ಟಣ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಟ್ಟಣವು]] [[ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್]]‌ನ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿ|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಗಳೊಳಗೇ]] ಇತ್ತು.<ref name="GM Gazetteer"/> 'ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ಸ್ಟ್ರೆಟ್ಫರ್ಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್]]‌ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕೃತವಾಗದಿರುವುದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸಹಜತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ' ಎಂದು [[ಪೆವ್ಸ್‌ನರ್]]‌ ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="Flemish"/> [[ನಾರ್ಮನ್‌]] [[ಬ್ಯಾರನ್‌|ಬ್ಯಾರನ್‌ನ]] ಲೇಖನಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಮ್ರ [[ಧಣಿ|ಧಣಿಗಳ]] ವಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್,‌ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="GM Evolution">{{cite book|title=Tradition in Action. The historical evolution of the Greater Manchester County|last=Frangopulo|first=Nicholas|year=1977|publisher=EP Publishing|location=Wakefield|isbn=0-7158-1203-3}}</ref> ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ಷೈರ್‌|ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ಷೈರ್‌ನ]] ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು.[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪುರಾತನ ಪಾದ್ರಿ-ಹೋಬಳಿ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪುರಾತನ ಪಾದ್ರಿ-ಹೋಬಳಿಯೂ]] ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನದೇ ಆದ [[ಪೂರ್‌ ಲಾ ಯುನಿಯನ್‌]] ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref name="GM Gazetteer"/> ಇಸವಿ ೧೭೯೨ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋಲಿಸ್‌ ಆಯುಕ್ತರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೩೮ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬೆಸ್ವಿಕ್]]‌, [[ಚೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಹಿಲ್]]‌, [[ಕಾರ್ಲ್ಟನ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಮೆಡ್ಲಾಕ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಹುಲ್ಮ್‌]] ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="GM Gazetteer"/> ಇಸವಿ ೧೮೪೬ರರೊಳಗೆ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗದ ಮಂಡಳಿಯು ಪೊಲೀಸ್‌ ಆಯುಕ್ತರುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೮೫೩ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ‌ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಲ್ಲಿ ನಗರ ಸ್ಥಾನಮಾನ]] ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.<ref name="GM Gazetteer"/> ಇಸವಿ ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಫರ್ಡ್‌]], [[ಹಾರ್ಪರ್ಹೆ]], [[ರಷ್ಹೋಮ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಮಾಸ್‌ ಸೈಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿತಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಗರದ ಭಾಗಗಳಾದವು‌. ಇಸವಿ ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ನ [[ಆಡಳಿತ ಕೌಂಟಿ|ಆಡಳಿತ ಕೌಂಟಿಯಿಂದ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ [[ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗ|ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು]]; ಹಾಗಾಗಿ, ನಗರವು [[ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿ|ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಯ]] ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="GM Gazetteer"/> ಇಸವಿ ೧೮೯೦ರಿಂದ ೧೯೩೩ರ ವರೆಗೆ, [[ಬರ್ನೇಜ್‌]], [[ಕಾರ್ಲ್ಟನ್‌-ಕಮ್‌-ಹಾರ್ಡಿ]], [[ಡಿಡ್ಸ್‌ಬ್ಯೂರಿ]], [[ಫಾಲೊಫೀಲ್ಡ್‌]], [[ಲೀವೆನ್ಸ್‌ಹುಲ್ಮ್‌]], [[ಲಾಂಗ್‌ಸೈಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿತಿಂಗ್ಟನ್‌|ವಿತಿಂಗ್ಟನ್‌ನಂತಹ]] ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ನಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ]], [[ನಾರ್ತೆಂಡೆನ್‌|ನಾರ್ತೆಂಡೆನ್‌ನ]] [[ಚೆಷೈರ್]]‌ [[ನಾಗರಿಕ ಹೋಬಳಿ|ನಾಗರಿಕ ಹೋಬಳಿಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಮರ್ಸಿ ನದಿ|ಮರ್ಸಿ ನದಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಉತ್ತರ ಎಚೆಲ್ಸ್‌|ಉತ್ತರ ಎಚೆಲ್ಸ್‌ನ್ನು]] ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="GM Gazetteer" /> ಇಸವಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ, [[1972ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ|1972ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರವು, [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ಕೌಂಟಿ|ಪ್ರಧಾನನಗರ ಕೌಂಟಿಯ]] [[ಪ್ರಧಾನನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪ್ರಧಾನನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು]].<ref name="GM Gazetteer" /> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ[[ರಿಂಗ್ವೇ]] ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ == {{climate chart |Manchester |1|6|69 |1|7|50 |3|9|61 |4|12|51 |7|15|61 |10|18|67 |12|20|65 |12|20|79 |10|17|74 |8|14|77 |4|9|78 |2|7|78 |source=[http://www.climate-charts.com/Locations/u/UK03334.html Climate-Charts.com] |float=right }} [[ಲಂಡನ್]]‌ನ {{Coord|53|28|0|N|2|14|0|W|type:city}}, {{convert|160|mi|km|0}} ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌, ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರದ ನೆಲದಲ್ಲಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ[[ಪೆನೀನ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಚೆಷೈರ್‌ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶ|ಚೆಷೈರ್‌ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ]]. [[ನಗರ ಕೇಂದ್ರ|ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು]] [[ಇರ್ವೆಲ್‌ ನದಿ|ಇರ್ವೆಲ್‌ ನದಿಯ]] ಪೂರ್ವ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ನದಿಯ[[ಮೆಡ್ಲಾಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇರ್ಕ್]]‌ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ|ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ]] ಸುಮಾರು ೧೧೫ರಿಂದ ೧೩೮ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು (೩೫ರಿಂದ ೪೨ ಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Topography">{{cite book|title=Manchester: A History|last=Kidd|first=Alan|year=2006|page=11|publisher=Carnegie Publishing|location=Lancaster|isbn=1-85936-128-5}}</ref> [[ಮರ್ಸಿ ನದಿ|ಮರ್ಸಿ ನದಿಯು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಒಳಭಾಗದ ಬಹಳಷ್ಟು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ,ಬೆಟ್ಟದತಪ್ಪಲಿನ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜಿನ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಧರಿಸುವ ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್‌ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಗರದ ಹಲವು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ ನಗರದ ವಿಶಾಲ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ ನಗರವಾಗಲು ನಗರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಹವಾಗುಣ, [[ಲಿವರ್ಪೂಲ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬಂದರಿ|ಬಂದರಿಗೆ]] ನಗರದ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆ, ತನ್ನ ನದಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯ ಜಲಶಕ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Coalfields">{{Cite web|url=http://www.msim.org.uk/media/159631/the%20manchester%20coalfields.pdf|title=The Manchester Coalfields|accessdate=2009-05-05|publisher=[[Museum of Science and Industry in Manchester]]|year=೨೦೦೧|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926041049/http://www.msim.org.uk/media/159631/the%20manchester%20coalfields.pdf|archivedate=2007-09-26}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Map of Manchester.png|thumb|left|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ.ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇತರೆ ವಿಶಾಲ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸಹ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನಗರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ವಲಯ', '[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅಂಚೆ ಪಟ್ಟಣ]]' ಮತ್ತು '[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಂಜೆಷನ್‌ ಚಾರ್ಜ್‌]]' ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಗೃಹ-ವಸತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ವಾಣಿಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ-ಕೊಂಡಿಗಳು, ದಿನದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾದರಿಗಳು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ವಲಯ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ವಲಯದ]] ಆರ್ಥಿಕ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Northern Way">{{Cite web|url=http://www.thenorthernway.co.uk/page.asp?id=54|title=Manchester – Accelerating the growth of the North|accessdate=2009-05-05|publisher=The Northern Way|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070514021345/http://www.thenorthernway.co.uk/page.asp?id=54|archivedate=2007-05-14}}</ref> [[ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ವೇ]] ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯೋಗವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ, ನಗರ ವಲಯ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ [[ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ವಲಯ|ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ವಲಯದ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌]] ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗಗಳಾದ [[ಸ್ಟಾಕ್ಪೋರ್ಟ್‌]], [[ಟೇಂಸೈಡ್‌]], [[ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]], [[ಬೊಲ್ಟನ್‌]], [[ಬರಿ]], [[ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]], [[ರಾಕ್ಡೇಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವಿಗ್ಯಾನ್‌]], ಜೊತೆಗೆ [[ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಆಚೆಯಿರುವ [[ಹೈ ಪೀಕ್‌]], [[ಚೆಷೈರ್‌ ಪೂರ್ವ]], [[ಚೆಷೈರ್‌ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಚೆಸ್ಟರ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ವಾರಿಂಗ್ಟನ್]]‌ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="City Zone">{{Cite web|url=http://www.thenorthernway.co.uk/downloaddoc.asp?id=276|title=The Manchester City Region Development Programme|page=&nbsp;5|accessdate=2009-05-05|publisher=[[The Northern Way]]|year=೨೦೦೬|format=PDF|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206024033/http://www.thenorthernway.co.uk/downloaddoc.asp?id=276|url-status=dead}}</ref> [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಕಚೇರಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಕಚೇರಿಯ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರಕೂಟವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಗರ ವಲಯ ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{convert|260|ha|acre|0}},<ref>{{cite web|url= http://m2002.thecgf.com/venues/HPK/|title= Heaton Park|accessdate= 2009-07-20|publisher= thecgf.com|archive-date= 2007-08-31|archive-url= https://web.archive.org/web/20070831032941/http://m2002.thecgf.com/venues/HPK/|url-status= dead}}</ref> ಲ್ಲಿರುವ [[ಹೀಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಚೆಷೈರ್]]‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. [[M60]] ಹಾಗೂ [[M56 ಹೆದ್ದಾರಿ|M56 ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ನಾರ್ತೆಂಡೆನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿತೆನ್ಷಾ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಭಾರೀ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ಪ್ರಮುಖ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಂತೆಯೇ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] [[ಕಡಲ ಹವಾಗುಣ|ಕಡಲ ಹವಾಗುಣವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಗುರ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. UK ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ {{convert|1125.0|mm|in|2}},<ref name="UK weather">{{Cite web|url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html|title=UK 1971–2000 averages|accessdate=2009-05-05|publisher=[[Met Office]]|year=೨೦೦೧|archive-date=2009-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html|url-status=dead}}</ref> ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು {{convert|806.6|mm|in|2}}<ref name="Manchester weather">{{Cite web|url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/manchester_airport.html|title=Manchester Airport 1971–2000 weather averages|accessdate=2009-05-05|publisher=[[Met Office]]|year=೨೦೦೧|archive-date=2003-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20030820190304/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/Manchester_airport.html|url-status=dead}}</ref> ಆಗಿದೆ. UK ಸರಾಸರಿ ೧೫೪.೪ <ref name="UK weather"/> ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ೧೪೦.೪ ದಿನಗಳು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಇತರೆಡೆಗಿಂತಲು ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ಇದೆ. ಇದು, ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದೆ(ನೂಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಹರಿಯುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ) [[ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಾತಾವರಣ|ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಾತಾವರಣದ]] ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ, ಹಿಮಪಾತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಆದರೂ, ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ [[ಪೆನೀನ್]]‌ ಮತ್ತು [[ರೊಸೆನ್ಡೇಲ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]] ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಗರದಿಂದಾಚೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಿಮದ ಕಾರಣ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Snow">{{Cite web|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/147/147321_roads_chaos_as_snow_sweeps_in.html|title=Roads chaos as snow sweeps in Manchester|accessdate=2009-05-05|publisher=[[Manchester Evening News]]|date=೨೪ February ೨೦೦೫}}</ref> [[ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಡೆಡ್ಜ್‌]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ [[A62 ಹೆದ್ದಾರಿ]], [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌|ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌ನತ್ತ]] ಹಾದುಹೋಗುವ [[A57]] ([[ಸ್ನೇಕ್ ಪಾಸ್‌]]),<ref name="Peaks">{{Cite web|url=http://www.highpeak.co.uk/hp/h_snakbd.htm|title=Peak District sightseer's guide – Snake Pass|accessdate=2009-05-05|publisher=High Peak|year=2002|archive-date=2011-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112081929/http://www.highpeak.co.uk/hp/h_snakbd.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ [[ಸ್ಯಾಡ್ಲ್‌ವರ್ತ್‌ ಮೂರ್‌]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ [[M62]] ದಾರಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವಾಗಿವೆ. {{Manchester weatherbox}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{See also|Demography of Greater Manchester}} {| class="wikitable" border="1" id="toc" style="float:right;margin-left:2em;width:40%;font-size:85%" cellspacing="3" ! colspan="4"|'''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ (ಹೋಲಿಕೆ)''' <ref>{{cite web|url=http://www.manchester.gov.uk/planning/studies/census/keyfacts/|title=2001 Census; Key facts sheets|publisher=manchester.gov.uk|author=United Kingdom Census 2001|date=2007-01-17|accessdate=2007-07-10|archive-date=2006-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721151251/http://www.manchester.gov.uk/planning/studies/census/keyfacts/|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadAreaSearch.do?a=7&i=1001&m=0&enc=1&areaSearchText=manchester&areaSearchType=13&extendedList=false|title=Manchester (Local Authority)|publisher=neighbourhood.statistics.gov.uk|author=United Kingdom Census 2001|year=2001|accessdate=2007-07-10}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | '''[[UK ಜನಗಣತಿ 2001]]''' | '''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌''' | '''[[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]''' | '''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್''' |- | ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ | ೪೪೧,೨೦೦ | ೨,೫೪೭,೭೦೦ | ೪೯,೧೩೮,೮೩೧ |- | ವಿದೇಶೀ ಸಂಜಾತರು | ೧೫.೦% | ೭.೨% | ೯.೨% |- | ಬಿಳಿಯರು | ೮೧.೦% | ೯೧.೦% | ೯೧.೦% |- | ಏಷ್ಯನ್ನರು | ೯.೧% | ೫.೭% | ೪.೬% |- | ಕರಿಯರು | ೪.೫% | ೧.೨% | ೨-೩% |- | ೭೫ ವಯಸ್ಸು ಮೀರಿದವರು | ೬.೪% | ೭.೦% | ೭.೫% |- | [[ಕ್ರೈಸ್ತ]] | ೬೨.೪% | ೭೪% | ೭೨% |- | [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] | ೯.೧% | ೫.೦% | ೩.೧% |} [[ಚಿತ್ರ:Greater Manchester Demography.png|thumb|right|ಇಸವಿ 1801ರಿಂದ 2001ರ ವರೆಗೆ, ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ನಗರವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾಹಿತಿ.]] The [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಜನಗಣತಿ 2001]] ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೯೨,೮೧೯ ಇತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೯೯೧ ಜನಗಣತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ೯.೨%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="2001 census">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/00BN-A.asp|title=Manchester profile of 2001 census|accessdate=2006-10-25|publisher=Office for National Statistics|year=2003}}</ref> ಸುಮಾರು ೮೩,೦೦೦ ಜನರು ೧೬ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು, ೨೮೫,೦೦೦ ಜನರು ೧೬-೭೪ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ೨೫,೦೦೦ ಜನರು ೭೫ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="2001 census" /> ೨೦೦೧ UK ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ೭೫.೯%ರಷ್ಟು ತಾವು UKದಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ''ಮ್ಯಾನ್ಕುನಿಯನ್ಸ್'' ‌ (ಅಥವಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮ್ಯಾನ್ಕ್ಸ್‌) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣ UKನಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಅಧಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಅಂಕಿಅಂಶಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವುದು.<ref name="2001 census" /> ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, '೬೦%ರಷ್ಟು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳು UKಯ ಅತಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ'.<ref name="Fastest Growing City" /> ಇಸವಿ ೨೦೦೬ದ ಅರ್ಧವಾರ್ಷಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೪೫೨,೦೦೦ ಅಗಿದ್ದು, [[ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="2006 Mid-year estimates">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/Expodata/Spreadsheets/D9664.xls|title=Mid-year estimates for 2006|accessdate=2007-09-13|publisher=Office of National Statistics|year=2007|format=XLS|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817102206/http://www.statistics.gov.uk/statbase/Expodata/Spreadsheets/D9664.xls|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇವಲ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿ, ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ತುತ್ತತುದಿಗೆ ೭೬೬,೩೧೧ ಏರಿತು. ತುತ್ತತುದಿ ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳು [[ಕೊಳೆಗೇರಿ ತೆರವು]] ಹಾಗೂ [[WWII (ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ)|WWII (ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ)ನಂತರ]], ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಸಭೆಯಿಂದ [[ಹ್ಯಾಟರ್ಸ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೆ]] ಮುಂತಾದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೃಹ]][[ಓವರ್‌ಸ್ಪಿಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌|ಓವರ್‌ಸ್ಪಿಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳ]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳ.<ref name="Slums">{{cite journal | last = Shapely | first = Peter | year = 2002–3 | title = The press and the system built developments of inner-city Manchester | journal = Manchester Region History Review | volume = 16 | pages = 30–39 | publisher = Manchester Centre for Regional History | location = Manchester | issn = 0952-4320 | url = http://www.mcrh.mmu.ac.uk/pubs/pdf/mrhr_16_shapely.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221173022/http://www.mcrh.mmu.ac.uk/pubs/pdf/mrhr_16_shapely.pdf|archivedate=2007-02-21}}</ref> ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಂತೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಾಸಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ ನಂತರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಯಹೂದ್ಯ|ಯಹೂದ್ಯರ]] ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಸಹ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Jewish Population">{{Cite web|url=http://www.somethingjewish.co.uk/regional_jews/manchester/index.htm|title="Second largest"|accessdate=2007-09-14|publisher=Something Jewish|archive-date=2007-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830204112/http://www.somethingjewish.co.uk/regional_jews/manchester/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಾದ ೦.೨೦%ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದವರು ೦.೪೪% ಇತ್ತು.<ref name="GayPopulation">{{Cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=manchester&d=13&e=16&g=351271&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1195748081500&enc=1&dsFamilyId=201|title=Manchester Neighbourhood Statistics – Same-Sex couples|accessdate=2007-11-22|publisher=Office of National Statistics|year=2001|archive-date=2012-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912184935/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=manchester&d=13&e=16&g=351271&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1195748081500&enc=1&dsFamilyId=201|url-status=dead}}</ref> [[ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯ|ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ]], ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರವು ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೪ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ೭೭.೬% ಜನರು '[[ಬಿಳಿಯರು]]' (೭೧.೦% ನಿವಾಸಿಗಳು[[ಬಿಳಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷರು]], ೩.೦% [[ಬಿಳಿಯ ಐರಿಷ್]]‌ರು, ೩.೬% [[ಇತರೆ ಬಿಳಿಯರು]]- ಮಿಶ್ರಿತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವಿಕರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ [[ಇಟಾಲಿಯನ್]]‌ ಮೂಲದ ಮ್ಯಾನ್ಕುನಿಯನ್ನರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವರದು ೫.೫%ರಷ್ಟು ಪಾಲಿದೆ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/3223776.stm BBC NEWS | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ | ಇಟಾಲಿಯನ್ಸ್ ರಿವೋಲ್ಟ್ ಓವರ್ ಚರ್ಚ್ ಕ್ಲೋಸರ್]</ref>). ೩.೨% [[ಮಿಶ್ರಿತ ಜನಾಂಗೀಯತೆ]] (೧.೩% ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿಯ ಮತ್ತು ಕರಿಯ ಕೆರಿಬಿಯನ್ನರು, ೦.೬% ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕರಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು, ೦.೭% ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್‌, ೦.೭% ಇತರೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಜನಾಂಗೀಯತೆ). ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೧೦.೩%ರಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್‌ ಮೂಲದವರಿದ್ದಾರೆ (೨.೩% [[ಭಾರತೀಯ]], ೫.೮% [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ]], ೧.೦% [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ]], ೧.೨% [[ಇತರೆ ದಕ್ಷಿಣ]]). ೫.೨% [[ಕರಿಯರು]] (೨.೦% [[ಕರಿಯ ಕೆರಬ್ಬಿಯನ್ನರು]], ೨.೭% [[ಕರಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು]] ಹಾಗೂ ೦.೫% [[ಇತರ ಕರಿಯರು]]). ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೨.೩% [[ಚೀನೀ ಮೂಲದವರು]] ಹಾಗೂ ೧.೪% [[ಇತರೆ ಜನಾಂಗ|ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರಿದ್ದಾರೆ]].<ref name="Ethnic groups">{{Cite web|url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=Manchester&d=13&e=13&g=351271&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1198673035015&enc=1&dsFamilyId=1812|title=Manchester ethnic grouping percentages|accessdate=2007-12-26|publisher=Office of National Statistics|year=2005|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206062805/http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276778&c=Manchester&d=13&e=13&g=351271&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1198673035015&enc=1&dsFamilyId=1812|url-status=dead}}</ref> [[ಮಾಸ್‌ ಸೈಡ್‌]], [[ಲಾಂಗ್‌ಸೈಟ್‌]], [[ಚೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಿಲ್‌]], [[ರಷ್ಹೋಮ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಎಂದು ಕಿಡ್‌ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Kidd" /> [[ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಡೇ]] ಮೆರವಣಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಐರಿಷ್‌ ಉತ್ಸವವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Irish festival">{{Cite web|url=http://www.manchesteririshfestival.co.uk|title=The Manchester Irish Festival: the largest in the UK|accessdate=2007-06-28|publisher=Manchester Irish Festival Website|year=2007}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ,ಓರಿಯಂಟಲ್ ಉಪಾಹಾರಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪ್ರಧಾನಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಸ್ಥಾಪಿತ [[ಚೈನಾಟೌನ್]]‌ ಸಹ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಚೀನೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Chinatown">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/manchester/chinatown/2004/01/history.shtml|title=History of Manchester's Chinatown|accessdate=2007-11-22|publisher=[[bbc.co.uk]]|year=೨೦೦೪|work=[[BBC]]}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೫ಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಘಟನೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ತೀವ್ರವಾದ [[ನಗರೀಕರಣ|ನಗರೀಕರಣದ]] ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಗರದ [[ಮಾಸ್‌ ಸೈಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ವೈಥೆನ್ಷಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿ ೧,೦೦೦ ಜನರಲ್ಲಿ, ವಾಹನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಹನ ಕಳುವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೭.೬ ಮತ್ತು ೨.೯ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೫.೫ ಮತ್ತು ೮.೯ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="CrimeFigs">{{Cite web|url=http://www.upmystreet.com/local/police-crime/figures/l/Manchester.html|title=Local Area Crime Figures for Manchester|accessdate=2007-11-22|publisher=UpMyStreet,co.uk|year=2006/7|archive-date=2007-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071125172649/http://www.upmystreet.com/local/police-crime/figures/l/Manchester.html|url-status=dead}}</ref> ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳ ಸರಾಸರಿ ೦.೯ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೧.೯ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="CrimeFigs"/> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಪರಾಧದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೧೬.೭ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಸರಾಸರಿ ೩೨.೭ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="CrimeFigs"/> ಅಪರಾಧದ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ೨೦೦೬-೦೭ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CrimeFigsAbout">{{Cite web|url=http://www.upmystreet.com/local/police-crime/learn-more/l/Manchester.html|title=Local Area Crime Figures for Manchester – Learn More section|accessdate=2007-11-22|publisher=UpMyStreet,co.uk|year=2006/7|archive-date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028143906/http://www.upmystreet.com/local/police-crime/learn-more/l/Manchester.html|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರೀ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಶೀಲ ನಗರ ವಲಯದ [[ಯುರೋಸ್ಟ್ಯಾಟ್]]‌ ಮಾನದಂಡವಾದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ವಿಶಾಲ ನಗರ ವಲಯ|ವಿಶಾಲ ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೨,೫೩೯,೧೦೦ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="urbanaudit">{{cite web|url=http://www.urbanaudit.org/CityProfiles.aspx?CityCode=UK008C&CountryCode=UK|title=Urban Audit - City Profiles: Manchester|publisher=Urban Audit|accessdate=2008-10-05|archive-date=2013-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222759/http://www.urbanaudit.org/CityProfiles.aspx?CityCode=UK008C&CountryCode=UK|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ, LUZ [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಕೌಂಟಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಸಹ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/mayor/economic_unit/docs/wp13_towards_a_common_standard.pdf|title=Towards a Common Standard|page=29|format=PDF|publisher=Greater London Authority|accessdate=2008-10-05|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217143002/http://www.london.gov.uk/mayor/economic_unit/docs/wp13_towards_a_common_standard.pdf|url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]]‌ ನಂತರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ LUZ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಲಯವಾಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆ == {{Main|Economy of Manchester}} {{See also|List of companies based in Greater Manchester}} thumb|right|ಬೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಗೋಪುರದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಇರುಳಿನ ದೃಶ್ಯ. [[ಚಿತ್ರ:Chinatown arch manchester.jpg|right|thumb|ಚೀನಾಟೌನ್‌ನ ಕಮಾನಿನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.]] ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಂದು ಸೇವಾ-ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, UKಯಲ್ಲೇ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಒಳಬರುವ ಹೂಡಿಕೆಯು ರಾಜಧಾನಿಯ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="SoTC"/> ''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ ರಿಪೋರ್ಟ್‌'' ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವೆಗಳು, ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಸೃಜನಾತ್ಮಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="SoTC">{{cite web | url = http://www.manchesterpartnership.org.uk/includes/uploads/File/State%20of%20the%20City%2017%20OCT%20FINAL.pdf | title = Manchester’s State of the City Report 2006/2007 | accessdate = 2007-10-21 | author = Manchester Partnership | coauthors = Manchester City Council; KPMG | year = 2007 | month = September | format = PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028165252/http://www.manchesterpartnership.org.uk/includes/uploads/File/State%20of%20the%20City%2017%20OCT%20FINAL.pdf|archivedate=2007-10-28}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೭ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಗರವು,UKಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/newsDetail.jsp?repId=c19200007p&LanId=EN&LocId=GLOBAL |title = London, Manchester and Birmingham lead UK survey of business friendly cities |accessdate = 2008-09-24 |date = 24 September 2008 |publisher = [[Cushman & Wakefield]] |work = Cushman & Wakefield web pages |archive-date = 2008-11-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081127031929/http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/newsDetail.jsp?repId=c19200007p&LanId=EN&LocId=GLOBAL |url-status = dead }}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ UKಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರ ಎನಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/newsDetail.jsp?repId=c27300017p&LanId=EN&LocId=GLOBAL |title=European Cities Monitor: Warsaw named as favoured city for expansion; London leads again|accessdate = 2009-10-07|date = 6 October 2008 |publisher=[[Cushman & Wakefield]]}}</ref> ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, UKಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಚೇರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Manc CGF"/> ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ UK [[GVA|GVAದ]] £೪೨ ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದಷ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್‌]] ಅಥವಾ [[ಈಶಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="RegionalGVA">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_economy/Regional_GVA_December_2007.pdf|title=Regional GVA December 2007 (Page 7)|accessdate=2008-03-29|publisher=[[Office for National Statistics]]|year=೨೦೦೭|format=PDF|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080108083547/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_economy/Regional_GVA_December_2007.pdf|archivedate=2008-01-08}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ, ವಲಯವಾರು ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref name="Manc CGF"/> ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೧೫,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌, ಹಣಕಾಸು ಹಾಗೂ ೬೦ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Manc CGF"/> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವಾಣಿಜ್ಯವಹಿವಾಟು [[ದಿ ಕೊ-ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಗ್ರೂಪ್]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದ್ದು,ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಕ್ಷೇತ್ರ, ಲೆಕ್ಕನಿರ್ವಹಣೆ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Manc CGF"/> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗ]] ಹಾಗೂ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾಸ್ಲೆ ಬೀದಿ, ಡೀನ್ಸ್‌ಗೇಟ್‌, ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. [[ಸ್ಪಿನಿಂಗ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌]] ಎಂಬುದು £೧.೫&nbsp;ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಬಹು-ಉಪಯೋಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಡೀನ್ಸ್‌ಗೇಟ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಊಟೋಪಚಾರ ಸೇವೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು [[ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯ ಕೇಂದ್ರ|ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯ ಕೇಂದ್ರವೂ]] ಸಹ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೭ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news | first = Tom | last = Calverley | title = Landmark court opens | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/1021575_landmark_court_opens | work = [[Manchester Evening News]] | publisher = M.E.N media | date = ೨೫ October ೨೦೦೭ | accessdate = ೨೦೦೭-೧೧-೦೧ }}<br />• {{cite news | first = Chris | last = Barry | title = City's 5-star rebirth | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/1019502_citys_5star_rebirth | work = [[Manchester Evening News]] | publisher = M.E.N media | date = ೧೨ October ೨೦೦೭ | accessdate = ೨೦೦೭-೧೧-೦೧ }}<br />• {{cite web | url = http://www.spinningfields-manchester.com/ | title = Spinningfields | accessdate = 2007-11-01 | year = 2005 | publisher = Allied London | archive-date = 2007-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071112041259/http://www.spinningfields-manchester.com/ | url-status = dead }}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ಗಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.<ref name="Manc CGF">{{cite web|url=http://m2002.thecgf.com/Manchester/|format=http|title=Manchester host city; All about Manchester|author=Anon|publisher=m2002.thecgf.com|year=2002|accessdate=2007-11-08|archive-date=2007-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106101646/http://m2002.thecgf.com/Manchester/|url-status=dead}}</ref> ಮಾರಾಟ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಇದು UKದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರಾಟದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/manchester/lifeinmanchester/shopping.shtml | title = Life in Manchester - Shopping | accessdate = 2007-10-12 | date = 15 December 2004 | work = bbc.co.uk | publisher = BBC }}<br />•{{cite news | first = Beverley | last = Fearis | title = Shopping: Spend, spend, spend <!-- and a lot more ... --> | work = Guardian Magazine Supplement | publisher = The Guardian | date = 29 September 2007 | accessdate = 2007-10-12 | quote = When it comes to shopping for fashion, Manchester is hard to beat. Rub shoulders with the Wags in the designer stores of Exchange Square and New Cathedral Street ...}}<br />•{{cite web | url = http://www.caci.co.uk/188.aspx | title = Credit crunch resistant retail centres unveiled | accessdate = 2009-05-04 | work = CACI web pages | publisher = CACI Limited | year = 2008 | month = April | archive-date = 2009-01-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090106175807/http://www.caci.co.uk/188.aspx | url-status = dead }}<br />•{{cite press release | title = Experian publishes the definitive 2007 retail ranking | publisher = Experian | date = 28 September 2007 | url = http://press.experian.com/documents/showdoc.cfm?doc=2822 | accessdate = 2007-10-12 | archive-date = 2007-11-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071111034324/http://press.experian.com/documents/showdoc.cfm?doc=2822 | url-status = dead }}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾಜೂಕು ವಸ್ತುಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳ ವರೆಗೂ ವಿವಿಧ ಅಂಗಡಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿವಿಯೆನ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ವುಡ್]]‌‌, [[ಎಂಪೊರಿಯೊ ಅರ್ಮಾನಿ]], [[DKNY]], [[ಹಾರ್ವೆ ನಿಕೊಲ್ಸ್‌]], [[ಚಾನೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಹರ್ಮೆಸ್‌]] ಅಂಗಡಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. UKಯ ನಗರವಲಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅರ್ನ್‌ಡೇಲ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಹಲವು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳಿವೆ.<ref name="Arndale"/> == ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು == {{Main|Architecture of Manchester}} {{See also|List of tallest buildings and structures in Manchester|List of streets in Manchester}} [[ಚಿತ್ರ:Beetham Tower Northern.jpg|thumb|right|ಡೀನ್ಸ್‌ಗೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಗೋಪುರ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಇದು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ವಾಸಗೃಹಗಳಿರುವ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ.]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌]] ಶೈಲಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಸಮಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ|ಸಮಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ]] ವರೆಗೂ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆ|ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="Hartwell" /> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಾಚೆ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರವೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿವೆ; ಇನ್ನು ಹಲವನ್ನು ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮರುಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿವೆ. [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌|ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪುರ ಭವನ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪುರ ಭವನವನ್ನು]] [[ಗೋಥಿಕ್‌ ರಿವೈವಲ್]]‌ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>ರಾಬಿನ್ಸನ್‌ (೧೯೮೬), ''ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌'' , ಪಿ.&nbsp;೧೫೩</ref> [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್‌ ಅರಮನೆ|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್‌ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮತಿ ನೀಡದಿರುವ ಕಾರಣ, ಬದಲೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ, ಈ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸುವುದುಂಟು.<ref>{{cite web|url = http://www.manchester.gov.uk/townhall/documents/filmcharter.pdf|title = Film Location Charter|accessdate = 2007-11-12|date = 8 September 2003|format = PDF|publisher = [[Manchester City Council]]|archive-date = 2006-12-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20061210094514/http://www.manchester.gov.uk/townhall/documents/filmcharter.pdf|url-status = bot: unknown}}<br />•{{cite web|url = http://www.manchester.gov.uk/townhall/venues/filming.htm|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070424185615/http://www.manchester.gov.uk/townhall/venues/filming.htm|archivedate = 2007-04-24|title = Filming at Manchester Town Hall|accessdate = 2007-11-12|date = 17 October 2006|work = Manchester City Council web pages|publisher = Manchester City Council}}</ref> ೧೯೬೦ರ ಹಾಗೂ ೧೯೭೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು [[ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಬಳಿಯಿರುವ [[CIS ಗೋಪುರವು]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಬೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಗೋಪುರ|ಬೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಗೋಪುರನಿರ್ಮಾಣ]] ಮುಗಿಸುವ ತನಕ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಹಿಲ್ಟನ್‌ ಹೋಟೆಲ್]]‌ ಎಂಬ ಉಪಾಹಾರ ಗೃಹ ಹಾಗೂ ವಸತಿಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರಾಟೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಲಂಡನ್‌ನ ಹೊರಗೆ, UKಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.ಆದರೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ, ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ಗೋಪುರ|ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ಗೋಪುರದ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು (ಯೋಜನೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ).<ref name="Inacity">{{Cite web|url=http://www.manchesterconfidential.co.uk/property/index.asp?Sessionx=IpqiNw86JwfkNwB6IaqiNwA&realname=Too_hot_to_handle&frombounce=yes|title=Inacity step out as Ballymore stride in with plans for Eastgate Tower|accessdate=2007-09-11|publisher=Manchester Confidential|year=2007|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206030740/http://www.manchesterconfidential.co.uk/property/index.asp?Sessionx=IpqiNw86JwfkNwB6IaqiNwA&realname=Too_hot_to_handle&frombounce=yes|url-status=dead}}</ref> [[ಅಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ರೋಡ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ರೋಡ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಎದುರಿಗಿರುವ [[ಹಸಿರು ಭವನ|ಹಸಿರು ಭವನವು]] ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು UKಯ ಕೆಲವೇ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನಗರ ವಿಭಾಗದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಹೀಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಸಭಾ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಉದ್ಯಾನಪ್ರದೇಶದ {{convert|610|acre|ha}} ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="HeatonPark">{{Cite web|url=http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/documents_info.php?categoryID=200073heaton/&documentID=1422|title=About Heaton Park|accessdate=2007-11-23|publisher=[[Manchester City Council]]|year=೨೦೦೫|archive-date=2008-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315081308/http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/documents_info.php?categoryID=200073heaton%2F&documentID=1422|url-status=dead}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೩೫ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.<ref name="Parks">{{Cite web|url=http://www.manchester.gov.uk/site/scripts/documents.php?categoryID=200073|title=Manchester's parks and open spaces|accessdate=2007-11-23|publisher=[[Manchester City Council]]|year=೨೦೦೫}}</ref> ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಚೌಕಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌]], [[ಬಿಷಪ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫ್ರೇಸರ್‌]], [[ಆಲಿವರ್‌ ಹೇವುಡ್‌]], [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಇವರ್ಟ್‌ ಗ್ಲ್ಯಾಡ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಬ್ರೈಟ್‌|ಜಾನ್‌ ಬ್ರೈಟ್‌ರ]] ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಚೌಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿ]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಪೀಲ್‌]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವೆಲಿಂಗ್ಟನ್|ಡ್ಯೂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವೆಲಿಂಗ್ಟನ್‌ರ]] ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌|ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ]]. ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ವಿನ್‌ ಲುಟ್ಯೆನ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿಯು, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುದ್ಧ ವೀರರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿ. [[ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌|ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಅಲಾನ್‌ ಟುರಿಂಗ್‌ ಸ್ಮಾರಕ|ಅಲಾನ್‌ ಟುರಿಂಗ್‌ ಸ್ಮಾರಕವು]] ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನ ಜನಕರಾಗಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾರ್ಜ್‌ ಗ್ರೇ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ರಚಿಸಿದ [[ಅಬ್ರಾಹಂ ಲಿಂಕನ್]] ಪ್ರತಿಮೆಯು ನಾಮಸೂಚಕ ಲಿಂಕನ್ ಚೌಕದಲ್ಲಿದೆ(ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಗರದ [[ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌|ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು]]).ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಹಾಯೊ ರಾಜ್ಯದ ಸಿಂಸಿನ್ನಟಿ ನಗರದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಟ್ಯಾಫ್ಟ್‌ ದಂಪತಿಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. [[ಹತ್ತಿ ಕ್ಷಾಮ]] ಹಾಗೂ ೧೮೬೧–೧೮೬೫ <ref name="PSGM">{{cite book |last1=Cocks |first1=Harry |last2=Wyke |first2=Terry |title=Public Sculpture of Greater Manchester |series=Public Sculpture of Britain |publisher=Liverpool University Press |location=Liverpool |year=2004 |pages=11–27, 88–92, 111–121, 123–5, 130–2 |isbn=0-85323-567-8}}</ref> ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಕಾರ್ಡ್]] ವಿಮಾನವೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. &nbsp;{{clear}} == ಸಾರಿಗೆ == {{imagestack|float=right| [[ಚಿತ್ರ:Manchester Piccadilly station approach - April 11 2005.jpg|thumb|[[Manchester Piccadilly Station]], the principal railway and [[Manchester Metrolink|Metrolink]] station in Manchester.]] [[ಚಿತ್ರ:No 3001 Manchester Metrolink tram.jpg|thumb|A [[Manchester Metrolink|Metrolink tram]].]] [[ಚಿತ್ರ:Manchester free zone bus.jpg|thumb|One of the zero-fare [[bus]]es.]] }} {{Main|Transport in Manchester}} {{See also|Manchester Airport|List of railway stations in Greater Manchester|Manchester Congestion Charge|Greater Manchester Transport Innovation Fund (TiF)}} ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಲಯದ ವಾಸಿಗಳಿಗೆ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೨೧.೦೬ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಯುರೋಪ್‌, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ, ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವಲಯ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನ ಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ ([[ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೋ|ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೋಗಿಂತ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.).<ref>{{cite news | first = James | last = Wilson | title = A busy hub of connectivity | work = [[Financial Times]] – FT report – doing business in Manchester and the NorthWest | publisher = The Financial Times Limited | date = ೨೬ April ೨೦೦೭}}</ref> ಎರಡನೆಯ ರನ್ವೆಯನ್ನು ಇಸವಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೫ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುಶಃ ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕ ರೈಲು ಜಾಲವಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ]] ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citeweb|title=Passenger Numbers 2005-06|url=http://www.rail-reg.gov.uk/upload/xls/station_usage_2005-06.xls|accessdate=2007-10-01|archive-date=2013-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122100934/http://www.rail-reg.gov.uk/upload/xls/station_usage_2005-06.xls|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ [[ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ರೇಲ್]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತರ ಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ರೈಲು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ [[ವರ್ಜಿನ್‌ ಟ್ರೇನ್ಸ್‌]] ಸಹ ಸೇರಿದೆ. [[ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ರೈಲ್ವೆ]] ವಿಶ್ವದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರೈಲು ಜಾಲ ಮತ್ತು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಡಜನ್‌‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೈಲು ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ರೈಡ್ ತಾಣಗಳಿವೆ.<ref name="Park & Ride">{{Cite web|url=http://www.gmpte.com/content.cfm?category_id=3365350|title=GMPTE Park & Ride – Stations and Stops|accessdate=2007-09-11|publisher=[[GMPTE]]|year=೨೦೦೭|archive-date=2007-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009125451/http://www.gmpte.com/content.cfm?category_id=3365350|url-status=dead}}</ref> ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ನ ರೈಲುಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲೆಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref name="Rail hub">{{Cite web|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/1018628_plans_for_rail_capital_of_north|title=Plans for rail capital of north|accessdate=2007-10-05|publisher=MEN Media|date=5 October 2007|work=[[Manchester Evening News]]}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೆಟ್ರೊಲಿಂಕ್]]‌ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ,ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಆಧುನಿಕ [[ಲಘು ರೈಲು]] [[ಟ್ರ್ಯಾಮ್]]‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ UKಯಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ನಗರವಾಯಿತು. ಸದ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಲಘು ರೈಲಿಗಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸಿ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗಿ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="metrolink-history">{{cite web|url=http://www.metrolink.co.uk/pdf/past_present_future.pdf|title=Metrolink History|date=2004-03-09|publisher=Manchester Metrolink|accessdate=2009-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040428044638/http://www.metrolink.co.uk/pdf/past_present_future.pdf|archivedate=2004-04-28}}</ref> {{convert|23|mi|km|abbr=on}}-ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದು,೩೭ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ(ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದು ಬೀದಿ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ ನಿಲುಗಡೆಗಳು ಸೇರಿ) ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಯೊಂದು ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.gmpte.com/upload/library/met_brochure_0303.pdf | title = Metrolink: a network for the twenty-first century | accessdate = 2007-09-19 | year = 2002 | format = PDF | publisher = GMPTE|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031206031659/http://www.gmpte.com/upload/library/met_brochure_0303.pdf|archivedate=2003-12-06}}</ref> ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬಸ್‌ ಸೇವಾ ಜಾಲವಿದೆ. ನಗರದಿಂದ ಹರಡಿ, [[ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ವಲಯದಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಬಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಸವಿ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ [[ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ]] ಮುಂಚೆ, SELNEC ಹಾಗೂ ಆನಂತರ GMPTE ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.<ref name="SELNEC buses">{{Cite web|url=http://www.gmbuses.co.uk/library/history/history.html|title=History of GM Buses and SELNEC PTE|accessdate=2007-09-20|publisher=Greater Manchester Buses Group|year=2000|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208053958/http://www.gmbuses.co.uk/library/history/history.html|url-status=dead}}</ref> ಆನಂತರ, [[GM ಬಸಸ್‌]] ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಖಾಸಗೀಕರಣದ ನಂತರ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿ GM ಬಸಸ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಮತ್ತು GM ಬಸಸ್‌ ಸೌತ್‌ ಎಂಬ ಉಪ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದವು. ಆನಂತರ, ಇವೆರಡು ಉಪಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಫಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೇಜ್‌ಕೋಚ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web | url = http://www.gmpte.com/upload/library/t&s01_02.pdf | title = GMPTE Trends and Statistics 2001/2002 | accessdate = 2007-09-19 | year = 2002 | format = PDF | publisher = GMPTE | pages = 28–9 | archive-date = 2009-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327122708/http://www.gmpte.com/upload/library/t%26s01_02.pdf | url-status = dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ,ಫಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌,ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸುತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಒಯ್ಯುವ [[ಉಚಿತ]] [[ಮೆಟ್ರೊಷಟ್ಲ್‌]] ಬಸ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first = Clarissa | last = Satchell | title = Free buses on another city route | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/175/175041_free_buses_on_another_city_route.html | work = [[Manchester Evening News]] | publisher = M.E.N media | date = ೨೨ September ೨೦೦೫ | accessdate = ೨೦೦೭-೦೯-೧೮}}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಲದ ಅವಶೇಷವಾಗಿರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಾಲುವೆ ಜಾಲವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುವಿನ ಸಮಯದ ವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆಯು]] ಈಗಲೂ ತೆರೆದಿದ್ದರೂ, ಮೇಲ್ತುದಿಯತ್ತ ಸಂಚಾರದ ದಟ್ಟಣೆ ಅಷ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | url = http://www.waterscape.com/North_West_Cities | title = North West Cities | accessdate = 2007-09-19 | year = 2007 | work = Waterscape | publisher = British Waterways | archive-date = 2008-10-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081024224144/http://www.waterscape.com/North_West_Cities | url-status = dead }}<br />•{{cite news | first = Nigel | last = Pivaro | title = Ship canal cruising is all the rage | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/226/226106_ship_canal_cruising_is_all_the_rage.html | work = [[Manchester Evening News]] | publisher = M.E.N media | date = ೨೦ October ೨೦೦೬ | accessdate = ೨೦೦೭-೦೯-೧೯ }}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Manchester}} {{See also|List of people from Manchester}} === ಸಂಗೀತ === {{Main|Music of Manchester|List of bands from Manchester|Madchester}} [[ಚಿತ್ರ:Bridgewater Hall in 2008.jpg|thumb|ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್‌ ಹಾಲ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:Manchester V. Cancer.jpg|thumb|MEN ಅರೆನಾ]] [[ಚಿತ್ರ:SmithsPromoPhoto TQID 1985.jpg‎|thumb|ದಿ ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯತಂಡ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸಂಗೀತ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಪಡೆದ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಲ್ಲಿ [[ದಿ ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌]], [[ಬಝ್‌ಕಾಕ್ಸ್‌]], [[ದಿ ಫಾಲ್‌]], [[ಜಾಯ್‌ ಡಿವಿಜನ್‌]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವಾದ್ಯತಂಡ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಡರ್‌]], [[ಒಯೆಸಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡವ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದೆ. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಇಂಡೀ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾಪಿ ಮಂಡೇಸ್‌]], [[ಇಂಸ್ಪಿರಲ್‌ ಕಾರ್ಪೆಟ್ಸ್‌]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಸ್ಟೋನ್‌ ರೋಸಸ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಈ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳು '[[ಮ್ಯಾಡ್ಚೆಸ್ಟರ್]]'‌ ಸೀನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವು. ಇವು ಫ್ಯಾಕ್‌ ೫೧ ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾ ([[ದಿ ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾ]] ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. [[ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]‌ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಟೊನಿ ವಿಲ್ಸನ್]]‌ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲದ್ದಾದರೂ ಸಹ, [[ದಿ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್]]‌ ವಾದ್ಯತಂಡವು ತರುವಾಯ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.<ref name="ChemBros">{{Cite web|url=http://www.manchester.ac.uk/undergraduate/ourreputation/distinguishedalumni/thechemicalbrothers/|title=The Chemical Brothers – Alumni|accessdate=2007-11-12|publisher=[[University of Manchester]]|year=೨೦೦೫}}</ref> ಸ್ಟೋನ್‌ ರೋಸಸ್ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದ [[ಇಯಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] ಮತ್ತು ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮಾಜಿ ಕಲಾವಿದ [[ಮೊರಿಸ್ಸೆ]] ಇಂದಿಗೂ ಸೊಲೊ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದು ಸಾಫಲ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಇತರೆ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಟೇಕ್‌ ದಟ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಪ್ಲಿ ರೆಡ್]]‌ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮೂಲದ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಲ್ಲಿ [[ಎ ಗಯ್ ಕಾಲ್ಡ್‌ ಜೆರಾಲ್ಡ್‌]], [[ದಿ ವರ್ವ್‌]] ತಂಡದ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಆಷ್‌ಕ್ರಾಪ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಜಮೀರೊಕ್ವೆ]] ತಂಡದ [[ಜೇ ಕೇ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ದಿ ಹಾಲೀಸ್‌]], [[ಹರ್ಮನ್ಸ್‌ ಹರ್ಮಿಟ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದ್ದ,ಕಾರ್ಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ [[ಬೀ ಜೀಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="BeeGees">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/3705559.stm|title=Bee Gees go back to their roots|accessdate=2007-11-12|publisher=[[BBC Online]]|date=೧೨ May ೨೦೦೪|work=[[BBC]]}}</ref> [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಇವನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅರೆನಾ]], ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಂಕಣವಾಗಿದ್ದು, ೨೧,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿದೆ. ಇದು ''ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ವೆನ್ಯೂ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್'' ‌ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="MEN">{{Cite web|url=http://www.pollstaronline.com/PCIA-Static/2001winners.htm|title=Pollstar Concert Industry Awards Winners Archives|accessdate=2007-06-24|publisher=Pollstar Online|year=2001|archive-date=2013-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222758/http://www.pollstaronline.com/PCIA-Static/2001winners.htm|url-status=dead}}<br />•{{cite news|first=Rachel|last=Brown|title=M.E.N Arena's world's top venue|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/entertainment/s/1013/1013264_arenas_worlds_top_venue.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927192629/http://www.manchestereveningnews.co.uk/entertainment/s/1013/1013264_arenas_worlds_top_venue.html|archivedate=2007-09-27|work=[[Manchester Evening News]]|publisher=M.E.N Media|accessdate=೨೦೦೭-೦೮-೧೨|quote=The M.E.N. Arena is the top-selling venue in the world.|date=೧೦ August ೨೦೦೭}}</ref> ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗುವವರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ,ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತೀ ಜನನಿಬಿಡ ಅಂಕಣಗಳಾಗಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮೆಡಿಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಲಂಡನ್‌|ಲಂಡನ್‌ನ]] [[O2 ಅರೆನಾ|O2 ಅರೆನಾವನ್ನೂ]] ಮೀರಿ ಇದು ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಕಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Citeweb|title=M.E.N Named Most Popular Entertainment Venue on Planet|url=http://www.men-arena.com/about/?page_id=1412/|accessdate=2008-05-08|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206040846/http://www.men-arena.com/about/?page_id=1412%2F|url-status=dead}}</ref> ಇತರೆ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅಪೊಲೊ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ವಾಲ್‌]] ರೋಡ್ಹೌಸ್‌, ನೈಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೇ ಕೆಫೆ, ರೂಬಿ ಲೌಂಜ್ ಮತ್ತು ದಿ ಡೆಫ್‌ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂಕಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಸ್ವರಮೇಳ ವಾದ್ಯವೃಂದ|ಸ್ವರಮೇಳ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿವೆ]]: [[ಹ್ಯಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[BBC ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೊನಿಕ್‌]]. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾಟಾ ಎಂಬ ಒಂದು [[ಚೇಂಬರ್ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ]] ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ‌[[ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಬರ್ಟ್‌ವಿಷ್ಲ್‌]], [[ಪೀಟರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ ಡೇವೀಸ್‌]], ಡೇವಿಡ್‌ ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಗೊಹ್ರ್‌]] ಈ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ರಾಯಲ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಸಂಗೀತ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Redhead | first = Brian | title = Manchester: a Celebration | authorlink = Brian Redhead | publisher = Andre Deutsch | location = London | year = 1993 | pages = 60–61 | isbn = 0-233-98816-5}}</ref> ಪೀಟರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್‌ ಹಾಲ್]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ೨,೫೦೦ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಬಲ್ಲ [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್‌ ಹಾಲ್]]‌ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news | title = Good Venue Guide; 28 – Bridgewater Hall, Manchester. | work = [[Independent on Sunday]] | date = ೧೨ April ೧೯೯೮}}</ref> ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆನಿಸಿದ [[ಬ್ರಾಸ್ ವಾದ್ಯ]] ಸಂಗೀತವು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="mif-deller">{{cite web|url=http://www.mif.co.uk/events/procession-2/|title=Procession - Jeremy Deller|date=July 2009|publisher=Manchester International Festival|accessdate=2009-07-24|archive-date=2009-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803064500/http://www.mif.co.uk/events/procession-2/|url-status=dead}}</ref> [[CWS]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಫೇಯ್ರಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ UKದ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೂಲಗಳದ್ದಾಗಿವೆ. [[ವ್ಹಿಟ್‌ ಫ್ರೈಡೆ]] ಬ್ರಾಸ್ ವಾದ್ಯ ಗೋಷ್ಠಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಸ್ಯಾಡ್ಲ್‌ವರ್ತ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೇಂಸೈಡ್]]‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, [[PRS ಫಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ UKದ ಏಳನೆಯ 'ಅತಿ ಸಂಗೀತಮಯ' ನಗರ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು <ref name="mirror.co.uk">http://www.mirror.co.uk/celebs/news/೨೦೧೦/೦೩/೧೩/bristol-named-britain-s-most-musical-city-೧೧೫೮೭೫-೨೨೧೦೭೬೫೦/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="mirror.co.uk"/>. === ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲೆಗಳು === [[File:Manchester Opera House 3.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಂಗಮಂದಿರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ 'ದಿ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್' ]]ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಂಗಮಂದಿರ, ಗೀತನಾಟಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಇದು ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಎಂಡ್]] ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌]]; ಅಂದಿನ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹತ್ತಿ ವಿನಿಮಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ರಾಯಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌]]; ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಲೌರಿ ಸೆಂಟರ್]] ಪ್ರವಾಸಿ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳಿಗಾಗಿ ನೆಚ್ಚಿನ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಒಪೆರಾ ನಾರ್ತ್]]‌ ತಂಡವು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಲೈಬ್ರರಿ ಥಿಯೆಟರ್‌]] ರಂಗಮಂದಿರ, ಗ್ರೀನ್‌ ರೂಮ್‌; [[ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌]] ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳಗಳು. [[ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೌಸ್]]‌ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.thedancehouse.co.uk/about_us/the_dancehouse_theatre.asp |title=The Dancehouse Theatre |accessdate=2009-02-07 |publisher=thedancehouse.co.uk |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816204324/http://www.thedancehouse.co.uk/about_us/the_dancehouse_theatre.asp |url-status=dead }}</ref> === ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Manchester Art Gallery, Mosley Street.jpg|thumb|ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Shackleton AEW.JPG|thumb|Museum of Science & Industry|ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಯನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]]ಮಮಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="culture24">{{cite web|url=http://www.culture24.org.uk/places+to+go/north+west/manchester|title=Manchester|year=2009|publisher=Culture24|accessdate=2009-07-24|archive-date=2009-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607101416/http://www.culture24.org.uk/places+to+go/north+west/manchester|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ರೋಮನ್‌ ಇತಿಹಾಸ, ಸಮೃದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ಅದರ ಪಾತ್ರ, [[ಜವಳಿ ಉದ್ದಿಮೆ]], [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ]] ಚಳವಳಿ, [[ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿಮತ]] ಮತ್ತು [[ಫುಟ್ಬಾಲ್]]‌ ಕುರಿತ ಪ್ರಮುಖ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಮುಸಿಯಮ್‌ನ ರೋಮನ್‌ ಕೋಟೆಯ ಮರುನಿರ್ಮಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನ [[ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ ರಸ್ತೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ ರಸ್ತೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಯನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ|ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಯನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಹಬೆಯ ಲೊಕೊಮೊಟಿವ್]]‌ಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ|ವಿಮಾನಗಳ]] ವಿಶಾಲ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.<ref name="mosi">{{cite web|url=http://www.mosi.org.uk/explore-mosi|title=Explore MOSI|year=2009|publisher=Museum of Science and Industry|accessdate=2009-07-24}}</ref> [[ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಸ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="gmts">{{cite web|url=http://www.gmts.co.uk/collections/vehicles.html|title=Vehicle Collection|year=2007|publisher=Greater Manchester Museum of Transport|accessdate=2009-07-24|archive-date=2009-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606224147/http://www.gmts.co.uk/collections/vehicles.html|url-status=dead}}</ref> ಪಕ್ಕದ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಭಾಗದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ತುಸು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ವೇಯ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ವಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ನಾರ್ತ್]]‌ನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="iwm">{{cite web|url=http://north.iwm.org.uk/|title=Imperial War Museum North website|publisher=Imperial War Museum|accessdate=2009-07-24|archive-date=2005-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20050131172550/http://north.iwm.org.uk/|url-status=dead}}</ref> ೧೮೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ.<ref name="museum">{{cite web|url=http://www.museum.manchester.ac.uk/aboutus/history/|title=The History of The Manchester Museum|publisher=University of Manchester|accessdate=2009-07-24|archive-date=2009-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627082857/http://www.museum.manchester.ac.uk/aboutus/history/|url-status=dead}}</ref> ಮಾಸ್ಲೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರಸಭೆ ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಕಾಯಂ ಸಂಗ್ರಹ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ [[ಪ್ರಿರಫೆಲೈಟ್‌]] ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ.<ref name="preraph1">{{cite web|url=http://www.24hourmuseum.org.uk/manchester/local/TRA18176.html?ixsid=0fgOeKoWN6b|title=The Pre-Raphaelite Collections|last=Moss|first=Richard|date=2003-10-17|publisher=24-Hour Museum|accessdate=2009-07-24|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927122044/http://www.24hourmuseum.org.uk/manchester/local/TRA18176.html?ixsid=0fgOeKoWN6b|url-status=dead}}</ref><ref name="preraph2">{{cite book|last=Morris|first=Edward |title=Public art collections in north-west England|publisher=Liverpool University Press|year=2001|pages=118|isbn=0853235279|accessdate=2009-07-24}}</ref> ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ವ್ಹಿಟ್ವರ್ತ್‌ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ|ವ್ಹಿಟ್ವರ್ತ್‌ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಆಧುನಿಕ ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.<ref name="whitworth">{{cite web|url=http://www.whitworth.manchester.ac.uk/collection/|title=Collection|publisher=Whitworth Gallery|accessdate=2009-07-24}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಅವು [[ಕಾರ್ನರ್‌ಹೌಸ್‌]], [[ಉರ್ಬಿಸ್‌]] ಕೇಂದ್ರ, [[ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌|ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವೇಷಭೂಷಣ ಗ್ಯಾಲರಿ, [[ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]], [[ಓಲ್ಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಓಲ್ಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯಹೂದ್ಯರ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ]].<ref name="virtualmanc">{{cite web|url=http://www.manchestereventsguide.co.uk/section/museums.html|title=Manchester Museums Guide|year=2009|publisher=Virtual Manchester|accessdate=2009-07-24|archive-date=2009-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530143656/http://www.manchestereventsguide.co.uk/section/museums.html|url-status=dead}}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ನ ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಖ್ಯಾತ ಸ್ಟ್ರೆಟ್ಫರ್ಡ್‌-ಸಂಜಾತ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ {{nowrap|[[L. S. Lowry|L.S. Lowry]]}} ನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಗರ ಹಾಗು ವ್ಹಿಟ್ವರ್ತ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಕ್ಕದ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ನಗರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ವೇಯ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಗರ ಹಾಗು ವ್ಹಿಟ್ವರ್ತ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಕ್ಕದ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ನಗರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ವೇಯ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ದಿ ಲೌರಿ]] ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಈತನ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಖಾಯಂ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುಡಿಪಾಗಿದೆ.<ref name="lowry">{{cite web|url=http://www.thelowry.com/lslowry/lslowrycollection.html|title=The Lowry Collection|year=2009|publisher=The Lowry|accessdate=2009-07-24}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಸೆಳೆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್‌|ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್‌ರ]] ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಮೇರಿ ಬಾರ್ಟನ್‌]]: ಎ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಲೈಫ್‌'' (೧೮೪೮),<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/gaskell_elizabeth.shtml|title=Elizabeth Gaskell (1810 - 1865)|publisher=BBC|accessdate=2007-11-02}}</ref> ಹಾಗೂ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ನೌಕರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಫ್ರಿಡ್ರಿಕ್‌ ಏಂಜಲ್ಸ್‌]] ಬರೆದ ''[[ದಿ ಕಂಡಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಕ್ಲ್ಯಾಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್‌ 1844]]'' ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌]] ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಹಾರ್ಡ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಿಧ್ಧಪಡಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ [[ಪ್ರೆಸ್ಟನ್‌]]‌ ನಗರವನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇದು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್‌ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. === ಧರ್ಮ === ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದವರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಧರ್ಮದವರಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. [[ಚೀಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಿಲ್‌]] ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯರು ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೂ [[ಅನ್ಕೋಟ್ಸ್‌|ಅನ್ಕೋಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಐರಿಷ್‌ ಕ್ಯಾತೊಲಿಕ್‌ ಸಮುದಾಯದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದುದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಲವು ಇಗರ್ಜಿಗಳು (ಚರ್ಚ್‌ಗಳು), ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು, ಯಹೂದ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ. === ರಾತ್ರಿಜೀವನ === [[ಚಿತ್ರ:Canal street manchester.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಅತಿ ಲವಲವಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಾತ್ರಿವಿಹಾರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೆನಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌; ನಗರದ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಗ್ರಾಮದ ಭಾಗ.]] ಇಸವಿ ೧೯೯೩ರಿಂದಲೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಕ್ರಿಯ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಬಿಯರ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಂದ ಬಾರ್‌ಗಳು,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ರಾತ್ರಿ-ವೇಳೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="Park"/> ಇಲ್ಲಿರುವ ೫೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ ರಾತ್ರಿ-ಮನರಂಜನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು {{Formatnum:250000}} ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹಿಡಿಸಬಹುದು,<ref>{{cite web | url = http://www.esrc.ac.uk/ESRCInfoCentre/about/CI/CP/research_publications/seven_sins/gluttony/nighttime.aspx?ComponentId=10894&SourcePageId=11003 | title = The Night-time Economy | publisher = Economic and Social Research Council | work = esrc society today | accessdate = 2007-11-12 | archive-date = 2008-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080807013339/http://www.esrc.ac.uk/ESRCInfoCentre/about/CI/CP/research_publications/seven_sins/gluttony/nighttime.aspx?ComponentId=10894&SourcePageId=11003 | url-status = dead }}</ref> ಹಾಗೂ ವಾರಾಂತ್ಯದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೧೦-{{Formatnum:130000}} ಜನರು ಬಂದು ಸೇರಬಹುದು.<ref name="Hobbs"/> ರಾತ್ರಿ-ವೇಳೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸುಮಾರು <ref>{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/sport3/commonwealthgames2002/hi/features/newsid_1993000/1993489.stm | title = Guide to Manchester | work = BBC Sport | publisher = BBC | accessdate = 2007-11-12 | year = 2002}}</ref>{{nowrap|£100 million pa}} ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು {{Formatnum:12000}} ನೌಕರಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Hobbs">{{cite journal | last = Hobbs |coauthors = Simon Winlow, Philip Hadfield, Stuart Lister | first = Dick | year = 2005 | title = Violent Hypocrisy: Governance and the Night-time Economy | journal = European Journal of Criminology | volume = 2 | pages = 161 | doi = 10.1177/1477370805050864}}</ref> [[ದಿ ಸ್ಟೋನ್‌ ರೋಸಸ್‌]], [[ಹ್ಯಾಪಿ ಮಂಡೇಸ್‌]], [[ಇಂಸ್ಪಿರಲ್‌ ಕಾರ್ಪೆಟ್ಸ್‌]], [[808 ಸ್ಟೇಟ್‌]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದಿ ಷಾರ್ಲಟನ್ಸ್‌|ದಿ ಷಾರ್ಲಟನ್ಸ್‌ನಂತಹ]] ತಂಡಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ [[ಮ್ಯಾಡ್ಚೆಸ್ಟರ್‌|ಮ್ಯಾಡ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ದೃಶ್ಯವು]], [[ದಿ ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾ|ದಿ ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾದಂತಹ]] ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref name="Hasl">{{cite book | last = Haslam | first = Dave | title = Manchester, England | publisher = Fourth Estate | location = New York | year = 2000 | isbn = 1-84115-146-7}}</ref> ಈ ಕಾಲವು ''[[24 ಹಾವರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ ಪೀಪಲ್]]'' ‌ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆದರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು(ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು - ಎಂದು ಹ್ಯಾಸ್ಲಾಮ್ ಒಂದು ಕ್ಲಬ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Hasl"/> ಮಾದಕಮದ್ದು-ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಘಟನೆಗಳ ಸರಪಳಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ದಿ ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾವನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Park"/> === ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ಗ್ರಾಮ) === [[ಕೆನಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ರಾತ್ರಿ-ಮನರಂಜನಾ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸುಮಾರು ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ <ref name="Park"/> ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಇದ್ದದ್ದು ಉಂಟು. ಈಗ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಸಮುದಾಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಭೆಯು ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ನಂತರ, UKಯ ಮೊದಲ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪ್ರಧಾನಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ನೂತನ ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ ೧೯೯೧ರಿಂದಲೂ, ಪ್ರತಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಂದು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರೈಡ್‌]] ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | title=Europe's biggest gay festival to be held in UK |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/51/51498_europes_biggest_gay_festival_to_be_held_in_uk.html |work=[[Manchester Evening News]] |publisher=M.E.N media |date=೧೧ February ೨೦೦೩ |accessdate=೨೦೦೭-೦೫-೨೦}}</ref> ''[[ಕ್ವೀಯರ್‌ ಆಸ್‌ ಫೋಲ್ಕ್‌]]'' TV ಸರಣಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಯಿತು. == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See also|List of schools in Greater Manchester}} [[ಚಿತ್ರ:Whitworthhall.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಭಾಗವಾದ ವ್ಹಿಟ್ವರ್ತ್ ಹಾಲ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ.]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ]]. [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ, ಕಾಲೇಜೇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[UMIST]] ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Man Uni">{{Cite web| url=http://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/archive/list/item/?id=2462&year=2007&month=01| title=Manchester still top of the popularity league|accessdate=2008-10-06|publisher=[[University of Manchester]]|date=೧೮ January ೨೦೦೭}}</ref> UKಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ MBA ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಸವಿ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮಹಾನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮಹಾನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌‌ ಎಂದು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಚೆಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೂ ಅಂಡ್‌ ಅಲ್ಸಗೆರ್‌ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಕಾಲೇಜ್‌ನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book | last = Fowler | first = Alan | title = Many Arts, Many Skills: Origins of Manchester Metropolitan University | year = 1994 | publisher = Manchester Metropolitan University | location = Manchester | isbn = 1-870355-05-9 | pages = 115–20, 226–8}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮಹಾನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್‌ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]]‌ - ಈ ಮೂರೂ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗುಂಪಾಗಿವೆ. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ವಿಶಾಲ ನಗರವಲಯದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಆವರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Higher edu">{{cite book|title=Pevsner Architectural Guides: Manchester|last=Hartwell|first=Clare|year=2001|page=105|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=0-14-071131-7}}</ref> ಎಲ್ಲ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ|ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ]] ೭೩,೧೬೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0607.xls|title=Table 0a - All students by institution, mode of study, level of study, gender and domicile 2006/07|accessdate=2008-03-21|year=2008|format=XLS|work=Students and Qualifiers Data Tables|publisher=[[Higher Education Statistics Agency]]}}</ref> ಆದರೂ, ಇವರಲ್ಲಿ ೬,೦೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಚೆಷೈರ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ರೂ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಸಗೆರ್‌]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cheshire.mmu.ac.uk/home/aboutus/history/mmucheshire.php|title=History - About Us|accessdate=2008-10-06|year=2008|work=MMU Cheshire|publisher=Manchester Metropolitan University|archive-date=2007-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070503071954/http://www.cheshire.mmu.ac.uk/home/aboutus/history/mmucheshire.php|url-status=dead}}</ref> [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌ ಸ್ಕೂಲ್]]‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಕತಿಡ್ರಲ್ ಎನ್ನಲಾದ ಭವನದ‌ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ೧೫೧೫ರಲ್ಲಿ <ref name="Man GS">{{cite book|title=Manchester: A History|last=Kidd|first=Alan|year=2006|page=206|publisher=Carnegie Publishing|location=Lancaster|isbn=1-85936-128-5}}<br />•{{cite book|title=A History of Manchester|last=Hylton|first=Stuart|year=2003|page=25|publisher=Phillimore & Co|isbn=1-86077-240-4}}</ref> ಒಂದು ಉಚಿತ [[ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆ|ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಲೆಂದು, ಇಸವಿ ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಫ್ಯಾಲೊಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓಲ್ಡ್‌ ಹಾಲ್‌ ಲೇನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು [[ನೇರ ಅನುದಾನಿತ ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆ|ನೇರ ಅನುದಾನಿತ ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು]]. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆಂಶಿಕ ಅನುದಾನ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ನೇರ-ಅನುದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅದು ಪುನಃ ಮೊದಲಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು.<ref name="MGS">{{cite book|title=Dare to be wise: a history of the Manchester Grammar School|last=Bentley|first=James|year=1990|pages=108, 114, 119–121|publisher=James & James|location=London|isbn=0-907383-04-1}}</ref> ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ [[ಚೆಟ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]]‌ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮೂರು ಶಾಲೆಗಳಾದ [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಹುಲ್ಮ್‌ ಗ್ರಾಮರ್ ಶಾಲೆ]], [[ವಿಥಿಂಗ್ಟನ್‌ ಬಾಲಿಕೆಯರ ಶಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಬಾಲಿಕೆಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]] ಸನಿಹದಲ್ಲಿವೆ. == ಕ್ರೀಡೆ == {{Main|Sports in Manchester}} [[ಚಿತ್ರ:City of Manchester Stadium 2.jpg|right|thumb|ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ; 2002 ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.]] ಕ್ರೀಡೆಯ ನಗರವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ಷಿಪ್‌]] [[ಫುಟ್ಬಾಲ್‌]] ಸಂಘಟನೆಗಳಿವೆ - [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿಯ ಆಟದ ಮೈದಾನ [[ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿದೆ]] (೪೮,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ). ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ [[ಓಲ್ಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌]] ಮೈದಾನವು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಲಬ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೈದಾನವು ೭೬,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹಿಡಿಸಬಲ್ಲದು.ಸ್ವಲ್ಪ ನಗರದ ಆಚೆ [[ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್]]‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇಸವಿ [[2003|2003ರಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಲಿಗ್‌]] ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಏಕೈಕ ಕ್ಲಬ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೈದಾನವು [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌|ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ನ]] [[ಸೂಪರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಫೈನಲ್]]‌ಗೆ ಕೂಡ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌|ಲ್ಯಾಂಕಾಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ]] ಮೈದಾನವೂ ಸಹ ಟ್ರ್ಯಾಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಕ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಶ್ರೀಮಂತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ. ಅದರ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಾಲೀಕರು ಇದಕ್ಕೆ ಅಭನಂದನೀಯರು.<ref>{{cite news | author= Qureshi, Yakub | url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/manchester_city/s/1065021_the_new_football_powerhouse | title=The new football powerhouse | date= 2 September 2008 | accessdate= 2008-10-06 | work= Manchester Evening News | publisher = M.E.N. media}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ೨೦೦೨ ಕಾಮೆನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಉತ್ತರ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದು, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಕಾಯಂ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನೆಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿ,ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೆವೆಲ್‌ ಒನ್‌ ಆಸನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಕ್ಷಮತೆ ಸುಮಾರು ೩೮,೦೦೦ ಆಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿಯ ಅಗಮನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಸನಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೪೭,೭೨೬ಎಂದು ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester - A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2008 |isbn=978-0-9558127-0-5}}, pp೩೮೮-೩೯೧&amp; p೪೨೫</ref> [[2008 UEFA ಕಪ್‌ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ|2008 UEFA ಕಪ್‌ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ ತಂಡದ ಮುಂಚಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ[[ಮೇಯ್ನ್‌ ರೋಡ್‌|ಮೇಯ್ನ್‌ ರೋಡ್‌ನ್ನು]] ಇಂದು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯ (೧೯೪೯); ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ V ಆರ್ಸೆನಲ್ ಪಂದ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ದಾಖಲೆಯ ಲೀಗ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು (೮೩,೨೬೦); ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಜರು (೮೪,೫೬೯ , ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ V ಸ್ಟೋಕ್‌ ಸಿಟಿ, FA ಕಪ್‌, ೧೯೩೪) <ref>{{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester - A Football History |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2008 |isbn=978-0-9558127-0-5}}, pp೩೮೧-೩೮೫</ref> [[2002 ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2002 ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ]] ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸ್ಕ್ವಾಷ್‌ ಕೇಂದ್ರ]]‌ ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಕೇಂದ್ರ]]‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.gameslegacy.com/cgi-bin/index.cgi/34 |title = Sporting Legacy |accessdate = 2008-10-06 |year = 2003 |work = Commonwealth Games Legacy Manchester 2002 |publisher = Commonwealth Games Legacy |archive-date = 2007-11-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071111071627/http://www.gameslegacy.com/cgi-bin/index.cgi/34 |url-status = bot: unknown }}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲು ಎರಡು ಬಾರಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಸಿಡ್ನಿ|ಸಿಡ್ನಿಇದನ್ನು]] ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿ, ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದವು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವೆಲೊಡ್ರೊಮ್]]‌ನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Park">{{cite book | last = Parkinson-Bailey | first = John J | title = Manchester: an Architectural History | year = 2000 | publisher = Manchester University Press | location = Manchester | isbn = 0-7190-5606-3 | pages = 249–250, 284–6}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[UCI ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ[[2012ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2012ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ]] ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುವ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು, ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ ಸಲುವಾಗಿ ಬಳಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[MEN ಅರೆನಾ]] [[FINA]] ವಿಶ್ವ ಈಜು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="FINA">{{Cite web | url= http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=380 | title= 9th Fina World Swimming Championships (25m) | accessdate= 2008-10-06 | publisher= Fina.org | year= 2008 | archive-date= 2015-09-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150904003207/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=380 | url-status= dead }}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ವಿಶ್ವ ಸ್ಕ್ವಾಷ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldsquash2008.com/|title=Hi-Tec World Squash Championships - Manchester 2008|publisher=Hi-Tec World Squash Championships Manchester 2008|year=2008|accessdate=2009-05-05|archive-date=2008-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080715100407/http://www.worldsquash2008.com/|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[2010 ವಿಶ್ವ ಲಾಕ್ರೊಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನೂ ವಹಿಸಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.2010worldlacrosse.com/|title=World Lacrosse Championships - Manchester 2010|publisher=World Lacrosse Championships 2010|year=2010|accessdate=2010-03-29}}</ref> == ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Manchester}} {{See also|List of television shows set in Manchester|Films set in Manchester}} {{See also|List of national radio programmes made in Manchester}} [[ಚಿತ್ರ:Granada TV.jpg|thumb|ಗ್ರೆನಡಾ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:MEN Media Building.JPG|thumb|ಸ್ಪಿನಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಈವನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Manchester eye.jpg|right|thumb|ದಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಐಯ್‌]] [[ITV]] ಫ್ರಾಂಚಿಸಿ [[ಗ್ರನಡಾ ಟೆಲೆವಿಷನ್]], ನಗರದ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕ್ವೇಯ್‌ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ‌ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Skillset">{{cite web | url= http://www.skillset.org/uk/northwest/article_4334_1.asp | title= The creative media industries and workforce in North West England | publisher= skillset.org | year= 2008 | accessdate= 2008-10-06 | archive-date= 2007-11-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071128065702/http://www.skillset.org/uk/northwest/article_4334_1.asp | url-status= dead }}</ref> ಗ್ರನಡಾ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿತ ಕಿರುತೆರೆಯ ದೈನಿಕ ಧಾರಾವಾಹಿ ''[[ಕಾರೊನೆಷನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' ‌ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಇದು [[ITV1]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಐದು ಬಾರಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಲಿದೆ. ವಾಯುವ್ಯ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರ್ತೆಗಳು ಮತ್ತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್|ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಜತೆಗೆ]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ [[BBC|BBCಮೂರು]] ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ‌ ''[[ಎ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]'' , ''[[ಮಾಸ್ಟರ್ಮೈಂಡ್‌]]'' ,<ref name="BBC programs">{{Cite press | url= http://www.bbc.co.uk/pressoffice/speeches/stories/bennett_manch.shtml | title=Championing sustainable TV production in the nations and regions | accessdate= 2008-10-06 | publisher= [[BBC]] | date= ೨೩ November ೨೦೦೫}}</ref> ಹಾಗೂ ''[[ರಿಯಲ್‌ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ,<ref name="BBC real story">{{Cite press | url= http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2006/11_november/15/real.shtml | title= BBC One's Real Story with Fiona Bruce series comes to end in 2007 | accessdate= 2008-10-06 | publisher= [[BBC]] | date= ೧೫ November ೨೦೦೬}}</ref> ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೂ ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸರಣಿ ''ಕಟಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಗರದ ಉತ್ತರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಐದು ಸರಣಿಗಳಾಗಿ [[BBC1|BBC1ರಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ''[[ಲೈಫ್‌ ಆನ್‌ ಮಾರ್ಸ್‌]]'' ಸರಣಿಯ ಕಥಾವಿಷಯವನ್ನು ೧೯೭೩ ಕಾಲದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[BAFTA]] ಹಾಗೂ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ಸರಣಿ ''[[ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]'' ‌ನ ಕಥಾವಿಷಯವನ್ನೂ ಸಹ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | title= International Emmys Awards to honor Al Gore |url= http://www.usatoday.com/life/people/2007-11-18-al-gore_N.htm | date= 19 November 2007 | accessdate= 2008-10-06}}</ref> ''[[ಟಾಪ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪಾಪ್ಸ್‌]]'' ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೬೪ರ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ದಿನದಂದು [[ರಷ್ಹೋಮ್]]‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೊವೊಂದರಿಂದ(ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾದ ಚರ್ಚ್) ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="TOTP">{{Cite news | url= http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,,1818023,00.html | title= 'Top of the Pops' shows | accessdate= 2008-10-06 | work= Observer Music Monthly | publisher = Guardian News and Media Limited | date= July 16, 2006}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[BBC ಒನ್‌|BBC ಒನ್‌ನ]] ವಾಯುವ್ಯ ವಲಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ''ನಾರ್ತ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಟುನೈಟ್'' ‌ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="NWT">{{Cite web|url=http://www.manchester2002-uk.com/media/tv-and-radio.html|title=Television & Radio Stations in Manchester|accessdate=2007-09-11|publisher=Manchester 2002 UK|year=2002|archive-date=2016-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201064652/http://www.manchester2002-uk.com/media/tv-and-radio.html|url-status=dead}}</ref> BBC ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ [[ಸ್ಯಾಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ವೇಯ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾ ಸಿಟಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಿಭಾಗ ([[CBBC]]), ಹಾಸ್ಯ, ಕ್ರೀಡಾ ([[BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]) ಹಾಗೂ ನ್ಯೂ ಮೀಡಿಯಾ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ೨೦೧೦ರ ಮುಂಚೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Media city">{{Cite web | url=http://www.dtg.org.uk/news/news.php?id=2464 | title=BBC R&D to relocate to Salford Quays | accessdate=2008-10-06 | publisher=Digital TV Group | date=1 June 2007 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206144955/http://www.dtg.org.uk/news/news.php?id=2464 | url-status=dead }}<br />• {{Cite press | url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/05_may/31/salford.shtml | title=BBC move to Salford gets green light | accessdate=2008-10-06 | publisher=[[BBC]] | date=೩೧ May ೨೦೦೭ }}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ [[ಚಾನೆಲ್‌ M]] ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಆದ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ ಮೀಡಿಯನ್‌ ಗ್ರೂಪ್]]‌ ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ವಹಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.<ref name="Skillset" /> ಈ ವಾಹಿನಿಯು, ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರ್ತೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[BSkyB]] ದೂರದರ್ಶನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ''[[ಫ್ರೇಸಿಯರ್‌]]'' ನ [[ಡಾಫ್ನ್‌ ಮೂನ್‌]]([[ಜೇನ್‌ ಲೀವ್ಸ್‌]] ಪಾತ್ರ) , ''[[ಲಾಸ್ಟ್‌]]'' ನ [[ಚಾರ್ಲೀ ಪೇಸ್‌]]([[ಡಾಮಿನಿಕ್‌ ಮೊನಾನ್‌]] ಪಾತ್ರ), [[ನಾವೊಮಿ ಡೊರಿಟ್‌]] (ಲಾಸ್ಟ್‌) ಮತ್ತು [[ನೆಸ್ಸಾ ಹೊಲ್ಟ್‌]] (''[[ಲಾಸ್‌ ವೆಗಾಸ್‌]]'' ) -ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ನಟಿ [[ಮಾರ್ಷಾ ಥಾಮ್ಸನ್‌]] ನಟನೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಹಲವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.[[BBC ರೇಡಿಯೊ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]], [[ಕೀ 103]], [[ಗೆಲೆಕ್ಸಿ]], [[ಪಿಕ್ಯಾಡಿಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ 1152]], [[105.4 ಸೆಂಚುರಿ FM]], [[100.4 ಸ್ಮೂತ್‌ FM]], [[ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ 1458]], ೯೬.೨ [[ದಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌]], NMFM (ನಾರ್ತ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ FM) ಹಾಗೂ [[Xfm|Xfmಇವುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.northwestradio.info/fm.asp|publisher=northwestradio.info|author=Anon|format=http|year=2005|accessdate=2007-11-08|title=A Guide to Radio Stations in and Around North West England}}</ref><ref name="ofcomradio"/> ರೇಡಿಯೊ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ BBC GMR ಆದ ನಂತರ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಮರಳಿತು.<ref>{{cite press | title= Radio Manchester goes back to its roots | publisher = [[BBC]] | date=೧೭ March ೨೦೦೬ | url= http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/೨೦೦೬/೦೩_march/೧೭/manchester.shtml | accessdate = ೨೦೦೮-೧೦-೦೬}}</ref> ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ಯೂಸ್‌ FM]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಪ್ರಧಾನನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[MMU ರೇಡಿಯೊ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.fusefm.co.uk/ | title= FUSE FM - Manchester Student Radio | accessdate= 2008-10-06 | work= fusefm.co.uk }}<br />•{{cite web | url= http://www.mmunion.co.uk/group/group.aspx?id=22869 | title= MMU radio | accessdate= 2008-10-06 | work= www.mmunion.co.uk | publisher= MMUnion | archive-date= 2008-12-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081206142527/http://www.mmunion.co.uk/group/group.aspx?id=22869 | url-status= dead }}</ref> ರೇಡಿಯೊ ರಿಜೆನ್‌ ಈ [[ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೊ]] ಜಾಲವೊಂದರ ಸಂಘಟನೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ[[ಆರ್ಡ್ವಿಕ್‌]], [[ಲಾಂಗ್‌ಸೈಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲೆವೆನ್ಸ್‌ಹುಲ್ಮ್‌]] ([[All FM]] ೯೬.೯) ಮತ್ತು [[ವಿತೆನ್ಷಾ]] (ವಿತೆನ್ಷಾ FM ೯೭.೨) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ofcomradio">[[ಆಫ್ಕಾಮ್‌]] ಅಂತರಜಾಲ ಮತ್ತು ಉಪಪುಟಗಳಲ್ಲಿ [http://www.ofcom.org.uk/radio/ ರೇಡಿಯೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710144436/http://www.ofcom.org.uk/radio/ |date=2009-07-10 }} ನೋಡಿ; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [http://www.ofcom.org.uk/static/radiolicensing/amfm/analogue-main.htm ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅನಾಲಜ್ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102657/http://www.ofcom.org.uk/static/radiolicensing/amfm/analogue-main.htm |date=2011-07-21 }}, [https://web.archive.org/web/20071126231947/http://www.ofcom.org.uk/radio/ifi/rbl/formats/acrm_styles.pdf ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್‌] ನ ನಕ್ಷೆ (PDF ಕಡತ) ಹಾಗೂ [https://web.archive.org/web/20070204140525/http://www.ofcom.org.uk/radio/ifi/rbl/formats/crmmap.pdf ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ರೇಡಿಯೊ ಇನ್‌ ದಿ UK] ಯ ನಕ್ಷೆ (PDF ಕಡತ) ನೋಡಿ. ದಿನಾಂಕ ೬ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು.</ref> ಪ್ರಸಾರ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿರುವ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ಸೆಟ್‌, ಇದು ಕಿಸ್‌ ೧೦೨ ಆಯಿತು(ಈಗ [[ಗೆಲೆಕ್ಸಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]) ಹಾಗೂ KFM ಇದು ಸಿಗ್ನಲ್‌ ಚೆಷೈರ್‌ ಆಗಿ, ಆನಂತರ [[ಇಮ್ಯಾಜಿನ್‌ FM]] ಆಯಿತು) ಸೇರಿವೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, [[ಅನಧಿಕೃತ ರೇಡಿಯೊ|ಅನಧಿಕೃತ ರೇಡಿಯೊಪ್ರಸಾರ]] ಕೇಂದ್ರ ಸಹ ನಗರದ [[ಹೌಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇದು [[ಮ್ಯಾಡ್ಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಸೀನ್‌ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾ|ಹ್ಯಾಸಿಯೆಂಡಾಮುಂತಾದ]] ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಕಿಸ್‌ ೧೦೨ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ''ಮೈ ಸನ್‌, ಮೈ ಸನ್‌!'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. (೧೯೪೦)ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಮೈ ಸನ್‌, ಮೈ ಸನ್!' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಿಡೊರ್]]‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಯಾನ್‌ ಅಹರ್ನ್]]‌‌ ಮತ್ತು [[ಲುಯಿಸ್‌ ಹೇಯ್ವಾರ್ಡ್]]‌ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.‌ ಇದಲ್ಲದೆ ''[[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೋಟೆಲ್‌]]'' (೧೯೩೨) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ವ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಬೀರಿ]] ಆಗಾಗ್ಗೆ 'ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌!' ಎಂದು ಕೂಗುವರು. ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ, [[ಇವಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಗ್ರೆಗೊರ್‌]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[ವೆಲ್ವೆಟ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮೈನ್‌]]'' ಹಾಗೂ [[ಸರ್ ಅಲೆಕ್ ಗಿನ್ನೆಸ್‌|ಸರ್ ಅಲೆಕ್ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ರ]] ''[[ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ ಸೂಟ್‌]]'' ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[28 ಡೇಸ್‌ ಲೇಟರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರವು ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದ ಬೆಂಕಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜಪಾನೀ ಭಾಷೆಯ ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಟೀಮ್‌ಬಾಯ್‌]]'' ಸಹ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಗರವು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ತಾಣವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web | url= http://www.miff.co.uk/ | publisher= miff.co.uk | title= Manchester International Film Festival Home Page | accessdate= 2008-10-06 | archive-date= 2008-10-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081002225450/http://www.miff.co.uk/ | url-status= dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ವಹಿಸಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಈಗಲೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Kidd"/> ಇದರ ಸಹೋದರಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ''[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಈವಿನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]'' ‌ UK ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸರಣ ಹೊಂದಿದ ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಿರೋನಾಮೆ ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಪತ್ರಿಕೆಯು ಇಡೀ ದಿನವೂ ಲಭ್ಯ.<ref>{{cite news | url= https://www.theguardian.com/media/2007/aug/30/pressandpublishing.abcs1 | title= Paid-for sales of MEN slump | accessdate= 2008-10-06 | last= Sweney | first= Mark | date= 30 August 2007 | work= Guardian Unlimited | publisher= Guardian News and Media Limited}} </ref> [[ಮೆಟ್ರೊ]] ನಾರ್ತ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯು [[ಮೆಟ್ರೊಲಿಂಕ್]]‌ ನಿಲುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ರೇಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ. MEN ಗ್ರೂಪ್‌ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಉಚಿತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.merrymedia.co.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=2881&Itemid=175 | title= M.E.N. Makes Changes To Metro Distribution | accessdate= 2008-10-06 | date= 9 March 2007 | work= Merry Media News | archive-date= 2007-10-22 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071022154944/http://www.merrymedia.co.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=2881&Itemid=175 | url-status= dead }}<br />• {{cite web | url= http://www.manchesteronline.co.uk/newspapers/ | title= manchester local press | accessdate= 2007-11-06 | year= 2007 | work= ManchesterOnline | publisher= GMG Regional Digital }}</ref> ''[[ದಿ ಡೇಯ್ಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರ್ಯಾಫ್‌]]'' , ''[[ಡೇಯ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]'' , ''[[ಡೇಯ್ಲಿ ಮೇಯ್ಲ್‌]]'' , ''[[ದಿ ಡೇಯ್ಲಿ ಮಿರರ್‌]]'' , ''[[ದಿ ಸನ್‌]]'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇಂದು ''[[ದಿ ಡೇಯ್ಲಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]'' ‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ {{Formatnum:1500}} ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ, ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾರಂಭಿಸಿ, ಇಂದು 'ಸೆಕೆಂಡ್ ಫ್ಲೀಟ್‌‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್'‌ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last= Waterhouse | first= Robert | title= The Other Fleet Street | publisher= First Edition Limited | year= 2004 | isbn= 1-84547-083-4}}</ref> ಇತರೆ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ''ನಾರ್ತ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಉತ್ತರದ ದೈನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು.<ref name="newpapers" /> [[ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್|ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ಗಾಗಿ]] ''[[ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'' ಅಥವಾ [[ಈಶಾನ್ಯ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ ''[[ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಇಕೊ]]'' ಧಾಟಿಯಲ್ಲೇ [[ವಾಯವ್ಯ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ ಅಪ್ಪಟ "ಸ್ಥಳೀಯ" ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ''[[ನಾರ್ತ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ಕ್ವೈರರ್‌]]'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು.<ref name="newpapers">{{cite news | url= http://news.independent.co.uk/media/article341851.ece | title= New quality weekly for Manchester is a good idea on paper | accessdate= 2008-10-06 | last= Herbert | first= Ian | date= 30 January 2006 | work= The Independent | publisher= Independent News and Media Limited | archive-date= 2008-08-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080830052407/http://news.independent.co.uk/media/article341851.ece | url-status= dead }}<br />• {{cite web | url= http://www.nw-enquirer.co.uk/the_enquirer_suspends_publication_.html | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070226214918/http://www.nw-enquirer.co.uk/the_enquirer_suspends_publication_.html | title= The Enquirer suspends publication | accessdate= 2008-10-06 | archivedate= 2007-02-26 | last= Waterhouse | first= Robert | date= 20 September 2006 | work= The North West Enquirer | publisher= The North West Enquirer | url-status= dead }}</ref> ''YQ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಮೂವಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನಶೈಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.how-do.co.uk/north-west-media-features/special-features/what's-(not)-on?-20070322146 | title= What's (not) on? | accessdate= 2007-11-06 | last= Barnett | first= Mike | date= 22 March 2007 | work= How-Do | publisher= How-Do | archive-date= 2008-12-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081206022037/http://www.how-do.co.uk/north-west-media-features/special-features/what's-(not)-on?-20070322146 | url-status= dead }}</ref> == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ದೂತಾವಾಸಗಳು == ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ '[[ಅವಳೀಕರಣ]]' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳು) ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.manchester.gov.uk/info/200033/councillors_democracy_and_elections/2754/deputy_leader_of_the_council_councillor_val_stevens/4 ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್: ''ಕ್ವಶ್ಚನ್ಸ್ ಟು ದಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಲೀಡರ್ ಇನ್ 2007'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926113021/http://www.manchester.gov.uk/info/200033/councillors_democracy_and_elections/2754/deputy_leader_of_the_council_councillor_val_stevens/4 |date=2011-09-26 }} ದಿನಾಂಕ ೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು.</ref><ref>ಅವಳೀಕರಣ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಮಯ, ನಗರವು [[ಜರ್ಮನ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌|ಜರ್ಮನ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು]], ಕಾರ್ಲ್‌-ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌-ಸ್ಟಾಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. </ref><ref name="Manchester">{{cite web|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/1128076_twinning_link_with_la|title=Twinning link with LA|publisher=Manchester Evening News|accessdate=2009-07-28}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಭೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಭೆಯು]] ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.britishcouncil.org/annual-report/index.htm|title=British Council Annual Report 2007–2008|accessdate=2009-05-01|publisher=[[British Council]]date = ೨೦೦೮-೦೫-೩೧|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430022853/http://www.britishcouncil.org/annual-report/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅವಳಿ ನಗರವಾಗದಿದ್ದರೂ, [[ಫಿನ್ಲೆಂಡ್]]‌ ದೇಶದ [[ಟ್ಯಾಂಪಿಯರ್]] ನಗರವು ''"ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್"'' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ '''ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ (Manse)'' ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಭಾರತ ದೇಶದ ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ ನಗರವು ಸಹ ಭರಾಟೆಯ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ]]‌ '''ಪೂರ್ವದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌'' ' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book|last=Engineer|first=Ashgar Ali|title=The Gujarat Carnage|publisher=Orient Longman|year=2003|page=196|isbn=81-250-2496-4}}</ref><ref name="jnnurm">{{cite web |url=http://www.egovamc.com/cdp/AMC_CDP.pdf|format=PDF|title=Profile of the City Ahmedabad |coauthors=Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission |year=2006 |work=Ahmedabad Municipal Corporation Ahmedabad, Urban Development Authority and CEPT University, Ahmedabad |publisher=Ahmedabad Municipal Corporation |accessdate=2008-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070219032557/http://www.egovamc.com/cdp/AMC_CDP.pdf|archivedate=2007-02-19}}</ref> {| class="wikitable" "text-align:left;font-size:100%;"| |- ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" height="17" width="120" | ದೇಶ ! style="background: #810001; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #810001; color: #FFFFFF" ! width="100" | ಸ್ಥಳ ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! width="130" | ಕೌಂಟಿ / ಜಿಲ್ಲೆ / ವಲಯ / ರಾಜ್ಯ ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! width="130" | ಮೂಲತಃ ಅವಳಿಯಾದದ್ದು ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! width="40" | ದಿನಾಂಕ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Nicaragua}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ನಿಕಾರಾಗುವಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಬಿಲ್ವಿ]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕೊ ನಾರ್ಟ್‌]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Germany}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಜರ್ಮನಿ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Coat of arms of Chemnitz.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಚೆಮ್ನಿಟ್ಜ್‌]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Saxony.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಸ್ಯಾಚ್ಸೆನ್‌]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೮೩ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Spain}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಸ್ಪೇನ್‌ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:COA Córdoba, Spain.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಕಾರ್ಡೊಬಾ]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Bandera de Andalucia.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಆಂಡಾಲೂಸಿಯಾ]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Israel}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಇಸ್ರೇಲ್‌ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Rehovot COA.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ರೆಹೊವೊತ್‌]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಹಾಮೆರ್ಕಾಜ್‌]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Russia}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ರಷ್ಯಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಸ್ಯಾಂಕ್ಟ್‌-ಪೀಟರ್ಬರ್ಗ್‌]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ವಿಭಾಗ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೬೨ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|China}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಚೀನಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ವೂಹಾನ್‌]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಹೂಬೇ]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೮೬ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|Pakistan}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! ! | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಪೈಸಲಾಬಾದ್‌]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಪಂಜಾಬ್‌ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೯೭ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{flagicon|USA}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Seal of Los Angeles, California.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! |ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Flag of California.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೯ |} ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ UKಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ|ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರ]] ಗುಂಪಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಹಿವಾಟು ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ೧೮೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ, ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದ, ಸುಮಾರು ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಎರಡು ಶತಕಗಳಿಂದಲೂ(ಕನಿಷ್ಠ ಕಾನ್ಸಲ್‌ನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ), UKಯ ಎರಡನೆಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾನ್ಸಲರ್‌ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾಗದಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸದ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸರಿದೂಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರವು UKಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವರು ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book |author= Fox, David |title= Manchester Consuls |year= 2007 |publisher=Carnegie Publishing |location= Lancaster |isbn= 978-1-85936-155-9 |pages=vii–ix}}<br />•{{cite web |title=Manchester Consular Association |url=http://www.mca.group.shef.ac.uk/ |publisher=Manchester Consular Association |accessdate=2007-09-15 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011181617/http://mca.group.shef.ac.uk/ |url-status=dead }}<br />•{{cite web|url=http://mca.group.shef.ac.uk/page2.html|title=List of Consulates, Consulate Generals and High Commissioners|publisher=MCA (subsidiary of Sheffield University)|accessdate=2007-01-05|archive-date=2007-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921024635/http://www.mca.group.shef.ac.uk/page2.html|url-status=dead}}</ref> {| |- | vaನlign="top" | * {{flagicon|Belgium}} ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ ದೂತಾವಾಸ <ref>{{cite web |title=British Foreign & Commonwealth Office|publisher=UK FCO |url= http://www.fco.gov.uk/resources/en/protocol/consular-offices-outside-london |accessdate=2010-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090813134347/http://www.fco.gov.uk/resources/en/protocol/consular-offices-outside-london|archivedate=2009-08-13}}</ref> * {{flagicon|Brazil}} ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Chile}} ಚಿಲಿ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|China}} ಚೀನಾ ಪ್ರಜಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Cyprus}} ಸೈಪ್ರಸ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Czech Republic}} ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Denmark}} ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ ವಹಿವಾಟು ಆಯೋಗ * {{flagicon|Finland}} ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|France}} ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Iceland}} ಐಸ್ಲೆಂಡ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Italy}} ಇಟಲಿ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Latvia}} ಲಾಟ್ವಿಯಾ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Monaco}} ಮೊನಾಕೊ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Netherlands}} ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Norway}} ರಾಯಲ್‌ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್‌ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|India}} ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Pakistan}} ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Poland}} ಪೊಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Portugal}} ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Spain}} ಸ್ಪೇನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Sweden}} ಸ್ವೀಡನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ದೂತಾವಾಸ * {{flagicon|Switzerland}} ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೂತಾವಾಸ |} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == {| | valign = "top" style="font-size:90%" | * ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ** {{cite book | last = Hands| first = David | coauthors = Parker, Sarah | title = Manchester: A Guide to Recent Architecture | publisher = Ellipsis Arts | location = London | year= 2000 | isbn = 1-899858-77-6}} ** {{cite book | last = Hartwell | first = Clare | title = Manchester | series = Pevsner Architectural Guides | year= 2001 | publisher = Penguin Books | location = London | isbn = 0-14-071131-7}} ** {{cite book | last = Hartwell | first = Clare | coauthors = Hyde, Matthew, [[Nikolaus Pevsner|Pevsner, Nikolaus]] | series = The Buildings of England | title = Lancashire: Manchester and the South-East | year = ೨೦೦೪ | publisher = Yale University Press | location = New Haven & London | isbn = ೦-೩೦೦-೧೦೫೮೩-೫}} ** ** {{cite book | last = Parkinson-Bailey | first = John J. | title = Manchester: an Architectural History | year = 2000 | publisher = Manchester University Press | location = Manchester | isbn = 0-7190-5606-3}} ** {{cite book | last = Robinson | first = John Martin | title = The Architecture of Northern England | year = 1986 | publisher = Macmillan | location = London | isbn = 0-333-37396-0}} * ಸಾಮಾನ್ಯ ** {{cite book | last = Beesley | first = Ian | title = Victorian Manchester and Salford | publisher = Ryburn | location = Keele | year = 1988 | isbn = 1-85331-006-9}} ** {{cite book | last = Hylton | first = Stuart | title = A History of Manchester | publisher = Phillimore & Company | location = Chichester | year= 2003 | isbn = 1-86077-240-4}} ** {{cite book | last = Kidd | first = Alan J. | title = Manchester | series = Town and City Histories | publisher = Ryburn | location = Keele | year = 1993 | isbn = 1-85331-016-6}} ** {{cite book | title = The Mancunian Way | publisher = Clinamen Press | location = Manchester | year = 2002 | isbn = 1-903083-81-8 | author = <!-- not right --> Price, Jane; Stebbing, Ben (eds.)}} ** {{cite book | last = Redhead | first = Brian | title = Manchester: a Celebration | authorlink = Brian Redhead | publisher = André Deutsch | location = London | year = 1993 | isbn = 0-233-98816-5}} ** {{cite book | last = Schofield | first = Jonathan | title = The City Life Guide to Manchester | year = 2005 | publisher = City Life | location = Manchester | isbn = 0-9549042-2-2}} | valign = "top" style="font-size:೯೦%" | * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ** {{cite book | last = Champion | first = Sarah | title = And God Created Manchester | year = 1990 | publisher = Wordsmith | location = Manchester | isbn = 1-873205-01-5}} ** {{cite book | last = Gatenby | first = Phill | title = Morrissey's Manchester: The Essential "Smiths" Tour | year = 2002 | location = Manchester | publisher = Empire Publications | isbn = 1-901746-28-3}} ** {{cite book | last = Haslam | first = Dave | title = Manchester, England | publisher = Fourth Estate | location = New York | year = 2000 | isbn = 1-84115-146-7}} ** {{cite book | last = Lee | first = C. P. | title = Shake, Rattle and Rain: popular music making in Manchester 1955–1995 | year = 2002 | publisher = Hardinge Simpole | location = Ottery St Mary | isbn = 1-84382-049-8}} ** {{cite book | last = Lee | first = C. P. | title = Like the Night (Revisited): Bob Dylan and the Road to the Manchester Free Trade Hall | publisher = Helter Skelter Publishing | location = London | year = 2004 | isbn = 1-900924-33-1}} ** {{cite book | title = The Haçienda Must Be Built | year = 1992 | publisher = [[International Music Publications]] | location = Woodford Green | isbn = ೦-೮೬೩೫೯-೮೫೭-೯ | author = <!-- not right --> Savage, John (editor)}} * ಕ್ರೀಡೆ ** * ಕ್ರೀಡೆ ** {{cite book |last=James |first=Gary |title=Manchester: a football history |publisher=James Ward |location=Halifax |year=2008 |isbn=978-0-9558127-0-5}} ** {{cite book |last=Inglis |first=Simon |title=Played In Manchester |publisher=Played In Britain |year=2004 |isbn=978-1-8735927-8-6}} |} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Spoken Wikipedia-2|2008-02-03|Manchester (Part 1).ogg|Manchester (Part 2).ogg}} {{sisterlinks|Manchester}} * [http://www.manchester.gov.uk/ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303042405/http://www.manchester.gov.uk/ |date=2011-03-03 }} * {{wikivoyage|Manchester}} * [http://www.visitmanchester.com/ ಅಫಿಸಿಯಲ್ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಸೈಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್] * [http://www.gos.gov.uk/facts/factgonw/manchester/?a=42496 ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಫೈಲ್: ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809064450/http://www.gos.gov.uk/facts/factgonw/manchester/?a=42496 |date=2009-08-09 }} * [http://manchesterhistory.net/manchester/ManMenu.html ಆವರ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌] {{Clear}} == ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿ == {{UK cities}} {{LargestUKCities}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:79 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ಅವಳಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಗರಗಳು‌]] [[ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೇಖನಗಳು (UK ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌)]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾನಗರದ ನಗರವಿಭಾಗಗಳು]] 2ebapdrnn8uu2vv0g11y0s7zyeyboqd 0 23815 1372170 1359006 2026-04-26T21:52:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372170 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Margarine.jpg|right|thumb|250px|ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌]] '''ಮಾರ್ಗರೀನ್‌''' ({{pron-en|ˈmɑrdʒərɨn}}, {{IPA|/ˈmɑrdʒrɨn/}} ಅಥವಾ {{IPA|/ˈmɑrdʒəriːn/}}), ಜಾತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಬದಲಿ [[ಬೆಣ್ಣೆ]]ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್(ಸಿಹಿ ಯಾ ಕಾರದ ಗೊಜ್ಜು)ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಷೇರು ಬೆಣ್ಣೆಯದನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಅನೇಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಓಲಿಯೊ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಕೃತಕ ಬಣ್ಣ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೆಲವು ಕಾನೂನುವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರ ಡೈರಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿನ ನಿಷೇಧವು [[U.S.]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು; ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ನಿಷೇಧವು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 1960ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತವಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ 1813ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕೆಲ್ ಯುಜೀನ್ ಚೆವ್ರಿಯಲ್‌]] '''ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. (ಇದನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಮುತ್ತಿನಂಥ ಜೋಡಣೆಯ ನಂತರ [[ಗ್ರೀಕ್]]‌ನ {{lang|grc|μαργαρίς, -ρῖτης}} ಅಥವಾ μάργαρον (margarís, -îtēs / márgaron)ನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ''ಮುತ್ತು-ಸಿಂಪಿ(ಮಳಿ)'' ಅಥವಾ ''ಮುತ್ತು'' ).<ref name="Food Industries Manual">{{cite book|title=Food industries manual|editor=Baker Christopher G.J, Ranken H.D, Kill R.C.|publisher=Springer|date=1997|volume=24th Edition|pages=285–289|isbn=9780751404043|url=http://books.google.co.uk/books?id=iG3wx9Wh5N4C&pg=PA286&lpg=PA286&dq=margarine+-+nickel+catalyst&source=bl&ots=Vfh3rZ0Ig8&sig=GtmQs80ocRxC7N1SOAj8YNT93lk&hl=en&ei=jVH9Sq3lFMTm4QbOvMz_Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CC8Q6AEwCA#v=onepage&q=margarine%20-%20nickel%20catalyst&f=false|accessdate=13 November 2009}}</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ಓಲೀಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಂತೆ ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನೂ, ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂರು [[ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. 1853ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್‌]]ನ ರಚನಾ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ [[ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಹೈನ್ರಿಕ್ ಹೈಂಟ್ಜ್‌]], ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ತಿಳಿದಿರದಿದ್ದ [[ತಾಳೆ ಆಮ್ಲ(ಪಾಲ್ಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ)]]ದ ಸಂಯುಕ್ತವೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದನು.<ref>C.G. ಲೆಹ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಲೆಹ್ರ್‌ಬಚ್ ದೇರ್ ಫಿಸಿಯಲಾಜಿಸ್ಚೆನ್ ಕೆಮಿ, ವರ್ಲಾಗ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್, ಲೈಪ್ಜಿಗ್ (1853) ಪುಟ 71.</ref> 1869ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೂಯಿಸ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್ III]], [[ಸೈನಿಕರಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಳದರ್ಜೆಯ]]ವರಿಗೆ ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೆಣ್ಣೆಯ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ ಬದಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಸಾರಿದನು.<ref>''ಸೈನ್ಸ್ ಪವರ್ 9: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಎಡಿಶನ್,'' ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್ ರೇರ್ಸನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN 0-07-560905-3.</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] [[ಹಿಪ್ಪೊಲೈಟ್ ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್‌]] ಬೆಣ್ಣೆಯ-ಬದಲಿಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ '''ಆಲಿಯೊಮಾರ್ಗರೀನ್‌''' ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದನು. ಆ ಹೆಸರು ನಂತರ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಸರು "ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಆಯಿತು. ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್ 1869ರಲ್ಲಿ ಆ ವಿಷಯದ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. 1871ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಈಗ [[ಯೂನಿಲಿವರ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಡಚ್]] ಕಂಪೆನಿ [[ಜರ್ಗೆನ್ಸ್‌]]‌ಗೆ ಮಾರಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.unilever.co.uk/brands/foodbrands/Stork.aspx|title=Stork Margarine:How it all started|last=Anon|work=Unilever :Our Brands|publisher=Unilever|accessdate=2009-10-21|archive-date=2009-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012023137/http://www.unilever.co.uk/brands/foodbrands/Stork.aspx|url-status=dead}}</ref> === ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === 1877ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಕ್ಕೂಟದ (U.S.)]] ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು. ಮಧ್ಯ-1880ರಲ್ಲಿ U.S. ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಪೌಂಡ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸೆಂಟ್‌ಗಳ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ತಯಾರಕರು ದುಬಾರಿ ಪರವಾನಗಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಶುದ್ಧ ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಬೆಣ್ಣೆ ಲಾಬಿಯಿಂದ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಬಣ್ಣದ ನಿಷೇಧಗಳು ಡೈರಿ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರುಚಿಸದಂತೆ ಕಾಣಿಸಲು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ತಯಾರಕರು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite book | last = Visser | first = Margaret | authorlink = Margaret Visser | coauthors = | title = Much Depends on Dinner | publisher = Harper Perennial Canada | year = 1986 | location = Toronto | pages = 107 | url = | doi = | id = | isbn = 0006391044}}</ref> ಆದರೆ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನ್ಯೂಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್‌ನ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.{{Citation needed|date|date=May 2010}} 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಳದಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಖರೀಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿಸಿದವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. [[ಕಳ್ಳವ್ಯಾಪಾರದ]] ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ-ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ತಯಾರಕರು ಆಹಾರಕ್ಕೆ-ಬಣ್ಣನೀಡುವ ಕ್ಯಾಪ್ಸೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರು ವಿತರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬೆರೆಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೂ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದವು: ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಣ್ಣದ ಮೇಲಿನ 1902ರ ನಿಷೇಧಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, U.S.ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು 120 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 48 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು (60,000ರಿಂದ 24,000 [[ಟನ್]]‌ಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದವು. ಆದರೆ 1910ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು{{Citation needed|date=June 2008}}. [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]] ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಳಕೆಯು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ U.S.ಯಂತಹ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪಡೆಯಲಾಗದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ [[ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು]]. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನಿಂದ ಆಮದಾಗುವ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ [[ಸಮುದ್ರಾಂತರದ]] ದಾಳಿಯ ಅಪಾಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಡೈರಿ [[ಲಾಬಿ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ [[ಬಿರುಕು-ಮೂಡಿಸುವ]] ಕದನವು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು: U.S.ನಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್(ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಸಿತ)]], ಡೈರಿಯ-ಪರವಾದ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು; [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಲಾಬಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಷೇಧಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪವೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟ]] 1963ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ವಿಸ್ಕನ್ಸಿನ್]] 1967ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>ಡ್ಯೂಪ್ರೆ R: ''ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಿನ್ಸ್ 1886', ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಕಾನಮಿಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಸಂಪುಟ 59, ಸಂ. 2, ಜೂನ್ 1999, ಪುಟಗಳು 353-371.''</ref> ಆದರೂ ಕೆಲವು ವಿಧಿಸಲಾಗದ ಕಾನೂನುಗಳು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ.<ref>[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=browse_usc&amp;docid=Cite:+21USC347 ಇಂಟ್ರಾಸ್ಟೇಟ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಲರ್ಡ್ ಆಲಿಯೊಮಾರ್ಗರೀನ್‌]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.usatoday.com/news/offbeat/2008-12-16-butter-crime_N.htm?csp=34 |title=Yellow margarine: I Can't Believe It's Not Legal! |publisher=AP / USA Today |date=2008-12-16}}</ref> === ಕೆನಡಾ === ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು 1886ರಿಂದ 1948ರವರೆಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಡೈರಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ 1917ರಿಂದ 1923ರವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="cana"/> ಕಳ್ಳವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಟರ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯಿಂದ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಕೇವಲ ಮಾರ್ಗರೀನ್ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು‌) ತಿಮಿಂಗಿಲ, ವೇಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕೆನಡಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ನಿಷೇಧವನ್ನು 1948ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ರೆಫರೆನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. 1950ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೆನಡಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಂತಗಳು ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದವು. ಆದರೆ [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ-ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು 1995ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="cana">{{cite web | title = Canada's conflicted relationship with margarine | url = http://www.cbc.ca/news/background/food/margarine.html | accessdate = 2007-08-28 | publisher = CBC News Online | date = 2005-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040604160746/http://www.cbc.ca/news/background/food/margarine.html|archivedate=2004-06-04}}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ ಕೆನಡಾದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾಂತ [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌]] ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅದರ ಕಾನೂನನ್ನು 2008ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="queb">{{cite web | title = Resolving Canada's conflicted relationship with margarine | url = http://www.cbc.ca/consumer/story/2008/07/09/f-margarine.html | accessdate = 2008-07-10 | publisher = CBC News Online | date = 2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080729060110/http://www.cbc.ca/consumer/story/2008/07/09/f-margarine.html|archivedate=2008-07-29}}</ref> === ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಗಳೆರಡೂ 10-80 ಮೈಕ್ರಾನ್‌ಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಭಾರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಮಲ್ಷನ್‌‌‌ ಅಂಶದ ಕನಿಷ್ಠ 16%ನಷ್ಟು) ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿನ-ನೀರಿನ [[ಎಮಲ್ಷನ್]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ದೃಢ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ [[ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ ಏಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Rajah">{{cite web|url=http://www.allbusiness.com/manufacturing/food-manufacturing-grain-oilseed-milling/423256-1.html|title=Spread thickly with innovation: with the basic concept of spreads unchanged for decades, producers have to be increasingly innovative in their product development and marketing. Kanes Rajah outlines some successful strategies.|last=Rajah|first=Kanes|date=1 May 2005 |work=Al Business website |publisher=The Gale Group, Inc.|accessdate=10 November 2009}}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ನಿರೂಪಣೆಯು ಮೂಲತಃ ಬೆಣ್ಣೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಕನಿಷ್ಠ 16%ನಷ್ಟು ನೀರು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇದು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮಾಣಕವಾಯಿತು.<ref name="Rajah"/> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮೂಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಕಚ್ಛಾ ಪದಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಬೀಫ್(ಗೋಮಾಂಸ) ಕೊಬ್ಬು. ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಾವವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 1900ರಿಂದ 1920ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="marketing">{{cite web|url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?contentType=Article&Filename=/published/emeraldfulltextarticle/pdf/0070200504.pdf|title=The marketing iof margarine|last=Clark|first=Paul|date=6 may 1983|work=Paper presented to a seminar on Marketing and Advertising in the 20th Century at Central London Polytechnic|publisher=Emeral Backfiles|pages=54|accessdate=2009-11-10}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1930ರಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತವು, [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪೂರೈಕೆಯ ಇಳಿಕೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು; 1945ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತು.<ref name="marketing"/> U.S.ನಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕಾನೂನಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ತಯಾರಕರು 1950ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮವು ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗೆ ತಯಾರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="marketing"/> ವಿಶ್ವ ಸಮರ II [[ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]], UKನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು, ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್. ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀಡುವಿಕೆಯು 1955ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರಾಟವು ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="marketing"/> ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ 1955ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು; 1950ರಿಂದ 1960ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ರುಚಿಯಿರುವ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದವು.<ref name="marketing"/> ಮಧ್ಯ-1960ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದಲ್ಲಿ ''ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಗಮ್'' ಮತ್ತು ''ಬ್ರೆಗಟ್'' ಎನ್ನುವ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಎರಡು ದುರ್ಬಲ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಯಾವುದನ್ನು "ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು ಹಾಗೂ ಅದು "ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌" ಎಂಬ ಪದವು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.<ref name="Rajah"/> 1978ರಲ್ಲಿ ಡೈರಿ ಕೆನೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಥಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ''ಕ್ರೋನ'' ಎನ್ನುವ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು; 1982ರಲ್ಲಿ, ''ಕ್ಲವರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕೆನೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೊಂದನ್ನು UKಯಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್‌]] ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿತು.<ref name="Rajah"/> ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕೆನೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ [[ಐ ಕಾಂಟ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬಟರ್!]]ಅನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ 1986ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ 1991ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.unilever.co.uk/ourbrands/foods/icantbelieveitsnotbutter.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2005-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050414140644/http://www.unilever.co.uk/ourbrands/foods/icantbelieveitsnotbutter.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.unilever.ca/ourbrands/foods/ICBINB.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109224733/http://www.unilever.ca/ourbrands/foods/ICBINB.asp |url-status=dead }}</ref> == ತಯಾರಿಕೆ == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲ ವಿಧಾನವು ಇಂದು, ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಎಮಲ್ಸೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು, ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸಲು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Food Industries Manual"/> ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಕರಗುವ ಬಿಂದು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ರವವಾಗಿರುವ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕರಗುವ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ) ಆಸಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ದ್ವಿಬಂಧಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ದ್ವಿಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಕರಗುವ ಬಿಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, [[ನಿಕೆಲ್]] [[ವೇಗವರ್ಧಕ]]ದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಲಜನಕ]]ವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಪ್ರಬಲ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಜಲಜನಕದ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ) ಬಂಧಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಎಣ್ಣೆಯ ಕರಗುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅದು "ಗಟ್ಟಿ"ಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅವಶ್ಯಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು [[ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ]] ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="chemguide">{{cite web|url=http://www.chemguide.co.uk/organicprops/alkenes/hydrogenation.html|title=The Hydrogenation of Alkenes:Margarine Manufacture|last=Claek|first=Jim|work=Chemguide:Helping you to understand Chemistry|accessdate=9 November 2009}}</ref> ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪಲೇಡಿಯಮ್‌]]‌ನಂತಹ ಇತರ ಲೋಹ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Food Industries Manual"/> ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣವು ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ (ಭಾಗಶಃ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವಿಕೆ), ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಕೆಲವು ಇಂಗಾಲ-ಇಂಗಾಲ ದ್ವಿಬಂಧಗಳನ್ನು "ಟ್ರಾನ್ಸ್" ರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಂಧಗಳು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅವು ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶ]]ಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ<ref name="chemguide"/>. ಅವುಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ [[ಹೃದಯ ರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಂತಹ ಅಪಾಯಗಳುಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="p423">{{cite book | last = Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies | title = Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients) | publisher = National Academies Press | year = 2005 | page = 423 | url = http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/423.html | access-date = 2010-06-29 | archive-date = 2007-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070625193000/http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/423.html | url-status = dead }}</ref>. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಭಾಗಶಃ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅರೆ-ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="MPOC">{{cite web | url = http://www.malaysiapalmoil.org/publications/pdf/book01.pdf | title = Palm Oil/Palm Kernel Oil Applications - Margarine | publisher = The Malaysian Palm Oil Council | format = PDF | accessdate = 2010-01-04 | archive-date = 2020-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200225235201/http://www.malaysiapalmoil.org/publications/pdf/book01.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="soyoil">{{cite web|url=http://www.soyinfocenter.com/HSS/margarine1.php|title=History of sot oil margarine|last= Shurtleff |first=William|coauthors=Akiko Aoyagi|date=2007|publisher= Soyinfo Center|accessdate=4 January 2010}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲು, [[ಉಪ್ಪು]] ಮತ್ತು ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬು, 20%ನಷ್ಟು ನೀರು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ವಾಸನೆ, ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. A ಜೀವಸತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ D ಜೀವಸತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮಾನವನ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆದು, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕೃತಕ [[ಕ್ಯಾರಟೀನ್‌‌]] ಅಥವಾ [[ಅನ್ಯಾಟೊ]]ನಿಂದ ಬಣ್ಣ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ [[ಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಸ್ಥೆಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲೆಸಿತಿನ್]]‌ನಂತಹ [[ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕಗಳು]] ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ [[ಎಮಲ್ಷನ್‌]]ಅನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಹದವಾಗಿ ಕಲಸಿ, ನಂತರ ತಂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಟಬ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ, ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವೀಯ, ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="through the ages">{{cite web|url=http://www.webexhibits.org/butter/margarine.html|title=Margarine|last=Anon|work=Butter through the ages|publisher=webexhibits.org|accessdate=10 November 2009|archive-date=20 ಜನವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120134941/http://www.webexhibits.org/butter/margarine.html|url-status=dead}}</ref> ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬೆಣ್ಣೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯೆಂದು, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧವಿದ್ದರೂ, ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/10/16/science/16real.html|title=The Claim: Margarine Is Healthier Than Butter.|last=O'Connor|first=Anahad|date=16 October 2007|work=New York Times|publisher=New York Times Company|accessdate=10 October 2009}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ: * ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೋನೊ- ಅಥವಾ ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು [[ಸ್ಯಾಫ್ಲವರ್]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಸೋಯಾಬೀನ್]], [[ಹತ್ತಿ ಬೀಜ]], [[ರೇಪ್ಸೀಡ್]] ಅಥವಾ [[ಆಲಿವ್]] ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಗಟ್ಟಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣರಹಿತ, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಇವನ್ನು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ([[ಶಾರ್ಟನಿಂಗ್(ಹಿಟ್ಟಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಕೊಬ್ಬು)]]) === ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವುದು === ಇಂದು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಅಥವಾ [[ಮಜ್ಜಿಗೆ]]ಯ ಮಿಶ್ರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮಜ್ಜಿಗೆಯೆಂದರೆ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕಡೆದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ದ್ರವವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, "ಬೆಣ್ಣೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿನ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಣ್ಣೆ-ಆಧಾರಿತ ಊಟದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು "ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣ"ಗಳಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಈಗ ಊಟದ-ಸ್ಪ್ರೆಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿವೆ. "ಐ ಕಾಂಟ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬಟರ್" ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂತಹುದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಈಗ ಅವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ "ಅಟ್ಟರ್ಲಿ ಬಟರ್ಲಿ", "ಯು ವುಡ್ ಬಟರ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್", "ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ಲಿ ಬಟರ್‌ಫುಲ್ಲಿ" ಮತ್ತು "ಬಟರ್ಲಿಶಿಯಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಮಾರಾಟದ ವಿಧಾನಗಳು ನಿಜವಾದ ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಸರುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ಉತ್ಪನ್ನ ಲೇಬಲ್‌ಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು "ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. === ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವೀಕಾರ === ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಮಧ್ಯ-20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref name="through the ages"/> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 1930ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|18|lb}}ನಷ್ಟು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ {{convert|2|lb}}ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ತಿಂದಿದ್ದನು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನನೊಬ್ಬನು ಸುಮಾರು {{convert|5|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು {{convert|8|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಗರೀನ್ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು‌.<ref>{{cite web|url=http://www.webexhibits.org/butter/consumption-butter-fat.html|title=Eating less butter and more fat|last=Anon|work=Butter through the ages|publisher=webexhibits.org|accessdate=10 November 2009|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017135247/http://www.webexhibits.org/butter/consumption-butter-fat.html|url-status=dead}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು {{convert|10000000000|lb}}ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು {{convert|2000000000|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳಾದ [[ಕಶ್ರುತ್‌]]ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಶ್ರುತ್‌ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ [[ಕೋಷರ್]] ಡೈರಿಯಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೋಷರ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಮಾಂಸದ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[2008ರ ಪಾಸೋವರ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಅಭಾವ]]ವು ಕೋಷರ್-ಅನುಸರಿಸುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತಲ್ಲಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಬೆಣ್ಣೆಗೆ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಬದಲಿಯನ್ನೂ ಪೂರೈಸಬಹುದು. == ಪೋಷಕಾಂಶ == ಮಾರ್ಗರೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಎರಡು ವಿಷಯಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ - ಒಟ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳು ([[ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬು]]). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯೂ ಸಹ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. === ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ === ಜೀವಕೋಶ ಪೊರೆಗಳ ಮತ್ತು [[ಏಕೊಸ್ಯಾನಾಯ್ಡ್]]‌ಗಳೆನ್ನುವ ಅನೇಕ ಹಾರ್ಮೋನ್-ರೀತಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೊಬ್ಬು, ಪೋಷಕಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕೊಬ್ಬು A, D, E ಮತ್ತು K ಮೊದಲಾದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ-ಕರಗುವ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿಗೆ ವಾಹಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url = http://www.mayoclinic.com/health/fat/NU00262 |title = Dietary fats: Know which types to choose |author = Mayo Clinic |date = January 31, 2007 |accessdate = 2008-05-18 }}</ref> ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ (80% ಕೊಬ್ಬು) ಕಾರ್ಯಗಳು ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಾರ್ಗರೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. === ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಪರ್ಯಾಪ್ತ) ಕೊಬ್ಬು === {{Main| Saturated fats}} ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳು 7%ನಿಂದ 86%ನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ದ್ರವ ಎಣ್ಣೆಗಳು (ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸದ [[ಕ್ಯಾನೋಲ ಎಣ್ಣೆ]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಎಣ್ಣೆ) ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ([[ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ]], [[ತಾಳೆ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ]]) ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ([[ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ]]) ಎಣ್ಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="fatoils">{{cite web |url = http://www.nutristrategy.com/fatsoils.html |title = Fats, Cooking Oils and Fatty Acids |author = NutriStrategy |year = 2005 |accessdate = 2008-05-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮಿಶ್ರಣವು ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಘಟಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾಗಿ 50% ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುವುವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಊಟದ-ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು.<ref>D.W. ದಿ ಬ್ರೂಜ್ನೆ, A. ಬಾಟ್, ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಟೆಡ್ ಫ್ಯಾಟ್-ಬೇಸ್ಡ್ ಫುಡ್ಸ್, ಇನ್: ಫುಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟರ್&nbsp;— ಮೆಸರ್ಮೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ (ಸಂಪಾದಕರು A.J. ರೊಸೆಂತಾಲ್), ಆಸ್ಪೆನ್, ಗೈತರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, 1999, ಪುಟಗಳು 185-227.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಂದ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಕೊಬ್ಬು ಸುಮಾರು 65%ನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು<ref>{{Cite web |url=http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2015-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |url-status=dead }}</ref> ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೇಜುಚಮಚ ಬೆಣ್ಣೆಯು ಸುಮಾರು 7 ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. === ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು === {{Main|Unsaturated fat}} [[ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳ ಸೇವನೆಯು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು HDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಅದು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url = http://jn.nutrition.org/cgi/content/abstract/133/1/78 |title = The Serum LDL/HDL Cholesterol Ratio Is Influenced More Favorably by Exchanging Saturated with Unsaturated Fat Than by Reducing Saturated Fat in the Diet of Women |author = Müller et al. |month = January | year = 2003 |accessdate = 2008-05-18 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/20/1/5 |title = Types of Dietary Fat and Risk of Coronary Heart Disease: A Critical Review |author = Hu, [[JoAnn E. Manson|Manson]], Willett |year = 2001 |accessdate = 2008-05-18 |archive-date = 2008-06-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080622011230/http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/20/1/5 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/abstract/161/3/361 |title = Low Triglycerides–High High-Density Lipoprotein Cholesterol and Risk of Ischemic Heart Disease |author = Jeppesen et al. |year = 2001 |accessdate = 2008-05-18 |archive-date = 2011-08-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110831192252/http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/abstract/161/3/361 |url-status = dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಎಣ್ಣೆಗಳಿವೆ: ಮೋನೊ- ಮತ್ತು ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳು, ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರೇಪ್ಸೀಡ್]] (ಮತ್ತು ಅದರ ರೂಪಾಂತರ [[ಕ್ಯಾನೋಲ]]), [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಸ್ಯಾಫ್ಲವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಲೀವ್]] ಎಣ್ಣೆಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="fatoils"/> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲು ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು''' {{Main|Omega-3 fatty acids}} - ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಪಾಲಿಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗದ, ಆಹಾರದ ಮೂಲಕವೇ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಎರಡು [[ಅವಶ್ಯಕ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇದರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ-ಮೀನುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಸ್ಯದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಲ್ಫಾ-ಲಿನೆಲಾಯ್ಕ್ ಆಮ್ಲ (ALA) ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲವು ಕೆಲವು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸೀಮೆ ಅಗಸೆಯ(ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಣ್ಣೆಯು 30-50%ನಷ್ಟು ALAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಫರ್ಧಿ ಮೀನಿನ-ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ; ಎರಡನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಎಣ್ಣೆ-ಸಸ್ಯ ''[[ಕ್ಯಾಮಲಿನ ಸಟೈವ]]'' ವು ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಮೇಗಾ-3 (30-45%)ಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಣಬಿನ ಗಿಡದ(ಹೆಂಪ್) ಎಣ್ಣೆಯು ಸುಮಾರು 20%ಷ್ಟು ALAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ALA, ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಾದ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ (7%), ರೇಪ್ಸೀಡ್ ಎಣ್ಣೆ (7%) ಮತ್ತು ಗೋಧಿ-ಭ್ರೂಣ ಎಣ್ಣೆ (5%)ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. * '''ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು''' {{Main|Omega-6 fatty acids}} ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳೂ ಸಹ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿವೆ. ಅವು ಉಷ್ಣವಲಯ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಅವಶ್ಯಕ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ ಲಿನಾಯ್ಕ್ ಆಮ್ಲ (LA)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಸೆಣಬಿನ ಗಿಡದ]] (60%) ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿಬೀಜ (50%) ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ (50%)ಯಂತಹ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಎಣ್ಣೆ-ಬೀಜಗಳು (60%) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ LAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆ-ಬೀಜಗಳು 10%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಮೇಗಾ-6 ಅನ್ನು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಮೇಗಾ-3ರ ಕೊರತೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಮೇಗಾ-6 ಮತ್ತು ಒಮೇಗಾ-3ರ ಅನುಪಾತವು 10:1 ಮತ್ತು 30:1ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಮೇಗಾ-6, ಒಮೇಗಾ-3ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಅನುಪಾತವು 4:1ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಶಸ್ತ ಅನುಪಾತವು 1:1ನಷ್ಟಿರಲೂಬಹುದು.<ref name="ClearSpringsPress">{{cite web |url = http://www.advance-health.com/efa.html |title = Omega-3 and Omega-6 Essential fatty Acids (EFA) |author = Clear Springs Press |year = 2006 |accessdate = 2008-07-18 |archive-date = 2008-06-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080621035436/http://www.advance-health.com/efa.html |url-status = dead }}</ref><ref name="Chico">{{cite web |url = http://www.csuchico.edu/agr/grassfedbeef/health-benefits/index.html |title = Grass Fed Beef - Health Benefits |author = Chico College of Agriculture |date = January 18, 2007 |accessdate = 2008-07-18 |archive-date = 2008-07-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080706021024/http://www.csuchico.edu/agr/grassfedbeef/health-benefits/index.html |url-status = dead }}</ref> === ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬು === {{Main|Trans fat}} ಇತರ ಆಹಾರದ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾದವುಗಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಿಳಿದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಂತೆ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಸೇವನೆಯ ಮತ್ತು LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು [[LDL]] ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಏರಿಸುವ ಮತ್ತು [[HDL]] ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯ-ಕಾಯಿಲೆಯ<ref name="p423"/><ref name="p504">{{cite book | last = Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies | title = Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients) | publisher = National Academies Press | year = 2005 | page = 504 | url = http://darwin.nap.edu/books/0309085373/html/504.html }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಪಾಯದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Trans fat: Avoid this cholesterol double whammy | publisher = Mayo Foundation for Medical Education and Research (MFMER). | url = http://www.mayoclinic.com/health/trans-fat/CL00032 | accessdate = 2007-12-10 }}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="nejmreview">{{cite journal|author=Mozaffarian D, Katan MB, Ascherio A, Stampfer MJ, Willett WC|title=Trans Fatty Acids and Cardiovascular Disease|date=13 April 2006|journal=New England Journal of Medicine|volume=354|issue=15|pages=1601–1613|url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/15/1601|doi=10.1056/NEJMra054035|pmid=16611951|access-date=29 ಜೂನ್ 2010|archive-date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919165953/http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/15/1601|url-status=dead}} PMID 16611951</ref> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಧಮನಿ ಹೃದಯ-ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>W.C. ವಿಲ್ಲೆಟ್, M.J. ಸ್ಟ್ಯಾಂಫರ್, J.E. ಮೇಸನ್, G.A. ಕೋಲ್ಡಿಟ್ಜ್, F.E. ಸ್ಪೈಜರ್, B.A. ರೋಸ್ನರ್, L.A. ಸ್ಯಾಂಪ್ಸನ್, C.H. ಹೆನ್ನೆಕೆಸ್, ಇಂಟೇಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಕೊರೊನರಿ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್ ಎಮಾಂಗ್ ವುಮೆನ್, ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ 341, 581-585 (1993)</ref><ref>F.B. ಹು, M.J. ಸ್ಟ್ಯಾಂಫರ್, [[ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ JE]], E. ರಿಮ್, G.A. ಕೋಲ್ಡಿಟ್ಜ್, B.A. ರೋಸ್ನರ್, C.H. ಹೆನ್ನೆಕೆನ್ಸ್, W.C. ವಿಲ್ಲೆಟ್, ಡೈಯಟರಿ ಫ್ಯಾಂಟ್ ಇಂಟೇಕ್ ಆಂಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಕೊರೊನರಿ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್ ಇನ್ ವುಮೆನ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 337, 1491-1499 (1997) http://content.nejm.org/cgi/content/short/337/21/1491 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715070105/http://content.nejm.org/cgi/content/short/337/21/1491 |date=2010-07-15 }}</ref><ref>K. ಹಯಕವ, Y.Y. ಲಿಂಕೊ, P. ಲಿಂಕೊ, ದ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲಿಪಿಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 102, 419-425 (2000)</ref><ref>[http://www.channing.harvard.edu/nhs/ ದ ನರ್ಸಸ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸ್ಟಡಿ (NHS)]</ref> ಇವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಸರಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿವೆ. USನಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯ-1990ರಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ದೂರಸರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref>E. ಫ್ಲಾಟರ್, G. ವ್ಯಾನ್ ಡ್ಯುಜಿನ್, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫುಡ್ಸ್, ಇನ್: ಮಾಡಿಫೈಯಿಂಗ್ ಲಿಪಿಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫುಡ್ಸ್'' (ಸಂಪಾದಕರು F.D. ಗನ್‌ಸ್ಟೋನ್), ವುಡ್‌ಹೆಡ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, UK, 2006, ಪುಟ 429-443.</ref> ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>G. ವ್ಯಾನ್ ಡ್ಯುಜಿನ್, ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ರಿಡಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಮಾಡಿಫೈಟ್ ಫ್ಯಾಟ್ಸ್, ಆಲೀಜಿನಿಯಾಕ್ಸ್, ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಗ್ರಾಸ್, ಲಿಪಿಡೆಸ್, 12, 422-426 (2005)</ref> 2003ರಿಂದ USನಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು (ಸರಕಾರಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು) "0 ಗ್ರಾಂ" ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿರುವಂತೆ, ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಹಾರಕ್ಕೆ 500 ಮಿಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿರುವಂತೆ, ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಯಾವುದೇ ಕೊಬ್ಬು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬುರಹಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯ-ಕೊಬ್ಬು 2-5%ನಷ್ಟು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಗಮನಿಸಿ - ಉದಾ. P.S. ಆನಂದ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, ''J. ಡೈರಿ ರೆಸ್.'' 71, 66-73 (2004)</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಾದ ರುಮೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ (ರುಮೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮಾನವನ ದೇಹವು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="Bauman">{{cite web |url =http://www.ansci.cornell.edu/bauman/human_health/index.html |title=cis-9, trans-11 CLA - A Potent Anticarcinogen Found in Milk Fat |author = Bauman, Dale |accessdate=2007-01-15}}</ref><ref name="Banni">{{cite journal |author=Banni S, Angioni E, Murru E, Carta G, Melis M, Bauman D, Dong Y, Ip C |title=Vaccenic acid feeding increases tissue levels of conjugated linoleic acid and suppresses development of premalignant lesions in rat mammary gland |journal=Nutr Cancer |volume=41 |issue=1-2 |pages=91–7 |year=2001 |pmid=12094634|accessdate=2007-01-15 |doi=10.1207/S15327914NC41-1&2_12}}</ref>) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ನಿರೋಧಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="lock">{{cite journal |url =http://jn.nutrition.org/cgi/content/abstract/134/10/2698| journal=J Nutr|date=1 October 2004|volume=134(10)|pages=2698–704 |title= The anticarcinogenic effect of trans-11 18:1 is dependent on its conversion to cis-9, trans-11 CLA by delta9-desaturase in rats |author= Lock AL, Corl BA, Barbano DM, Bauman DE, Ip C.|accessdate=2007-01-15 |pmid= 15465769 |issue =10 }}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಕೃತಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. US ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ನಿಯಮಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ US ನಿಯಂತ್ರಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಬಹುದು. === ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಗಳು === {{Main|Cholesterol}} ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಸಂಗ್ರಹವು ಕ್ರಮೇಣ ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿದುಳು, ಹೃದಯ, ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಶರೀರವು ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1 ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಅಥವಾ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಒಟ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ನ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ 20%ನಷ್ಟು ಆಹಾರದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ನ ಸೇವನೆಯು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸೇವಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Harvard">{{cite web |url = http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/fats-and-cholesterol/|title = The Nutrition Source - Fats and Cholesterol|author = Harvard School of Public Health}}</ref> ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಇತರರಿಗಿಂತ ಆಹಾರದ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. [[U.S. ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌]], ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ 300&nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. === ಸಸ್ಯದ ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳು === ಸಸ್ಯದ [[ಸ್ಟೆರಾಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ [[ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2 ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಸೇವನೆಯು LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಸುಮಾರು 10%ನಷ್ಟು ಇಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.mayoclinicproceedings.com/pdf/7808/7808r1.pdf |format = PDF |title = Efficacy and Safety of Plant Stanols and Sterols in the Management of Blood Cholesterol Levels |author = Katan et al. |year = 2003 |accessdate = 2008-04-08 |archive-date = 2008-12-17 |archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20081217121703/http://www.mayoclinicproceedings.com/pdf/7808/7808r1.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name="IFIC-07">{{cite web |url = http://www.ific.org/publications/factsheets/sterolfs.cfm |title = Functional Foods Fact Sheet: Plant Stanols and Sterols |author = [[International Food Information Council|IFIC]] |month = July |year = 2007 |accessdate = 2008-04-08 |archive-date = 2008-04-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080411003503/http://www.ific.org/publications/factsheets/sterolfs.cfm |url-status = dead }}</ref> ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳು ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಬ್ಬುಗಳಂತಹುದೇ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ರಕ್ತದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಕರುಳಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಡಿಮೆ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಾಹಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಇಂದು == '''ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ''' [[ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ<ref name="EU_legal">{{cite web | url = http://europa.eu/legislation_summaries/consumers/product_labelling_and_packaging/l21107_en.htm | title = Spreadable fats (dairy and non-dairy): Definition, labelling and sale | accessdate = 2010-01-05}}</ref>, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ: <blockquote> ಕನಿಷ್ಠ 80%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು 90%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದೊಂದಿಗೆ, 20&nbsp;°C ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ, ಸಸ್ಯ/ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಒಂದು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ-ನೀರಿನ ಎಮಲ್ಷನ್‌. </blockquote> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹಾಲಿನ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶವನ್ನು 3%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಶ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆರೆಸಿದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಕೊಬ್ಬು 10%ರಿಂದ 80%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="IMACE">{{cite web|url=http://www.imace.org/legislation/eu-legis.php|title=EU Margarine legislation|last=Anon|work=Website of the International Margarine Association of the Countries of Europe|publisher=IMACE|accessdate=11 November 2009|archive-date=3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003222918/http://www.imace.org/legislation/eu-legis.php|url-status=dead}}</ref> 60ರಿಂದ 62%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ಅನ್ನು "ಥ್ರೀ-ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಅಥವಾ "ರೆಡ್ಯೂಸ್ಡ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 39ರಿಂದ 41%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ಅನ್ನು "ಹಾಫ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌", "ಲೊ-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಅಥವಾ "ಲೈಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಅನ್ನು "ಫ್ಯಾಟ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್" ಅಥವಾ "ಲೈಟ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗಿವೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಾರವರ್ಧಿಸುವ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಕರು 1925ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ 1940ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಬರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸರಕಾರಗಳು ಅವುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದವು. ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾರವರ್ಧನೆಯು, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="IMAC COP">{{cite web|url=http://www.imace.org/margarine/pdf/vitamin.pdf|title=Code of Parctice on Vitamin A&D fortification of fats and spreads|last=Anon|work=IMACE Code of practice|publisher=IMACE|accessdate=2009-11-10|archive-date=2011-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003222930/http://www.imace.org/margarine/pdf/vitamin.pdf|url-status=dead}}</ref> '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿಲ್ಲ. A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಸಾರವರ್ಧನೆಯು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.margarine.org.uk/whatisspread-content.html|title=What's in a margarine spread?|last=Anon|work=Website of the Margarines and Spreads Association|publisher=MSA|accessdate=10 November 2009|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028021618/http://www.margarine.org.uk/whatisspread-content.html|url-status=dead}}</ref> '''ಕೆನಡಾ''' ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ B.09.016 ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಎಂದರೆ: <blockquote> "ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ದ್ರವ ಎಮಲ್ಷನ್‌ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬಿನ, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರು ಅಥವಾ 80%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹಾಗೂ 3300 [[IU]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು A ಜೀವಸತ್ವ ಮತ್ತು 530 IUನಷ್ಟು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಹಾಲಿನಿಂದ ಪಡೆಯದ ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ".<ref name="Gunstone">{{cite book|last=Gunstone |first=Frank D. |coauthors=Fred B. Padley|title=Lipid technologies and applications |publisher=CRC Press|date=13 May 1997|pages=311|isbn=0824798384|url=http://books.google.co.uk/books?id=MccA-I5PgIsC&pg=PA311&lpg=PA311&dq=plastic+or+fluid+emulsion+of+fat,+or+water+in+fat,+oil,+or+fat+and+oil+that+are+not+derived+from+milk+and+shall+contain+not+less+than+80%25+fat&source=bl&ots=LxS_1_JOqA&sig=i3o4zzOtw3xMCEipOUoi4CqToUQ&hl=en&ei=LjsqS4-4DcOi4Qb1vp2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CA0Q6AEwAQ#v=onepage&q=plastic%20or%20fluid%20emulsion%20of%20fat%2C%20or%20water%20in%20fat%2C%20oil%2C%20or%20fat%20and%20oil%20that%20are%20not%20derived%20from%20milk%20and%20shall%20contain%20not%20less%20than%2080%25%20fat&f=false}}</ref> </blockquote> ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕ B.09.017ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ: <blockquote> "40%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು 50%ನಷ್ಟು ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ‌".<ref name="Gunstone"/> </blockquote> '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯೇಷಿಯಾ''' ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು "ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ" ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾರಾಟವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="bandt.com.au">{{Cite web |url=http://www.bandt.com.au/news/ea/0c00eeea.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2005-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050507092417/http://www.bandt.com.au/news/ea/0c00eeea.asp |url-status=dead }}</ref> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು 1960ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನದ ಲಭ್ಯತೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[:ವರ್ಗ:Margarine brands]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * [http://www.cjly.net/deconstructingdinner/090607.htm ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ (ಡಿಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್ ಡಿನ್ನರ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019005545/http://www.cjly.net/deconstructingdinner/090607.htm |date=2007-10-19 }} * ಅಮೆರಿಕ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ [http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4776 ಆರ್ಟಿಕಲ್] [ಡೆಡ್ ಲಿಂಕ್] * [http://www.hyfoma.com/en/content/food-branches-processing-manufacturing/oil-margarines-sauces/margarine/ ಹೈಫೋಮ ಎಬೌಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌] * [http://www.retrotvads.com/category/food/ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಆಡ್ ಫ್ರಮ್ 1974] {{fats and oils}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಡುಗೆಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳು]] i99yzsut6ndb446ms9a6xww4smkha14 0 24252 1372139 1356924 2026-04-26T12:55:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372139 wikitext text/x-wiki [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]]''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ|ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು]]''' (ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ) ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾರಣವೆಂದರೆ ದೇಶದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇದರ ಸ್ಥಾನವು [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ]] ನೀತಿ ಮತ್ತು ಈ ದೇಶದ [[ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]], [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ]], [[ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ]] [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದ [[ಹಳೆಯ ವಸಾಹತು ಶಾಹಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಹಳೆಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಂತಿದೆ]]. [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು]] [[ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ನೀಡಿಕೆಯ ಜೊತೆ, [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ]] ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವಾಕ್ಯಾಂಗದ ಉಪ ನಿಯಮಗಳು [[ಮಾತನಾಡುವ (ಹಕ್ಕು)ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯತೆ|ಮಾತನಾಡುವ (ಹಕ್ಕು)ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು]] ಒದಗಿಸಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ [[ತಂಡವು]] ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರು ಹೇಳುವಂತೆ, [[ದಲಿತ]] ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಅಥವಾ [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು]] ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಗಣನೀಯ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇಶವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗಮನಕೊಡುವಂತಹದ್ದಲ್ಲ,ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ]] <ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf ಭಾರತ, ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ],''ಕಾಂಗ್ರೆಸ್^^ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ. ''</ref> ದಲ್ಲಿ. ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, [[ವಿಶ್ವ ೨೦೦೬ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವರದಿಯ]] ಅನ್ವಯ, [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮನೆ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮನೆಯು]], ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕಿಗೆ ೨ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾಗರೀಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ೩ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ''ಸ್ವಾತಂತ್ರತೆಯಲ್ಲಿ '' <ref>[https://web.archive.org/web/20060208041757/http://www.freedomhouse.org/uploads/pdf/Charts2006.pdf "ಫ್ರೀಡಂ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 2006: ದತ್ತಾಂಕದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ವಾರ್ಷಿಕ Survey of ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಡಂ ಹೌಸ್^^ನ ಪೌರ(ನಾಗರೀಕ)ಸ್ವಾತಂತ್ರತೆ "ಪಿ ಡಿ ಎಫ್ (122 ಕೆ ಐ ಬಿ ),, 2006]</ref> ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಘಟನೆಗಳು. == * ೧೮೨೯ - ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಆಚರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ, ಅಂದರೆ ಗಂಡನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ವಿಧವೆಯರು ಸ್ವತಃ ಅಗ್ನಿಗಾಹುತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಥವಾ ಸತಿ ಸಹಗಮನದಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ,[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿಗಳಂತಹ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜ|ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜದ]] ಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯರ]] ನೆರವಿನಿಂದ, ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ [[ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್]] [[ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್|ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ನು]] ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [['ಸತಿ']] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ತೊಡೆದು ಹಾಕಿದನು/ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದನು. * ೧೯೨೯ - ''ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ '', ೧೪ ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನವರ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು. * ೧೯೪೭ - [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜರಿಂದ]] [[ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವತ್ರಂತ್ರ|ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವತ್ರಂತ್ರವನ್ನು]] ಭಾರತ ಪಡೆಯಿತು. * ೧೯೫೦ - [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ, [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ]] ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ [[ಗಣರಾಜ್ಯ|ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ]] ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು. ಸಂವಿಧಾನದ ೩ನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿದ್ದು]], ಭಾರತದ ಉಚ್ಚ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಅಂಗೀಕಾರ. ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿ ಹಾಗು ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ,ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಿಕೆ/ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ. * ೧೯೫೨ - [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಪರಾಧಿ ಕಾಯ್ದೆ]] ಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹಿಂದೆ ಪಡೆದಿದ್ದು,ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ "ಅಪರಾಧಿ ಜನಾಂಗ"ವನ್ನು ವಿಭಾಗೀಕರಿಸಿ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "[[ವಿರೋಧಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ]] "(೧೯೫೨)ರ [[ಹ್ಯಬಿಚುಯಲ್ ಆಫೆನ್ಡರ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು]] ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು * ೧೯೫೫ - ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿ, ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಹಿಂದೂ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. * ೧೯೫೮ - [[ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ/ಶಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆ (ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ) ಕಾಯಿದೆ, 1958]]-<ref>[https://www.hrw.org/en/news/2007/11/19/india-repeal-armed-forces-special-powers-act ]</ref> * ೧೯೭೩ - ''[[ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ]]'' ದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಉಚ್ಚತಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಭೂತ ನೀತಿಗಳನ್ನು ( ಹಲವು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ )ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಅವಕಾಶ ವಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ೧೯೭೫-೭೭ - [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]] - ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. * ೧೯೭೮ - ಉಚ್ಚತಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಯಮದಂತೆ ''ಮೇನಕ ಗಾಂಧಿ ವಿ. ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದ'' ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ ಸಂಹಿತೆ (ಕಲಂ)೨೧ ರನ್ವಯ, ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ರದ್ದು ಪಡಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. * ೧೯೭೮ - ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ , ೧೯೭೮ <ref>https://archive.is/20120719040806/www.amnesty.org/en/library/info/ASA%E0%B3%A8%E0%B3%A6/%E0%B3%A6%E0%B3%A7%E0%B3%AF/%E0%B3%A8%E0%B3%A6%E0%B3%A6%E0%B3%A6</ref><ref>http://www.unhcr.org/refworld/publisher,NATLEGBOD,,IND,೩ae೬b೫೨೦೧೪,೦.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ೧೯೮೪ - [[ಆಪರೇಶನ್ ಬ್ಲೂ ಸ್ಟಾರ್]] ಮತ್ತು ತದ ನಂತರದ [[1984ರ ಸಿಖ್ಖೆತರ ಗಲಭೆ]] * ೧೯೮೫-೮೬ - [[ಶಃ ಬಾನೋ]] ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಚ್ಚೇಧನದ ಮೇಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಹೆಂಗಸರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರವಾದಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿತು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಶೂನ್ಯೀಕರಿಸಲು, [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]] ಸರ್ಕಾರವು [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯ (ವಿಚ್ಚೇಧನದ ಮೇಲಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹಕ್ಕು ) ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ೧೯೮೬]]. * ೧೯೮೯ - ''[[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ )ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ೧೯೮೯]]'' ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೮೯ – ಇಂದಿನ -[[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ]] [[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರ]] [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧತೆ]], ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಹಿಂದೂಗಳ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖರ ಮಾರಣಹೋಮ ಹಾಗು ಹೊರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಅಪಹರಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳು. * ೧೯೯೨ - [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ - ಸರ್ಕಾರ (ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ )|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ - ಸರ್ಕಾರ (ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ )ಕ್ಕೆ]] ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ,ಹಳ್ಳಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ೩ನೇ ವಿಷಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆ - ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರಿಗೂ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. * ೧೯೯೨ - ಹಿಂದೂ ಗಲಭೆಕೋರರಿಂದ [[ಬಾಬ್ರಿ ಮಸ್ಜಿದ್]] ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆ. * ೧೯೯೩ - ''ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯ '' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್/ನಿರೂಪದ]] ಸ್ಥಾಪನೆ. * ೨೦೦೧ - ಆಹಾರದ ಹಕ್ಕು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ.<ref>[http://www.righttofoodindia.org/ ಆಹಾರದ ಹಕ್ಕು (ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು) ]</ref> * ೨೦೦೨ - ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆ, ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಲವು ಸಾವು. * ೨೦೦೫ - ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೇತೃತ್ವದ ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ''[[ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ]] '' ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ,ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸುವುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.righttoinformation.info/ |title=ಸುದ್ದಿ ಸಮಾಚಾರ ದ/ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು |access-date=2010-08-09 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225200240/http://www.righttoinformation.info/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೦೫ - ''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಕಾಯಿದೆ (ಎನ್ ಆರ್ ಇ ಜಿ ಎ )]]'' ಕೆಲಸವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಕ್ಕು. * ೨೦೦೬ - ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಂತೆ, ಭಾರತೀಯ ಪೋಲಿಸ್ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಸ್ ಸುಧಾರಣೆ ಕಾಯಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/fline/stories/20070209001909400.htm |title=ಉಚ್ಚತಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಪೋಲೀಸರ ಸುಧಾರಣೆಯ ಆದೇಶ. |access-date=2010-08-09 |archive-date=2007-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203091048/http://www.hinduonnet.com/fline/stories/20070209001909400.htm |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೦೯ - [[ದೆಹಲಿ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್]] ನೀಡಿದ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ, [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 377|ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 377ರ]] ಅನ್ವಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲದ "ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ಲಿಂಗ ಕಾಯ್ದೆ, ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳಿಗೆ ಅಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಭಾವದಿಂದ ನೋಡದಿರಲು ತಂದ ಕಾಯ್ದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Homosexuality-no-crime-Delhi-High-Court/ article show/4726608.cms ]</ref> ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ : [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ]] == ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾವು == ಪೊಲೀಸರ ನಡತೆ ಮತ್ತು ನೀಡುವ ಹಿಂಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ತಡೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಪೋಲೀಸರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ನೀಡುವ [[ಹಿಂಸೆ/ದೌರ್ಜನ್ಯ|ಹಿಂಸೆ/ದೌರ್ಜನ್ಯಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು]], ಇದು ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಗುವ ಸಾವಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2007/20070313/punjab1.htm#7 ಪೋಲಿಸ್ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಸಾವಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303182313/http://www.tribuneindia.com/2007/20070313/punjab1.htm#7 |date=2009-03-03 }} ''[[ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್ ]]''</ref><ref>[http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2004statement/146/ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧೀನ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯದ/ಹಿಂಸೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ರೀತಿ - ರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ಹಾಗು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಅಂಗೀಕರಿಸದಿರುವುದು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925200948/http://www.ahrchk.net/statements/mainfile.php/2004statement/146/ |date=2008-09-25 }} ''[[ಏಷ್ಯನ್ ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್ ]]'' ೨೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೪</ref> ಪೊಲೀಸರು ಶ್ರೀಮಂತ ಹಾಗು ಪ್ರಾಭಾವೀ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು,ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮುಗ್ದ ಜನರಿಂದ 'ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ' ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಅವರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ <ref>[http://www.alrc.net/pr/mainfile.php/2004pr/41/ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧೀನದ ಸಾವು ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರ/ದೌರ್ಜನ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730234002/http://www.alrc.net/pr/mainfile.php/2004pr/41/ |date=2010-07-30 }} ''[[ಏಷ್ಯನ್ ಲೀಗಲ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ]]''</ref> [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್^^ನ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಭಾರತೀಯ ಶಾಖೆಯ ವಿಷಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾರರಾದ ಜಿ.ಪಿ. ಜೋಶಿರನ್ವಯ, [[ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಪೋಲೀಸರ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹೊಣೆರಹಿತ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="HRS">{{Cite web |url=http://www.hrsolidarity.net/mainfile.php/2005vol15no05/2448/ |title=ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪೋಲಿಸ್ ಜವಾಬ್ದಾರೀ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು : ಪೋಲೀಸ್ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನೀತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ |access-date=2010-08-09 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224192518/http://www.hrsolidarity.net/mainfile.php/2005vol15no05/2448/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು]] ''[[ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೊಟದ ವಿರುದ್ಧ ]]'' ನಡೆದ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ,ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿ, ಪೊಲೀಸರ ಸುಧಾರಣೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ೭ ಅಂಶಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿತು. ಈ ಅಂಶಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಎರಡು ರೀತಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹರಿವಿಗೆ ಅವಕಾಶ/ ಪೋಲೀಸರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಹಾಗು ಪೋಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಗಾ ಇಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref name="CSRI">[http://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/india/initiatives/writ_petition.htm ಪೊಲೀಸರ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್^^ನ ನಾಯಕತ್ವ : ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ v/s. ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925141524/http://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/india/initiatives/writ_petition.htm |date=2009-09-25 }}, CHRI</ref> == ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ == [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾದ ಹಿಂಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ]] ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. 'ಓ ಹೆಚ್ ಸಿ ಹೆಚ್ ಆರ್' ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ " ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನರ್, ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನಡೆದ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ, ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಾಗರೀಕರ ಸಾವುಗಳು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹರಣ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ ತೊಂದರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ."<ref>http://www.unhchr.ch/huricane/huricane.nsf/view೦೧/೧೦೫೮F೩E೩೯F೭೭ACE೫C೧೨೫೭೪B೨೦೦೪E೫CE೩?opendocument</ref>. ೧೯೯೬ ರ [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಾಚ್]] ವರದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ " ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋಧಿಸಿದೆ."<ref>https://www.hrw.org/campaigns/kashmir/೧೯೯೬/India-೦೭.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇಂತಹ ಒಂದು ಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿ ೬ ಜನವರಿ ೧೯೯೩ ರಂದು [[ಸೋಪೋರ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಘಟನೆಯು ನಡೆದಿದೆ. ''[[ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು]] '' ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆ: "ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತ, ಅರೆ ಸೈನ್ಯ ಪಡೆಯು ಸೋಪೋರನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸಿಕ್ಕ ಸಿಕ್ಕವರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು 'ದುರಾದೃಷ್ಟಕರ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮದ್ದು ಗುಂಡುಗಳ ಉಗ್ರಾಣದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇದು ಹಲವಾರು ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ."<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977469,00.html |title=ಬ್ಲಡ್ ಟೈಡ್ ರೈಸಿಂಗ್ - ಟೈಮ್ |access-date=2010-08-09 |archive-date=2010-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028032610/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977469,00.html |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾಶ್ಮೀರ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಹಲವು ಕಣ್ಮರೆಗಳು ಆಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿವೆ.<ref>[20] ಇಂಡಿಯಾ</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6367917.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಪ್ರಪಂಚ | ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ | ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹೆಚ್ಚಿನ -ನ್ಯಾಯದ ಕೊಲೆಗಳು ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Keeping Watch.jpg|thumb|right| ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀನಗರದ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೊರಗಡೆ, ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಪ್ರವಾಸೀ ಶೋಧನಾ ಸ್ಥಳ(ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ)ದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬನ ಕಾವಲುಗಾರಿಕೆ.]] ಹಲವು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆ ಗಳಾದ[[ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್]] (HRW)ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಭಾರತದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದಮನವನ್ನು "ನ್ಯಾಯಾಂಗ -ನೇಣು ", "ಕಳೆದುಹೋಗುವಿಕೆ ", ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದ್ದು;<ref>[https://www.hrw.org/reports/1999/kashmir/abuses.htm ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಲಭೆಯ (ಹಿಂದೆ)ಹಿನ್ನೆಲೆ - ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಾನವೀಯತೆ]</ref> "ಶಕ್ತಿಯುತ ಸೈನ್ಯದ ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾಯ್ದೆ ",ಯು "ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ಯ ಬಲದ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರದ ಕಾಯಿದೆ (AFSPA)ನೀಡಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅಂದರೆ ಬಂಧಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ, ಗೋಲೀಬಾರ್ ಮಾಡಿ ಸಾಯಿಸಾಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಾಗು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಆ ರೀತಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹಾಗು ಅದರಿಂದ ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯದ ಕ್ರಮ " ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>[http://hrw.org/english/docs/2007/11/20/india17381.htm ಭಾರತ : ಸೈನಿಕ ಬಲದ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು. ]</ref> ಸಾರ್ವರ್ತ್ರಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು, " ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವಿಲ್ಲದೆ, ಆಡಳಿತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದಾಗಿದೆ. "<ref>[https://www.hrw.org/reports/1999/kashmir/judiciary.htm ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಲಭೆಯ (ಹಿಂದೆ)ಹಿನ್ನೆಲೆ : ನ್ಯಾಯಾಂಗವನ್ನು ಬಲಹೀನಪಡಿಸುವುದು. (ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ : ಜುಲೈ 1999)]</ref>. ನಿರ್ವಸತಿಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ೨೦೦೮ರ ವರದಿಯನ್ವಯದ ಸಮರ್ಥನೆಯಂತೆ [[ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ]], 'ಭಾಗಶಃ ಸ್ವತಂತ್ರ' ವಾಗಿದ್ದು,<ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?page=search&amp;docid=487ca21996&amp;skip=0&amp;query=Freedom%20in%20the%20World%202008-kashmir ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ೨೦೦೮- ಕಾಶ್ಮೀರ (ಭಾರತ )], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್ ಫಾರ್ ರೆಫ್ಯುಜೀಸ್ (ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್‍ನ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್‍‍ಗಳು)]], ೨೦೦೮-೦೭-೦೨</ref> (ಆದರೆ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಕಾಶ್ಮೀರ 'ಸ್ವಾತಂತ್ರವಲ್ಲದ್ದು' ಆಗಿದೆ]] ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿದೆ ).<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/topic,463af2212,469f2dcf2,487ca21a2a,0.html ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ 2008 - ಕಾಶ್ಮೀರ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ )], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್ ಫಾರ್ ರೆಫ್ಯುಜೀಸ್(ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್^^ನ ಹೈ ಕಮಿಷನರ್^^ಗಳು)]], ೨೦೦೮-೦೭-೦೨</ref> == ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ == ವರದಿಗಾರರು ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, [[ಗಡಿಗಳಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಾರರು]], ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರಿಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ೧೦೫ನೇ ಶ್ರೇಣಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, (ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರಿಕ್ರಮಣಿಕೆ ೨೯.೩೩, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ).<ref>[https://web.archive.org/web/20091022183400/http://www.rsf.org/en-classement1003-2009.html ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೨೦೦೯] [[ಸೀಮಿತವಿಲ್ಲದ (ಸೀಮಿತವರಿಯದ) ವರದಿಗಾರರು]]</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ]] "ಪತ್ರಿಕೆ " ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸದೆ, ''"ಮಾತಿನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಹೇಳಿಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು "'' ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. (ಸಂಹಿತೆ ೧೯(೧) ಅ (a)). ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹಕ್ಕು ಉಪನಿಯಮದ(೨)ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಾರತದ ಏಕತೆಯ [[ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಗೆ]] ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ರಾಜ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಬಂದಾಗ, ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಉಂಟಾದಾಗ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆದೇಶವಾದಾಗ, ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕುಂದುಂಟಾದಾಗ, [[ಹಕ್ಕು ಚ್ಯುತಿಯಾದಾಗ]] ಅಥವಾ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದಾಗ ", ಕಾನೂನುಗಳಾದಂತ [[ಅಧಿಕಾರ ಗೋಪ್ಯತೆ ಕಾಯ್ದೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ]] ಗಳು ಇವೆ. <ref name="pota"> {{cite web |title = The Prevention of Terrorism Act 2002 |url = http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/document/actandordinances/POTA.htm }}</ref> (ಪೋಟ ) ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪೋಟ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ತಡೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ,ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ೬ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಪೋಟ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಬದಲಾಗಿ UAPA ಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| first=Anil et al. | last=Kalhan |url=http://papers.ssrn.com/abstract=970503|title=Colonial Continuities: Human Rights, Antiterrorism, and Security Laws in India|year=2006|publisher=20 Colum. J. Asian L. 93|accessdate=2009-03-24}}</ref> ಆಡಳಿತ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೨೩ ಈಗಲೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮಾಧ್ಯಮದವರ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ, ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು]] ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಂತ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ವಯ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ರೇಡಿಯೋ/ಆಕಾಶವಾಣಿ]] " ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರ್ಕಾರೀ ಅಂಗವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಲಿದೆ." <ref>{{cite journal |url = http://www.pucl.org/from-archives/Media/freedom-press.htm |title = Freedom of the Press |journal = PUCL Bulletin, |publisher = People's Union for Civil Liberties |date = July 1982 |access-date = 2010-08-09 |archive-date = 2018-04-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180411055721/http://www.pucl.org/from-archives/Media/freedom-press.htm |url-status = dead }}</ref> ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಉದಾರ ನೀತಿಯಿಂದ,ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ಖಾಸಗೀ ಹಿಡಿತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ,ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[ತೆಹೆಲ್ಕ]] ಮತ್ತು [[ಎನ್ ಡಿ ಟಿ ವಿ]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಹರಿಯಾಣದ]] ಶಕ್ತಿಯುತ ಮಂತ್ರಿ [[ವಿನೋದ್ ಶರ್ಮ]] ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, [[ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ]] ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದು,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ ಕಡಿಮೆ ಆಗಲಾರಂಭಿಸಿತು. == ಎಲ್ ಜಿ ಬಿ ಟಿ ಹಕ್ಕುಗಳು == ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ೧೫೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಭಾರತೀಯ ದಂದನಾರ್ಹ ನಿಯಮ (IPC)ವನ್ನು, ಈ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ನಿಯಮದ ಅನ್ವಯ [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮವನ್ನು]] ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ೨ನೇ ಜೂನ್, ೨೦೦೯,<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/Homosexuality-no-crime-Delhi-High-Court/articleshow/೪೭೨೬೬೦೮.cms</ref> ರಂದು [[ದೆಹಲಿಯ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಹೊರಡಿಸಿದ ಆದೇಶದ ಅನುಸಾರ ಅದು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಈ ಕಾಯ್ದೆ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://hrw.org/english/docs/2006/01/11/india12399.htm 'ಲಕ್ಕ್ನೋ'ದಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದ (ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ನಾಲ್ಕು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸ ಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್^^ರವರಿಗೆ ಪತ್ರ.] ಲೆಸ್ಬಿಯನ್^^ನ ಗಯ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಲಾಂಗ್]] ರವರಿಂದ ಪತ್ರ. [[ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್ (ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾವಲು ಪಡೆ )]]^^ನಲ್ಲಿ ಬೈ ಸೆಕ್ಷುಯಲ್, ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.</ref> ಈ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ,[[ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ, [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ಹಳೆಯ ನಿಯಮ ಮನುಷ್ಯರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಸಂಹಿತೆ (ಆರ್ಟಿಕಲ್)೨೧, ೧೪, ಮತ್ತು ೧೫ ರ ಸಂವಿಧಾನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/photo.cms?msid=೪೭೨೮೩೪೮</ref> == ಮಾನವ ಲೈಂಗಿಕಕಾರ್ಯಕರ್ತರು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾನವರ ಲೈಂಗಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವು]] $೮ ಮಿಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಿಂದ]] ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಮಹಿಳಾ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು ಶೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.zeenews.com/znnew/articles.asp?rep=2&amp;aid=303996&amp;sid=NAT ಹ್ಯುಮನ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ಕಿಂಗ್ ಟರ್ನಿಂಗ್ ಇನ್ ಟು ಆರ್ಗನೈಸ್ಡ್ ಕ್ರೈಂ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ] ''[[ಜೀ ನ್ಯೂಸ್]] ''</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ೨೦,೦೦೦-೨೫,೦೦೦ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆತಂದು ಈ ಹೇಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.indiaenews.com/india/20071003/73419.htm ಇಂಡಿಯಾ ಅಮಾಂಗ್ ಟಾಪ್ ಹ್ಯುಮನ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ಕಿಂಗ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225020153/http://www.indiaenews.com/india/20071003/73419.htm |date=2010-12-25 }} ಇಂಡಿಯಾ - ಇ - ನ್ಯೂಸ್</ref> [[ಬಾಬುಭಾಯಿ ಖಿಮಾಭಾಯಿ ಕತಾರ]] ಎಂಬ ಲೋಕಸಭೆ ಸದಸ್ಯನನ್ನು, ಕೆನಡಾಗೆ ಮಗುವನ್ನು ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. == ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರ == ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಕೋಮು ಗಲಭೆ ( ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಹಿಂದೂಗಳು|ಹಿಂದೂಗಳುಮತ್ತು]] [[ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮುಸ್ಲಿಮರುಗಳ]] ಮಧ್ಯೆ ) [[ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದ]] ಕಾಲದಿಂದ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಿನದವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಕೋಮು ಹಿಂಸಾ ಚಾರದ ಹಳೆಯ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ,ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮೊಪ್ಲಃ ವಿಪ್ಲವ ]], ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನಿಕರು]] ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದ ಘಟನೆಯೇ ಆಗಿದೆ. [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] ಆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಗಳು /ಸಿಖ್ಖರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವೆ, ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ/ಸಾವುಗಳಾಗಿ ಗುಂಪು ಘರ್ಷಣೆಗಳು ತಲೆದೋರಿದವು./ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು. [[೧೯೮೪ರ ಸಿಖ್ಖೆತರ ಗಲಭೆ|೧೯೮೪ ರ ಸಿಖ್ಖೆತರ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ]] ೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಿಖ್ಖರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಸಾಯಿಸಿದ್ದು, ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್^^ವಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಭಾರತದ|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಆಯಿತು ; ಕೆಲವೊಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ೨,೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಸಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Nichols_2003">{{cite journal |title=The Politics of Assassination: Case Studies and Analysis |last=Nichols |first=B |journal=Australasian Political Studies Association Conference |year=2003 |url=http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |access-date=2010-08-09 |archive-date=2009-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305195054/http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ, ೧೯೯೨ರ [[ಬಾಂಬೆ ಗಲಭೆ]] ಮತ್ತು [[2002ರ ಗುಜರಾತ್ ಹಿಂಸಾಚಾರ]] —ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗಿದ್ದು,(ಅಧಾರವಿಲ್ಲದ್ದು )ಇದಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಲೆಯಾದದ್ದು ಇಸ್ಲಾಂ ಸೈನಿಕರು/ಉಗ್ರರು, ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ [[ಗೋಧ್ರ ರೈಲಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ|ಗೋಧ್ರ ರೈಲಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದು]] ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೫೮ ಹಿಂದುಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="HRW_2006_265">{{harvnb|Human Rights Watch|2006|p=265}}.</ref>. ಈ ಪಿಡುಗು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು; [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] [['ಮಾವು'|'ಮಾವು'ವಿನಲ್ಲಿ]], ಹಿಂದೂ -ಮುಸ್ಲಿಮರ ಗಲಭೆಯಿಂದಾಗಿ, ೫ ಜನ ಸಾವಿಗೀಡಾದರು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದವರ ಒಂದು ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ<ref name="HRW_ 2006_265"/> ಇದು ಹತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೆ ರೀತಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೋಮು ಗಲಭೆಗಳೆಂದರೆ, [[2002ರ ಮರಾದ್ ಮಾರಣಹೋಮ]], ಇದನ್ನು [[ಇಸ್ಲಾಂಮೀಯರ ಸೈನಿಕ]] ತಂಡ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಫ್ರಂಟ್]] ನಡೆಸಿತು,ಜೊತೆಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ಇಸ್ಲಾಮಿಗಳಿಂದ ಕೋಮು ಗಲಭೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಜಗ್ಹಂ|ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಜಗ್ಹಂರವರಿಂದ]], ಹಿಂದೂಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. == ಜಾತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಗಳು == [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾವಲು ಪಡೆ|ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾವಲು ಪಡೆಯ]] ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ "ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ) ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು, ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು, ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ ಅದನ್ನು ವಿಧೇಯದಿಂದ ಪಾಲಿಸದೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪೆಸಗುತ್ತಿದೆ."<ref>{{cite web|url=http://www. hrw.org/legacy/englishwr2k8/ docs/2008/01/31/india17605.htm|title=India Events of 2007|publisher=Human Rights Watch}}</ref> [[ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯದವರ]] ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ "ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ,ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪತನದ<ref>{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA2005100705001&lang =e|title=India's Unfinished Agenda: Equality and Justice for 200 Million Victims of the Caste System|year=2005}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಳಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕು. [[ಭಾರತದ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಬುಡಕಟ್ಟು]] ಮತ್ತು ಹಲವು [[ಸಂಚಾರಿ ಜನಾಂಗ]] ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸತತವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ೧೮೭೧ರ [[ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾಯ್ದೆ]] ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಅದನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದು, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ [[ಹಬಿಚುಯಲ್ ಆಫ್ಫೆನ್ದೆರ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆ]](HOA)(೧೯೫೨)ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ, ಹೊಸ ಪಟ್ಟಿಯ ಉದಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಅಪರಾಧೀ ಬುಡಕಟ್ಟೇ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ 'ಸಾಮಾಜಿಕೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ'(PASA) ಪರಿಣಾಮವನ್ನು,ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನದ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಗಿದ್ದು,ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು [[ಬಡತನದ ರೇಖೆ|ಬಡತನದ ರೇಖೆಗಿಂತ]] ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್]] ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ನಿನ ಆಂಟಿ -ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್ ಬಾಡಿ [[ಎಲಿಮಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ರೇಷಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್]] CERD)ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಈ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲು ಕೇಳಿದ್ದು,ಅಪರಾಧೀ ಬುಡಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಥವಾ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದವರು [[ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.<ref name="dis">{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/folio/fo0007/00070240.htm |title=Dishonoured by history |author=Meena Radhakrishna |work=folio: Special issue with the Sunday Magazine |publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |date=2006-07-16 |accessdate=2007-05-31 |archive-date=2011-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424193315/http://www.hinduonnet.com/folio/fo0007/00070240.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4972 ರಿಪೀಲ್ ದಿ ಹೆಬೆಚುಯಲ್ ಆಫೆನ್ದರ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ಫೆಕ್ಟಿವ್ಲಿ ರೆಹಬಿಲಿಟೇಟ್ ದಿ ಡಿನೋಟಿಫೈಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್, ಯು.ಎನ್ ಟು ಇಂಡಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320135916/http://www.asiantribune.com/index.php?q=node%2F4972 |date=2019-03-20 }} ''[[ಏಷ್ಯನ್ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್]] '', ಸೋಮವಾರ, ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೨೦೦೭.</ref><ref name="sus">[http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120450.htm ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದರು : "ಡಿನೋಟಿಫೈಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ " ನ ಸದಸ್ಯರು ಪೊಲೀಸರ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202171820/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120450.htm |date=2008-12-02 }} ''[[ಫ್ರಂಟ್ ಲೈನ್]] '', [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] '', ಆವೃತ್ತಿ ೧೯ - ಪ್ರಕಟಣೆ ೧೨, ಜೂನ್ ೮–೨೧, ೨೦೦೨.''</ref>. == ಇತರೆ ಹಿಂಸಾಚಾರ == ಗಲಭೆಗಳಂತಹ [[ಬಿಹಾರೇತರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳು]] ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿವೆ. ಅಪರಾಧಗಳ ಪತ್ತೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು,'ನಾರ್ಕೋ ಅನಾಲಿಸಿಸ್'ಗೆ (ಮಂಪರು ಹತೋಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆ )ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಕೊನ್ಸ್ತಿತುತಿಒನ್ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, "ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ಸಾಕ್ಷಿದಾರರು ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಸಹ ಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಪರಾಧ ತಡೆ ಪತ್ತೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ {{Or|date=March 2010}}ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ,(ಕೌಶಲದ ಕೊರತೆ)ಹೊಸ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರ 'ನಾರ್ಕೋ ಅನಾಲಿಸಿಸ್'ಅನ್ನು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 'ನಾರ್ಕೋ ಅನಾಲಿಸಿಸ್' ಕೂಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಯಾದುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.{{Who|date=March 2010}} ಈ ದೇಶದ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಖೈದಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ನಂತರ ತಪಾಸಣೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹಾಗು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರ್ಗದವರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮುಗ್ಧ ನಾಗರೀಕರು, ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ೧ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ೪೦-ವರ್ಷ -ವಯಸ್ಸಿನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ತಾನು ಮಾಡದಿರುವ ತಪ್ಪಿಗೆ ಜೈಲುವಾಸ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು(ಸಂಚಿಕೆಗಳು)]] * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧತ್ವ(ಬಹಿಷ್ಕಾರ)]] * [[ಭಾರತದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ (1975 - 77)]] * [[ಪೋಟ]] * [[ಭಾರತದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]] * [[ಭಾರತದ ಜಾತೀಯತೆ]] * [[ಭಾರತದ ಲೈಂಗಿಕತ್ವ]] == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.humanrights.org.in ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಂಘ)(ಭಾರತ )] * [http://www.ifex.org/en/content/view/full/149/ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207090407/http://www.ifex.org/en/content/view/full/149/ |date=2007-02-07 }} - [[ಐ ಎಫ್ ಇ ಎಕ್ಸ್]] * [http://www.domesticviolence.in ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಂತಃಕಲಹ (ಒಳಜಗಳ)]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://humanrights-india.blogspot.com/ ಭಾರತದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ ] * [http://newsletters.ahrchk.net/kpn/ ಪೊಲೀಸರ ನಿಂದನೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೆರೆಮನೆ ಸಾವುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ,ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808014029/http://newsletters.ahrchk.net/kpn/ |date=2010-08-08 }} * [http://www.rightsedu.net ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ (ಭಾರತ )] {{India topics}} {{Asia in topic|Human rights in}} {{DEFAULTSORT:Human Rights In India}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] k41oondfjc3p49hrrk21qjyvbqgqxgv 0 26005 1372152 1360945 2026-04-26T16:05:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372152 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Physiographic regions of the world}} [[File:Earth surface NGDC 2000.jpg|thumb|ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ರೂಪ]] '''ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ ''' (ಗ್ರೀಕ್ ನಿಂದ; [[wikt:γῆ|ವಿಜೆ]]"ಭೂಮಿ",'' ಗೆ '' ''ಮೋರಪೆ'' ಅಂದರೆ ರಚನೆ; ಹಾಗೂ ''ಲೋಗೋಸ್'' ಅಂದರೆ "ಅಧ್ಯಯನ)ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವು ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹದ ಒಂದು ಭೂಗಳ ವಿಕಾಸನ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಕಾರ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂರಚನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಏಕೆ ಈ ರೀತಿ ಕಾಇಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಭೂ ರಚನೆಯ ಿತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೂ ಆಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮಾದರಿ ರಚಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಾವಲೋಕನದ ಸಂಯುಕ್ತಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನುಡಿಯಲು ಹಾಗೂ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನ್ವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವು [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳ]], [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ]], ಭೂಮಾಪನ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ, ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪದ ಭೂ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪುರಾತನ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಭೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಈ ಅಭಿರುಚಿಯ ವಿಶಾಲವಾದ ತಳಹದಿಯು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗಿನ ಅಭಿರುಚಿಗಳ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತಿವೆ. ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ರಚನೆಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಮೂಲದ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ೊಂದು ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಸಿ ವಿಕಸಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಂತಹ ಮತ್ತುಭೌತಿಕವಾದುವುಸೇರಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ಶೇಷಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ ಅಂತಹ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಹಾಗೂ ಕಾಲದ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ ದೃಶ್ಯವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುವಿಕೆಯಿಂದ ಏಳಿಗೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ತೀರದಾಚೆಯೋಳಗೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸಾಗಿಸಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ಚರಟವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಅನಾವರಣವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ರಚು ಪ್ರಗತಿಪರವಾದ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತದ್ರೂಪು ಭಾವನೆಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ವಿಲ್ಲೆಟ್ಟ್ &amp; ಬ್ರಾಂಡೊನ್, 2002, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ರಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಹಂತ, ಭೂಗೋಳ, ಸಂಪುಟ. 30(2), ಪುಟ. 175-178.</ref> ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಠ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಳಿಕೆಯ (ಭೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಪದರುಗಲ್ಲು) ಮತ್ತು ಕಳೆಯುವಿಕೆಯ (ಸವಕಲಾದ) ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಶೇಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಸಿ ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಹರಿತದ ಒಮ್ಮುಖವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋಡಬಲ್ಲದಾದ ಪದರಗಲ್ಲು ವಿಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಭೂರೂಪದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಗಳು, ವಾತಾವರಣ, ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವುವು ಮತ್ತು ಈ ಹಲವಾರು ಚಾಲಕಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗಲೂಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ. ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗೂ ಟಾಕ್ಟಾನಿಕ್ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಒಂದು ಉಪಸಂಹಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ರೋಯ್ ಮತ್ತು ಇತರರು., 2008, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ,ಸವಕಳಿ ಹಾಗೂ ಭೂಮಧ್ಯದ ಮಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುವಿಕೆ ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧ ಮೂಲ ಪ್ರಾರಂಭ, ಆಮ್. ಜೆ. ವಿಜ್ಞಾನ., ಸಂಪುಟ. 308(7), ಪುಟ. 815-842.</ref> ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ುಪಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಇವುಗಞಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಭೂಕುಸಿತ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಡೆಯುವಿಕೆ, [[ನದಿ|ನದಿಗಳ]] ಹತೋಟಿ ಹಾಗೂ ಪುರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ರಕ್ಷಣೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪವಾದಗಳ ಸಹಿತ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿರಿ) ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಇತರೆ ವಿಷಯಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯ ಸಹಿತ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ನೂತನ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿ8ಅಂಶ ಹಾಗೂ ಘಟನೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಹೊರ ರೇಖೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ===ಪುರಾತನ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ=== ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಚೀನಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿ ಶೆನ್ ಕ್ಯು (ಕ್ರ.ಶ1031-1095) ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮೊದಲನೆಯವನು. [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]]ನೂರಾರು ಮೈಲಿಗಳ ಒಂದು ಪರ್ವತದ ಭೂಗರ್ಭದ ಪದರಿನಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಸಾಗರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಪಳಯುಳಿಕೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅವರ ಅವಲೋಕನದ ಮೇಲೆ ಇದು ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಮುದ್ರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ವಿಭಾಗದಾಚೆ ಒಂದು ಸಮಮಟ್ಟದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿ ಕವಚದ ಶಂಖುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ಮೈಲಿಗಳಾಚೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಯು ಸಮುದ್ರದ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ಪರ್ವತಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿಯಿಂದ ಪುನಃ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತಯಾರಾಯಿತು ಹಾಗೂ ವೆನ್ ಜೋವ್ ಬಳಿ ಯಾಂಗ್ಡಂಗ್ ಪರ್ವತ ಹಾಗೂ ತೈಹಾಂಗ್ ಪರ್ವತಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಾಕೃರ್ತಿಕ ಸವಕಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ ನಂತರ ಹೂಳಿನ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಎಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದು, ಈಗ ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದ ಯುನಾನ್ ಶಾಂಕ್ಸಿ ರಾಜ್ಯವಾದ, ''ಯಾಬನ್'' ಶೌನ್ ನ ಒಣ, ಉತ್ತರದ ವಾಯುಗುಣದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಪುರಾತನ ಜಡವಾದ [[ಬಿದಿರು|ಬೊಂಬುಗಳ]] ಶತಮಾನಗಳಾಚೆ ಕ್ರಮೇಣ [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ|ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ]] ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ===ಮುಂಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ=== ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಪದದ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಯು ಲೌಮನ್ನರ 1858 ರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಬಹುಶಃ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರ]] ಬಹುದು. ಜಾನ್ ವೆಸ್ಲೆ ಪೋವೆಲ್ ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲು.ಜೆ. ಮ್ಯಾಕಗೀ 1891 ರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಗರ್ಭ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಜರ್ಮನಿ, ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತೆಂದು ಕೇತ್ ಟಿಂಕ್ಲರ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಟಿಂಕ್ಲರ್, ಹೈತ್ ಜೆ. ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ ಪುಟ 615. 1985</ref> 1884 ಹಾಗೂ 1899 ರ ನಡುವೆ ವಿಲಿಯಮ್ ಮೋರಿಸ್ ಡೇವಿಸ್ ರಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ನಮೂನೆಯು ''ಭೂಗೋಳದ ಚಕ್ರ '' ಅಥವಾ ''ಸವೆತದ ಚಕ್ರವಾಗಿತ್ತು''. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಜೇಮ್ಸ್ ಹಟ್ಟನ್ (1726–1797) ರಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕರೂಪತಾವಾದದ ಪ್ರಮೇಯಗಳಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಹೊಂದಿತು. ಕಣಿವೆ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದು ನದಿಯು ಕಂದಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸುವ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವೆಂದು ಸಮಾನತಾವಾದವು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಪಕ್ಕದ ಕಣಿವೆಗಳ ಸವೆತವು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಭೂಭಾರವನ್ನು ಪುನಃ, ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆತ್ತುವಿಕೆಯ ಚಕ್ರವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಲ್ರಲದು. ದಶಕಗಳ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಡೇವಿಸ್ ರ ಪ್ರಮೇಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಭೂದೃಶ್ಯದ ವಿಕಾಸದ ವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕೆಲಸದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಕೋರಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಂದು 'ಡೇವಿಸ್ ವಾದ' ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯಸೂಚಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ, ಡೇವಿಸ್' ರ ಭಾವನೆಗಳು ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕಿ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಷಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. 1920 ರಲ್ಲಿ, ಕೊಳೆಯುವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಡೇವಿಸ್ ರ ಏಕೈಕ ಮೇಲೆತ್ತುವಿಕೆಗಿಂತ, ಏಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅನಾವರಣದ ಮುಂದುವರಿದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಸಮತೋಲವಾಗಿ ಭೂರಚನೆಯ ವಿಕಾಸವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೆಂದು ನಂಬಿರುವ ಡೇವೆಸರಿಗೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಾಲ್ಟರ್ ಪೆಂಕ್ ವಿಕಾಸನ ಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಯುವ ಸಾವಿನ ಕಾರಣ, ಅವರ ಕೆಲಸಗಳ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾಂತರದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಡೇವಿಸ್ ರ ಜೊತೆ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಅವರ ಭಾವನೆಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ಲೇಖಕರು ಮೊದಲು ಇದ್ದುದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾದ ಸರ್ವಸಾಧಾರಣೀಕರಿಸಿದ ಜಗದ್ವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರುವ ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಕಸನದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಮಂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ರನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿನ ಲೇಖಕರು - ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಯುಗುಣಕ್ಕೆ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ರಚನೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲು, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಿಮದ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹಿಮದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಉದ್ಧೇಶಿತವಾಗಿತ್ತು. ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಡೇವಿಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಂಕ್ ಇಬ್ಬರೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿವಿವಿಧ ಭೂದೃಶ್ಯದಾಚೆ ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಸಮಯ ಹಾಗೂ ಜನನದ ಮುಖಾಂತರ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ವಿಕಾಸದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲು ಕೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ===ಪರಿಮಾಣ ಸಂಭಂಧಿ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ=== ಪೆಂಕ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಸ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ]]ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮತ್ತೊಂದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ, ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]]ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರು ತಿರುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರೊವ್ ಕಾರ್ಲ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ರ ಮುಂಚಿನ ಉದ್ವೇಗದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ರಾಲ್ಫ್ ಅಲ್ಗರ್ ಬ್ಯಾಗ್ನೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಹಾಕ್, ಲೂನಾಲಿಯೊ ಪೊಲ್ಡ್, ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾಡ್ಡೊಕ್, ಹಾಗೂ ಆರ್ಥರ್ ಸ್ಟ್ರಾಹ್ಲರ್ ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಭೂ ಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಜಲಶಾಸ್ತ್ರ ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಒಂದು ತಂಡವು ಈ ಅಳತೆಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಾಂಶಗಳ ಪರಿಮಾಣ ಸಂಬಂಧಿ ಅಳತೆಗಳು, ನೇರವಾದ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳಂತಹ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಮಾಣ ಸಂಬಂಧಿ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಇಂದು ತಿಳಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿದು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ, ವರ್ತಮಾನದ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂತ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯ್ತಿನ ವರ್ತನೆಯ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ===ಸಮಕಾಲೀನ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ=== ಇಂದು, ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿವಿಧ ಅನುಸಂಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಅಭಿರುಚಿಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಳುವ ಪರಿಣಾಮ ಸಂಬಂಧಿ "ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು" ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಹ ಪ್ರತಿ ಭೂ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸತ್ಯತೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುವು ಯಾವುದೆಂದರೆ: 1) ಎಲ್ಲಾ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು "ಸ್ಥಾಯಿ" ಅಥವಾ "ಉದ್ವೇಗದ್ದೆಂದು" ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ಕಳವಳದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಕೆಲವು ಆದರ್ಶ ಗುರಿಯ ರೀತಿಯಿಂದಾಚೆ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಭೂದೃಶ್ಯದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವದ ಒಂದು ಅತ್ಯಗತ್ಯದ ಭಾಗದಂತೆ ಈಗ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.<ref>ವ್ಹಿಪ್ಪಲೆ, 2004, ಕಲ್ಲ ತಳಪಾಯದ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಚುರುಕಾಗಿರುವ ಮೂಲದ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಅನು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ. ಭೂ ಗ್ರಹ. ವಿಜ್ಞಾನ., ಸಂಪುಟ. 32, ಪುಟ. 151-185.</ref><ref>ಅಲ್ಲೆನ್, 2008, ಸಮಯದ ಮಾಪನದ ಭೂ ಮಧ್ಯದ ಮಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುವಿಕೆಯ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚರಟಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನ, ಭೂಗೋಳ. ಸೊಸೈಟಿ. ಲಂಡನ್. ವಿಶೇಷ. ಪ್ರಕಾಶನ., ಸಂಪುಟ. 296, ಪುಟ.7-28.</ref> 2) ಅಂದೆ, ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಕಾಲಗಳು ಹಾಗೂ ಘಟನಾ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಭವನೀಯವಾದ ಹಂಚಿಕೆಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಒಂದು ಖಂಡಿತವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭೂರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>ಬೆಂಡ &amp; ಡುನ್ನೆ, 1997, ಭೂ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಹರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಸವಕಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕಾಲುವೆಗಳ ಒಂದು ಜಾಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವಿಕೆ, ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ., ಸಂಪುಟ. 33(12), ಪುಟ. 2849-2863.</ref> ಇದು ಬದಲಾಗಿ, ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಖಚಿತತೆಯ ಪ್ರಾಮೂಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಹಾಗೂ ಭೂ ರಮ್ಯ ನೋಟದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ]]<ref>ಡೈಟ್ರೆಚ್ ಮತ್ತು ಇತರರು., 2003, ಭವಿಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೂಗೋಳದ ಸಾಗಣೆ ನಿಯಮಗಳು, AGU ಜಿಯೋಫಿಸಿಕಲ್ ಮಾನೋಗ್ರಾಫ್ 135, ಪುಟ. 1-30.</ref> ಉಚ್ಚತಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಒಂದೇ ಈತಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸಾರೂಪ್ಯವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ತದ್ರೂಪು ಮುಕ್ತಾಯದ ಫಲಿತಾಂಷಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. == ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Grand Canyon 43.jpg|right|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್ ಕ್ಯಾನಿಯನ್, ಅರಿಜೋನಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Cono de Arita, Salar de Arizaro (Argentina).jpg|thumb|right]] ಆಧುನಿಕ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಭೂರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಸ್ಮೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಐಸೋಟೋಪ್ ಜಿಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಿರುಕು ಪಥಗಳ ಕಾಲನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ, ಆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆಳು ಭಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾಲಮಾನಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಭೂರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನದ ವೇಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ.<ref>ಸಮ್ಮರ್ಫೀಲ್ಡ್ ಎಮ್. ಎ., 1991, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಜಿಯೋಮಾರ್ಫಾಲಜಿ, ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಡುಕೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 537 ಪುಟ. ISBN 0-945466-26-9.</ref><ref>ಡ್ಯುನೈ ಟಿ.ಜೆ., 2010, ಕಾಸ್ಮೋಜೆನಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೈಡ್ಸ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 187 ಪುಟ. ISBN 978-0-521-87380-2.</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಮಾಪನ ತಂತ್ರಗಳಾದ ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯಲ್ GPS, ದೂರಗ್ರಾಹ್ಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಾದರಿs ಮತ್ತು ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಈ ವಿಧಿಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ.<ref>e.g., DTM ಪರಿಚಯದ ಪುಟ, ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಭೂಗೋಳದ ವಿಭಾಗ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್NY, http://www.geo.hunter.cuny.edu/terrain/intro.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717181045/http://www.geo.hunter.cuny.edu/terrain/intro.html |date=2011-07-17 }}</ref> ಗಣಕಯಂತ್ರ ನಕಲು ಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ರಚಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೇಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲದ ಮುಖಾಂತರ ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಂತರ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುರೂಪ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸವೆಯಿಸುವ ಗುಣದ, ಸ್ಥಾನ ಪಲ್ಲಟದ, ಅಥವಾ ನಂತರದ ಕೆಲವು ಸಂಯೋಜನೆಗಳೆಂದು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಪದಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಚದರು ಶಿಲಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತರದೊಳಗೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಾಯುಗುಣದ ಸವೆತವು, ಹತ್ತಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಏಜೆಂಟರುಗಳ ಇಲ್ಲವೇ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಬಯಲಾಗುವುದರಿಂದ ಭೂ ವಸ್ತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಸಿಡಿಯುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಹತ್ತಿರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸವೆತದ ಅನೇಕ ಏಜೆಂಟರುಗಳಿಂದ ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಸ್ವಭಾವವು ಶೋಧನೆಯಡಿ ಭೂ ರಚನೆಯ ಭೂ ರಮ್ಯ ನೋಟದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿರುಚಿಯ ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಉದ್ದದ ಶ್ರೀಣಿಯ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕವಲ್ಲದ ಪಟ್ಟಿಯು ಇವುಗಳ ಕೆಲವುಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೂ ದೃಶ್ಯದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳ ವ್ಣನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು, ಗಾಳಿ, [[ತರಂಗ|ಅಲೆಗಳು]], ರಾಸಾಯನಿಕ ಕರಗುವಿಕೆ, ಸಾಮೂಹಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಅಂತರ್ಜಲದ ಚಲನೆ, ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಹರಿತ, [[ಹಿಮನದಿ|ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹದ ಕ್ರಿಯೆ]], ಭೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಚಲನೆ, ಹಾಗೂ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇತರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂರೂಪದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದ ಹಿಮ ಕ್ರಿಯೆಯ (ಹಿಮದಂತೆ ಕರಗಿಸುವ) ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು, ಉಪ್ಪಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆ, ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವವು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. === ನದಿಯ ಸಂಬಂಧವಾದ ಸಾಗಣೆಗಳು === {{Main|Fluvial}} ನದಿಗಳೂ ಹಾಗೂ ತೊರೆಗಳು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಕೊಳಾಯಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಚರಟದ ಸಾಗಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನೀರು, ತಾನು ಕಾಲುವೆಯ ತಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹರಿದಂತೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಚಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದಗುಂಟ ನದಿಯ ನೀರರಿನ ತಳದ ಭಾರವಾಗಿಯೇ, ತೇಲಾಡುವ ಭಾರ ಅಥವಾ ಕಗಿರುವ ಭಾರವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವತಃ ಚರಟದ ಲಭ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಹರಿತದ ಮೇಲೆ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಸಾಗಣೆಯು ದರವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಕ್ನೈಟೊನ್, ಡಿ., 1998, ಫ್ರಲುವಿಯಲ್ ಪಾರ್ಮ್ಸ್ &amp; ಪ್ರೊಸೆಸಸ್, ಹೋಡ್ಡರ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್, 383 ಪುಟ. ISBN 0-12-441870-8</ref> ನದಿಗಳು ಬಂಡೆಗಳಾಗಿ ಸವೆಯಿಸುವ ಹಾಗೂ ನವೀನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ತಳಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬಟ್ಟೆದ ಇಳಿಜಾರುಗಳೆರಡನ್ನು ಸಹ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನದಿಗಳು ಹಿಮವಲ್ಲದ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂ ದೃಶ್ಯದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ತಳದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಸ್ಟ್ರಾಹ್ಲೆರ್, ಎ. ಎನ್., 1950, ಈಕ್ವಿಲಿಬ್ರಿಯಮ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಎರೋಷನಲ್ ಸ್ಲೋಪ್ಸ್ ಅಪ್ರೋಚ್ಡ್ ಬೈ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್, ಆಮ್. ಜೆ. ವಿಜ್ಞಾನ., ಸಂಪುಟ. 248, ಪುಟ. 673-696.</ref><ref>ಬುರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿ.ಡಬ್ಯು., 2002, ಸವಕಳಿಯ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು: ಮಿನರಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜೈನ್, ಸಂಪುಟ. 66, ಪುಟ. 25-52.</ref> ನದಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭೂ ರಮ್ಯ ನೋಟದ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ. ಭೂ ಒಳಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ನದಿಗಳು ಹರಿದಂತೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರೆ ನದಿಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನದಿಗಳ ಜಾಲದ ಕೆಸವು ಒಂದು ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ವೃಕ್ಷದಂತಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ಥಳ ವರ್ಣನೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಭಾಗದ ಭೂಗರ್ಭ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಇತರೆ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲವು. {{See also|Hack's law|Sediment transport}} === ವಾಯು ಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು === [[File:MoabAlcove.JPG|thumb|ಮೋಅಬ ಉತ್ತಾಃ ಹತ್ತಿರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೊರೆದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣ ಸೀಳು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಗೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.]] ವಾಯು ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಗಣೆಗಳು ವಾಯುವಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಆಕಾರ ಕೊಡಲು ಗಾಳಿಯ ಶಕ್ತತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯುಗಳು ಸವೆತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು, ಸಾಗಾಣೆಮಾಡಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ವಿರಳವಾದ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸದ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರೈಕೆ ಯಿಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಏಜೆಂಟರುಗಳಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಬಾಹುಳ್ಯದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಗಿಂತ ಬಹಳ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೀರು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹರಿತವು ಮಾಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ವಾಯು ಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ]] ಶುಷ್ಕ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref>ಲೀಡರ್, ಎಮ್., 1999, ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ರೋಲೊಜಿ ಮತ್ತು ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ರಿ ಬೇಸಿನ್ಸ್, ಫ್ರಂ ಟರ್ಬುಲೆನ್ಸ್ ಟು ಟಕ್ಟೋನಿಕ್ಸ್, ಬ್ಲಾಕ್ವೆಲ್ ಸೈನ್ಸ್, 592 ಪುಟ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 2-228-88610-6</ref> [[File:Mesquite Sand Dunes.JPG|thumb|ಕಾಟನ್ ವುಡ್ ಕಣಿವೆ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇ$ಲಿನಿಂದ ಸ್ಟಾರ್ ಡ್ಯೂನ್ ನ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಕೈಮೇಲಿನಿಂದ ಸಕ್ಕರೆ ಭರಿತ ಚಿಕ್ಕ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು (೨೦೦೩)]] === ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು === [[File:Mass Waste Palo Duro 2002.jpg|thumb|ಪಾಲೋ ದ್ಯುರೋ ಕ್ಯಾನಿಯಾನ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್, ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ುದಾಹರಣೆ.]] ನುಸುಳುತ್ತಾ, ಹಿಮದ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಾರಿ, ಮುಗ್ಗರಿಸಿ, ಹಾಗೂ ಬೀಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲದಡಿ ಮಣ್ಣು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಣ್ಣು, ಹಾಗೂ [[ಕಲ್ಲು|ಬಂಡೆಯು]] ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಾಮೂಹಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಭೂ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಇಳಿಜಾರುಗಳೆರಡರಮೇಲೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ]], [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]], [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ]], ಟೈಟಾನ್ ಹಾಗೂ ಲಪೆಟುಸ್ ಮೇಲೆ ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವರ್ತಮಾನದ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಸಾಗಣೆಗಳು ಗುಡ್ಡದ ಇಳಿಜಾರು ಮೇಲ್ಮೈಯ ಭೂ ನಕಾಶೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಅದು ತಿರುಗಿ ಆಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಹಂತವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದಿಗ್ಧ ಹೊಸ್ತಿಲುಗಳ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿದಾಗುವ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಭೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ, ಚುರುಕಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬಹಳ ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ವಿಪರೀತವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸುರಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ರೋರಿಂಗ್, ಜೆ.ಜೆ., ಕಿಚ್ನರ್, ಜೆ.ಡಬ್ಯು., ಡೈಟ್ರಿಚ್, ಡಬ್ಯು.ಇ., 1999, ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫಾರ್ ನಾನ್ ಲೀನಿಯರ್ ಡಿಫ್ಯುಸಿವ್ ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ಟ್ರಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಹಿಲ್ ಸ್ಲೋಪ್ಸ್ &amp; ಇಂಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕೇಪ್ ಮಾರ್ಫಾಲಜಿ, ವಾಟರ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ Res., ಸಂಪುಟ. 35, ಪುಟ. 853-870.</ref> ಬಿಲ ತೋಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮರಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸುವಂತಹ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾಗಣೆಗಳು ಕೆಲವು ಗುಡ್ಡದ ಇಳಿಜಾರು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.<ref>ಗ್ಯಾಬೆಟ್, ಇ.ಜೆ., ರೀಚ್ ಮ್ಯಾನ್, ಒ.ಜೆ., ಸೆಬ್ಲೂಮ್, ಇ.ಡಬ್ಯು., 2003, ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಬೈಯೋಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಆನ್ ಸಾಯಿಲ್ ಪ್ರೋಸೆಸ್ &amp; ಸೆಡುಮೆಂಟ್ ಟ್ರಾಸ್ಪೋರ್ಟ್, ಆನ್. Rev. ಅರ್ಥ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್. ವಿಜ್ಞಾನ., ಸಂಪುಟ. 31, ಪುಟ. 249-273.</ref> === ಹಿಮನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳು=== [[File:Glacial landscape LMB.png|thumb|right|ಒಂದು ಗ್ಲೇಸಿಯಲ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಹಿಮನದಿ|ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹಗಳು]], ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಏಜೆಂಟರುಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಮದ ಕಿಣಿವೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮೇಣವಾದ ಚಲನೆಯು ಸವೆತ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ [[ಕಲ್ಲು|ಬಂಡೆಯ]] ಎಳೆತದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹಿಮನದಿಯ ಹಿಟ್ಟು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವ, ನುಣುಪಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸವೆತವು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹಗಳ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ನೀರ್ಗಲ್ ನದಿಯಿಂದ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಗ್ನಾವಷೇಶಗಳು ಹಿಮನದಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಮೂಲದ V-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹಿಮನದಿಯು U-ಆಕಾರದ ಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಬೆನ್ನೆಟ್, ಎಮ್.ಆರ್., &amp; ಗ್ಲಾಸ್ಸರ್, ಎನ್.ಎಫ್., 1996, ಗ್ಲೇಸಿಯಲ್ ಜಿಯಾಲಜಿ: ಐಸ್ ಶೀಟ್ಸ್ &amp; ಲ್ಯಾಡ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್, ಜಾನ್ ವಿಲಿ &amp; ಸನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 364 ಪುಟ. ISBN 0-945466-26-9.</ref> ಇತರೆ ಭೂದೃಶ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆ ಹಿಮನದಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ಸಂವಹಿಸುವ ರೀತಿಯು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಹಾಗೂ ನದಿಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಅನೇಕ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತದ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ Plio-Pleistocene ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪದರುಶಿಲಯ ದಾಖಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿಮ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಸರಗಳು ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ನೀರ್ಗಲ್ ನದಿಗಳಾಗದಂತಹವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಳಿಜಾರಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ಹಿಮನದಿಯಲ್ಲದ ದೂರೂಪ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅರೆ ನೀರ್ಗಲ್ ನದಿಯ ಪದ್ಧತಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಘನಹಿಮ ಇಲ್ಲದ ರಚನೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಸುತ್ತುವರಿದ ಹಿಮದ ಪ್ರವಾಹದ ಸಹಿತ ಈ ಭಾವನೆಯು ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಚರ್ಚ್, ಎಮ್. &amp; ರೈಡರ್, ಜೆ.ಎಮ್.,1972, ಕಂಡೀಷನ್ಡ್ ಬೈ ಗ್ಲೇಸಿಯೇಷನ್ ಪಾರಾಗಲೇಸಿಯಲ್ ಸೆಡಿಮೆಂಟೇಷನ್: ಜಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಬುಲೆಟಿನ್, ಸಂಪುಟ. 83, ಪುಟ. 3059-3072.</ref> ===ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು=== ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ ನಿಮಿಷಗಳು ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿರಬಹುದು. ಭೂ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಸ್ವರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ಸ್ ಆಕಾರ ಕೊಡಬಲ್ಲ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಳಗಿರುವ ನದಿಯ ತಳದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪನಗಳು]], ಕೇವಲ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತೇವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಬಹುದು. ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣದ ಸಮತೋಲನದ ಹಿಂದೆಪುಟಿಯುವಿಕೆಯು ಸಾವಿರಾರು ಅಥವಾ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಸರಪಳಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯವು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೇಲೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರಿದ ಸವೆತವನ್ನು ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಲು ಒಂದು ಪರ್ವತದ ಜೋಡಣೆಯ ಸವಕಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ತಟ್ಟೆಯ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಚಲನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪರ್ವತಗಳ ಜೋಡಣೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತದ ಸರಪಳಿಗಳು ಅನೇಕ ಹತ್ತಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ವಿಶೇಷ ಜೀವಿತದ ಕಾಲದ ಜೊತೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ನದಿಯ ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಹಾಗೂ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಉನ್ನತ ದರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ತುಪ್ಪಳಗಳು ಹಾಗೂ ತಳಭಾಗದ ಶಿಲಾಮಂಡಲದ ಪದರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗದಂತಹ ಆಳವಾದ ಭೂ ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಭೂಮಿಯ ಸ್ಥಳ ವರ್ಣನೆಯ ವಿಶಾಲ ಮಟ್ಟದ (ಸಾವಿರಾರು ಕೀ.ಮೀ.) ವಿಕಾಸ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲೂ ಸಹ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಿಸಿಯಾದ, ಕಡಿಮೆ ದಟ್ಟದ, ಭೂ ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಬಂಡೆಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ, ದಟ್ಟವಾದ, ಭೂ ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಬಂಡೆಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿತವಾಗುವ ಕಾರಣ ಭೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಸಮತೋಲನದ ಬಲದ ಮೂಲಕ ೆರಡೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬಹುದು.<ref>ಸೆಸ್ರೆಪೆಸ್, ಎಲ್., ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್ಸೆನ್, ಯು.ಆರ್., &amp; ರೈಬ್, ಎನ್.ಎಮ್., ಜಿಯಾಯ್ಡ್ ಹೈಟ್ ವರ್ಸಸ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿ ಫಾರ್ ಎ ಪ್ಲೂಮ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಹವಾಯಿಯನ್ ಸ್ವೆಲ್, ಅರ್ಥ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್. ವಿಜ್ಞಾನ. ಪತ್ರ., ಸಂಪುಟ. 178(1-2), ಪುಟ. 29-38.</ref><ref>ಸೇಬರ್, ಡಿ., ಬರಜಂಗಿ, ಎಮ್., ಇಬೆನ್ ಬ್ರಾಹಿಮ್, ಎ., &amp; ಡೆಮಾಂಟಿ, ಎ., 1996, ಜಿಯೋಫಿಸಿಕಲ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲಿಥೋಸ್ಫೆರಿಕ್ ಡಿಲ್ಯಾಮಿನೇಷನ್ ಬೆನಿತ್ ದಿ ಅಲ್ಬೋರನ್ ಸೀ &amp; ರಿಫ್-ಬೆಟಿಕ್ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್, ನೇಚರ್, ಸಂಪುಟ. 379 (6568), ಪುಟ. 785–790.</ref> ===ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾಗಣೆಗಳು=== ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ (ಹೊರಚಿಮ್ಮುವ) ಹಾಗೂ ಪ್ಲುಟೋನಿಕ್ (ಒಳನುಗ್ಗುವ) ಬೆಂಕಿಯ ಸಾಗಣೆಗಳು ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವೋತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲು, ಶಿಲಾರಸ ಹಾಗೂ ಟೆಫ್ರ ಸಹಿತ ಹಳೆಯ ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಅಚ್ಛಾದಿಸಿ, ಪೈರೋಕ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಹೊಸಮಾರ್ಗಗಳ ಮುಖಾಂತರ ನದಿಗಳನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತಾ ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪೋಟಕಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಶಂಕುಗಳು ಇತರೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಬಲ್ಲಂತಹ, ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಭೂ ಗರ್ಭದೊಳಗಿರುವ ಶಿಲಾರಸದ (ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ) ಉಪ ಮೇಲ್ಮೈ ಚಲನೆಯು ದೂರೂಪ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಕರಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು, ಹಾಗೂ ಟಿಬೆಟ್ ತಳದ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿದ ಬಿರುಸಾದ ಪದರವು ಅನೇಕ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥ ಭೂಮಿಯ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲೂ ಸಹ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ಹೋಡಜಸ್, ಕೆ.ವಿ., ಎ ಸಿಂಥೆಸಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಛಾನೆಲ್ ಫ್ಲೋ-ಎಕ್ಸಟ್ರೂಷನ್ಸ್ ಹೈಪೋಥೆಸಿಸ್ ಆಸ್ ಡೆವೆಲೊಪ್ಪಡ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹಿಮಾಲಯನ್-ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್. ಇನ್: ಲಾ, ಆರ್.ಡಿ., ಸೆರ್ಲೆ, ಎಮ್.ಪಿ &amp; ಗೋಡ್ಡಿನ್, ಎಲ್. (ಇಡಿಎಸ್.), ಛಾನೆಲ್ ಫ್ಲೋ, ಡುಕ್ಟೈಲ್ ಎಕ್ಸಟ್ರೂಷನ್ &amp; ಎಕ್ಸಹ್ಯೂಮೇಷನ್ ಇನ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಕೊಲಿಷನ್ ಜೋನ್ಸ್, ಜಿಯಾಲಜಿ. ಸೊಸೈಟಿ. ಲಂಡನ್ ಸ್ಪೆಷಲ್. ಪ್ರಕಾಶನ., ಸಂಪುಟ. 268, ಪುಟ. 71-90.</ref> ===ಜೈವಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು=== ಜೀವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭೂ ರಚನೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಹವನವು, ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಭೂ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭೂ ಭಾಗದ ದೂರೂಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರ ಬಹುದು. ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸವೆತವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಜೈವಿಕ ಭೂರಸಾಯನಿಕದಿಂದ, ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಸಮತೋಲನದ ಮುಖಾಂತರ ಹವಾಮಾನದ ಮಾರ್ಪಾಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಗದ್ವ್ಯಾಪಿ ಸವೆತದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ವರೆಗೂ ಸಹ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರೂಪದ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬಲ್ಲ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಸುವ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವಞಮತಹ ಭೂ ಭಾಗದ ಒಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಂತಹ ಇತರೆ ಗ್ರಹಗಳ ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>ಡೈಟ್ರಿಚ್, ಡಬ್ಯು.ಇ., &amp; ಪೆರ್ರೋನ್, ಜೆ.ಟಿ., 2006, ದಿ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ಎ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿಕ್ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್, ನೇಚರ್, ಸಂಪುಟ. 439, ಪುಟ. 411-418.</ref> == ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮಾಪನಗಳು == ವಿವಿಧ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುವುದರ ಮೇಲೆ ವಾತಾವರಣ ಅಥವಾ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ಒತ್ತಡಗಳಂತಹವುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭೂಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನ ಅಥವಾ ಅದರ ಇಲ್ಲತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಅಲ್ಲೆನ್, 2008, ಟೈಮ್ ಸ್ಕೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್ &amp; ದೇರ್ ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ ರೌಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಜಿಯಾಲಜಿ. ಸೋಸೈಟಿ. ಲಂಡನ್. ಸ್ಪೆಷಲ್. ಪ್ರಕಾಶನ., ಸಂಪುಟ. 296, ಪುಟ.7-28.</ref> ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇಂದು ಈ ವಿಚಾರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳ ಮಾಪನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳೆದು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾಪನದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಹುಶಃ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು: * 1ನೆಯ - [[ಖಂಡ|ಖಂಡಗಳು]], ಸಮುದ್ರದ ತಳಗಳು, ವಾಯುಗುಣದ ವಲಯಗಳು (~10,000,000 ಚದುರ ಕೀಮೀ) * 2ನೆಯ - ಅಡ್ಡತಡೆಗಗಳು, ಉದಾರಹಣೆ. ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಅಡ್ಡತಡೆಗಳು, ಅಥವಾ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು (~1,000,000&nbsp;ಚದುರ ಕೀಮೀ) * 3ನೆಯದು - ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಮುದ್ರದ, ಸಹೆಲ್ (~100,000&nbsp;ಚದುರ ಕೀಮೀ) * 4ನೆಯ - ಭೂ ಮಧ್ಯ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಭಾಗವು,ಒಂದು ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಾಗಿರುವ ಭಾಗ ಉದಾಹರಣೆ. ಮ್ಯಾಸ್ಸಿಫ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೂ ದೃಶ್ಯಗಳ ೊಂದು ತಂಡ, ುದಾರಹಣೆ., ವೀಲ್ಡ್ (~10,000&nbsp;ಚದುರ ಕೀಮೀ) * 5ನೆಯದು - ನದಿ ಕಣಿವೆ, ಕೋಟ್ಸ್ ವುಲ್ಡ್ಸ್ (~1,000&nbsp;ಚದುರ ಕೀಮೀ) * 6ನೆಯ - ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], ಚಿಕ್ಕ ಕಣಿವೆಗಳು (~100&nbsp;km<sup>2</sup>) * 7ನೆಯ - ಬೆಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಸಣ್ಣತೊರೆಗಳ ಕಾಲುವೆಗಳು, {೦|ಸಮುದ್ರದ ಕೊಲ್ಲಿ{/0} (~10&nbsp;km<sup>2</sup>) * 8ನೆಯ - ಗಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಕಾಲುವೆಗಳು (~1&nbsp;km<sup>2</sup>) * 9ನೆಯ - ಮೀಟರ್-ಅಳತೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{col-begin}} {{Col-2}} * ಆಳವಾದ ಒಣ ಭೂಮಿ * ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟ * ಬಯೋಎರೋಷನ್ * ಜೈವಿಕಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ * ಜೈವಿಕದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ * ಬಯೋರ್‌ಹೆಕ್ಸಿಸ್ಟಸಿ * ಕರಾವಳಿಯ ಭೂಕೊರೆತ * ಕೊಳಚೆನೀರಿನ ಬೇಸಿನ್ * ಕೊಳಚೆನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ದೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ) * ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ * ಭೂಕೊರೆತದ ಊಹಿಸುವಿಕೆ * ನದಿಗಳಿಂದಾದ ಭೂರಚನೆಯ ತೊರೆಗಳು * ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾದರಿರಚನೆ * ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ * ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ {{Col-2}} * ಹ್ಯಾಕ್ ನ ನಿಯಮಗಳು * ಜಲಮಾಪನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾದರಿ, ಜಲಮಾಪನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಾದರಿಯ ವರ್ತನೆ * ಭೂದೃಶ್ಯ * ಲಿಥೋಸ್ಫಿಯರ್ * ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆ * ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳ * ರೆಗೊಲಿತ್ * ಹೂಳಿನ ಸಾಗಣೆ * ಮಣ್ಣು * ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ * ಮಣ್ಣಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ * ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ * ಮಣ್ಣುಗಳ ಅವನತಿ ಹಾಗೂ ಪತನ * ತೊರೆಗಳ ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ * ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಕಾಶನಗಳ ಪಟ್ಟ {{Col-end}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} *{{cite book |last=Selby |first=Michael John |title=Earth's changing surface: an introduction to geomorphology |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1985 |isbn=0-19-823252-7}} *{{cite book |last=Chorley |first=Richard J. |authorlink=Richard Chorley |coauthors=Stanley Alfred Schumm and David E. Sugden |title=Geomorphology |publisher=Methuen |location=London |year=1985 |isbn=0-416-32590-4}} *{{cite book |first=Bernhard |last=Edmaier |authorlink=Bernhard Edmaier |title=Earthsong |publisher=[[Phaidon Press]] |location=London |year=2004|isbn=0-7148-4451-9}} *{{cite book |last=Scheidegger |first=Adrian E. |title=Morphotectonics |publisher=Springer |location=Berlin |year=2004 |isbn=3-540-20017-7}} *{{cite book |last=Needham |first=Joseph |authorlink=Joseph Needham |title=Science and civilisation in China |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1954 |isbn=0-521-05801-5}} *{{cite book |last=Kondolf |first=G. Mathias |coauthors=Hervé Piégay |title=Tools in fluvial geomorphology |publisher=Wiley |location=New York |year=2003 |isbn=0-471-49142-X}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.geomorph.org ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ] *[http://aag-gsg.org ಅಮೇರಿಕಾದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ] *[http://www.geomorphology.org.uk ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೊಸೈಟಿ] *[http://www.sgp.org.pl ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪೋಲಿಶ್ ಅಸ್ಸೊಸಿಯೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305225701/http://www.sgp.org.pl/ |date=2011-03-05 }} *[http://www.giub.uni-bonn.de/akgeomorphologie/englishindex.html ಜರ್ಮನಿಯ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ತಂಡ (ಡ್ಯುಟ್ಸಚೆರ್ ಅರ್ಬೈಸ್ಕ್ರೆಸ್ಫುರ್ ಜಿಯೊಮೊರ್ಫೊಲೊಜಿ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612011856/http://www.giub.uni-bonn.de/akgeomorphologie/englishindex.html |date=2007-06-12 }} *[http://www.sgp.org.pl/gw/wmd/wmd.html ವಿಲಿಯಮ್ ಮೊರ್ರಿಸ್ ಡೇವಿಸ್ ರಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯದ ವಿಕಸನದ ಮಾದರಿ (ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203115800/http://www.sgp.org.pl/gw/wmd/wmd.html |date=2010-12-03 }} *[http://www.abdn.ac.uk/~geo337/gg4514/davis.htm ಭೂಗೋಳದ ಚಕ್ರ, ಅಥವಾ ಸವಕಳಿಯ ಒಂದು ಚಕ್ರ (1899)] *[http://disc.gsfc.nasa.gov/geomorphology/index.shtml ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808060641/http://disc.gsfc.nasa.gov/geomorphology/index.shtml |date=2013-08-08 }}(ನಾಸಾದಿಂದ) *[http://websoilsurvey.nrcs.usda.gov/app/WebSoilSurvey.aspx USDA-NRCS ದಿಂದ ಜಾಲದ ಮಣ್ಣಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004416/http://websoilsurvey.nrcs.usda.gov/app/WebSoilSurvey.aspx |date=2016-03-02 }}, ಭೂಗೋಳದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲಿನ ಕೂಡುವಿಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ್ಯಂತ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ {{Physical geography topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಿಕ ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎರವಲು ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂದೃಶ್ಯ]] 4idmtt3fgjx78de4vnwnpin3h4qh8pu 0 26209 1372156 1357920 2026-04-26T17:46:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372156 wikitext text/x-wiki [[File:Bar Hard Rock Cafe Prague.png|thumb|right|300px| ಮೂಲ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳು.]] '''ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯ'''ವು ಎಥನಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಮೂರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಾರಾಯಿ(ಬಿಯರು)ಗಳು, ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸ(ವೈನು)ಗಳು, ಮತ್ತು ಮದ್ಯಸಾರಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ, ಹಾಗೂ ಸೇವನೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="icap">{{cite web |url=http://icap.org/table/MinimumAgeLimitsWorldwide |title=Minimum Age Limits Worldwide |accessdate=2009-09-20 |publisher=International Center for Alcohol Policies |archive-date=2009-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827144517/http://www.icap.org/Table/MinimumAgeLimitsWorldwide |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸೇವಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ದೇಶ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದ ವಿಧವನ್ನಾಧರಿಸಿ 16ರಿಂದ 25 ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಿಗಧಿಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref name="icap" /> ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವನೆಯು ಬೇಟೆಗಾರ ವಂಶದ ಜನರಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ರಾಜ್ಯ-ರಾಷ್ಟ್ರದವರೆಗೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಇದೆ.<ref name="Arnold 2005">{{Cite book|title=Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology|first=John P|last=Arnold|isbn=0-9662084-1-2|year=2005|publisher=Reprint Edition by BeerBooks|location=Cleveland, Ohio}}</ref><ref name="Volume of World Beer Production">{{cite web| title=Volume of World Beer Production | work=European Beer Guide | url=http://www.europeanbeerguide.net/eustats.htm#production | accessdate=2006-10-17}}</ref> ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯವು ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವುದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನಿಂದ ನರಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮದ್ಯವು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು ನಿದ್ದೆ ಬರಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಕುಡಿದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಗಮನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಒಂದು ವ್ಯಸನವಾಗಿದ್ದು, ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಚಟದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿಸಮ್‌]] ಎನ್ನುವರು. == ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ == === ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ಕ್ರಮ === ಹುಳಿಬರಿಸುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ದೊರೆತ ಮದ್ಯಸಾರಕ್ಕೆ ವಾಷ್ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೮-೧೦% ಭಾಗ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದೇ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೭೮.೩<sup>೦</sup> ಸೆ. ಮತ್ತು ೧೦೦<sup>೦</sup> ಸೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ೭೮.೩<sup>೦</sup>-೧೦೦<sup>೦</sup> ಸೆ. ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿದರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಮಿಶ್ರಣ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸಿಯೂ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಧಾನ ಉತ್ತಮ. ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶಗಳು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್. ಆದರೂ ಕೇವಲ ಇವೆರಡರ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಅವು ಆಕರ್ಷಕ ಪಾನೀಯವಾಗಲಾರವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣ ನೀಡುವುವು. ಈ ಅಪ್ರಧಾನ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಹಜಾತ ವಸ್ತುಗಳು (ಕಂಜೀನರ್ಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗಳು ಆಲ್ಡಿಹೈಡುಗಳು, ಈಥರ್‌ಗಳು, ಎಸ್ಟರುಗಳು, ಅವ್ಯಾಸಕ್ತ ಆಮ್ಲಗಳು, ಫರ್‌ಫ್ಯುರಾಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮದ್ಯದ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ಇವು ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಾಸನೆಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುವು. ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲೋದ್ದೇಶವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. === ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಧಾನಗಳು === ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ದ್ರವದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾದ ಆವಿ ಹೊರಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಣ್ಣನೆಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದರೆ ಅದರ ಹೊರಮೈ ಮೇಲೆ ದ್ರವದ ಹನಿಗಳು ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಬೋಗುಣಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಭೂತಾನಿನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾದರಿ ಸಾಂದ್ರಕ ಇತ್ತು. ಪೆರು ದೇಶೀಯರು ಇದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ನೀಳವಾದ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಸಿಯಾದ ಆವಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಬೇರೊಂದು ಸಂಗ್ರಾಹದಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪ ತಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ತಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಾಗ, ಇನ್ನೂ ಜಾಗ್ರತೆಯಾಗಿ ಹನಿಗೂಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವರು ಸಿಂಹಳೀಯರು. ತಾಹಿತಿಯ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಬಿಸಿ ಆವಿ ಹಾಯುತ್ತಿರುವ ನಾಳದ ಸುತ್ತ ತಣ್ಣೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸುವುದೇ ಈ ಸುಧಾರಣೆ. ಆಧುನಿಕ ಲೀಬಿಗ್ ಸಾಂದ್ರಕದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇದು ನಾಂದಿಯಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮೈಸೂರು ಮಾದರಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸಾಂದ್ರಕ ಒಂದು ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಾಹಿತಿ ಮಾದರಿಯ ಮಡಿಕೆ ಸಾಂದ್ರಕಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂದಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಐರ್ಲೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕುದಿಪಾತ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಬಲ್ಬ್ ನಮೂನೆಯ ಶಿರೋಕರಂಡವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆವಿಯಲ್ಲಿರುವ ತುಂತುರನ್ನು ಹನಿಗೂಡಿಸಿ ಕುದಿ ಪಾತ್ರೆಗೇ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದ್ರವ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಐರಿಷ್ ಸಾಂದ್ರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಾಸಕ್ತ ಅಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಾಂದ್ರಕ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ತಲಪುತ್ತವೆ. ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಕುದಿಪಾತ್ರೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಏರ್ಪಾಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂದು ನಾವು ಬಳಸುವ ಅಂಶ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಬ್ರಾಂದಿ ತಯಾರಿಸುವ ಉಪಕರಣದಲ್ಲಿ ಕುದಿಪಾತ್ರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರಕಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಎರಡು ಬಲ್ಬುಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕುದಿಪಾತ್ರೆಗೆ ಹಾಕಬೇಕಾಗಿರುವ ವೈನ್ ಇರುವುದು. ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಾಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅಂಶಗಳು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗ ಹೊರಬಿದ್ದ ಗುಪ್ತೋಷ್ಣವನ್ನು ವೈನ್ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಕುದಿಪಾತ್ರೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ವಿನಿಮಯ ತಂತ್ರದಿಂದ ಇಂಧನ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವುದು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಸ್ಕಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕುದಿಪಾತ್ರೆಗಳ ರಚನೆ ಇನ್ನೂ ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಥ ಹಲವು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಹಗುರವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಂದ್ರಕದ ಎಡೆಗೆ ಒಯ್ದು ಶೇಷಾಂಶವನ್ನು ಕುದಿಪಾತ್ರಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತವೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಫೆ ಸಾಂದ್ರಕ === ಹೀಗೆ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತ ನಡೆದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಾಫೆ ಸಾಂದ್ರಕ ಜನ್ಮತಾಳಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ೧೮೩೧ರಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಈ ಉಪಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲನೆಯ ಗೋಪುರದ (ಸ್ತಂಭ) ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ದ್ರವವನ್ನೂ, ಬುಡದಿಂದ ಹಬೆಯನ್ನೂ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಸರಂಧ್ರ ತಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೇಲೇರುತ್ತಿರುವ ಹಬೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿನತಟ್ಟೆಗೆ ಸೋರಿಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದ್ರವ ವಿಶೇಷ ನಳಿಗೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಅಡಿ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಟ್ಟಲಿಗೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಬೆಯ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಒಂದಂಶ ಆವಿಯಾಗಿ ಹಬೆಯೊಡನೆ ಬೆರೆತು ರೆಕ್ಟಿಫಯರ್ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಗೋಪುರವನ್ನು ಬುಡದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು. ವಿಶ್ಲೇಷಕದಂತೆ ಇಲ್ಲೂ ಸರಂಧ್ರ ತಟ್ಟೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿ ತಟ್ಟೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಕೊಳವೆ ಇದೆ. ಇದು ಎರಡು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ವಿಶ್ಲೇಷಕದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ವಾಷನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಉಷ್ಣವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು; ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಹಾಯುತ್ತಿರುವ ಹಬೆ ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತಣಿಸಿ ಭಾಗಶಃ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಆವಿಯನ್ನು ತಣಿಸಿದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಅಂಶ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಇತರ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿಸಿ ಸಂಯೋಜಿತ (ಕಾಂಪೌಂಡೆಡ್) ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ (ಫಾರ್ಟಿಫೈಡ್) ಮದ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು. === ಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ಮೆಚೂರಿಂಗ್) === ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಗಳು ಪಾನಯೋಗ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಳಿ ಓಕ್ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪೀಪಾಯಿಗಳು ಅಥವಾ ಜಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ಮದ್ಯಗಳನ್ನು ಕರಿಯ ಓಕ್ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹದಗೊಳಿಸುವರು. ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ಕಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಡುವ ಪೀಪಾಯಿಗಳು ಹೊಸದಾಗಿರಬೇಕು. ಅವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಳಸಿರಬಾರದು. ಅವುಗಳ ಒಳಭಾಗ ಸುಟ್ಟು ಕಪ್ಪಾಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲವು ಬಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಪೀಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಹೆಚ್ಚು. ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುವ ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಬೆರೆಸಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದೊಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೫೧.೫% ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ೬೨% ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೭೦% ಆಲ್ಕೊಹಾಲನ್ನು ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಭದ್ರಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥ ಮದ್ಯ ತುಂಬಿದ ಪೀಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದ ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಪೇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೋರಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ತನಿಖೆಮಾಡಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಕೂಲ. ಹದಗೊಳಿಸುವ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮರದ ಪೀಪಾಯಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸರಂಧ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರೊಳಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ತೂರಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ ದ್ರವ ಆವಿಯಾಗಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು. ನೀರಿನ ಅಂಶ ನಿರ್ಗಮಿಸಿ ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುವುದು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ಕಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊನ್ಯಾಕ್ ಹೀಗೆ ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಜಲಾಂಶ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಗಳು ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಮಧುರ ಎಸ್ಟರುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಎಸ್ಟರುಗಳ ಅಂಶ ಏರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳು ಆಲ್ಡಿಹೈಡುಗಳಿಗೆ ಉತ್ಕರ್ಷಿತವಾಗುವುವು. ಟ್ಯಾನಿನ್ನುಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರ್‌ಫ್ಯುರಾಲ್ (ಇದೂ ಒಂದು ಆಲ್ಡಿಹೈಡು) ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುವು. ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣವೂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹದಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದೊಂದು ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಾವಧಿ ಅಗತ್ಯ. ಕರಿಗಟ್ಟಿಸಿದ ಹೊಸ ಓಕ್ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಬೇಗ ಹದವಾಗುವಷ್ಟು ಬಳಸಿದ ಜಾಡಿಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಲು ಹವಾಗುಣವೂ ಕಾರಣ. ಮದ್ಯ ಹದವಾಗುವ ಕನಿಷ್ಠ ಅವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳು. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಕೂಡಿಡುವುದು ರೂಢಿ. ಇಂಥ ಮದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾನಿನ್ ಮತ್ತು ಫರ್‌ಫ್ಯುರಾಲ್ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮರದ ರುಚಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹಜ. ಇತರ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಕೊನ್ಯಾಕ್ ಬ್ರಾಂದಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೀಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಬಹುದು. ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೂಡಿಡುವ ಪ್ರಸಂಗ ಒದಗಿದರೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಬ್ರಾಂದಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತ ಇರಬೇಕು. ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಗಳು ಹಳತಾದಷ್ಟೂ ಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟ ಮದ್ಯ ಎಂದೂ ಹದವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸೀಸೆಗೆ ತುಂಬಿದ ದಿವಸ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಮದ್ಯ ಅದನ್ನು ತೆರೆದ ದಿವಸವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ==ವಿಧಗಳು== ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ (ಬಿಯರ್‌ ಮತ್ತು ವೈನ್‌) ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಪಿಷ್ಟದ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಷ್ಟವನ್ನು ಸಕ್ಕರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಇಂಥ ಪ್ರೇರಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಕಿಣ್ವಗಳೆಂದು (ಎನ್‌ಜೈಮ್ಸ್) ಹೆಸರು. ಅವು ದ್ರಾವ್ಯವಾದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ವಸ್ತುಗಳು; ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹೈಡ್ರೊಸಯನಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಪಾದರಸದ ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಲಿನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಲೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದೊಂದು ಕಿಣ್ವವೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪೂರ್ವ ನಿಯೋಜಿತವಾದಂತಿದೆ. ಪಿಷ್ಟವನ್ನು ಡ್ಯಕ್ಸ್‌ಟ್ರಿನ್ ಮೂಲಕ ಮಾಲ್ಟೋಸ್ ಸಕ್ಕರೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಅಮೈಲೇಸ್ ಕಿಣ್ವ, ಮಾಲ್ಟೋಸನ್ನು ಡೆಕ್ಸ್‌ಟ್ರೋಸಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮಾಲ್ಟೇಸ್ ಕಿಣ್ವ, ಡೆಕ್ಸ್‌ಟ್ರೋಸನ್ನು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಜೈಮೇಸ್ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜಲಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸರಾಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿ. ಅಮ್ಯಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಟೇಸ್ ಕಿಣ್ವಗಳು ಮೊಳೆತ ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಜೈಮೇಸ್ ಕಿಣ್ವ ಯೀಸ್ಟ್ ಸಸ್ಯದಲ್ಲೂ ಇರುವುದರಿಂದ, ಮಿತವ್ಯಯದಿಂದ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು (ಮದ್ಯಸಾರಗಳು) ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಬಿಯರ್=== ಬಿಯರ್‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಳೆಯ<ref name="Arnold 2005" /> ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ<ref name="Volume of World Beer Production" /> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನೀರು ಮತ್ತು [[ಚಹಾ|ಟೀ]]ಯ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೂರನೇಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ.<ref> {{Cite book |url=https://books.google.com/?id=6xul0O_SI1MC&pg=PA1&dq=most+consumed+beverage |title=The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe |publisher=books.google.co.uk |accessdate=2009-02-22 |last=Nelson |first=Max |isbn=9780415311212 |year=2005 }} </ref> ಇದನ್ನು ಬ್ರೆವಿಂಗ್/ಕುದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧಾನ್ಯಗಳ ಪಿಷ್ಟದ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಧಿ, ಜೋಳ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರಾದರೂ —ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೊಳಕೆ ಬರಿಸಿದ ಜವೆಗೋದಿ/ಬಾರ್ಲಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ, ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲದ ಅಂದರೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪದಂತಹ ಅಥವಾ ಮೊಳಕೆಗಟ್ಟದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಯರ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ‌. ಬಿಯರ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ‌ ಲಾಗರ್ ಮತ್ತು ಏಲ್‌. ಏಲ್‌‌ನ್ನು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಏಲ್‌, ದಪ್ಪವಾದ, ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಏಲ್‌ಗಳೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಯರ್ ಹೋಪ್ಸ್‌ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಟುತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ರಕ್ಷಕದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಬಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ‌ 4%ರಿಂದ 6% ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆ(ಎಬಿವಿ)ಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 1%ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 20%ದಷ್ಟಿರಬಹುದು. ಬಿಯರ್‌ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿಯರ್‌ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪಬ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪಬ್ ಆಟಗಳು, ಮತ್ತು ಪಬ್ ಕ್ರೌಲ್‌ಗಳಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಿಯರ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಮದ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ತಯಾರಕರಾದ ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಯಾರಕರವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ===ವೈನ್‌=== ವೈನ್‌ನ್ನು ದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ವೈನ್‌ನ್ನು ಪ್ಲಮ್, ಚೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇಬು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈನ್‌ ಸುದೀರ್ಘವಾದ(ಪೂರ್ಣ) ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳು). ಇದರಿಂದಾಗಿ 9%–16% ಎಬಿವಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಲಿಂಗ್ ವೈನ್‌ನ್ನು ಬಾಟಲಿಗೆ ತುಂಬಿಸುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ===ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳು === ಸಿಹಿಯಿರದ, ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸದ, 20% ಎಬಿವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ''ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳೆಂದು ''ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಲಿಚನೆ, ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್. ''ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಲಿಚಿನೆಸ್ ನ್ಯೂ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೊಡಿಯಾ ಆಫ್ ವೈನ್ಸ್&amp; ಸ್ಪರಿಟ್ಸ್ '' (5ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ ಕ್ನಾಫ್, 1987), 707–709.</ref> ಮದ್ಯ ಸಾರವನ್ನು ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ದೊರೆತ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯು ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನಲ್ಲಿನ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮದ್ಯ ಸಾರವನ್ನು ವೈನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ''ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ವೈನ್‌ಗಳಾದ'' ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಷೆರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಇತರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳು === ೧. '''ಟೆಕ್ವಿಲ''': ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಜನಾನುರಾಗಿ ಪಾನೀಯ. ಶತಮಾನಸಸ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ, ಅಲ್ಲಿ ಮೆಸ್ಕಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಗಿಡದ ಜೀವರಸದಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸದಾದ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಹದ ಮಾಡಿದ ಟೆಕ್ವಿಲ ಮದ್ಯವನ್ನು ( ೪೩-೫೦% ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇರುವುದು) ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುವರು. ೨. '''ಓಕೊಲೆಹೊ''': ಹವಾಯ್ ದ್ವೀಪ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಯಾರಿಸುವ ಮದ್ಯವಿಶೇಷ. ಕಾಕಂಬಿ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಟಿರೂಟ್ ಬೇರಿನ ಸೂಕ್ತ ಮಿಶ್ರಣದ ಹುಳಿಬರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ಪಾನೀಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ೪೦-೫೦% ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಧೂಮ ರುಚಿ ಇರುವ (ಬೇಯಿಸಿದ ಟಿರೂಟ್ ಬೇರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು) ಈ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೂಡಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಟಿರೂಟ್ ಬೇರಿನ ಬದಲು ತೆಂಗಿನ ಹಾಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಡದಿರುವ ಮರದ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹಳತು ಮಾಡಿದರೆ ನಿರ್ವರ್ಣವಾದ ಮದ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ೩. '''ಎನ್ಜಿಕಾಪಿ ಅಥವಾ ಚೀನಿ ವಿಸ್ಕಿ''': ಮಿಲೆಟ್ ಗಂಜಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ಬೇರುಗಳ ಕಷಾಯದಿಂದ ಆಕರ್ಷಕಗೊಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಪಾನೀಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ೪೮% ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಹ ಮರದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಹದಗೊಳಿಸಬೇಕು. '''ಮಧುರಗೊಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಗಳು''': ಇದರಲ್ಲಿ ಜಿನ್ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಮದ್ಯವನ್ನು ಮಾಧುರ್ಯಜನಕ ವಸ್ತುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ಇವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಯೂನಿಪರ್ ಕಾಯಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾನೀಯವೆಂದರೆ ಅಕ್ವಾವಿಟ್, ಕ್ಯೂಮಿನ್, ಕ್ಯಾರವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೀಜಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಇದು ಉಂಟಾಗುವುದು. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಮದ್ಯ ನಿರ್ವರ್ಣವಾಗಿಯೂ ನಾರ್ವೀಜಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮದ್ಯಗಳು ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ ವಾಸನೆಯನ್ನೂ ಫಿನ್ಲೆಂಡಿನ ಮದ್ಯ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿಯ ವಾಸನೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆಕ್ವಾವಿಟ್ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ೪೧.೫-೪೫% ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿರುತ್ತದೆ. '''ಮದ್ಯಪಾನಕಗಳು (ಕಾರ್ಡಿಯಲ್ಸ್)''': ಮಧ್ಯಯುಗದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ರಸವಾದಿಗಳು ರೋಗನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆ ಸುಧಾರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ದೇಶದ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪಾನಕಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ೨.೫% ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶವಿರಬೇಕು. ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಅಂಶ ೬-೪೯% ಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಬಣ್ಣ ಮಾಧುರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ. ==ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಪ್ರಮಾಣ== ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಬೈ ವಾಲ್ಯೂಮ್‌ (ಎಬಿವಿ) ಅಥವಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೂಫ್‌ಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 60 ಡಿಗ್ರೀ ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೈಟ್‌ಲ್ಲಿ ''ಪ್ರೂಫ್‌'' ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಎರಡರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ (ಉದಾ, 80 ಪ್ರೂಫ್= 40% ಎಬಿವಿ). ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ''ಡಿಗ್ರೀಸ್ ಪ್ರೂಫ್‌‌'' ನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, 100 ಡಿಗ್ರೀಸ್ ಪ್ರೂಫ್‌ ಎಂದರೆ 57.1% ಎಬಿವಿ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಮದ್ಯ ಸಾರವಾಗಿದ್ದು ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ 95.6% ಎಬಿವಿ (191.2 ಪ್ರೂಫ್)ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರ ಆಲ್ಕೊಹಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಉಳಿದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ಕುದಿಮಿಶ್ರಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ''ಯಾವುದೇ ಇತರ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ'' ಮದ್ಯ ಸಾರವನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಮದ್ಯ ಸಾರ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವು 170 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೂಫ್ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಮದ್ಯ ಸಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಲಿಚನೆ, ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್. ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಲಿಚಿನೆಸ್ ನ್ಯೂ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೊಡಿಯಾ ಆಫ್ ವೈನ್ಸ್&amp; ಸ್ಪರಿಟ್ಸ್'' '' (5ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ ಕ್ನಾಫ್, 1987), 365.</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 18%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೀಸ್ಟ್‌ಗಳು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯಿಂದಾದ ಪಾನೀಯಗಳಾದ ವೈನ್‌, ಬಿಯರ್‌, ಮತ್ತು ಸೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಡೆಯಾಗಿದೆ. ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ 25% ಎಬಿವಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯವರೆಗೂ ಪಿಷ್ಠದ ಯೀಸ್ಟ್‌ಗಳು‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪಾನೀಯಗಳು== ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪಾನಿಯಗಳೆಂದರೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪಾನಿಯವನ್ನು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಒಳಸೇರುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಯರ್‌, ವೈನ್‌, ಅಥವಾ ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯದ ವಿಧ ಅಥವಾ ಬಳಸುವ ಗಾತ್ರವು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದನ್ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪಾನೀಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾನೀಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು 7.62 ಮಿ.ಲೀ (6 ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು), ಆದರೆ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ]] ಇದು 25 ಮಿ.ಲೀ (19.75 ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು). [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ]], ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಘಟಕ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವಿದೆ. ಒಂದು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಘಟಕವನ್ನು 10 ಮಿ.ಲೀ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜನರಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಸೇವಿಸುವ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟವು {{convert|0.6|USoz|ml}}ದಷ್ಟು ಆಲ್ಕೊಹಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು {{convert|12|USoz|ml|adj=on}} ಗಾಜಿನ ಲೋಟದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಯರ್‌, {{convert|5|USoz|ml|adj=on}} ಗಾಜಿನ ಲೋಟದಲ್ಲಿರುವ ವೈನ್‌, ಅಥವಾ {{convert|1.5|USoz|ml|adj=on}} ಗಾಜಿನ ಲೋಟದಲ್ಲಿರುವ 40% ಎಬಿವಿ (80 ಪ್ರೂಫ್) ಮದ್ಯ ಸಾರದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಬಳಕೆಯ ಗಾತ್ರಗಳು== [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗಾತ್ರವನ್ನು ವೈಟ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್‌ ಮೆಸರ್ಸ್ ಆ್ಯಕ್ಟ್‌ (1985)ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮದ್ಯ ಸಾರ (ಜಿನ್, ವಿಸ್ಕಿ, ರಮ್, ಮತ್ತು ವೊಡ್ಕಾ)ವನ್ನು 25 ಮಿ.ಲೀ ಅಥವಾ 35 ಮಿ.ಲೀ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fifefire.gov.uk/topics/index.cfm?fuseaction=news.display&subjectid=8133D50D-A872-4A5B-9C65EE07BBF04E7E&objectid=6DDC0AD4-C85A-2F07-BE70B5A0D64D0A58 |title=fifedirect - Licensing & Regulations - Calling Time on Short Measures! |publisher=Fifefire.gov.uk |date=2008-07-29 |accessdate=2010-02-11 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722175012/http://www.fifefire.gov.uk/topics/index.cfm?fuseaction=news.display&subjectid=8133D50D-A872-4A5B-9C65EE07BBF04E7E&objectid=6DDC0AD4-C85A-2F07-BE70B5A0D64D0A58 |url-status=dead }}</ref> ಬಿಯರ್‌ನ್ನು ಪಿಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (568 ಮಿ.ಲೀ) ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನೂ ಅರ್ಧ ಪಿಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಪಿಂಟ್‌ಗಳಷ್ಟನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಗಣಾರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 37.5 ಮಿ.ಲೀ ಅಥವಾ ಅದರ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬಿಯರ್‌‌ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 400 ಅಥವಾ 500 ಮಿ.ಲೀಯಷ್ಟನ್ನು ಲೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 250 ಮತ್ತು 500 ಮಿ.ಲೀಯಷ್ಟನ್ನು ಪಿಲ್‍ಸ್ನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ; 300 ಮತ್ತು 330 ಮಿ.ಲೀ ಯಷ್ಟನ್ನು ಏಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಸುಗಂಧಗಳು== ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮಧ್ಯಮವಾದ ದ್ರಾವಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಣವು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸುಂಗಂಧಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ನೀಡಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಸುಗಂಧಗಳು ಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲೇ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಿಯರ್‌ ಮತ್ತು ವೈನ್‌ಗಳು‌ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳು ಮೊದಲು, ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ನಂತರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಓಕ್‌ ಪೀಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಥವಾ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬ್ರಾಂಡಿನ ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳನ್ನು ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬುವಾಗ ಹಣ್ಣಿನ ಅಥವಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜನರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಸೇವಿಸಿದ ಊಟವು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ <ref name="FoodElimination" /> ಮತ್ತು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಹೊರಹೋಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ‌. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಹೊರಹಾಕುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರವು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಚಯಾಪಚಯ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="FoodElimination">{{Cite journal |author=Ramchandani VA, Kwo PY, Li TK |title=Effect of food and food composition on alcohol elimination rates in healthy men and women |journal=J Clin Pharmacol |volume=41 |issue=12 |pages=1345–50 |year=2001 |month=December |pmid=11762562 |doi=10.1177/00912700122012814 |url=http://www.niaaa.nih.gov/NR/rdonlyres/022F3832-2071-409B-BFC8-BF7C272F24AE/0/2001Effectoffoodandfoodcomposition.pdf |access-date=2010-11-12 |archive-date=2009-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719024907/http://www.niaaa.nih.gov/NR/rdonlyres/022F3832-2071-409B-BFC8-BF7C272F24AE/0/2001Effectoffoodandfoodcomposition.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರ್ಮಲೀಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಅದೆಂದರೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ) ನೀರಿನಿಂದ ಹರಡಬಹುದಾದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾದ ಕಾಲರಾವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿಕ್ಕ ಬಿಯರ್‌ ಮತ್ತು ಫೊ ವೈನ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದಾದರೂ ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿರುವ ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಸೀಮಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕುದಿಯುವ ನೀರು (ಬಿಯರ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ) ಮತ್ತು ಯೀಸ್ಟ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ (ಬಿಯರ್‌ನ ಮತ್ತು ವೈನ್‌ನ‌ ಹುಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ) ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು ಮರದ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೂ ಹಾಳಾಗದೆ ಉಳಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿದೇಶಿ ಹಾಯಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಹಡಗುಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾದ (ಅಥವಾ ಅವಿಬಾಜ್ಯ ಅಂಗದಂತೆ) ಜಲಸಂಚಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂಪಾದ ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿ, ಸಮಂಜಸವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವೆಂದರೆ ವೊಡ್ಕಾ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಸಿಗೊಳಿಸುವ ಪಾನೀಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಹಳ ಬೇಗ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. (ಸುತ್ತಲಿನ ನಾಳದ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ). ಇದು ಒಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, "ಶಾಖ"ವು ದೇಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಅದರ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಶಾಖವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬೇಗ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಘು ಉಷ್ಣತೆಗಿಂತ ಹಾಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಳವಳ ಪಡುವಂತಹ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ==ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ== [[File:Alcohol by Country.png|thumb|center|700px|ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಲೀಟರಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ತಲಾ ಸೇವನೆ(15 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸು).<ref>[32]</ref>]] ==ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿರುವ ದೇಶಗಳು== ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದವು. ===ಭಾರತ=== [[ಭಾರತ]]ದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾ: [[ಗುಜರಾತ್]] ಮತ್ತು ಮಿಜೊರಾಮ್. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ''ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ'' ( [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ಜನ್ಮ ದಿನ) ಯನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪಾನನಿರೋಧವಿರುವ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಎನ್.ಟಿ ರಾಮ ರಾವ್‌ರವರು ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಆನಂತರ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಮತದಾನದ ದಿನವನ್ನೂ ಸಹ ಪಾನ ನಿಷೇಧ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1996ರಿಂದ 1998ರ ವರೆಗೆ [[ಹರಿಯಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಕಳ್ಳಭಟ್ಟಿ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಜುಲೈ2009 ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಪಾನ ನಿಷೇಧವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಯಿತು.<ref>[http://ibnlive.in.com/news/ftn-in-right-spirit-gujarat-must-end-prohibition/97059-3.html ಇನ್ ರೈಟ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್, ಗುಜರತ್ ಮಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರಾಹಿಬಿಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717085321/http://ibnlive.in.com/news/ftn-in-right-spirit-gujarat-must-end-prohibition/97059-3.html |date=2009-07-17 }}, ಐಬಿಎನ್ ಲೈವ್‌, 14 ಜಲೈ 2009</ref> ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬಗಳ/ವಿಶೇಷ-ಘಟನೆಯ ದಿನದಂದು ಪಾನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು=== ಎರಡು ನಾರ್ಡಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ([[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]<ref>Alko</ref>, ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]<ref>[[:no:Brennevinsforbudet]]</ref>)20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‍ನ್ನು ನಿಷೇಧಗೊಳಿಸಿದ್ದವು. ಇದು ಸಮಾಜಿಕ ಪಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚಳುವಳಿಗಳ ಫಲವಾಗಿದೆ. ನಿಷೇಧವು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಗೆ ಮೂಲವಾಯಿತು. [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ ನಂತರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಡಿಲವಾಯಿತು. ನಂತರ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ್ನು ಶನಿವಾರದಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು. ನಿಷೇಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರವು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಿವರವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಂಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. ಕೆಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಉದಾ: ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೇಟುಗಳಲ್ಲಿ 4.7% ಎಬಿವಿಯ ವರೆಗಿನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆಲ್ಕೊಗೆ ಮಾತ್ರ ವೈನ್‌ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ಸಾರಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ನ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಬೊಲಗೆಟ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆಯ ವಿನ್‌ಮೊನೊಪೊಲೆಟ್‌ಗಳೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ=== [[File:Detroit police prohibition.jpg|thumb|left|300px|ನಿಷೇಧದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಟ್ರೊಯಿಟ್ ಪೋಲೀಸ್ ಗುಪ್ತ ಬಟ್ಟಿಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ 1920ರಿಂದ 1933ರ ವರೆಗೂ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ನಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲವನ್ನು ''ನಿಷೇಧಯುಗ'' ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನದ 18ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಾದ್ಯಂತ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ನಿಷೇಧವು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಗೌರವ ತೋರುವ ಅನುದ್ದಿಷ್ಟ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅನೇಕರು ಅಕ್ರಮ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲಾಭಕರ ವ್ಯವಹಾರವು ಅಕ್ರಮ ತಯಾರಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಪರಾಧ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಷೇಧವು ಅಪಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು 1933ರಲ್ಲಿ 18ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅನೇಕ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. 18ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯರು (ಪಾನನಿಷೇಧ ದೇಶ/ಡ್ರೈ ಕಂಟ್ರೀಸ್‌ಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ) ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮಾರಾಟ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. {{Clear left}} ===ಇತರ ದೇಶಗಳು=== [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ನಿಷೇಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಕುವೈತ್]], [[ಸುಡಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಲಿಬ್ಯಾ]] ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ, ಮತ್ತು ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ == [[File:AlcoholConsumptionSign.jpg|thumb|left|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯ ನಿಷೇಧದ ಚಿಹ್ನೆ]] ===ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ === ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದ್ಯಪಾನದಂತಹ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉಳ್ಳ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವುದು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವೇ. ಆದರೆ, ನೀವು 18ವರ್ಷ ತುಂಬಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ಸಮಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕುಡಿಯಲು ಅನುಮತಿಯಿದ್ದರೂ ಕುಡಿತದ ನಂತರದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ನಡವಳಿಕೆಯು ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ===ಭಾರತ=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ===ಜಪಾನ್‌=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯತುಂಬಿದ ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಜಪಾನ್ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಬೆರೆತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಡಿತವೊಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೇ ಅಲ್ಲ. ===ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕುಡಿತವು ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ===ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕುಡಿತವು ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕುಡಿಯುವುದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರೋಧ. ಅಲ್ಲದೆ, (ನೇವಾಡಾ, ಲ್ಯೂಸಿಯಾನಾ, ಮತ್ತು [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]]) ಇಂತಹ ನಿಷೇಧ ಹೇರದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು [ಕೌಂಟಿ] ಮತ್ತು ನಗರಗಳು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ 21ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ತುಂಬಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. *ಸಿಟಿ ಆಫ್ [[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ *ಮಿಸ್ಸೌರಿಯ ಕನ್ಸಾಸ್ ನಗರದ ಪವರ್ ಮತ್ತು ಲೈಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ *ಟೆನೆಸ್ಸೀ ರಾಜ್ಯದ ಮೆಂಫಿಸ್ ನಗರದ ಬೀಲೆ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ *ಜಿಯಾರ್ಜಿಯದ ಸವನ್ನಾ *ನೆವಾಡದ ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್ ನಗರದ ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ==ವಯಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು== ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಕುಡಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತ ವಯಸ್ಸನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದು ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಷೇಧವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವಯಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಹೇರಲಾದ ಈ ನಿಷೇಧದ ಪ್ರಮಾಣವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ===ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ=== [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೈನ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಕನಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು. ಈ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರಿಗೆ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ.<ref>{{cite web| url = http://infoleg.gov.ar/infolegInternet/anexos/40000-44999/42480/norma.htm | title = Ley 24.788 | date = 1997-03-31 | accessdate = 2008-12-16}}</ref> ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ವಯಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ===ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ (ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ) ಕನಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರಿಗೆ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಹೆತ್ತವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೇ ಅಥವಾ ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಾರದೇ 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡಾ ವಿಕ್ಟೋರಿಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿದೆ. ===ಕೆನಡಾ=== [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡ]]ದ ಅಲ್ಬರ್ಟ, ಮನಿಟೋಬ ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಬೆಕ್]]‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದು 19ವರ್ಷಗಳು.<ref name="icap" /> ===ಯುರೋಪ್‌=== [[ಯುರೋಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಮಿತಿಯು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 16 ರಿಂದ 18ವರ್ಷಗಳು. ಕೆಲವೊಂದು ದೇಶಗಳು ಪ್ರಬಲ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಾರುವುದರ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಹಲವು ಶ್ರೇಣಿಗಳುಳ್ಳ ರಚನಾಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. (ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಬಿವಿ ಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]], ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]<ref>[http://www.regierenkapieren.de/Webs/KW/Content/DE/Artikel/2008/2008-12-05-alkohol-gewalt.html ಗೆವಾಲ್ಟ್ ಡುರ್ಚ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್]. ದೈ ಜುಂಗೆ ಸೈಟೆ ಡರ್ ಬುಂಡೆಸ್ರೆಗಿಯೆರುಂಗ್, 5 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008 {{de icon}}. ಜುಲೈ 9 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>, [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಅಥವಾ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರು 16ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಕೊಳ್ಳಲು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗಲ್ಲ. ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೆತ್ತವರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.bmfsfj.de/RedaktionBMFSFJ/Abteilung5/Pdf-Anlagen/juSchGenglisch,property=pdf.pdf | format = PDF | title = Protection of Young Person Act | date = 2002-07-23 | accessdate = 2006-07-25 | archive-date = 2006-07-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060723015611/http://www.bmfsfj.de/RedaktionBMFSFJ/Abteilung5/Pdf-Anlagen/juSchGenglisch,property=pdf.pdf | url-status = dead }}</ref> [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಂಡ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇಕಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು. ===ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ === 2009ರ ಜುಲೈ 23ರಂದು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 17 ರಿಂದ 18ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ===ಹಾಂಕಾಂಗ್ === ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ, ಮದ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ, ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು. ===ಭಾರತ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ 18 ರಿಂದ 25ವರ್ಷಗಳು.<ref name="icap" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಪಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚನಾ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಯುವ ಸಮುದಾಯದವರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಇಟಲಿ=== [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟಮಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 16 ವರ್ಷಗಳು. ಆದರೂ, ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದ್ಯ ಕುಡಿಯುವ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 14 ವರ್ಷಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಅಂಶವೇನೆಂದರೆ, ಈ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳ ಮಾರಾಟವು ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವು ಕೊಳ್ಳುಗರ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳದೇ ಇರುವಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುವಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ===ಜಪಾನ್‌=== [[ಜಪಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 20 ವರ್ಷಗಳು. ===ಕೊರಿಯಾ=== ಕೊರಿಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 19ವರ್ಷಗಳು. ಆದರೂ, ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಪದವೀಧರರ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪತಕ್ಕ ವಿಷಯ. ===ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು=== ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ([[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]‌ನ ಹೊರತಾಗಿ) ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 18ವರ್ಷಗಳು, ಆದರೆ, ಈ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸುಮಾರು 20ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವರು 20ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಲೇಬೇಕು, ಆದರೂ 18-ಮತ್ತು 19-ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು ರಾಜ್ಯಸರಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂಗಡಿಗಳ ವಿನಹ ಇತರ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]ಯಲ್ಲಿ 22% ಎಬಿವಿ ಉಳ್ಳ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು 18ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಬಲ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳಿಗೆ ಅದು 20ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್‍ನ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ) 22% ಎಬಿವಿಗಿಂತ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೊಂದಿದ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಆದೇಶಿಸಲು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ಮೀರಿರಬೇಕು. ====ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌==== 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರಿಗೆ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ (1.2% ಎಬಿವಿಗಿಂತ ಪ್ರಭಲವಾದ) ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref>[https://www.retsinformation.dk/Forms/R0710.aspx?id=121328 LBK nr 1020 af 21 October 2008 (Danish)]</ref> ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 16 ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಟೇಲ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವಯಸ್ಸು 18 ವರ್ಷಗಳು. ===ಪೋರ್ಚುಗಲ್=== [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಜನರು ಕನಿಷ್ಟ 16 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಬೇಕು. ===ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್=== [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‍ನ]]ಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಕುಡಿಯಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 5 ವರ್ಷಗಳು (ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ). ಪರವಾನಿಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಪಬ್/ಬಾರ್/ಹೊಟೇಲ್) ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು 16 ಅಥವಾ 17 ವರ್ಷಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆದೇಶಿಸಬಹುದು, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ವಯಸ್ಕರಿರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಪರವಾನಿಗಿ ಹೊಂದಿರದ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‍ಗಳಿಂದ ಮದ್ಯ ಖರೀದಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 18 ವರ್ಷಗಳು. 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಗಡಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟಮಾಡಬಾರದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, "ಲೀಗಲ್ ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ಏಜ್-ಯುರೋಪ್" ನ್ನು ನೋಡಿ. ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ=== [[File:Underage consumption map 2007.gif|thumb|right|300px|ಜನವರಿ 1, 2007ರಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 18 ವರ್ಷಗಳ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯ ವಿನಾಯಿತಿ.]] ತಮ್ಮ ಸರಕಾರದ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ನಿಧಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮದ್ಯಪಾನದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ "ಕುಡಿತದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಯಿದೆ - 1984 (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಿನಿಮಮ್ ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ಏಜ್ ಆಕ್ಟ್ - 1984)" ಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಮದ್ಯವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕನಿಷ್ಟ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 21ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 17 ರಾಜ್ಯಗಳು (ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]], ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್, [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡ]], ಕೆಂಟಕಿ, [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್]], ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ, [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ನೆವಾಡ, ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‍ಶಯರ್, ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಒಕ್ಲಹಾಮ]], ರೋಡ್‍ಐಲ್ಯಾಂಡ್, ಸೌತ್ ಕೆರೊಲಿನ ಮತ್ತು [[ವಯೋಮಿಂಗ್]]) ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮದ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನುನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮದ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿಲ್ಲ. ಹದಿಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ([[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಸ್ಕ]], ಕೊಲರೇಡೊ, ಡೆಲವೇರ್, ಇಲಿನಾಯ್, ಲುಯಿಸಿಯಾನ,ಮೈನ್ ಮಿನ್ನೆಸೊಟ, [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ಮೊಂಟಾನ, ಒಹಯೊ, [[ಆರೆಗನ್|ಒರಿಗನ್]], ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮತ್ತು [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕೋನ್‍ಸನ್]]) ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರು, ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರಿಂದ ಅಥವಾ, ಹೆತ್ತವರಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ತನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. 21 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೆಳಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಪ್ಯೂರ್ಟೋ ರಿಕೊ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಾನೂನುಗಳು 21ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರು ಯಾವುದೇ ವಿಧದ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಶದೊಳಗೆ ತರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cbp.gov/xp/cgov/travel/vacation/kbyg/ |title=Know Before You Go |publisher=Cbp.gov |date= |accessdate=2010-10-18 |archive-date=2010-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007204857/http://www.cbp.gov/xp/cgov/travel/vacation/kbyg/ |url-status=dead }}</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು== ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪರವಾನಿಗಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಈ ಪಾನೀಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿತ [[ತೆರಿಗೆ|ಸುಂಕ]] ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಪರವಾನಿಗಿಯಿಲ್ಲದೇ, ತೆರಿಗೆರಹಿತವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ===ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌=== ವೈನ್ ಮತ್ತು ಬಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸುವುದು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌‍‌ಗಳ ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವೇ ಆದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ನಷ್ಟೇ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾದುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ತಯಾರಿಕೆ ಅಪರೂಪ. ಡಾನಿಶ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ತೆರಿಗೆಗಳು ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆಗಳಲ್ಲಿನ ತೆರಿಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇತರ ಯುರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ತೆರಿಗೆಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ===ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸ್ಪಿರಿ‍ಟ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮದ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಉತ್ಪಾದಿತ ಪಾನೀಯಗಳು ಪರವಾನಿಗಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. ===ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್=== [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ]]ನಲ್ಲಿ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೈಸ್ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗಳು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ ಪರವಾನಿಗಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ=== ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸರಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟು ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ttb.gov/faqs/genalcohol.shtml |title=TTBGov General Alcohol FAQs |publisher=Ttb.gov |date= |accessdate=2010-02-11 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104073929/http://www.ttb.gov/faqs/genalcohol.shtml |url-status=dead }}</ref> ಮದ್ಯ, ತಂಬಾಕು, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪೋಟಕಗಳ ಇಲಾಖೆ, ಹಾಗೂ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಇಲಾಖೆಗಳು (ಹಿಂದೆ ಇವುಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಮದ್ಯ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿಗಳ ಇಲಾಖೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.) ಮದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಮದ್ಯಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ (ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್) ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರೌಢ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 100 ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು (ಆದರೆ, ಮಾರಾಟಕ್ಕಲ್ಲ). ಆದರೆ, ಇದು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಒಂದು ಮನೆಗೆ 200ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಮೀರಬಾರದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ (ಅಂದರೆ, ಪರವಾನಿಗಿರಹಿತ) ಲಿಕರ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ "ಮೂನ್‌ಶೈನಿಂಗ್" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಕ್ರಮ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಯಾರಾಗುವ ಲಿಕ್ಕರ್‌ಗಳು( "ವೈಟ್ ಲೈಟ್‌ನಿಂಗ್ ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಸದಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ==ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು== ===ಕೆನಡಾ=== ಕೆನಡದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಾರಾಟವು ಸರಕಾರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಓಂಟಾರಿಯೋದ ಲಿಕ್ಕರ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ಲಿಕ್ಕರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಶಾಖೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲಿನ ಸರಕಾರದ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯು ಕೆನಡದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು 1920ರಲ್ಲಿ "ಡ್ರೈ" ಮತ್ತು "ವೆಟ್ಸ್" ಮಧ್ಯೆ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದದ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಸರಕಾರದ ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಅಧೀನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಲಿಕ್ಕರ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು [[ಕ್ವಿಬೆಕ್|ಕ್ವಿಬೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ತಕರ ''ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆ'' ಮತ್ತು ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆನಡವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆಗಳು ಸರಕಾರದ ಆದಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿತವನ್ನು ನಿರ್ಭೀತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2008 ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಪಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾವಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ನಂತರದ "ಸಂತೋಷದ ಸಮಯ" ("ಹ್ಯಾಪಿ ಅವರ್")ದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧ, ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆ, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾದ ಪಾನೀಯದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪರಿಮಿತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ.<ref>''ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌''. [http://www.canada.com/calgaryherald/story.html?id=bf763dd3-bef3-489f-a547-f3ceb8081998 "ಲಾಸ್ಟ್ ಕಾಲ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯಾಪಿ ಅವರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109051508/http://www.canada.com/calgaryherald/story.html?id=bf763dd3-bef3-489f-a547-f3ceb8081998 |date=2012-11-09 }}. ''ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 2008. ಜುಲೈ 9 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ===ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದೇಶಗಳು=== [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]‌ನ ಹೊರತಾದ ನಾರ್ಡಿಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಕ್ಕರ್ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಸರಕಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಬೊಲಗೆಟ್, ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಮೊನೊಪೊಲೆಟ್, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋ, ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನ್‌ಬ್ಯೂ ಮತ್ತು ಫಾರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರುಸ್‌ಡ್ರೆಕ್ಕಸೊಲ ಲಾಂಡ್‌ಸಿನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಫಾಲುನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದುದು. ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಎಂದು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರಕಾರಗಳು ಹೇಳಿವೆ. ನಾರ್ಡಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾನಕೇಳಿ (ಮದ್ಯಪಾನ ಕೂಟ, ಬಿಂಜ್) ಒಂದು ಪುರಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳು ಉತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನೇ ಕಂಡಿದ್ದು, [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೊಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಇಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಆಮದಾಗುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಲಿಕ್ಕರ್‌ನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಇದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮದ್ಯ ಸೇವನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ರಾಜ್ಯಸರಕಾರದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ====ನಾರ್ವೆ==== ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ 4.74% ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಬಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಕಾರದ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಮಾರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಪರವಾನಿಗಿ ಹೊಂದಿದ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಇವನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾರ್ವೆಯು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದರಲ್ಲೂ, ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಧಿಕಪ್ರಮಾಣದ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನು, ಸರಂಜಾಮು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ 25% ವ್ಯಾಟ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 700 ಮಿಲಿಲೀಟರ್ ಎಬ್‌ಸಾಲ್ಟ್ ವೋಡ್ಕವು ಈಗ 275ಎನ್‌ಒಕೆ ಬೆಲೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು 54 [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್]]‌ಗೆ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ====ಸ್ವೀಡನ್‌‌==== ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಯರ್ (''ಫೋಲ್‌ಕೋಲ್'', ಭಾರದಲ್ಲಿ 2.25% ರಿಂದ 3.5% ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮಾರಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು 20ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ಮಾತ್ರ ಸರಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರರಿಂದ ಅಥವಾ 18 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ಇತರ ಪರವಾನಿಗಿ ಹೊಂದಿದ ಬಾರ್, ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳಿಂದಲೇ ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಪರವಾನಿಗಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಈ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉಳ್ಳ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಅವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು, ಬೇರೆ ಕಡೆ ಖರೀದಿಸಿದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ=== [[File:Michigan liquor license suspended.jpg|thumb|left|300px|ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಮಳಗೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಅಮಾನತ್ತುಗೊಳಿಸಿರುವುದು.]] [[File:Open container map 2006.gif|thumb|left|400px|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾರು ಒಪನ್ ಕಂಟೈರ್ ಕಾನೂನಿನ ನಕ್ಷೆ]]ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ ಮಾರಾಟವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದೊಳಗಡೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಕೌಂಟೀಸ್ ಅಥವಾ ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಡ್ರೈ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಲ್ಯೂ ಕಾನೂನು ಮೂಲಕ ಭಾನುವಾರ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಹೊಂದಿರುವುದು ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ನಿರ್ಬಂಧದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ನೇವಾಡಾ, ಲ್ಯೂಸಿಯಾನಾ, [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ಮತ್ತು ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‍ನಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಹಲವಾರು ಉದಾರವಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಓಕ್ಲಹಾಮಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ತುಂಬಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಾರ್ತ್ ಕೆರೋಲಿನಾದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ರಿಟೇಲ್ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್‌ ಮತ್ತು ವೈನ್‌‍ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಸಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಎಬಿಸಿ (ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪಾನೀಯ ಅಧಿಕಾರ) ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಸಾರಗಳು ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ, ಮೊಂಟೊಮೇರಿ ಕೌಂಟಿ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೌಂಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟವಾಗುವುವಂತೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯವು ಏಕಸಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನೇವಾಡಾ, [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಸಿಯಾನಾ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾನೂನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವರು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ಪಬ್‌ಗಳು (ಪಬ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಿಯರ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ) ಮತ್ತು ವೈನ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರು ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಹನಗಳೊಳಗೆ ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸಾಗಿಸಲು ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. 1999ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾದ ಟ್ವೆಂಟಿ ಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಆ್ಯಕ್ಟ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಹನಗಳೊಳಗೆ ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸದಿದ್ದರೇ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಇದರ ಸಂಯುಕ್ತ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿಧಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಬಹುದು. ನವೆಂಬರ್, 2007ರ ಪ್ರಕಾರ, (ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ) ರಾಜ್ಯ ಮಾತ್ರ ವಾಹನ ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಚಾಲಕನಿಗೆ (0.08%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ, (ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್, ದಿಲಾವರ್, ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ, [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜೀನಿಯಾ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾ) ಈ ಏಳು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿವೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೊಲರಾಡೊ, ಕನ್ಸಾಸ್, ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಓಕ್ಲಹಾಮಾ]], ಮತ್ತು [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] ಈ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್‌ 3.2%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪಾನೀಯ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]]ದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳು 3.2%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ‌. [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] ಕೂಡ 3.2% ಬಿಯರ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಉದಾರವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಕಾನೂನು (ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಈ ರೀತಿಯ ಬಿಯರ್ ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ. ==ವಾಹನ ಚಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಕಾನೂನು== ಕುಡಿದು ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಕಾನೂನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವಾಗ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಶವಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದರೇ ಈ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಭಂಗ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಿರುವ ದಂಡನೆಗಳು: ದಂಡ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಹನ ಚಾಲನೆಯ ಪರವಾನಿಗೆ ರದ್ದು ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ. ಕುಡಿದು ತೇಲುವುದು, ಕುಡಿದು ಸೈಕಲ್ ಚಲಾಯಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ರೋಲರ್‌ಬ್ಲಾಡಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕೂಡ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಅಂಶವು 0.0% ರಿಂದ 0.08% ಇದ್ದರೇ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ (eight hundredths of one percent). ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ ಸಾಗಿಸುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. ==ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು== ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು‌ ಮತ್ತು ಬರುವುದು ಮತ್ತು [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]]. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಬಳಕೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಜಠರದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು]] (ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು). ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ ತೊದಲುತ್ತ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಮುಜುಗರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ನಿಧಾನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ತೊಂದರೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ|ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯಂಶ]]ವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುಂಗೋಪ ಉಂಟಾಗುವುದು ([[ಮಧುಮೇಹ|ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆಯವರು]]) ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸಾವು ಬರಬಹುದು.‌ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ.45%ದಷ್ಟು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಅಂಶದಲ್ಲಿರುವ LD50ಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ.45% ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ‌ಪ್ರಮಾಣ ಇದ್ದಾಗ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ 50%ರಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮರಣ ಹೊಂದಿವೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮತ್ತು ಬರುವುದುರಿಂದ (0.08%) ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೇಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="psychopharm">ಮೆಯರ್, ಜೆರಲ್ಡ್ ಎಸ್. ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲಿಂಡ ಎಫ್. ಕ್ವೆಂಜರ್. ಸಕೊಫಾರ್ಮಾಕಾಲಜಿ: ಡ್ರಗ್ಸ್, ದ ಬ್ರೈನ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್. ಸಿನುರ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, ಇನ್ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್: ಸುಂದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಸ್ಸಚುಸೆಟ್ಸ್. 2005. ಪುಟ 228.</ref> ಕಾಯಂ ಆಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಕುಡುಕರಲ್ಲಿ.40%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗಲು ಅವರು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಈ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದು. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯು ಮಸ್ತಿಷ್ಕನಿಮ್ನಾಂಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಪಿಟ್ಯೂಟರಿ ಗ್ರಂಥಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಸೊಪ್ರೆಷನ್ (ಒಂದು ಪಿಟ್ಯೂಟರಿ ಹಾರ್ಮೋನು (ಎಡಿಎಚ್)) ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಲಸ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮದ್ಯದ ಗೀಳು== [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಮದ್ಯದ ಗೀಳಿನ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಬಹುಶಃ ವಂಶವಾಹಿನಿ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರೆಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮದ್ಯದ ಗೀಳು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಗಂಬೀರವಾದ ಥಯಾಮಿನ್(ವಿಟಮಿನ್ B1) ಕೊರತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೆಯೇ ಫೊಲೇಟ್ (ವಿಟಮಿನ್ Bc), ರಿಬೊಫ್ಲೇವಿನ್(ವಿಟಮಿನ್ B2), ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ<sub>6</sub>, [[ಸೆಲೆನಿಯಮ್|ಸೆಲೀನಿಯಂ]] ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಕೊರ್ಸಾಕೋಫ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು]] ವೆರ್ನಿಕಲ್-ಕೊರ್ಸಾಕೋಫ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಥಯಾಮಿನ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ<sub>1</sub>) ಕೊರತೆ.<ref name="Oscar-Berman2003">{{Cite journal|author=Oscar-Berman M, Marinkovic K |title=Alcoholism and the brain: an overview |journal=Alcohol Res Health |volume=27 |issue=2 |pages=125–33 |year=2003 |pmid=15303622 |doi= |url=}}[http://pubs.niaaa.nih.gov/publications/arh27-2/125-133.htm ಮುಕ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704191227/http://pubs.niaaa.nih.gov/publications/arh27-2/125-133.htm |date=2010-07-04 }}.</ref> ಮದ್ಯದ ಗೀಳಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಸ್ನಾಯು ಸೆಳೆತ, ಹೊಟ್ಟೆ ತೊಳಸುವಿಕೆ, ಹಸಿವಾಗದಿರುವುದು, ನರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆ. ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌|ಅಸ್ಥಿರಂಧ್ರತೆ]] ಮತ್ತು ಮೂಳೆಮುರಿತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ==ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆ (ಹೃದ್ರೋಗ)== ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಒಂದು ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆ ಮಾಡದವರಿಗಿಂತ 35%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಕುಡಿಯುವವರು ತಮ್ಮ ಕುಡಿತದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದ ಪ್ರಮಾಣ 22%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು 12 ವರ್ಷ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/2638399.stm|title=Frequent tipple cuts heart risk|date=2008-01-09}}</ref> 40ಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ (ಅರ್ಧ ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿ ಒಂದು ಗ್ಲಾಸ್ ವೈನ್‌) ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯಾಘಾತದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರಜೋನಿವೃತ್ತಿ ಮೂಲಕ ಹೃದಯಾಘಾತದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bhf.org.uk/keeping_your_heart_healthy/healthy_eating/alcohol_advice.aspx|publisher=[[British Heart Foundation]]|title=Alcohol and heart disease|access-date=2010-11-12|archive-date=2010-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822050250/http://www.bhf.org.uk/keeping_your_heart_healthy/healthy_eating/alcohol_advice.aspx|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳಿಗೂ ಹೊರತಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಕುಡಿದರೆ ಹೃದಯಾಘಾತದ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/05/070523153047.htm|title=Moderate Drinking Lowers Women's Risk Of Heart Attack|publisher=Science Daily|date=2007-05-25}}</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಳಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="klat">{{Cite journal|doi=10.2105/AJPH.85.1.16|journal=American Journal of Public Health|title=Alcohol and longevity|author=A L Klatsky and G D Friedman|publisher=American Public Health Association|url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1615277|date=1995-01|pmid=7832254|volume=85|issue=1|pages=16–8|pmc=1615277|access-date=2010-11-12|archive-date=2013-08-01|archive-url=https://archive.today/20130801115419/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1615277|url-status=dead}}</ref> ==ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ== ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹದವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳತೆಮೀರಿದ (ಪಾನಗೋಷ್ಠಿ) ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; 10% ರಿಂದ 24% ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಳಕೆ, ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite web|url=http://www.nhs.uk/news/2009/05may/pages/alcoholmajordementiacause.aspx|title=Alcohol 'major cause of dementia'|publisher=[[National Health Service]]|date=2008-05-11|access-date=2010-11-12|archive-date=2010-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100115042015/http://www.nhs.uk/news/2009/05May/Pages/AlcoholMajorDementiaCause.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2009/may/10/alcohol-intake-dementia-memory-loss|publisher=The Guardian|title=Binge drinking 'increases risk' of dementia|date=2009-05-10 | location=London | first=Denis | last=Campbell | accessdate=2010-04-07}}</ref> [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು]] ವೆರ್ನಿಕಲ್-ಕೊರ್ಸಾಕೋಫ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಥಯಾಮಿನ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ<sub>1</sub>) ಕೊರತೆ.<ref name="Oscar-Berman2003"/> ನರಗಳ ಮೇಲೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಪ್ರಭಾವವು, ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಪೋಷಣಾ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಅಲ್ಲದೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ನರಗಳ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Krystal2002" /> ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ "ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಲಿಲ್ಲ", ಆದರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಕೊಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವುಗಳ ನರಕೋಶಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Krystal2002">ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಜೆಹೆಚ್, ಟಬಕೊಫ್ ಬಿ. (2002). [ಎಥನಾಲ್ ಅಬ್ಯೂಸ್, ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿತ್‌ಡ್ರಾವಲ್: ನ್ಯೂರೊಬಯಾಲಾಜಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]. ಇನ್: ನ್ಯೂರೊಸೈಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ: ದ ಫಿಫ್ತ್ ಜನರೇಶನ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್. [https://www.acnp.org/Docs/G5/C100_1425-1444.pdf Free full-text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611092134/https://www.acnp.org/Docs/G5/C100_1425-1444.pdf |date=2011-06-11 }}.</ref> ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್‌ ನಡುವೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ (ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್) ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್ ಗ್ರಾಹಿಗಳ ಸಂಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಆದರೆ ಗ್ಲುಟಾಮೇಟ್ ಗ್ರಾಹಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂರೊಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Oscar-Berman2003" /> ಅದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆ ಒಂದು ಚಟವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡವನು ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಾಬಾ ಹರಿವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಡೋಪಮೈನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Krystal2002" /> 55 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಜನರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹದವಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ (ಒಂದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಗ್ಲಾಸ್) 42%ರಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಬೆಳೆಯುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು 70%ರಷ್ಟು ನರದ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.<ref name="olddementia">{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1780130.stm|date=2002-01-25|title=Alcohol 'could reduce dementia risk'}}</ref> ಮೆದುಳಿನ ಹಿಪೊಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಸೆಟೈಕೊಲೈನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="olddementia" /> ==ಕ್ಯಾನ್ಸರ್== ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯು ಬಾಯಿ ಹುಣ್ಣು/ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಗಂಟಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಅನ್ನನಾಳದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ದನಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಸ್ತನ/ಎದೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಕರುಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಕಿಡ್ನಿ/ಯಕೃತ್ತಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಖಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="cancer1">{{cite web|title=Alcohol and cancer|url=http://info.cancerresearchuk.org/healthyliving/alcohol/|publisher=[[Cancer Research UK]]}}</ref> ಅತಿಯಾದ ಕುಡಿತ ಯಕೃತ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="cancer1" /> ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ 3 ಗುಟುಕು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ (ಒಂದು ಪಿಂಟ್ ತುಂಬಿದ ಅಥವಾ ವೈನ್ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಟ್ಟಲು) ಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಸಹ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="cancer1" /> ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಶೇ 3.6 ರಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯಿಂದಲೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದು 3.5 ಶೇಕಡವಾರು ಜನರ ಮರಣೊತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.<ref name="abramson" /> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]] ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಶತ 6 ಜನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೃತಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (ಪ್ರತಿವರ್ಷ 9000 ಜನ).<ref name="cancer1" /> ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಗೆ ಒಳಗಾದಲ್ಲಿ ಗಂಟಲು ಕ್ಯಾನರ್‌ ಶೇ 22 ರಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/140882.php|title=Alcohol Consumption May Increase Pancreatic Cancer Risk|publisher=Medical News Today|date=2009-03-04|access-date=2010-11-12|archive-date=2010-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031010606/http://www.medicalnewstoday.com/articles/140882.php|url-status=dead}}</ref> ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಮಿತ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದ ಜೀರ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗ, ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಕೆಳ ತುದಿ, ಕಿಡ್ನಿ, ಸ್ತನದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://professional.cancerconsultants.com/oncology_main_news.aspx?id=43299|title=Moderate Alcohol Consumption Increases Risk of Cancer in Women|date=2009-03-10}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/140882.php |title=Alcohol Consumption May Increase Pancreatic Cancer Risk |publisher=Medicalnewstoday.com |date= |accessdate=2010-02-11 |archive-date=2010-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031010606/http://www.medicalnewstoday.com/articles/140882.php |url-status=dead }}</ref>. ರೆಡ್ ವೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣದ ರಿಸ್ವೆರಟ್ರಾಲ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗ ನಿರೋಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾದರೂ, ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ರೆಡ್ ವೈನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಮಾನವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://info.cancerresearchuk.org/healthyliving/alcohol/benefits/|title=Can alcohol be good for you?|publisher=[[Cancer Research UK]]|access-date=2010-11-12|archive-date=2011-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104211054/http://info.cancerresearchuk.org/healthyliving/alcohol/benefits/|url-status=dead}}</ref> ==ಮಧುಮೇಹ== ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅವರ [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆ|ರಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೂಕೊಸ್]] ಪ್ರಮಾಣ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಬಲ್ಲದು.<ref name="diabetes">{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1988884.stm|title=Alcohol may prevent diabetes|date=2002-05-15}}</ref> ಸಂಶೋಧಕರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಂತೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಶುದ್ಧ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="diabetes" /> ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆಯುಳ್ಳವರು ಸಿಹಿ ವೈನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.<ref>{{cite web|url=http://www.netdoctor.co.uk/ate/diabetes/201565.html|publisher=Net Doctor|author=Dr Roger Henderson, GP|date=2006-01-17|title=Alcohol and diabetes|access-date=2010-11-12|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825150423/http://www.netdoctor.co.uk/ate/diabetes/201565.html|url-status=dead}}</ref> ==ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು== ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವಿಸದ ಮಂದಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಜನರಿಗಿಂತಲೂ 2.36 ಗಳಷ್ಟು ಬಾರಿಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅತಿಯಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ಜನರು ಮಿತ ಪಾನಿಯರಿಗಿಂತ 2.88 ಬಾರಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|url=http://stroke.ahajournals.org/cgi/content/abstract/strokeaha;24 October 1473|title=Alcohol and stroke. A case-control study of drinking habits past and present|author=H Rodgers, PD Aitken, JM French, RH Curless, D Bates and OF James|publisher=AHA Journals|journal=Stroke|volume=24|pages=1473–1477|year=1993}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ == ವಯ್ಯಸ್ಸಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರು.<ref name="klat" /> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧ್ಯಯನ ಒಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಡಾಕ್ಟರ್ ಅವರಿಂದ 2 ಗುಟುಕು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ದಿನವೊಂದರಂತೆ ಸೇವಿಸಿದಾಗ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಟ್ಟಲಿನ ವೈನ್)ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ರಕ್ತ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ತೊದರೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ 48+ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಯಸ್ಸು ವೃದ್ದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref name="mortal">{{Cite journal|journal=International Journal of Epidemiology|year=2005|title=Mortality in relation to alcohol consumption: a prospective study among male British doctors|author=Richard Doll*, Richard Peto, Jillian Boreham and Isabelle Sutherland|publisher=Oxford Journals|url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/34/1/199|pmid=15647313|doi=10.1093/ije/dyh369|volume=34|issue=1|pages=199–204}}</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 5ರಷ್ಟು ಜನರಷ್ಟೇ ಸೇರಿದ್ದು ದಿನ ಒಂದಕ್ಕೆ ಯಾರು 2 ಯುನಿಟ್ ಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ.<ref name="mortal" /> 2010ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ ಹಳೆ ತಲೆ ಮಾರಿನ ಜನ ಹಿತಕರವಾಗಿ ಮಿತಿ ಮೀರದಂತೆ ಪಾನಮತ್ತರಾಗಲು ಶ್ರಮವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಂತೆಯೆ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವರು ಹಾಗೂ ಅತಿ ಪಾನಿಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಶೇ 50 ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{Cite journal| author=Holahan CJ, Schutte KK, Brennan PL, Holahan CK, Moos BS, Moos RH | title=Late-Life Alcohol Consumption and 20-Year Mortality | journal=Alcohol Clin Exp Res | date=August 24, 2010 | pmid=20735372 }}</ref> ==ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರದ ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗಿ 75,754 ಜನರ ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಿತು. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವ ಅಂಶವೂ ಇದೆ. ಹಾಗೆಯೆ 59,180 ಜನರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‍ಗೆ ಬಲಿಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5337a2.htm|title=Alcohol-Attributable Deaths and Years of Potential Life Lost — United States, 2001|date=2004-09-24|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]] ಅಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 33,000 ದಷ್ಟು ಜನರು ಅತಿಯಾದ ಕುಡಿತದಿಂದಾಗಿ ಮರಣವನ್ನಾಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/medical_notes/a-b/872428.stm|title=Alcohol|date=2000-08-09|access-date=2010-11-12|archive-date=2009-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319065600/http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/medical_notes/a-b/872428.stm|url-status=dead}}</ref> [[ಸ್ವೀಡನ್]]‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ವರದಿಯಂತೆ ಶೇ 29 ರಿಂದ ಶೇ 44ರಷ್ಟು ಜನರು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದರು (ಯಾವೂದೇ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ) ಆದರೆ ಅದು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊಲೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಮತ್ತು ಬರುವುದು.<ref>{{Cite news|publisher=BBC News|date=2000-07-14|title=Alcohol linked to thousands of deaths|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/833483.stm}}</ref> ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ಶೇ 3.6 ರಷ್ಟು ಜನರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗಿಯೆ ರೋಗಗ್ರಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮರಣೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಶೇ 3.5ರಷ್ಟು ಜನರು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಅಸುನೀಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref name="abramson">{{Cite news|title=Burden of alcohol-related cancer substantial|url=http://www.oncolink.com/resources/article.cfm?c=3&s=8&ss=23&id=13383&month=08&year=2006|date=2006-08-03|publisher=Abramson Cancer Center of the University of Pennsylvania|access-date=2010-11-12|archive-date=2008-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504161019/http://www.oncolink.com/resources/article.cfm?c=3&s=8&ss=23&id=13383&month=08&year=2006|url-status=dead}}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಂತೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿತರಲ್ಲಿ ಶೇ 6 ರಷ್ಟು ಜನರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಲೆ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದು ಯುಕೆ ಒಂದರಲ್ಲೆ (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 9,000 ಜನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ)<ref name="cancer1" /> ==ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌‌ನ ಅಪೇಕ್ಷೆ== ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತದೆ. ಜನರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸೇವಿಸಿದವರ ನಡತೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಉದ್ವೇಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅವರು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನಂಬುವಂತೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನ ಆಪೇಕ್ಷೆ ಬದಲಾದಂತೆಲ್ಲ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Grattan">ಗ್ರಟ್ಟಾನ್, ಕೆ.ಇ. ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವೊಗೆಲ್-ಸ್ಪ್ರೊಟ್. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11236832 ಮೆಂಟೇನಿಂಗ್ ಇಂಟೆಶನಲ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಫ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಅಂಡರ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌.] ''ಅಲ್ಕೊಹಾಲಿಸಮ್, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್.'' 2001 ಫೆಬ್ರವರಿ;25(2):192–197.</ref> ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‍ನ ಆಪೇಕ್ಷೆಯ ಅದ್ಬುತ ಚಮತ್ಕಾರವೆಂದರೆ ಮತ್ತು ಬಂದಾಗ ಸಮಯ, ಸ್ಥಳ ಗ್ರಹಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಮನೋಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾಣ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ ಏರುಪೇರಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="MacAndrew" /> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾನ ಮಾನಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಕಾರ‍ಣದಿಂದಾಗಿ ಆತನ ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜವು ಪಾನಮತ್ತರಿಂದಾಗುವ ಲೈಂಗಿಕ ನಡತೆ, ರೌಡಿತನ ಅಥವಾ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮನೋ ವಿಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅದರ ಅಮಲೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜವು ಕುಡಿತದ ಅಮಲಿನಿಂದ ಶಾಂತತೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಖಂಡಿತವಾದ / ಸತ್ಯಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ.<ref>ಮರ್ಲಾಟ್, ಜಿ. ಎ.ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೊಸೆನೌ. “ದ ಥಿಂಕ-ಡ್ರಿಂಕ್ ಎಫೆಕ್ಟ್”. ''ಸೈಕಾಲಜಿ ಟುಡೆ'', 1981, ''15'', 60-93.</ref> ಜನರು ಸಮಾಜದ ಅಭಿಲಾಶೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಹಾಗೆಯೆ ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವನೆಗೆ ವಿರೊಧವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಪಾನ ಮತ್ತಿನ ಅಮಲಿನಿಂದ ಜನರ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MacAndrew">ಮ್ಯಾಕ್‌ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೂ, ಸಿ. ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಜರ್ಟನ್‌. ''ಡ್ರಂಕನ್ ಕಂಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್: ಎ ಸೋಶಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲನೇಶನ್''. ಚಿಕಾಗೊ: ಅಲ್ಡೈನ್, 1969.</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ತನ್ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಬೀರಬಲ್ಲದು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಂತೆ ತಾವು ಪಾನಮತ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಆಧಾರದಿಂದಲೆ ಬಹುತೇಕರು ಲೈಂಗಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ವರದಿಯೊಂದರಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ತಾವು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದಲೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯೆಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. (ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದು ಮಾನದಂಡದಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ) ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ ಪುರುಷರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜಗಳಗಂಟರಾಗಿರಲು ಅವರು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುವ ಔಷಧಿಯು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ. ಆದರೆ ಅವರು ಅದು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಔಷದಿಯೆಂದೇ ಅವರು ಭಾವಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಹ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‍ಯುಕ್ತ ಔಷಧಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಸಂಯಮದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Grattan" /> == ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ == ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ,]] [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ,]] [[ಬಹಾ'ಇ ಧರ್ಮ|ಭಹಾ’ಸ್ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ]] ಸಂತ ಲೆಟ್ಟರ್-ಡೇ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಚರ್ಚ್, ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ-ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್,ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪೆಂಟಕೊಸ್ಟಾಲ್ ಚರ್ಚ್, ತೆರವಾಡ, ಮಹಾಯಾನ, [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಶಾಲಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಪಂಗಡದ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಿಯರು]] ಕೆಲವು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪಂಗಡಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಧರ್ಮಗಳು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನಿಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ಬಹುತೇಕ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಪಂಗಡದವರು ಎಚರಿಸ್ಟ್ ಕಮ್ಮ್ಯುನಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಸೇವನೆಗೆ ಉದಾರತೆಯನ್ನು ತೋರಿವೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಇನ್ನುಳಿದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ್ ಪಂಗಡಗಳು ಹುಳಿ ಇಲ್ಲದ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ರಸವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಿವೆ. [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿ]]ಯರು ತಮ್ಮ ಶಾಬ್ಬತ್ ಔತನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪಾಸ್ಸೊವರ್ ಪುರಿಮ್ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ರತಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಯೆಹೂದಿಯರು ತಲ್ಮುಡ್ ಮತ್ತು ಪುರಿಮ್ ಹಬ್ಬಗಳಂಥಹ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೇ ವೈನ್ ಸೇವಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ದ ಧರ್ಮದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕ್ಷುದ್ರ ಧರ್ಮದವರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಗಳ ಈ ಆಚಾರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇದು ಫಲವತ್ತಾದುದು ಎಂದು ಇದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪರರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಬಹುದೆಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೊರ್ಸ್ ವಿಗ್ರಹಾರಧಕರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅನ್ನು ವಿಶ್ವ ವೃಕ್ಷದಿಂದಾದ ಸಸ್ಯರಸವೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಈ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ == ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಪಾಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನರು ಸಮತೋಲನ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ/ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆರಾಮದಾಯಕ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ, ವಿನೋದಾತ್ಮಕ ರಂಜನೆಗಾಗಿ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರೇರಣೆಗಾಗಿ, ಕಾಮೊತ್ತೇಜಕ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಮದ್ಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಒಗಟಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗ್ರೀಕ್-ರೋಮನ್ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್ಟಟಿಕ್ ಡಿಯೋನಿಸಸ್ ಭಾವ ಪರವಶಗೊಳ್ಳುವ ಅಥವ ವೈನ್ ಗಳ ದೇವರೆಂದೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ]]ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ, [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಔತಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಸ್ಸವರ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ) === ಹುದುಗು ಬರಿಸಿದ ಪಾನೀಯ === 9000 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೆ ಇಂತಹದ್ದೊಂದು ರಾಸಯನಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ನವ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆನೆನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉತ್ತರ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಜಿಹೂ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಸ/ ಪಾನಿಯ ತಯಾರಾಗಿದ್ದಿತು. ಭಾಗಶಃ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೆ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಲಿಯ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಾ ರಸ ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ರೆದಿಪ್ಸ್ [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ ಬೀರ್ ಪಾನಿಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಸ್ಟ್ರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಗ್ರಂಥ ಆಧಾರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನಿಯಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗುವ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಚೀನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಹುದಿಗಿಸಿಟ್ಟು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 5ಮತ್ತು 6ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗಾಗಲೆ ಭಾರತದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದ್ದ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ದಧರ್ಮ]]ವು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖ್‌ರ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಮೆಸೊಪೊಟಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗಳು ಬಿಯರ್ ಹಾಗೂ ವೈನ್‌ಗಳ ಮೂಲ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಈಗ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಇದೂ ಸಹ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಳಸುವುದನ್ನೇ ನಿಷೇದಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಹಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾಸಿಂಪೋಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ವೈನ್‌‍ನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 1ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್]] ನಾಗರಿಕರ ಡಯಟ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವೈನ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಒಂದು ಭಾಗ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಗ ನೀರು ಅಥವಾ ಒಂದು ಭಾಗ ನೀರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ನೀರು ಬೆರೆಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.) ಸಾನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ವೈನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದು [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್‌]]ರಿಂದಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪವಾಡ ಎಂದು [[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೈನ್ ಬಳಸಿದ್ದು ಯೂಚರಿಸ್ಟ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್‌ರು ವೈನ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಯುಗದ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರು ಬಿಯರ್ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಹುದುಗು ಬರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ -ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದದ್ದನ್ನು ಗಂಡಸರು, ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರು ನಂತರ ಮಕ್ಕಳು. ನನ್‌ಗಳು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಏಲ್‌ನ್ನು ಆರು ಪಿಂಟ್ಸ್‌‌ನಷ್ಟು ಸೇವಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತೆಂದು ಆ ಸಮಯದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಡರ್ ಮತ್ತು ಪೊಮ್ಯಾಸ್ ವೈನ್‌ ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ದ್ರಾಕ್ಷಾ ವೈನ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. 15ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನವರು ಅಮೆರಿಕಾ ತಲುಪಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ]] ನಾಗರಿಕರು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆಜ್ಟೆಕ್ ವಿಜಯದ ನಂತರದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ "ವೈನ್‌" ಆದ ''ಪಲ್ಗ್‌'' ನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 70 ವರ್ಷದ ಜನರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮರಗೆಣಸು ಅಥವಾ [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] (''cauim'', ''chicha'' )ಗಳಿಂದ ಬಿಯರ್‌ನಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹುಳಿಬರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಅರೆಯುವುದರಿಂದ ಪಿಷ್ಟವು ಸಕ್ಕರೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪಿಷ್ಟ ಹೊಂದಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ''ಜಪಾನರ ಅಕ್ಕಿ ಮದ್ಯ'' ತಯಾರಿಸಲು ಈ ಅರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿ]]ನಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2100 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸುಮೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲನ್ನು ಔಷಧಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಯುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ಹಿಬ್ರೂ ಬೈಬಲ್ ಸೂಚಿಸಿದೆ. (ಪ್ರೊವರ್ಬ್ಸ್ 31:6-7). ===ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮದ್ಯಗಳು=== ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ 12ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 14ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ ಖಂಡದ ಪೂರ್ತಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.<ref name="Forbes1970">{{Cite book|last=Forbes|first=Robert James|title=A short history of the art of distillation: from the beginnings up to the death of Cellier Blumenthal|url=https://books.google.com/?id=XeqWOkKYn28C|accessdate=28 June 2010|year=1970|publisher=BRILL|isbn=9789004006171}}</ref> ಇದು ಪೂರ್ವಭಾಗಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರಿಗೆ ಹರಡಿತು, ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ 14ನೇಯ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‍ಗೆ‌ ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು ಇದರರ್ಥ "ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದು",ಅಂದರೆ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ್ದು ಎಂದು. ===ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ === 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದವರು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿಯೇ ಆದರಪೂರ್ವಕವಾದ ಕುಡಿತದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ವಿಧವಾದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕುಡಿಯಲು ಕಾರಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳ]] ಬೆಳೆಯುವುದೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಿ ತಯಾರಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳು ಡಯಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿವೆ. 1820ರ ಮಧ್ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಏಳು ಗ್ಯಾಲನ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/28/AR2009102803801.html |title=A reality check on drug use |accessdate= |author= George F. Will |authorlink= [[George Will]] |coauthors= |date=2009-10-29 |month=October |work= Washington Post |publisher=Washington Post |pages=A19 |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref><ref>{{Cite book|title= The Alcoholic Republic: An American Tradition |last= Rorabaugh |first=W.J.|authorlink= |coauthors= |year= 1981|publisher= Oxford University Press, USA|location= |isbn= 9780195029901|pages= |url= }}</ref> 19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದವರು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೇಯ ವಿಧ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳು. ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಭೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ಮಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ರಜಾದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಗಳು, ಸ್ನೇಹದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು ಮತ್ತೆರುವ ತನಕ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ==ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಷವಿಜ್ಞಾನ== ಎಥೆನಾಲ್ (CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>OH), ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಇಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಗೆಯ ಯೀಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ ಚಯಾಪಚಯ ನಡೆದು ಹುದುಗುಬರಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೀಸ್ಟ್ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ'' ಇದೆ ತೆರನಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊನೆಟ್ ಬೆರೆಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯೀಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿ 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಎಥೆನಾಲ್ ಅಂಶವಿರುತ್ತದೆ (100 US proof) ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ದ್ರವವಾಗುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಂದು ಬಗೆಯ ಪಾನೀಯಗಳು ವಿನೂತನವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ಲೆಮ್ಮಿಂಗ್ ಡಾ ಪೆಪ್ಪರ್. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಎಥೆನಾಲ್ ಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ಗಳು ಸ್ಪಲ್ಪವೇ ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಗ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಸೇರಿಸಿ. ಜಠರದಲ್ಲಿನ ಎಂಜೈಮ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಡಿಹೈಡ್ರೋಜಿನೈಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೈಜ್ಸ್ ಎಥೆನಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಸಿಟಾಲ್‍ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂತರ ಅಸಿಟಾಲ್‌ಡಿಹೈಡ್ ಡಿಹೈಡ್ರೊಜಿನೈಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಎಥೆನಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಸಿಟಾಲ್‍ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದು [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಇದನ್ನು ಸಹಎಂಜೈಮ್ ಎ ಜೊತೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸಿಟೈಲ್ CoA ಅನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟೈಲ್ CoAಯು ಅಸಿಟೈಲ್ [[wiktionary:moiety|ಮೊಯಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಚಕ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಿಟೈಲ್ ಮೊಯಿಟಿಯನ್ನು [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟೈಲ್ CoA ಅನ್ನು ಜೈವಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಿಟೈಲ್ CoA ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯ ನಡುವೆ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಗ್ಲೈಕೊಲೈಸಿಸ್‌ನಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಎಥೆನಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರವೇ ವಿಷದ ಅಂಶ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಇದು 1400&nbsp;mg/kg ಇರುತ್ತದೆ. (ನೂರು ಕೇಜಿ ತೂಗುವ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಇದು 20ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.) ಮತ್ತು LD<sub>50</sub> 9000&nbsp;mg/kg (ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು). ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು, ತೂಕ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಮಕ್ಕಳು ಅಕಾಸ್ಮಾತ್ ಆಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಶವಿರುವ ಪಾನೀಯ ಸೇವಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಆಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನಂಶವಿದ್ದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಶವು 50 ಯಿಂದ 100&nbsp;mg/dL ಇದ್ದರೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿದು ಅಮಲೆರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ). 22&nbsp;mg/dL ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.psychosomaticmedicine.org/cgi/reprint/28/4/570.pdf</ref> ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಗಾಮಾ ಎಮಿನೊಬ್ಯುಟೈರಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ (ಜಿಎಬಿಎ) ಗ್ರಾಹಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ ಸೆಡೆಟಿವ್ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಬಾರ್ಬಿಟರೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜೊಡೈಜೆಪೈನ್ಸ್ ನಂತಹ ಸೆಡೆಟಿವ್ ಹಿಪ್ನಾಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡು ಸೆಡೆಟಿವ್‌ಗಳು GABA<sub>A</sub> ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇದರ ಔಷಧಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಕೋಪಶಮನಕಾರಿ, ಸೆಳವು ನಿರೋಧಕ, ಸಂಮೋಹಕ, ಮತ್ತು ಸೆಡೆಟಿವ್‌ಗಳು. ಇತರೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಸೆಡೆಟಿವ್-ಹಿಪ್ನಾಟಿಕ್ ಔಷಧದಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಇದು ಬೆಂಜಾಡಿಯಾಜೆಪೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬಿಟ್ಯುರೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|last1=Galanter |first1=Marc |last2=Kleber |first2=Herbert D. |title=The American Psychiatric Publishing Textbook of Substance Abuse Treatment |url=https://books.google.com/?id=6wdJgejlQzYC |edition=4th |date=1 July 2008 |publisher=American Psychiatric Publishing Inc |location=United States of America |isbn=978-1585622764 |page=114 |chapter= |chapterurl= }}</ref> ಮಿತಿಮೀರಿದ ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಕುಡಿತವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಷ ಏರುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಹ್ಯಾಂಗೋವರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಕ್ರ್ಯಾಪುಲಾ'' ಟಾಕ್ಸಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಗೋವರ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎಥೆನಾಲ್ ವಿಷಕಾರಕವಾದ ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಂಜಿನರ್ ಎನ್ನುವ ಅಶುದ್ಧ ವಿಷಕಾರಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಅಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಕುಡಿದ ನಂತರ ಉತ್ಸಾಹಯುತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಗೊವರ್ ಪ್ರಾರಾಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಶವು ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಮಿತಿಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಿದ್ದಾಗ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಉಪಕರಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದಾಗ ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಂಗೋವರ್‌ನ ಪರಿಣಾಮ ಇಳಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಬೇಕು. ಹ್ಯಾಂಗೋವರ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಲ್ಲ. [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗಾಲ|ಕಾರ್ಬನ್]] ಅಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಲ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ (-[[ಆಮ್ಲಜನಕ|O]][[ಜಲಜನಕ|H]]) ಜೈವಿಕ ಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು '''ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿ ಇತರೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಅಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ಪ್ರೊಪಿಲೈನ್ ಗ್ಲೈಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಶುಗರ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ನಂತಹ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗಳು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇವುಗಳು "ಕುಡುಕನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೆಥನಾಲ್ (ಒಂದು ಕಾರ್ಬನ್ ಹೊಂದಿರುವ), ಪ್ರೊಪನಲ್ (ಮೂರು ಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು ಎರಡು ಒಂದೇ ಅಣುಸೂತ್ರವಿರುವ ಆದರೆ ಪರಮಾಣುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ), ಮತ್ತು ಬ್ಯುಟನಲ್‌ಗಳು (ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು,ನಾಲ್ಕು ಒಂದೇ ಅಣುಸೂತ್ರವಿರುವ ಆದರೆ ಪರಮಾಣುಗಳ ಜೋಡಣೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ) ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಕಾರ್ಬೊಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆ‍ಮ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ವಿಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಯಾಪಚಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿಷಾವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲವ್ಯಾಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಥೆನಾಲ್‌ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಗಳಾದ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ವಿಷಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲವ್ಯಾಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮರಣವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಎಥೆನಾಲ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಜ್ಞೆತಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು== ಹುದುಗು ಬರಿಸಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಪಾನಿಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಿಷ್ಟದ ಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ( ಧಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ)ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹುದುಗುಬರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೊದಲು ಪಿಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊಳಕೆ ಧಾನ್ಯಸಾರ). ಇದನ್ನು ಬಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ರುಬ್ಬಿ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೊರ ತೆಗೆದ ವಸ್ತುವೇ ಸ್ಪಿರಿಟ್. ಹುದುಗು ಬರಿಸಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ರಸದಿಂದ ವೈನ್‌ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಂಡೀ ಮತ್ತು ವೈನ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಹಣ್ಣಿನ ಬ್ರಾಂಡೀ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣಿನ ವೈನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ‌. ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದವುಗಳನ್ನು "ಚೆರ್ರಿ ಬ್ರಾಂಡೀ" ಅಥವಾ "ಪ್ಲಮ್ ವೈನ್‌" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬಹುದು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ''ಹುದುಗು ಬರಿಸದ'' ಸೇಬಿನ ರಸದಿಂದ ''ಸಿಡರ್'' ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಡರ್‌ನ್ನು ಹುಳಿಬರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ''ಹಾರ್ಡ್'' ಸಿಡರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುದುಗು ಬರಿಸದ ''ಸಿಡರ್‌'' ನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಸಿಹಿ'' ಸಿಡರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ, ''ಸಿಡರ್‌'' ನ್ನು ಕುಡಿತದ ಪಾನೀಯವೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ''ಬಿಯರ್‌‍ನ್ನು'' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾರ್ಲಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಮಿಶ್ರ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ''ವಿಸ್ಕಿ'' ಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐರಿಷ್ ವಿಸ್ಕಿಯು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕಿಯ ಶೈಲಿಯು (ಸ್ಕಾಚ್, ರೇ, ಬೊರ್ಬನ್, ಕಾರ್ನ್) ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಬಾರ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಓಟ್ಸ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊರ್ಬನ್ ಮತ್ತು ರೇ ವಿಸ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ 51%ರಷ್ಟು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಳಿಬರಿಸಿದ ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ನ್ ವಿಸ್ಕಿ (ಇದು ಬೊರ್ಬನ್ ವಿಸ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ) 81%ರಷ್ಟು ಹುಳಿಬರಿಸಿದ ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತದೆ- ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾನೂನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಎ.ಒ.ಸಿ (ಅಪೆಲೆಶನ್ ಡಿ‘ಒರಿಜಿನ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್) ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳು ವೊಡ್ಕಾ ಮತ್ತು ಜಿನ್. ವೊಡ್ಕಾವನ್ನು ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]ಗಳನ್ನು ಹುದುಗು ಬರಿಸಿ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದರಿಂದ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿನ್‌ನ್ನು ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಇತರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜುನಿಪರ್ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರಿಕರಿಸಿದ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಆ್ಯಪಲ್‌ಜ್ಯಾಕ್ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಪದಾರ್ಥ ಅಂಶಗಳು== ===ಧಾನ್ಯಗಳು=== {| class="wikitable" |- ! ಮೂಲ ! ಹುದುಗಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು ! ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು |- | ಬಾರ್ಲಿ | ಬಿಯರ್‌, ಏಲ್‌, ಬಾರ್ಲಿ ವೈನ್‌ | ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕೀ, ಐರಿಷ್ ವಿಸ್ಕೀ, ಶೊಚು (ಮಿಗೊಜೊಚು) (ಜಪಾನ್) |- | ರಾಯ್ | ರಾಯ್ ಬಿಯರ್‌, ಕ್ವಾಸ್ | ರಾಯ್ ವಿಸ್ಕೀ, ವೊಡ್ಕಾ (ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್‌), ರೊಗನ್ [[ಕಾರ್ನ್|ಕೊರ್ನ್]] (ಜರ್ಮನಿ) |- | [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳ]] | ಚಿಚ, ಜೋಳದ ಬಿಯರ್‌, ಟೆಸ್ಗಿನೊ | ಬೊರ್ಬನ್ ವಿಸ್ಕೀ; ಮತ್ತು ವೊಡ್ಕಾ (ಅಪರೂಪವಾಗಿ) |- | ಸೋರ್ಗಮ್ | ಬುರುಕೊಟೊ (ನೈಜೀರಿಯಾ), ಪಿಟೊ (ಘಾನಾ), ಮೆರಿಸಾ (ಸೌದರ್ನ್ ಸುಡಾನ್), ಬಿಲಿಬಿಲಿ (ಚಾಡ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ತ್ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಕ್ಯಾಮೆರೂನ್) | ಮೌಟಾಯ್, ಗೌಲಿಯಾಂಗ್, ನ್ನಿತರ ವಿಧದ ಬೈಜಿಯು (ಚೀನಾ). |- | ಗೋಧಿ | ಗೋಧಿ ಬಿಯರ್‌ | ವೊಡ್ಕಾ, ಗೋಧಿ [[ವಿಸ್ಕಿ|ವಿಸ್ಕೀ]], ವೈಜೆನ್‌ಕಾರ್ನ್ (ಜರ್ಮನಿ) |- | [[ಅಕ್ಕಿ]] | ಬಿಯರ್‌, ಬ್ರೆಮ್ (ಬಾಲಿ), ಹ್ಯುಯಾಜಿಯು ಮತ್ತು ಚೌಜಿಯು (ಚೀನಾ), ರೌ ಗೌ (ವಿಯೆಟ್ನಾಂ), ಸಾಕೆ (ಜಪಾನ್), ಸೊಂಟಿ (ಭಾರತ), ಮಕ್ಗೆಯೊಲಿ (ಕೊರಿಯಾ), ಟೌಕ್ (ಬೊರ್ನೆಯೊ ದ್ವೀಪ), ಥೌನ್ (ನೇಪಾಳ) | ಐಲ (ನೇಪಾಳ), ಅಕ್ಕಿ ಬೈಜಿಯು (ಚೀನಾ), ಶೊಚು (ಕೊಮೆಜೊಚು) ಮತ್ತು ಅವಮೊರಿ (ಜಪಾನ್), ಸೊಜು (ಕೊರಿಯಾ) |- | ಪೈರಿನ ಹುಲ್ಲು | ಪೈರಿನ ಹುಲ್ಲಿನ ಬಿಯರ್‌ (ಸಬ್-ಸಹರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ), ಟೊಂಗ್ಬ (ನೇಪಾಳ, ಟಿಬೆಟ್) |- | ಹುರುಳಿ | | ಶೊಚು(ಸೊಬಜೊಚು) (ಜಪಾನ್) |} ===ಹಣ್ಣಿನ ರಸಗಳು=== {| class="wikitable" |- ! ಮೂಲ ! ಹುದುಗಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು ! ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು |- | ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣಿನ [[ರಸ]] | ವೈನ್‌ | ಬ್ರಾಂಡೀ, ಕೊಹ್ನಾಕ್ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌), ವೆರ್ಮೊತ್, ಅರ್ಮನ್ಯಾಕ್ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌), ಬ್ರಾಂಟ್‌ವೈನ್(ಜರ್ಮನಿ), ಪಿಸ್ಕೊ (ಚೀಲೆ ಮತ್ತು ಪೆರು), ರಾಕಿಯ (ದ ಬಾಲ್ಕನ್ಸ್,ಟರ್ಕಿ), ಸೊಂಗಾನಿ (ಬೊಲಿವಿಯಾ), ಅರಾಕ್ (ಸಿರಿಯಾ, ಲೆಬೆನಾನ್, ಜೊರ್ಡಾನ್), ಟೊರ್ಕೊಲೈಪಲಿಂಕ (ಹಂಗೇರಿ) |- | ಸೇಬಿನ ರಸ | ಸೈಡರ್ (ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ: "ಹಾರ್ಡ್ ಸೈಡರ್"), ಅಪೆಲ್ವಿನ್ | ಆ್ಯ‌ಪಲ್‌ಜಾಕ್ (ಅಥವಾ ಆ್ಯಪಲ್ ಬ್ರಾಂಡೀ), ಕಲ್ವಡೋಸ್, ಸೈಡರ್ |- | ಸೀಬೆಕಾಯಿಯ ರಸ | ಪೆರ್ರಿ, ಅಥವಾ ಪಿಯರ್ ಸೈಡರ್; ಪೊಯಿರೆ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌) | ಪೊಯಿರೆ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಪಿಯರ್ ಬ್ರಾಂಡೀ, ಇಯು-ಡಿ-ವಿಯೆ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌), ಪಲಿಂಕ (ಹಂಗೇರಿ) |- | ಪ್ಲಮ್‌ಗಳ ರಸ | ಪ್ಲಮ್‌ ವೈನ್‌ | ಸ್ಲಿವೊವಿಜ್, ಜುಯಿಕ(tzuica), ಪಾಲಿಂಕ, ಉಮೆಶು, ಪಾಲಿಂಕ |- | [[ಅನಾನಸ್|ಅನಾನಸ್‌ ಹಣ್ಣಿನ]] ರಸ | ಟೆಪಚೆ (ಮೆಕ್ಸಿಕೊ) | |- | [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] ಅಥವಾ ಬಾಳೆ | ಚುಒಯಿ ಹಾಟ್ (ವಿಯೆಟ್ನಾಂ), ಉರ್ಗ್ವಾಗ್ವಾ (ಉಗಾಂಡಾ, ರ್ವಾಂಡ), ಎಂಬೀಜ್(mbege) (ಹುದುಗು ಹಾಕಿದ ಧಾನ್ಯ; ತಾಂಜಾನಿಯಾ), ಕಸಿಕಿಸಿ (ಹುದುಗು ಬರಿಸಿದ ಸೋರ್ಗಮ್; ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕಾಂಗೊ) |- | ಗೌಂಕಿ | ಗೌಂಕಿ ಜಿಯು (ಚೀನಾ) | ಗೌಂಕಿ ಜಿಯು (ಚೀನಾ) |- | [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] | ಟಾಡಿ(ಶ್ರಿಲಂಕಾ) | ಅರ್ಯಾಕ್, ಲಬಾಂಗ್( ಶ್ರಿಲಂಕಾ, ಭಾರತ, ಫಿಲಿಪಿನ್) |- | [[ಶುಂಠಿ]] ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಶುಂಠಿ | ಶುಂಠಿಯ ಏಲ್‌, ಶುಂಠಿಯ ಬಿಯರ್‌, ಶುಂಠಿಯ ವೈನ್‌ |- | ''ಮೈರಿಕ ರುಬ್ರ'' | ಯಂಜ್ಮೆಯಿ ಜಿಯು (ಚೀನಾ) | ಯಂಜ್ಮೆಯಿ ಜಿಯು(yangmei jiu) (ಚೀನಾ) |- | ಪಮೆಸ್ | ಪಮೆಸ್ ವೈನ್‌ | ರಾಕಿ/ಔಜೊ/ಪಾಸ್ಟಿಸ್/ಸಂಬುಕ (ಟರ್ಕಿ/ಗ್ರೀಸ್/ಫ್ರಾನ್ಸ್‌/ಇಟಲಿ), ಸೊಪೌರೊ/ಸೊಕೌಡಿಯ (ಗ್ರೀಸ್‌), ಗ್ರಪ್ಪ (ಇಟಲಿ‌), ಟ್ರೆಸ್ಟರ್ (ಜರ್ಮನಿ), ಮಾರ್ಕ್ (ಫ್ರಾನ್ಸ್‌), ಜಿವಾನಿಯಾ (ಸೈಪ್ರಸ್‌), ಅಗ್ವರ್ಡೆಂಟೆ (ಪೊರ್ಚುಗಲ್‌), ಟೆಸ್ಕೊವಿನ (ರೊಮೇನಿಯಾ), ಅರಾಕ್ (ಇರಾಕ್‌) |} ===ತರಕಾರಿಗಳು=== {| class="wikitable" |- ! ಮೂಲ ! ಹುದುಗಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು ! ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು |- | [[ಶುಂಠಿ|ಶುಂಠಿಯ]] ಬೇರಿನ ರಸ | ಶುಂಠಿ ಬಿಯರ್‌ (ಬೊಟ್ಸ್‌ವಾನ) | |- | [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]] ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯ | ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬಿಯರ್‌ | ವೊಡ್ಕಾ: ಅಲೂಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೊಲ್ಯಾಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯಗಳು. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಪೇಯವಾದ ಅಕ್ವವಿಟ್, ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೊಯಿಟಿನ್ (ಅಥವಾ ಪೊಟೀನ್) ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು 1661ರಿಂದ 1997ರ ವರೆಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿತ್ತು. |- | ಸಿಹಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ | | ಶೊಚು (ಇಮೊಜೊಚು) (ಜಪಾನ್), ಸೊಜು (ಕೊರಿಯಾ) |- | ಮರಗೆಣಸು/ಮ್ಯಾನಿಯಾಕ್/ಯುಕ | ನಿಹಮಂಚಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ), ಕಸಿರಿ (ಸಬ್-ಸಹರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ), ಚಿಚ (ಎಕ್ವಡೋರ್) |- | [[ಕಬ್ಬು|ಕಬ್ಬಿನ]], ಅಥವಾ ಕಾಕಂಬಿಯ ರಸ | ಬಸಿ, ಬೆಟ್ಸ-ಬೆಟ್ಸ್ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ) | ರಮ್ (ಕೆರಿಬಯನ್), ಪಿಂಗ ಅಥವಾ ಕಶಸ (ಬ್ರೆಸಿಲ್‌), ಅಗ್ವರ್ಡಿಯೆಂಟೆ, ಗ್ವಾರೊ |- | [[ಕತ್ತಾಳೆ|ಭೂತಾಳೆ]] ರಸ | ಪುಲ್ಕೆ | [[ಟಕಿಲಾ|ಟೆಕ್ವಿಲ್ಲ]], ಮೆಜ್ಕಲ್, ರೈಸಿಲ್ಲ |} '''ಇತರೆ''' {| class="wikitable" |- ! ಮೂಲ ! ಹುದುಗಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು ! ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಪಾನೀಯದ ಹೆಸರು |- | ಪಾಮ್ ಸಸ್ಯರಸ | ಕೊಯಲ್ ವೈನ್‌ (ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ), ಟೆಂಬೊ (ಸಬ್-ಸಹರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ), ಟಾಡಿ (ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡ) | |- | ಅರೆಂಗ ಪಿನ್ನಾಟದ, [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ|ತೆಂಗಿನ]], ಬರಸ್ಸಸ್ ಪ್ಲಬೆಲಿಫೆರ್‌ಗಳ ಸಸ್ಯರಸ | ಟುಆಕ್ (ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ) | ಅರಾಕ್ |- | [[ಜೇನು|ಜೇನುತುಪ್ಪ]] | ಮೀಡ್, ಟೆಜ್ (ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ) | ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿದ ಮೀಡ್ (ಮೀಡ್ ಬ್ರಾಂಡೀ ಅಥವಾ ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಬ್ರಾಂಡೀ) |- | [[ಹಾಲು]] | ಕುಮಿಸ್, ಕೆಫಿರ್, ಬ್ಲಾಂಡ್ | |- | [[ಸಕ್ಕರೆ]] | ಕಿಲ್ಜು ಮತ್ತು ಮೀಡ್ ಅಥವಾ ''ಸಿಮ'' (ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್) | ಶೊಚು (ಕೊಕುಟೊ ಶೊಚು): ಬ್ರೌನ್‌ಶುಗರ್‌‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ಜಪಾನ್) |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Alcoholic beverages}} {{Cookbook|Alcoholic Drink}} *[https://archive.is/20121223112253/www.bbc.co.uk/headroom/emotional_health/alcohol.shtml ಬಿಬಿಸಿ ಹೆಡ್‌ರೂಮ್: ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ಟೂ ಮಚ್?] *[http://www.icap.org/ ಇಂತರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಪಾಲಿಸೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101123134721/http://icap.org/ |date=2010-11-23 }} *[http://pubs.niaaa.nih.gov/publications/Practitioner/pocketguide/pocket_guide2.htm ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅ‌ಬ್ಯೂಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಲ್ಕೊಹಾಲಿಸಮ್- ವಾಟ್ ಇಸ್ ಎ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡ್ರಿಂಕ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728082648/http://pubs.niaaa.nih.gov/publications/practitioner/pocketguide/pocket_guide2.htm |date=2010-07-28 }} {{Alcoholic beverages}} {{Drug use}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳು}} {{DEFAULTSORT:Alcoholic Beverage}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿಕ್ (ಮದ್ಯಸಾರಿಯ) ಪಾನೀಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹುದಗುಬರಿಸಿದ ಪಾನಿಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಡ್ರಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಐಎಆರ್‌ಸಿ ಗ್ರೂಪ್ 1 ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ov5otgjqmcbfeotnuhn9dtc3qlv7rdq 0 27115 1372159 1358128 2026-04-26T18:31:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372159 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ | image = Mamooty.jpg | caption = | birth_name = ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ | birth_date = {{Birth date and age|1953|9|7|df=yes}}<ref name="'Mammootty Bio'">{{cite web |url=http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html |title='Mammootty Bio' |publisher=Movies.deepthi.com |date=1953-09-17 |accessdate=2010-04-22 |archive-date=2019-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410034447/http://movies.deepthi.com/malayalam/actors/mammootty.html |url-status=dead }}</ref> | birth_place = | occupation = [[ನಟ]], ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ | years_active = ೧೯೭೧ರ ಸುಮಾರು - ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = ಜುಲ್ಫಾತ್ (ವಿವಾಹ: ೧೯೮೧) | children = ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ (ಮಗ), <br>ಕುಟ್ಟಿ ಸುರುಮಿ (ಮಗಳು) | other_names = ಮಮ್ಮುಕ್ಕಾ, ಮಮ್ಮೂಸ್, ಮೆಗಾಸ್ಟಾರ್ | website = http://www.mammootty.com }} ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ'''''' ({{lang-ml|മമ്മൂട്ടി}}) (ಜನನ '''ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ''' 1953 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7ರಂದು)<ref name="'Mammootty Bio'" /><ref name="bio2" /><ref name="bio3" /> [[ಭಾರತ]]ದ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲೆಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ ದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೆಲವು ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು 300ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ."ಶಿಕಾರಿ" ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಇವರ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ.<ref name="'Mammootty Bio'" /><ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/22/stories/2005072202270100.htm "ಐ ವಾಂಟ್ ಟು ಪ್ಲೇ ಲೀಡ್ ರೋಲ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110115160037/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/22/stories/2005072202270100.htm |date=2011-01-15 }}. ''ದಿ ಹಿಂದು'' ಶುಕ್ರವಾರ, ಜುಲೈ 22, 2005.</ref> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಏಳು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. 1988ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತದ ಸಿನೆಮಾ]]ಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ TV ಚಾನಲ್‌ಗಳಾದ ಕೈರಾಲಿ TV, ಪೀಪಲ್ TV and WE TV.<ref name="ReferenceA">[http://kairalitv.in/tv/aboutus.asp ಮಲಯಾಳಂ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215193012/http://kairalitv.in/TV/aboutus.asp |date=2010-12-15 }}. “kairalitv.in''. 1 ನವೆಂಬರ್ 2004. '' ''(30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು)''</ref> ಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಓದುಗರ ನಡುವೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವನಿತಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ನಟ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.filmyposter.com/content/view/47/39/ |title='ವನಿತ ಸರ್ವೆ ಚೂಸಸ್ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ ದಿ ಸೆಕ್ಸಿಯಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್' |access-date=2011-01-13 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102095034/http://www.filmyposter.com/content/view/47/39/ |url-status=dead }}</ref> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅಕ್ಷಯ ಯೋಜನೆಯ ಸದ್ಭಾವನೆಯ ರಾಯಭಾರಿ<ref name="thehindubusinessline2006">[http://www.thehindubusinessline.com/2006/02/27/stories/2006022700581700.htm ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಎನ್‌ಲೈವನ್ಸ್ ಅಕ್ಷಯ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]..ದಿ ಹಿಂದು ಬಿಸಿನೆಸ್‌ಲೈನ್''.'' ''26 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2006 '' ''2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.''</ref> == ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಕೋಮ್ ಬಳಿಯ ಚೆಂಪುವಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದರು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಇಸ್ಮೇಲ್ ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದು ಅವರ ತಾಯಿ ಫಾತಿಮಾ ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ(ಪದವಿ-ಪೂರ್ವ)ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಮಂಜೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಕಾನೂನು]] ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 1980ರಲ್ಲಿ ಸುಲ್ಫಾತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಪುತ್ರಿ ಸುರುಮಿ(ಜನನ 1982 )ಮತ್ತು ಪುತ್ರ ದುಲ್ಖಾರ್ ಸಲ್ಮಾನ್(ಜನನ 1986<ref name="'Mammootty Bio'" /> ಇದ್ದಾರೆ. == ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು == {{See also| Filmography of Mammootty}} === ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹಾದಿ (1971–1980) === ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಭಿನಯವು ಹೆಚ್ಚು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯದ 1971ರ ಚಿತ್ರ ''[[ಅನುಭವಾಂಗಳ್ ಪಾಲಿಚಕಲ್‌]]'' ನ ಅಭಿನಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಕೆ.ಎಸ್. ಸೇತುಮಾಧವನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.chakpak.com/celebrity/mammootty/filmography/12328 |title='Mammootty filmography' |publisher=Chakpak.com |date= |accessdate=2010-04-22 |archive-date=2009-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316163250/http://chakpak.com/celebrity/mammootty/filmography/12328 |url-status=dead }}</ref> ಆಗ ಅವರು ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. 1973ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಕಾಲಚಕ್ರಂ'' ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಕೆ.ನಾರಾಯಣನ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ತೆರೆಯ ಹೆಸರಾದ ಸಜಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು 1979ರಲ್ಲಿ ''ದೇವಲೋಕಂ'' ನಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದಾಗ, ವೃತ್ತಿಪರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜೀವನವು ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>[http://entertainment.oneindia.in/celebrities/star-profile/mammootty-profile-060907.html ದಿ ವೆಟರನ್ ಹೀರೋ ಆಫ್ ಮಲಯಾಳಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019223202/http://entertainment.oneindia.in/celebrities/star-profile/mammootty-profile-060907.html |date=2007-10-19 }}. ''oneindia.in''. 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. === 1980ರ ದಶಕ === ಎಂ.ಆಜಾದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ''ವಿಲ್ಕಾನುಂಡು ಸ್ವಪ್ನಂಗಳ್'' ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ.<ref name="Mammootty completes his 300">{{Cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/25761.html |title=ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ಸ್ ಹಿಸ್ 300 |access-date=2011-01-13 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709055449/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/25761.html |url-status=dead }}</ref> ಕೆ.ಜಿ.ಜಾರ್ಜ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಮೇಳಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕಲಾವಿದನ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಐ.ವಿ.ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ತ್ರಿಷ್ಣಾ'' ದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ನಾಯಕನಟರಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು.<ref name="bio2">{{Cite web |url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/muhammed-kutty.html |title='ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಬಿಯೊ' |access-date=2011-01-13 |archive-date=2014-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912203120/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/muhammed-kutty.html |url-status=dead }}</ref><ref name="bio3">{{Cite web |url=http://movie.webindia123.com/movie/asp/artist.asp?a_id=31&name=Mammootty&purpose=Biography |title='ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಬಯೋಗ್ರಫಿ' |access-date=2022-10-22 |archive-date=2014-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316215546/http://movie.webindia123.com/movie/asp/artist.asp?a_id=31&name=Mammootty&purpose=Biography |url-status=dead }}</ref> 1982ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆ.ಜಿ. ಜಾರ್ಜ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪತ್ತೇದಾರಿ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಕಥೆ ''ಯವನಿಕಾ'' (1982 )ದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅವರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಪತ್ತೇದಾರಿ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref>[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e14ef1df-f9fa-4724-8d0b-4a1244c76604&amp;MatchID1=4582&amp;TeamID1=7&amp;TeamID2=3&amp;MatchType1=2&amp;SeriesID1=1149&amp;PrimaryID=4582&amp;Headline=Mammootty+plays+a+cop+25th+time ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಟು ಪ್ಲೇ ಎ ಕಾಪ್ ಫಾರ್ ದಿ 25thಟೈಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223052943/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e14ef1df-f9fa-4724-8d0b-4a1244c76604&MatchID1=4582&TeamID1=7&TeamID2=3&MatchType1=2&SeriesID1=1149&PrimaryID=4582&Headline=Mammootty+plays+a+cop+25th+time |date=2008-12-23 }}. ''ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್‌ಟೈಮ್ಸ್.'' 2007 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1981ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಅಹಿಂಸಾ'' ದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://popcorn.oneindia.in/artist-awards/2447/1/mammootty.html |title=ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |access-date=2011-01-13 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610050042/http://popcorn.oneindia.in/artist-awards/2447/1/mammootty.html |url-status=dead }}</ref> 1980ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪದ್ಮರಾಜನ್‌ರವರ ''ಕೂಡೆವಿಡೆ'' ಮತ್ತು ಜೋಷಿಯವರ ''ಆ ರಾತ್ರಿ'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ''ಆಲ್‌ಕೂತತಿಲ್ ತನಿಯೆ'' ಮತ್ತು ''ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಟರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿತು.<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/01/19/stories/2007011900780100.htm ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ ಟು ಪಜಾಸಿ ರಾಜಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916172813/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/01/19/stories/2007011900780100.htm |date=2013-09-16 }}. ''ದಿ ಹಿಂದು'' 19 ಜನವರಿ 2007. 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1982ರಿಂದ 1986ರವರೆಗಿನ ಅವರ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕನಟರಾಗಿ 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mammootty completes his 300" /> ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರಕತೆ ಮತ್ತು ಐ.ವಿ.ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ''ಕರುಣನ್'' ಪಾತ್ರದಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು ಬಾಲು ಮಹೇಂದ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಯಾತ್ರಾ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. 80ರ ದಶಕದ ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ನಿರಾಕ್ಕೂಟ್ಟು'' (1985 ), ನಿವ್ ಡೆಲ್ಲಿ''(1987 ) ಮತ್ತು'' ತನಿವರತನಂ''(1987 ).'' === 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ === 1988ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ''ಒರು CBI ಡೈರಿ ಕುರಿಪ್ಪು'' ವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಹತ್ಯೆ ನಿಗೂಢತೆಯ ಉತ್ತರಭಾಗಗಳನ್ನು ಅದೇ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು: ''ಜಾಗೃತಾ'' (1989), ''ಸೇತುರಾಂ ಐಯರ್ CBI'' (2004) ಮತ್ತು ''ನೆರಾರಿಯನ್ C.B.I'' (2005). ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆ.ಮಧು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಎಸ್.ಎನ್.ಸ್ವಾಮಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದು, ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಸೇತುರಾಂ ಐಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಅವರ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಚಿತ್ರ ''ಅಕ್ಷರಾಂಗಳ್'' ನ್ನು I. V. ಶಶಿನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವು ''ಸುಕೃತಂ'' ಹರಿಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಚಿತ್ರ ''ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಥಾ'' ದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಟಿ. ಹರಿಹರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಆದರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಹೆಸರು ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡ'' ಚೆಕಾವರ್'' (ಬಾಡಿಗೆ ಹೋರಾಟಗಾರ) ಚಿತ್ರಣವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಮಥಿಲುಕಾಲ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಐ. ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಮೃಗಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರ ವರುಣ್ಣಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ ''ಮಹಾಯಾನಂ'' ಕೂಡ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ''ಅಮರಮ್‌'' ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲಂಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭರತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Awards and Recognitions">{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/mammootty_birthday/awards_recognitions.htm |title=ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು |access-date=2011-01-13 |archive-date=2010-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812024356/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/mammootty_birthday/awards_recognitions.htm |url-status=dead }}</ref> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ರವರ ''ವಿಧೇಯನ್'' ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಚಂದ್ರನ್ಅವರ ''ಪೊಂಥನ್ ಮಾದಾ '' ಅಭಿನಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಕೊಚಿನ್ ಹನೀಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ವಾತ್ಸಲ್ಯಂ'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಕೂಡ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Awards and Recognitions" /> 1999ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ''ಡಾ. ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್'' ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಇದು [[ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]], ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಜಬ್ಬಾರ್ ಪಟೇಲ್ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://ambedkar.org/News/hl/moviepreview.htm ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್-ಮೂವಿ ಪ್ರಿವಿವ್]. ''ambedkar.org''. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯಯವು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದೆ. === ಪ್ರಸಕ್ತ ಯುಗ, 2000–ಇಂದಿನವರೆಗೆ === 2000ದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಿಖಿಯವರ ''ಕ್ರೋನಿಕ್ ಬ್ಯಾಚೆಲರ್'', ಕೆ.ಮಧುರವರ ''ಸೇತುರಾಮ ಅಯ್ಯರ್ CBI'' ಮತ್ತು ಬ್ಲೆಸ್ಸಿಯವರ''ಕಾಜ್‌ಚಾ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ''ಕಾಜ್‌ಚಾ'' ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮಾಧವನ್ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ತೊಮ್ಮನುಂ ಮಕ್ಕಳುಂ'' ಮತ್ತು ''ರಾಜಾಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' ನೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷ 2005 ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಅನ್ವರ್ ರಷೀದ್ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ರಾಜಾ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' ಆ ಕಾಲದ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>[http://www.my-kerala.com/cgi-bin/n/viewnews.cgi?newsid1138360311,19240, ರಾಜಾಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಲೀಪಿಂಗ್ ಟುವಾರ್ಡ್ಸ್ ದಿ 'ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್-ಎವರ್ ಗ್ರೋಸ್ಸೇರ್' ಸ್ಟೇಟಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113155331/http://www.my-kerala.com/cgi-bin/n/viewnews.cgi?newsid1138360311,19240, |date=2007-11-13 }}. ''My-Kerala.com News''. 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2000ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಇತರೆ ಚಿತ್ರಗಳು ಜಾನಿ ಆಂಟೋನಿಯವರ ''ಥುರುಪ್ಪು ಗುಲಾನ್'' (2006), ಶಫಿಯವರ ''ಮಾಯಾವಿ'' (2007), ಅಮುಲ್ ನೀರದ್ರವರ ''ಬಿಗ್ B'' (2007), ಅನ್ವರ್ ರಷೀದ್ಅವರ ''ಅಣ್ಣನ್ ತಂಬಿ'' (2008)ಮತ್ತು ಜಯರಾಜ್ರವರ ''ಲೌಡ್‌ಸ್ಪೀಕರ್'' (2009). 2009 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಪಜಸಿ ರಾಜಾ'', Tಹರಿಹರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಮಲೆಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂದು ಇದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>[http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14916133&amp;cid=14625530 ಕೇರಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ – ಸೆಪ್ 28 ಟು ಅಕ್ಟೊ 20]. ''ಸಿಫಿ''. 21 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2009 2009 ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯವರನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಬಚ್ಚನ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ''ಕುಟ್ಟಿ ಶ್ರಾಂಕ್'' (2009ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ)ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶಾಜಿ ಎನ್.ಕರುಣ್ ಮತ್ತು ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' ನಿರ್ದೇಶಕ ರಂಜಿತ್ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=126143 |title='ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋವರ್ಸಿ' |access-date=2011-01-13 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918221930/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=126143 |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ''ಪ್ರಾಂಚಿಯೇತನ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಸೇಂಟ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.topnews.in/pranchiyettan-and-saint-turns-out-safe-hit-2277767|title=Pranchiyettan And The Saint Turns Out A Safe Hit |date=29 September 2010|publisher=Topnews.in}}</ref> == ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು == ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು ಕೆಲವು ಮಲೆಯಾಳಂಯೇತರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, [[ಹಿಂದಿ]], ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. 1989ರಲ್ಲಿ ''ಮೌನಮ್ ಸಮ್ಮತಂ'' ಮೂಲಕ ತಮಿಳಿಗೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಕೆ. ಮಧು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್ (''ಅಳಗನ್'' ), ಮಣಿ ರತ್ನಂ (''ತಲಪಥಿ'' ), ಮತ್ತು ರಾಜೀವ್ ಮೆನನ್ ('''' ಕಂಡುಕೊಂಡೈನ್ ಕಂಡುಕೊಂಡೈನ್/4}) ನಿರ್ದೇಶಕರು ಒಳಗೊಂಡ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಕಿಲಿಪೇಚ್ಚು ಕೆಕ್ಕಾವ'' (1993),ಫಾಜಿಲ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಸಾಹಸಪ್ರಣಯ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ಅವರ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''ಸ್ವಾತಿ ಕಿರಣಂ'' (1992)ನಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಶರ್ಮಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2012ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ''ಶಿಕಾರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರು 1989ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ತ್ರಿಯಾತ್ರಿ'' ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರವು ''ದರ್ತಿಪುತ್ರ'' ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಡಾ. ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಇದನ್ನು ಜಬ್ಬಾರ್ ಪಟೇಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು ''ಸೌವ್ ಜೂಟ್ ಏಕ್ ಸಚ್'' (2004) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದುಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2006ನೇ IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ,IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಂಘಟಕರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.[[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ತನ್ನನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/07/07/stories/2006070703030300.htm ಸೌತ್-ಪಾವ್ಡ್!!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120080704/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/07/07/stories/2006070703030300.htm |date=2011-01-20 }}. ''ದಿ ಹಿಂದು'' ಶುಕ್ರವಾರ, 7 ಜುಲೈ 2006 2009 ಜೂನ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು == ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು ಅರ್ಧ ಡಜನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನೋಪಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅಗತ್ಯವಾದ ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://www.mammoottylive.com/socialworker/index.php ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಆಕ್ಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307102851/http://www.mammoottylive.com/socialworker/index.php |date=2007-03-07 }}. ''Mammoottylive.com''. 25 ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೭, 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ನೋವು ಮತ್ತು ಉಪಶಮನ ಕೇಂದ್ರ === ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ನೋವು ಮತ್ತು ಉಪಶಮನ ಆರೈಕೆ ಸೊಸೈಟಿಯ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://painandpalliativecare.org/report_2001.htm ಪೇನ್ ಎಂಡ್ ಪ್ಯಾಲಿಯೇಟಿವ್ ಕೇರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ಯಾಟ್ರನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311185957/http://www.painandpalliativecare.org/report_2001.htm |date=2016-03-11 }}. ''painandpalliativecare.org ''. ಜುಲೈ 2007 2007ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾಗಿದೆ. ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆಯ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]]ಪೀಡಿತ ರೋಗಿಗಳ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ]]ದ ಕೋಳಿಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನೋವು ಮತ್ತು ಉಪಶಮನ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್ ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://painandpalliativecare.org/aboutus.htm ರೆಲೆವನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೇನ್ ಎಂಡ್ ಪ್ಯಾಲಿಯೇಟಿವ್ ಕೇರ್ ಸೊಸೈಟಿ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309102108/http://painandpalliativecare.org/aboutus.htm |date=2016-03-09 }}. ''painandpalliativecare.org ''. ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2006 ಮರುಸಂಪಾದನೆ 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007.</ref> [[ಕೇರಳ]]ದಾದ್ಯಂತ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]]ನಿಂದ ನರಳುವ ಜನರಿಗೆ ನೋವು ಮತ್ತು ಉಪಶಮನದ ಆರೈಕೆ ನೀಡುವ ವಿನೂತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಮ್ಮುಟಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://keralas.s3.amazonaws.com/forms_of_kerala ಫಾರಂ ಆಫ್ ಕೇರಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318033235/http://keralas.s3.amazonaws.com/forms_of_kerala |date=2020-03-18 }} ''amazon news''.</ref> === ಜೀವನ್ ಜ್ಯೋತಿ === ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಯೋಜನೆ ಜೀವನ್ ಜ್ಯೋತಿಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ನೇತ್ರ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಹೃದಯಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ, ಅಸ್ಥಿಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ರೋಗಗಳು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯಗಳು, ಹೇಮೋಫಿಲಿಯ ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ ENT ಸಮಸ್ಯೆ{{Citation needed|date=August 2008}}ಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅರಸುವ ಜನರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಇಂಡಿಯ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ === ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರು ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಯೋಜನೆ "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಇಂಡಿಯ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್" ಸದ್ಭಾವನೆ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ದುಡಿಮೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಾಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜತೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.hindu.com/2006/07/14/stories/2006071403590200.htm ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಫಾರ್ ಎ ಕಾಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927232558/http://www.hindu.com/2006/07/14/stories/2006071403590200.htm |date=2013-09-27 }} ''ದಿ ಹಿಂದು'' ಶುಕ್ರವಾರ, 14 ಜುಲೈ 2006 2009 ಜೂನ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಕಾಜ್‌ಚಾ- ಉಚಿತ ಕಣ್ಣಿನ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಕಾಜ್‌ಚಾ ಉಚಿತ ಕಣ್ಣಿನ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಸಾಹಸವಾಗಿದೆ. ಲಿಟರ್ ಫ್ಲವರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕಣ್ಣಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಕನ್ನಡಕಗಳ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಕಣ್ಣಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.mammootty.com/kazhcha.htm ಕಾಜಚಾ 06-07 –ಫ್ರೀ ಐ ಕೇರ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217194054/http://www.mammootty.com/kazhcha.htm |date=2008-12-17 }}. Mammootty.com. 13 ಜುಲೈ 2006 ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ 30ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007.</ref> === ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ದಾನ === 2007ರ ಓಣಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಂಜಿರಪಲ್ಲಿ ಬಳಿಯ ಪರತ್ತೋಡುನ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿದರು. [[ಕೇರಳ]]ದ ಈ ಗ್ರಾಮವು [[ಚಿಕೂನ್ ಗುನ್ಯಾ|ಚಿಕನ್‌ಗುನ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಈ ಗ್ರಾಮವು ರೋಗದಿಂದ ತೀವ್ರ ಪೀಡಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.monstersandcritics.com/movies/indiancinema/news/article_1344287.php/Mammootty_to_donate_food_to_chikunguniya-hit_village |title=Mammootty to donate food to chikunguniya-hit village |publisher=Monstersandcritics.com |date=2007-08-17 |accessdate=2010-04-22 |archiveurl=https://archive.is/20121208211926/www.monstersandcritics.com/movies/indiancinema/news/article_1344287.php/Mammootty_to_donate_food_to_chikunguniya-hit_village |archivedate=2012-12-08 |url-status=dead }}</ref> ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.{{cquote| I decided to do this because the village has lost the maximum number of people to chikunguniya in the state this year. And this is not a publicity event and I would not be going there to distribute it either. This is done to see that others also come to extend a helping hand to those who are suffering.}} === ಅಕ್ಷಯ: ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ === ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಪ್ರಸಾರ ಯೋಜನೆಯಾದ ಅಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಸದ್ಭಾವನೆ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.keralaitmission.org/web/newsletter/feb-ii-2006.html ಸ್ಟಾರ್ ಶೈನ್ಸ್ ಆನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅಕ್ಷಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224194026/http://www.keralaitmission.org/web/newsletter/feb-ii-2006.html |date=2012-02-24 }} ''KeralaITmission.org'' 25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2006. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.hindu.com/2006/11/03/stories/2006110318920500.htm ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಎಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಹೆಲ್ಪಡ್ ಅಕ್ಷಯ ಗೇನ್ ಪಬ್ಲಿಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110222025/http://www.hindu.com/2006/11/03/stories/2006110318920500.htm |date=2014-01-10 }}. ''ದಿ ಹಿಂದು'' 3 ನವೆಂಬರ್ 2006. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 26ರಂದು ವಿಡಿಯೊ ಜಾಲದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="thehindubusinessline2006" /> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. ಅದು ಅಕ್ಷಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿತು. ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದು, {{cquote|I am really happy to be associated with this unique project that promises to ring in wholesome change to the perceptions about Kerala as it seeks to make its presence felt in the digital era... If we manage to reach the benefits of information technology to the entire population, we would be able to raise ourselves to the levels of a developed society. I understand that the Akshaya project has been launched with this objective. I am sure this unique project will go to make the State a fully empowered knowledge society.<ref name="thehindubusinessline.com">[http://www.thehindubusinessline.com/2006/02/22/stories/2006022202131900.htm Mammootty is goodwill ambassador for Akshaya]. ''The Hindu Business Line''. 21 February 2006. Retrieved 30 October 2007.</ref>}} == ದೂರದರ್ಶನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[File:Mammootty 2007.jpg|thumb|2007ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ]] 2010ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು,<ref name="kairalitv.in">[http://kairalitv.in/tv/aboutus.htm ಮಲಯಾಳಂ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926012304/http://kairalitv.in/tv/aboutus.htm |date=2015-09-26 }}. “kairalitv.in''. 1 ನವೆಂಬರ್ 2004. '' ''30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಅದು ಕೈರಾಲಿ TV, ಪೀಪಲ್ TV ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ವಿಮುಂತಾದ ಮಲಯಾಳಂ TV ಚಾನಲ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿ ಮೆಗಾಬೈಟ್ಸ್‌ನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅದು ಕೆಲವು [[ಧಾರಾವಾಹಿ|ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ''ಜ್ವಲಾಯಯ್''. ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಇದು ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm "ವೈ ಶುಡ್ ದೆ? ][http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm ಎಸ್ಪೆಶಲಿ ವೆನ್ ಥೆಯ್ ಆರ್ ಬ್ಯುಸಿ ಪ್ರೋಡ್ಯುಸಿಂಗ್ ಎ ಸೂಪರ್‌ಹಿಟ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೋಪ್"]. rediff.com. 21 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1998 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ''ಜ್ವಲಾಯಯ್'' [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲೆಯಾಳಂ]] ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.<ref>[http://www.ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=5&amp;Itemid=26 ಮೇಗ ಸೀರಿಯಲ್ಸ್ ಮೇಗಾ ಹಿಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305053037/http://ddktvm.gov.in/index.php?id=5&itemid=26&option=com_content&task=view |date=2016-03-05 }}. rediff.com. 28 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2006 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಟೆಕ್ನೊಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>[http://movies.indiainfo.com/malayalam/movienews/morenews37.html ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಇನ್ ವೈಸ್ ಟೆಕ್ನೋಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಟ್ರಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070825062501/http://movies.indiainfo.com/malayalam/movienews/morenews37.html |date=2007-08-25 }} ''Indiainfo.com'' ಮಾರ್ಚ್ 2002. 2009ರ ಜೂನ್‌ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅದು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ''ಕಾರ್ಮೆಘಮ್‌'' ತಮಿಳು [[ಸಿನಮಾ|ಚಿತ್ರ]]ವನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹಂಚಿಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. == ಇತರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16ರಂದು [[ಕೇರಳ]] ಮೂಲದ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು.<ref>[http://www.southindianbank.com/News/newsdetails.aspx?news_id=105 ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನೌನ್ಸಸ್ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್]. ''SouthIndianBank.com''. 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://indiaearnings.moneycontrol.com/sub_india/corpannoun.php?sel_comp=SIB ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಅಪಾಯಿಂಟೆಡ್ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಾರತ್ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122145403/http://indiaearnings.moneycontrol.com/sub_india/corpannoun.php?sel_comp=SIB |date=2016-01-22 }}. ''moneycontrol.com''. 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು ಕೇರಳ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.blonnet.com/2009/11/04/stories/2009110451451700.htm ಕೇರಳ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಫಾರ್ಮಡ್ – ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102161115/http://www.blonnet.com/2009/11/04/stories/2009110451451700.htm |date=2011-01-02 }}. ''ಹಿಂದು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೈನ್''. ನವೆಂಬರ್ 04, 2009.</ref> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದುಬೈ ಮೂಲದ ಉದ್ಯಮಿ MA ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ದುಬೈ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸಿಟಿ (DIC) ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದರು,.<ref>[http://www.ibnlive.com/news/business/04_2007/mammootty-brings-it-park-to-kerala-38529.html ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಬ್ರಿಂಗ್ಸ್ IT ಪಾರ್ಕ್ ಟು ಕೇರಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512054012/http://www.ibnlive.com/news/business/04_2007/mammootty-brings-it-park-to-kerala-38529.html |date=2008-05-12 }}. ''ibnlive.com, IANS ''. 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007, 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪುಸ್ತಕ ಕಾ‌ಜ್‌ಚಾಪಾಡುನಲ್ಲಿ(ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ''"ದೃಷ್ಟಿಕೋನ"'' ಎಂದು ಅನುವಾದ),ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.rediff.com/movies/2006/aug/16mam.htm ಮೀಟ್ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ, ದಿ ರೈಟರ್]. “rediff.com''. '' ''16 ಆಗಸ್ಟ್ 2006. '' ''30 ಅಕ್ಟೋಬರ್,2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.''</ref><ref>{{cite web |author=rahees says: |url=http://winkerala.com/704/kerala-state-best-actor-award-2009-for-mammootty |title=Mammootty won the best actor award for Kerala State Film awards 2009 |publisher=Winkerala.com |date=2010-04-06 |accessdate=2010-04-22 |archive-date=2010-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100409061242/http://winkerala.com/704/kerala-state-best-actor-award-2009-for-mammootty |url-status=dead }}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == {{Main|List of awards and nominations received by Mammootty}} === ನಾಗರಿಕ ಗೌರವಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="width:120px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದವರು ! class="unsortable" style="width:130px"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 1998 | [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] | ಕಲೆ, [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನೆಮಾ]] | [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In January 1998, the [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|Government of India]] honoured Mammootty with the civilian award, [[Padma Shri]], awarded for his national service, including his contributions to the Indian film industry. |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2026 | [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] | ಕಲೆ, [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನೆಮಾ]] | [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In January 2026, the [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|Government of India]] honoured Mammootty with the civilian award, [[Padma Bhushan]], awarded for his national service, including his contributions to the Indian film industry. }} |} === ಗೌರವ ಪದವಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="width:120px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದವರು ! class="unsortable" style="width:130px"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2010 | D.ಲಿಟ್. | ಕಲೆ, [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನೆಮಾ]] | ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In January 2010, the [[University of Kerala]] honoured Mammootty with a Doctorate of Letters ([[D.Litt.]]), awarded for his national service, including his contributions to the Indian film industry. }} |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 2010 | D.ಲಿಟ್ | ಕಲೆ, ಸಿನೆಮಾ | ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In December 2010, the [[University of Calicut]] honoured Mammootty with a Doctorate of Letters ([[D.Litt.]]), awarded for his national service, including his contributions to the Indian film industry. }} |} === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:120px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:100px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:180px"| ಪಾತ್ರ (ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 1998 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] | ''Dr. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್'' | [[ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|Dr. B. R. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 1993 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ವಿಧೇಯನ್'' <br>''ಪೊಂಥಾನ್ ಮಾದಾ'' | ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಟೇಲಾರ್<br>ಮಾದಾ |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 1989 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಥಾ'' <br>''ಮಥಿಲುಕಾಲ್'' | ಚಂತು ಚೆಕಾವರ್ ವೈಕೋಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್ |} === ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:120px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:130px"| ಪಾತ್ರ(ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 007 | style="text-align:center"| 2009 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' | ಮುರಿಕ್ಕುಂ ಕುಣ್ಣಥು ಅಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ಹರಿದಾಸ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಅಹ್ಮದ್ |- | style="text-align:center"| 006 | style="text-align:center"| 2004 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕಾಜ್‌ಚಾ'' | ಮಾಧವನ್ |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| 1993 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ವಿಧೇಯನ್'' <br>''ಪೊಂಥಾನ್ ಮಾದಾ'' <br>''ವಾತ್ಸಲ್ಯಂ'' | ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಟೇಲರ್<br>ಮಾದಾ<br>ರಾಘವನ್ ನಾಯರ್ |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 1989 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಥಾ'' <br>''ಮೃಗಯಾ'' <br>''ಮಹಾಯಾನಂ'' | ಚಾಂತು ಚೆಕಾವರ್ <br>ವಾರುಣ್ಣಿ<br>ಚಂದ್ರು |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 1985 | ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಯಾತ್ರಾ'' <br>''ನಿರಕ್ಕೂಟ್ಟು'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್<br>ರವಿ ವರ್ಮಾ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 1984 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅದಿಯೋಜುಕ್ಕುಕಲ್'' | ಕರುಣನ್ |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 1981 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅಹಿಂಸಾ'' | ವಾಸು |} === ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:120px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:130px"| ಪಾತ್ರ(ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 009 | style="text-align:center"| 2009 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' | ಅಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ |- | style="text-align:center"| 008 | style="text-align:center"| 2006 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಕರುಥ ಪಕ್ಷಿಕಳ್'' | ಮುರುಗನ್ |- | style="text-align:center"| 007 | style="text-align:center"| 2004 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕಾಜ್‌ಚಾ'' | ಮಾಧವನ್ |- | style="text-align:center"| 006 | style="text-align:center"| 2000 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಆರಯಂಗಲುಡೆ ವೀಡು'' | ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| 1997 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಭೂತಕನ್ನಡಿ'' | ವಿದ್ಯಾದರನ್ |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 1991 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅಮರಮ್'' | ಅಚ್ಚುತನ್ ಕುಟ್ಟಿ |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 1989 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಮಥಿಲುಕಲ್'' | ವೈಕೋಂ ಬಷೀರ್ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 1985 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಯಾತ್ರಾ'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 1984 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅದಿಯೋಳುಕ್ಕುರಲ್'' | ಕರುಣನ್ |} === ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:120px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:130px"| ಪಾತ್ರ(ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 009 | style="text-align:center"| 2006 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಕರುಥ ಪಕ್ಷಿಕಳ್'' <br>''ಪಾಲಂಕು'' | ಮುರುಗನ್<br>ಮೋನಿಚನ್ |- | style="text-align:center"| 008 | style="text-align:center"| 1997 | ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಭೂತಕನ್ನಡಿ'' | ವಿದ್ಯಾದರನ್ |- | style="text-align:center"| 007 | style="text-align:center"| 1994 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಸುಕೃತಂ'' | ರವಿ ಶಂಕರ್ |- | style="text-align:center"| 006 | style="text-align:center"| 1992 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಸೂರ್ಯಮಾನಸಂ'' <br>''ಆಯಿರಪ್ಪಾರಾ'' <br>''ಪಾಪಯುಡೆ ಸ್ವಾಂತಂ ಅಪ್ಪೂಸ್'' | ಪುಟ್ಟುರುಮೀಸ್<br>ಶೌರಿ<br>ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| 1989 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಥಾ'' <br>''ಮಥಿಲುಕಲ್'' <br>''ಮೃಗಯಾ'' | ಚಂತು ಚೆಕಾವರ್<br>ವೈಕೋಂ ಬಷೀರ್<br>ವಾರುಣ್ಣಿ |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 1987 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಥನಿಯವರ್ದನಂ'' <br>''ನವ ದೆಹಲಿ'' | ಬಾಲ ಗೋಪಾಲನ್<br>ಜಿ.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 1985 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಯಾತ್ರಾ'' <br>''ನಿರಾಕ್ಕೂಟ್ಟು'' | ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್<br>ರವಿ ವರ್ಮಾ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 1984 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅಕ್ಷರಾಂಗಳ್'' <br>''ಕಣಮರಾಯದು'' | ಜಯದೇವನ್<br>ರಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್ |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 1982 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಯವನಿಕಾ'' | ಜಾಕೋಬ್ ಎರಾಲಿ |} === ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:120px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:130px"| ಪಾತ್ರ(ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| 2009 | ಮಿಲ್ಲೆನಿಯಂ ಆಕ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಪಜಸಿ ರಾಜಾ'', ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'', ''ಲೌಡ್‌ಸ್ಪೀಕರ್'' | ಪಜಾಸಿ ರಾಜಾ, ಮುರಿಕ್ಕುಂ ಕುನ್ನತು ಅಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ/ಹರಿದಾಸ್ ಅಹ್ಮದ್/ಖಾಲಿದ್ ಅಹ್ಮದ್, ಮೈಕ್ |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 2007 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಒರೆ ಕಡಲ್'', ''ಬಿಗ್ ಬಿ'', ''ಕಧ ಪರಯುಮ್ಬೋಲ್'' | ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ನಾಥನ್, ಬಿಲಾಲ್ ಜಾನ್ ಕುರಿಶಿನ್ಕಲ್, ಅಶೋಕ್ ರಾಜ್ |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 2006 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕರುಥ ಪಕ್ಷಿಕಳ್'' | ಮುರುಕನ್ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2004 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕಾಜ್‌‍ಚಾ'', ''ವೇಷಂ'' | ಮಾಧವನ್,ಅಪ್ಪು |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 2000 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಅರಯಾಂಗಲುಡೆ ವೀಡು'' | ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ |} === ವನಿತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| No. ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ವಿಭಾಗ ! style="width:120px"| ಭಾಷೆ ! style="width:180px"| ಚಿತ್ರ(ಗಳು) ! style="width:130px"| ಪಾತ್ರ(ಗಳು) |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 2009 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಪಜಾಸಿ ರಾಜಾ'', ''ಲೌಡ್‌ಸ್ಪೀಕರ್'', ''ಪಾಲೇರಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ'' | ಪಜಾಸಿ ರಾಜಾ, ಮೈಕ್, ಮುರಿಕ್ಕುಂ ಕುನ್ನತು ಅಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ & ಹರಿದಾಸ್ & ಖಾಲಿದ್ ಅಹ್ಮದ್ |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 2007 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಓರೆ ಕಡಲ್'' | Dr. S.R. ನಾಥನ್ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2006 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕರುಥ ಪಕ್ಷಿಕಳ್'' <br>''ಕಾಯೋಪ್ಪು'' | ಮುರುಗನ್<br>ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 2004 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಮಲಯಾಳಂ | ''ಕಾಜ್‌ಚಾ'' | ಮಾಧವನ್ |} === ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="width:120px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದವರು ! class="unsortable" style="width:310px"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 2010 | ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕೇರಳಿಗ<ref>http://gulf.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/gulfContentView.do?contentId=7154635</ref> | ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಏಷ್ಯಾ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = [[Asiavision]] TV and [[Radio Asia]] survey results. The awards ceremony will take place on May 14, 2010. }} |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2010 | ಮಿಲೇನಿಯಂ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = [[Kamal Hasan]] presented the [[Asianet]] ‘Millennium Actor’ award to Mammootty for his outstanding contributions to the Indian film industry. }} |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| 2007 | ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = [[Amitabh Bachchan]] presented the [[Filmfare]] ‘Legendary Actor’ award to Mammootty for his outstanding contributions to the Indian film industry. }} |- | style="text-align:center"| 004 | style="text-align:center"| 2006 | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಎಟಿಸಲಾಟ್ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = He won the [[Etisalat]] Everest Award for Best Actor, selected through a poll. It was an award for all-time best actor in Malayalam cinema. }} |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| 2005 | ದಿ ಬಾಕ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಆಫೀಸ್ ಹೀರೊ | ವನಿತಾ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In 2005, Mammootty was awarded the "Box Office Hero of Malayalam" by ''[[Vanitha]]'', a leading Indian magazine. His ''[[Rajamanikyam]]'', released during Ramzan 2005, became an unprecedented hit. It broke all collection records and became the biggest hit of 2005. It was also touted as the biggest hit ever produced in the Malayalam movie industry. }} |- | style="text-align:center"| 006 | style="text-align:center"| 2004 | ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನಂ | ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = In 2004, he was awarded the "Chalachitra Ratna" award by the Film Critics Association of Kerala. }} |- | style="text-align:center"| 007 | style="text-align:center"| 2004 | ಕೇರಳದ ಪುರುಷ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಕೇತ | ವನಿತಾ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = After a survey among its readers, the magazine ''[[Vanitha]]'' selected Mammootty as the actor with the most sex appeal. }} |} === ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {{Unreferenced section|date=June 2009}} {| class="wikitable sortable" |- ! width="50"| ಸಂಖ್ಯೆ ! width="50"| ವರ್ಷ ! style="width:180px"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="width:120px"| ನೀಡಿದವರು ! class="unsortable" style="width:310px"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | style="text-align:center"| 001 | style="text-align:center"| 2004 | ಏಷ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮೆರ್ಲಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಸಿಂಗಪುರ್ ಮಲೆಯಾಳಿ ಸಂಘ (SMA)ಪುರಸ್ಕೃತ | ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಲೆಯಾಳಿ ಸಮಾವೇಶದ ಜತೆಯಲ್ಲಿ |- | style="text-align:center"| 002 | style="text-align:center"| 2004 | FOCCANA ಪ್ರಶಸ್ತಿ | FOCCANA (USA) | |- | style="text-align:center"| 003 | style="text-align:center"| ವಿವಿಧ | ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = He has won Cinema Express Awards for Best Actor several times. }} |- | style="text-align:center"| 005 | style="text-align:center"| ವಿವಿಧ | ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಮಾತೃಭೂಮಿ | |- | style="text-align:center"| 006 | style="text-align:center"| ವಿವಿಧ | ಕಲಾ ಕೇರಳಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಕಲಾ ಕೇರಳಂ | |- | style="text-align:center"| 007 | style="text-align:center"| 2004 | ಅಮೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ : ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ಅಮೃತಾ | |- | style="text-align:center"| 008 | style="text-align:center"| 1998 | ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | V. ಶಾಂತಾರಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ | {{hidden | headercss = text-align: left; | header = More | content = He won the V. Shantaram Award for his performance in ''[[Dr. Babasaheb Ambedkar (film)|Dr. Ambedkar]]''. }} |- | style="text-align:center"| 010 | | style="text-align:center;"|— | ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ | |- | style="text-align:center"| 011 | | style="text-align:center;"|— | ಜಿಯಾಸ್ಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಜಿಯಾಸ್ಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ | |- | style="text-align:center"| 012 | | style="text-align:center;"|— | ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು | |- | style="text-align:center"| 013 | | style="text-align:center;"|— | ನಾನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ : ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ನಾನಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ | |} == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Main|Mammootty filmography}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Mammootty}} * [http://www.mammootty.com/ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * {{imdb name|id=0007123|name=Mammootty}} * [http://www.metromatinee.com/artist/Mammootty-26 ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ] * [http://malayalasangeetham.info/php/displayActorProfile.php?a=Mammootty MSIನಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507043947/http://malayalasangeetham.info/php/displayActorProfile.php?a=Mammootty |date=2011-05-07 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ ನಿರ್ವಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಟ್ಟಾಯಂನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] a53g4yutttaxeuahkf03btun4f8hx6k 0 27327 1372153 1357512 2026-04-26T16:23:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372153 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:UNCAC 1.png|thumb|ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶ]] ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಯಮಬಾಹಿರವಾದ ಮತ್ತು ತನಗೆ ತಮ್ಮವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಯಾ ಹಣ ಪಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಲಾಭಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರು, ಜನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾ ಸೇವಕರು ನಿಯಮ ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಥವಾ ತಮಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಥವಾ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುದು. ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ== *2016 *ದೇಶದಲ್ಲಿ 2001ರಿಂದ 2015ರವರೆಗೆ 54 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ==ದೂರು ನೀಡಲು ಹಿಂದೇಟು== ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾದರೂ ನ್ಯಾಯ ನೀಡಿಕೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಆಗುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಲವೆಡೆ ಜನರು ದೂರು ನೀಡಲೂ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ‘ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್’ ಹೇಳಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೊ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ವರದಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಈ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ. ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಅಪರಾಧಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶ== {| class="wikitable" |- ! ವಿವರ ||ಸಂಖ್ಯೆ |- |ದಾಖಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು || 54,139 |- | ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದವು || 29,920 |- | ವಿಚಾರಣೆ ಎದುರಿಸಿದವರು || 47,460 |- | ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವರು || 10,571 |- | ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡವರು. || 30,720 |- |} ===ರಾಜ್ಯವಾರು=== {| class="wikitable" |- |ರಾಜ್ಯ || ಪ್ರಕರಣಗಳು || ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದವು || ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವರು || ವಿಚಾರಣೆ ಎದುರಿಸಿದವರು || ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡವರು |- | ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ || 8875 || 6399 || 1592 || 8055 || 7117 |- | ರಾಜಸ್ಥಾನ || 8369 || 2018 || 741 || 4214 || 3021 |- | ಒಡಿಶಾ || 5085 || 1865 || 743 || 2467 || 1586 |- | ಕರ್ನಾಟಕ || 4732 || 2958 || 614 || 3394 || 3660 |- | ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ || 3804 || 1925 || 1058 || 2541 || 1210 |- |} ===ಪರಾಮರ್ಶೆ=== *ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಂದಿದೆ. ಆಂದ್ರದ ನಂತರ ಕೇರಳ ತಮಿಳುನಾಡು ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿಗಳಿವೆ. ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ39 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/19/459868.html#&gid=1&pid=3 |title=ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣ; ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;19 Dec, 2016 |access-date=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220135656/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/19/459868.html#&gid=1&pid=3 |url-status=dead }}</ref> ==೨೦೧೬ ರ ವರದಿ== *7 Mar, 2017 *ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರು ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಲಂಚ ನೀಡಲೇ ಬೇಕಾದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. *ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳಾದ ಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಂತಹ ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲು 10 ಮಂದಿ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂದಿ(ಶೇಕಡಾ 69) ಲಂಚ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ ಎಂದು ‘ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌’ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ ಎಂದು ‘ಫ್ಲಿಪ್‌ಬೋರ್ಡ್‌’ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. *‘ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ: ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌’ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಅಡಿ 16 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಂಚದ ಪ್ರಮಾಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘಟನೆ 2016ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2,802 ಜನರ ಮುಖಾ ಮುಖಿ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/07/476370.html ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಕಡಿವಾಣ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಲಂಚ ನೀಡಿಕೆ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಶೇ 70ರಷ್ಟು ಭಾರತೀಯರು;ಏಜೆನ್ಸಿಸ್‌;7 Mar, 2017]</ref> ==ಆಧಾರ== *ಕಾಮನ್‌: ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೊ ==ನೋಡಿ== {| class="wikitable". |- | [[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (ಸಿಪಿಐ)]]||. ||ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ||. ||[[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]]||.||[[ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್]] |- |[[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ]]||.||[[ಲೋಕಾಯುಕ್ತ]]||.|| [[ಲೋಕಪಾಲ ಮಸೂದೆ]]||.||[[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]]||.||[[ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] |- |} <ref>[https://vijaykarnataka.indiatimes.com/topics/%E0%B2%AD%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A3]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref> [https://kannada.oneindia.com/news/2012/07/24/districts-media-role-in-controlling-corruption-santosh-hegde-066814.html]</ref><ref> https://www.merriam-webster.com/dictionary/corruption</ref><ref> https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/corruption</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] 5vfhb33mczv34z84qz751fyt021j32m 0 27971 1372188 1360285 2026-04-27T03:14:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372188 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit |unit_name=[[British Indian Army]] |image= [[File:British Raj Red Ensign.svg|150px]] |caption= |dates= 1857&ndash;1947 |country= [[British Raj]] |allegiance= [[British Crown]] |branch= |type= [[Army]] |size= |command_structure= |garrison= |garrison_label= |nickname= |patron= |motto= |colors= |colors_label= |march= |mascot= |equipment= |equipment_label= |battles=[[Second Anglo-Afghan War]]<br>[[Third Anglo-Afghan War]]<br>[[1882 Anglo-Egyptian War]]<br>[[1868 Expedition to Abyssinia]]<br>[[First Mohmand Campaign]]<br>[[Second Anglo-Burmese War]]<br>[[Third Anglo-Burmese War]]<br>[[Second Opium War]]<br>[[Boxer Rebellion]]<br>[[Sudan Campaign]]<br>[[Tirah Campaign]]<br>[[British expedition to Tibet]]<br>[[World War I]]<br>[[Waziristan campaign 1919–1920]]<br>[[Waziristan campaign 1936–1939]]<br>[[World War II]] |anniversaries= |decorations= |battle_honours= <!-- Commanders --> |commander1= |commander1_label= |commander2= |commander2_label= |commander3= |commander3_label= |notable_commanders=[[Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener]]<br>[[William Slim, 1st Viscount Slim]]<br>[[Archibald Wavell, 1st Earl Wavell]]<br>[[Claude Auchinleck]] }} '''ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ'''ಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ ರಣಾಂಗಣಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸೇನಾ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೇನಾದಳಗಳನ್ನು [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಸೈನಿಕರ ದಂಡು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಆ ಸೈನಿಕರ ಪೈಕಿ ೬೨,೦೦೦ ಸೈನಿಕರು ವೀರಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೬೭,೦೦೦ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಒಟ್ಟು ೭೪,೧೮೭ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದರು. ಕಿಚನರ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಬಳಿಕ, ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳಾದವು. ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸೇನಾವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೇಲುಸ್ತರದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಹತ್ತು ಸೇನಾ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.<ref name="su3" /> ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಜರ್ಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜರ್ಮನ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡಿತು. ವೈಪ್ರೆಸ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಖುದಾದಾದ್ ಖಾನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದರು. ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್, ಗಲ್ಲೀಪೋಲೀಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಅಟಮನ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಿದರು.<ref>{{Cite document|url=http://www.mgtrust.org/ind1.htm|title=Participants from the Indian subcontinent in the First World War|publisher=Memorial Gates Trust|accessdate=2009-09-12|postscript=<!--None-->|archive-date=1 ಜುಲೈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701062212/http://www.mgtrust.org/ind1.htm|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಇತರ ತುಕಡಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ==ಕಿಚನರ್ ಅವರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು== ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಚನರ್ ರನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಸೇವಾವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಈ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು.<ref name="su3" /> ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸೇನೆಯಿರುವುದೆಂದಾಗಿ, ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಆಡಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="hea184" /> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜರುಗಳಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯsಗಳ ಸೇನಾದಳಗಳನ್ನೂ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ದಕ್ಕುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="hea184">ಹೀತ್ ಕೋಟ್, ಪುಟ.೧೮೪</ref> ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತುಕಡಿಗಳಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಆಳುವಂತಹ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪದವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ನೂತನ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಅಶ್ವಪಡೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಪದಾತಿದಳಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಈ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪದಾತಿ ದಂಡುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="p83" /> ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಒಂದು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿನ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದುಆಡೆನ್ ನಲ್ಲಿನ ದಂಡುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="p83" /> ನೂತನ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹತೋಟಿಗಾಗಿ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎರಡು ಭೂ ಸೇನೆಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು - ಉತ್ತರದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಸೇನೆ.<ref name="p83" /> ಉತ್ತರದ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ದಂಡುಗಳಿದ್ದು ಬಂಗಾಳದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ದಕ್ಷಿಣದ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಎರಡು ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನಗಳ ಹೊಣೆ ಇದರದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="p83">ಪೆರಿ, ಪುಟ.೮೩</ref> ಈ ನೂತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದಳಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಸೇನೆಗಳ ಹಳೆಯ ಬಿರುದಾಗಳಿಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="hea184" /> ಈ ನೂತನ ದಳಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡುಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇರುವುದರ ಬದಲು ಈಗ ದೇಶದ ಯಾವ ಭಾಗಕ್ಕಾದರೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕರೆಯಲ್ಪಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧರಿತ ಹುದ್ದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="hea184" /> ಆದರೆ ಸರ್ವ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಸರ್ವ-ಭಾರತೀಯ ದಂಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ದಳ ಅಥವಾ ದಂಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="hea184" /> ==ಸಂಸ್ಥೆ(ಸಂಘಟನೆ)== [[File:2nd Indian Cav Div.jpg|thumb|ಬಾಝೆಂಟಿನ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡೆಕನ್ ಹಾರ್ಸ್ ನ ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳ]] {{Main|Indian Army during World War I order of battle}} ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯಾಗಿದ್ದು<ref name="su3">ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೩</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೪೦,೦೦೦ ಜನಗಳಿದ್ದರು<ref name="p85" /> ಹಾಗೂ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ೫೪೮,೩೧೧ ಜನರಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸಮರಕೌಶಲದ ಮೀಸಲುಪಡೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ವಿಲ್ ಮಾಟ್, ಪುಟ.೯೪</ref> ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆದಾಗ ಮತ್ತು ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದಾಗ ಈ ದಳವನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಕರೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಸಿಂಗಪುರ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಪಡೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕರೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಜೆಫ್ರಿ, ಪುಟ.೩</ref> ಈ ಸೇನಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಎರಡು ಸೇನೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು: ಉತ್ತರದ ಸೇನೆಯು ವಾಯುವ್ಯದ ಗಡಿಯಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರು ದಂಡುಗಳು ಅಧೀನಗೊಂಡಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಸೇನೆಯು ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದುದಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳು ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೂ, ಎರಡು ವ್ಯೂಹಗಳು ಭಾರತದ ಹೊರಜಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.orbat.com/site/history/historical/india/army1914.html|title=The Indian Army: 1914|accessdate=2009-10-15|archive-date=9 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509080005/http://www.orbat.com/site/history/historical/india/army1914.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ೩೯ ಅಶ್ವಪಡೆಗಳು, ೧೩೮ ಪದಾತಿ ದಳಗಳು(ಅದರಲ್ಲಿ ೨೦ ಗೂರ್ಖಾ)ದಳಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ,<ref name="p85" /> ಒಂದು ಜಂಟಿ ಅಶ್ವ-ಪದಾತಿ ದಳ, ಒಂದು ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಘಟಕ, ಮೂರು ಸುರಂಗಕಾರಕ ದಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಪರ್ವತ ಫಿರಂಗಿದಳದ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="su3" /> ಈ ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದಾದ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಅಶ್ವಪಡೆ ನತ್ತಯ ಮೂರು ಪದಾತಿ ದಳಗಳಿದ್ದವು. ಅಶ್ವಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ದಂಡುಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪದಾತಿದಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಮೂರು ಭಾರತೀಯ ಪದಾತಿ ದಂಡುಗಳಿದ್ದವು.<ref>ಬರುವಾ, ಪುಟ.೧೩೦</ref> ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪದಾತಿ ದಳವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪದಾತಿ ದಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ೭೨೩ ಇತರೆ ಶ್ರೇಣಿಯವರಿದ್ದರೆ<ref name="p85">ಪೆರಿ, ಪುಟ.೮೫</ref> ಬ್ರಿಟಿಷರದರಲ್ಲಿ ೨೯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ೯೭೭ ಇತರ ಶ್ರೇಣಿಯವರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಬ್ರಿಡ್ಜರ್, ಪುಟ.೬೩</ref> ಭಾರತೀಯ ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು, ಜಾತಿಗಳು ಅಥವಾ ಧರ್ಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Indian Army History|accessdate=2009-10-09|publisher=Global Security.org|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/india/army-history.htm}}</ref> ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಶ್ವದಳ, ಒಂದು ದಂಡಿನ ಸಲುವಾಗಿ ರಸ್ತೆ, ಸೇತುವೆ, ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರ ದಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಯಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಆರ್ಮಿ ಒದಗಿಸಿದ ಒಂದು ಫಿರಂಗಿ ದಳಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಸುಮಾರು ೧೩,೦೦೦ ಜನರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪದಾತಿ ದಳ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ದಳಗಳು ಅಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="p86" /> ೩೮ ಭಾರತೀಯ ದಳಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಾದ ೫೦೦ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಿಚನರ್ಸ್ ಆರ್ಮಿಯ ನೂತನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ವರ್ಗ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು.<ref>ಚಾಪೆಲ್ (೨೦೦೩), ಪುಟ.೯</ref> ಯಥಾಕ್ರಮವಾದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜರುಗಳಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೇನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಸೈನ್ಯದ (ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂದವರ ಪಡೆ)ದಳಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="su3" /> ರಾಜರಾಳ್ವಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವಾ ದಳಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಈ ದಳದಲ್ಲಿ ೨೨,೬೧೩ ಜನರಿದ್ದು, ಅವರು ೨೦ ಅಶ್ವದಳಗಳು ಮತ್ತು ೧೪ ಪದಾತಿ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="p86">ಪೆರಿ, ಪುಟ.೮೬</ref> ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವೇಳೆಗೆ ೨೬,೦೦೦ ಸೈನಿಕರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದ್ದರು.<ref name="CWrepdirect" /> ಸಹಾಯಕ ದಳವು ಇನ್ನೂ ೪೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ೧೧ ಅಶ್ವದಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪೨ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪದಾತಿದಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="p85" /> ಅಲ್ಲದೆ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸರ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಆ ಎರಡೂ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೩೪,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದರು.<ref name="p85" /> ರಣಾಂಗಣ ಪಡೆಯ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿತು]] ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ(ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ)ರಿಗೆ ಭಾರತದ ಜನರಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬೆಂಬಲವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರದ ಹುದ್ದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗಳ ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವರ್ತುಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ನಂತರ ಒಬ್ಬರದ್ದರಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿದ್ದವರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ<ref>ಹೀತ್ ಕೋಟ್, ಪುಟ.೧೯೭</ref> ಜನರಲ್ ಸರ್ ಬ್ಯೂಚಾಂಪ್ ಡಫ್ ಹಾಗೂ ಜನರಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಜನರಲ್ ಸರ್ ಪರ್ಸಿ ಲೇಕ್ ರವರು.<ref>‌[75] ^ ಡೇವಿಸ್, ಪುಟ ೫೫</ref> ಪ್ರತಿ ಭಾರತೀಯ ಪದಾತಿ ದಳದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ೧೩ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೭ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು - ಇವರು ವಲಸೆ ಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೇ ಸತ್ತವರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾತಣಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪದಾತಿದಳಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲು ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜ್ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>ಹೀತ್ ಕೋಟ್ ಪುಟಗಳು.೨೦೦-೨೧೦</ref> ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಹುದ್ದೆಗೆ/ತರಬೇತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ೧೫,೦೦೦ ಜನರನ್ನು; ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ೮೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಲು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಸಮರೇತರ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ೪೦೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ತಾವಾಗಿಯೇ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ೧೯೧೮ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>ಪತಿ, ಪುಟ.೩೧</ref> ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳು ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು; ಆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ ೬೨,೦೦೦ ಜನರು ಹತರಾದರು ಮತ್ತು ೬೭,೦೦೦ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೭</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ೭೪,೧೮೭ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref name="CWrepdirect" /> ==ಗೃಹ ಸೇವೆ== {{Main|Hindu–German Conspiracy}} ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದವರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದಾಕ್ಷಣ ಈ ಕೆಲಸಗಳೇನೂ ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇನಾ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊದಲನೆಯ (ಪೆಷಾವರ್) ವಿಭಾಗ, ಎರಡನೆಯ (ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ) ವಿಭಾಗ, ನಾಲ್ಕನೆಯ (ಕ್ವೆಟ್ಟಾ) ವಿಭಾಗ.<ref name="su9" /> ಯುದ್ಧ-ರಚಿತವಾದ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ, ಏಕೈಕ ವಿಭಾಗವೆಂದರೆ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ೧೬ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗ; ಇದನ್ನೂ ಸಹ ವಾಯವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಹರೆ ಕಾಯಲು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su9" /> ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳೂ ಇನ್ನೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ಆಫ್ಘನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು.<ref name="su9" /> ಯುದ್ಧಕಾರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ತೀವ್ರತರವಾದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು. ೧೯೧೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕೌಶಲದ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಟರ್ಕೋ-ಜರ್ಮನ್ ಮಿಷನ್ ಒಂದು [[ಕಾಬುಲ್|ಕಾಬೂಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಆಟೋಮಾನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಪಕ್ಷ ಸೇರಲು ಒಡಂಬಡಿಸಿದ ಸಂಘಗಳ ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯು, ಹಬೀಬುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ರೀತ್ಯಾ ನಡೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ತಟಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು.<ref>''೧೯೧೯ರ ಮೂರನೆಯ ಆಫ್ಘನ್ ಯುದ್ಧದ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿ '', ಪುಟ.೧೧</ref> ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ, ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದೇ ತೀರಿದವು ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ ತೋಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (೧೯೧೪–೧೫), ಮೊಹ್ಮಂದರು, ಬುನರ್ವಾಲರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (೧೯೧೫), ಕಲಾತ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು (೧೯೧೫–೧೬), ಮೊಹ್ಮಂದ್ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಿಕೆe (೧೯೧೬–೧೭), ನಹ್ಸೂದರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (೧೯೧೭) ಮತ್ತು ಮರ್ರಿ ಮತ್ತು ಖೆತ್ರಾನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (೧೯೧೮)ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.<ref>ರಿಡ್ಡಿಕ್, ಪುಟಗಳು.೯೬–೧೦೦</ref> ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೫ರ ವರೆಗೆ ಬರ್ಮಾ ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸರು ಕಚಿನ್ಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡನಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ೧/೭ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ೬೪ನೆಯ ಮಾರ್ಗನಿರ್ಮಾಣ-ನಿರ್ವಾಹಕದಳಗಳ ಬೆಂಬಲವೂ ಇತ್ತು.<ref>{{London Gazette|issue= 29652|startpage=6699|supp=yes|date=4 July 1916|accessdate=2009-09-19}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೭ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೯ರ ವರೆಗೆ, ಕುಕಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್ ನ ಸಹಕಾರಿ ಸೈನ್ಯದ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾ ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸರು ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>[212] ^ ರೀಡ್‌, ಪುಟ. ೪</ref> ಮೊದಲಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ತರಬೇತಿ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ೫ನೆಯ (ಮ್ಹೌ) ವಿಭಾಗ, ೮ನೆಯ (ಲಕ್ನೋ) ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ೯ನೆಯ (ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್) ವಿಭಾಗ.<ref name="su9" /> ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮ ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ಇತರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ವ್ಯೂಹಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿ, ತನ್ಮೂಲಕ ಈ ವಿಭಾಗಗಳ ಪದಾತಿದಳಗಳು ಬಡವಾದವು; ೫ನೆಯ (ಮ್ಹೌ) ವಿಭಾಗವು ೫ನೆಯ (ಮ್ಹೌ) ಅಶ್ವದಳವನ್ನು೨ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ೮ನೆಯ (ಲಕ್ನೋ) ವಿಭಾಗವು ೮ನೆಯ (ಲಕ್ನೋ) ಅಶ್ವದಳವನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ೨೨ನೆಯ (ಲಕ್ನೋ) ಪದಾತಿ ದಳವು ೧೧ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಹೋಯಿತು. ೯ನೆಯ (ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್)ವಿಭಾಗವು ೯ನೆಯ (ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್) ಅಶ್ವದಳವನ್ನು೨ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳದ ಪುಷ್ಟೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೨೭ನೆಯ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಪದಾತಿ ದಳವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su9">ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೯</ref> ಇತರ ಯುದ್ಧಪೂರ್ವ ಘಟಕಗಳ ಪೈಕಿ ಬರ್ಮಾ ವಿಭಾಗವು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿಯೇ ಆಂತರಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉಳಿಯಿತು; ಅಂತೆಯೇ ಆಡೆನ್ ಪದಾತಿ ದಳವು ಆಡೆನ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="su9" /> ==ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪ್ರವೇಶ== ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಸ್ಜಿದ್-ಎ-ಸುಲೇಮಾನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಪರವಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ತೈಲದ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು.<ref>ಕಿಂಝರ್, ಪುಟ.೪೮</ref> ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ತೈಲದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುವ ಪರವಾನಗಿ ಇದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ತೈಲ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು; ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಗೆ ತೈಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಟೋಮಾನ್ ಟರ್ಕಿಷ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿತು ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಬಹುವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾದ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ರಕ್ಸಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಾದಿಲವಾರು ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಟರ್ಕಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜರ್ಮನ್ನರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ತೈಲಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಿಯೋಜಿತ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಜಾಗರೂಕತಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳ D (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ)ಯು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಜನರಲ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಬಹ್ ರೈನ್ ಗೆ ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು.<ref>ಫೋರ್ಡ್, ಪುಟಗಳು.೨೩–೨೪</ref> ಯುದ್ಧದ ಯತ್ನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜನರಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಕರೆ ನೀಡಿದುದಕ್ಕೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/india_wwone_01.shtml|title=India and the Western Front|last=Omissi|first=David |accessdate=2009-10-18}}</ref> ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಗೆ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳ A ಮತ್ತು ದಂಡಯಾತ್ರಾದಳ D ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಂತಹ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾದಳಗಳಾದವು. ==ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೇನಾದಳಗಳು== ಖಾಯಂ ಆದ ವಿಭಾಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಹಲವಾರು ಖಾಸಗಿ ದಂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣದ ಸೇನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಡೆನ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಅನ್ನು ಆಡೆನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೊರೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಮರಕೌಶಲಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತಹ, ಯೂರೋಪ್ ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su9" /> ಬನ್ನು ಬ್ರಿಗೇಡ್, ದೇರಾಜಾತ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಮತ್ತು ಕೋಹತ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಗಳೆಲ್ಲವೂ ಉತ್ತರದ ಸೇನೆಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಆ ದಳಗಳನ್ನು ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯ ಗುಂಟ ಪಹರೆಗೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="su9" /> ೧೨ ಮೇ ೧೯೧೮ರಂದು, ಬನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಜಾರಾತ್ ದಂಡುಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ ಜಿ,ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬೇಯ್ನಾನ್ ರ ನೇತೃತ್ವದ ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ಭೂ ದಳದ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ಚಳುವಳಿ. ಸರಕಾರಿ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿವೆ. ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ. ೫ ಮೇ ೧೯೧೮ರ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಗೆಝೆಟ್ ನಿಂದ ಮರುಪ್ರಕಟಿತ.</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಚಳುವಳಿಯ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ಷಿಯಾ ಬ್ರಿಗೇಡ್ಅನ್ನು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su9" /> ==ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳಗಳು== ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಳು ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಹೊರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref name="su6" /> ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ A=== [[File:IndianArmyMGCrewFlanders1914-15.jpg|left|thumb|1914–15ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಶೀಲವಾಗಿರುವ 2ನೆಯ ರಜಪುತ ಹಗುರ ಪದಾತಿದಳ]] {{Main|Western Front (World War I)}} ಯುದ್ಧವು ಆರಂಭವಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ೧೫೦,೦೦೦ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪುರುಷರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಅಶ್ವದಳಗಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ಪದಾತಿ ದಳಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಅತ್ತಣ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುವ ಇರಾದೆ ತೋರಿತು.<ref name="r97" /> ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳ A ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದಳವು ಜನರಲ್ ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ವಿಲ್ ಕಾಕ್ಸ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು.<ref name="r97">ರಿಡ್ಡಿಕ್, ಪುಟ.೯೭</ref> ಸೇನಾದಳ A ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಈ ನಾಲ್ಕೂ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಎರಡು ಸೇನಾ ದಂಡುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು: ಒಂದು ಪದಾತಿಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾಂಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳ ಸೇನಾಂಗ.<ref>ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೪</ref><ref>{{cite web|last=Baker|first=Chris|accessdate=2009-07-06|title=The British Corps of 1914-1918|url=http://www.1914-1918.net/corps.htm|work=The Long, Long Trail|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916015039/http://www.1914-1918.net/corps.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಸೀಲೆಸ್ ಅನ್ನು ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ತಲುಪಿದಾಗ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಆರು ವಾರಗಳಾಗಿದ್ದವಷ್ಟೆ; ಆಗ ಈ ಪಡೆಯನ್ನು ವೈಪ್ರೆಸ್ ಸೇಲೆಯಂಟ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ, ೧೯೧೪ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸೇನಾಂಗಗಳು ಬಸ್ಸೀ ಕದನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು.<ref name="su5">ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೫</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ೭ನರಯ (ಮೀರತ್) ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿಯೋವ್ ಚಾಪಲೆ ಕದನದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="su5" /> ಈ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ದಳಕ್ಕೆ ಅವರು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಲೀ ಎನ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಬಂದೂಕುಗಳಂತಹ ನೂತನ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಬಹಳವೇ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತು; ಅಲ್ಲದೆ ಈ ದಳದ ಬಳಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಶಸ್ತ್ರಗಳೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಪಕ್ಕದ ಸೇನಾಂಗದವರನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದೊದಗಿತು.<ref name="su5" /> ಅವರಿಗೆ ಆ ಖಂಡದ ಹವಾಗುಣವೂ ಒಗ್ಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಚಳಿ ತಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಅವರ ಬಳಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಮನೋಸ್ಥಿತಿಯು ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಯಾರಿರಲೇ ಇಲ್ಲ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮೀಸಲು ಪದ್ಧತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಉರುಳಾಯಿತು - ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆಂದು ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ತುಕಡಿಯಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವರ ನೂತನ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಯಾವ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಹೋದವರ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದಂತಹ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪರಿಚಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅವರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="su5" /> ಖಿನ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸೈನಿಕರು ರಣರಂಗದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು ಮತ್ತು ಕಡೆಗೆ ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿಚನರ್ಸ್ ಆರ್ಮಿಯ ನೂತನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su5" /><ref>{{Cite Book|title=Gentlemen of the Raj|last=Barua|first=Pradeep|publisher=Praeger Publishing|date=2003|city=Westport, CT|pages=15}}</ref> [[File:Bundesarchiv Bild 146-2004-0195, Westfront, indische Kavallerie.jpg|thumb|right|ಭಾರತೀಯರ ರಾವುತರ ಪಡೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ, 1914]] ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನಂತರ, ವಾಯುವ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಘಟಕಗಳು ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಶ್ವದಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ, ಈ ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವದಳ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮರುಸಂಖ್ಯೆ ನೀಡಿ ೧ನೆಯ ಮತ್ತು ೨ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ೪ನೆಯ ಮತ್ತು ೫ನೆಯ ಅಶ್ವದಳ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite web|last=Baker|first=Chris|accessdate=2009-09-09|title=The Mounted Divisions of 1914-1918|url=http://www.1914-1918.net/mtddivs.htm|work=The Long, Long Trail|archive-date=2017-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625141624/http://www.1914-1918.net/mtddivs.htm|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಶ್ವದಳಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಯೇ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಕೊಂಚ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ದೊರೆಯಬಹುದೆಂದು ಆಶಾಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುನ್ನಡೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ದಳದವರು ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ಪದಾತಿಗಳಂತೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಪ್ರತಿ ಅಶ್ವದಳವೂ ಸವಾರಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಾಗ ಸವಾರಿರಹಿತ ದಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ತುಕಡಿಗಳು ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅವು ಕೇವಲ ಸೇನಾಪ್ರದೇಶವನ್ನಷ್ಟೇ ಆಕ್ರಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|last=Baker|first=Chris|accessdate=2009-09-09|title=The 2nd Indian Cavalry Division in 1914-1918|url=http://www.1914-1918.net/2cavdiv_indian.htm|work=The Long, Long Trail|archive-date=29 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090529082359/http://www.1914-1918.net/2cavdiv_indian.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಈ ದಳವನ್ನೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಈ ದಳವು ಸೊಮ್ಮೆಗಳ ಕದನ, ಬಾಝೆಂಟಿನ್ ಸಮರ, ಫ್ಲೆರ್ಸ್-ಕೌರ್ಸೆಲೆಟ್ಟೆ ಕದನ, ಹಿಂಡೆನ್ ಬರ್ಗ್ ರೇಖೆಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆ ಹಾಗೂ ಕಡೆಯದಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಾಯ್ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು.<ref name="su5" /> ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ೧೩೦,೦೦೦ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೯,೦೦೦ ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref name="CWrepdirect">{{cite web|url=http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_india.pdf|title=Commonwealth War Graves Commission Report on India 2007–2008|accessdate=2009-09-07|publisher=[[Commonwealth War Graves Commission]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618081321/http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_india.pdf|archivedate=2010-06-18}}</ref> === ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ B === {{Main|East African Campaign (World War I)}} ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಜರ್ಮನ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಕಚೇರಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು; ಭಾರತವು ಎರಡು ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="ch11">ಚಾಪೆಲ್ (೨೦೦೫), ಪುಟ.೧೧</ref> ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ B ಯಲ್ಲಿ ೯ನೆಯ (ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್) ವಿಭಾಗದಿಂದ ಆಯ್ದ ೨೭ನೆಯ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಸೇನಾದಳ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವಾ ಪದಾತಿ ದಳ, ಸೇನೆಗೆ ರಸ್ತೆ, ಸೇತುವೆ. ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಸಹಾಯಕ ದಳ, ಗಿರಿ ಫಿರಂಗಿದಳದ ಒಂದು ತುಕಡಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳಿದ್ದು, ಈ ಪಡೆಯನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಟಾಂಗನ್ಯಿಕಾಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಚಾಪೆಲ್ (೨೦೦೫), ಪುಟಗಳು.೧೧–೧೨</ref> ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಆರ್ಥರ್ ಐಟ್ಕೆನ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಪಡೆಯು ಟಾಂಗವನ್ನು ೧೯೧೪ರ ನವೆಂಬರ್ ೨-೩ರಂದು ತಲುಪಿತು. ನಂತರ ಜರುಗಿದ ಟಾಂಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಐಟ್ಕೆನ್ ರ ೮,೦೦೦&nbsp;ಜನರುಳ್ಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ೧,೦೦೦ ಜನರುಳ್ಳ, ಜರ್ಮನ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಪಾಲ್ ಎಮಿಲ್ ವಾನ್ ಲೆಟ್ಟೋ-ವೋರ್ಬೆಕ್ ರ ಅಧೀನದ ಪಡೆಯು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿತು.<ref name="ch12">ಚಾಪೆಲ್ (೨೦೦೫), ಪುಟ.೧೨</ref> ೮೧೭&nbsp;ಸಾವುಗಳು, ನೂರಾರು ಬಂದೂಕುಗಳು, ೧೬&nbsp;ಮೆಷೀನ್ ಗನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ೬೦೦,೦೦೦&nbsp; ಸುತ್ತಿಗಳಿಗಾಗುವಷ್ಟು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ಸೇನೆಯು ೧೯೧೪ರ ನವೆಂಬರ್ ೫ರಂದು ಹಿಂದಿರುಗಲು ಮತ್ತೆ ಹಡಗೇರಿತು.<ref name="ch12" /> ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ C=== [[File:10pounderMountainGunEastAfricaWWI.jpg|left|thumb|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ 10 ಪೌಂಡರ್ ರಿರಿ ಫಿರಂಗಿ ದಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ.]] ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ C ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲೆಂದು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದ ಎರಡನೆಯ ಪಡೆ; ಈ ಪಡೆಗಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿದ ದಂಡುಗಳೆಂದರೆ ಐದು ಪದಾತಿ ಸೇನಾಂಗಗಳುಳ್ಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವಾ ಪದಾತಿ ದಳ, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ೨೯ನೆಯ ಪಂಜಾಬಿಗಳು, ರಾಜರುಗಳಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಜಿಂದ್, ಭರತ್ ಪುರ್, ಕಪೂರ್ ತಾಲಾ ಮತ್ತುರಾಂಪುರ್ ಗಳ ಸೇನೆಗಳು, ಒಂದು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ೧೫&nbsp;ಪೌಂಡರ್ ಫಿರಂಗಿದಳ, ೨೨ನೆಯ (ದೇರಾಜಾತ್) ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಫಿರಂಗಿ ದಳ (ಗಡಿನಾಡ ಪಡೆ), ಒಂದು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಗನ್ ಫಿರಂಗಿದಳ ಮತ್ತು ಒಂದು ರಣಾಂಗಂ ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾವಾಹನ. ಈ ಪಡೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವು [[ಉಗಾಂಡ|ಉಗಾಂಡಾ]]ದ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಪಹರೆ ಹಾಗೂ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರೈಫಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಕಾಯುವಂತಹುದಾಗಿದ್ದು ಸಂಪರ್ಕ ರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ಹಂಚಿಕೆ ಹೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊಂಬಾಸಾ ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಪಡೆ C ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="su6" /> ಈ ಪಡೆಯು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಕಿಲಿಮಾಂಜೆರೋ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದುದು. ೪,೦೦೦&nbsp;ಜನಗಳುಳ್ಳ ಪಡೆ C ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾಗಳ ಗಡಿಯ ಬಳಿ, ಬ್ರಿಗೇಡಿಯಲ್ ಜನರಲ್ ಜೆ.ಎಂ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಜಮಾಯಿಸಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜರ್ಮನ್ ಸೇನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦ ಎಂಬ ಬೇಹುಗಾರರ ವರದಿಯು ತಪ್ಪು ವರದಿಯೆಂದು ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು;ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ೬೦೦&nbsp;ಆಸ್ಕಾರಿಗಳು ಮೂರು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರಲ್ಲದೆ ವಸಾಹತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು, ೮೬&nbsp;ಯುವ ಜರ್ಮನ್ ರಾವುತರು ಇದ್ದರು.<ref>ಹಾಯ್ಟ್, ಪುಟ.೫೫</ref> ನವೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೧೪ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದಂತಹ ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦&nbsp;ಪಂಜಾಬಿಗಳು ಲಾಂಗಿಡೋ ಬಳಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರಿ ಮನ್ನಡೆದರು; ಆದರೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಿದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ, ಮುಂಜಾನೆಯ ಮಂಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಡಿಯಿಡುತ್ತುದ್ದ ಇವರು ಸಿಲುಕಿದರು. ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ಪದಾತಿ ದಳವು ಎದುರಾಳಿಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿತು, ಆದರೆ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಮುಂದಡಿಯಿಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದುದಲ್ಲದೆ ಅಪಾರ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಬೆಳಗಿನ ಅರ್ಧ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದರೊಳಗೆ ಜರ್ಮನ್ನರ ವಾಹನ, ಕುದುರೆಗಳನ್ನೇರಿದ ರಾವುತರ ಪಡೆಯೊಂದು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಬಂದು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು ನೂರು ಹೇಸರಕತ್ತೆಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಆ ಹಿಂಡನ್ನು ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿಸಿ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕತ್ತಲಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾದು, ತಾವು ಇನ್ನು ಅಲ್ಲಿರುವುದು ಕ್ಷೇಮವಲ್ಲವೆಂದು ಮನಗಂಡು, ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದತ್ತ 'ಬಂದ ದಾರಿಗೆ ಸುಂಕವಿಲ್ಲ' ಯಾವುದೇ ವಿಧವಾದ ಸಾಧನೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಮರಳಿದರು.<ref>ಹಾಯ್ಟ್, ಪುಟ.೫೬</ref><ref>[18] ^ [27] ^ ಮಿಲ್ಲರ್, ಪುಟ ೧೦೩</ref> ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ D=== {{Main|Mesopotamian campaign}} [[File:QF3pdrHotchkissMesopotamia1917.jpg|thumb|ಬಾಸ್ರಾ ಮತ್ತು ನಾಸಿರಿಯಾಗಳ ನಡುವಿನ ಸೇನಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ಬಂಡಿಯ ಮೇಲೆ ಹೇರಿರುವ QF 3 ಪೌಂಡರ್ ಹಾಚ್ ಕಿಸ್ ಗನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು.]] ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಡೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ ದ; ಇದು [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ನಿಕ್ಸನ್ ರ ಮುಖಂಡತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="su5" /> ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟಕ ೬ನೆಯ (ಪೂನಾ) ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಬಾರ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ತೈಲಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="su6" /> ಮೆಸಪೊಟೋಮಿಯನ್ ಚಳುವಳಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಈ ಸೇನಾಂಗದವರು ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಟೌನ್ ಷೆಂಡ್ ರ ಕೈಕೆಳಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೊದಮೊದಲು ಸತತವಾದ ಜಯಗಳು ಲಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬಲು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಿನ್ನಡೆಯು ಸಿಟೆಸೈಫಾನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು; ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಈ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಸೇನಾ ಸಂಚಾಲನಾ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕಾರಣವಾದವು.<ref name="su6">ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೬</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ, ಪೂನಾ ವಿಭಾಗವು ಕಟ್ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಟೌನ್ ಷೆಂಡ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಶತ್ರುಸೇನೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಹಾಕಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಕಟ್ ನ ಮುತ್ತಿಗೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೧೬ರ ಜನವರಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೆ ಟೌನ್ ಷೆಂಡ್ ಶತ್ರುಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಹಲವಾರು ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, ಆ ದಾಳಿಗಳು ಷೇಕ್ ಸಾದ್ ನ ಸಮರ,ವಾಡಿಯ ಸಮರ, {2ಹನ್ನಾದ ಸಮರ{/2}, ಮತ್ತು ದುಜಾಯ್ಲಾ ರಿಡೌಟ್ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref name="Mesopotamia" /> [[File:Indian_army_soldier_after_siege_of_Kut.jpg|left|160px|thumb|ಕಟ್ ನ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೊರಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಸೈನಿಕ.]]ಆದರೆ ಶತ್ರುವ್ಯೂಹವನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಬಣಗಳು ಬಹಳ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಈ ಮುತ್ತಿಗೆ ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಕಟ್-ಆಲ್-ಅಮಾರಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಟೌನ್ ಷೆಂಡ್ ರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಗೆಲ್ಲುವ ಭರವಸೆಗಳೆರಡೂ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ರೋಗಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗ ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿ, ಅವನ್ನು ತಡೆಯುವವುದಾಗಲೀ, ಗುಣ ಪಡಿಸುವುದಾಗಲೀ ಆಗದ ಮಾತಾಯಿತು; ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಟೌನ್ ಷೆಂಡ್ ಶರಣಾದರು.<ref name="su6" /> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ೩ನೆಯ ಮತ್ತು ೭ನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದವು.<ref>{{cite web|last=Baker|first=Chris|accessdate=2009-09-17|title=Mesopotamia|url=http://www.1914-1918.net/mespot.htm|archive-date=2012-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026231234/http://www.1914-1918.net/mespot.htm|url-status=dead}}</ref> ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ III ಸೇನಾಂಗ(ಭಾರತ)<ref name="su6" /> ದಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಒಂದು ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ಏಳು ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ,ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮಾಡ್ ರ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಯು ಬಾಗ್ದಾದ್ ನತ್ತ ಮುಂದುವರಿಯಿತು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.{{Clarify|This sentence is hard to interpret, probably because of the punctuation. Is it saying III Corp India was composed of one cavalry and seven infantry divisions? The sentence should be re-worded or punctuated differently for clarity.|date=November 2010}} ಈ ಮುನ್ನಡೆಯು ೧೯೧೮ರಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಶರ್ಗಾತ್ ಕದನದ ನಂತರ, ಟರ್ಕಿಯ ಸೇನೆಗಳ ಶರಣಾದವು ಮತ್ತು ಮುಡ್ರೋಸ್ ಕದನವಿರಾಮದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>ಕರ್ಶ್, ಪುಟ.೩೨೭</ref> ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದ ಚಳುವಳಿಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಚಳುವಳಿಯೇ ಆಗಿತ್ತೆನ್ನಬಹುದು; ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಳಗಳೆಂದರೆ ೧೩ನೆಯ (ಪಶ್ಚಿಮದ) ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದಳಗಳಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತುಕಡಿಗಳಷ್ಟೆ.<ref name="Mesopotamia">{{cite web|last=Baker|first=Chris|accessdate=2009-09-04|title=Mesopotamia|url=http://www.1914-1918.net/mespot.htm|work=The Long, Long Trail|archive-date=2012-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026231234/http://www.1914-1918.net/mespot.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ೧೧,೦೧೨&nbsp;ಮಡಿದರು, ೩,೯೮೫&nbsp;ಜನರು ಗಾಯದಿಂದ ಸತ್ತರು, ೧೨,೬೭೮&nbsp;ಜನರು ರೋಗದಿಂದ ಸತ್ತರು, ೧೩,೪೯೨&nbsp;ಜನರು ಕಾಣೆಯಾದರು ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು (ಕಟ್ ನ ೯,೦೦೦&nbsp;ಸೆರೆಯಾಳುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ), ಹಾಗೂ ೫೧,೮೩೬&nbsp;ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>"ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾ ಪರಿಶ್ರಮಗಳ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು" (ಲಂಡನ್: HMSO, ೧೯೨೦)</ref> {{clr}} ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ E=== [[File:Indian Army QF 3.7 inch gun battery Jerusalem 1917.jpg|thumb|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಗನ್ನರ್ ಗಳು (ಪ್ರಾಯಶಃ 39ನೆಯ ಫಿರಂಗಿದಳ) 3.7 ಅಂಗುಲದ ಮೌಂಟೆನ್ ಹೊವಿಟ್ಝರ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಜೆರೂಸೆಲಮ್, 1917]] {{Main|Sinai and Palestine Campaign|Battle of Megiddo (1918)}} ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ Eಯಲ್ಲಿ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ನಿಂದ ವರ್ಗವಾದ ಎರಡು ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವಪಡೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು (೪ನೆಯ ಅಶ್ವಪಡೆಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ೫ನೆಯ ಅಶ್ವಪಡೆಯ ವಿಭಾಗ)ಇದ್ದವು ಹಾಗೂ ಈ ಪಡೆಯನ್ನು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್]] ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವಾ ಪದಾತಿ ದಳವೂ ಸೇರಿತು; ಈ ದಳವು ಮೂರು ರಾಜರಾಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮೈಸೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಜೋಧ್ ಪುರ್ ಗಳ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="su6" /> ೩ನೆಯ (ಲಾಹೋರ್) ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ೭ನೆಯ (ಮೀರತ್) ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="p2426">ಪೆರ್ರೆಟ್, ಪುಟಗಳು.೨೪–೨೬</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ೩೬ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ಈ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು: ೧೦ನೆಯ (ಐರಿಷ್) ವಿಭಾಗ, ೫೩ನೆಯ ವಿಭಾಗ, ೬೦ನೆಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ೭೫ನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು; ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗೀಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳು ಪ್ರತಿ ದಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref name="p2426" /> ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ F=== {{Main|First Suez Offensive}} ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ F ೧೦ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ೧೧ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸೂಯಝ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಕಾಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ತುಕಡಿಗಳೆಂದರೆ ನಿಯಮಿತವಾದ ೮ನೆಯ ಲಕ್ನೋ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಡುಗಳ ರಹಿತವಾದ ೨೨ನೆಯ ಲಕ್ನೋ ಪದಾತಿ ದಳ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸೇವಾ ಅಶ್ವಪಡೆಯ ದಳ.<ref>ರೈನಾಲ್ಡಿ, ಪುಟ.೧೨೫</ref> ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಸೇನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su6" /> ೨೮ನೆಯ ಸೇನಾದಳವನ್ನು ೭ನೆಯ (ಮೀರತ್) ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿಸಲಾಯಿತು, the ೨೯ನೆಯ ಸೇನಾದಳವು ಗಲ್ಲಿಪೊಲಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರಲ್ಲಿ ವಿದಳಗಳಿಸಲಾಯಿತು. ೩೦ನೆಯ ಸೇನಾದಳವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೨ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ೬ನೆಯ (ಪೂನಾ) ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IAB">{{cite web|title=Indian Army Brigades|accessdate=2009-09-08|publisher=orbat.com|url=http://orbat.com/site/history/volume5/529/Indian%20Army%20Brigades.pdf|archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010144500/http://orbat.com/site/history/volume5/529/Indian%20Army%20Brigades.pdf|url-status=dead}}</ref> ೧೧ನೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿಯೇ, ಈ ಮುನ್ನವೇ, ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಸೇನಾಂಗಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="su6" /> ೩೧st ದಳವು ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೆಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೩೨ನೆಯ ದಳವನ್ನು ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೩೩ನೆಯ ದಳವನ್ನು ೧೯೧೫ರ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಬುಷೈರ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ೧೯೧೫ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IAB" /> ===ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ G=== {{Main|Gallipoli Campaign}} ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಡಯಾತ್ರಾ ಪಡೆ G ಯನ್ನು ಗಲ್ಲಿಪೊಲಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CWrepdirect" /> ಅದು ತನ್ನ ಜನಕವಿಭಾಗವಾದ ೧೦ನೆಯ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ೨೯ನೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅದರ ಅಂಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="su6" /> ಗೂರ್ಖಾಗಳ ಮೂರು ತುಕಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಿಖ್ಖರ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref>ಪೆರಿ, ರೋಲ್ಯಾಂಡ್. "ಮೋನಾಶ್: ದ ಔಟ್ ಸೈಡರ್ ಹೂ ವನ್ ಎ ವಾರ್" ಪುಟ ೨೧೧</ref> ಈ ದಳವನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ೨೯ನೆಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಹೇಥಾರ್ನ್ ವೇಯ್ಟ್, ಪುಟ.೫೫</ref> ಎರಡನೆಯ ಕ್ರಿಥಿಯ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಪಡೆಯಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ದಳವು ಮೂರನೆಯ ಕ್ರಿಥಿಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ದಳವನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಗ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು; ಏಜಿಯನ್ ತೀರ ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ೧/೬ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಪಡೆ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಗಲ್ಲಿ ಕಂದಕದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ೧೪ನೆಯ ಫೆರೋಝ್ ಪುರ್ ಸಿಖ್ಖರ ದಂಡು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಶವೇ ಆಗಿಹೋಯಿತು; ೫೧೪ ಸೈನಿಕರ ಪೈಕಿ ೩೮೦ ಜನ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು ಹಾಗೂ ಆ ದಳದ ೮೦% ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹತರಾದರು. ಈ ದಳವು ನಂತರ ಗಲ್ಲಿ ಕಂದಕ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ೨/೧೦ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಪಡೆಯು ಅರ್ಧ ಮೈಲಿಯಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ತದನಂತರ ಈ ಪಡೆಯು ಸಾರಿ ಬಾಯ್ರ್ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು; ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಯ ರಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ೧/೬ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ದಳವು ಆ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ತದನಂತರ ಆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಷೆಲ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಅವರ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿ, ದಳದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಸೇನಾಂಗದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದೊದಗಿದಾಗ ದಳವು ಹೊರಟ ಜಾಗಕ್ಕೇ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಹೇಥಾರ್ನ್ ವೇಯ್ಟ್, ಪುಟ.೭೩</ref> ಸಾರಿ ಬಾಯ್ರ್ ನ ಆಕ್ರಮಣವು ವಿಫಲವಾದನಂತರ ಈ ದಳವನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್ ಗೆ ವಾಪಸ್ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೯ನೆಯ ದಳದ ೧,೩೫೮ ಸೈನಿಕರು ಮಡಿದರು ಮತ್ತು ೩,೪೨೧ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.dva.gov.au/news_archive/Documents/090327_GallipoliCampaign.pdf|accessdate=2009-09-04|publisher=Australian Government, Department of Veterans affairs|title=The Gallipoli Campaign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090702131058/http://www.dva.gov.au/news_archive/Documents/090327_GallipoliCampaign.pdf|archivedate=2009-07-02}}</ref> ==ಇತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು:== ===ತ್ಸಿಂಗ್ ತಾವ್ ಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ=== {{Main|Siege of Tsingtao}} ಚೀನಾದ ಟಿಯಾಂಜಿನ್ ಶಹರದ ಕಾವಲುಸೇನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅಂಗವಾದ ೩೬ನೆಯ ಸಿಖ್ಖರ ದಳವು ತ್ಸಿಂಗ್ ತಾವ್ ನ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು. ತ್ಸಿಂಗ್ ತಾವ್ ಜರ್ಮನ್ನರ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಚೀನಾದ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು.<ref name="ww91" /> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಜಪಾನೀಯರಿಗಿದ್ದ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಆದ್ದರಿಂ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಲಾಂಛನಾತ್ಮಕವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಟಿಯಾಂಜಿನ್ ನಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆತಂಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ೧,೫೦೦ ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ಈ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್-ಜನರಲ್ ನಥಾನಿಯಲ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ನಾರ್ಡಿಸ್ಟನ್ ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ ೨ನೆಯ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಬಾರ್ಡರರ್ಸ್ ಸೇನಾದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸೈನಿಕರು ಇದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ೩೬ನೆಯ ಸಿಖ್ ದಳಸ ೫೦೦ ಸೈನಿಕರು ಜೊತೆಗೂಡಿದರು.<ref name="ww91" /> ಜಪಾನೀ ನೇತೃತ್ವದ ಪಡೆಯು ಬಂದರಿಗೆ ೧೯೧೪ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ೭ರವರೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿತು.<ref name="CWrepdirect" /><ref name="ww91">ವಿಲ್ಮಾಟ್, ಪುಟ.೯೧</ref> ಮುತ್ತಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜಪಾನೀ ಸೇನೆಯ ೨೩೬ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿ ೧,೨೮೨ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು; ಬ್ರಿಟಿಷ್/ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ೧೨ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿ ೫೩ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನ್ ಸೇನೆಯ ೧೯೯ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿ ೫೦೪ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರುd.<ref>ಹಾಪ್ಟ್ ವೆರ್ನರ್, ಪುಟ.೧೪೭</ref> ===೧೯೧೫ರ ಸಿಂಗಪುರ ದಂಗೆ=== {{Main|1915 Singapore Mutiny}} ೧೯೧೫ರ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಪುರ]] ದಂಗೆಯು ೫ನೆಯ ಹಗುರ ಪದಾತಿ ದಳದ ೮೫೦&nbsp;ಸಿಪಾಯಿಗಳು ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ್ದ ದಂಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೯೧೫ರ ಗದ್ದರ್ ಪಿತೂರಿಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ೫ನೆಯ ಹಗುರ ಪದಾತಿ ದಳವು ಸಿಂಗಪುಕ್ಕೆ ಮದ್ರಾಸ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಿತು. ಈ ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾರ್ಕ್ ಷೈರ್ ಹಗುರ ಪದಾತಿದಳದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | title = Commentary on the Mutiny | author = | date = 2 May 1915 | publisher = ''[[New York Times]]'}}</ref> ೫ನೆಯ ಹಗುರ ಪದಾತಿದಳವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪಂಜಾಬಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ಮರನ್ನೇ ತನ್ನ ದಳಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಕಳಪೆ ಸಂವಹನ, ಅಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ನಾಯಕತ್ವಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವು ಯಾವಾಗಲೂ ತಗ್ಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದಿತು.<ref name="nls" /> ಈ ರೆಜಿಮೆಂಟನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಹಡಗಾದ SMS ಎಂಡೆನ್ ನ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಕಾಯಲು ನಿಯಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="nls" /> ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೬, ೧೯೧೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಗೆ ತೆರಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಅವರು ಆಟೋಮಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಹ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಹೊರಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="nls" /> ಜರ್ಮನ್ ಸೆರೆಯಾಳು ಒಬರ್ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಲಾಟರ್ ಬಾಷ್ ಈ ವದಂತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ, ಅವನ್ನು ಹರಡತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಏಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref name="nls" /> ಸಿಪಾಯಿ ಇಸ್ಮೈಲ್ ಖಾನ್ ಓಂದು ಗುಂಡನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ದಂಗೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ತಾಂಗ್ಲಿನ್ ಸೇನಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಹಾಕಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ೮೦೦ ದಂಗೆಕೋರರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದು ಸಿಕ್ಕ ಸಿಕ್ಕ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು. ಈ ದಂಗೆಯು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಬೇಕಾದರೆ ಸಿಂಗಪುರ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಫಿರಂಗಿದಳದ ಸೈನಿಕರು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಘಟಕಗಳು, ಜೊಹೋರ್ ನ ಸುಲ್ತಾನರ ಸಹಾಯ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಿತ್ರಸೇನೆಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="nls">{{cite web|title=1915 Indian (Singapore) Mutiny|accessdate=2009-09-16|publisher=National Library Singapore|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_570_2005-01-24.html|archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090224083410/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_570_2005-01-24.html|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೩೬ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೭೭ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೨ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="nls" /> ==ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್ ಪಡೆದವರು== {{Main|Victoria Cross}} ೧೯೧೧ರವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಡರ್ ಮೆರಿಟ್ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಗೌರವರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಸಮರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್(VC) ಪಡೆಯುವ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಕನ್ನಾಟ್ ನ ಓನ್ ಬಲೂಚೀಗಳ ೧೨೯ನೆಯ ಡ್ಯೂಕ್ ಆದ ಖುದಾದಾದ್ ಖಾನ್ ಭಾಜನರಾದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-09-04|publisher=Mod Uk|url=http://www.wewerethere.defencedynamics.mod.uk/ww1/k_khan.html|title=Subadar Khudadad Khan, Victoria Cross (VC)|archive-date=10 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610032042/http://www.wewerethere.defencedynamics.mod.uk/ww1/k_khan.html|url-status=dead}}</ref> ೩೧ನೆಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಹೊಲ್ಲೆಬೆಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ತುಕಡಿಯ ಮುಖಂಡತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಗಾಯಗೊಂಡಾಗ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಗನ್ ತುಪಾಕಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಾಗ, ಸಿಪಾಯಿ ಖುದಾದಾದ್, ಸ್ವಯಂ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಗನ್ ತುಕಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನೂ ಐವರು ಹತರಾಗುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗನ್ ನಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು.<ref name="gaz1">{{London Gazette|issue=28999|startpage=10425|supp=yes|date=4 December 1914|accessdate=2009-08-02}}</ref> ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯರೆಂದರೆ: *ದರ್ವಾನ್ ಸಿಂಘ್ ನೆಗಿ, ೩೯ನೆಯ ಘರ್ ವಾಲ್ ರೈಫಲ್ಸ್ **೨೩–೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರ ರಾತ್ರಿ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ನ ಫೆಸ್ಟ್ಯೂಬರ್ಟ್ ನ ಬಳಿ ತೋರಿಸಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ; ಸೇನಾದಳವು ನಾವು ತೋಡಿದ ಹಳ್ಳಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಸೈನಿಕರನ್ನು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೋ ಅಥವಾ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಲೋ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ, ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತೋಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಯವಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ, ಪ್ರತಿ ಸತತ ಅಡ್ಡಹಾಯಿಯನ್ನೂ ದಾಟುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ, ಬಾಂಬ್ ಗಳು ಮತ್ತು ರೈಫಲ್ ಗಳು ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಸಿಡಿಯುತ್ತಾ, ಗುಂಡು ಉಗುಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ, ಧೃತಿಗೆಡದೆ ಹೋರಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ.<ref name="gaz1" /> *ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡಿ ಪಾಸ್(೦}, [[34ನೆಯ ರಾಜಕುವರ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ವಿಕ್ಟರ್ ರ ಓನ್ ಪೂನಾ ಹಾರ್ಸ್]] **ಫೆಸ್ಟರ್ಬರ್ಟ್ ಬಳೀ on ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಶೌರ್ಯ ಮೆರೆದದ್ದಕ್ಕೆ; ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನಾಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ಶತ್ರುಗಳ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಯನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅಡ್ಡಹಾಯಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಗುಂಡಿನ ಬಿರುಸಾದ ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಎದೆಗುಂದದೆ ಸಾಗಿ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಗಾಯಾಳುವೊಬ್ಬನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{cite web|publisher=National Army Museum|title=The Victoria Cross|accessdate=2009-09-15|url=http://www.national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/page4-2.shtml|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100820033615/http://national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/page4-2.shtml|url-status=dead}}</ref> *ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ರೂಸ್, ೫೯ನೆಯ ಸಿಂಡ್ ರೈಫಲ್ಸ್ **೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೪ರಂದು, ಗಿವೆಂಚಿಯ ಬಳಿ, ರಾತ್ರಿ ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬ್ರೂಸ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತುಕಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಖಂಡತ್ವದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಶತ್ರುಗಳ ಒಂದು ಸುರಂಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಆ ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನಿಂದ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ಶತ್ರುಸೈನಿಕರ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತನ್ನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಇಡೀ ದಿನ ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ ಧಾಳಿಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಡೆದಿತ್ತು; ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬ್ರೂಸ್ ರವರ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಏರ್ಪಾಟು, ಹಾಗೂ ತಾವೇ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಸೇನೆಯನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರ ಕೈಕೆಳಗಿನ ಸೈನಿಕರು ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಆ ಸುರಂಗವನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ತರುವಾಯ ಆ ಸುರಂಗ ಶತ್ರುಗಳ ಪಾಲಾಯಿತು.<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೯</ref> *ಯೂಸ್ಟೇಸ್ ಜೋತಮ್, ೫೧ನೆಯ ಸಿಖ್ಖರ ದಳ ಉತ್ತರ ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ಸೇನಾದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದುದು **೭ ಜನವರಿ ೧೯೧೫ರಂದು, ಸ್ಪೈನಾ ಖೈಸೋರಾ (ತೋಛಿ ಕಣಿವೆ)ಯಲ್ಲಿ; ಖೋಸ್ತ್ ವಾಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ಸೇನಾದಳದ ಹನ್ನೆರಡು ಸೈನಿಕರ ತುಕಡಿಯೊಂದರ ಮುಖಂಡತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಜೋತಮ್ ರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ ಜನರುಳ್ಳ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರ ಪಡೆಯು ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಡೆಗೆ ಹಿಂದೆಗೆಯಲು ಆಜ್ಞೆಯಿತ್ತರು ಹಾಗೂ ತಾವೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ಪಡೆಯವನೊಬ್ಬನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.<ref>{{London Gazette|issue=29240|supp=yes|startpage=7279|date=23 July 1915|accessdate=26 November 2007}}</ref> *ಮೀರ್ ದಾಸ್ತ್, ೫೫ನೆಯ ಕೋಕ್ಸ್ ರೈಫಲ್ಸ್ (ಗಡಿ ಕಾವಲು ಪಡೆ) **೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೫ರಂದು, ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ವಿಯೆಲ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಜಮಾದಾರ್ ಮೀರ್ ದಾಸ್ತ್ ತನ್ನ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಚಲಾಯಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಸೇನಾದಳದ ವಿವಿಧ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿದರು (ಯಾವುದೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ) ಹಾಗೂ ಹಿಂದೆಗೆಯಲು ಆದೇಶ ಬರುವವರೆಗೆ, ಆ ಸದಸ್ಯರನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ದಿನ, ತೀವ್ರವಾದ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯ ನಡುವೆ ಸಾಗಿ, ಎಂಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಣಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರಿಸಿದ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಗಳು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.<ref>{{cite news|title=Beluchis Fine Fighter|accessdate=2009-09-16|publisher=''[[New York Times]]''|articledate=25 July 1915|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C03E0DA1739E233A25756C2A9619C946496D6CF | date=25 July 1915}}</ref> *ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್ ೧೫ನೆಯ ಲೂಧಿಯಾನಾ ಸಿಖ್ಖರು **ರಿಷೆಬೌರ್ಗ್ ಲಾವೋಯ್ ಬಳಿ೧೮ನೆಯ ಮೇ, ೧೯೧೫ರಂದು ತೋರಿಸಿದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ; ತಮಗೂ ಮುನ್ನ ಎರಡು ದಳಗಳು ಬಹಳವೇ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹಾದು ಶತ್ರುಗಳ ತಾಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಾಂಬ್ ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವಯಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದ ೧೦ ಜನರ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ತುಕಡಿಯೊಡನೆ ಅವರು ಶತ್ರುಸೈನಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ ೨೦ ಗಜಗಳ ದೂರದವರೆಗೆ ೯೬ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ತಮ್ಮ ತುಕಡಿಯ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರೊಡಗೂಡಿ(ಮಿಕ್ಕ ಎಂಟು ಜನರು ಮಡಿದಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು), ತಾವು ಬಯಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು; ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು ಒಂದು ಹೊಳೆಯನ್ನು ಈಜಿ ದಾಟಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವರು ಹಾಗೆ ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊವಿಟ್ಝರ್, ಷಾರ್ಪ್ ನೆಲ್, ಮೆಷೀನ್-ಗನ್ ಮತ್ತು ರೈಫಲ್ ಗಳಿಂದ ಎರಗಿದ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಯನ್ನೇ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{London Gazette|issue=29210|linkeddate=1915-06-29 |startpage=6269|endpage= |supp= |accessdate=2008-08-14}}</ref> *ಕುಲ್ ಬೀರ್ ಥಾಪಾ, ೩ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್. **೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್೧೯೧೫ರಂದು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ನ ಫಾಕ್ವಿಸ್ಸಾರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ರೈಫಲ್ ಮ್ಯಾನ್ ಥಾಪಾ, ತಾನೇ ಗಾಯಾಳುವಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ, ಲೀಸೆಸ್ಟರ್ಷೈರ್ ಸೇನಾದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಕಂದಕದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡರು. ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಎಷ್ಟೇ ತಾಕೀತು ಮಾಡಿದರೂ, ಆ ಗೂರ್ಖಾ ಇಡೀ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸೈನಿಕನೊಡನೆ ಇದ್ದರು. ಮರುದಿನ, ನಸುಕಿನಲ್ಲೇ, ಇನ್ನೂ ಮಬ್ಬು ಕವಿದಿದ್ದಾಗಲೇ, ಆ ಗಾಯಗೊಂಡವನನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ವೈರನ್ನು ದಾಟಿಸಿಕೊಂಡು ತಂದರು ಹಾಗೂ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಗೊಂಡ ಗೂರ್ಖಾಗಳನ್ನು, ಒಬ್ಬರಾದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರಂತೆ, ಕರೆದುಕೊಂಡುಬಂದರು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಹಾಡಹಗಲಿನಲ್ಲೇ, ಶತ್ರುಗಳು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡುಬಂದರು.<ref>{{cite web|title=Victoria Cross holders|publisher=National Army Museum|accessdate=2009-09-04|url=http://www.national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/|archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091112103728/http://www.national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/|url-status=dead}}</ref> *ಲಾಲಾ, ೪೧ನೆಯ ಡೋಗ್ರಾಗಳು **೨೧ ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದ ಎಲ್ ಓರಾದಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುಸೇನೆಯ ಸಮೀಪವೇ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಲ್ಯಾನ್ಸ್-ನಾಯಕ್ ಲಾಲಾ ಆ ಬ್ರಿಟಿಷನನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯತ್ತ ಎಳೆದುಹಾಕಿದರು. ಅವರ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಕಟ್ಟಿದನಂತರ, ಲ್ಯಾನ್ಸ್-ನಾಯಕರಿಗೆ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಮಲಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸಿತು. ಶತ್ರುವು ಕೇವಲ{{convert|100|yd}} ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಲಾಲಾ ತಾವು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿಯೇ ತೀರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಕಳಚಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಬೆಚ್ಚಗಿರಲೋಸುಗ ತೊಡಿಸಿ, ಅಧಿಕಾರಿಯೊಡನೆ ಕತ್ತಲಾಗುವವರೆಗೆ ಇದ್ದು, ನಂತರ ಸುರಕ್ಷಾತಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಕತ್ತಲಾದ ನಂತರ ಅವರು ಮೊದಲು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಒಂದು ಸ್ಟ್ರೆಚರ್ ತಂದು ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದರು.<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೨೭ ಜುಲೈ ೧೯೪೫</ref> *ಜಾನ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸಿಂಟನ್, ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ **೨೧ ಜನವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು, ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದ ಓರಾ ರೂಯಿನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸಿಂಟನ್ ಬಿರುಸಾದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. "ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಸುಗೋಚರವಾದ ಎದೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾತತ್ಪರತೆಗಾಗಿ. ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳಿಗೆ ಗುಂಡೇಟು ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಹಗಲಿನ ಬೆಳಕು ಇರುವವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ಬಿರುಸಾದ ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆಯೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಸಿಂಟನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಎದೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು."<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೨೧ Juneಜೂನ್ ೧೯೧೬</ref> *ಶಹಮದ್ ಖಾನ್, ೮೯ನೆಯ ಪಂಜಾಬಿಗಳು **೧೨–೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೬ರಂದು ಮೆಸೊಪೊಟೋಮಿಯಾದ ಬೀಯ್ಟ್ ಅಯೀಸಾ, ನಾಯಕ್ ಶಹಮದ್ ಖಾನ್ ಒಂದು ಮೆಷಿನ್-ಗನ್ ನ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾದುಕುಳಿತಿದ್ದ ಶತ್ರುವಿಗೂ ನಮ್ಮ ಹೊಸ ರೇಖೆಗೂ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ೧೫೦ ಗಜಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಬೆಲ್ಟ್-ತುಂಬುವವರ ಹೊರತಾಗಿ ತನ್ನೊಡನಿದ್ದ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲರೂ ಮಡಿದ ನಂತರವೂ, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಗನ್ ಬಳಸುತ್ತಾ ಕಾದಾಡಿದರು. ಮೂರುಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಆ ಅಂತರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾದ ಗುಂಡಿನ ಮಳೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಕಾಪಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಗನ್ ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಬೆಲ್ಟ್ ತುಂಬುವವರು ರೈಫಲ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಹಿಂದಿರುಗಲು ಅಣತಿ ಬಂದಾಗ ವಾಪಸಾದರು. ನಂತರ, ಸಹಾಯಹಸ್ತ ಒದಗಿ ಬಂದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗನ್ ಅನ್ನು, ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು, ಒಬ್ಬ ಬಹಳವೇ ಗಾಯಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ, ಕಡೆಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು.<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೬</ref> *ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಘ್, ೨೮ನೆಯ ಲೈಟ್ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ **ನವೆಂಗರ್ ೩೦ರ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧, ೧೯೧೭ರಂದು, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ನ ಪೋಝೀಯ್ರೆಸ್ ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾನ್ಸ್-ದಫೇದಾರ್ ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಘ್ ಸೇನಾದಳದ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾದಳದ ನಡುವೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಮೂರುಬಾರಿ ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದರು; ಈ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಾದ ದೂರವು ಬಯಲುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ {{convert|1.5|mi|km|abbr=off}}ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೇನೆಗಳ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ಬಿರುಸಾಗಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಅವರ ಕುದುರೆಗೆ ಗುಂಡು ತಗುಲಿ ಅದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿ, ಅವರು ನಡೆದೇ ಹಿಂತಿರುಗಿಬರಬೇಕಾಗಿಬಂದರೂ, ಅವರು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೭</ref> *ಕರನ್ ಬಹಾದೂರ್ ರಾಣಾ, ೩ನೆಯ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ **೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೮ರಂದು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಎಲ್ ಕೆಫ್ರ್ ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈಫಲ್ ಮನ್ ಕರನ್ ಬಹಾದೂರ್ ರಾಣಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಲೆವಿಸ್ ಗನ್ನನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಶತ್ರುಸೇನೆಯ ಒಂದು ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿರಿಸಿರಲೋಸುಗ, ಬಿರುಸಿನ ಗುಂಡುಹಾರುವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯೆಯೂ, ತೆವಳುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದರು. ಲೆವಿಸ್ ಗನ್ ತಂಡದ ನಂಬರ್. ೧ ಗುಂಡುಹಾರಿಸತೊಡಗಿದರು ಆದರೆ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾಯಿತು; ಅದನ್ನು ಕಂಡ ರೈಫಲ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸತ್ತವನ ದೇಹವನ್ನು ಗನ್ ನಿಂದ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ, ಗುಂಡು ಹಾರಿಸತೊಡಗಿ, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಗನ್ ಪಡೆಯನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿದ್ದ ಶತ್ರು ಬಾಂಬರ್ ಗಳ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಆರ್ಭಟವನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಿ, ಎದುರಾಳಿ ರೈಫಲ್ ಮೆನ್ ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ದಿನದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕಡೆಗೆ, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆ (ಇವರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಾಗ ಶತ್ರುಗಳು ಮುಂದೆ ಸರಿದು ಕೊಲ್ಲದಿರಲೆಂದು ಗುಂಡಿನ ವರ್ಷವನ್ನೇ ಹರಿಸುವ ಕ್ರಮ)ಯಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುವು ಅವರ ಬಹಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ, ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{London Gazette|issue=30575|supp=yes|startpage=7307|date=21 June 1918|accessdate=2009-03-23}}</ref> *ಬದ್ಲೂ ಸಿಂಘ್, ೧೪ನೆಯ ಮರ್ರೇಸ್ ಜಾತ್ ಲ್ಯಾನ್ಸರ್ಸ್/೧} **೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೮ರಂದು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ನ ಜೋರ್ಡಾನ್ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ತುಕಡಿಯು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಶತ್ರುದಳದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರೆಸಾಯ್ದಾರ್ ಬದ್ಲೂ ಸಿಂಘ್ ಮೆಷಿನ್-ಗನ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶತ್ರುಗಳ ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯವು ಒಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮರೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಶಂಕಿಸದೆ ಅವರು ಸೈನಿಕರೊಡಗೂಡಿದರು ಹಾಗೂ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇನಿತೂ ಪರಿವೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಆದರೆ ಅವರು ಸಾಯುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಗನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಪದಾತಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದುದಾಗಿತ್ತು.<ref>''ಲಂಡನ್ ಗೆಝೆಟ್'' ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೮</ref> ==ಪರಿಣಾಮಗಳು== :''ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಸೇನಾದಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ (೧೯೨೨)ಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ'' [[File:5thRoyalGurkhaRiflesNorth-WestFrontier1923.JPG|thumb|5ನೆಯ ರಾಯಲ್ ಗೂರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಪಡೆ, ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ, 1923]] ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ೪೯೧,೦೦೦&nbsp;ಯುವಕರನ್ನು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು, ಬಹುತೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಫ್ರಿ, ಪುಟ.೧೦೧</ref> ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೇನಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>ಜೆಫ್ರಿ, ಪುಟ.೧೦೩</ref> ೧೯೨೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ ಸೇನೆಯು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹಳವೇ ತಗ್ಗಿ ಕೇವಲ ೧೯೭,೦೦೦&nbsp;ದಳಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ೧೪೦,೦೦೦&nbsp;ಜನ ಭಾರತೀಯರಿದ್ದರು.<ref>ಜೆಫ್ರಿ, ಪುಟ.೧೦೯</ref> ಆಗ ಕಾಲ್ದಳಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು: ಭೂಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಾತಿ ವಿಧಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಅಶ್ವಪಡೆಯ ಸೇನಾದಳಗಳು; ರಕ್ಷಣಾ ಸೇನಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಪದಾತಿ ದಳಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿಗೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ಒಂದು ಬೆಂಬಲ ಪಡೆ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳು; ಹಾಗೂ ಕಡೆಯದಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು, ೪೩&nbsp;ಪದಾತಿ ದಳಗಳು ನಾಗರಿಕ ದಳದ ಪುಷ್ಟೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದಾಗ ಭೂಸೇನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು.<ref>ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೧೩</ref> ಅಶ್ವದಳದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೩೯ರಿಂದ ೨೧ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪದಾತಿ ದಳಗಳನ್ನು ೨೦&nbsp;ಬೃಹತ್ ದಳಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಪ್ರತಿ ದಂಡಿನಲ್ಲೂ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ತುಕಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತರಬೇತಿ ತುಕಡಿ ಇರುವಂತೆ ವಿಂಗಡಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಹತ್ತನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಿ, ಇದರೊಡನೆ ಹತ್ತು ಗೂರ್ಖಾ ಪಡೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="su15" /> ೧೯೨೨ರ ವೇಳೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಒಂಟಿ ದಂಡಿನ ದಳಗಳನ್ನು ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="su15">ಸಮ್ನರ್, ಪುಟ.೧೫</ref> ಬೃಹತ್ ದಳಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ದಳಗಳನ್ನು ನಂತರ ವಿದಳಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ೩ನೆಯ ಮದ್ರಾಸ್ ದಳವನ್ನು ವಿತ್ತಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ೨೦ನೆಯ ಬರ್ಮಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಾ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಹೊರತಾದ ದಿನದಿಂದ.<ref name="su15" /> ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮುಗಿದರೂ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಕಾದಾಡುವುದು ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ; ಸೇನೆಯು ೧೯೧೯ರ ಮೂರನೆಯ ಆಫ್ಘನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿ,<ref>ಬಾರ್ಥಾರ್ಪ್, ಪುಟ.೧೫೭</ref> ನಂತರ ೧೯೧೯ರಿಂದ ೧೯೨೦ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ೧೯೨೦ರಿಂದ ೧೯೨೪ರವರೆಗೆ ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡಿತು.<ref>ನೋಡಿ, ಬಾರ್ಥಾರ್ಪ್, ಪುಟ.೧೫೮.</ref> ೧೯೩೦–೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅಫ್ರೀಡೀಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಮಹಮಂದರ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಕಡೆಯದಾಗಿ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವು ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಮುನ್ನ ಮಗದೊಮ್ಮೆ ೧೯೩೬–೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ವಝೀರಿಸ್ತಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬಾರ್ಥಾರ್ಪ್, ಪುಟ.೧೭೦.</ref> ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಕಾದು ಮಡಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-09-07|title=India Gate|publisher=India.gov.ind|url=http://india.gov.in/knowindia/indiagate.php}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ(೧೮೯೫–೧೯೪೭) *ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೧೫ *ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದ ಮಧ್ಯಪೂರ್ವ ರಣಾಂಗಣ *ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ *ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್# ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳಿಗಾಗಿ *www.king-emperor.com ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ೧೯೦೦-೧೯೩೯ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Refbegin}} *{{Cite book|last=Barthorp|first=Michael|year=2002|title=Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947|publisher=Cassell|isbn=0304362948}} *{{Cite book|last=Baura|first=|Pradeep|year=2005|title=The state at war in South Asia|publisher=University of Nebraska Press|isbn=0803213441}} *{{Cite book|last=Bridger|first=Geoff|title=The Great War Handbook|publisher=Pen and Sword|date=2009|location=Barnsley|isbn=978 1 84415 936 9}} *{{Cite book|last=Chappell|first=Mike|title=The British Army in World War I: The Western Front 1914-16|publisher=Osprey Publishing|year=2003|isbn=1841763993}} *{{Cite book|last=Chappell|first=Mike|year=2005|title=The British Army in World War I: The Eastern Fronts Volume 3 of The British Army in World War I|publisher=Osprey Publishing|isbn=1841764019}} *{{Cite book|last=Davis|first=Paul K|year=1994|title=Ends and means: the British Mesopotamian campaign and commission|publisher=Associated University Press|isbn=083863530X}} *{{Cite book|last=Ford|first=Roger|title=Eden to Armageddon: The First world war in the Middle East|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|year=2009|isbn=9780297844815}} *{{Cite book|last=Heathcote|first=T A|year=1995|title=The Military in British India: the development of British land forces in South Asia, 1600-1947|publisher=Manchester University Press ND|isbn=0719035708}} *{{Cite book|last=Hoyt|first=Edwin P|publisher=MacMillan Publishing Co|year=1981|isbn=0025552104|title=Guerilla: Colonel von Lettow-Vorbeck and Germany's East African Empire}} *{{Cite book|last=Jeffery|first=Keith|year=1984|title=The British Army and the Crisis of Empire, 1918-22|publisher=Manchester University Press ND|isbn=0719017173}} *{{Cite book|last=Kinzer|first=Stephen|title=All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror|publisher=Stephen Kinzer, John Wiley and Sons|location=London|date=2003|pages=48}} *{{Cite book|title = Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East |first=Efraim|last=Karsh |publisher = Harvard University Press | year = 2001|isbn=0674005414}} *{{Cite book|last=March|first=Francis Andrew|title=History of the World War|year=1921|publisher=Plain Label Books|isbn=1603032428}} *{{Cite book|last=Miller|first=Charles|title=Battle for the Bundu: The First World War in German East Africa|publisher=Macdonald & Jane's|year=1974|isbn=0025849301}} *{{Cite book|last=Pati|first=Budheswar|title=India and the First World War|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=1996|isbn=8171565816}} *{{Cite book|last=Perrett|first=Bryan|year=1999|title=Megiddo 1918|publisher=Osprey Publishing|isbn=1855328275}} *{{Cite book|title=The Commonwealth Armies|first=Frederick William|last=Perry|publisher=Manchester University Press ND|year=1988|isbn=0719025958}} *{{Cite book|last=Reid|first=Brian Holden|year=1997|title=Military Power: land warfare in theory and practice|publisher=Routledge|isbn=0714647683}} *{{Cite book|last=Riddick|first=John F|year=2006|title=The History of British India: a chronology|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0313322805}} *{{Cite book|last=Rinaldi|first=Richard A|year=2008|title=Order of Battle British Army 1914|publisher=Ravi Rikhye|isbn=0977607283}} *{{Cite book|last=Sumner|first=Ian|title=The Indian Army 1914-1947|year=2001|publisher=Osprey Publishing|isbn=1841761966}} *{{Cite book|last=Werner|first=Haupt|year=1994|title=Deutschlands Schutzgebiete in Übersee : 1884 - 1918|isbn=3790902047|publisher=Podzun Pallas Verlag}} *{{Cite book|last=Willmott|first=H P|year=2003|title=First World War|publisher=Dorling Kindersley|isbn=1405300299}} {{Refend}} {{Indian Expeditionary Forces}} {{World War I}} {{DEFAULTSORT:Indian Army During World War I}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] 380nz2pufr9z1083bii4obxwxvw2017 0 28447 1372191 1360463 2026-04-27T04:17:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372191 wikitext text/x-wiki {{Infobox McDonald's|logo=McDonald's Golden Arches.svg|alt= Two yellow arches joined together to form a rounded letter M}} '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್''' {{nyse|MCD}} ಇದು, ಪ್ರತಿದಿನ ೫೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ ಪಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್‌ಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref name="daily">{{cite web |url=http://www.breitbart.com/article.php?id=CNG.aec4920fe8094fdd0baaeab2ed126bf1.741&show_article=1 |title=McDonald's posts sizzling 80% profit rise in 2008 |publisher=Breitbart.com |date=2009-01-26 |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2009-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301024815/http://www.breitbart.com/article.php?id=CNG.aec4920fe8094fdd0baaeab2ed126bf1.741&show_article=1 |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ೨೦೦೮ ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರೆಟ್ ಎ ಮ್ಯಾಂಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೦೦೬<ref>{{cite web|url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=194775&p=irol-newsArticle&ID=916004&highlight|title=Chipotle, McDonald's Complete Separation}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರ ವರೆಗೆ ಚಿಪೋಟ್ಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಗ್ರಿಲ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್ ಸಮೂಹಗಳ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&FID=1193125-08-37220&SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|title=MCD 10-K 2007, Item 1, pg. 1|access-date=2011-03-24|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526130602/http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&FID=1193125-08-37220&SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಖುದ್ದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ನ ಆದಾಯವು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು(ಫ್ರಾಂಚೈಸೀ) ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಾಡಿಗೆ,ಗೌರವಧನ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಪನಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮಾರಾಟಗಳಿಂದಲೂ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಯಾಗುವುದು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ ಆದಾಯವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೨೭% ವೃದ್ದಿಯಾಗಿ ೨೨.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಆದಾಯವು ೯% ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಗಿ ೩.೯ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&FID=1193125-08-37220&SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|title=MCD 10-K 2007, Item 6, pg. 9|access-date=2011-03-24|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526130602/http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&FID=1193125-08-37220&SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|url-status=dead}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್‌, ಚೀಸ್‌ಬರ್ಗರ್‌, ಚಿಕನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈ, ಮುಂಜಾನೆಯ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳು, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಶೇಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಟೀಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಲಾಡ್‌, ಸುರುಳಿ ತಿಂಡಿಗಳು ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Mcdonald's logo.svg|thumb|left|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಲೊಗೊ- 1968ರಿಂದ 2003ರವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು.ಇದು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:SpeedeeGentilly.JPG|thumb|upright|"ಸ್ಪಿಡಿ", ರೊನಾಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಅದೃಷ್ಟದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.]] [[ಚಿತ್ರ:RonaldMcDonald-trademarkia-originaltrademark1967.jpg‎|thumb|right|ರೊನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ]] {{main|History of McDonald's}} ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ರಿಚಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮುರೈಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸಹೋದರರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಬರ್ನಾರ್ಡಿನೊ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ತೆರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಿಚಯಪಡಿಸಿದ "ಸ್ಪೀಡೀ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯು ಆಧುನಿಕ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅದೃಷ್ಟ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಬಾಣಸಿಗರ ಟೊಪ್ಪಿಯ ಮೇಲೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌ನ ಆಕಾರದ ತಲೆಯ ಚಿತ್ರ ಧರಿಸಿದ "ಸ್ಪೀಡೀ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜಾಹೀರಾತಾಗಿತ್ತು. ಏದುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ವೇಷಭೂಷಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಕೋಡಂಗಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಆಕೃತಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲು ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತೋ, ಆಗ ಸ್ಪೀಡೀ ಅವರು ರೊನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಅವರಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮೇ ೪, ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ "ಕುಳಿತಲ್ಲಿಗೇ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸೇವೆ" ಎಂಬ ಮಾದರಿಯ ಸೇವೆಯು ಆರಂಭವಾಗಿ ೨೦೦೯ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯ ರಂದು ಕಂಪನಿಯು ಮುಚ್ಚಿರುವಂತಹ, ಎರಡು ಕಡೆ ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಾಗಿದಂತಿರುವ "M" ಸಂಕೇತದ ಲೊಗೋ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರ ಹಲವು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದೇ ರೇಖೆಯ ಲೋಗೋಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತೋ, ಆಗ ಈ "M" ಸಂಕೇತದ ಲೋಗೋವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೬, ೧೯೬೨ ರಂದು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಇದೀಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಎರಡು ಬಿಲ್ಲಿನಾಕೃತಿಯ ರೇಖೆಯ "M" ಸಂಕೇತದ ಲೋಗೋ ನವೆಂಬರ್‌ ೧೮, ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅವರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೊದಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಕೆನಡಾ, ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ, ಪನಾಮಾ, ಜಪಾನ್, ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವೇಡರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್(ಫ್ರಾಂಚೈಸೀ), ರೇ ಕ್ರೋಕ್ ಅವರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫, ೧೯೫೫ ರಂದು ಡಿಸ್ ಪ್ಲೇನಸ್, ಇಲಿನೋಯಿಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಆಗಿ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1.html |title=McDonald's history 1954–1955 |accessdate=2008-06-22 |publisher=www.mcdonalds.com |archive-date=2008-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518034510/http://mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕಾರಣರಾದರು. ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1/mcd_history_pg3.html |title=McDonald's history 1965–1973 |accessdate=2008-06-22 |publisher=www.mcdonalds.com |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/66MfPSblI?url=http://www.mcdonalds.com/us/en/404_error_page.html |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರನ್ನು ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು ಕೂಡಾ ಸಾಹಸವಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಾಪಾರ ತಂತ್ರಗಾರರು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹಿಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಹಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದು ಇವರಿಬ್ಬರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ದಾಖಲಿತವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರ ಮೂಲ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.route-66.com/mcdonalds/history.htm ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ದ್‌ ಇತಿಹಾಸ]- ರೂಟ್ -೬೬.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220143245/http://route-66.com/mcdonalds/history.htm |date=2009-02-20 }}</ref> ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕಂಪನಿಯು [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಜೀವನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ನೈತಿಕತೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಆಯೋಜಿಸುವುದದು ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ == === ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Harlem Micky Dz.jpg|left|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅದರ ಸೇವೆಯನ್ನು "99 ಬಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದೆ."]] ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ೧೧೯ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="retrieved May 8, 2008">http://www.mcdonalds.ca/en/aboutus/faq.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035414/http://www.mcdonalds.ca/en/aboutus/faq.aspx |date=2008-09-11 }}, retrieved May ೮, ೨೦೦೮</ref> ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ೫೮ ದಶಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="daily"/> ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೩೧,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="retrieved May 8, 2008"/> ಈ ಕಂಪನಿಯು ಪೈಲ್ಸ್‌ ಕೆಫೆ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಇತರ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿಪೊಟಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಿಪೋಟಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಬಹುತೇಕ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಬ್ರಾಂಡ್‍, ರಾಚೆಲ್‌ (೨೦೦೬-೧೨-೨೩) [http://www.rockymountainnews.com/drmn/other_business/article/0,2777,DRMN_23916_5233690,00.html " ಚಿಪೊಟಲ್‌ ಫೌಂಡರ್ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಬಿಗ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628145955/http://www.rockymountainnews.com/drmn/other_business/article/0,2777,DRMN_23916_5233690,00.html |date=2009-06-28 }} ರಾಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ ನ್ಯೂಸ್. ಸಂಪಾದನೆ- ೨೦೦೯-೧೦-೦೭.</ref><ref name="mcds-dbj">{{cite web|url=http://denver.bizjournals.com/denver/stories/2006/07/24/daily20.html|title=McDonald's sets October deadline to sell Chipotle stock|date=July 25, 2006|work=Denver Business Journal|publisher=BizJournals.com|accessdate=2009-08-10}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಈ ಕಂಪನಿಯು ಡೊನಾಟೊಸ್‌ ಪಿಜ್ಜಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗಸ್ಟ್‌ ೨೭, ೨೦೦೭ ರಂದು ಕಂಪನಿಯು ಬೊಸ್ಟನ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಪಾರ್ಟನರ್ಸ್‌‌ಗೆ ಮಾರಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.smartmoney.com/bn/ON/index.cfm?story=ON-20070827-000332-1731&hpadref=1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928010947/http://www.smartmoney.com/bn/ON/index.cfm?story=ON-20070827-000332-1731&hpadref=1 |archivedate=2007-09-28 |title=McDonald's Wraps Up Boston Market Sale |author= |publisher=Dow Jones & Company, Inc. News Services |date=2007-08-27 |accessdate=2007-08-28}}</ref> === ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನ ವಿಧಗಳು === ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳ ಒಳಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹೊರಗಡೆಯೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಡ್ರೈವ್‌ ಥ್ರೂ, ಆಟೋ-ಮ್ಯಾಕ್‌, ಪೆ ಎಂಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌, ಅಥವಾ ಮೆಕ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇವು ಕುಳಿತು ಕೊಳ್ಳಲು, ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಇತರ ಪಾಸ್ಟ್‌ ಪುಡ್‌ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಿಜೋನಾದಲ್ಲಿ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೬ ಗ್ರೆಟರ್‌ ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪಾಲೊಫಿಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.caterersearch.com/Companies/33902/mcdonalds-restaurants-ltd.html |title=ಕ್ಯಾಟರ್‌ಸರ್ಚ್‌ – ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ಸ್‌ |access-date=2011-03-24 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122800/http://www.caterersearch.com/Companies/33902/mcdonalds-restaurants-ltd.html |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ "ಮೆಕ್‌ಡ್ರೈವ್‌" ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಟರ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಾಗಲಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂದಣಿಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಖರೀದಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕರೀದಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ನಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಖರೀದಿಸುವ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ’ಸಾಲಿಡ್‌ ಗೊಲ್ಡ್‌ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌’, ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ರಾಕ್‌ ಎಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಥಿಮ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಧಾನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.<ref>{{cite web |url=http://solidgoldmcdonalds.com/ |title=solidgoldmcdonalds.com |publisher=solidgoldmcdonalds.com |date= |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514225917/http://www.solidgoldmcdonalds.com/ |url-status=dead }}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಂಲಂಬಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೪-ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೊಂಬತ್ತಿಯಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಅದರಂತೆಯೇ ಇರುವ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳಿವೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲದ ಕಾಫಿಯ ಮತ್ತು ಕಾಫಿಶಾಪ್‌ನ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಡ್‌ '''ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆ''' ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕೆಫೆಯ ವಿಧಾನದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕೂಡ ಸ್ಟಾರ್‌ಬಕ್ಸ್‌ನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಯು ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೩ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿವೆ. ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಳಿಗೆಗಳು ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇದನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಳಿಗೆಗಳು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ನಂತರ ೬೦% ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ. ೨೦೦೩ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ೬೦೦ ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನಿಲ ನೆಲೆಗಳ/ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ತಾಣಗಳಿಗೆ<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-14996359.html|title=McDonald's and BP test combined operations. (McDonald's Restaurants; BP Oil Co.)|archiveurl=https://archive.today/20130103195420/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=McDonald's+and+BP+test+combined+operations.+(McDonald's+Restaurants+BP+Oil+Co.)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy=|archivedate=2013-01-03|access-date=2011-03-24|url-status=dead}}</ref> ಸಂಬಂದಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌''' ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವು ನಿಯಮಿತ ಜನರು ಕೂರಬಹುದಾದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಮಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳು ವಾಲ್‌ ಮಾರ್ಟ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟಾಪ್‌''' ಇವು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ವಾಹನಗಳ ಖರೀದಿ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=MCDONALD'S SERVES UP 'MCSTOP' – ITS RESTAURANT FOR BIG CROWDS|access-date=2011-03-24|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://archive.today/20120711202642/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> === ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:McDonald's with Prominent Playland.JPG|thumb|right|200px|ಪನೊರಮಾ ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೊರಂಟ್‌]] ಕೆಲವು ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರ ಕ್ರಿಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಆಪ್ತವಾದ ಈಜು ಕೊಳವೆಯ ಮಾದರಿಯ ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾದರಿಯ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಆಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು "ಆರ್‌ ಜಿಮ್‌" ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. === ಮರುವಿನ್ಯಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:Dudley town McDonnald's2002.jpg|thumb|right|200px|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಮೀಪದ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಟೌನ್‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌, 2002ರಲ್ಲಿಅದು ಹಳೆಯ ಕೆಂಪು, ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿತ್ತು.]] [[ಚಿತ್ರ:McDonald's Darlington2.jpg|thumb|right|200px|ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಹೊಸ ರೂಪ.]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ "ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಚಿರಯೌವ್ವನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ" ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿತು ಇದು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಿಂದಿಚೆಗೆ ಆದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮುರುತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180|title=McDonald's wants a digital-age makeover|access-date=2011-03-24|archive-date=2006-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20060923173412/http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/06_20/b3984065.htm|title=Mickey D's McMakeover}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:McDonald's Bridge St, Banbury.jpg|thumb|right|200px|ಬ್ಯಾನ್‌ಬರಿ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌-2010.ಇದು 2002ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನೀಲಿ/ಬೂದು/ಕಂದುಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.]] ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಚಿನ್ಹೆಯ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಹೋಗುವಂತೆ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಹಳದಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಆಲಿವ್‌ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಸುಕು ಹಸಿರುಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ದನೆಗಾಗಿ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ತೂಗಾಡುವ ವಿದ್ಯುದ್ದಿಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಕಾಲಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ತೂಗು ಹಾಕಲಾಯಿತು. === ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ === ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಆಧಾಯವನ್ನು ಅಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡುವಿಕೆಯ, ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಂದಾಜು ಶೇ.೧೫ ರಷ್ಟು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೆಶನ್‌ನ ನೇರವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಆಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನೀತಿಯು ಉಳಿದ ಪಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದಂತೆಯೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಾರಾಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕದ ಮೇಲೆಯೂ ತನ್ನ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು ಅದೂ ಕೂಡ ಮಾರಾಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು ಪ್ರದೇಶಗಳು,ದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ತಾನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲೂ ಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲೀಸ್‌ ಮೂಲಕವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಸ್ಥಳದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೀತಿಯು ಬಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ.೩೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ರೆಸ್ಟಾರಂಟುಗಳು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೆಸ್ಟಾರಂಟುಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಂತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಫ್ರಾಂಚಿಸಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿನೋಯ್ಸ್‌ನ ಓಕ್‌ ಬ್ರೂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಜಂಟಿ ಒಪ್ಪಂದ(ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳ)ದಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೀತಿಯಂತೆ ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಮೂರನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾದ ಮೂರನೇ ಸಾಮಗ್ರಿ ಸರಬರಾಜು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸರಬರಾಜು ಆಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ''ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್‌ ನೇಷನ್‌'' ನ ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲೊಸರ್‌ (೨೦೦೧)ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಎಂಟು ಜನ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕನು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. (ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯ ತುಣುಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಇದೆ.) ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಎಕೈಕ ದನದ ಮಾಂಸದ, ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದ, [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]ಯ ಮತ್ತು [[ಸೇಬು|ಸೇಬು ಹಣ್ಣಿ]]ನ ಖರೀದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಾಂಸದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. === ಶೇರು ದಾರರಿಗೆ ನೀಡುವ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ ಪಾವತಿ === ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಗದೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಧಿ<ref name="ReutersOnMcDividend">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUSN2447000720090924 |title='&#39;McDonald's raises cash dividend by 10%'&#39; Reuters.com, retrieved 9/28/2009 |publisher=Reuters.com |date= September 24, 2009|accessdate=2010-08-27 | first=Lisa | last=Baertlein}}</ref> ಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಶೇರುದಾರರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕುಲೀನ S&amp;P ೫೦೦ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ ಪಡೆಯುವವರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref name="investopediaDivAristocrat">{{cite web|url=http://www.investopedia.com/terms/s/sp-dividend-aristocrats.asp |title=Definition of S&P 500 Aristocrat at Investopedia |publisher=Investopedia.com |date= |accessdate=2010-08-27}}</ref><ref name="seekAlphaFullListDivArist">{{cite web|url=http://seekingalpha.com/article/111974-s-p-s-2009-dividend-aristocrats-who-made-the-cut |title=List of 2009 Dividend Aristocrats via Seeking Alpha, retrieved 10/1/2009 |publisher=Seekingalpha.com |date=2008-12-23 |accessdate=2010-08-27}}</ref> == ವಿವಾದಗಳು == ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯಾದ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಆಹಾರ ವಿವರಗಳಿಂದ (ಮೆನು), ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಈ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ''ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಸ್ ವಿ ಮಾರಿಸ್ &amp; ಸ್ಟೀಲ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಬೆಲ್ ಟ್ರಯಲ್‌‍ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳ ಸಣ್ಣ ತಂಡವು ಲಂಡನ್‌‍ನ ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ (ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲ) ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ''ವಾಟ್ಸ್‌ ರಾಂಗ್‌ ವಿಥ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌?'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ವಿತರಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾರಿಸರಿಕವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಬರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸದಿರುವಂತೆ (ಬರೆಯದಿರುವಂತೆ) ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುವಂತೆ ತಾಕೀತು ಮಾಡಿತು. ಜತೆಗೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ತೀವ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಹೂಡಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಬೆಲ್ ಟ್ರಯಲ್ ಎಂಬ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮೇಲೆ ವಿರೋಧಗಳು ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ‘ಮ್ಯಾಕ್ ಜಾಬ್’ ("McJob") ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ''ಮೆರ್ರಿಯಮ್-ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್ಸ್ ಕೊಲಿಗೈಟ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ (Merriam-Webster's Collegiate Dictionary)'' ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/|title=CNN.com – Merriam-Webster: 'McJob' is here to stay – Nov. 11, 2003<!-- Bot generated title -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031118175336/http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/|archivedate=2003-11-18}} {{Dead link|date=August 2010|bot=RjwilmsiBot}}</ref> ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡುವ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಣ್ಣ ಸದಾವಕಾಶ ಎಂದು ವಿಷದೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title = McJob |publisher = Merriam-Webster's Online Dictionary |year = 1986 |url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/mcjob |accessdate = 2009-11-29}}</ref> ಮೆರ್ರಿಯಂ-ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್ ಗೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಮಾಜಿ ಸಿಇಓ ಜಿಮ್ ಕೆಂಟಾಲುಪೊ ಎಂಬುವರು ಬಹಿರಂಗ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ("slap in the face" to all restaurant employees) ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಮೆಕ್ ಜಾಬ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಹೊಂದುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ('teaches responsibility.'" ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಮೆರ್ರಿಯಮ್- ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್, ನಾವು ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = AFP | title = McDonald's upset over McJob title | date = November 12, 2003 | url = http://www.abc.net.au/news/newsitems/200311/s987302.htm | accessdate = October 18, 2009}}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಜಾಗತೀಕರಣ ವಿರುದ್ಧದ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಜೋಸ್ ಬೋವ್ ಎಂಬಾತ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಅರ್ಧ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/profile/jose_bove.shtml |title=José Bové |accessdate=2008-05-29 |quote=In 1999, Bove spent another three weeks in jail after he led activists in the destruction of – guess what – a branch of McDonald's. For Bove, the golden arches represent the industrialization of all food production, the worst of "malbouffe – bad food". For the anti-global movement, his imprisonment made him one of its first martyrs. |publisher=BBC }}</ref> ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಎರಿಕ್ ಕ್ಲೊಸ್ಸರ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ನೇಷನ್‌‍'' ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಉದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಪಗಳೆಂದರೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಉಳಿದ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಜಾಹೀರಾತು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ (ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವು ಟಾಯ್ಸ್ ನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿತರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಊಟವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref name="FoodDrinkBook"> {{Cite book | last = Smith | first = Andrew F. | authorlink = | title = The Oxford companion to American food and drink | publisher = Oxford University Press US | year = 2007 | location = | page = 371 | isbn = 9780195307962}} </ref> ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಟಾಯ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಆಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಹಾರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Katz | first = Neil | authorlink = | title = McDonald's and Toy Lawsuit: Are "Happy Meals" Tricking Kids? | publisher = CBS News | date = 2010-06-23 | url = http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-20008571-10391704.html | accessdate = 2010-09-14 | archiveurl = https://archive.today/20120722085229/http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-20008571-10391704.html | archivedate = 2012-07-22 | url-status = live }}</ref> ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ತಂಡಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧೀಯರು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನವರು ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಯನ್ನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಇದರಲ್ಲಿ ದನದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://hbharti.com/h_bharti_mcd/mcdonlads%20_letter_05_05_93.jpg|title=Letter from McDonald's headquarters claiming fries are vegetarian|access-date=2011-03-24|archive-date=2011-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711151818/http://hbharti.com/h_bharti_mcd/mcdonlads%20_letter_05_05_93.jpg|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Centerfold Stripper Midgets Chickens 39 2010 Shankbone.jpg|thumb|200px|ಪೆಟಾ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಕೋಳಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಳಿಗೆಯ ಎದುರು ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುರಿತು ವಾಗ್ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಪೀಪಲ್‌ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನಿಮಲ್ಸ್‌ (PETA) ಪೇಟಾ ವು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಿ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವಿತರಕು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಂದಿತು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟೆರೆಟ್‌, “[http://www.chicagobusiness.com/article/20100211/NEWS07/200037077/mcdonalds-being-ambushed-by-peta ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಬಿಯಿಂಗ್ ಆಂಬುಷ್ಡ್ ಬೈ ಪೆಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417152845/http://www.chicagobusiness.com/article/20100211/NEWS07/200037077/mcdonalds-being-ambushed-by-peta |date=2012-04-17 }},” ChicagoBusiness.com, ೧೧ ಫೆಬ್ರುವರಿ. ೨೦೧೦.</ref> ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾಕಾರರು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೊರಳಿಗೆ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದು ಅವುಗಳನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಉದ್ದಗೆ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ನೀರಿನ ಟಬ್ ಒಳಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು.<ref>ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಗ್ಲೋವರ್‌, “[http://www.bnet.com/blog/food/peta-vs-mcdonalds-the-nicest-way-to-kill-a-chicken/484%20%20 ಪೆಟಾ vs.ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್:ನೈಸೆಸ್ಟ್‌ ವೇ ಟು ಕಿಲ್ ಎ ಚಿಕನ್‌],” ಬಿಎನ್‍ಇಟಿ ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ. ೨೦೦೯.</ref> ಪೇಟಾವು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಯಿಸುವುದರ ಬದಲು ಗ್ಯಾಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು. (ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್‌ ಅಟ್ಮಾಸ್ಪಿಯರ್‌ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ or CAK) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು.<ref>PETA, "ಮ್ಯಾಕ್‌ ಕ್ರೂಯಾಲ್ಟಿ, ಐ ಆಮ್ ಹೇಟಿಂಗ್‌ ಇಟ್," [http://www.mccruelty.com/default.aspx%20%20 McCruelty.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623115953/http://www.mccruelty.com/default.aspx |date=2011-06-23 }}, ಕೊನೆಯಯದಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದು ೧೪ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೦</ref> ಸಿಎಕೆ ಮತ್ತು ಸಿಎಎಸ್ (controlled atmosphere stunning”) ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗ್ಲೋವರ್‌</ref> ಮೋರ್ಗ್ಯಾನ್ ಸ್ಪರ್ಲೋಕ್ಸ್‌‍ನ ೨೦೦೪ರ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಸಿನಿಮಾ ''’ಸುಪರ್ ಸೈಜ್ ಮಿ’ '' ಹೇಳುವಂತೆ, ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆಹಾರವು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಆಹಾರದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಆರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಾಗ, ಉತ್ತಮ ಗಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಸಂತೋಷ ಊಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಘೋಷಿಸಿತು. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಆಹಾರವಾದ ಸೋಯಾ ಅವರೆಯನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವು ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬ್ರೆಸಿಲ್ ನಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಈ ಸೋಯಾವು ಕೇವಲ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆಜಾನ್‌ ನ ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಸೋಯಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು [[ಅಪರಾಧ|ಹೆದರಿಸಿ]] ಅವರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಈ ಆರೋಪವು ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಗಿರಾಕಿಯಾದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಆದುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |author=Greenpeace International |title=We're trashin'it, How McDonald's is eating up the Amazon |format=PDF |url=http://www.greenpeace.org.uk/media/reports/were-trashin-it |date=April 2006 |accessdate=2008-12-15 |archive-date=2011-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327152707/http://www.greenpeace.org.uk/media/reports/were-trashin-it |url-status=dead }}</ref> === ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಾದಗಳು === ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡಗಳು ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವು ತನ್ನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಆಹಾರಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಇದರ ಜತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಟ್‌ ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಜಾಬ್‌ ಹೊಸ ಘೋಷ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿತು.<ref name="mcjob">{{cite news | url=https://www.theguardian.com/media/organgrinder/2006/apr/20/post3 | title=Not bad for a McJob? | accessdate=2009-03-30 | author=Sweney, Mark | date=2006-04-20 | publisher=The Guardian | location=London}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್‍ ಜಾಬ್ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನು ೧೯೮೦ರ<ref>"[https://web.archive.org/web/20031118175336/http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/ ಮೆರಿಯನ್‌-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್: 'ಮ್ಯಾಕ್‌ಜಾಬ್‌' ಈಸ್‌ ಹಿಯರ್ ಟು ಸ್ಟೇ]". ''ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌''. ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೩.</ref> ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು). ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ್ದು ಕೆನಡಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಕೋಪ್ಲಾಂಡ್‌ನು ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಜನರೇಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ'' [[Generation X: Tales for an Accelerated Culture|Tales for an Accelerated Culture]]'' ತಂಗಳು ಶಬ್ಧವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಪಾವತಿಗೆ, ಸೃಜನಶೀಲವಲ್ಲದ ಕೆಲಸದ ಜತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಉಪಾಯದಿಂದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಚರ್ಚೆಗೆ ಈಡಾಯಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು "Would you like a career with that?" (ನೀವು ಇದರ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೀರಾ?) ಎಂಬ ಘೋಷವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಜಾಹೀರಾತು ಐರಿಷ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗ್ರಾಹಕರ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು, ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ{{when|date=March 2011}}, [[ಕಾಫಿ|ಕಾಫಿ ಬೀನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಲು|ಹಾಲನ್ನು]] ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಟೀವ್ ಈಸ್ಟರ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ರಾಹಕರು ತಾವು ಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದೇ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಮಳೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಂಶಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ [[ಬೆಳಗಾರರ ಗುಂಪಿ|ಬೆಳಗಾರರ ಗುಂಪಿನಿಂದ]] ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತಗೊಂಡ ಬೀನ್ಸ್ ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಪಾನಿಯ ಮತ್ತು ತಂಪು ಪಾನೀಯ ಹಾಗೂ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಾಲಿಗಾಗಿ [[ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲ]]ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |author=Ian Ashbridge |url=http://www.fwi.co.uk/Articles/2007/07/03/104864/mcdonalds-milk-goes-organic.html |title=McDonald's milk goes organic – 03/07/2007 – FarmersWeekly |publisher=Fwi.co.uk |date=2007-07-03 |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924170519/http://www.fwi.co.uk/Articles/2007/07/03/104864/mcdonalds-milk-goes-organic.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೮, ಮೇ ೨೨ರಂದು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಘೋಷಣೆಯೊಂದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈ ಅಡುಗೆಗೆ ಬಳಸುವ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಧಾನ್ಯಗಳ ಜತೆ ಹಾಗೂ ಸೋಯಾ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಯಾ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಇದರ ಖರಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಪೀಸ್ ಮತ್ತು ಕುಕೀಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/articles/20080522/mcdonald-039-holds-down-dollar-meal-making-menu-healthier.htm|title=ibtimes.com, McDonald's Holds down Dollar Meal, Making Menu Healthier|access-date=2011-03-24|archive-date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929150715/http://www.ibtimes.com/articles/20080522/mcdonald-039-holds-down-dollar-meal-making-menu-healthier.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/96850/McDonalds-says-all-US-french-fries-cooked-in-zero-trans-fat-oil|publisher=www.gmanews|title=McDonald's says all US French fries cooked in zero-trans-fat oil}}</ref> ಸಿಎಕೆ ಅಥವಾ ಸಿಎಎಸ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿತರಕರಿಂದ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಿಎಎಸ್ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.<ref>[http://www.aboutmcdonalds.com/etc/medialib/aboutMcDonalds/corporate_governance.Par.47812.File.dat/CAS_REPORT_2009.pdf ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‍, “ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ರಿಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ ಕಮೀಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಡೈರೆಕಟರ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್,” 19 ನವೆಂಬರ್. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717033700/http://www.aboutmcdonalds.com/etc/medialib/aboutMcDonalds/corporate_governance.Par.47812.File.dat/CAS_REPORT_2009.pdf |date=2011-07-17 }}.</ref> === ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆ/ಮಾಹಿತಿಗಳು === ಎಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ೧೧ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿದ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಯೋಲಾ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗಟಕಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.businessgreen.com/business-green/news/2214193/mcdonald-hails-success-waste "][http://www.businessgreen.com/business-green/news/2214193/mcdonald-hails-success-waste ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಹೇಲ್ಸ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಸ್ಟ್‌]-ಟು-ಎನರ್ಜಿ ಟ್ರಯಲ್" ''ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ಗ್ರೀನ್.ಕಾಮ್'' ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪, ೨೦೦೮. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೨೦೦೮.</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನ ಸಸ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಡಿಸೇಲ್‌ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಇಂದವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.herald-dispatch.com/business/x1705909477 "ಲೋಕಲ್ ವುಮೆನ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್-ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌"] ''herald-dispatch.com''. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯, ೨೦೦೮. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೨೦೦೮.</ref> ಮುಂದುವರೆದು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ನವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಡಲು ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ೩೦% ರಿಂದ ೮೦% ರಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವುದು ಎಂದು ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ ವರದಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದ್ದು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಕರಗಿ ಹೋಗುವ ಗುಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ತರಹದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳ ಮುರುಬಳಕೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವಾಗ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹಸಿರು ಮನೆ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಳಕಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2008/apr/26/waste.pollution "'ಸಸ್ಟೇನೆಬಲ್ ಬಯೋ-ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌"] ''guardian.co.uk''. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬, ೨೦೦೮. ೨೦೦೮ ಮೇ ೨೨ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಇವರು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಗಟ್ಟಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಮರು ಬಳಕೆಯಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.epa.gov/wastewise/industry/id-food.htm|title=U.S. Environmental Protection Agency|accessdate=April 17, 2008}}</ref> ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮಿತ ಬಳಕೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸದ್ಬಳಕೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಪುಸರ್ಬಳಕೆ, ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಹಿಡಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mcdonalds.com/corp/values/place/environment.html|title=McDonald's Corporation website|accessdate=April 17, 2008|archive-date=ಮೇ 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531025255/http://www.mcdonalds.com/corp/values/place/environment.html|url-status=dead}}</ref> ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಶೇ.೨೫ರಷ್ಟನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಇವರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ತೆರೆದಿದ್ದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮಾದರಿಯಾಗುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಿಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟನ್ನು ಹಸಿರು ರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಉಳಿತಾಯದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಆಕಾಶದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟೆಬಲ್‌ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮರು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal|author=Goodman, Matthew|title=Big Mac, hold the CO2|date=April 5, 2009|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article6035749.ece|publisher=The Sunday Times|access-date=ಮಾರ್ಚ್ 24, 2011|archive-date=ಜೂನ್ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611202525/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article6035749.ece|url-status=dead}}</ref> ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ೧೯೭೦ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯತ್ನವಾದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.umich.edu/~nppcpub/resources/compendia/CORPpdfs/CORPcaseA.pdf|title= National Pollution Prevention Center for Higher Education|format=PDF}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಿಗ್‌ಮ್ಯಾಕ್‌, ಫ್ರೈಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ನಲವತ್ತಾರು ಗ್ರಾಂಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಇವತ್ತಿಗೆ ಅದರ ತೂಕ ಶೇ.೪೬ಉಳಿತಾಯದೊಂದಿಗೆ ೨೫ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=Environmental|title=Defense Fund. Task Force Report. p. 42.}}</ref> ಕೊಲಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಗಣೆಗಾಗಿ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕೋಲಾ ತುಂಬಿದ ಟ್ರಕ್‌ಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web|url= Environmental|title=Defense Fund and McDonald's Corporation. Waste Reduction Task Force Final Report. Oak Brook, IL: McDonald's, 1991. p. 22.}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ೨೪ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯವು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url= McDonald’s|title=Corporation. McDonald's Packaging — The Facts. Oak Brook, IL: McDonald’s, 1990. p. 7.}}</ref> == ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕೇಸು == {{Main|McDonald's legal cases}} ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ಟ್ರೇಡ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌]] ಮೇಲಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು. ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಮ್‌ಸಿ ಅಥವಾ ಎಂಎಸಿ (ಮ್ಯಾಕ್) ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಆಹಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಬೆದರಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್, ಸುಮಾರು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (೧೯೫೨, ನವಂಬರ್ ೨೧, ಶೆರಿಫ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾತ್ಕೆಲ್ವಿನ್) ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಉಪಾಹಾರಗೃಹದ ಮಾಲೀಕನಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೯ ರಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಕರ್ರಿ ಎಂದು ತನ್ನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಫಲಾಹಾರಮಂದಿರದ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಇದು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ ಫೆಡರಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಸೋತಿತು.<ref>ಬಿಬಿಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೯ – http://news.bbc.co.uk/2/hi/8243270.stm</ref> ಇದು ಹಲವಾರು ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮ್ಯಾಕ್ ಲಿಬೆಲ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಪರಿಸರವಾದಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಲ್ಲಂತಹ ಹಸ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಹೂಡಿವೆ. ಯುಕೆಯ ಕಾನೂನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು/ಘೋಷಣೆಗಳು ನಿಜವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆದುದರಿಂದ, ಮಾನನಷ್ಟಕರವಾದುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಆದರೂ, ಕಂಪನಿಯು ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ನಿಜವಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಬಯಸಿತು. ಕಂಪನಿಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗುವಂತೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಪಾದನೆಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ https://www.theguardian.com/news/೨೦೦೫/feb/೧೫/food.foodanddrink{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಉಪಾಹಾರಗೃಹಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರಿಂದ £೧೨,೪೦೦ಗಳಷ್ಟು ದಂಡವನ್ನು ಕಂಪನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಂಡವು ಕಂಪನಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. (ಆರ್ ವಿ ೨೦೦೨ ಇಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿಎ ಕ್ರಿಮ್ ೧೦೯೪). ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪರ್ಥ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ತನ್ನ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಬಾಲಕರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡಿದುದರ ವಿರುದ್ಧ ತನಗೆ ವಿಧಿಸಿಲಾದ ಐದು ಆಪಾದನೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೮,೦೦೦ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ದಂಡ ತೆತ್ತಿತು.<ref>{{cite news|title=McDonald's fined for employing underage workers|date=2007-04-12 |publisher=ABC News Online|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1895071.htm|accessdate=2007-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070418214623/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1895071.htm|archivedate=2007-04-18}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿದಾದ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಚಾರವು "ದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಕಾಫೀ" ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ಲೀಬೆಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ತಾಜಾ ಕಾಫೀಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೈಮೇಲೆ ತಾನೇ ಚೆಲ್ಲಿಕೊಂಡುದುದರಿಂದ ತೀವ್ರತರವಾದ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದುದು. ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಶ್‌ನ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಐಡಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ "ನ್ಯೂ ವೇವ್ ನಿಗೆಲ್" ಡೇವೊಸ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಡೋಮ್‌ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ಹೊದಿಕೆಯಾದ'' "ಫ್ರೀಡಂ ಆಫ್ ಚಾಯ್ಸ್" '' ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಡೇವೋನ ಪದ್ಯ "ಡಾಕ್ಟರ್ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್" ನ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯ ರಾಗದಂತೇ ಇರುವ ನಾದವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ. ಡೇವೋ "ಎನರ್ಜಿ ಡೋಮ್‌" ನ ಗ್ರಂಥಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದನು ಹಾಗೂ, ಇದನ್ನೇ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಮುದ್ರೆಯನ್ನಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡನು.<ref>{{cite news |url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_popmachine/2008/06/devo-looks-to-w.html |title=Devo looks to whip McDonald's good |author=Caro, Mark |publisher=Chicago Tribune |date=2008-06-26 |accessdate=2008-06-27 |archive-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624025242/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_popmachine/2008/06/devo-looks-to-w.html |url-status=dead }}</ref> == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:BigMacCombo.jpg|thumb|left|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕೊಂಬೊ ಊಟ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಫ್ರೈ ಮತ್ತು ಕೊಕಾ ಕೋಲಾದ ಜೊತೆಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] {{Main|McDonald's products}} {{See also|McDonald's products (international)}} ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ಸ್, ಚಿಕನ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ನ ಹಲವು ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕರಿದ ತಾಜಾ ಮಾಂಸ, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು, ಉಪಾಹಾರ ತಿನಿಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ವಿಫುಲವಾಗಿಯೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಸಲಾಡ್ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಮಾರುತ್ತವೆ. ಸಾರನ್ನು (ಸಾಂಬಾರು) ಒದಗಿಸುವ ಒಂದೇ ಒಂಡು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಅಂದರೆ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ದೇಶದ್ದಾಗಿದೆ. ಮಾದರಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪಟ್ಟಿಯು ತನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗೊ ಒಳಗಾಗಿರುವ ( ದನದ ಮಾಂಸವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ [[ಭಾರತ]]ದಂತಹ) ಅಥವಾ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ([[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ರೈಸ್‌ನ್ನು ಮಾರುವಂತಹ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. {{-}} == ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ == [[ಚಿತ್ರ:McDonaldsHQIL.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಜಾ- ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳ]] ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಪ್ಲಾಝಾವು ಇಲಿನಾಯಿಸ್‌ನ ಓಕ್ ಬ್ರೋಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಓಕ್ ಬ್ರೋಕ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪೌಲ್ ಬಟ್ಲರ್‌ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿಸಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೀಲೆ, ಜೆಫ್ರಿ. "[http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/32461979.html?dids=32461979:32461979&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+1998&amp;author=Jeffrey+Steele.+Special+to+the+Tribune.&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=OAK+BROOK+HISTORY+IN+CARING+HANDS+SOCIETY+PRESIDENT+IS+PART+OF+VILLAGE%27S+CHANGING+HERITAGE&amp;pqatl=google ಓಕ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇನ್ ಕೇರಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಈಸ್ ಪಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ವಿಲೇಜಸ್ ಚೆಂಜಿಂಗ್ ಹೆರಿಟೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525002552/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/32461979.html?dids=32461979:32461979&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+29%2C+1998&author=Jeffrey+Steele.+Special+to+the+Tribune.&pub=Chicago+Tribune&desc=OAK+BROOK+HISTORY+IN+CARING+HANDS+SOCIETY+PRESIDENT+IS+PART+OF+VILLAGE%27S+CHANGING+HERITAGE&pqatl=google |date=2013-05-25 }}." ''ಷಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌.'' ಜುಲೈ ೨೦, ೨೦೦೬. ಪುಟ ೧೭) ೨೦೦೯ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋ ಲೂಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಓಕ್ ಬ್ರೂಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.<ref>Cross, Robert. "[http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/648915512.html?dids=648915512:648915512&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Jan+09%2C+1972&amp;author=&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=Inside+Hamburger+Central&amp;pqatl=google ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524211040/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/648915512.html?dids=648915512:648915512&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Jan+09%2C+1972&author=&pub=Chicago+Tribune&desc=Inside+Hamburger+Central&pqatl=google |date=2013-05-24 }}." ''ಷಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌.'' ಜನವರಿ ೯, ೧೯೭೨. G೧೮. ೨೦೦೯ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಜಾಹೀರಾತು == {{Main|McDonald's advertising}} ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ (ದೂರದರ್ಶನ, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು), ಕಂಪನಿಯು ಜಾಹೀರಾತು ಹಲಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಿಗಳು, ಪುಟ್ಟ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಓಲಂಪಿಕ್ ಆಟ]]ಗಳವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಆಟಗಳಿಗೆ ಲಾಂಛನವಾಗಬಲ್ಲ ಕಿತ್ತಳೆಹಣ್ಣಿನ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸುವ ತಂಪುಕಾರಕಗಳ ಸದುಪಯೋಗವನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಂಪನಿಯು ಕೂಡಾ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶನ ಮಾದ್ಯಮವು ಕಂಪನಿಯ ಜಾಹೀರಾತು ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನವರೆಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜಾಹೀರಾಗಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ೨೩ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಘೋಷಣಾ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು (ಆಕರ್ಷಕ ನುಡಿಗಳು) ಬಳಸಿದೆ ಹಾಗೂ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕೆಲವು ಇತರ ಘೋಷಣಾ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಬಳಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. === ಮಕ್ಕಳ ಜಾಹೀರಾತು === {{Main|Ronald McDonald|McDonaldland}} === ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು === :''ನೋಡಿ [[:ವರ್ಗ:McDonald's High School All-Americans]]'' == ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == {{see also|List of countries with McDonald's franchises}} [[ಚಿತ್ರ:McDonaldsWorldLocations.svg|thumb|320px|right|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಮಳಿಗೆಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳು]]ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಲಾಂಛನವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಸಮಾಜದ "ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊಲಾಲ್ಡೈಸೇಶನ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. '' "ದ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್" '' ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯು "ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌" ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು, ಇದು ಬಿಗ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ [[ನಗದು|ಕರೆನ್ಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು, ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ [[ನಗದು|ಕರೆನ್ಸಿಗಳ]] " ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ"ವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ ಐದು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರ ವೇಳೆಗೆ ನಾರ್ವೆಯು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶವಾದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಖರ್ಚು ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅಂದರೆ, [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯ]]. {{Citation needed|date=January 2011}} ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಇನ್ನೊಂದರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಥಾಮಸ್‌ ಫ್ರಿಡ್‌ಮನ್‌ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.thomaslfriedman.com/lexusolivetree.htm "ದಿ ಲೆಕ್ಸಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಆಲಿವ್ ಟ್ರೀ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050511084634/http://www.thomaslfriedman.com/lexusolivetree.htm |date=2005-05-11 }}. thomaslfriedman.com. ೪ ಜೂನ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref>{{full}} ಆದರೂ, "ಗೋಲ್ಡನ್ ಆರ್ಚ್ಸ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಪ್ರೆವೆನ್‌ಶನ್" ಎಂಬುದು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಇನ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ಪನಾಮ, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಟೊದ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಸರ್ಬಿಯಾ, ೨೦೦೬ರ ಲೆಬನಾನ್ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರ ದಕ್ಷಿಣ ಒಸ್ಸೆಶಿಯ ಯುದ್ಧ. ಕಂಪನಿಯು ತಾನು ಇಳಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಾರತ ತಂಡವಾದ'' "ಗೋಲ್ಡನ್ ಆರ್ಕ್ಸ್ ಈಸ್ಟ್"'' <ref>ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೮,-ಜೇಮ್ಸ್ ಎಲ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‍ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉಪಾಹಾರಗೃಹವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಠಡಿ, ಮತ್ತು, ಇತರ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತೆ, ಗಿರಾಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಸುಗಮವಾದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಿನೋಪೆಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು,{{when|date=March 2011}} ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂದುವರೆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಹನದ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಡ್ರೈವ್ ಥ್ರೂ ಹೊಟೇಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಜನತೆ ಹೊಂದಿರುವಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.canada.com/topics/finance/story.html?id=e4cdb03e-6e89-4df4-a38b-187283fdeab3&k=65519|title=McDonald's deal with oil company marries China's new love of fast food, cars|access-date=2011-03-24|archive-date=2007-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325130147/http://www.canada.com/topics/finance/story.html?id=e4cdb03e-6e89-4df4-a38b-187283fdeab3&k=65519|url-status=dead}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಲಲಿತಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾದ [[ಲೂವ್ರ್|ಲಾವ್ರೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಒಪ್ಪಂದದೊಡನೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಕೇಫೇಯನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ನೆಲದಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದೊಡನೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |author=Samuel, Henry |title=McDonald's restaurants to open at the Louvre |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/6259044/McDonalds-restaurants-to-open-at-the-Louvre.html |work=Telegraph.co.uk |date=October 4, 2009 | location=London}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal box|Chicago|Illinois|Companies|Food}} {{Wikipedia-Books |McDonald's|position = right}} * ''ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್'', ಉತ್ತರ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌. * ''ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡಫ್'' ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡು, ಇದು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, [[ಕ್ವಿಬೆಕ್|ಕ್ಯೂಬೆಕ್]], ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಇರುವ ಒಂದು ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟರಿ. * ಮ್ಯಾಕ್‌ ಹ್ಯಾಪಿ ಡೆ === ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು === * ಬರ್ಗರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ – ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬರ್ಗರ್‌ ಚೈನ್‌ * ಸಬ್‌ವೇ (ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌) –ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಗಲ್‌-ಬ್ರಾಂಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ ಸರಣಿ * ಯಮ್‌! – ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಲ್ಟಿಬ್ರಾಂಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ ಚೈನ್‌ {{-}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite encyclopaedia|encyclopedia=International directory of company histories|volume=67|editor=Thomas Derdak and Jay P. Pederson|edition=3rd|publisher=St. James Press|date=2004|isbn=1558625127|DUPLICATE DATA: isbn=9781558625129|article=McDonald's|pages=108–109}} * {{cite journal|last=Love|first=John F.|title=Big Macs, Fries, and Real Estate|date=April 1987|journal=Financial Executive|issue=4|pages=pgs 20–26}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{commons}} {{Wikiquote|McDonald's Corporation}} {{Wiktionary}} * [http://www.mcdonalds.com/ ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್] * [http://www.mcdonalds.ca/ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಕೆನಡಾ] (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌) * [http://www.facebook.com/McDonalds ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅಧಿಕೃತ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪೇಜ್‌] * [http://twitter.com/McDonalds ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಪೇಜ್‍] * [http://www.flickr.com/photos/mckroes/sets/72057594069544156/ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು.] * {{cite news|title=''Big Mac's Makeover: McDonald's Turned Around''|publisher=The Economist|date=2004-10-14|url=http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=E1_PNRVRJR|accessdate=2008-04-08|archive-date=2009-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924165229/http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=E1_PNRVRJR|url-status=dead}} ;ಸುದ್ದಿ * [http://archives.cbc.ca/economy_business/business/clip/12844/ ಸಿಬಿಸಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌‍] ಸಿಬಿಸಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ (೧೯೯೦) ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿರುವುದು. <br /> {{McDonald's}} {{Fast food restaurants}} {{Dow Jones Industrial Average companies}} {{UK Food}} {{Illinois Corporations}} {{DEFAULTSORT:Mcdonald's}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಡ್ಯೂಪೇಜ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1940ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡೌ ಜೋನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎವರೇಜ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಕ್‌ ಬ್ರೂಕ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ ಸರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಗತೀಕರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] gginiuy5uft5vmm3vaoj3qmj7mjgkyg 0 29318 1372192 1360681 2026-04-27T05:28:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372192 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{infobox historic subdivision| |Name= Yorkshire |HQ= [[York]] |Government= |Origin= [[Jórvík|Kingdom of Jórvík]] |Status= |Start= [[Ancient counties of England|In antiquity]] |End= |Code= YKS |CodeName= [[Chapman code]] |Replace= [[History of local government in Yorkshire|Various]] |Motto= |Divisions= [[Riding (division)|Riding]]s |DivisionsMap= [[File:Yorkshire Ridings.png|160px|Ridings of Yorkshire]] |DivisionsNames= [[North Riding of Yorkshire|1 North]] • [[West Riding of Yorkshire|2 West]] • [[East Riding of Yorkshire|3 East]] |Image= [[File:FlagOfYorkshire.PNG|220px|Flag of Yorkshire]]<br /><small>[[Flags and symbols of Yorkshire|Flag of Yorkshire]]</small> |Map= [[File:EnglandYorkshireTrad.png|160px|Yorkshire in England]]<br />''Yorkshire within England, showing [[Historic counties of England|ancient extent]]'' |Arms= |Civic= |PopulationFirst= 1,371,359<ref name=york_pop>{{cite web| url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/bicentenary/pdfs/yorkshire.pdf| title=200 years of the Census in Yorkshire|year=2001|work=National Statistics|format=pdf |accessdate=2008-07-15}} Note that the area of Yorkshire increases slightly from {{convert|3669510|acre|km2|0}} in ೧೮೩೧ to {{convert|3883979|acre|km2|0}} in ೧೯೦೧ and then reduces to {{convert|2941247|acre|km2|0}} in ೧೯೯೧, so that these three figures relate to different areas.</ref> |PopulationFirstYear= ೧೮೩೧ |AreaFirst= {{convert|3669510|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaFirstYear= ೧೮೩೧ |DensityFirst= ೦.೩೭/acre |DensityFirstYear= ೧೮೩೧ |PopulationSecond= ೩,೫೧೨,೮೩೮<ref name=york_pop/> |PopulationSecondYear= ೧೯೦೧ |AreaSecond= {{convert|3883979|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaSecondYear= ೧೯೦೧ |DensitySecond= ೦.೯/acre |DensitySecondYear= ೧೯೦೧ |PopulationLast= ೩,೯೭೮,೪೮೪<ref name=york_pop/> |PopulationLastYear= ೧೯೯೧ |AreaLast= {{convert|2941247|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaLastYear= ೧೯೯೧ |DensityLast= ೧.೩೫/acre |DensityLastYear= ೧೯೯೧ }} '''ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್''' {{IPAc-en|icon|ˈ|j|ɔr|k|ʃ|ər}} ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>G. ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್, ''ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್: ಬ್ರಿಟನ್ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಡಿ'' (ಲಂಡನ್: ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯ ಲಿಮಿಟೆಡ್., ೧೯೬೯).</ref> ಇತರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೂಡ ಆವರ್ತಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|title=Yorkshire Ridings Society|accessdate=2009-06-03|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805051852/http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|url-status=dead}}</ref><ref name="special">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/5234444.stm| publisher=BBC|title=What's so special about Yorkshire?| date=1 August 2006| first=Liam| last=Allen| accessdate=2008-07-15}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹೆಸರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು,<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/west_yorkshire/5050496.stm| publisher=BBC|title=New Yorkshire Regiment is formed|accessdate=2008-10-08 | date=2006-06-06}}</ref> ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್‌ನ ನಾಶವಾಗಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ತೆರೆದ ನೋಟದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2007/oct/20/communities?gusrc=rss&feed=networkfront |publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=And the winner of the award for the greenest city in Britain is&nbsp;... Bradford|date=20 October 2007|accessdate=2007-10-24 | location=London | first1=Alison | last1=Benjamin | first2=Martin | last2=Wainwright}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=2934&parent_id=263|publisher=''[[Yorkshire Forward]]''|title=Green space conference comes to UK's 'greenest city'|date=23 March 2006|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061118034333/http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=2934&parent_id=263 |archivedate = 2006-11-18}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೆಲವುಬಾರಿ ''ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ'' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="special" /><ref name="gods">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/travel/2006/jun/02/travelnews.shortbreaks.unitedkingdom|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=God's own county|date=2 June 2006|accessdate=2007-10-24 | location=London}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಲಾಂಛನವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರಾಯಲ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಿಳಿಯ ಗುಲಾಬಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌‌ಷೈರ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಧ್ವಜವು ದಟ್ಟ ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಗುಲಾಬಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="flag">{{cite news|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/gb-en-ys.html|publisher=CRWFlags.nom|title=Yorkshire (United Kingdom)|accessdate=2007-10-25}}</ref> ವರ್ಷಗಳ ಬಳಕೆ ನಂತರ ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೨೯ರಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2008/jul/29/britishidentity |title=Proud Yorkshire can finally fly white rose flag without charge |author=Martin Wainwright |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=29 July 2008 |accessdate=2008-07-29 | location=London}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೧ರಂದು ನಡೆಯುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ದಿನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಆಡುಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www2.army.mod.uk/yorkshire_regiment/regiment/history/battle_honours/yorkshire_day.htm|publisher=Army.mod.uk|title=Yorkshire Day|date=18 February 2008|accessdate=2008-10-03|archive-date=14 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114020220/http://www2.army.mod.uk/yorkshire_regiment/regiment/history/battle_honours/yorkshire_day.htm|url-status=dead}}</ref> ==ಸ್ಥಳನಾಮ ಅಧ್ಯಯನ== ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೌಂಟಿಯು ಯಾರ್ಕ್(ಉಚ್ಚರಿತ)ನಗರದ ಷೈರ್(ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ) ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್`ಸ್ ಷೈರ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹಾಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.{{IPA-en|ˈjɔːk|local|en-uk-York.ogg}} "ಯಾರ್ಕ್" ನಗರದ ವೈಕಿಂಗ್ ಹೆಸರು ಜಾರ್ವಿಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. "ಷೈರ್" ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕರ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಷಿಯರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಷಿಯರ್ ಭೂಮಿಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. "ಷೈರ್" ಉತ್ತರ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಷರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{IPA|/-ʃər/}}ಅಥವಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ {{IPA|/-ʃɪər/}}"ಷಿಯರ್‌"ನ ಸಮಾನೋಚ್ಚಾರಣ ಪದದಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Mills|first=A.D.|title=Oxford Dictionary of British Place Names|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2003|isbn=978-0-19-852758-9}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Yorkshire}} ===ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು=== ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮುಂಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೆಲ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಹುತೇಕ ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.roman-britain.org/tribes/tribes.htm|publisher=Roman-Britain.org|title=The Celtic Tribes of Britain|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509201239/http://www.roman-britain.org/tribes/tribes.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಒಳನಾಡಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವಿರುವುದಕ್ಕೆ ''ಇಸುರಿಯಂ ಬ್ರಿಗಾಂಟಂ'' (ಈಗ ಆಲ್ಡ್‌ಬರೊ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ''ಸಿವಿಟಾಸ್'' ‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ''ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್ ತೊಲೆಮಾಸ್ ವರ್ಣಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಂಟಿಯನ್ ''ಪೊಲೈಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="brigantes">{{cite web|url=http://www.roman-britain.org/tribes/brigantes.htm|publisher=Roman-Britain.org|title=The Brigantes|accessdate=2007-10-24|archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061231090447/http://www.roman-britain.org/tribes/brigantes.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="ptolemy">ಟೋಲೆಮಿ, ''ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯ'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/1*.html 2.1], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/2*.html 2.2]</ref> ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ಯಾರಿಸಿ, ''ಲುಟೇಶಿಯ ಪ್ಯಾರಿಸಿಯೋರಂ'', ಗಾಲ್‌(ಈಗ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ)ನ ಪ್ಯಾರಿಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref name="parisii">{{cite web |url=http://www.roman-britain.org/tribes/parisi.htm|publisher=Roman-Britain.org |title=The Parisii|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಪೆಟುಯಾರಿಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ವಿರುದ್ಧ ರೋಮನ್ ವಿಜಯವು ೪೩ನೇ AD ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ವಿಸ್ತರಿತ ಅವಧಿವರೆಗೆ [[ರೋಮ್]]‌ನ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಬ್ರಿಗಾಂಟಿನ್ ರಾಣಿ ಕಾರ್ಟಿಮಂಡುವ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ ವೆನುಷಿಯಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಮಿಲಿಟರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="rib">{{cite web|url=http://www.romans-in-britain.org.uk/his_brigantian_uprising.htm|publisher=Romans-In-Britain.org.uk|title=Romans In Britain|accessdate=2007-10-25|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017195232/http://romans-in-britain.org.uk/his_brigantian_uprising.htm|url-status=dead}}</ref> ===ರೋಮನ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್=== [[File:Constantine by Philip Jackson.JPG|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಹೊರಗೆ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟೈನ್ I ಪ್ರತಿಮೆ]] ರಾಣಿ ಕಾರ್ಟಿಮಾಂಡುವಾ ತನ್ನ ಪತಿ ವೆನುಷಿಯಸ್‌ನ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಧಾರಕ ವೆಲ್ಲೊಕ್ಯಾಟಸ್‌‌ಗಾಗಿ ಪತಿಯನ್ನು ಅಗಲಿದಳು. ಇದು ಘಟನೆಗಳ ಸರಪಣಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು. ರೋಮನ್ನರ ಜತೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಟಿಮಂಡುವಾಗೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವಳ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಅವಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ರೂಪಿಸಿದ.<ref>{{cite news| url=http://www.arch.wyjs.org.uk/AdvSrv/indexRoman.asp?pg=Romanweb/Cartimandua.htm| publisher=West Yorkshire Archaeology Advisory Service| title=Cartimandua| year=2007| accessdate=2008-10-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009031721/http://www.arch.wyjs.org.uk/AdvSrv/indexRoman.asp?pg=Romanweb%2FCartimandua.htm| archivedate=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007| url-status=live}}</ref> ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ವೆನುಷಿಯಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಆದರೆ ರೋಮನ್ನರು ಜನರಲ್ ಪೆಟಿಲ್ಲಿಯಸ್ ಸೆರಿಯಾಲಿಸ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್‌‌ ಜಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://www.shadowdrake.com/brigit5.html| publisher=House Shadow Drake| title=The Brigantes| accessdate=2007-10-25| archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20061021090013/http://www.shadowdrake.com/brigit5.html| url-status=dead}}</ref> ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಲಕ್ಷ್ಯಣ್ಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಎಬೋರಾಕಂನ ಗೋಡೆಗಳ ನಗರ(ಈಗ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಈಗ ''ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ಇನ್ಫೀರಿಯರ್'' ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಜಂಟಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vanderbilt.edu/AnS/Classics/roman_provinces/britain/image21.htm| publisher=VanderBilt.edu| title=Lower (Britannia Inferior) and Upper Britain (Britannia Superior)| accessdate=2007-10-24}}</ref> ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸೆಪ್ಟಿಮಸ್ ಸೆವೆರಸ್ ಸಾವಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಎಬೋರಾಕಂನಿಂದ ಅವನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="romanfest">{{cite web |url=http://www.yorkromanfestival.com/history.htm| publisher=York Roman Festival| title=Roman York - a brief introduction to York's Roman History| accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071008234045/http://www.yorkromanfestival.com/history.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 8 October 2007}}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್‌ಷಿಯಸ್ ಕ್ಲೋರಸ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಪುತ್ರ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್‌ಟೈನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಅವನ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web| url=http://www.britainexpress.com/cities/york/roman.htm| publisher=Britain Express| title=Roman York| accessdate=2007-10-25}}</ref> ೫ನೇ ಶತಮಾದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ರೋಮನ್ ಪಡೆಗಳ ಹಿಂದೆಗೆತದಿಂದ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರೀ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref name="romanfest" /> ===ಎರಡನೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಏಂಜಲ್ಸ್=== ರೋಮನ್ನರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದ್ದುನಿಂತವು; ಯಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತ ಎಬ್ರಾಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಮೆಟ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsBritain/BritainEbrauc.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Ebrauc|accessdate=2007-10-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesBritain/BritishElmet.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Elmet|accessdate=2007-10-25 }}</ref> ಎಲ್ಮೆಟ್ ನಾರ್ತಂಬ್ರಿಯನ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ನಾರ್ತ್‌ಅಂಬ್ರಿಯದ ಎಡ್ವಿನ್ ರಾಜ ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಸರ್ಟಿಕ್‌ನನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿ, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಮಹಾನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ, ನಾರ್ತ್‌ಅಂಬ್ರಿಯ ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ ಹಲ್ಲಾಮ್‌ಷೈರ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/schools/anglosaxons/invasion/invind3.shtml|publisher=BBC|title=The Anglo-Saxons|accessdate=2007-10-25}}</ref> ===ಜಾರ್ವಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ=== {{Main|Jórvík|l1=Kingdom of Jórvík}} [[File:EricBloodaxeCoin.png|thumb|right|ಎರಿಕ್ ಬ್ರಡೇಕ್ಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಾಣ್ಯ]] ಡ್ಯಾನಿಷ್ ವೈಕಿಂಗ್‌ರ ಸೇನೆ, ಅದರ ಶತ್ರುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಗ್ರೇಟ್ ಹೆಥೆನ್ ಸೇನೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.jorvik-viking-centre.co.uk/vikings4.htm|publisher=Jorvik-Viking-Centre.co.uk|title=What Happened to Them?|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012204846/http://www.jorvik-viking-centre.co.uk/vikings4.htm |archivedate = 2007-10-12}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ.೮೬೬ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಡೇನರು ಜಯಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜಾರ್ವಿಕ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶವು ಈ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ.<ref name="jorvikking">{{cite web|url=http://www.viking.no/e/england/york/kingdom_of_york_m.html|publisher=Viking.no|title=The Viking Kingdom of York|date=15 April 2000|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಡೇನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ನಂತರ ಡೇನ್‌ಲಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಡೇನ್‌ಲಾ ಈಗಲೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನೆಲವಾಗಿದ್ದು, ವೈಕಿಂಗ್ ಅಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಜಾರ್ವಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯನಾಡು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರದ ನಿಜವಾದ ಏಕೈಕ ವೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ವಾಯವ್ಯ ಯುರೋಪ್, ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದ ಜತೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.britannia.com/history/york/yorkhist4.html|publisher=Britannia.com|title=Narrative History of York: Viking Times|accessdate=2007-10-25|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818202555/http://www.britannia.com/history/york/yorkhist4.html|url-status=dead}}</ref> ೮೭೫ರಲ್ಲಿ ಡೇನ್ ಹಾಫ್‌ಡನ್ ರಗ್ನಾರ್‌ಸನ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ,<ref name="vikingnorth">{{cite web|url=http://www.northeastengland.talktalk.net/VikingNorthumbria.htm|publisher=NorthEastEngland.net|title=Part Two - Jorvik and the Viking Age (866&nbsp;AD &ndash; 1066&nbsp;AD)|accessdate=2007-10-25|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029182047/http://www.northeastengland.talktalk.net/VikingNorthumbria.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜರು ಆಳಿದ, ಡ್ಯಾನಿಷ್ ವೈಕಿಂಗ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಯಕತ್ವವು ಅದರ ಅವನತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೇಯನ್ನರ]] ಕೈಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು.<ref name="vikingnorth" /> ಜಾರ್ವಿಕ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ನಾರ್ವೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಎರಿಕ್ ಬ್ಲಡೇಕ್ಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ನಾಯಕತ್ವದತ್ತ ಅವನ ರಕ್ತಪಿಪಾಸೆಯ ನಿಲುವು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾರ್ವಬೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಬೇಕೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗಲು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesBritain/BritishElmet.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Eric Bloodaxe|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಲವಲವಿಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ನಂತರ ಜಾರ್ವಿಕ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ವೆಸೆಕ್ಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಈಗ ಉಚ್ಚ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಾಯತ್ತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವೆಸೆಕ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.britannia.com/history/york/yorkhist5.html|publisher=Britannia.com|title=Narrative History of York: Late Saxon Times|accessdate=2007-10-25|archive-date=23 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623102237/http://www.britannia.com/history/york/yorkhist5.html|url-status=dead}}</ref> ===ನಾರ್ಮನ್ ವಿಜಯ=== [[File:YorkMinsterWest.jpg|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಎತ್ತರಿಸಿಕೆ]] ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೬೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ತಕ್ಷಣದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್ II ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ದುಗುಡಗೊಂಡರು. ಅವರ ಸೋದರ ಟಾಸ್ಟಿಗ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ ರಾಜ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಡಾ ಫಲ್ಫೋರ್ಡ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಮ್‌ಪೋರ್ಡ್ ಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ಸಂಧಿಸಿದವು. ಟೋಸ್ಟಿಗ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಡಾ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇನೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಗಾಡ್‌ವಿನ್ಸನ್ ವಿಲಿಯಂ ದಿ ಕನ್ಕ್ವೈರರ್ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪುನಃ ತರಬೇಕಾಯಿತು. ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಸೋಲಪ್ಪಿದ ಮತ್ತು ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮೇಲೆ ನಾರ್ಮನ್ ಜಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[File:Fountains Abbey view02 2005-08-27.jpg|thumb|right|12ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಿಸ್ಟರ್‌ಸಿಯಾನ್ ಅಬ್ಬೆ (ಫೌಂಟನ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಸ್ಟಡ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್).]] ಉತ್ತರದ ಜನರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೬೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ವೇನ್ II ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ನಾರ್ಮನ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದರು. ಅವರ ಯಾರ್ಕ್ ವಾಪಸು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಅದನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಅದನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://allabout1066.net/north_east_1069.htm| publisher=The Norman Conquest School Site| title=Resistance in the North East - 1069| accessdate=2008-10-03| archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081026043408/http://www.allabout1066.net/north_east_1069.htm| url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಘಟನೆಯು ವಿಲಿಯಂ ಆದೇಶಿಸಿದ ಹ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಆಗಿತ್ತು. ಯಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಡರ್‌ಹ್ಯಾಂವರೆಗೆ ಬೆಳೆಗಳು, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸುಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ತರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಹತ್ಯೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url=http://allabout1066.net/harrying.htm| publisher=The Norman Conquest School Site| title=Harrying of the North| accessdate=2007-10-24| archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081024202922/http://www.allabout1066.net/harrying.htm| url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸತ್ತವು ಮತ್ತು ಚಳಿ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಸಾವಪ್ಪಿದರು. ಉತ್ತರದಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರ್ಡರಿಕ್ ವಿಟಾಲಿಸ್ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://allabout1066.net/orderics_reaction.htm|publisher=The Norman Conquest School Site|title=Orderic's reaction|accessdate=2007-10-24|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026043414/http://www.allabout1066.net/orderics_reaction.htm|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಬ್ಬೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯರಿಗಳನ್ನು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಾರ್ಮನ್ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಅವರ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ಲೇ, ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್, ಹಲ್,ಲೀಡ್ಸ್, ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತಿತರ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಡ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್, ಪಾಕ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="rulocal">{{cite web |url=http://www.localhistories.org/yorkshire.html| publisher=LocalHistories.org| title=Yorkshire| accessdate=2007-10-24}}</ref> ೧೩೧೫ ಮತ್ತು ೧೩೨೨ರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.<ref name="rulocal" /> ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ಸ್ಕಾಟರ ಜತೆ ನಾರ್ತಲರ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಥರ್‌ಸ್ಟಾನ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸೈನಿಕರು ಹೆಚ್ಚು ಅಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಸ್ಕಾಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.britainexpress.com/History/battles/standard.htm| publisher=Britain Express| title=The Battle of the Standard| accessdate=2007-10-25}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೆತ್(ಪ್ಲೇಗ್) ೧೩೪೯ರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="rulocal" /> ===ವಾರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೋಸಸ್=== {{See|House of York|Wars of the Roses}} [[File:Richard III of England.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ III ಮಿಡ್ಲ್‌ಹ್ಯಾಂ‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref name="middleham">[82]</ref>]] ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ II ೧೩೯೯ರಲ್ಲಿ ಪದಚ್ಯುತರಾದಾಗ, ರಾಜಮನೆತನದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಂಟಾಜೆನೆಟ್‌ನ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ನಡುವೆ ವಿರೋಧ ಹೊಮ್ಮಲಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೌಸ್‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾರ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಸಸ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಟೌಟನ್. ಕೊನೆಯದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ರಕ್ತಮಯ ಕದನವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Gravett | first = Christopher | title = Towton 1461: England's Bloodiest Battle | publisher = Osprey Publishing | url = https://books.google.com/?id=-UlMBQYccEMC&dq=towton+bloodiest&printsec=frontcover | isbn = 978-0-415-09378-1 | year = 1999 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಿಚರ್ಡ್ III ಕೊನೆಯ ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಂಕಾಸ್ಟರ್‌ನ ಹೆನ್ರಿ ಟ್ಯುಡರ್ ಬಾಸ್ವರ್ಥ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದ. ಅವನು ನಂತರ ರಾಜ ಹೆನ್ರಿ VII ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ IV ನ ಪುತ್ರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web|url=http://metamedia.stanford.edu/projects/MichaelShanks/1877|publisher=Stanford.edu|title=Yorkists|accessdate=2007-10-24}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಿಳಿಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಎರಡು ಗುಲಾಬಿಗಳು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ಹೌಸ್‌ಗಳ ಲಾಂಛನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜತೆ ಸೇರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಟ್ಯೂಡರ್ ರೋಸ್ ರಚನೆಯಾಯಿತು.{{ref label|wars|a|a}}<ref>{{cite book| last =Hey | first = David | title =History of Yorkshire: County of the Broad Acres|publisher=Carnegie Publishing| url =http://www.amazon.co.uk/dp/1859361226 | isbn = 1-85936-122-6| year =2005}}</ref> ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ರಾಯಲ್ ಹೌಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಷೈರ್ ಕೌಂಟಿಗಳ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ರೋಸಸ್ ಪಂದ್ಯ ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ನಡುವೆ ರೋಸಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ===ಸಂತರು, ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ=== [[File:Victorian Bishopgate.jpg|thumb|200px|right|ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಕೈಗಾರೀಕೃತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಉದಾ ವೆದರ್‌ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು.]] ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಮುಂಚಿನ ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಉಣ್ಣೆ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪೆನ್ನಿನೆಸ್‍‌ನಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳನ್ನು ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ನೀರಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="woolindustry">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/making_history/makhist10_prog13a.shtml|publisher=''[[BBC]]''|title=William Hirst - Leeds woollen industry pioneer|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರಿಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಹೆನ್ರಿ VIIIಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೫೩೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನಾರ್ಥವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮೇಜ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂಗೆಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರ ತಂಡ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.ಅವರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವರನ್ನು [[ಮೊದಲನೆಯ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ I]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಯಾರ್ಕ್ ಮಹಿಳೆ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಕ್ಲಿಥೇರೊ ಆಗಿದ್ದು,ನಂತರ ಸಂತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04059b.htm|publisher=''[[Catholic Encyclopedia]]''|title=St. Margaret Clitherow|accessdate=2007-11-25}}</ref> [[File:Battle of Marston Moor 1644 by John Barker.png|thumb|left|೧೬೪೪ರ ಮಾರ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ ಯುದ್ಧ]] ೧೬೪೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ನಡುವೆ ಆರಂಭವಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಒಡೆದ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜನು ಹಲ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಹಲ್ ನಗರವು ನಗರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿತು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/humber/content/articles/2005/07/20/coast05walks_stage8.shtml|publisher=''[[BBC]]''|title=Seeds of the English Civil War|accessdate=2007-11-25}}</ref><ref>{{cite web| title = Historic Cleveland - Timeline| url = http://www.historic-cleveland.co.uk/timeline/timelineIndex.php| publisher = Historic-Cleveland.co.uk| accessdate = 2007-11-25| archive-date = 30 ನವೆಂಬರ್ 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071130064734/http://historic-cleveland.co.uk/timeline/timelineIndex.php| url-status = dead}}</ref> ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾಲ್ಟನ್ ಮೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಅದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅವರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು(ಹಲ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಹಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸಂಸದೀಯರು("ರೌಂಡ್‌‍ಹೆಡ್ಸ್")ಮರುಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಒಂದೊಂದೇ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮಾರ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಇಡೀ ನಾರ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/military/1644-york-march-marston-moor.htm|publisher=British-Civil-Wars.co.uk|title=The York March and Marston Moor|accessdate=2007-11-25|archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228033814/http://british-civil-wars.co.uk/military/1644-york-march-marston-moor.htm|url-status=dead}}</ref> ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಣ್ಣೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್, ಹಲ್ ಮತ್ತು ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಜತೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿದವು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.num.org.uk/?p=history&c=num|publisher=NUM.org.uk|title=History of the NUM: 1 - Towards A National Union|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಹ್ಯಾರೋಗೇಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ‌ನ ಸ್ನಾನದ ಸ್ಥಳದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.great-britain.co.uk/regions/yorkshire/harrogat.htm|publisher=Great-British.co.uk|title=Harrogate, Yorkshire Spa town|accessdate=2007-11-25|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122243/http://www.great-britain.co.uk/regions/yorkshire/harrogat.htm|url-status=dead}}</ref> ===ಇಂದಿನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ === {{Main|History of local government in Yorkshire}} [[File:Lister's Mill.jpg|right|thumb|140px|ಲಿಸ್ಟರ್'ಸ್ ಮಿಲ್, ಮ್ಯಾನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್.]] [[File:Saltaire from Leeds and Liverpool Canal.jpg|thumb|left|190px|ಸಾಲ್ಟೇರ್‌ನ ಟಿಟುಸ್ ಸಾಲ್ಟ್'ಸ್ ಗಿರಣಿ. ಬ್ರಾಡ್‌ಪೋರ್ಡ್ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಳ.]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, [[ಬಟ್ಟೆ|ಜವಳಿ]] ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ)ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನರಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕುಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ೧೮೩೨ ಮತ್ತು ೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thoresby.org.uk/history.htm|publisher=Thoresby.org.uk|title=The Historical Society for Leeds and District|accessdate=2007-11-25|archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071229103015/http://www.thoresby.org.uk/history.htm|url-status=dead}}</ref> ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಕೌಂಟಿಗೆ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಚರಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ತಲುಪಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nrm.org.uk/|publisher=NRM.org.uk|title=National Railway Museum, York|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಮೂರು ರೈಡಿಂಗ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ(ವಿಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ)ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರದೇಶವು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಕೌಂಟಿ ಬರೋಗಳಾದವು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್, W., ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್'', (೧೯೯೧)</ref> ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ RAF ಬಾಂಬರ್ ಕಮಾಂಡ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite book | last = Halpenny | first = Bruce Barrymore | authorlink = | author = Halpenny, Bruce Barrymore | title = Action Stations: Military Airfields of Yorkshire v. 4 | year = 1982 | publisher = PSL | isbn = 978-0-85059-532-1 }}</ref> ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಶ್ರಬ್ರಿಟನ್)‌ನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯಿತು. ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ<ref name="hmso" /> ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಾಗಗಳು<ref name="controversial">{{cite web |url=http://www.politics.co.uk/issue-briefs/domestic-policy/local-government/local-government-structure/local-government-structure-$366613.htm|publisher=Politics.co.uk |title= Local Government Structure|accessdate=2007-11-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070211094339/http://www.politics.co.uk/issue-briefs/domestic-policy/local-government/local-government-structure/local-government-structure-$366613.htm |archivedate = 2007-02-11}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೭೨ರ ಭಾಗವಾಗಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="autogenerated1">ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ -ಬೇಕರ್, C., ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೭೨'', (೧೯೭೩)</ref> ಹಂಬರ್‌ಸೈಡ್ ರದ್ದುಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="controversial" /> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ಯಾಡಲ್‌ವರ್ತ್(ಈಗ ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ), ಬೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅರಣ್ಯ(ಲಂಕಾಷೈರ್), ಸೆಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಡೆಂಟ್‌(ಕಂಬ್ರಿಯ), ಅಪ್ಪರ್ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್(ಕೌಂಟಿ ಡರ್ಹಾಮ್) ಮತ್ತು ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬರೊ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ಕಾರ್ ಹಾಗೂ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದೆ.<ref name="hmso">HMSO, ''ಆಸ್ಪಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್'', (೧೯೯೬)</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಬೌಗೋಳಿಕ=== :''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ‌'' [[File:Yorksgeology.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕತೆ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಸ್ ನದಿ, ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್ ಸೀ ತೀರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಬರ್ ಎಸ್ಟುಯರಿ ಮತ್ತು ಡಾನ್ ನದಿ ಹಾಗು ಶೀಫ್ ನದಿಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯು ಪೆನ್ನೈನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಬಳಸಿ ಸಾಗಿ ಪುನಃ ಟೀಸ್ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="genukiorg">{{cite web |url=http://www.genuki.org.uk/big/eng/YKS/|publisher=Genuki.org|title=Yorkshire Geology|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಕೌಂಟಿ ಡರ್ಹಾಮ್, ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್, ನಾಟಿಂಗ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್ ಷೈರ್, ಡರ್ಬಿಷೈರ್, ಚೆಷೈರ್, ಲಂಕಾಷೈರ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳು ಇದರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.jlcarr.info/maps/index.html|publisher=JLCarr.info|title=The historic counties of England|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050208092227/http://www.jlcarr.info/maps/index.html |archivedate = 2005-02-08}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ರಚನೆಯಾದ ಬೌಗೋಳಿಕ ಅವಧಿ ನಡುವೆ ಅತೀ ಸಮೀಪದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.<ref name="genukiorg" /> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪೆನ್ನಿ ಸರಣಿಯು ಕಾರ್ಬನಿಫೆರಲ್ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯ ಕಣಿವೆ ಪರ್ಮೊ- ಟ್ರಿಯಾಸಿಕ್. ಕೌಂಟಿಯ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ಜುರಾಸಿಕ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಲ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಅವಧಿಯ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ ಪದರದ ಒಳಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="genukiorg" /> [[File:Yorkshire-Drainage.jpg|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಿಂದ ನೀರು ನಿರ್ಗಮನ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಔಸ್ ನದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನೀರನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆ ನದಿಯು ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆ ಮೂಲಕ ನಾರ್ತ್ ಸೀಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref name="rivers">{{cite book | year = 1992 | title = Yorkshire Rivers: A Canoeists Guide | publisher= Menasha Ridge Press | isbn = 978-1-871890-16-7 | author = British Canoe Union, Yorkshire and Humberside Region, Access and Recreation Committees ; prepared by Mike Twiggs and David Taylor.}}</ref> ಔಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಲ್ ನದಿಯು ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಮೌಬ್ರೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಬಳಸಿ ಸಾಗಿ ಸ್ವೇಲ್‌ಡೇಲ್‌ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವೆನ್ಸಲೆ‌ಡೇಲ್‌ನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡುವುದು ಯೂರ್ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬರೋಬ್ರಿಜ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಲ್ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ನಿಡ್ ನದಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಯಾರ್ಕ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುನ್ನ ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಔಸ್ ಗಿಲ್ ಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೂರ್ ಜತೆ ಸಂಗಮದ ನಂತರ ನದಿಗೆ ಔಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ವಾರ್ಫ್‌ಡೇಲ್ ಬರಿದುಮಾಡುವ ವಾರ್ಫ್ ನದಿಯು ಕಾವುಡ್‌ನ ಔಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ನದಿಗಳಾದ ಏರ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಡರ್ ಔಸ್ ನದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಉಪನದಿಯು ಡಾನ್ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೌಂಟಿಯ ದೂರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಟೀಸ್ ನದಿ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬ್ರೋನ ನಾರ್ತ್ ಸೀ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಎಸ್ಕ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ ಮೂರ್ಸ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ವಿಟ್‌ಬೈನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಡೆರ್ವೆಂಟ್ ನದಿಯು ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಂತರ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪಿಕರಿಂಗ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ಕಣಿವೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾರ್ಮ್‌ಬಿ ಆನ್ ದಿ ಮಾರ್ಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಔಸ್ ನದಿಗೆ ಅದು ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಲ್ಡ್ಸ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲ್ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಅಪಾನ್ ಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್‌‌ಗೆ ರಿಬ್ಬಲ್ ನದಿ ಕೊಡುಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಲಿಥಾಂ ಸೇಂಟ್ ಆನ್ನೆಸ್‌ಗೆ ಸಮೀಪ ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು=== {{Main|Topographical areas of Yorkshire}} [[File:Upper Nidderdale.JPG|thumb|right|ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹಳ್ಳಿಗಾಡು ''ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕೌಂಟಿ'' ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="special" /><ref name="gods" /> ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಪ್ರಕಾರ, ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೆಂಟ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಮಾಡಿ ''ಗಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/01/ruralaffairs.travelnews|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=Kent loses its Garden of England title to North Yorkshire|accessdate=2008-10-03|date=1 June 2006 | location=London | first=Martin | last=Wainwright}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಪೀಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್ ಮತ್ತು ಹೊವಾರ್ಡಿಯನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ನಿಯುಕ್ತ ಮಹೋನ್ನತ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/aonbs/ |title=Areas of Outstanding Natural Beauty |accessdate=2008-05-03 |publisher=Natural England |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223034302/http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/aonbs/ |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಪರ್ನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಪ್ಲಾಂಬರೊ ಹೆಡ್ ಮತ್ತು ತೀರಪ್ರದೇಶದ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ನಿಯುಕ್ತ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web |url=http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/heritage_coasts/index.asp |title=Heritage Coasts |accessdate=2008-05-03 |publisher=Natural England |archive-date=25 ಜೂನ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625042855/http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/heritage_coasts/index.asp |url-status=dead }}</ref> ರಮಣೀಯ ನೋಟಗಳಿಗೆ ವಿಟ್ಬಿಯ ಜೆಟ್ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮುಂತಾದ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರಪಾತಕೋಡುಗಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರು ಭಾಗ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="cliffs">{{cite web|url=http://www.britaingallery.com/england_yorkshire_and_humberside.php|publisher=BritainGallery|title=Yorkshire and Humberside: the North East|accessdate=2007-10-24|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808174914/http://www.britaingallery.com/england_yorkshire_and_humberside.php|url-status=dead}}</ref> ,<ref name="cliffs" /> ಫೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಂಬರೊಹೆಡ್‌ನ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ಪ್ರಪಾತಗಳು<ref>{{cite web |url=http://www.fileybay.com/fbi/walking.html|publisher=FileyBay.com|title=A Filey Walk|accessdate=2007-10-24}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britainexpress.com/countryside/coast/north-yorkshire.htm|publisher=Britain Express|title=North Yorkshire Heritage Coast|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಮೂರ್ ಹೌಸ್-ಅಪ್ಪರ್ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮುಂಚಿನ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೀಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.naturalengland.org.uk/ourwork/conservation/designatedareas/nnr/1007241.aspx|title=Moor House-Upper Teesdale NNR |publisher=Natuaral England|accessdate=2009-07-16}}</ref> The ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯುಬೆಂಪ್ಟನ್ ಪ್ರಪಾತಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ಷಿತ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ನಾರ್ದನ್ ಗ್ಯಾನೆಟ್ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪಫಿನ್ ಮತ್ತುರಾಜೋರ್‌ಬಿಲ್ ಮುಂತಾದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rspb.org.uk/reserves/guide/b/bemptoncliffs/about.asp|publisher=RSPB.org.uk|title=About Bempton Cliffs|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಸ್ಪರ್ನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ {{convert|3|mi|km}} ಉದ್ದದ ಮರಳಿನದಿಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ದಿಬ್ಬವು ನಾಶವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಪ್ರತೀ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fortunecity.com/greenfield/ecolodge/25/spurn.htm|publisher=Spurn Point|title=A cyclic coastal landform|accessdate=2007-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990128115600/http://www.fortunecity.com/greenfield/ecolodge/25/spurn.htm|archivedate=28 ಜನವರಿ 1999|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಬದಿಯ ವಿಹಾರಧಾಮಗಳಿವೆ. ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೋ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅತೀ ಹಳೆದ ಸಮುದ್ರಬದಿಯ ವಿಹಾರಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಪಾ ಟೌನ್ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_pictures/4791651.stm|publisher=BBC|title=In pictures: Scarborough|accessdate=2007-10-24|date=20 August 2006}}</ref> ವಿಟ್‌ಬಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಂದರಿನೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಸಮುದ್ರತೀರ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/norfolk/4755033.stm|publisher=BBC|title=Report rates the best UK beaches|accessdate=2007-10-24|date=9 May 2006}}</ref> {{Clear}} ==ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ== {{Ref improve section|date=September 2009}} [[File:Bridgewater Place from Call Lane.jpg|thumb|upright|120px|ಬ್ರಿಜ್‌ವಾಟರ್ ಪ್ಲೇಸ್,ಲೀಡ್ಸ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್ ನಗರವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಪೂರ್ವದವರೆಗೆ ಸೇವಾಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡುವೆ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅವನತಿಯಿಂದ ಷೆಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಳೆಯುವ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೆಡೋವಾಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಲ್ಸ್ಟ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದರೂ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಮರುಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆಯಿತು. ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಬೋಯಿಂಗ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಗುಂಪು ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವೈಲಕ್ಷ್ಯಣ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ತರಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amrc.co.uk/faq/index.php#1|publisher=amrc.co.uk|title=Advanced Materials Research Centre|accessdate=2009-11-10|archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090426235602/http://www.amrc.co.uk/faq/index.php#1|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೈಗ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಉಣ್ಣೆ ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಆಗಿನಿಂದ ನಶಿಸಿದ್ದು, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಡಿವ್ಸ್‌ಬರ್ ಮತ್ತು ಕೈಗ್ಲಿಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳಾದ(ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂರ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್), ಹಾರೊಗೇಟ್, ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಲೀಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಅಪಾನ್ ಹಲ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರವು ಇನ್ನೂ ಕೃಷಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಿದೆ. ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಸನ್ಸ್ (ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್), ಆಸ್ಡಾ (ಲೀಡ್ಸ್), ಕಾಮೆಟ್, (ಹಲ್), Jet೨.com (ಲೀಡ್ಸ್), ರಾನ್ಸೀಲ್ (ಶೆಫೀಲ್ಡ್), ಆಪ್ಟೇರ್ (ಲೀಡ್ಸ್), ವಾರ್ಫ್‌ಡೇಲ್ (ಲೀಡ್ಸ್), ಪ್ಲಾಕ್ಸ್‌ಟನ್ (ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ), ಲಿಟಲ್ ಚೆಫ್ (ಶೆಫೀಲ್ಡ್), ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮತ್ತು ಮೆಕೇನ್ಸ್ (ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:A1(M) and M62 interchange.jpg|thumb|ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫೆರಿಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ A1(M) ಮತ್ತು M62 ಜಂಕ್ಷನ್]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ನಾರ್ಥ್ ರೋಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, A೧ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.org/motorway/a1nrccintro.htm|publisher=The Motorway Archive|title=Region: North East - Trunk Road A1 in the North Riding of Yorkshire|accessdate=2007-10-24|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017013308/http://www.iht.org/motorway/a1nrccintro.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಟ್ರಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಕೌಂಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/a1m/ |title=Motorway Database |accessdate=2008-04-24 |last=Marshall |first=Chris |coauthors=Clive Jones, Chris "c2R", John Mohan and George Carty |year=2008 |publisher=CBRD |archive-date=11 ಮೇ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511231246/http://www.cbrd.co.uk/motorway/a1m/ |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ವದ A೧೯ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಡಾನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೀಟನ್ ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ -ಅಪಾನ್-ಟೈನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. The M೬೨ ಮೋಟರ್‌ವೇ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಲ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನತ್ತ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.highways.gov.uk/roads/2786.aspx|publisher=Highways.gov.uk|title=M62 Liverpool to Hull|accessdate=2007-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121171006/http://www.highways.gov.uk/roads/2786.aspx|archivedate=21 ನವೆಂಬರ್ 2008|url-status=dead}}</ref> M೧ ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಲೀಡ್ಸ್ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಮತ್ತು A೧ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸುಮಾರು {{convert|8|mi|km}}ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/m1/ |title=Motorway Database |accessdate=2008-04-24 |last=Marshall |first=Chris |year=2008 |publisher=CBRD }}</ref> ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಮೇನ್ ಲೈನ್ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲಕ A೧ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೆನ್ನಿ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಲೀಡ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹಲ್‌ನಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗೆ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=1437&parent_id=1183|publisher=''[[Yorkshire Forward]]''|title=East Coast Mainline Upgrade Could Create 2000 New Jobs|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061111004250/http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=1437&parent_id=1183 |archivedate = 2006-11-11}}</ref> [[File:Leeds Bradford International Airport terminal.jpg|thumb|180px|left|ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫರ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ.]] ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಹಲ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಬಿ ಬಂದರುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾಲುವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಯುರೋಪ್‌ನ್ನು([[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ) P&amp;O ಫೆರೀಸ್‌ನ ಕಾಯಂ ದೋಣಿ ಸಂಚಾರ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಹಲ್‌ನಿಂದ ತಲುಪಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.boozecruise.com/ferry_port/hull.asp|publisher=BoozeCruise.com|title=Hull Ferry Port Information|accessdate=2007-10-24|archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819114546/http://www.boozecruise.com/ferry_port/hull.asp|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ನಿಲ್ದಾಣದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೯೯೬ರಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.airports-worldwide.com/uk/uk_leeds.html|publisher=Airports-Worldwide.com|title=Leeds Bradford International Airport|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಸೌತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫಿನಿಂಗ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ರಾಬಿನ್ ಹುಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಿಂದ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.robinhoodairport.com/page_history_of_the_airport_5.html|publisher=RobinHoodAirport.com|title=History of the Airport|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ಲಂಡನ್]] ಜತೆ ನಗರದ ಉತ್ತಮ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಸ್ಥಾಪಿಸದಂತೆ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಪೋರ್ಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮುಂತಾದ ದೊಡ್ಡ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಜತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ, ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ನಿಗದಿತ ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ರನ್‌ವೇ ಕಡಿಮೆ ದರದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಡಾನ್‌‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಆರಂಭದಿಂದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿ ೨೦೦೮ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== {{Main|Culture of Yorkshire}} {{See also|Yorkshire dialect and accent}} ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಇದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಭಿನ್ನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಂಚಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟರು (ಬ್ರಿಗಾಂಟೆ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸಿ), ರೋಮನ್ನರು, ಏಂಜಲ್ಸ್, ನಾರ್ಸ್ ವೈಕಿಂಗರುಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರುಸೇರಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/summary/117892308/SUMMARY?CRETRY=1&SRETRY=0|publisher=InterScience.wiley.com|title=Northern Britons by Christopher A. Snyder|accessdate=2007-10-24}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ರೆಟಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಾನರ್ ಆಫ್ ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ಜೆಫ್ರಿ ೧ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಲೇನ್ ಲೆ ರೌಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ವಶವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಬ್ರೆಟಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://everything2.com/e2node/Earl%2520of%2520Richmond|publisher=Everything.com|title=Earl of Richmond|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕೌಂಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆ ತಾಳಿದ್ದರು. ಅವರ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ಕೌಂಟಿಯ ಜತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="yne">{{cite web|url=http://www.conservatives.com/tile.do?def=news.story.page&obj_id=11797&speeches=1|publisher=Conservatives.com|title=He's a shrewd, straight-talking Yorkshireman - not English, mind you, Yorkshire|accessdate=2007-10-24|archive-date=17 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070617065152/http://conservatives.com/tile.do?def=news.story.page&obj_id=11797&speeches=1|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ''ಟೈಕ್ '' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸ್ವಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ [[ಭಾಷೆ]] ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book | last = Kellett | first =Arnold | title =The Yorkshire Dictionary of Dialect, Tradition and Folklore | publisher =Smith Settle | month = January | year = 1994 | url =http://www.amazon.co.uk/Yorkshire-Dictionary-Dialect-Tradition-Folklore/dp/185825017X | isbn = 1-85825-016-1}}</ref> ಕೌಂಟಿಯು ವಿಶಿಷ್ಠ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಡುಮಾತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಉದ್ದ ಕತ್ತಿಯ ನೃತ್ಯವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವು ''ಆನ್ ಇಲ್ಕಾ ಮೂರ್ ಬಟ್ 'ಎಟ್ ("ಆನ್[[ಇಲ್ಕೆ ಮೂರ್|ಇಲ್ಕೆ ಮೂರ್‌ವಿತೌಟ್]] ಎ ಹ್ಯಾಟ್").ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dksnakes.co.uk/national_anthem.htm|publisher=DKSnakes.co.uk|title=The National Anthem of Yorkshire 'God's own county'|accessdate=2007-10-24|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912065527/http://www.dksnakes.co.uk/national_anthem.htm|url-status=dead}}</ref>'' ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== [[File:Castle Howard and garden.jpg|thumb|left|ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೋಟೆ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನಾರ್ಮನ್-ಬ್ರೆಟಾನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ನಂತರ ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊವೆಸ್ ಕೋಟೆ, ಪಿಕರಿಂಗ್ ಕೋಟೆ, ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆ, ಸ್ಕಿಪ್‌ಟನ್ ಕೋಟೆ, ಯಾರ್ಕ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತಿತರ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.britainexpress.com/counties/yorkshire/castles/index.htm|title=Castles in Yorkshire|publisher=Britain Express|accessdate=2007-10-24}}</ref> ನಂತರ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕೋಟೆಗಳಾದ ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೇ, ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ ವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ ಸ್ಕಾಟರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="EH">{{cite web|url=http://www.english-heritage.org.uk/server/show/ConWebDoc.4694|title=About Yorkshire|publisher=[[English Heritage]]|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಿಚರ್ಡ್ IIIII ಅವನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದನು.<ref name="EH" /> ಈ ಕೋಟೆಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="EH" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮಧೇಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಅವು ಅರಮನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.britainexpress.com/counties/yorkshire/Castle_Howard.htm|title=Castle Howard|publisher=Britain Express|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಲ್ಲರ್‌ಟನ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೋಟೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.northernlifestyle.com/pdf/northside/nside_aug06.pdf|title=Northside, August 2006|publisher=NorthernLifestyle.com|accessdate=2007-10-24|format=PDF|archive-date=27 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527221321/http://www.northernlifestyle.com/pdf/northside/nside_aug06.pdf|url-status=dead}}</ref> ಎರಡೂ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಕುಟುಂಬದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Saumarez Smith | first =Charles | title =The Building of Castle Howard | publisher =University of Chicago Press | year = 1990 | url =https://books.google.com/?id=ZxoU2x-vHDkC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=howard+recusant+%22duke+of+norfolk%22 | isbn = 0-226-76403-6}}</ref> ಕ್ಯಾಸಲ್ ಹೋವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಹೇರ್‌ವುಡ್ ನಿವಾಸವಾದ ಹೇರ್‌ವುಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರೆಷರ್ ಹೌಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಒಂಬತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.treasurehouses.co.uk|title=Welcome to The Treasure Houses of England|publisher=TreasureHouses.co.uk|accessdate=2007-10-24}}</ref> [[File:Whitby Abbey North Yorkshire.jpg|thumb|right|ವಿಟ್‌ಬೈ ಅಬ್ಬೆ]] ಅಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರೆ ಗ್ರೇಡ್ ೧ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ ಲೀಡ್ಸ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಬಿ ಹಾಲ್, the ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗಿಲ್ಡ್‌ಹಾಲ್ ಸೇರಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಎಸ್ಟೇಟ್‌‍ಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ಹಾಲ್, ಟೆಂಪಲ್ ನ್ಯೂಸಾಮ್ ಮತ್ತು ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ರಕ್ಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನನ್ನಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹಾಲ್, ರೈವಾಲಕ್ಸ್ ಟೆರೇಸ್ & ಟೆಂಪಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಆಸ್ತಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-global/w-localtoyou/w-yorkshire_ne.htm|title=Yorkshire & the North East|publisher=NationalTrust.org.uk|accessdate=2007-10-24|archive-date=22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022022645/http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-global/w-localtoyou/w-yorkshire_ne.htm|url-status=dead}}</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಯರ ನಿವಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅಬ್ಬೆಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆನ್ರಿ VIII ಕ್ರೈಸ್ತಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಲ್ಟನ್ ಅಬ್ಬೆ, ಫೌಂಟನ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಗಿಸ್‌ಬರೊ ಪ್ರಿಯರಿ,ರೈವಾಲಕ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಅಬ್ಬೆಮತ್ತು ವಿಟ್ಬಿ ಅಬ್ಬೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="churches">{{cite web|url=http://www.dalesman.co.uk/activities/minsters_abbeys.htm|title=Yorkshire Abbeys - Yorkshire Minsters - Yorkshire Cathedrals|publisher=Dalesman.co.uk|accessdate=2007-10-24|archive-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070831194027/http://www.dalesman.co.uk/activities/minsters_abbeys.htm|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲದ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್|ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಗೋತಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌,<ref name="churches" /> ಬೆವರ್ಲಿ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ರೈಪನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="churches" /> ===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== [[File:Painting of Brontë sisters.png|180px|thumb|left|ಬ್ರಾಂಟೆ ಸಹೋದರಿಯರು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ತಂಬ್ರಿಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕುಯಿನ್, ಕ್ಯಾಡ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಫ್ರಿಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕವಿಗಳು, ಪಂಡಿತರು, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಇದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.whitby-yorkshire.co.uk/abbey/abbey.htm|publisher=Whitby-Abbey.co.uk|title=Whitby Abbey|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಕೌಂಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕುಟುಂಬವು ಮೂವರು ಬ್ರಾಂಟೆ ಸಹೋದರಿಯರು. ಹಾವೋರ್ತ್ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಕೌಂಟಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಬ್ರಾಂಟೆ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಉಪನಾಮವನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="bronte">{{cite web |url=http://www.brontefamily.org/history.html|publisher=BronteFamily.org|title=Biography of Family|accessdate=2007-10-25}}</ref> ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಭಾವೋದ್ರೇಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಆದರೂ ತರುವಾಯ ಮಹಾನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.universalteacher.org.uk/lit/history.htm|publisher=UniversalTeacher.org.uk|title=A brief history of English literature|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315154021/http://www.universalteacher.org.uk/lit/history.htm|url-status=dead}}</ref> ಸಹೋದರಿಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಆನ್ನೆ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ದಿ ಟೆನ್ಯಾಂಟ್ ಆಫ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಪೆಲ್ ಹಾಲ್'', ಚಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ಜೇನ್ ಐರ್'' ಮತ್ತು ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ವುದರಿಂಗ್ ಹೈಟ್ಸ್''.<ref name="bronte" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ''ವುದರಿಂಗ್ ಹೈಟ್ಸ್'' ‌ನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜೌಗುಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮುಂಚಿನ ಮನೆಯಾಗಿದ್ದ ಪಾರ್ಸನಿನ ನಿವಾಸವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.digyorkshire.com/VenueListing.aspx?venue=5646|title=Bronte Parsonage events and listings|publisher=digyorkshire.com|accessdate=2009-06-18|archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228060000/http://www.digyorkshire.com/VenueListing.aspx?venue=5646|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ ವಿಟ್ಬಿ<ref name="Bram Stoker and Whitby">{{cite web|url=http://www.dracula-in-whitby.com/bram-stoker.html|publisher=Dracula-in-Whitby.com|title=Bram Stoker and Whitby|accessdate=2007-10-25|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028103605/http://www.dracula-in-whitby.com/bram-stoker.html|url-status=dead}}</ref> ಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ''ಡ್ರಾಕ್ಯುಲಾ'' ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕನಾದ<ref name="Bram Stoker and Whitby"/> ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕತೆಗಳ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಷ್ಯದ ಹಡಗು ''ಡಿಮಿಟ್ರಿ'' ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಲಂಗರು ಹಾಕುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಡಿಮೀಟರ್‌ಗೆ (ಫಲವಂತಿಕೆಯ ದೇವತೆ) ಆಧಾರವಾಯಿತು.<ref name="stoker">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/northyorkshire/content/articles/2005/07/21/coast05walks_stagesix.shtml|publisher=BBC|title=Coast: Point 6 - Stoker|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. J. B. ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಲಿ, ಅಲನ್ ಬೆನ್ನೆಟ್, A S ಬ್ಯಾಟ್, ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಟೈಲರ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpriestley.htm|publisher=Spartacus.schoolnet.co.uk|title=J. B. Priestley|accessdate=2007-10-25|archive-date=14 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514055015/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpriestley.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="writers">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/oct/13/books.britishidentity|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=The 50 greatest Yorkshire people?|accessdate=2007-10-25 | location=London | first=Martin | last=Wainwright | date=2005-10-19}}</ref> ಟೈಲರ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ''ಎ ವುಮನ್ ಆಫ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇನ್ಸ್'' ‌ ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟದ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://thebookshow.skyarts.co.uk/authors/5394/barbara_taylorbradford.html|publisher=The Book Show|title=Barbara Taylor-Bradford: The best-selling author on the latest in the Ravenscar saga|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071115075552/http://thebookshow.skyarts.co.uk/authors/5394/barbara_taylorbradford.html|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಲೇಖಕ ಮಕ್ಕಳ ಕತೆಗಾರ ಆರ್ಥರ್ ರಾನ್‌ಸಮ್ ಆಗಿದ್ದು, ''ಸ್ವಾಲೋಸ್ ಮತ್ತು ಅಮೆಜಾನ್ಸ್'' ಸರಣಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="writers" /> ಜೇಮ್ಸ್ ಹೆರಿಯಟ್, ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ೬೦ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳ ಲೇಖಕ ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತಿರ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯನಾಗಿ ಅವರ ಸುಮಾರು ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಡಾರೊಬೈ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hello-yorkshire.co.uk/thirsk/tourist-information|publisher=Hello Yorkshire|title=Thirsk Tourist Information|accessdate=2009-06-08}}</ref>(ಸಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ)ಅವರ ಸುಲಭವಾದ ಓದುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE4DF1238F937A15751C0A963958260 | work=The New York Times | title=James Herriot, 78, Writer, Dies; Animal Stories Charmed People | date=1995-02-24 | accessdate=2010-04-06 | first=Mary B. W. | last=Tabor}}</ref> ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಡ್ ಹಗೆಸ್, W. H.ಆಡನ್, ವಿಲಿಯಂ ಎಂಪ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ಮಾರ್ವೆಲ್ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="writers" /><ref>{{cite web|url=http://www.luminarium.org/sevenlit/marvell/marvbio.htm|publisher=Luminarium.org|title=The Life of Andrew Marvell (1621-1678)|accessdate=2007-10-25|archive-date=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060904021446/http://www.luminarium.org/sevenlit/marvell/marvbio.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theotherpages.org/poems/marvel05.html|publisher=TheOtherPages.org|title=Poets' Corner - Andrew Marvell - Selected Works IV|accessdate=2007-10-25}}</ref> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹೊಮ್ಮಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಹೆಪ್‌ವರ್ತ್. ಅವರ ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ಕಲ್ಪ್‌ಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.haworth-village.org.uk/outandabout/yorkshire-sculpture/yorkshire-sculpture-park.asp|publisher=Haworth-Village.org.uk|title=Visiting Yorkshire Sculpture Park - Bretton Hall|accessdate=2007-10-25|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013214316/http://www.haworth-village.org.uk/outandabout/yorkshire-sculpture/yorkshire-sculpture-park.asp|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಅನೇಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಲೀಡ್ಸ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಮಿಲೇನಿಯಂ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://my-yorkshire.co.uk/art-galleries/|publisher=My-Yorkshire.co.uk|title=Yorkshire Art Galleries|accessdate=2007-10-25|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716030005/http://my-yorkshire.co.uk/art-galleries/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digyorkshire.com/Venues.aspx?Menu=2465|title=List of art galleries in Yorkshire|publisher=digyorkshire.com|accessdate=2009-06-18|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805172413/http://www.digyorkshire.com/Venues.aspx?Menu=2465|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.redraggallery.co.uk/counties/Yorkshire-art-galleries.asp|publisher=RedRagGallery.co.uk|title=Yorkshire Art Gallery and Galleries|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ವಿಲಿಯಂ ಎಟ್ಟಿಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ;<ref>{{cite web|url=http://www.artchive.com/artchive/H/hockney.html|publisher=Artchive.com|title=David Hockney|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಹಾಕ್ನಿಯ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಲ್ಟೇರ್‌ನ ಸಾಲ್ಟ್ಸ್‌ಮಿಲ್ ೧೮೫೩ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.visitbradford.com/thedms-search.asp?dms=13&campaign=0&feature=1&venue=1580799&easi=true|title=1853 Gallery|work=Visit Bradford|accessdate=2008-05-28|archive-date=17 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717221908/http://www.visitbradford.com/thedms-search.asp?dms=13&campaign=0&feature=1&venue=1580799&easi=true|url-status=dead}}</ref> ===ಕ್ರೀಡೆ=== [[File:Sheffield FC.svg|thumb|right|ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಹಳೆದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ FC ಯ ಬಿಲ್ಲೆ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]], ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ರೇಸ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/football/Yorkshire-clubs-aim-to-cash.4048332.jp|publisher=''[[Yorkshire Post]]''|title=Yorkshire clubs aim to cash in on jackpot|accessdate=2008-10-03|date=3 October 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yorkshirerugbyleague.co.uk/newsfront.aspx?sectionid=2270|publisher=YorkshireRugbyLeague.co.uk|title=Rugby League in Yorkshire|accessdate=2007-10-25|archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070822131613/http://www.yorkshirerugbyleague.co.uk/newsfront.aspx?sectionid=2270|url-status=dead}}</ref><ref name="yccc">{{cite web |url=http://www.napit.co.uk/viewus/infobank/cricket/yorkshire.php|publisher=Napit.co.uk|title=Yorkshire County Cricket Club|accessdate=2007-10-25}}</ref><ref name="racing">{{cite book | last = Ellerington | first = Alison | authorlink = | coauthors = | title = The Kiplingcotes Derby | publisher = Hyperion Books | year = 1989 | location = | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 978-0-948929-32-8 }}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ೩೦ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಗಿಂತ ೧೨ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟೈಟಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ.<ref name="yccc" /><ref name="cricketyorks">{{cite web|url=http://www.dalesview.fsnet.co.uk/cricket/|publisher=Dalesview.co.uk|title=Yorkshire Win County Championship|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060421081836/http://www.dalesview.fsnet.co.uk/cricket/ |archivedate = 2006-04-21}}</ref> ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನ್ನಣೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಜೆಫ್ ಬಾಯ್ಕಾಟ್, ಲೆನ್ ಹಟ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸಟ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cricketyorks" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯ ೧೫೧೯ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಮಾರ್ಕೆಟ್ ವೇಟನ್ ಬಳಿ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್‌ಕೋಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="racing" /> ಕುದುರೆ ರೇಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಸಕ್ತ [[:ವರ್ಗ:Horse racing venues in Yorkshire|ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌]]ಗಳು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://my-yorkshire.co.uk/racecourses/|publisher=My-Yorkshire.co.uk|title=Yorkshire Racecourses|accessdate=2007-10-25|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716025959/http://my-yorkshire.co.uk/racecourses/|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಸಂಘಟಿತ ನರಿ ಬೇಟೆ ಬಿಲ್ಸ್‌ಡೇಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮೂಲತಃ ೧೬೬೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref> {{cite news |url = https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/19/hunting.immigrationpolicy |title = A short history of the foxhunt |work = guardian.co.uk |publisher = The Guardian |date = 2004-11-19 |accessdate = 2008-11-02 | location=London}} </ref><ref> {{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/422753.stm |title = Three centuries of hunting foxes |work = BBC News Online |publisher = BBC |date = 1999-09-16 |accessdate=2008-11-02 }} </ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ FIFAದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ.,<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html|publisher=[[FIFA]]|title=Sheffield FC: 150 years of history|accessdate=2007-10-25|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/insidefifa/news/newsid=622007.html|publisher=[[FIFA]]|title=FIFA marks Sheffield FC's anniversary|accessdate=2007-10-25]|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091201214427/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/insidefifa/news/newsid=622007.html|url-status=dead}}</ref>. ೧೮೫೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ FC ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sheffieldfc.com/famous_sons.htm|publisher=SheffieldFC.com|title=Famous sons and daughters|accessdate=2007-10-25|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210342/http://www.sheffieldfc.com/famous_sons.htm|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರ ಕ್ಲಬ್ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಡರ್ಬಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೈದಾನ ಸ್ಯಾಂಡಿಗೇಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/students/a_z/index.shtml|publisher=BBC|title=The Ultimate A-Z of Sheffield|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070220051324/http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/students/a_z/index.shtml |archivedate = 2007-02-20}}</ref> ಈಗ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಆಟದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹರ್ಲ್‌ನ ಎಬೆನೆಜೆರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ffhy">{{cite book | last = Harvey | first =Adrian | title =Football, the First Hundred Years: The Untold Story of the People's Game | publisher =Routledge | month = January | year = 2005 | url =https://books.google.com/?id=TxoZ0S-GC7MC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=26+december+1860+sheffield+hallam | isbn = 0-415-35018-2}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಲೇ, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸಿಟಿ, ಡಾನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ರೋವರ್ಸ್, ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟೌನ್, ಹಲ್ ಸಿಟಿ, ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್, ಮಿಡಲ್‌ಬರೊ, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮತ್ತುಶೆಫೀಲ್ಡ್ ವೆಡ್‌ನೆಸ್‌ಡೇ,<ref name="yorkshireclubsfoot">{{cite web | title=The History of the Football League| work=Football League website | url=http://www.football-league.co.uk/page/History/0,,10794,00.html|accessdate=2008-10-03}}</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮೂರು ಸತತ ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://history-timeline.deepthi.com/sports-history-timeline/sports-timeline-1921-1930.html|title=World Sports History Timeline 1921&ndash;1930|accessdate=2007-10-25|archive-date=26 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526054659/http://history-timeline.deepthi.com/sports-history-timeline/sports-timeline-1921-1930.html|url-status=dead}}</ref> ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬ್ರೊ F.Cಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೬ರ UEFA ಕಪ್ ಫೈನಲ್<ref name="uefa.com">http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=೨೦೦೫/intro.html</ref> ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ<ref name="uefa.com"/> ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಲೀಗ್ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/3507795.stm | work=BBC News | title=Boro lift Carling Cup | date=2004-02-29 | accessdate=2010-04-06}}</ref> ಆಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹೆಸರಾಂತ ಆಟಗಾರರು ವಿಶ್ವ ಕಪ್-ವಿಜೇತ ಗೋಲುರಕ್ಷಕ ಗಾರ್ಡನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್<ref>{{cite web |url=http://www.ifhof.com/hof/banks.asp|publisher=IFHOF.com|title=Gordon Banks |accessdate=2007-10-25}}</ref> ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಾರಿಯವರ್ಷದ ಐರೋಪ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕೆವಿನ್ ಕೀಗನ್,<ref>{{cite web|url=http://www.normanphillips.co.uk/kevin_keegan_bio.htm|publisher=Norman Phillips Organisation|title=Kevin Keegan Biography|accessdate=2007-10-25|archive-date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070422172356/http://normanphillips.co.uk/kevin_keegan_bio.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮ್ಯಾನೇಜರುಗಳಾದ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮನ್, ಬ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ಲೋಗ್, ಬಿಲ್ ನಿಕಲ್‌ಸನ್, ಜಾರ್ಜ್ ರೇನರ್ ಮತ್ತುಡಾನ್ ರೆವಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2437525.ece|publisher=TimesOnline.co.uk|title=The top 50 managers of all time|accessdate=2007-10-25|date=12 September 2007|location=London|first=Matt|last=Dickinson|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716010209/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2437525.ece|url-status=dead}}</ref> The ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಜತೆಗೆ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ಹೊಟೆಲ್‌lನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಒಡಕಿನ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.napit.co.uk/viewus/infobank/rugby/superleague/history.php|publisher=Napit.co.uk|title=The History Of Rugby League|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಉನ್ನತ ಲೀಗ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಜೈಂಟ್ಸ್, ಹಲ್ FC, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬುಲ್ಸ್, ಹಲ್ KR, ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್, ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೀಡ್ಸ್ ರೈನೋಸ್.<ref>{{cite web|url=http://www.rlhalloffame.org.uk/champion.htm|publisher=RLHallofFame.org.uk|title=League Champions|accessdate=2007-10-25|archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214214410/http://www.rlhalloffame.org.uk/champion.htm|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ೬ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಮಂದಿಯನ್ನು ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ರೋಜರ್ ಮಿಲ್‌ವಾರ್ಡ್, ಜಾಂಟಿ ಪಾರ್ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಹೆರಾಲ್ಡ್ ವಾಗ್‌ಸ್ಟಾಫ್ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rlhalloffame.org.uk/hall.htm|publisher=RLHallofFame.org.uk|title=Rugby League Hall of Fame|accessdate=2007-10-25|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011022141/http://www.rlhalloffame.org.uk/hall.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನ "ಪ್ರಿನ್ಸ್" ನಸೀಂ ಹಮೆದ್ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="princenaz">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/boxing/4765035.stm|publisher=BBC|title=Naseem Hamed profile|accessdate=2007-10-25 | date=2006-05-12}}</ref> ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರಾಂತ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳು ಎಂದು BBC ವರ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="princenaz" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಟೆರಿಕ್, ರೆಡ್‌ಕಾರ್, ರೈಪನ್, ತಿರ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆವರ್ಲಿ,ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಂಟೆಫ್ರಾಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ವೆದರ್‌ಬೈ, ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್. ನರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಲ್‌ನ ಕ್ರೀಡೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದಾಗಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite episode|series=Countryfile|title=Knurr and Spell|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00yc523#synopsis|network=BBC One|airdate=2011-01-30}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/local/bradford/hi/people_and_places/history/newsid_9379000/9379408.stm|title=Yorkshire game of 'knurr and spell' rediscovered for TV|date=2011-01-28}}</ref><ref name="kirklees">{{cite web|publisher=Kirklees Council|title=Tolson Museum Top Ten - Knurrs, spell and pommel|last=Holland|first=Isobel|date=April 2010}}</ref> ===ಪಾಕಪದ್ಧತಿ=== [[File:Roastbeef with yorkshire puddings.jpg|thumb|left|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಡೇ ರೋಸ್ಟ್ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಡಿಸುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಡುಬುಗಳು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು, ನಾರ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮೃದ್ಧ ರುಚಿಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅವು ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಕೈಗೆಟಕುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="favyorksrecipe">{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/dp/1898435111 |publisher=Amanda Persey|title=Favourite Yorkshire Recipes|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಮೂಲದ ಅಥವಾ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ತಿನಿಸುಗಳಿವೆ.<ref name="favyorksrecipe" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪಡ್ಡಿಂಗ್, ರುಚಿಕರವಾದ ಅರೆದ್ರವ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುರಿದ ದನದ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಡೆ ರೋಸ್ಟ್ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="favyorksrecipe" /> ಕೌಂಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಆಹಾರಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ [[ಮೊಸರು|ಮೊಸರಿನ]] ಕಡುಬು, ರೋಸ್‌ವಾಟ‌ರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಸರಿನ ಕಡುಬಿನ ಭಕ್ಷ್ಯ,<ref>{{cite web|url=http://www.blunham.demon.co.uk/Yorksgen/Recipes/CakesandPastries/Curd%20Cheesecakes.html|publisher=Yorksgen Recipes|title=Curd Cheesecakes|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715220012/http://www.blunham.demon.co.uk/Yorksgen/Recipes/CakesandPastries/Curd%20Cheesecakes.html|url-status=dead}}</ref> [http://redshed.co.uk/blog/yorkshire-curd-tart-recipe/] ಸಿಹಿ ಶುಂಠಿ ಕೇಕ್ ಪಾರ್ಕಿನ್,ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶುಂಠಿ ಕೇಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಓಟ್ ಧಾನ್ಯದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಕಾಕಂಬಿ]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{cite web |url=http://www.aboutfood.co.uk/places/yorkshire_guide.html|publisher=AboutFood.com|title= Right good food from the Ridings|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070607194557/http://www.aboutfood.co.uk/places/yorkshire_guide.html |archivedate = 2007-06-07}}</ref> ಮತ್ತು ವೆನ್‌ಸ್ಲೇಯ್‌ಡೇಲ್ [[ಗಿಣ್ಣು]], ವೆನ್‌ಸ್ಲೇಯ್‌ಡೇಲ್‌ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಗಿಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wensleydale.org/pick-of-the-dales/selected.asp?ID=6|publisher=Wensleydale.org|title=Yorkshire Recipes: Ginger Beer|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009023533/http://www.wensleydale.org/pick-of-the-dales/selected.asp?ID=6|url-status=dead}}</ref> ಪಾನೀಯ ಶುಂಠಿ ಬಿಯರ್, [[ಶುಂಠಿ|ಶುಂಠಿಯ]] ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಹಾಗು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2009}} ಲಿಕ್ವೋರೈಸ್ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಪಾಂಟೆ‌ಫ್ರಾಕ್ಟ್‌ನ ಜಾರ್ಜ್ ಡನ್‌ಹಿಲ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.೧೭೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜತೆ ಲಿಕ್ವೋರೈಸ್ ಸಸಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wakefield.gov.uk/CultureAndLeisure/HistoricWakefield/PontefractCakes/liquorice.htm|publisher=Wakefield.gov.uk|title=Liquorice in Pontefract|accessdate=2008-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615110659/http://www.wakefield.gov.uk/CultureAndLeisure/HistoricWakefield/PontefractCakes/liquorice.htm|archivedate=15 ಜೂನ್ 2011|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರವು ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ರೌನ್‌ಟ್ರೀಸ್, ಟೆರೀಸ್ ಮತ್ತು ಥಾರ್ನ್‌ಟನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿಹಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.visityork.org/media/factsheets/Chocolate.asp|publisher=VisitYork.org|title=Chocolate is to York what mustard is to Norwich|accessdate=2007-10-25|archive-date=31 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131165503/http://www.visityork.org/media/factsheets/Chocolate.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/localnews/Safeguard-for-chocolate-heritage-.3217104.jp |publisher=YorkshirePost.co.uk|title=Safeguard for chocolate heritage|date=20 September 2007| accessdate=2007-10-25}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಹಾರ ಪಿಕೆಲೆಟ್(ತೆಳು ಮೃದು ರೊಟ್ಟಿ). ಇದು ಕ್ರಂಪೆಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅತಿಯಾಗಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.seymour-recipes.com/recipes/Bread/breadmachine/Yorkshire_pikelets.htm|publisher=Seymour-Recipes.com|title=Yorkshire Pikelets|accessdate=2007-10-25|archive-date=12 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112003627/http://www.seymour-recipes.com/recipes/Bread/breadmachine/Yorkshire_pikelets.htm|url-status=dead}}</ref> ರೂಬಾರ್ಬ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ರೂಬಾರ್ಬ್‌ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಏಕತೆಯಿಂದ ಕರಿಗಳು(ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣ) ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಕ್‌ಹೀಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೮೪೦ ಆಸನದ ಆಕಾಶ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕರಿ ಹೌಸ್" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/news/New-owner-for-world39s-largest.1833967.jp|title=New owner for world's largest curry house|last=Roberts|first=John|date=20 Oct 2006|work=Yorkshire Post|accessdate=2009-03-22}}</ref> ===ಬೀರ್ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ === ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮದ್ಯಸಾರ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕಗಳಿವೆ,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುವೆಂದರೆ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಶೀಪ್, ಕಾಪರ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿವರಿ, ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಟೆಟ್ಲೆಯ್ಸ್, ಕೆಲ್ಹಮ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ರಿವರಿ, ಥೀಕ್ ಸ್ಟೊನ್ಸ್ ಮತ್ತು ತಿಮೊತಿ ಟೇಲರ್.<ref name="quaffale">{{cite web |url=http://www.quaffale.org.uk/php/county/S59 |title=Breweries In The Historic County of Yorkshire |publisher=www.quaffale.org.uk |accessdate=2009-05-03 |last= |first= |archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081123042851/http://www.quaffale.org.uk/php/county/S59 |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆವ ಬೀರ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಹಿ ರುಚಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref> {{cite web |url=http://www.sallyhoward.net/article.php?id=24&category=food |title=Yorkshire Beer Guide | Sally Howard } freelance writer |publisher=www.sallyhoward.net |accessdate=2009-05-03 |last= |first= }} </ref> ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೊರೆಯುವ ಇದನ್ನು ಕೈಪಂಪ್ ಮೂಲಕ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಳಪು ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ನೊರೆ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.roosters.co.uk/faq.htm |title=Roosters brewery - Frequently asked questions |publisher=www.roosters.co.uk |accessdate=2009-05-03 |last= |first= |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080612055702/http://www.roosters.co.uk/faq.htm |archivedate = 2008-06-12}} </ref> ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಸದ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದ ಫೌಂಟೇನ್ಸ್ ಅಬೆಯ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎಂದರೆ ೬೦ ಬ್ಯಾರಲ್ ಗಳಷ್ಟು ಮದ್ಯಸಾರವನ್ನು ಮೊಳೆತ ಪ್ರಬಲ ಬಾರ್ಲಿ ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.beer-pages.com/protz/features/st-albans-abbey-beer.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716000300/http://www.beer-pages.com/protz/features/st-albans-abbey-beer.htm |url-status=dead }}</ref> ಸದ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬ್ರಿವರಿಗಳು ಆರಂಭಿಕ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು.ಅಂದರೆ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref name="quaffale" /> ===ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ === [[File:Kate Rusby live.jpg|thumb|right|೨೦೦೫ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಟ್ ರಸ್ಬಿ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಲಾಂಗ್ ಸೊರ್ಡ್ ಡಾನ್ಸ್ ತುಂಬಾ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>C. J. Sharp, ''ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ದನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟುಗೆದರ್ ವಿತ್ ದಿ ಹಾರ್ನ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಆಬಟ್ಸ್ ಬ್ರಾಮ್ಲೆ,'' (ಕೆಸ್ಸಿಂಜರ್ ಪ್ರಕಟಣೆ,೨೦೦೩).</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಭಾಷಣಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಆನ್ ಇಲ್ ಕಲಾ ಮೂರ್ ಬಹತ್ 'ಅತ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ತೆರನಾದ ಜನಪದೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಂಟ್ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ ಹಿಮ್ನಲ್ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.)ಆದರಿದು ಅನಧಿಕೃತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾಡಗೀತೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>A. ಕೆಲ್ಲೆಟ್, ''ಆನ್ ಇಲ್ಕಾ ಮೂರ್ ಬಾಹಟ್'ಎಟ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಾಂಗ್'' (ಸ್ಮಿತ್ ಸೆಟ್ಟಲ್, ೧೯೮೮).</ref> ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದರೆ ಹಲ್ ನಲ್ಲಿನ ವಾಟರ್ ಸನ್ಸ್,ಇವರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಜಾನಪದ ಕಥನ ಭಾಷಾಂತರಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ೧೯೬೫ ರಿಂದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Nidel2005">R. ನೈಡೆಲ್, ''ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್: ದಿ ಬೇಸಿಕ್ಸ್'' (ಲಂಡನ್: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ೨೦೦೫), p. ೯೦.</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದರೆ ಯಂಗ್ ಟ್ರೆಡಿಶನ್ ನ ಹೀದರ್ ವುಡ್ (ಜನನ ೧೯೪೫); ಮಿಕ್ಕುಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಿನ ಜಾನಪದ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ ಮಿ.ಫಾಕ್ಸ್ (೧೯೭೦–೨),ದಿ ಡೈಟಾನ್ ಫೆಮಿಲಿ,ಜೂಲಿ ಮ್ಯಾಥಿವ್ಸ್,ಕತ್ರಿನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಟೆ ರಸ್ಬಿ ಇದ್ದರೂ ಅಲ್ಪಕಾಲದ್ದವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Nidel2005" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲ್ವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಕ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮೂವತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>''ಫಾಲ್ಕ್ ರೂಟ್ಸ್'', http://www.folkandroots.co.uk/Venues_Yorkshire.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209201537/http://www.folkandroots.co.uk/Venues_Yorkshire.html |date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013 }}, ೨೦೦೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೀಗೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ದಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರುಪ್ ವೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇದರ ಮೂಲಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>'ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಗುಂಪಿನ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.,' ''Yorkshire Post'', http://www.yorkshirepost.co.uk/video/Folk-songs-of-traditional-yorkshire.೩೧೬೬೪೧೯.jp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದವರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡೆಲ್ಯುವಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಡೈಸನ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬೇರ್ಸ್ಟೊವ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಬೆನೆಸ್, ಕೆನ್ನೆತ್ ಲೈಟನ್, ಎರಿಕ್ ಫೆನ್ಬಿ, ಹಾಯ್ದನ್ ವುಡ್, ಆರ್ತರ್ ವುಡ್, ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಕುಕೆ, ಗಾವಿನ್ ಬ್ರಿಯರ್ಸ್; ಅದಲ್ಲದೇ,ಟೀವಿ,ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಂಗೀತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಬ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ವಾಲಿ ಸ್ಟೊಟ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್,ಬಾಜಾ ಬಜಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಎಂಬ ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ ತವರು ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೈಕೆ,ಬ್ರೈಟ್ ಹೌಸ್ & ರಾಸ್ಟ್ರಿಕ್,ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಇಂಪಿರಿಯಲ್,ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ಟನ್ ಮೇಲ್ ಫ್ರಿಕ್ಲೆಯ್.{{Citation needed|date=June 2010}} ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಕೌಂಟಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಣಿಗಳು,ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಬಳಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದವು.ಆದರೆ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗಿದಂತೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃತ್ತಿಪರವಾದವು.ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=June 2010}} ಇಂತಹ ಬ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇನ್ನೂ ಇದೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ.ಈ UK ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಗಳು ಯುರೊಪ್,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ದೂರದ ಪೌರಾತ್ಯ ಮತ್ತು USA ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=June 2010}} ಆಗ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ಬೌವೀ ಎಂಬುವವರು ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0670006/ "ಎಪಿಸೋಡ್ ಫಾರ್ ನವೆಂಬರ್ 2003"]. ''ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ (TV ಸೀರೀಸ್)''. ೨೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೩.</ref> ನಲ್ಲಿನ ತಾಡ್ ಕಾಸ್ಟರ್ ನ ಜನಕ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹಲ್ ನಿಂದ್ ಮೂವರು ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರೆಂದರೆ ಮಿಕ್ ರೊನ್ಸನ್,ಟ್ರೆವೊರ್ ಬೊಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಮಿಕ್ ವುಡ್ ಮಾನ್ಸೆಯ್;ಈ ಮೂವರು ''ಜಿಗ್ಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಪೈಡರ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮಾರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಆಲ್ಬಮ್ ನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು.ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವೀ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html|publisher=Time.com|title=The All-TIME 100 Albums|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109195005/http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೆಫೆಲ್ಡಿಮೂಲದ ಡೆಫ್ ಲೆಪ್ಪಾರ್ಡ್ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರ ೧೯೮೩ ರ ಆಲ್ಬಮ್ ಪಿರೊಮಾನಿಯಾ (ಆಲ್ಬಮ್) ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರ ಆಲ್ಬಮ್,ಹಿಸ್ಟೆರಿಯಾ (ಡೆಫ್ ಲೆಪ್ಪಾರ್ಡ್ ಆಲ್ಬಮ್) ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಾಗಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದವು. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಾಚೀನ-ಸಂಗೀತ ದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ತನ್ನ ಸಾಧನೆ ಮೆರೆದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ; ದಿ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಮರ್ಸಿ, ದಿ ಕಲ್ಟ್, ವಾರ್ದಿಸ್, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಆಫ್ ಫೋರ್, ABC, ದಿ ಹ್ಯುಮನ್ ಲೀಗ್, ನಿವ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆರ್ಮಿ, ಸಾಫ್ಟ್ ಸೆಲ್, ಚುಂಬಾವಾಂಬಾ, ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರೆಜೆಂಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಮಿಶನ್.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/leeds/music/raw_talent/gods/2004.shtml|publisher=BBC|title=Will the gods come from Leeds?|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಅದು ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ನಿಂದ ಬಂದ ತಿರುಳಾದ ಪಲ್ಪ್ ಎನಿಸಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅದು ''ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್'' ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು.ಆ ಹಾಡು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ದುಡಿಯುವ-ವರ್ಗದ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/radio2/soldonsong/songlibrary/commonpeople.shtml|publisher=BBC|title=Common People|accessdate=2007-10-25}}</ref> ನಂತರ ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಪೊಸ್ಟ್-ಪಂಕ್ ರಿವೈವಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೈಸರ್ ಚೆಫ್ಸ್ ಕೂಡಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಂಡವು.ನಂತರ ಬಂದ ದಿ ಕ್ರಿಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್ ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟ ಕಂಡವು.ಇದರೊಂದಿಗೆ ''ವಾಟ್ ಎವರ್ ಪೀಪಲ್ ಸೇ ಐ ಆಮ್,ದ್ಯಾಟೀಸ್ ವಾಟ್ ಐ ಆಮ್ ನಾಟ್'' ಕೂಡ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಆಲ್ಬಮ್ ಆದರೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಂಗೀತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ-ಮಾರಾಟ ಕಂಡು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news|publisher=[[BBC News Online]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5315452.stm|title=Arctic Monkeys win Mercury Prize|accessdate=2007-10-25|date=5 September 2006}}</ref> ಅದಲ್ಲದೇ ಇಂಡಿ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವನ್ ನೈಟ್ ಓನ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೆಲ್ಮ್ ಸ್ಲೆಯ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು (ಅದೇ ಆಧಾರದ) ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿವೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ ಕಾಮ್ ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ವೈನ್'' ; ಅಲ್ಲದೇ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಳಾದ ''ಹಾರ್ಟ್ ಬೀಟ್'' ಮತ್ತು ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ ''ಎಮ್ಮರ್ ಡೇಲ್'' ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು.ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಡವು. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ವೈನ್'' ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಡೆದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ವಿನೋದದ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.ಇದು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಈಗಲೂ ಓಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.summer-wine.com/story.htm|publisher=Summer-Wine.com|title=Summer Wine - The Story|accessdate=2008-10-03|archive-date=1 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501132716/http://www.summer-wine.com/story.htm|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸರಣಿಗಳೆಂದರೆ ''ದಿ ಬೆಡೆರ್ ಬೆಕೆ ಟ್ರಿಲೊಜಿ'',''ರೈಸಿಂಗ್ ಡ್ಯಾಂಪ್'',''ಫ್ಯಾಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ಮತ್ತು'' ದಿ ರಾಯಲ್''. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಗೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಕೆಸ್'', ''ದಿಸ್ ಸ್ಪೊರ್ಟಿಂಗ್ ಲೈಫ್'', ''ರೂಮ್ ಎಟ್ ದ ಟಾಪ್'', ''ಬ್ರಾಸ್ಡ್ ಆಫ್'', ''ಮಿಶ್ಚೀಫ್ ನೈಟ್'', ''ರಿಟಾ, ಸೂ ಅಂಡ್ ಬಾಬ್ ಟೂ'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಲಂಡರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್''. ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ದಿ ಫುಲ್ ಮೊಂಟಿ'' ಒಂದು [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವ-ಕಾಲಿಕ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ANI ನ ಜನಮತಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/070724/139/6iho5.html|publisher=Yahoo.com|title=Monty Python's 'Life of Brian' tops Best British Movie list|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080105090427/http://in.news.yahoo.com/070724/139/6iho5.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-01-05}}</ref> ಕೌಂಟಿ ಕೂಡ'' ಮೊಂಟಿ ಪೈಥೊನ್ಸ್ ದಿ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತಗೊಂಡಿದೆ.ಜನನದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದು "ದಿ ಮಿರಾಕಲ್ ಆಫ್ ಬರ್ತ್,ಪಾರ್ಟ್ II—ದಿ ಥರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್"ಎಂದು ಉದ್ಘರಿಸುತ್ತದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದು ಮಿಲ್ ಟೌನ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡು "ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್" ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9F03E4D7123BF932A05750C0A965948260|publisher=''[[New York Times]]''|title=Monty Python's The Meaning of Life (1983)|accessdate=2007-10-25|archive-date=19 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519194528/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9F03E4D7123BF932A05750C0A965948260|url-status=dead}}</ref> ಮೊಂಟಿ ಪೈಥಾನ್ ಕೂಡ ಫೋರ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೆನ್ ಸ್ಕೆಚ್ ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಎಟ್ ಲಾಸ್ಟ್ ದಿ ೧೯೪೮ ಶೊ'' ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ayup.co.uk/laugh/laugh0.html|publisher=Ayup! Online Magazine|title=The 'Four Yorkshiremen' Sketch|accessdate=2007-10-25}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ===ರಾಜಕೀಯ=== {{Main|Yorkshire (UK Parliament constituency)|High Sheriff of Yorkshire|Lord Lieutenant of Yorkshire}} [[File:Wilberforce john rising.jpg|thumb|left|ವಿಲಿಯಂ ವಿಲ್ಬರ್‌ಫೋರ್ಸ್, ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದುಮಾಡಿದವರು, 1784–೧೮೧೨ರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ MP ಯಾಗಿದ್ದರು.]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್೧೨೯೦ರಿಂದಲೂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗಿನ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ೧೭೦೭ ರಿಂದ ೧೮೦೦ ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ್ನು ೧೮೦೧ ರಿಂದ ೧೮೩೨ ವರೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೌಂಟಿಯು ೧೮೩೨ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಪೌಂಡ್ ನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಹರಣದ ನಂತರ ಇನ್ನೆರೆಡು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರ ಬಲ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ.<ref name="mps">{{cite web|url=http://www.election.demon.co.uk/prereform.html|publisher=Election. Demon.co.uk|title=Parliamentary Constituencies in the unreformed House|accessdate=2007-10-25|archive-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071105102205/http://www.election.demon.co.uk/prereform.html|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಏಕೈಕ,ವಿಶಾಲ ಕೌಂಟಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="mps" /> ಇನ್ನುಳಿದ ಕೌಂಟಿಗಳಂತೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿಯು ಕೌಂಟಿ ಚಿಕ್ಕಭಾಗಗಳಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೆಂದರೆ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್. ಇದು ೧೨೬೫ ರ ಡೆ ಮೊಂಟ್ ಫೊರ್ಟ್ಸ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಇದ್ದಾಗಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಂದರೆ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೩೨ ನಂತರ ಅದರ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಮೂವರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ಷೈರ್ ನಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು;ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್,ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್,ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="mps" /> ನಂತರದ ೧೮೬೫ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಮತ್ತೆ ನಾರ್ದರ್ನ್,ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಸಂಸತ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲ ರಿಡಿಸ್ಟ್ರಿಬುಶನ್ ಆಫ್ ಸೀಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೮೫ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.revision-notes.co.uk/revision/820.html|publisher=Revision-Notes.co.uk|title= 1885 Redistribution Act|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012082430/http://www.revision-notes.co.uk/revision/820.html |archivedate = 2007-10-12}}</ref> ಈ ಕಾನೂನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ಥಳೀಕರಣ ಕಂಡಿತು.ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗ ೨೬ ಹೊಸ ಸಂಸತ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೮೮ ಸಣ್ಣ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.ಆಗ ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ೮ ಚಿಕ್ಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1888/cukpga_18880041_en_1|publisher=OPSI.gov.uk|title=Local Government Act 1888|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೧೮ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ೧೯೧೮ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಮತ್ತೆ ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/images/historical/1918representation.cfm|publisher=Parliament.co.uk|title=Representation of the People Act 1918|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070311003222/http://www.parliament.uk/about/images/historical/1918representation.cfm |archivedate = 2007-03-11}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಿತ ರಿಆರ್ಗೈನೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅಂದರೆ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೭೨,ಇದು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?LegType=All+Primary&PageNumber=58&NavFrom=2&parentActiveTextDocId=2431824&activetextdocid=2432047|publisher=StatuteLaw.gov.uk|title=Local Government Act 1972|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಈ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇನಾಧಿಕಾರಗಳು,ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಕೌಂಟಿಗಳ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ಸ್ ಗಳು ರದ್ದಾದವು.ಇವುಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಕೌಂಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಖಾಂತರ ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="autogenerated1" /> ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು <ref>{{cite web|url=http://www.aroundsaddleworth.co.uk/Old-Website/White_rose_red3.htm|publisher=AroundSaddleworth.co.uk|title=White Rose or Red|accessdate=2007-10-25|archive-date=28 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728172415/http://www.aroundsaddleworth.co.uk/Old-Website/White_rose_red3.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ <ref>{{cite web|url=http://www.buzzle.com/editorials/9-23-2004-59624.asp|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=Elsewhere (reprint of original article)|date=23 September 2004|access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090316081249/http://www.buzzle.com/editorials/9-23-2004-59624.asp|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಇಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಆದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಿದ್ದವು.ಅದಲ್ಲದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಾವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಯಸಲು ಅದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|publisher=[[Yorkshire Ridings Society]]|title=About|accessdate=2009-06-03|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805051852/http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗೆ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಷೈರ್ ನ್ನು ಯುನಿಟರಿ ಅಥಾರಿಟಿ ಏರಿಯಾ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೆರೆಮೊನಿಯಲ್ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ದಿ ಅಹಂಬರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹುತೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಆದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿ ಭಾಗವನ್ನಲ್ಲ.ಯಾರ್ಕ್ ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮತಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.ಇದು ಆರು MEP ಗಳನ್ನು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮರಳಿಸಿದೆ. ===ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಉನ್ನತವರ್ಗ=== {{Main|Kings of Jórvík|Earl of York|Duke of York|House of York}} ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡ್ಯಾನಿಷ್]] ವೈಕಿಂಗ್‌ರ ಆಕ್ರಮಣದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಯಾರ್ಕ್, ಜಾರ್ವಿಕ್ ವಸಾಹತಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ‌ವನ್ನು ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.viking.no/e/england/york/rulers_of_jorvik.html|publisher=Viking.no|title=The Rulers of Jorvik (York)|accessdate=2007-10-24}}</ref> ೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಿಂದ ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಎರಿಕ್ ಬ್ಲಡೇಕ್ಸ್ ನಿಧನಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ವಿಕ್ ಕೊನೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೆಸರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.viking.no/e/england/york/jorvik_who_ruled_it_and_when.html|publisher=Viking.no|title=Jorvik - who Ruled it and When?|accessdate=2007-10-24}}</ref> [[File:TheSingleWhiteRose.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ವೈಟ್ ರೋಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಉಳಿದಿದೆ.]] ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೆಸರು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದರೂ, ಅದನ್ನು ೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ಎಡ್ಗರ್ ದಿ ಪೀಸ್‌ಫುಲ್ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದ ಬಿರುದು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್<ref name="northeasthiss">{{cite web|url=http://www.northeastengland.talktalk.net/page24.htm|publisher=NorthEastEngland.talktalk.net|title=Timeline of North East History|accessdate=2007-10-24|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029173256/http://www.northeastengland.talktalk.net/page24.htm|url-status=dead}}</ref> ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿದರು.ಅರ್ಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿರುದು ಪ್ರಸಕ್ತ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು.<ref name="northeasthiss" /> ಈ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಲಿಯಂ ಲೆ ಗ್ರಾಸ್.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರ್ಲ್‌ಗಿರಿಯನ್ನು ಹೆನ್ರಿ II ರದ್ದುಮಾಡಿದ. ''ದಿ ಅನಾರ್ಚಿ'' (ಅರಾಜಕತೆ)ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ತೊಂದರೆಯ ಅವಧಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಅರ್ಲ್‌ಗಿರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sqa.org.uk/files_ccc/03miHistoryInt2.pdf|publisher=SQA.org.uk|title=Murder in the Cathedral: Crown, Church and People 1154-1173|accessdate=2007-10-24|format=PDF|archive-date=27 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527221320/http://www.sqa.org.uk/files_ccc/03miHistoryInt2.pdf|url-status=dead}}</ref> ವರಿಷ್ಠರ ವರ್ಗವನ್ನು ೧೩೮೫ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ III ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಈ ಬಾರಿ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿರುದಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಅವನ ಪುತ್ರ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಲಿಗೆ ನೀಡಿದ. ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ; ನಂತರ ಬಿರುದನ್ನು ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಜತೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವೈಟ್ ರೋಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಸಂಕೇತವು ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್‌ರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="whiterosehistory">{{cite web |url=http://www.yorkshirehistory.com/yorkshirerose.htm|publisher=YorkshireHistory.com|title=The White Rose of Yorkshire|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಹೌಸ್‌ಗೆ ವಿಶೇಷ ನಂಟನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ IIIವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜೀವನದ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ.<ref name="middleham" /><ref>{{cite web|url=http://www.richardiiiyorkshire.co.uk/|publisher=Richard III Society - Yorkshire Branch|title=Why a Yorkshire Branch Site?|accessdate=2007-10-24|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071124043401/http://www.richardiiiyorkshire.co.uk/|url-status=dead}}</ref> ಆಗಿನಿಂದ ಈ ಬಿರುದು ಅನೇಕ ಮಂದಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದು, ರಾಜನ ಜತೆ ವಿಲೀನವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಬಿರುದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ukdukes.co.uk/the_dukes/the_duke_of_york/|publisher=UKDukes.co.uk|title=The Dukes of the Peerage of the United Kingdom: Duke of York|accessdate=2007-10-24|archive-date=19 ಮಾರ್ಚ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319081521/http://www.ukdukes.co.uk/the_dukes/the_duke_of_york/|url-status=dead}}</ref> ==ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|List of people from Yorkshire}} ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== {{Portal|Yorkshire}} * ೧೯೩೧ ಡಾಗರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭೂಕಂಪ * ೧೯೮೪ರಿಂದ ಉಪಸ್ಥಿತವಿದ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ ದಿನಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫಾರ್ವಾರ್ಡ್ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತುಕಡಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಮಾಜ * ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌(ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೈನ್ಯದ ಸದಸ್ಯ) * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಯಲುಗಳು *ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ {{Clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{Reflist|2}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== :{{note label|wars|a|a}}ವಾರ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಸಸ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಯುದ್ಧಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅವು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟಾಜೆನೆಟ್‌ನ ಕ್ಯಾಡೆಟ್ ಶಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ರಾಜಮನೆತನದ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ.ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬ ಶರೀಪ್ ಹಟ್ಟನ್ ನೆವಿಲ್ಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಬೋಲ್ಟನ್ಸ್ಕ್ರೋಪ್ಸ್, ಡ್ಯಾನ್‌ಬಿಯ ಲ್ಯಾಟಿಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಪ್ ಹಾಗು ತಿರ್ಸ್ಕ್ನ ಮೊಬ್ರೇಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಟನ್ ಇನ್ ಲಾನ್ಸ್‌ಡೇಲ್. ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಲಂಕಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರ್ಸೀಸ್, ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಿಪ್‌ಟನ್, ರಾಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ಮ್ಸ್‌ಲೆ, ಗ್ರೇಸ್ಟಾಕ್ ಆಫ್ ಹೆಂಡರ್‌ಸ್ಕೆಲ್ಫ್, ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್ ಆಫ್ ಹೋಲ್ಡರ್‌ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲ್ಬೋಚ್ ಆಫ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Sister project links|Yorkshire}} * [http://www.britannia.com/history/yorkshire/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521035135/http://www.britannia.com/history/yorkshire/ |date=21 ಮೇ 2014 }} * [http://www.yorkshire-dialect.org/ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್] * [http://www.theoriginalrecord.com/database/search/decade/127 ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಇಂಕ್ವಿಸಿಷನ್ಸ್ 1275–1295] *[http://www.genuki.org.uk/big/eng/YKS/ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್]: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಯ ಮಾಹಿತಿGENUKIನಲ್ಲಿ. * [http://www.yorkshire.com/ ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112102230/http://www.yorkshire.com/ |date=2021-01-12 }} {{Yorkshire}} {{England counties/1889}} {{Coord|54|00|N|1|30|W|display=title|region:GB_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೌಂಟಿಗಳು]] qq8tg64utda4j26bj1i14bbrrbdqptt 0 32724 1372178 1359692 2026-04-27T00:09:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372178 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Garcinia indica - fruits, seeds, pulp and rinds.jpg|image_caption=Kokum fruits, seeds, pulp and rinds|status=VU|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Ved, D. |author2=Saha, D. |author3=Ravikumar, K. |author4=Haridasan, K. |date=2015 |title=''Garcinia indica'' |volume=2015 |page=e.T50126592A50131340 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T50126592A50131340.en |access-date=19 November 2021}}</ref>|genus=Garcinia|species=indica|authority=[[Jacques Denys Choisy|Choisy]]}} [[ಚಿತ್ರ:Kokum_Plant.jpg|right|thumb|A kokum tree soon to be ready for harvest]] [[ಚಿತ್ರ:Kokumfruitsdried.jpg|thumb|ಕೋಕಂ ಹಣ್ಣುಗಳ ಒಣಗಿಸಿದ ಸಿಪ್ಪೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Garcinia_indica_syrup_making_from_rinds.jpg|thumb|The vessel on the left contains syrup which is obtained from the vessel containing kokum rinds, on the right. The syrup is used to make kokum sherbet.]] '''ಮುರುಗಲ ಹಣ್ಣು, ಕೋಕಂ''' ಅಥವಾ '''ಪುನರ್ಪುಳಿ''' ಬೆಳೆಯು ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ]] ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ]] [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು [[ನೆಡುತೋಪು]] ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಪ್ರಧಾನ ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಸಾಂಬಾರು ಬೆಳೆ. ಇದರ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ [[ಭಾರತ]]. ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ''ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ ಇಂಡಿಕ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ಗಟ್ಟಿಫೆರೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ೧೦-೧೫ ಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗಡಸು [[ಮರ|ಮರವಾಗಿದ್ದು]], ಬಾಗಿರುವ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=ರೆಸೋನೆನ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನ |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/001/01/0086-0089 |accessdate=13 June 2020}}</ref> ಮುರುವನ ಹುಳಿ, ಮೂರ್ಗಿನಹುಳಿ ಮರ, ಬಿರಿಂಡ ಪರ್ಯಾಯನಾಮಗಳು. [[ಉಪ್ಪಾಗೆ|ಉಪಾಗಿ]] (ಮಂತುಳ್ಳಿ), ಮಂಗೊಸ್ಟೀನ್, ದೇವನಹುಳಿ, ದೇವಗರಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಇದು ಅವುಗಳಂತೆಯೇ ಗಾರ್ಸೀನಿಯ ಎಂಬ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ವೈನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಕೊಂಕಣ]] ಸೀಮೆಯಲ್ಲೂ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲೂ]] ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. == ಸಸ್ಯ ವಿವರಣೆ == ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮರ ಇದು; ಸುಮಾರು 10 ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣುಗಳು]] 2-4 ಸೆಂಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಚೆಂಡುಗಳಂತಿವೆ. ಮಾಗಿದಾಗ ಕಡುನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಳಗೆ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳೂ 5-8 [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳೂ]] ಇವೆ. ಹಣ್ಣಿಗೆ ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ಸ್ವಾದವೂ ಸಿಹಿಮಿಶ್ರಿತ ಹುಳಿ ರುಚಿಯೂ ಉಂಟು. ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ತಿರುಳಿನ ರಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ನೆನೆಯಿಕ್ಕಿ ತೆಗೆದು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಕೋಕಮ್ ಎಂಬ ಹುಳಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Kokum">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=e8BoCwAAQBAJ&pg=PT8|title=The Deluxe Food Lover's Companion, 2nd edition|author1=Ron Herbst|author2=Sharon Tyler Herbst|publisher=Barron's Educational Series|year=2015|isbn=978-1-4380-7621-8}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 10 ಮ್ಯಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಕೊಂಚ ಮೊತ್ತದ ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಟಾರ್ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಇದೆ. == ಉಪಯೋಗ == ಕೋಕಂ ತಿರುಳನ್ನು [[ಹುಣಸೆ|ಹುಣಸೆ ಹುಳಿಗೆ]] ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="Peter2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cK-jAgAAQBAJ&pg=PA207|title=Handbook of Herbs and Spices|author1=K. V. Peter (Editor)|author2=V.K. Raju (author)|author3=M. Reni (author)|date=17 August 2001|publisher=Elsevier|isbn=978-1-85573-645-0|pages=207–213}}</ref> ಪ್ರತಿ ೧೦೦ ಗ್ರಾಂ ತಿರುಳಿನಿಂದ ೮೦ ಗ್ರಾಂ ತೇವಾಂಶ, ೨.೪ ಗ್ರಾಂ ಆಂತೊಸಯನಿನ್, ೧.೦ ಗ್ರಾಂ [[ಸಾರಜನಕ|ಸಸಾರಜನಕ]], ೧.೭ ಗ್ರಾಂ ಟ್ಯಾನಿನ್, ೪.೧ ಗ್ರಾಂ [[ಸಕ್ಕರೆ]], ೧.೪ ಗ್ರಾಂ ಕಚ್ಚಾಕೊಬ್ಬು, ೦.೯ ಗ್ರಾಂ ಪೆಕ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ೫.೯ ಗ್ರಾಂ ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/surprising-health-benefits-of-drinking-kokum-juice-every-day/articleshow/72394772.cms</ref> ಇದನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಢಬಹುದು. ಸಿರಪ್‌, [[ಪಾನೀಯ]], [[ಸಾರು]], [[ತಂಬುಳಿ|ತಂಬುಳಿಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಕೊಂಕಣ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹಣ್ಣಿಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆ ನೀಗುವ ವಿಶೇಷ ಗುಣವಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಪುಳಿ ಹಣ್ಣಿನ ಒಣ ಸಿಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಟ್ಟು, ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಡಕೆಯ ಬಾಯನ್ನು ಬಿಗಿದಿಟ್ಟರೆ ಮೂರು ವರುಷವಾದರೂ ತಾಜಾ ಆಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=ಫ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ |url=https://www.prajavani.net/variety-product-kokum-638167.html |accessdate=13 June 2020}}</ref> ಮೂರ್ಗಿನಹುಳಿಹಣ್ಣಿನ ಬೀಜದಿಂದ ಕೋಕಮ್ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹದು. ಖಾದ್ಯಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವ ಈ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸೇವಿಸುವುದಲ್ಲದೆ [[ತುಪ್ಪ|ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಬಳಸುವುದುಂಟು. ಇದು ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ, ತಂಪುಕಾರಕ, ಪ್ರತಿಬಂಧಕವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮುಲಾಮು|ಮುಲಾಮಿನ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೈ, [[ತುಟಿ]] ಬಿರುಕುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿದೆ. ಬೆಣ್ಣೆ ತೆಗೆದಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವ ಹಿಂಡಿ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ. ಹಣ್ಣು ಜಂತುನಾಶಕ, ಹೃದಯೋತ್ತೇಜಕವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ [[ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ]], ಆಮಶಂಕೆಗಳಿಗೂ ಔಷಧಿಯಾಗಿದೆ. ಹಣ್ಣಿನ ರಸ ಪಿತ್ತಹರ. == ಕೃಷಿ == '''ಪುನರ್ಪುಳಿ''' ಮರ [[ನವೆಂಬರ್]]-[[ಫೆಬ್ರುವರಿ|ಫೆಬ್ರವರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೂವು ಬಿಟ್ಟು [[ಏಪ್ರಿಲ್]]-[[ಮೇ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಮರ ೩೦-೫೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ಹಣ್ಣು ನೀಡಬಲ್ಲದು. ದುಂಡಾದ ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು ೨.೫-೩.೦ ಸೆಂ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು/ನೇರಳೆಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ೩-೮ ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಕಂನಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮರಗಳಿದ್ದು ಗಂಡು ಮರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿ ಕಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬೀಜದ ಸಸಿಗಳಿಂದ ತೋಟ ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಹೂವುಗಳ ಪರಾಗ ಸ್ಪರ್ಶ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಗಂಡು ಮರಗಳು ಅಗತ್ಯ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಸಿಗಿಡಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಕಂನಲ್ಲಿ ಬೀಜದಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ಬೇರುಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಗಿಡಗಳಿಂದ ತಂದ ೯ ತಿಂಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಸಿಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮೆದುಕಾಂಡಕಸಿ ಮಾಡಿ ಕಸಿಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ತಿಂಗಳು ಕಸಿಕಟ್ಟಲು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲ. ಒಂದು [[ಎಕರೆ]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ೬ ಮೀ. x ೬ ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೧೧೦-೧೧೫ ಕಸಿ ಗಿಡಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=ಮುರುಗಲ ಹಣ್ಣು ಬೆಳುಯುವ ವಿಧಾನ |url=https://www.agrifarming.in/kokum-farming#:~:text=Dig%20the%20pits%20of%2060,rope%20and%20two%20strong%20pegs.}}</ref> == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery> ಚಿತ್ರ:ಮುರುಗಲ_ಹಣ್ಣು.jpg|Ripe Kokum fruit ಚಿತ್ರ:Kokam_Fruit_Recipe_with_Sugar_Garcinia_indica_fruit.jpg|Fresh Kokum fruit filled with sugar in glass jar and kept under the sun to make kokum syrup for refreshments. ಚಿತ್ರ:Garcinia_indica_fruit.jpg|Kokum fruits being prepared to make syrup ಚಿತ್ರ:Garcinia_indica_red_drink_prepared_from_dried_rinds.jpg|Kokum drink prepared from dried rinds ಚಿತ್ರ:Agsol_(23977801001).jpg|Goan fish curry Agsol with dried kokum rinds for flavoring ಚಿತ್ರ:Solkadhi.jpg|[[Solkadhi]] made from coconut milk and kokum </gallery> == ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು == * http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/1821/Proc_Compendium_2_Nat_Conf_Kokum_123pp.pdf?sequence=1&isAllowed=y#:~:text=The%20Western%20Ghats%20Kokum%20Foundation,by%20year%202010%2C%20Western%20Ghats {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613130545/http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/1821/Proc_Compendium_2_Nat_Conf_Kokum_123pp.pdf?sequence=1&isAllowed=y#:~:text=The%20Western%20Ghats%20Kokum%20Foundation,by%20year%202010%2C%20Western%20Ghats |date=2020-06-13 }} * https://www.indiaagronet.com/indiaagronet/crop%20info/kokam.htm * [https://web.archive.org/web/20071009012957/http://www.floracafe.com/Resultinfo.asp?resultvalue=Garcinia%20indica%20Choisy&resultid=1070 Plant database] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೂರ್ಗಿನಹುಳಿ ಮರ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 9nh8wa4o7m7lvjcqrwezxpharm80mtr 0 34481 1372181 1360046 2026-04-27T01:44:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372181 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|image=Mary Kom - British High Commission, Delhi, 27 July 2011.jpg|caption=Kom at the [[British High Commission, New Delhi|British High Commission]] in 2011|term_start=25 April 2016|birth_date={{birth date and age|df=y|1982|11|24}}<ref name="Kom 2013">{{cite book |first=Mary |last=Kom |year=2013 |title=Unbreakable |url=https://www.google.co.in/books/edition/Unbreakable/YNprBAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq |page=1|publisher=Harper |isbn=9789351160106 }}</ref>|birth_place=Kangathei, [[Manipur]], India|spouse=Karong Onkholer Kom}} '''ಮಾಂಗ್ಟೆ ಚುಂಗ್ನೀಜಾಂಗ್ ಮೇರಿ ಕೋಮ್''' OLY <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/world-champion-mary-kom-mary-kom-thanks-world-olympian-association-woa-oly-title-1616685-2019-11-07|title=Six-time world champion Mary Kom becomes 'Mary Kom OLY'|date=November 7, 2019|website=[[India Today]]|access-date=August 16, 2021}}</ref> (ಜನನ 24 ನವೆಂಬರ್ 1982) <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|title=Mary Kom Review|date=5 September 2014|website=mid-day.com|access-date=5 September 2014|ref=http://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|archive-date=1 ಜನವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101132550/https://www.mid-day.com/articles/movie-review-mary-kom/15580150|url-status=dead}}</ref> ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[:en:Amateur boxing|ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸರ್]], ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿ [[:en:Member of Parliament, Rajya Sabha|ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ]].<ref>{{Cite web|url=http://www.olympic.org|title=London Olympics – Womens fly 51kg, Semi-finals – India vs Great Britain|website=www.olympic.org|publisher=World Olympics Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705032224/http://www.olympic.org/|archive-date=5 July 2015|access-date=9 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aiba.org/aiba-legends-mary-kom/|title=AIBA Legends – Mary Kom – AIBA|work=AIBA|access-date=26 November 2018|language=en-US|archive-date=17 ಜೂನ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617235840/https://www.aiba.org/aiba-legends-mary-kom/|url-status=dead}}</ref><ref name="I_see_India">{{Cite web|url=http://iseeindia.com/2011/08/13/magnificent-mary/|title=Magnificent Mary|date=13 August 2011|website=iseeindia.com|access-date=7 June 2012|archive-date=22 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522021741/http://iseeindia.com/2011/08/13/magnificent-mary/|url-status=dead}}</ref> ಆರು ಬಾರಿ [[:en:AIBA World Boxing Championships|ವಿಶ್ವ ಅಮೆಚೂರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್]] ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆ, ಮೊದಲ ಏಳು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಎಂಟು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸರ್ (ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆ).<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/mary-kom-wins-record-sixth-world-championship-gold-5463177/|title=Mary Kom wins record sixth World Championships gold|date=25 November 2018|work=The Indian Express|access-date=25 November 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/womens-world-boxing-championships-mary-kom-wins-record-sixth-gold-medal-sonia-chahal-takes-silver/articleshow/66784620.cms|title=World Boxing Championships: Mary Kom wins record sixth gold medal, Sonia Chahal takes silver|date=24 November 2018|work=The Times of India|access-date=25 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mc-mary-kom-women-s-world-boxing-championships-aiba-world-boxing-championships-busenaz-cakiroglu-mary-kom-vs-busenaz-cakiroglu-women-s-51kg-semifinal-1608548-2019-10-12|title=MC Mary Kom crashes out but bags historic bronze in World Boxing Championships|last=Ude|first=Ulan|date=12 October 2019|access-date=18 October 2019|publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/olympics-mary-kom-loses-sf-611-wins-bronze/280136-73.html|title=Olympics: Mary Kom loses SF 6–11, wins bronze|publisher=IBN Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809173312/http://ibnlive.in.com/news/olympics-mary-kom-loses-sf-611-wins-bronze/280136-73.html|archive-date=9 August 2012|access-date=8 August 2012}}</ref> ''ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಮೇರಿ ಎಂಬ'' ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವ ಅವರು [[:en:2012 Summer Olympics|2012 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]]ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್, ಫ್ಲೈವೇಟ್ (51 ಕೆಜಿ) ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.aiba.org/en-US/Rankings/Womens_51.aspx|title=AIBA World Women's Ranking|publisher=AIBA|access-date=5 June 2012|archive-date=29 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529035706/http://www.aiba.org/en-US/Rankings/Womens_51.aspx|url-status=dead}}</ref>.[[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಹವ್ಯಾಸಿ)]] (AIBA) ಯಿಂದ ಅವರು ವಿಶ್ವದ ನಂ. 1 ಮಹಿಳಾ ಲೈಟ್-ಫ್ಲೈವೇಟ್ ಎಂದು ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[https://d152tffy3gbaeg.cloudfront.net/2018/11/45-48.pdf Women's Light Fly (45 – 48kg) Rankings] (November 2018).</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/asian-games-2014-day-12-live-india-women-aim-for-hockey-bronze-mary-kom-in-striking-distance-of-gold/|title=Asian Games 2014 Day 12: Mary Kom punches first boxing gold, India add 1 silver, 3 bronzes to tally|date=1 October 2014|publisher=indianexpress.com|access-date=15 December 2018}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[:en:Incheon|ಇಂಚಿಯಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Boxing at the 2014 Asian Games|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು ಮತ್ತು [[:en:2018 Commonwealth Games|2018 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸರ್.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/every-one-of-my-medals-is-a-story-of-struggle-mary-kom/articleshow/61561611.cms?from=mdr|title=Mary Kom becomes first boxer to win five gold medals at the Asian Championships|date=8 November 2017|access-date=18 October 2019|publisher=The Economics Times|agency=PTI}}</ref> ಆರು ಬಾರಿ ದಾಖಲೆಯ [[:en:Asian Amateur Boxing Championships|ಏಷ್ಯನ್ ಅಮೆಚೂರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್]] ಆದ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸರ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mc-mary-kom-gold-medal-asian-boxing-championships-1081756-2017-11-08|title=Mary Kom crowned champion for 5th time at Asian Boxing Championships|date=8 November 2017|work=Asian News International|access-date=18 October 2019|publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-india-boxing-gold-presidents-cup-2019-indonesia-world-championships-1574487-2019-07-28|title=Mary Kom wins gold in President's Cup ahead of world championships|last=DelhiJuly 28|first=Press Trust of India New|last2=July 28|first2=2019UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2019 16:18}}</ref> ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 51 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/parliament-live-mary-kom-and-subramanian-swamy-take-oath-in-rajya-sabha-2746782.html|title=Parliament Live: Mary Kom and Subramanian Swamy take oath in Rajya Sabha|last=Bhandaram|first=Vishnupriya|date=26 April 2016|website=Firstpost|access-date=26 April 2016}}</ref> 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಂದು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿ]]ನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/government-designates-12-olympians-as-national-observers-4577915/|title=Government designates 12 Olympians as National Observers|date=20 March 2017|access-date=30 March 2017|publisher=The Indian Express|agency=PTI}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯವು [[:en:Akhil Kumar|ಅಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆಗೆ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/government-designates-12-olympians-as-national-observers-4577915/|title=Government designates 12 Olympians as National Observers|date=20 March 2017|access-date=30 March 2017|publisher=The Indian Express|agency=PTI}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರನೇ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಂತರ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರವು 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಥವಾ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ "ಮೀಥೋಯ್ ಲೀಮಾ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 2019 ರ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಬಾಕ್ಸರ್ ಆದರು <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-agenda-aajtak-motherhood-tokyo-olympics-2020-dreams-1628746-2019-12-16|title=Not easy to comeback after getting married and having children: Mary Kom|last=DelhiDecember 16|first=India Today Web Desk New|last2=December 16|first2=2019UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2019 20:57}}</ref> ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ [[:en:List of chief ministers of Manipur|ಮಣಿಪುರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] ಕೋಮ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ನೆಲೆಸಿರುವ ಇಂಫಾಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಎಂಸಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-government-confers-boxer-mc-mary-kom-with-meethoileima-title-5490481/lite/|title=Manipur government confers boxer MC Mary Kom with 'Meethoileima' title|last=Leivon|first=Jimmy|date=12 December 2018|access-date=18 October 2019|publisher=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kreedon.com/mary-kom-biography/|title=Mary Kom Biography: The Magnificent Story of India's Legendary Boxing Star|last=Gadiya|first=Monish|date=4 October 2019|website=kreedon.com|access-date=18 October 2019|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018144515/https://www.kreedon.com/mary-kom-biography/|url-status=dead}}</ref> ಅವರು 2020 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]]ವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|date=26 January 2020|work=[[The Economic Times]]|access-date=26 January 2020}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಕೋಮ್ ಅವರು ಭಾರತದ [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರದ]] ಚುರಾಚಂದ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಯಿರಾಂಗ್ ಲಾಮ್‌ಖೈ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="auto">{{Cite book|title=Unbreakable -: An Autobiography|last=Mary Kom|first=M.C.|date=1 August 2013|publisher=Harper Collins|isbn=978-9351160090|edition=First|location=Delhi}}</ref> ಅವಳು ಬಡ [[:en:Kom people (Manipur)|ಕೋಮ್]] ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವಳು. ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು, ಮಾಂಗ್ಟೆ ಟೋನ್ಪಾ ಕೋಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಗ್ಟೆ ಅಖಮ್ ಕೋಮ್ ಅವರು [[:en:Jhum|ಜುಮ್]] [[:en:Tenant farmer|ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ]]ರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/life/travel-trends-in-the-post-covid-world-497400?infinitescroll=1|title=Travel trends in the post-COVID world - Sentinelassam|date=26 August 2020|work=www.sentinelassam.com|access-date=29 August 2020|language=en}}</ref> ಆಕೆಗೆ ಚುಂಗ್ನೈಜಾಂಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಕೋಮ್ ವಿನಮ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು, ತನ್ನ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಮ್ ಅವರ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದರು. ಅವಳು ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳು - ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="wban">{{Cite web|url=http://www.wban.org/biog/marykom.htm|title=About Marykom|website=www.wban.org|publisher=World Boxing Archive Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170442/http://www.wban.org/biog/marykom.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=9 December 2016}}</ref> ಅವರು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು/ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] [[:en:Baptists|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/asian-boxing-championships-how-mary-koms-determination-and-faith-in-god-helped-her-to-overcome-challenges-4203585.html|title=Asian Boxing Championships: How Mary Kom's determination and 'faith in God' helped her to overcome challenges|date=10 November 2017|work=Firstpost|access-date=3 September 2020}}</ref> ಕೋಮ್ ತನ್ನ ಆರನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ [[:en:Moirang|ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಲೋಕ್ಟಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಾಡೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ 8 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮೊಯಿರಾಂಗ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[:en:Javelin|ಜಾವೆಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[:en:400 metres|400 ಮೀಟರ್ ಓಟ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಸಹವರ್ತಿ [[ಡಿಂಕೊ ಸಿಂಗ್]], 1998 ರ [[ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಇದು ಮಣಿಪುರದ ಅನೇಕ ಯುವಜನರನ್ನು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು ಎಂದು ಕೋಮ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಾವೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು.<ref name="Deccan">{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/sep302004/ss6.asp|title=Interview with Mary Kom|date=30 September 2004|access-date=9 December 2016|publisher=The Deccan Herald}}</ref> 8 ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಅವರು 9 ಮತ್ತು 10 ನೇ ತರಗತಿಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್‌]]ನ ಆದಿಮಜಾತಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಆದರೆ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬರೆಯಲು ಬಯಸದೆ, ಅವಳು ತನ್ನ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೊರೆದಳು ಮತ್ತು NIOS, ಇಂಫಾಲ್‌ನಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಚುರಾಚಂದ್‌ಪುರ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Garg2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fq1wdzqhu6kC&pg=PA93|title=Indian Champions: Profiles Of Famous Indian Sportspersons|last=Chitra Garg|publisher=Rajpal & Sons|year=2010|isbn=978-81-7028-852-7|pages=93–|access-date=29 June 2012}}</ref> ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ವಾಲಿಬಾಲ್, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಡಿಂಕೋ ಸಿಂಗ್‌ ರವರ ಯಶಸ್ಸು 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಇವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ತರಬೇತುದಾರ ಕೆ. ಕೊಸಾನಾ ಮೈಟೆಯಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವಳು 15 ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಇಂಫಾಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com|title=World Olympic dreams – Meeting Mary Kom|date=7 February 2012|access-date=9 December 2016|publisher=BBC World News}}</ref> BBC ಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೈಟೆಯ್ ಅವರು ಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ಹುಡುಗಿ ಮತ್ತು ಅವಳು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಲಿತಳು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ, ಅವರು ಖುಮಾನ್ ಲಂಪಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ತರಬೇತುದಾರ ಎಂ. ನರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="WBAN">{{Cite web|url=http://www.wban.org/biog/marykom.htm|title=Mary Kom|last=Williams|first=Dee|date=6 February 2008|publisher=(WBAN) Women Boxing Archive Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170442/http://www.wban.org/biog/marykom.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=8 May 2010}}</ref> ಕೋಮ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಳು, ಸ್ವತಃ ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟು, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕೋಮ್‌ನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮದುವೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2000 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಕೋಮ್ ಅವರ ಫೋಟೋ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="Prabhat">{{Cite book|title=The Life and Times of M.C. Mary Kom|last=Gaur|first=Anita|date=1 June 2016|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-9351865995|location=Delhi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/mary-kom-enters-semis-assures-8th-world-championship-medal/articleshow/71515654.cms|title=Mary Kom enters semis, assured of record-extending 8th World Championship medal – Times of India ►|website=The Times of India|access-date=10 October 2019}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಕೋಮ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="auto"/> ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2008 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು <ref name="E-Pao">{{Cite web|url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=leisure.Sports.Manipur_Olympic_Dreams_2012_London.Mangte_Chungneijang_Mary_Kom_Manipur_Olympic_Dreams_2012_London|title=Mangte Chungneijang Mary Kom :: Manipur Olympic Dreams 2012 London|last=E-Pao|website=About Mary Kom|publisher=E-Pao|access-date=6 August 2012}}</ref> ಮತ್ತು [[:en:2008 AIBA Women's World Boxing Championships|2008 ರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸತತ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/holnus/007200901261333.htm|title=Mary makes women's boxing's Olympic case stronger: AIBA President|archive-url=https://web.archive.org/web/20120528081108/http://www.hindu.com/holnus/007200901261333.htm|archive-date=28 May 2012|access-date=28 December 2019}}</ref> ನಂತರ 2009 ರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Boxing at the 2009 Asian Indoor Games|ಏಷ್ಯನ್ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು..<ref name="E-Pao" /><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/world/india-boxers-mary-kom-kavita-win-golds-at-asian-indoor-games/story-cVlUszk9uerbXTOLENP7OP.html|title=India boxers Mary Kom, Kavita win golds at Asian Indoor Games|date=4 November 2009|work=Hindustan Times|access-date=26 November 2018|language=en}}</ref> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು,<ref name="E-Pao"/> ಮತ್ತು [[2010 AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು|2010 ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಸತತ ಐದನೇ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಎಐಬಿಎ 46 ಕೆಜಿ ವರ್ಗವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು 48 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು.<ref name="toi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/boxing/28263496_1_ningbo-city-mc-mary-kom-world-boxing-championship-gold|title=Mary Kom wins fifth successive World Boxing Championship gold|last=Laxmi Negi|date=19 September 2010|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104065134/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-19/boxing/28263496_1_ningbo-city-mc-mary-kom-world-boxing-championship-gold|archive-date=4 November 2012}}</ref> [[2010 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್|2010 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]], ಅವರು 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/sports/slide-show/slide-show-1-mary-kom-the-boxing-wonder-woman/20101227.htm|title=Magnificent Mary!|work=Rediff|access-date=26 November 2018}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ 48 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/for-her-little-son-in-hospital-mary-kom-wins-another-gold-medal/788268/|title=For her little son in hospital, Mary Kom wins another gold medal – Indian Express|website=archive.indianexpress.com|language=en-gb|access-date=26 November 2018|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129123410/http://archive.indianexpress.com/news/for-her-little-son-in-hospital-mary-kom-wins-another-gold-medal/788268|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aiba.org/blog/mary-kom-triumphs-haikou/|title=Mary Kom triumphs in Haikou – AIBA|date=12 May 2011|work=AIBA|access-date=26 November 2018|language=en-US|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126180820/https://www.aiba.org/blog/mary-kom-triumphs-haikou/|url-status=dead}}</ref> 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಂದು ಅವರು, ಸಂಜಯ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಷಿತ್ ಜೈನ್ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2010 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ]] ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2010 ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭ|ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅನ್ನು ಹೊತ್ತ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-25/Delhi/28298565_1_queen-s-baton-aman-ki-asha-suresh-kalmadi|title=Baton for Commonwealth Games to enter India today|date=25 June 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=21 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106192406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-25/delhi/28298565_1_queen-s-baton-aman-ki-asha-suresh-kalmadi|archive-date=6 January 2014}}</ref> ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸದ ಕಾರಣ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಂದು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ]] [[ಇಂಚಿಯೋನ್|ಇಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[2014 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್|2014 ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಫ್ಲೈವೇಟ್ (51 ಕೆಜಿ) ಶಿಖರ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ]] [[ಝೈನಾ ಶೆಕರ್ಬೆಕೋವಾ]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:Mary_Kom_with_Prime_Minister_Narendra_Modi.jpg|left|thumb| ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ]] 8 ನವೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು, [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ]] [[ಹೋ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್|ಹೋ ಚಿ]] ಮಿನ್ಹ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[:en:Asian Boxing Confederation|ಏಷ್ಯನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫೆಡರೇಶನ್]] (ಎಎಸ್‌ಬಿಸಿ) ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಐದನೇ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು (48&nbsp;kg) ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-strikes-gold-at-asian-championships/article20003203.ece|title=Mary Kom strikes gold at Asian Women's Boxing Championships|date=8 November 2017}}</ref> [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2018ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌]]ವರೆಗೆ ಆಕೆಯ ವರ್ಗದ [[ಲೈಟ್‌ ಫ್ಲೈವೇಟ್‌]] ಅನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಆಕೆ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಗೇಮ್ಸ್‌. ಅವರು 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 ರಂದು [[ಮಹಿಳೆಯರ ಲೈಟ್ ಫ್ಲೈವೇಟ್ 48 ಕೆಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Commonwealth gold">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/2018-commonwealth-games-mc-mary-kom-wins-gold-in-women-s-48-kg-boxing/story-Rc5z5jPynNIV2K94iGCv8J.html|title=2018 Commonwealth Games boxing: MC Mary Kom, Gaurav Solanki lead India's medal rush|date=14 April 2018|website=www.hindustantimes.com|publisher=Hindustan Times|access-date=22 November 2018}}</ref> 24 ನವೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಅವರು ಭಾರತದ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 10 ನೇ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ 6 ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/mary-kom-vs-hanna-okhota-womens-world-boxing-championship-2018-final-live-updates-sonia-chahal-vs-wahner-ornella-gabriele/articleshow/66783288.cms|title=Women's World Boxing Championship 2018: Sonia Chahal takes silver; Mary Kom wins record sixth gold|date=24 November 2018|access-date=24 November 2018}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ರಲ್ಲಿ, [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಒಲಂಪಿಕ್ ಸಮಿತಿ]] (ಐಒಸಿ) ಟೋಕಿಯೊದಲ್ಲಿ [[2020 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ]] ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಅಥ್ಲೀಟ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ioc-names-mary-kom-in-boxing-s-athlete-ambassadors-group-for-2020-olympics-119103100266_1.html|title=IOC names Mary Kom in boxing's athlete ambassadors group for 2020 Olympics|date=31 October 2019|work=Press Trust of India|access-date=4 November 2019|publisher=Business Standard India}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಮುಂಬರುವ ಬಾಕ್ಸಾಮ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/sports/boxing/mary-kom-to-make-comeback-after-a-year-in-spain-in-march|title=Mary Kom to Make Comeback After a Year in Spain in March|date=13 February 2021|work=TheQuint|access-date=25 February 2021|language=en}}</ref> ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ತನ್ನ 7 ನೇ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಅವರು ಭಾನುವಾರ ನಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಜಕಿಸ್ತಾನ್‌ನ ನಾಜಿಮ್ ಕಜೈಬೇ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು, ಮೇರಿ ಕೋಮ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref>{{Citation|title=Idealizing the Bourgeois Family: Final Reflections|date=2012-08-06|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203435588-18|journal=Mary Shelley|pages=241–246|publisher=Routledge|doi=10.4324/9780203435588-18|isbn=978-0-203-43558-8|access-date=2021-08-03}}</ref> ಏಷ್ಯನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅರ್ಹತಾ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಚೀನಾದ ಚಾಂಗ್ ಯುವಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. 6 ಬಾರಿಯ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಗೇಮ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-hits-back-at-critics-after-securing-2020-tokyo-olympics-berth-1654387-2020-03-11|title=Mary Kom hits back at critics after securing Olympic berth: Talking outside the ring can only fetch headlines|last=AmmanMarch 11|first=Press Trust of India|last2=March 11|first2=2020UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2020 13:50}}</ref> == ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳು ==   [[ಚಿತ್ರ:Mary_Kom_with_young_sportsperson.jpg|right|thumb| ಯುವ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೇರಿ ಕೋಮ್.]] ಈ ಹಿಂದೆ 46 ಮತ್ತು 48 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದ ಕೋಮ್, ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಮೂರು ತೂಕದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ 51 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/8196879.stm|title=Women's boxing gains Olympic spot|date=13 August 2009|access-date=26 November 2018|language=en-GB}}</ref> [[2012 AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್|2012 ರ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಕೋಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2012 ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು 51 ಕೆಜಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯ ನಿಕೋಲಾ ಆಡಮ್ಸ್ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇವರು ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ. ಲೈಶ್ರಾಮ್ ಸರಿತಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್ ಸರಿತಾ ದೇವಿ 60 ಕೆಜಿಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TOI 18 May 2012">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/london-olympics/Mary-Kom-qualifies-for-London-Olympics/articleshow/13264657.cms|title=Mary Kom qualifies for London Olympics|last=Times of India|date=18 May 2012|work=Times of India|access-date=7 June 2012}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರು ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/London-calling-for-Mary-Koms-mom-too/articleshow/15053977.cms|title=London calling for Mary Kom's mom too|date=20 July 2012|work=The Times of India}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಟ್ಕಿನ್ಸನ್ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA) 3 ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ವಿಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Koms-American-coach-not-to-be-with-her-at-Olympics/articleshow/15327494.cms|title=Mary Kom's American coach not to be with her at Olympics|work=The Times of India|access-date=2 August 2012}}</ref> ತನ್ನ ಮೊದಲ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಲಗೇಜ್ ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.womenplanet.in/biography/mary-kom|title=Mary Kom Biography|work=women planet|access-date=2021-11-02|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102173005/http://www.womenplanet.in/biography/mary-kom|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Mary-Kom-husband-disclose-their-love-story/articleshow/27101229.cms|title=Mary Kom, husband disclose their love story|date=9 December 2013|work=The Times of India}}</ref> ಮೊದಲ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸುತ್ತನ್ನು 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಕೋಮ್ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಕರೋಲಿನಾ ಮಿಚಾಲ್‌ಜುಕ್ ಅವರನ್ನು 19-14 ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.aiba-london2012.com/index.php/news/535-women-make-history|title=Women make history|last=AIBA|date=5 August 2012|access-date=5 August 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Kom-proud-to-win-on-historic-day/articleshow/15365965.cms|title=Mary Kom proud to win on historic day|date=5 August 2012|work=The Times of India|access-date=5 August 2012}}</ref> ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮರುದಿನ, ಅವರು 15-6 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಟುನೀಶಿಯ|ಟುನೀಶಿಯಾದ]] [[ಮಾರೂವಾ ರಹಾಲಿ|ಮರೌವಾ ರಹಾಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.]] <ref name="ht quarter">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Specials/Sports/Olympics2012/Chunk-HT-UI-Olympics-Discipline-Boxing/Mary-Kom-storms-into-semis-assures-India-of-a-medal/SP-Article10-909234.aspx|title=Mary Kom storms into semis, assures India of a medal|date=6 August 2012|website=The Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806210654/http://www.hindustantimes.com/Specials/Sports/Olympics2012/Chunk-HT-UI-Olympics-Discipline-Boxing/Mary-Kom-storms-into-semis-assures-India-of-a-medal/SP-Article10-909234.aspx|archive-date=6 August 2012|access-date=6 August 2012}}</ref> ಅವರು 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ UK ಯ [[ನಿಕೋಲಾ ಆಡಮ್ಸ್]] ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 11 ಕ್ಕೆ 6 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಸೋತರು <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/08/olympics-womens-boxing-nicola-adams-live|title=Nicola Adams beats Mary Kom to reach 51kg Olympic final|last=Bakowski|first=Gregg|date=8 August 2012|work=The Guardian|access-date=8 August 2012|location=London}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/mary-kom-attempts-to-create-history-in-olympics-boxing-by-reaching-final/articleshow/15405429.cms|title=Mary Kom attempts to create history in Olympics boxing by reaching final|last=PTI|date=8 August 2012|work=The Times of India|access-date=10 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/olympics-2012/news/item/194900-thank-you-mary-kom-a-for-effort-b-for-bronze|title=Sorry I couldn't win Gold or Silver: Mary Kom after winning Bronze|date=8 August 2012|access-date=8 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610175617/http://sports.ndtv.com/olympics-2012/news/item/194900-thank-you-mary-kom-a-for-effort-b-for-bronze|archive-date=10 June 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Mary-Kom-didnt-play-her-natural-game-say-pugilists/articleshow/15409286.cms|title=Mary Kom didn't play her natural game, say pugilists|last=PTI|date=8 August 2012|work=The Times of India|access-date=8 August 2012}}</ref> ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರವು 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು ನಡೆದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ Rs 50 ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಎರಡು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/london-olympics-2012-manipur-to-award-₹-50-lakh-to-mary-kom/articleshow/15433630.cms|title=London Olympics 2012: Manipur to award ₹. 75 lakh to Mary Kom|last=PTI|date=10 August 2012|work=The Times of India|access-date=10 February 2021}}</ref> [[೨೦೧೬ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2016 ರ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೋಮ್ ಅವರು ಈವೆಂಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="ht">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/rio-olympics-chance-over-buy-mary-kom-not-retiring-just-yet/story-cmQ1GbJwy6oLOTvol4C81M.html|title=Heartbreak for Indian boxing fans as Mary Kom denied Rio 2016 ticket|date=23 June 2016|work=Hindustan Times|access-date=9 December 2016|agency=PTI}}</ref> [[2020 ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಬೇಸಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೋಮ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/mc-mary-kom-muhammad-ali-pm-narendra-modi-tokyo-2020-boxing-olympics-1827670-2021-07-13|title=Muhammad Ali is my hero, inspired me to take up boxing: MC Mary Kom tells PM Narendra Modi|last=DelhiJuly 13|first=India Today Web Desk New|last2=July 13|first2=2021UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2021-08-03|last3=Ist|first3=2021 23:52}}</ref> [[2020 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|2020 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಬಾಕ್ಸರ್ [[ಇಂಗ್ರಿಟ್ ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗಾರನು ವಿಭಜಿತ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೂಲಕ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜೇತರನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಣದ ವಿರಾಮವನ್ನು "ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ," ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್, ನೀಲಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಳು ಮತ್ತು "ಇಂಗ್ರಿಟ್ ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಉಳಿದ ಕಾಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ.. ‘‘ಈ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಈ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಣಿಸಿದ್ದೆನೆ. ರೆಫರಿ ಅವಳ ಕೈ ಎತ್ತಿದ್ದನ್ನು ನನಗೆ ನಂಬಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸೋತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೊಳೆದಿಲ್ಲ, ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಖಚಿತವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು,<ref>{{Cite web|url=https://thebridge.in/boxing/mary-kom-lose-boxing-confusion-tokyo-olympics-23730|title=Confusion over Mary Kom's defeat, how did she lose despite winning 2 rounds: Explained|last=Imtiaz|first=Md|date=2021-07-29|website=thebridge.in|language=en|access-date=2021-08-06}}</ref> == ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್ == [[ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್|ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್‌ನ]] [[ಮಿಶ್ರ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಮಿಶ್ರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ - SFL ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ [[ರಾಜ್ ಕುಂದ್ರಾ|ಮಾಲಕರಾದ ರಾಜ್ ಕುಂದ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಜಯ್ ದತ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿರದೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mary-Kom-to-strike-long-term-partnership-with-SFL-owners/Article1-927434.aspx|title=Mary Kom to strike long-term partnership with SFL owners|date=26 September 2012|publisher=hindustantimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910224706/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mary-Kom-to-strike-long-term-partnership-with-SFL-owners/Article1-927434.aspx|archive-date=10 September 2012|access-date=10 September 2012}}</ref> 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು, ಕೋಮ್ SFL ನ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/09/24/301--Mary-Kom-brand-ambassador-of-Raj-Kundra-s-SFL-.html|title=Mary Kom brand ambassador of Raj Kundra's SFL|date=24 September 2012|publisher=newstrackindia.com|access-date=24 September 2012|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028183918/http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/09/24/301--Mary-Kom-brand-ambassador-of-Raj-Kundra-s-SFL-.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-24/top-stories/34060720_1_brand-ambassador-m-c-mary-kom-world-champion-pugilist|title=Super Fight League ropes in Mary Kom as brand ambassador|date=26 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=24 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419033055/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-24/top-stories/34060720_1_brand-ambassador-m-c-mary-kom-world-champion-pugilist|archive-date=19 April 2013}}</ref> == ಸಾಧನೆಗಳು == {| class="wikitable collapsible" style="text-align: center;" ! colspan="5" style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |International Titles<ref name="AIBA doc">{{Cite web|url=http://www.aiba.org/documents/site1/Olympics/2012London/AIBA%20Women%27s%20World%20Boxing%20Championships%20Qinhuangdao%202012%20-%20Athletes%20Biographies.pdf|title=AIBA Women's World Boxing Championships Qinhuangdao 2012 Athletes Biographies|publisher=[[International Boxing Association (amateur)|International Boxing Association]]|access-date=3 June 2012|archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004070543/http://aiba.org/documents/site1/Olympics/2012London/AIBA%20Women%27s%20World%20Boxing%20Championships%20Qinhuangdao%202012%20-%20Athletes%20Biographies.pdf|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Year ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Place ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Weight ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Competition ! style="background: #013A5E; color: #FFFFFF;" |Location |- |- bgcolor="DCE5E5" |2001 |2 |48 |AIBA Women's World Championships |Scranton, Pennsylvania, USA |- |- bgcolor="F7F6A8" |2002 |1 |45 |AIBA Women's World Championships |Antalya, Turkey |- |- bgcolor="F7F6A8" |2002 |1 |45 |Witch Cup |Pécs, Hungary |- |- bgcolor="F7F6A8" |2003 |1 |46 |Asian Women's Championships |[[ಹಿಸಾರ್ (ನಗರ)|Hisar, India]] |- |- bgcolor="F7F6A8" |2004 |1 |41 |Women's World Cup |Tønsberg, Norway |- |- bgcolor="F7F6A8" |2005 |1 |46 |Asian Women's Championships |Kaohsiung, Taiwan |- |- bgcolor="F7F6A8" |2005 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |[[ಪೊಡಾಲ್ಸ್ಕ್|Podolsk]], Russia |- |- bgcolor="F7F6A8" |2006 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |[[ನವ ದೆಹಲಿ|New Delhi]], India |- |- bgcolor="F7F6A8" |2006 |1 |46 |Venus Women's Box Cup |Vejle, Denmark |- |- bgcolor="F7F6A8" |2008 |1 |46 |AIBA Women's World Championships |Ningbo, China |- |- bgcolor="DCE5E5" |2008 |2 |46 |Asian Women's Championships |[[ಗುವಾಹಾಟಿ|Guwahati]], India |- |- bgcolor="F7F6A8" |2009 |1 |46 |Asian Indoor Games |[[ಹಾನೊಯ್|Hanoi]], Vietnam |- |- bgcolor="F7F6A8" |2010 |1 |48 |AIBA Women's World Championships |Bridgetown, Barbados |- |- bgcolor="F7F6A8" |2010 |1 |46 |Asian Women's Championships |[[ಅಸ್ತಾನ|Astana]], Kazakhstan |- |- bgcolor="FFDAB9" |2010 |3 |51 |Asian Games |Guangzhou, China |- |- bgcolor="F7F6A8" |2011 |1 |48 |Asian Women's Cup |Haikou, China |- |- bgcolor="F7F6A8" |2012 |1 |41 |Asian Women's Championships |[[ಉಲಾನ್ ಬತೊರ್|Ulan Bator]], Mongolia |- |- bgcolor="FFDAB9" |2012 |3 |51 |[[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|Summer Olympics]] |[[ಲಂಡನ್|London]], United Kingdom |- |- bgcolor="F7F6A8" |2014 |1 |51 |[[೨೦೧೪ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|Asian Games]] |Incheon, South Korea |- |- bgcolor="F7F6A8" |2017 |1 |48 |Asian Women's Championships |Ho Chi Minh City, Vietnam |- |- bgcolor="F7F6A8" |2018 |1 |45–48 |Commonwealth Games |Gold Coast, Queensland, Australia |- |- bgcolor="F7F6A8" |2018 |1 |45–48 |AIBA Women's World Championships |[[ನವ ದೆಹಲಿ|New Delhi]], India |- |- bgcolor="FFDAB9" |2019 |3 |51 |2019 AIBA Women's World Boxing Championships |Ulan-Ude, Russia |} ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ * ಚಿನ್ನ - 1 ನೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಟ್. ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್, ಚೆನ್ನೈ 6–12.2.2001 * ದಿ ಈಸ್ಟ್ ಓಪನ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್, ಬೆಂಗಾಲ್ 11–14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * 2ನೇ ಸೀನಿಯರ್ ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್, ನವದೆಹಲಿ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಂಗಡಣೆ ಸಭೆ, N. ದೆಹಲಿ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2001 * 32ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ, ಹೈದರಾಬಾದ್ 2002 * 3ನೇ ಸೀನಿಯರ್ ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್, ಐಜ್ವಾಲ್ 4–8.3.2003 * 4ನೇ Sr WWBC, ಕೊಕ್ರಜಾರ್, ಅಸ್ಸಾಂ 24–28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2004 * 5ನೇ Sr WWBC, ಕೇರಳ 26–30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004 * 6ನೇ Sr WWBC, ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ 29 ನವೆಂಬರ್-3.12.2005 * 10ನೇ WNBC, 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 ರಂದು ಜಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರ QF ಅನ್ನು 1-4 ರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 2015 ರಲ್ಲಿ, ಗಳಿಕೆಗಳು, ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ ಮೊದಲ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕೋಮ್. ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2020 <ref name="auto1"/> * [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2013 <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್‌ಚಂದ್ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2009 <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Sport/President-Pratibha-Patil-presents-Khel-Ratna-Arjuna-awards/Article1-448315.aspx|title=President Pratibha Patil presents Khel Ratna, Arjuna awards|date=29 August 2009|work=[[Hindustan Times]]|access-date=2 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009170056/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Sport/President-Pratibha-Patil-presents-Khel-Ratna-Arjuna-awards/Article1-448315.aspx|archive-date=9 October 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|title=Mary Kom, Vijender and Sushil get Khel Ratna|date=29 July 2009|work=The Hindu|access-date=8 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107152531/http://www.hindu.com/holnus/000200907291721.htm|archive-date=7 November 2012|location=Chennai, India}}</ref> * [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (ಕ್ರೀಡೆ), 2006 <ref name="Padma Awards" /> * [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್), 2003 ; ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ * [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA)]] ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರಿಗೆ "ಭರವಸೆಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ" ಗಾಗಿ ಮೊದಲ AIBA ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/mc-mary-kom-gets-aiba-s-legends-award-vikas-krishnan-wins-best-boxer-trophy/story-aM5ic5eRvHP4aQp4HNvUUI.html|title=MC Mary Kom gets AIBA's Legends Award, Vikas Krishnan wins Best Boxer trophy|date=21 December 2016|website=hindustantimes.com|language=en|access-date=25 November 2017}}</ref> * [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (AIBA)]] ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರನ್ನು [[:en:2016 AIBA Women's World Boxing Championships|2016 ರ AIBA ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು <ref>{{Cite web|url=http://www.nbc40.net/news/aiba-announces-mary-kom-as-a-brand-ambassador-for-womens-world-championships-317/|title=AIBA announces Mary Kom as a Brand Ambassador for Women's World Championships|website=nbc40.net/|publisher=AIBA|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415122919/http://www.nbc40.net/news/aiba-announces-mary-kom-as-a-brand-ambassador-for-womens-world-championships-317/|archive-date=15 April 2016|access-date=15 January 2019}}</ref> * ವರ್ಷದ ಜನರು- [[:en:Limca Book of Records|ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]], 2007 * [[CNN-IBN]] & [[:en:Reliance Industries|ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] [[:en:Real Heroes Award|ರಿಯಲ್ ಹೀರೋಸ್ ಅವಾರ್ಡ್]] 14.4. 2008 ಸೋ * [[ಪೆಪ್ಸಿ]] [[MTV]] ಯೂತ್ ಐಕಾನ್ 2008 * 'ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಮೇರಿ', AIBA 2008 * ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ 2009 ರ [[:en:International Boxing Association (amateur)|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ರಾಯಭಾರಿ (TSE 30 ಜುಲೈ 2009 ಗುರು) <ref>Manipur Express, 31 June 2006 Sat, Ed. L. Chinkhanlian, Lamka; The Sangai Express, 19 April 2008, Imphal</ref><ref>{{Cite web|url=http://zogam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=6828&Itemid=224|title=MARY KOM MC (Mangte Chungneijang)|last=Zamzachin|first=Dr. G.|date=3 November 2009|publisher=Zogam.Com|access-date=8 May 2010|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009113700/http://zogam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=6828&Itemid=224|url-status=dead}}</ref> * 2010 ರ ವರ್ಷದ [[ಸಹಾರಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪರಿವಾರ್|ಕ್ರೀಡಾಳು, ಸಹಾರಾ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <ref>{{Cite news|url=http://liveindia.tv/sports/sahara-sports-awards-sushil-kumar-mary-kom-get-top-honours/|title=Sahara Sports Awards: Sushil Kumar, Mary Kom get top honours|date=31 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313093315/http://liveindia.tv/sports/sahara-sports-awards-sushil-kumar-mary-kom-get-top-honours/|archive-date=13 March 2012}}</ref> * WOA ಮೂಲಕ [[:en:World Olympians Association#Olympians for Life|ಒಲಿಂಪಿಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್.]] <ref>{{Cite web|url=https://olympians.org/news/723/olympians-for-life-project-proves-popular-at-olympians-reunion-centre-by-ey/|title=olympians.org|website=Olympians for Life Project proves popular at Olympians Reunion Centre by EY|publisher=World Olympians Association|access-date=15 January 2019}}</ref> * 29 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂದು [[:en:North-Eastern Hill University|ಈಶಾನ್ಯ ಹಿಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಿಂದ [[ಗೌರವ ಪದವಿ|ಗೌರವ]] [[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ಪದವಿ ( [[ಡಿ.ಲಿಟ್|D.Litt]] ) ಮತ್ತು 14 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು [[ಕಾಜಿರಂಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಾಜಿರಂಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] (DPhil ) <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/age-no-bar-for-doctorate/cid/1408377|title=Age no bar for doctorate|website=telegraphindia.com|publisher=The Telegraph|access-date=15 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.northeasttoday.in/mary-kom-and-jadav-payeng-receive-honorary-doctorate-from-ku/|title=Mary Kom And Jadav Payeng Receive Honorary Doctorate From KU|date=14 January 2019|website=northeasttoday.in|publisher=Northeast today|access-date=15 January 2019}}</ref> ; 2012ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕಾಗಿ * ₹ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ( 66,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಪುರ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಎರಡು ಎಕರೆ ಭೂಮಿ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Manipur-govt-announces-Rs-50-lakh-award-for-Mary-Kom/articleshow/15429508.cms|title=Manipur govt announces Rs 75 lakh award for Mary Kom – The Times of India|date=10 August 2012|publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> * [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ (33,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/rajasthan-announces-cash-awards-for-olympic-winners-vijay-kumar-sushil-kumar-mary-kom-saina-nehwal-and-others/articleshow/15476833.cms|title=Rajasthan announces cash awards for Olympic winners Vijay Kumar, Sushil Kumar, Mary Kom, Saina Nehwal and others – Economic Times|last=PTI|date=19 September 2010|publisher=Economictimes.indiatimes.com}}</ref> * [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 2 ಮಿಲಿಯನ್ (27,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-09/news/33118953_1_mary-kom-london-olympics-assam-chief-minister|title=London Olympics: Assam announces Rs 20 lakh for Mary Kom – Economic Times|last=Bikash Singh|date=9 August 2012|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|access-date=2021-11-02|archive-date=2013-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825103620/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-09/news/33118953_1_mary-kom-london-olympics-assam-chief-minister|url-status=dead}}</ref> * [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ₹ 1 ಮಿಲಿಯನ್ (13,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://in.news.yahoo.com/arunachal-govt-honours-mary-kom-announces-10-lakh-045446511--spt.html|title=Arunachal Govt. honours Mary Kom, announces 10 lakh award – Yahoo! News India|last=ANI|date=20 April 2011|publisher=In.news.yahoo.com}}</ref> * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ (ಭಾರತ)]] ₹ 1 ಮಿಲಿಯನ್ (13,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=771609|title=Rs 10 Lakh Reward to Mary Kom for Olympics Feat|date=10 August 2012|publisher=news.outlookindia.com|archive-url=https://archive.today/20130130212548/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=771609|archive-date=30 January 2013}}</ref> * [[ಈಶಾನ್ಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್|ಈಶಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ]] ₹ 4 ಮಿಲಿಯನ್ (53,000 USD) ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_olympics-2012-bronze-medalist-mary-kom-to-get-rs40-lakh-from-nec_1727552|title=Olympics 2012: Bronze medalist Mary Kom to get Rs 40 lakh from NEC – Sport – DNA|date=13 August 2012|publisher=Dnaindia.com}}</ref> * 'ಮೀಥೋಲಿಮಾ' ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರ. (2018) == ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಅನ್ಬ್ರೇಕಬಲ್,'' ದಿನಾ ಸೆರ್ಟೊರಿಂದ ಸಹ-ಲೇಖಕವಾಗಿದೆ <ref name="telegraph review">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1131219/jsp/northeast/story_17694574.jsp#.VBpCcBb1aSo|title=Twins release Unbreakable|last=KHELEN THOKCHOM|date=18 December 2013|work=The Telegraph|access-date=18 September 2014|location=Calcutta}}</ref> ಮತ್ತು 2013 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-16/off-the-field/45254704_1_autobiography-mc-mary-kom-indian-women|title=Mary Kom's autobiography released by Sushmita Sen|date=16 December 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221084017/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-16/off-the-field/45254704_1_autobiography-mc-mary-kom-indian-women|archive-date=21 December 2013}}</ref> [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] 2014 ರ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ [[:en:Mary Kom (film)|ಮೇರಿ ಕೋಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಓಮಂಗ್ ಕುಮಾರ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-review-the-film-is-watchable-but-never-great-like-it-shouldve-been/496592-47-84.html|title='Mary Kom' review: The film is watchable, but never great like it should've been|last=Masand|first=Rajeev|date=8 September 2014|publisher=CNN-IBN|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907100132/http://ibnlive.in.com/news/mary-kom-review-the-film-is-watchable-but-never-great-like-it-shouldve-been/496592-47-84.html|archive-date=7 September 2014|access-date=7 January 2015}}</ref> ದಿ ''ಗುಡ್ ನೈಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫಾರ್ ರೆಬೆಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್'', ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ, ಇದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ ''[[:en:Good Night Stories for Rebel Girls|ದಿ ಗುಡ್ ನೈಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫಾರ್ ರೆಬೆಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್]]'' ಸ್ತ್ರೀ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೋಮ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ನಮೂದನೆ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.womensweb.in/2017/05/good-night-stories-for-rebel-girls-book-review/|title=Why Good Night Stories For Rebel Girls Is A Must Read For Both Girls AND Boys [#BookReview]|last=Ramkumar|first=Anitha|date=16 May 2017|website=Women's Web|language=en|access-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023054223/https://www.womensweb.in/2017/05/good-night-stories-for-rebel-girls-book-review/|url-status=dead}}</ref> 2006 ರಿಂದ 2012 ರವರೆಗಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ತಂಡದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ 2016 ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ವಿತ್ ದಿಸ್ ರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Citation|last=Joshi|first=Ameesha|title=With This Ring|url=https://www.imdb.com/title/tt4177258/|type=Documentary, Biography, Drama, Sport|access-date=2 October 2020|last2=Sarkissian|first2=Anna}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/ameesha-joshi-anna-sarkissian-boxer-documentary-film/|title=Meet The Women Behind The Documentary Film On 'With This Ring'|last=Bhalerao|first=Yamini Pustake|date=10 April 2019|website=SheThePeople TV|language=en-US|access-date=2 October 2020}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಕೋಮ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಕರುಂಗ್ ಓನ್ಖೋಲರ್ (ಆನ್ಲರ್) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thebridalbox.com/articles/mary-kom-marriage_0054580/|title=Mary Kom's Marriage: The Boxer's Softer Side Is Still Inspiring|last=Garoo|first=Rohit|date=13 September 2016|access-date=12 December 2016|publisher=The Bridal box}}</ref> 2000 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ತನ್ನ ಲಗೇಜ್ ಕಳುವಾದ ನಂತರ ಕೋಮ್ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದರು. [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಪಂಜಾಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಓಂಖೋಲರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಓಂಕೋಲರ್ ಅವರು ಈಶಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೋಮ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ನೇಹಿತರಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/01/olympian-mary-kom-was-molested-when-she-was-18/|title=Olympian Mary Kom was molested when she was 18|website=Biharprabha News|access-date=16 January 2014}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು 2007 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗ 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/mc-mary-kom-boxer-mother-icon/237176-5-23.html|title=MC Mary Kom: Boxer, mother, icon|last=Kumar|first=Priyanka|date=8 March 2012|work=IBN Live|access-date=2 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310171529/http://ibnlive.in.com/news/mc-mary-kom-boxer-mother-icon/237176-5-23.html|archive-date=10 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/blogs/for-mary-kom-life-comes-second-to-olympic-dream-318356.html|title=For Mary Kom, life comes second to Olympic dream|date=23 May 2012|work=First Post|access-date=2 June 2012}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ, ಕೋಮ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ಮೆರಿಲಿನ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/in-other-news/201019/champion-m-c-mary-kom-in-a-world-of-her-own.html|title=Champion M C Mary Kom in a world of her own|last=kamala|first=Gandharv|date=20 October 2019|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2021|language=en}}</ref> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಕೋಮ್ ಅವರು [[ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೈತಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಜನರು|ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್]] (PETA) ಇಂಡಿಯಾದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುವ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಸರ್ಕಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವರಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಏನನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಊಹಿಸಬಲ್ಲೆ. ಇದು ದುಃಖಕರವಾಗಿದೆ," ಎಂದು ಕೋಮ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-boxer-mary-kom-lends-support-to-peta-campaign-for-elephants-2029225|title=Boxer Mary Kom lends support to PETA campaign for elephants|date=26 October 2014|work=[[Times of India]]}}</ref> ಕೋಮ್ ಅವರು PETA ಇಂಡಿಯಾದ ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ]]'' ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, "ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಯುವಜನರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಕಲಿಸುವುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿಂಸಾಚಾರವು ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇದೆ, ನಾವು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಮತ್ತು ದಯೆಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/Mary-Kom-joins-hands-with-PETA-to-promote-humane-education/articleshow/23055863.cms|title=Mary Kom joins hands with PETA to promote humane education|date=25 September 2013|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} * Chungneijang Mary Kom Hmangte (page 8) at 2018 AIBA Women's World Boxing Championships at the Wayback Machine (archived 2018-11-15) * Boxing record for Chungneijang Marykom from BoxRec * Mary Kom at the International Olympic Committee * Mary Kom at Olympics.com * Mary Kom at Olympedia * Mary Kom at Olympics at Sports-Reference.com (archived) * Mary Kom on Twitter * {{Imdb name}} {{S-start}} {{S-sports|oly}} {{succession box|before=[[Abhinav Bindra]]|title=[[List of flag bearers for India at the Olympics|Flagbearer]] for {{IND}}|years=(with [[Manpreet Singh (field hockey)|Manpreet Singh]])<br>[[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020]]|after=''Incumbent''}} {{s-end}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] czcvdsri0yp8jmixfvrtdasy78d3wd7 0 52454 1372176 1359418 2026-04-26T23:26:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372176 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | image = | alt = | caption = ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | birth_name = ಮೀರಾ | birth_date = <!-- {{Birth date and age|೧೯೪೯|MM|DD}} or {{೧೯೪೯ and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಪಟ್ಟಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = | education = ಅಮೆರಿಕದ ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ | alma_mater = ಮದ್ರಾಸ್ ಐ.ಐ.ಟಿ. ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ; (೧೯೭೦), ಎಮ್.ಜಿ.ಎಮ್.ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಉಡುಪಿ. | other_names = | spouse = [[ಡಾ.ಎಚ್.ಆರ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] | occupation = ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಸ್ಸೌರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೌತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ, ೨೦೧೪ ರ 'ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬೇಲರ್ಸ್ ಮಹಾಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ' (೨ ಲಕ್ಷ, ೫೦ ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹಣ) | known_for = ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ದಣಿವರಿಯದ ಸಂಶೋಧಕಿ. 'Hands on Physics Program' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ. | website = {{URL|http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/}} }} [[File:Meera Chandrasekhar The best teacher awardee(2014).jpg|thumb|right|300px|ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಚೆರ್ರಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಕಮಿಟಿಗೆ ಛೇರ್ ಆಗಿರುವ ಮೈಖೇಲ್ ಥಾಂಸನ್, ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ.,ಬೇಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ವರ್ಷ ೨೦೧೩ ರ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್, ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ರವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ''''ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್'''', [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಂಜಾತೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಸ್ಸೂರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ.ಮೀರಾ,'೨೦೧೪ ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬೇಲರ್ಸ್ ಮಹಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-18/news/46324990_1_teaching-award-physics-baylor-university |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-01-28 |archive-date=2014-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122200341/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-18/news/46324990_1_teaching-award-physics-baylor-university |url-status=dead }}</ref> ಅರೆವಾಹಕದ ಧ್ಯುತಿ ರೋಹಿತ ದರ್ಶನ, (optical spectroscopy of semiconductors), ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅಧಿವಾಹಕಗಳು,(super conductors under pressure) ಅನುವರ್ತಿ ಪಾಲಿಮರ್ಸ್,(Conjugated polymers), ಧೃವೀಕರಣ,(polarization) ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ತುಂಬುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ.ಮೀರಾ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಇದುವರೆಗೆ ೯೫ 'ರೆವ್ಯೂ ಲೇಖನ'ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್,'ಹಾಂಡ್ಸ್ ಆನ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಸ್' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ಥರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ/ಯಿನಿ ಯರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿ, ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿರುಚಿ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ.ಮೀರಾ ಅವರಿಗೆ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ೫೦ ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಶ್ರೇಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಕಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಪಾರಿತೋಷವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೀರಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಭಾಗಕ್ಕೆ ೫೦ ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್ ಹಣವೂ ದೊರೆಯಲಿದೆ. 'ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ' ೨೦೧೫ ರ ಸೆಮೆಸ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>http://www.udayavanienglish.com/news/421779L14-Meera-Chandrasekhar-wins-Robert-Foster-Cherry-Award.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಜನನ/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಮೀರಾರವರ ತಂದೆ, ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಮೇಜರ್ ಚಂದ್ರಪಾಲ್', ಹಾಗೂ 'ಕುಸುಮಾ ಚಂದ್ರಪಾಲ'ರ ಮೊದಲನೆಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಪಟ್ಟಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] [[ಉಡುಪಿ]]ಯ 'ಕುಂಜಿಬೆಟ್ಟು ಬಡಾವಣೆ'ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.xombom.com/pincode/kunjibettu-udupi-pincode/81676/ |title='Kunjibettu,' Udupi District, Karnataka Pincode 576102 |access-date=2015-02-23 |archive-date=2015-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421092247/http://xombom.com/pincode/kunjibettu-udupi-pincode/81676/ |url-status=dead }}</ref> ಮೀರಾಗೆ ಒಬ್ಬ ಸೋದರ, ಇದ್ದಾನೆ. ತಾಯಿ ಕುಸುಮಾ ಸಂದ್ರಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಸದ್ಗೃಹಸ್ತೆ. ಮೀರಾರವರ ಅಜ್ಜಿ, ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕಿ. ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಮೀರಾರವರ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಆಯಿತು. ಮೀರಾರವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 'ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'ದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗೀ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೊಂದರಿಂದ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ.ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೀರಾಗೆ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕ== ೨೯೬೦-೭೦ ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಗತಾನೆ (ಎಸ್.ಎಂ.ಇ) ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಕೆಲವೇ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ೧೦೦/೩ ರಸ್ಟು ಮಾತ್ರ. ಮೀರಾ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. ಸಂಶೋಧಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೀರಾ, ತಮಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಥೀಸಿಸ್ ಅಡ್ವೈಸರ್ ನ್ನು ಹುಡುಕ ಬೇಕಿತ್ತು. ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ 'ಫ್ರೆಡ್ ಪೊಲ್ಲಾಕ್' ಎಂಬ ಥೀಸಿಸ್ ಅಡ್ವೈಸರ್ ಸಿಕ್ಕರು. ಅವರೊಬ್ಬ ಧನಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಯಾವಾಗಲು ಸಹಾಯ ಹಸ್ತನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಾದವರು. ಮೀರಾ ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿಯ ನಂತರ 'ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಓದಿ'ಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ 'ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಆಗ ಮೀರಾರವರ ಪತಿ, ಡಾ.ಚಂದ್ರಶೇಖ ರ್ಅಮೆರಿಕದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಸೂರಿ'ಯಲ್ಲಿ ಟೀಚಿಂಗ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=213588 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-02-11 |archive-date=2014-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122185212/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=213588 |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಜೊತೆ ಮೀರಾ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್, ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ದುಡಿದರು. ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಅಫಿಶಿಯಲ್ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಎಂದು ನೇಮಕಾತಿಯಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 'ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್' ಆದರು. ೧೯೮೬ ಬಡ್ತಿ ಸಿಕ್ಕು, ೧೯೮೮ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು. ಮಿರಾರವರಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ೧ ವರ್ಷ ಟೀಚಿಂಗ್ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್ ಆಗಿ ದುಡಿದರು. ಸೈನ್ಸ್ ಮಾತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯ ಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅವಾರ್ಡ್' ಬಂತು. ಮೀರಾರವರ ಆದ್ಯತೆ, ಕೆ-೨ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಯುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಬೋಧಿಸುವ ಆಶೆ. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ 'ಬೆಕ್ಕಿ ಲಿದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್' ಜೊತೆ ಸೇರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯ ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವ ಕೆಲಸ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಧನಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-01-28 |archive-date=2013-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131129213058/http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/ |url-status=dead }}</ref> ==ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಳು== * ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಥೆಮೆಟಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಉಡುಪಿಯ ಎಮ್.ಜಿ.ಎಮ್. ಕಾಲೇಜ್ ೧೯೬೮ (ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ) * ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಐ ಐ ಟಿ ಯಿಂದ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ೨ ವರ್ಷದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪದವಿಗಳಿಸಿದರು. * ೧೯೭೬.ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿಗೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯ : “The Effects of Uniaxial Stress on the Electroreflectance Spectrum of Ge and GaAs,” * ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ಟುಟ್ಗರ್ಟ್ ನ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಲ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಗಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಸ್ತರಾಗಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ನಿಷ್ಣಾತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಂಗಾರ ಪದಕಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತರಾಗಿದ್ದ, [[ಡಾ.ಎಚ್.ಆರ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಎಂಬ ಯುವಕನ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಪರಿಚಯ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು ಇಬ್ಬರೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವರ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆದು ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪತಿ, [[ಡಾ.ಎಚ್.ಆರ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಜೊತೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://syndicatemizzou.org/media/278{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ೧೯೯೮. ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಥೆಮೇಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಗಮನಾರ್ಗ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ * ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವತಿಯಿಂದ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಥೆಮಾಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ * ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಮೀರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪಿ. ಸ್ಲೋನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಗಳಿಸಿದರು. * ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. * ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಐಐಟಿಯ ಅತಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಸಿದರು.<ref>http://alumni.iitm.ac.in/daa/list.php?yr=2002</ref> * ೨೦೦೬ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ==೨೦೧೪ ರ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಚೆರ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ== ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಗಳ ಹೆಸರಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ರವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವತಿಯಿಂದ ಬೇಲರ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗೆ ೨೦೧೩ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಭೆಟ್ಟಿನೀಡಿ ತಮ್ಮ ಬೇಲರ್ ಫೈನಲ್ ಪ್ರತಿಯೋಗಿತೆಯ ಚೆರ್ರಿ ಫನಲಿಸ್ಟ್ ಲೆಕ್ಚರ್ ಕೊಡಲು, “Blind to Polarization: What Humans Cannot See.” ಎಂಬ ಲೆಕ್ಚರ್ ತುಂಬಿದ ಆಹ್ವಾನಿತ ಸಭಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ಟಾಫ್ ಮುಂದೆ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತ, ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್ ಗಳ ಬಳಕೆಮಾಡಿ (೩ಡಿ ಮೂವಿ ತಂತ್ರ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡೆಲ್ ಗಳು ಮೊದಲಾದ) ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಭಾಷಣದಿಂದ ಸ್ತಬ್ದರನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ವರ್ಷ ೨೦೧೪ ರ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಚೆರ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ [[ಡಾ. ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]], ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಖ್ಯಾತಿಯ ಶಿಕ್ಷಕಿರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತಾವು ನಡೆದುಬಂದ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರುವುದನ್ನು 'ಎಲಿಜಬೆತ್ ಡೇವಿಸ್' ಐಕ್ಸಿಕ್ಯುಟೀವ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಹೇಳಿದರು. ಬೆಲಾರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಭಾಗಕ್ಕೆ ೨೫,೦೦೦ ಡಾಲರ್ ನಿಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಡಾ.ಮೀರಾರವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ== ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಹೆಸರಾಂತ ಸ್ಕಾಲರ್ ಗಳಾಗಿದ್ದವರ ಮಧ್ಯೆ ಮಿಂಚಿ, ಮೀರಾ ತಮ್ಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಯೋಗಿತೆಯಲ್ಲಿ ೩ ಜನ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಅವರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಕಂಡಂತಿವೆ :''' * ಜಾನ್ ಬ್ರೆಟನ್ ಕಾನ್ನಿ,, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ನ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, * ಮೈಖೆಲ್ ಕೆ ಸಲೇಮಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮಿರಿಟಿಅಸ್ ಆಫ್ ಎಕೊನಾಮಿಕ್ಸ್ ನಾರ್ತ್ ಕೆರೋಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಚಾಪೆಲ್ ಹಿಲ್, * ಡಾ. ಮೀರಾ, ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೋನೊಮಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಮಿಸ್ಸೌರಿ ವಿಶ್ವವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ಸ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಿದ ಹೆಸರಾಂತ ನುರಿತ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಡಾ.ಮೀರಾಚಂದ್ರಶೇಖರ್ <ref>{{Cite web |url=http://news.missouri.edu/2014/we-are-fierce/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-03-20 |archive-date=2014-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312103930/http://news.missouri.edu/2014/we-are-fierce/ |url-status=dead }}</ref> ರವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣ ವಿಶಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಹಾಗೂ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರೂ ಮುಕ್ತ ಕಂಠದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದ ೬೦೦ ಜನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅತಿ ಆದರ ಹರ್ಷಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಮೀರಾರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.[http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304105025/http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html |date=2016-03-04 }} ==ಬೆಲಾರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಐತಿಹ್ಯ == ಬೇಲಾರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಗೌರವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಮಾಡಿದ್ದು ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಚೆರ್ರಿ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಾಸಕ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ. ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಚೆರ್ರಿಯವರು ೧೯೨೯ ಎ ಬಿ ಪದವಿ ಹಾಸಿಲ್ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಬೆಲರ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೆ ಭರ್ತಿಯಾದರು ಮಾರನೆಯ ವರ್ಷವೇ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಾರ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶ ಮಾಡಿದ ಗುರುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಬಲು ಪ್ರಿಯರಾದರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಂದ ಸುಂದರ ವರ್ಷಗಳವು. ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತಸ ತಂದಿತು ಆ ಖುಷಿಯಿಂದ ಅವರು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ರಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಬೋಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ಬೇಲರ್ ನಲ್ಲಿ ಓದುವ ಛಾತ್ರರಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇನಾಗ್ಯುರಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಆರಂಭವಾಗಿ ಈಗ ಅದು ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜರುಗುತ್ತಿದೆ. ಬೇಲಾರ್ ಒಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಾಸಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೫ ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟೀಯಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನರಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ವಿಪುಲವಾದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬೋಧಕವರ್ಗ ಬಹಳ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ್ದೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.baylor.edu/cherry_awards/index.php?id=8291 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-01-30 |archive-date=2014-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227080345/http://www.baylor.edu/cherry_awards/index.php?id=8291 |url-status=dead }}</ref> ==ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತೆ== ===ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರುಚಿಯ ಬಳಕೆ=== ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ, ಹಾಗೂ ಹಲವು ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ಖಾಧ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೀರಾ ಮತ್ತು ಗೆಳತಿಯರು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸಹೊಸ ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಲಭ್ದವಿವೆ. ===ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಲವು ವಿಸ್ಮಯಗಳನ್ನು ಸೈಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವಿಕೆ=== ಈ ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಯೋಗದ ತರಗತಿಗಳು ಎಳೆಯರಿಗೆ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://epic.physics.missouri.edu/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-02-18 |archive-date=2014-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412072023/http://epic.physics.missouri.edu/ |url-status=dead }}</ref> ===ಭರತನಾಟ್ಯದ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆ=== ಭರತನಾಟ್ಯದ [http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/arangetram.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819144051/http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/arangetram.html |date=2010-08-19 }}] ಕಲಿಕೆಯ ಬಳಿಕ, 'ಅರಂಗೆಟ್ರಂ', 'ರಂಗಪ್ರವೇಶದ ಸಿದ್ಧತೆ'ಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಸುವ ಸಿದ್ಧತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], ಕಥಕ್ ಮೊದಲಾದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ/ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆ. ===ಕ್ವಿಲ್ಟ್ಸ್ ಮಾಡುವ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತೆ=== ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಬರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಉಡುಗೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕ್ವಿಲ್ಟ್ಸ್ ತಯಾರಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/quilts.html |title=ಎರಡು ದಶಕಗಳ ತರಹಾವರಿ ಕ್ವಿಲ್ಟ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಮಾಡಿದ ಅನುಭವ |access-date=2014-02-18 |archive-date=2015-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628003621/http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/quilts.html |url-status=dead }}</ref> ===ಕೊಲಂಬಿಯ ನಗರದ ಶಾಂತಿಮಂದಿರ=== <ref>[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B2%BF_%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A6,_%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%A6,_%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BF_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8D ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಸ್ಸೂರಿ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಂತಿ ಮಂದಿರ್ ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಎಚ್.ಆರ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಮತ್ತು ಡಾ.ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ದಂಪತಿಗಳು, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು]</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಮಿಸ್ಸೂರಿ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಂತಿ ಮಂದಿರ್ ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಎಚ್.ಆರ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಮತ್ತು ಡಾ.ಮೀರಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ದಂಪತಿಗಳು, ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-18/news/46324990_1_teaching-award-physics-baylor-university ಬೇಯರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122200341/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-01-18/news/46324990_1_teaching-award-physics-baylor-university |date=2014-01-22 }} * [http://physics.missouri.edu/meera-chandrasekhar-wins-cherryaward/ Prof. Meera Chandrasekhar wins the Robert Foster Cherry Award for Great Teaching] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140404050702/http://physics.missouri.edu/meera-chandrasekhar-wins-cherryaward/ |date=2014-04-04 }} * http://ap24x7news.com/te/1401/indian-american-meera-chandrasekhar-wins-us-great--19632.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122034208/http://ap24x7news.com/te/1401/indian-american-meera-chandrasekhar-wins-us-great--19632.php |date=2014-01-22 }} telugu * http://education.oneindia.in/news/indian-american-wins-us-great-teaching-award-008661.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140128040506/http://education.oneindia.in/news/indian-american-wins-us-great-teaching-award-008661.html |date=2014-01-28 }} * [http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/arangetram.html 'Planning a Bharata Natyam Arangetram' 'ಭರತನಾಟ್ಯಕಲಿಕೆಯ ತರುವಾಯ,ರಂಗಮಂಚ ಪ್ರವೇಶ'(ಅರಂಗೆಟ್ರಮ್)ಸಿದ್ಧತೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819144051/http://web.missouri.edu/~chandrasekharm/arangetram.html |date=2010-08-19 }} * [http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html 'Making Strides,'An Interview with Dr.Meera Chandrasekhar', January, 2000, http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304105025/http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html |date=2016-03-04 }} * http://syndicatemizzou.org/articles/show/45 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415063914/http://syndicatemizzou.org/articles/show/45 |date=2017-04-15 }} * http://www.baylor.edu/cherry_awards/index.php?id=8291 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227080345/http://www.baylor.edu/cherry_awards/index.php?id=8291 |date=2014-02-27 }} * http://syndicatemizzou.org/media/278{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://ehrweb.aaas.org/mge/Archives/4/Chandrasekhar.html{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gulfkannadiga.com/news/karavali/153861.html 'ಉಡುಪಿಯ ಮೀರಾ, ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಾಶಿಕ್ಷಕಿ', ಗಲ್ಫ್ ಕನ್ನಡಿಗ ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ,ಜನವರಿ,೧೯,೨೦೧೪] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811113636/http://gulfkannadiga.com/news/karavali/153861.html |date=2014-08-11 }} * [https://mizzoumag.missouri.edu/2014/08/putting-physics-first/ Putting Physics First,'ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ'] * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/articleshow/45681572.cms '೨೦೧೪ ಹಿನ್ನೋಟ: ೨೦೧೪ ಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ಕೊಟ್ಟ ೧೫ ಮಂದಿ'ವಿಜಯ ಕಾರ್ನಾಟಕ, ಡಿಸೆಂಬರ್,೩೦,೨೦೧೪] * [http://www.khabar.com/magazine/chaitime/quota_of_quotes_2046 Compiled/partly written by Melvin Durai, March 2014, 'Khabar','your passport to the Indian-American Community'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201316/http://www.khabar.com/magazine/chaitime/quota_of_quotes_2046 |date=2016-03-04 }} * [http://www.columbiamissourian.com/news/higher_education/mu-professors-develop-app-to-help-teach-ninth-graders-physics/article_93e3a1a4-571d-11e5-9b76-3f243a98bbfd.html MISSOURIAN. MU professors develop app to help teach ninth-graders physics, YUAN YUAN, Sep 14, 2015] * [http://www.kmzu.com/physics-now-mandatory-in-some-freshman-classrooms/ Physics now mandatory in some Freshman classrooms, Ashley johnson, Sept,15,2015] * [http://www.voxmagazine.com/2015/12/a-conversation-with-meera-chandrasekhar/ A conversation with Meera Chandrasekhar This MU physics professor is bringing technology, gender balance and understanding to science education VOX magazine: BY ARTHUR COOK BREMER, DECEMBER 3,2015] ==ಉಲ್ಲೇಖನ== {{reflist}} * * * * {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬೇಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುವ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಬರ್ಟ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್]] kju1gvwa2bssirzixx03k2vtmu1p8km 0 65187 1372140 1357000 2026-04-26T13:29:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372140 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Tax_havens.svg|thumb| ೨೦೦೭ ರ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ " [[ವಿದೇಶಿ ಖಾತೆ ತೆರಿಗೆ ಅನುಸರಣೆ ಕಾಯಿದೆ|ಸ್ಟಾಪ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹ್ಯಾವನ್ ಅಬ್ಯುಸ್ ಆಕ್ಟ್]] " ನ [[ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ|ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಗಳ]] ನಕ್ಷೆ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]], '''ಕಪ್ಪು ಹಣವು''' [[ಕಾಳಸಂತೆ|ಕಪ್ಪು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ]] ಗಳಿಸಿದ ನಿಧಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಇತರ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಮರೆಮಾಚುವ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಹಣವನ್ನು ''ಕಪ್ಪು ಹಣ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳು, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಂಚಕರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಸುಮಾರು ₹ 22,000 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಗಳು ಇದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ₹ 900 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Writ petition in the issue of black money |url=https://www.right2info.org/resources/publications/case-pdfs/india_union-of-india-uoi-v.-respondent-association-for-democratic-reforms-and-another-with-peoples-union-for-civil-liberties-pucl-and-another-v.-union-of-india-uoi-and-another |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314050919/http://www.right2info.org/resources/publications/case-pdfs/india_union-of-india-uoi-v.-respondent-association-for-democratic-reforms-and-another-with-peoples-union-for-civil-liberties-pucl-and-another-v.-union-of-india-uoi-and-another |archive-date=14 March 2018 |access-date=13 June 2018 |website=Right to information – black money case |publisher=Supreme court of India}}</ref> ಭಾರತೀಯರು ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು US$ ೧೦.೬ – $ ೧೧.೪ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref name="nanjappa">{{Cite news |last=Nanjappa |first=Vicky |date=31 March 2009 |title=Swiss black money can take India to the top |work=Rediff.com |url=http://election.rediff.com/interview/2009/mar/31/inter-swiss-black-money-can-take-india-to-the-top.htm |access-date=23 May 2016}}</ref> ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರವು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ವರದಿಗಳು ಈ ವರದಿಗಳು ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವು ಸುಮಾರು US$ ೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="fm2012">{{Cite web |year=2012 |title=White Paper on Black Money |url=http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729033758/http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf |archive-date=29 July 2012 |publisher=Ministry of Finance, G.O.I}}</ref><ref name="swissinfo">{{Cite news |date=14 May 2009 |title=Banking secrecy spices up Indian elections |publisher=SWISSINFO – A member of Swiss Broadcasting Corporation |url=http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 |url-status=dead |access-date=29 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926182809/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 |archive-date=26 September 2013}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್‌ನ]] ನಿರ್ದೇಶಕರು ವಿದೇಶಿ ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು US $ ೫೦೦ ಶತಕೋಟಿ ಅಕ್ರಮ ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TOI">{{Cite news |date=13 February 2012 |title=Black money: Indians have stashed over $12 in banks abroad, says CBI |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Black-money-Indians-have-stashed-over-500bn-in-banks-abroad-says-CBI/articleshow/11871624.cms |access-date=29 July 2015}}</ref><ref name="BBC">{{Cite news |date=13 February 2012 |title=India 'loses $500bn to tax havens' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17013314 |access-date=29 July 2015}}</ref><ref name="thbl1">{{Cite web |date=13 March 2012 |title=White paper on black money likely to be tabled in Budget Session |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/economy/article2990902.ece |publisher=The Hindu – Business Line}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2018 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡಲಾಚೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಮೊತ್ತವು ₹ ೩೦೦ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಅಥವಾ $ ೪ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ.<ref name="et1">{{Cite news |date=9 March 2018 |title=Bring back black money from abroad: Jethmalani |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bring-back-black-money-from-abroad-jethmalani/articleshow/63237520.cms |access-date=13 June 2018 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=September 2024|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು == ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಪ್ಪುಹಣದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗದಿರುವುದು. ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ನಿಗಮಗಳು ತಮ್ಮ [[ರಫ್ತು|ರಫ್ತುಗಳನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಇನ್‌ವಾಯ್ಸ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ದೇಶಗಳಾದ ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಯುಎಇ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ [[ಆಮದು|ಆಮದುಗಳನ್ನು]] ಅತಿಯಾಗಿ ಸರಕುಪಟ್ಟಿ (ಬಿಲ್) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ತಪ್ಪು ದರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ 10% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುದಾರರ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ.<ref name="GFI">{{Cite web |title=The Drivers and Dynamics of Illicit Financial Flows from India: 1948–2008 |url=http://www.gfintegrity.org/wp-content/uploads/2014/02/GFI_India.pdf |access-date=9 March 2017}}</ref> 2008 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದೇಶದಿಂದ ಸಂಚಿತ ಅಕ್ರಮ ಹಣಕಾಸು ಹರಿವು US$452 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref name="GFI" /> ಅಪರಾಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಭ್ರಷ್ಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಲಂಚವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು, ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಲಂಚವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=November 2016 |title=What Is Black Money? |url=http://www.thecn24.com/2020/05/what-is-black-money.html |access-date=2024-09-25 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414232221/https://www.thecn24.com/2020/05/what-is-black-money.html |url-status=dead }}</ref> == ಕಪ್ಪುಹಣ ಶೇಖರಣೆಗೆ ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಳಕೆ == ೨೦೧೧ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ವರದಿಗಳು ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ವಿದೇಶಿ ಹಣವನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಠೇವಣಿದಾರರು ಭಾರತೀಯರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Nanjappa |first=Vicky |date=31 March 2009 |title=Swiss black money can take India to the top |work=Rediff.com |url=http://election.rediff.com/interview/2009/mar/31/inter-swiss-black-money-can-take-india-to-the-top.htm |access-date=23 May 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNanjappa2009">Nanjappa, Vicky (31 March 2009). [http://election.rediff.com/interview/2009/mar/31/inter-swiss-black-money-can-take-india-to-the-top.htm "Swiss black money can take India to the top"]. ''Rediff.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2016</span>.</cite></ref><ref name="indiatoday">{{Cite web |date=9 March 2011 |title=Black money: Tax havens exposed |url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/131970/world/black-money-tax-havens-exposed.html |access-date=9 May 2011}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |year=2012 |title=White Paper on Black Money |url=http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729033758/http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf |archive-date=29 July 2012 |publisher=Ministry of Finance, G.O.I}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120729033758/http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf "White Paper on Black Money"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Finance, G.O.I. 2012. Archived from [http://finmin.nic.in/reports/WhitePaper_BackMoney2012.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 29 July 2012.</cite></ref><ref>{{Cite news |date=14 May 2009 |title=Banking secrecy spices up Indian elections |publisher=SWISSINFO – A member of Swiss Broadcasting Corporation |url=http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 |url-status=dead |access-date=29 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926182809/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 |archive-date=26 September 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20130926182809/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 "Banking secrecy spices up Indian elections"]. SWISSINFO – A member of Swiss Broadcasting Corporation. 14 May 2009. Archived from [http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Banking_secrecy_spices_up_Indian_elections.html?cid=7396340 the original] on 26 September 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 June</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=11 June 2012 |title=Banks in Switzerland 2011 |url=http://www.snb.ch/en/mmr/reference/pre_20120614_2/source/pre_20120614_2.en.pdf |publisher=Swiss National Bank}}</ref> == ೨೦೧೫ HSBC ಸೋರಿಕೆಗಳು == ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, HSBC ಯ ಜಿನೀವಾ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೬-೦೭ ರ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೆ ಮಾಂಡೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮಿಗಳು, ವಜ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=9 February 2015 |title=Explained: What's new, why it's important |url=http://indianexpress.com/article/explained/explained-whats-new-why-its-important/ |access-date=29 July 2015 |website=The Indian Express}}</ref> ಭಾರತೀಯ HSBC ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ೬೨೮ ಹೆಸರುಗಳಿಗಿಂತ ಸಆರಿಸುಮಾರು <ref>{{Cite web |date=9 February 2015 |title=Exclusive: HSBC Indian list just doubled to 1195 names. Balance: Rs 25420 cr |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/express-investigation-hsbc-indian-list-just-doubled-to-1195-names-balance-rs-25420-cr/ |access-date=29 July 2015 |website=The Indian Express}}</ref> ಈ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Jayant Sriram |date=9 February 2015 |title=Jaitley promises inquiry |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/centre-taking-vigorous-steps-to-unearth-black-money-jaitley/article6874067.ece?homepage=true |access-date=29 July 2015}}</ref> 1195 ಹೆಸರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಕಿ {{INRConvert|25420|c}} <ref>{{Cite news |last=National Bureau |date=9 February 2015 |title=Kejriwal demands action against HSBC officials |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/kejriwal-demands-action-against-hsbc-officials/article6874095.ece?homepage=true&ref=relatedNews |access-date=29 July 2015}}</ref> == ೨೦೧೬ ಪನಾಮ ಪೇಪರ್ಸ್ ಸೋರಿಕೆ == ೨೦೧೬ ರ ಪನಾಮ ಪೇಪರ್ಸ್ ಹಗರಣವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೋರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=4 April 2016 |title=Panama Papers: mass protests in Iceland call for PM to quit – as it |url=https://www.theguardian.com/news/live/2016/apr/04/panama-papers-global-reaction-to-huge-leak-of-offshore-tax-files-live |access-date=6 April 2016 |website=[[TheGuardian.com]]}}</ref> [[ತನಿಖಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್]] ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ|ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ]], ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ,<ref>{{Cite web |date=6 April 2016 |title=Panama Papers: Mossack Fonseca set up firm linked to Niira Radia |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/panama-papers-panama-papers-india-niira-radia-mossack-fonseca-set-up-firm-linked-to-niira-radia/ |access-date=6 April 2016}}</ref> ಕೆಪಿ ಸಿಂಗ್, ಗರ್‌ವಾರೆ ಕುಟುಂಬ, ಹರೀಶ್ ಸಾಳ್ವೆ, ಮತ್ತು ಇತರರಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ೫೦೦ ಭಾರತೀಯರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=5 April 2016 |title=Panama Papers India Part 1: Clients who knocked on a Panama door |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/panama-papers-india-part-1-list-garware-shishir-k-bajoria-harish-salve/ |access-date=6 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 April 2016 |title=Indians in PanamaPapers list: Aishwarya Rai, Amitabh Bachchan, KP Singh, Iqbal Mirchi, Adani elder brother |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/panama-papers-list-amitabh-bachchan-kp-singh-aishwarya-rai-iqbal-mirchi-adani-brother/ |access-date=6 April 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Panama Papers name Amitabh Bachchan, Aishwarya Rai among 500 Indians with hidden assets |url=http://indiatoday.intoday.in/story/panama-papers-name-amitabh-bachchan-aishwarya-rai-among-500-indians-with-hidden-assets/1/634465.html |access-date=6 April 2016}}</ref> == ೨೦೧೬ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಚಾಲನೆ == ೨೦೧೧ರಿಂದ ೨೦೧೪ರವರೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪುಹಣ ವಾಪಸಾತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿತ್ತು. ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ|ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರು]] ಈ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು (₹ ೯೦ ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಅಥವಾ $ ೧೫೦೦ ಶತಕೋಟಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ) ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಠಾತ್ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ರದ್ದತಿ|₹ ೫೦೦ ಮತ್ತು ₹ ೧೦೦೦ ರ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ]] ಘೋಷಿಸಿದರು. ದೇಶವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಪ್ಪುಹಣ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದರು. ನಗದು ಚಲಾವಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news |date=8 November 2016 |title=India scraps 500 and 1,000 rupee bank notes overnight |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-37906742 |access-date=8 November 2016}}</ref><ref name="etBlackMonryCrackdown">{{Cite news |date=9 November 2016 |title=In an attempt to curb black money, PM Narendra Modi declares Rs 500, 1000 notes to be invalid |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/in-an-attempt-to-curb-black-money-pm-narendra-modi-declares-rs-500-1000-notes-to-be-void-from-midnight/articleshow/55315932.cms |access-date=9 November 2016}}</ref><ref name="India Today2">{{Cite web |date=8 November 2016 |title=Here is what PM Modi said about the new Rs 500, Rs 2000 notes and black money |url=http://indiatoday.intoday.in/story/live-pm-narendra-modi-addresses-nation/1/805755.html |access-date=9 November 2016 |website=India Today}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಅಥವಾ [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಆರ್‌ಬಿಐ) ಇದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ಕರೆನ್ಸಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು.<ref name="hindu1">{{Cite news |date=12 September 2017 |title=Modi not honest about black money – Jethmalani |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/modi-not-honest-about-black-money-jethmalani/article19664523.ece |access-date=13 June 2018}}</ref> == ದೇಶೀಯ ಕಪ್ಪು ಹಣ == ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/how-indian-companies-are-misusing-public-trusts-to-launder-their-csr-spending/articleshow/49474584.cms|title=How Indian companies are misusing public trusts to launder their CSR spending|first=Dinesh|last=Narayanan|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2015|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref> == ಎಸ್‌ಐಟಿ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಸ್ == ಖ್ಯಾತ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ [[ರಾಮ್ ಜೇಠ್ಮಲಾನಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗರಿಕರು ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ [[ಕಾಳಸಂತೆ|ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು]] ಮರಳಿ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಕೋರಿ 2009 ರ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] (SC) ನಲ್ಲಿ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ (ಸಿವಿಲ್) ಸಂಖ್ಯೆ 176 ಅನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕಾಳಸಂತೆ|ಕಪ್ಪು ಹಣದ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಆಡಳಿತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು.<ref name="SC ordering formation of SIT - 4 July 2011">{{Cite web |title=SC ordering formation of SIT – 4 July 2011 |url=http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/17620093472011p.txt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209120331/http://courtnic.nic.in/supremecourt/temp/17620093472011p.txt |archive-date=9 February 2015 |access-date=15 September 2013 |publisher=Supreme Court of India}}</ref>   === ಎರಡು ತೆರಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು === ದತ್ತಾಂಶದ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಾದಿಸಿದ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದೇ ಪದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ವಾದಿಸಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಖಾತೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರಲು ಡಿಟಿಎ ಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಡಾ.ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ [[ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ|ಸ್ವಾಮಿ]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=8 November 2014 |title=No valid reason given for not disclosing names in blackmoney list: Subramanian Swamy |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/no-valid-reason-given-for-not-disclosing-names-in-blackmoney-list-subramanian-swamy/#sthash.W34dniRn.dpuf |access-date=29 July 2015 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Black Money List: Subramanian Swamy lists 6 steps to bring back black money in an open letter to Narendra Modi |url=http://www.india.com/top-n/black-money-list-subramanian-swamy-lists-6-steps-to-bring-back-black-money-in-an-open-letter-to-narendra-modi-186813/ |access-date=29 July 2015 |website=India.com}}</ref> ಡಿಟಿಎ ಒಪ್ಪಂದವು ಘಟಕಗಳ ಘೋಷಿತ ಬಿಳಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಆದಾಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ತೆರಿಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಡೇಟಾವು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಯಾವುದೇ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡದಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, DTAA ಅಸಲಿ ಆದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಆದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಡೇಟಾವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅಪಹಾಸ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.<ref name="thehindu.com">{{Cite news |last=Arun Kumar |date=31 October 2014 |title=Secrecy in the name of privacy |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/lead-article-secrecy-in-the-name-of-privacy/article6553153.ece |access-date=29 July 2015}}</ref> === ಸರ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆ === ಎಸ್‌ಐಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite news |date=30 October 2014 |title=Black money: Where is Rs 15 lakh for each Indian? Congress asks |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Black-money-Where-is-Rs-15-lakh-for-s-Indian-Congress-asks/articleshow/44977830.cms |access-date=29 July 2015}}</ref> ಇತರ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಖಾಸಗಿ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸಹ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="thehindu.com" /> ಬ್ಯಾಂಕ್ ವೊಂದು ‘ [[ಹವಾಲಾ]] ’ ಆಪರೇಟರ್‌ನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Black Money in India {{!}} LawJi |work=LawJi.in : one-stop destination for all law students |url=https://www.lawji.in/2018/09/black-money-in-india.html |url-status=dead |access-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918160749/https://www.lawji.in/2018/09/black-money-in-india.html |archive-date=18 September 2018}}</ref> == ಹಸನ್ ಅಲಿ ಪ್ರಕರಣ == ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ₹ ೬೦ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಇಟ್ಟ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಹಸನ್‌ ಅಲಿ ಅವರನ್ನು [[ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಬಂಧಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=3 February 2010 |title=Act tough on black money: Kerala CM tells PM, IBN Live News |url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/act-tough-on-black-money-kerala-cm-tells-pm/643409.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412161829/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/act-tough-on-black-money-kerala-cm-tells-pm/643409.html |archive-date=12 April 2011 |access-date=9 May 2011 |publisher=Ibnlive.in.com}}</ref> ಹಸನ್ ಅಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅದ್ನಾನ್ ಖಶೋಗಿಗೆ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ಪರ ವಕೀಲರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="HC questions Hasan Alis source of wealth">{{Cite news |date=29 July 2011 |title=HC questions Hasan Ali's source of wealth |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-29/india/29829035_1_international-arms-dealer-hasan-ali-khan-kashinath-tapuriah |url-status=dead |access-date=13 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913074655/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-29/india/29829035_1_international-arms-dealer-hasan-ali-khan-kashinath-tapuriah |archive-date=13 September 2011}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯಂತಹ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೈ-ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿವೆ.<ref name="Black money: Enforcement Directorate helped Hasan Ali Khan cover tracks">{{Cite news |date=16 January 2012 |title=Black money: Enforcement Directorate helped Hasan Ali Khan cover tracks |url=http://indiatoday.intoday.in/story/money-laundering-hasan-ali-khan-enforcement-directorate/1/168968.html |access-date=13 February 2012}}</ref><ref name="Hasan Ali probe hits dead end2">{{Cite news |date=30 November 2011 |title=Hasan Ali probe hits dead end |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-30/india/30458491_1_hassan-ali-hasan-ali-kashinath-tapuriah |url-status=dead |access-date=13 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221095822/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-30/india/30458491_1_hassan-ali-hasan-ali-kashinath-tapuriah |archive-date=21 December 2013}}</ref><ref name="Black money: Enforcement Directorate going soft on Hasan Ali Khan is a comment on our system">{{Cite news |date=17 January 2012 |title=Black money: Enforcement Directorate going soft on Hasan Ali Khan is a comment on our system |url=http://indiatoday.intoday.in/story/black-money-enforcement-directorate-going-soft-on-hasan-ali/1/169163.html |access-date=13 February 2012}}</ref><ref name="ED HELPED HASAN ALI COVERTRACKS">{{Cite news |title=ED HELPED HASAN ALI COVERTRACKS |url=http://epaper.mailtoday.in/epapermain.aspx?queryed=9&querypage=1&boxid=25815484&parentid=63623&eddate=01/16/12 |access-date=13 February 2012 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 ರ ಹಿಂದೆಯೇ ಹಸನ್ ಅಲಿ ಅವರ ಆವರಣದ ಮೇಲೆ ಇಡಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ತನಿಖೆಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ.<ref name="Hasan Ali probe hits dead end">{{Cite news |date=30 November 2011 |title=Hasan Ali probe hits dead end |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-30/india/30458491_1_hassan-ali-hasan-ali-kashinath-tapuriah |url-status=dead |access-date=4 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221095822/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-30/india/30458491_1_hassan-ali-hasan-ali-kashinath-tapuriah |archive-date=21 December 2013}}</ref><ref name="Billions, gone with the hawa(la)!">{{Cite news |last=Kumar |first=Rahul |date=9 June 2018 |title=More than One Lakh shell companies listed by SFIO as a war against black money |work=Digital World Economy |url=https://www.digitalworldeconomy.com/economy/more-than-one-lakh-shell-companies-listed-by-sfio-as-a-war-against-black-money-1248 |access-date=9 June 2018 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ED officer suspended for slow pace of Hasan Ali probe">{{Cite news |date=6 May 2011 |title=ED officer suspended for slow pace of Hasan Ali probe |work=India Today |url=http://indiatoday.intoday.in/story/hasan-ali-case-ed-officer-suspended-for-slow-pace-of-probe/1/137249.html |access-date=4 March 2012}}</ref><ref name="SC pulls up Centre on Hasan Ali case">{{Cite news |date=3 March 2011 |title=SC pulls up Centre on Hasan Ali case |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-05/india/29512018_1_petitioner-ram-jethmalani-sc-raps-govt-status-report |url-status=dead |access-date=4 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221095808/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-05/india/29512018_1_petitioner-ram-jethmalani-sc-raps-govt-status-report |archive-date=21 December 2013}}</ref><ref name="ED official in the dock for 'helping' Hasan Ali, aides">{{Cite news |date=7 May 2011 |title=ED official in the dock for 'helping' Hasan Ali, aides |work=The Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/ed-official-in-the-dock-for-helping-hasan-ali-aides/787084/0 |access-date=4 March 2012}}</ref><ref name="Shame them! Black money held abroad is not just a tax issue">{{Cite news |last=R Vaidyanathan – Prof of finance and control, IIM Baglore |date=1 December 2011 |title=Shame them! Black money held abroad is not just a tax issue |url=http://www.firstpost.com/economy/shame-them-black-money-held-abroad-is-not-just-a-tax-issue-145692.html |access-date=4 March 2012}}</ref> UBS ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ US$8 ಶತಕೋಟಿ ಕಪ್ಪುಹಣವಿದೆ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಪತ್ರವನ್ನು ತಾನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಇಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವೂ UBS ನೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=3 March 2011 |title=Who is Hasan Ali Khan? |work=India Today |url=http://indiatoday.intoday.in/story/who-is-hassan-ali-khan/1/131363.html}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ೨೦೧೨ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ವೇತಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕಪ್ಪುಹಣ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.<ref name="auto1"/> === ಎಂಸಿ ಜೋಶಿ ಸಮಿತಿ === ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯ ನಂತರ, ಕಪ್ಪುಹಣದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರವು ಜೂನ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ಎಂಸಿ ಜೋಶಿ (ಅಂದಿನ CBDT ಅಧ್ಯಕ್ಷ <ref name="M C Joshi takes over as CBDT new Chairman">{{Cite news |date=2 August 2011 |title=M C Joshi takes over as CBDT new Chairman |work=Jagran Post |url=http://post.jagran.com/M-C-Joshi-takes-over-as-CBDT-new-Chairman-1312212830 |access-date=10 August 2012 |archive-date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130422214311/http://post.jagran.com/M-C-Joshi-takes-over-as-CBDT-new-Chairman-1312212830 |url-status=dead }}</ref> ) ನೇತೃತ್ವದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಕರಡು ವರದಿಯನ್ನು 30 ಜನವರಿ 2012 ರಂದು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತು. ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳೆಂದರೆ:<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money">{{Cite news |date=10 February 2012 |title=Panel calls for amnesty to get back black money |url=http://www.indianexpress.com/news/panel-calls-for-amnesty-to-get-back-black-money/910358/0 |access-date=9 February 2012}}</ref> * ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ( [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]], ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉಲ್ಲೇಖ) ಕೇವಲ {{INRConvert|5|b}} ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು {{INRConvert|2|b}} ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ವೆಚ್ಚಗಳ "ಒಂದು ಭಾಗ" ಅಲ್ಲ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು {{INRConvert|100|b}} ನಡುವೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು {{INRConvert|150|b}} ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money" /> * ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಗರಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ 3, 5 ಮತ್ತು 7 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 2, 7 ಮತ್ತು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ.<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money" /> * ತೆರಿಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಡೊಮೇನ್ ಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೆರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ.<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money" /> * USA ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್ ಆಕ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಮಿತಿ ಮಿತಿಗಿಂತ (ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ) ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ವರದಿಯಾಗುವಂತೆ, ಭಾರತವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಿತಿ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಬೇಕು.<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money" /> * ವಿದೇಶದಿಂದ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವ ಜನರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದಂಡ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಕ್ಷಮಾದಾನ]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ.<ref name="Panel calls for amnesty to get back black money" /> == ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಕರೆನ್ಸಿ ನಗದು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ == ;:ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ- [[ಅಪನಗದೀಕರಣ]] ೨೨-೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪ ರಂದು ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕುರಿತು OECD ಯಿಂದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮತ್ತು RBI ನ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, 8 ನವೆಂಬರ್ 2016 ರ ರಾತ್ರಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ 500 ಮತ್ತು 2000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ನೋಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news |title=A Look Back to 1978 When Currency Notes Were Last Scrapped |url=https://www.thequint.com/india/2016/11/09/rs-500-1000-notes-scrapped-narendra-modi-a-look-back-at-1977-when-notes-were-scrapped-demonetization-black-money-rbi |access-date=10 November 2016}}</ref> ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಎಟಿಎಂಗಳು ಎರಡು ದಿನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಒಂದು ದಿನ ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರವರೆಗೆ, ಜನರು ಎಟಿಎಂಗಳಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ೨,೫೦೦ ರೂ., ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ವಾರಕ್ಕೆ ೨೪,೦೦೦ ರೂ.<ref name="Withdrawal_Revision">{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/Scripts/NotificationUser.aspx?Id=10706&Mode=0|title=Reserve Bank of India - Notifications|website=www.rbi.org.in}}</ref> ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಮಿತಿಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ₹ ೨೦೦೦ ರ ವಿತರಣೆಯು ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವರನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗದು ಹಣವನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿನಿಮಯದ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನೇಕ ಜನರು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಈಗ ತಮ್ಮ ಹಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪುಹಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾಗವನ್ನು ಈಗ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತರಲಾಗುವುದು, ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸ್ಲೀಪರ್ ಸೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಪ್ಪು ಹಣ ಅಥವಾ ನಕಲಿ ಕರೆನ್ಸಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-modi-speaks-to-nation-tonight-at-8-pm-1622948|title=PM Modi Announces Notes Ban In Anti-Corruption Move, Millions Face Cash Crunch|website=NDTV.com}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ನೇರ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮಂಡಳಿಯು ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು, "ಕಪ್ಪುಹಣ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣವು ಒಂದು ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇನಾಮಿ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=14 November 2016 |title=At least 4 months needed to replace demonetised notes, not 50 days: Here's why |url=http://indianexpress.com/article/business/banking-and-finance/demonetisation-black-money-corruption-banks-atms-modi-finance-ministry4375205/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |last=Appu Esthose Suresh |date=12 November 2016 |title=Why govt's demonetisation move may fail to win the war against black money |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cash-has-only-6-share-in-black-money-seizures-reveals-income-tax-data/story-JfFuTiJYtxKwJQhz2ApxlL.html |access-date=12 November 2016 |website=Hindustan Times}}</ref> == ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು == === ಇತಿಹಾಸ === ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರೌನ್ ಸರ್ಕಾರವು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1936 ರಲ್ಲಿ ಆಯರ್ಸ್ ಸಮಿತಿಯು ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ತೆರಿಗೆದಾರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೋಸದ ವಂಚನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SDxJAAAAYAAJ|title=Income tax enquiry report, 1936, submitted to the Government of India as a result of the investigation of the Indian income-tax system|last=Ayers, Chambers and Vachha|year=1936}}</ref> === ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು === ಕಪ್ಪುಹಣದ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಶ್ವೇತಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.<ref name="fm2012" /> === ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅನುಸರಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿರುತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು === ಅಧಿಕ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಕಪ್ಪುಹಣ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಶೇಕಡಾ 100 ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವು ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಂಡನಾತ್ಮಕ ತೆರಿಗೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪುಹಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ, ಕಾನೂನಿನ ಅನುಸರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟು ವೆಚ್ಚಗಳು ಎಂದು ವರದಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು ಅನುಸರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಜನರನ್ನು ತಳ್ಳುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಿರುತ್ಸಾಹಕಗಳಾಗಿವೆ. ಅನುಸರಣೆ ಹೊರೆಯು ಅನುಸರಣೆ ಸಮಯದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರಳ ಅನುಸರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ವೇತಪತ್ರಿಕೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="fm2012" /> === ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ === ಅರ್ಥಕ್ರಾಂತಿ, ಪುಣೆ ಮೂಲದ ಥಿಂಕ್-ಟ್ಯಾಂಕ್, ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು 500 ಮತ್ತು 1,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ನೀತಿ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ.<ref>{{Cite news |last=BS |date=24 January 2014 |title=Baba Ramdev could be the next Adam Smith |work=Business Standard India |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/baba-ramdev-could-be-the-next-adam-smith-114012400538_1.html |access-date=29 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web |last=Surabhi |date=17 January 2014 |title=Baba Ramdev pushes for banking transaction tax to replace all taxes |url=http://www.financialexpress.com/news/baba-ramdev-pushes-for-banking-transaction-tax-to-replace-all-taxes/1218784 |access-date=29 July 2015 |website=The Financial Express}}</ref> === ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ === ಪರವಾನಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಗಳಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸುಂಕ ರಹಿತ ಅಡೆತಡೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ವಿಳಂಬಗಳು ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ವಹಿವಾಟಿನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವರದಿಯಾಗದ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ದುಸ್ತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. 1990 ರ ದಶಕದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ಸತತ ಅಲೆಗಳು ಅನುಸರಣೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತೆರಿಗೆಗಳು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟುಬಿಡದೆ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="fm2012" /> === ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದುರ್ಬಲ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು === ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕೆಲವು ದುರ್ಬಲ ವಲಯಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ಭೂಗತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವರದಿಯು ಚಿನ್ನದ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜಿತವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೊದಲು ಅಪರಾಧವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಂತಹ ಇತರ ದುರ್ಬಲ ವಲಯಗಳ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅದರ GDP ಯ ಸುಮಾರು 11 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಹಣವನ್ನು ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಹಿವಾಟುಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಡ್ಯೂಟಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಆಸ್ತಿ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆಗಳ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆಗಳು ಸಮರ್ಥ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ. ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅನುಸರಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಾಟ, ಜಾಹೀರಾತು, ಆಯೋಗಗಳು, ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ದಾವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನಿಶ್ಚಿತ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಜನರು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ಲಂಚವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಗದು ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ವಹಿವಾಟು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸದ ಹೊರತು, ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಈ ಮೂಲವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ನಗರ ಭೂ ಸೀಲಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಡಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ|ಬಾಡಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆಯಂತಹ]] ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕು, ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು, ಆದರೆ ಆಸ್ತಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಸರಳಗೊಳಿಸಬೇಕು.<ref name="fm2012" /> ವರದಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಿಟಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪರವಾನಗಿಗಳು, ಗಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದು === ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಸರಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನಾ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ವೆಚ್ಚ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="fm2012" /> ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ಗಳ ಏಕೀಕರಣ), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆ ಇಲಾಖೆಗಳ ಏಕೀಕರಣ, ನೇರ ತೆರಿಗೆ ಆಡಳಿತ, ದತ್ತಾಂಶ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಪ್ಪುಹಣದ ಇಂತಹ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. === ಬೆಂಬಲ ಕ್ರಮಗಳು === ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ವರದಿ <ref name="fm2012" /> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪುಹಣದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕಂಪನಿಗಳ ಹಣಕಾಸು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರು ವಿರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಪಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವರದಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಾತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವಿಸ್ಲ್‌ಬ್ಲೋವರ್ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವರದಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ === ತೆರಿಗೆ ವಂಚಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ತೆರಿಗೆದಾರರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಹಣವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ವರದಿ <ref name="fm2012" /> ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ವಿಪರೀತ ಅಮಾನ್ಯ ಗೊಂಡ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು === ಹಳೆಯ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂ ನೋಟುಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಈ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ( ೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ ರುಪಾಯಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.<ref name="equipped">{{Cite web |last=Damodaran, Harish |date=9 November 2016 |title=Are banks equipped to replace 2,300 crore pieces of Rs 500 and Rs 1,000 notes? |url=http://indianexpress.com/article/opinion/web-edits/rs-500-rs-1000-notes-are-banks-equipped-to-replace-1874-crore-pieces-of-notes-4364746/ |access-date=9 November 2016 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ RBI ಪಡೆದ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ಇದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಗೋಐ ಸಂಪೂರ್ಣ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಲು ಆರ್‌ಬಿಐ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾರಿ === ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ತೆರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೮೨ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಡಬಲ್ ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ೩೦ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನು ಇತರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಪರಸ್ಪರರ ಪರವಾಗಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ವರದಿಯು <ref name="fm2012" /> ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳು === ಅತ್ಯಧಿಕ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಅಂತಹ ಕಾನೂನು ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮುದ್ರಿಸುವುದು; ಕೇವಲ 2 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ {{INRConvert|1000}} ಮತ್ತು {{INRConvert|500}} . 2 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಈ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಗ್ರೇಸ್ ಅವಧಿ ಇರಬೇಕು. ಈ ಗ್ರೇಸ್ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಟೆಂಡರ್ ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸೂಚನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಹಣವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಯ ಹಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಯಸುವ ಅನೇಕ ಜನರು ಅದನ್ನು US$ ನಲ್ಲಿ ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು US ಕರೆನ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ INR ಅಪಮೌಲ್ಯಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅದರ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. US$ ನಲ್ಲಿ ನಗದು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಗದು ರಹಿತ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾಂತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು / ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ FC ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿ (FC) ನಗದನ್ನು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು/ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು GoI ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು, ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ದೇಶಕ್ಕೆ US$ನ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು. ಎನ್‌ಆರ್‌ಐಗಳು/ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಐಎನ್‌ಆರ್ ಕರೆನ್ಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಗದು ರಹಿತ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ US$ನಗದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಬದಲು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್/ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಇದು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ, ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ನಿಧಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ === ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕಪ್ಪುಹಣಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಏಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು (ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್, ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್),<ref>{{Cite web |title=Additional Submissions of Soli J. Sorabjee, Attorney-General for India as Amicus Curiae |url=http://www.ebc-india.com/lawyer/sp_case_comment/submissions_3.htm |access-date=4 September 2016 |publisher=Eastern Book Company}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು/ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯ ಹಣಕಾಸು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇ-ಭಂಡಾರ), ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ AICTE, DST ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು, ಇವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಸಲಹೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣ <ref>{{Cite news |date=4 July 2016 |title=Madras HC orders issue of notice to IT department |work=Business Standard India |agency=Press Trust of India |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/madras-hc-orders-issue-of-notice-to-it-department-116070401144_1.html |access-date=4 September 2016 |via=Business Standard News}}</ref> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಸಿ (ಎನ್‌ಐಪಿಎಫ್‌ಪಿ) ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಕೋಟಾ ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 5,953 ಕೋಟಿ ರೂ.<ref>{{Cite web |last=Mehra |first=Puja |date=4 August 2014 |title=Black economy now amounts to 75% of GDP |url=http://www.thehindu.com/news/national/black-economy-now-amounts-to-75-of-gdp/article6278286.ece |website=The Hindu}}</ref> === ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ === ೨೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಲಹೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=18 June 2011 |title="This Fight Is Against Deep-Rooted Corruption In The System" —Baba Ramdev |url=http://udayindia.in/2011/06/18/this-fight-is-against-deep-rooted-corruption-in-the-system-baba-ramdev/}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 February 2016 |title=Retiring the 1,000 rupee note – Print View – Livemint |url=http://www.livemint.com/Opinion/mnhjNJZTxSZvcNNuJ8V2rN/Retiring-the-1000-rupee-note.html?facet=print |website=livemint.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.firstpost.com/printpage.php?idno=354908&sr_no=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108230933/http://www.firstpost.com/printpage.php?idno=354908&sr_no=0 |archive-date=8 November 2016 |access-date=14 October 2016}}</ref> ಇದು ಆರ್‌ಬಿಐಗೆ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದರೂ, ಈ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ನೋಟುಗಳ ದುರುಪಯೋಗದ ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೂಗಬೇಕು.<ref>{{Cite web |date=16 March 2016 |title=Scrapping Rs500, Rs1000 notes a costly idea – Print View – Livemint |url=http://www.livemint.com/Politics/fhNlITluEPxCOHef3GSA6H/Scrapping-Rs500-Rs1000-notes-a-costly-idea.html?facet=print |website=livemint.com}}</ref> == ಪುಸ್ತಕಗಳು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಣವು ಚರ್ಚೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪುಹಣದ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು: # ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವೈಟ್ & ಗ್ರೇ: ಪ್ರಗುನ್ ಅಖಿಲ್ ಜಿಂದಾಲ್ ಅವರಿಂದ ''ರೀ-ಕಲರ್ ದಿ ರುಪಿಯಾ'' <ref name="auto">{{Cite news |last=IANS |date=14 December 2016 |title=Book on black money launched in Delhi |work=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/book-on-black-money-launched-in-delhi-116121400627_1.html}}</ref><ref name="indiatimes.com">{{Cite web |date=23 September 2016 |title=This Author Has Decoded Black Money |url=https://toistudent.timesofindia.indiatimes.com/news/interviews/this-author-has-decoded-black-money/7954.html |access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925065045/https://toistudent.timesofindia.indiatimes.com/news/interviews/this-author-has-decoded-black-money/7954.html |url-status=dead }}</ref><ref name="odishastory.com">{{Cite web |title=The Black White & Grey – ODISHA STORY |url=http://www.odishastory.com/tag/the-black-white-grey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805102507/http://www.odishastory.com/tag/the-black-white-grey/ |archive-date=5 August 2017 |access-date=3 May 2017 |website=odishastory.com}}</ref><ref name="specttrumnews.com">{{Cite web |title=The black and white sides of money explained in a new book |url=http://specttrumnews.com/news/3018-the-black-and-white-sides-of-money-explained-in-a-new-book.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805102014/http://specttrumnews.com/news/3018-the-black-and-white-sides-of-money-explained-in-a-new-book.aspx |archive-date=5 August 2017 |access-date=3 May 2017 |website=specttrumnews.com}}</ref><ref name="pressreader.com">{{Cite web |title=The Asian Age; THE BLACK WHITE & GREY|url=https://www.pressreader.com/india/the-asian-age/20170125/283210147950101 |via=PressReader}}</ref><ref name="sify.com">{{Cite web |title=Book on black money launched in Delhi |url=http://www.sify.com/news/book-on-black-money-launched-in-delhi-news-others-qmoqueigcffha.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805105208/http://www.sify.com/news/book-on-black-money-launched-in-delhi-news-others-qmoqueigcffha.html |archive-date=2017-08-05 |website=[[Sify]]}}</ref><ref name="thehindu.com1">{{Cite news |last=Dhoot |first=Vikas |date=18 December 2016 |title=Deposits scrutiny a challenge, says ex-CBDT chief |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/Deposits-scrutiny-a-challenge-says-ex-CBDT-chief/article16900735.ece}}</ref> # ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ''ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಎಕಾನಮಿ'' === ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವಯ್ಟ್ & ಗ್ರೇ === ''The Black White & Grey: Re-Coloring The Rupiah ಎಂಬ'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಗುನ್ ಜಿಂದಾಲ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮನಿ ವರಿಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಮನೀಶ್ ತಿವಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಪರಂಜಯ್ ಗುಹಾ ಠಾಕುರ್ತಾ ಅವರು 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 ರಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು "ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸುಳ್ಳುಗಳು, ಅಪರಿಚಿತ ಸತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಧಾರರಹಿತ ವದಂತಿಗಳನ್ನು" ಹೊರಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. "ಬಡತನದಂತಹ ಅಪರಾಧವು ಬಡವರ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗವು ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ವ್ಯಸನವು ಅವರನ್ನು ಕಬಳಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಕಪ್ಪುಹಣವು 'ಕಪ್ಪು ಹಿಟ್ಟನ್ನು' ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ" ಎಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="auto" /><ref name="indiatimes.com" /><ref name="odishastory.com" /><ref name="specttrumnews.com" /><ref name="pressreader.com" /><ref name="sify.com" /><ref name="thehindu.com1" /> == ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಅಂದಾಜುಗಳು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೦೮ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರ ನಡುವೆ ೨೦.೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ೨೦ ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. [[ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು]] ಸಮಾನಾಂತರ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅಥವಾ ನೆರಳು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಹಣದ ಕಪ್ಪು ಹಣ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಹಣದ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಕಪ್ಪುಹಣವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಪ್ಪುಹಣ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಕಾರಣ ಸಮಾಜದ ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಜನರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಮೂಲಗಳಿಂದಲೂ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಮೂದಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಖಾಸಗಿ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸದ ಕಾರಣ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತೆರಿಗೆಯ ಆದಾಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಬೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆ (ಕಪ್ಪು ಹಣದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ) ಕುದುರೆ ರೇಸ್‌ಗಳಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಂತೆ. {| class="wikitable" !'''ಸಂಸ್ಥೆ''' ! '''ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪು ಹಣದ ಅಂದಾಜು''' |- | ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ | ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 50% |- | ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಭಾರತ) | ₹28 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- | ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ | ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 20% |} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==   * ಕಪ್ಪು ಹಣ (ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ವಿದೇಶಿ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳು) ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2015 ರ ಹೇರಿಕೆ * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಬಂಧನ * ಭಾರತದ ಚಿನ್ನದ ಆಮದು ನೀತಿ * ನಗರವಾಲಾ ಪ್ರಕರಣ * ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಗರಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ * 2012 ಭಾರತೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ * 2011 ಭಾರತೀಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸ್ತಿ ಚೇತರಿಕೆ * ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಪ್ಪು ಹಣ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು]] reae0gsurtx076y378fm8u82h4638l0 0 72596 1372196 1361172 2026-04-27T07:34:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372196 wikitext text/x-wiki {{infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ರವೀಂದ್ರ ಕೇಳೆಕರ್ | image = Ravindra Kelekar.png | imagesize = 180px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|03|07}} | birth_place = ಗೋವಾ, ಭಾರತ | death_date ={{Death date and age|df=yes|2010|08|27|1925|03|25}} | death_place = ಗೋವಾ, ಭಾರತ | resting_place = ಪ್ರಿಯಾಲ್, ಗೋವಾ, ಭಾರತ. | occupation = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊರಾಟಗಾರ, ಕವಿ, ಬರಹಗಾರ | language = ಕೊಂಕಣಿ | nationality = | ethnicity = ಕೊಂಕಣಿ | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ರವೀಂದ್ರ ಕೇಳೆಕರ್''' (೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೫ ರಿಂದ ೨೭ [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೨೦೧೦), ಕೊಂಕಣಿ ಪಂಡಿತ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾರತ]]ದ ಓರ್ವ ಲೇಖಕ. ಜೊತೆಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]]ಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರವೀಂದ್ರ ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ಗಾಂಧಿವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ, ಗೋವಾ ವಿಮೋಚನೆ ಚಳುವಳಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗೋವಾ ಜೊತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ವಿಲೀನದ ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷಾ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದ ಕೊಂಕಣಿಯು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಲವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೊಂಕಣಿಯು ಗೋವಾದ ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಚಿ ಭಾಸ್ ಕೊಂಕನೀಚ್, ಶಾಲೆಂಟ್ ಕೊಂಕಣಿ ಕಿತ್ಯಕ್, ಸಮಾಜ್ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು. ಇವರು ''ಜಾಗ'' ಎಂಬ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಳೆಕರ್ [[ಶುಕ್ರವಾರ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭ ರಂದು ಸುಮಾರು ೧೧:೩೦ಕ್ಕೆ [[ಗೋವಾ]]ದ ಮಡಗಾಂವ್‍ನ ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಂಬತ್ತೈದನೇಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/ravindra-kelekar-passes-away/article598547.ece|title=ಕೇಳೆಕರ್ ನಿಧನ}}</ref> ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳ ಸಮೇತ ಸ್ವಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಕೇಳೆಕರ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]](೨೦೦೮)<ref>{{cite web|url=http://www.indianetzone.com/40/2008_padma_bhushan_awardees.htm|title=ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೋಮಂತ್ ಶಾರದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಫೆಲೋಫಿಪ್ (೨೦೦೭) -ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜ್ಙಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ (ಇವರು ಜ್ಙಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಕೊಂಕಣಿ ಲೇಖಕ)<ref>{{cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=53913|title=ಜ್ಙಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಕೊಂಕಣಿ ಲೇಖಕ}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಇದನ್ನು [[ಜುಲೈ]] ೨೦೧೦ ರಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ== ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ೨೫ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೫ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ [[ಗೋವಾ]]ದ ಕುನ್ಕೊಲಿಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ.ರಾಜಾರಾಮ್ ಕೇಳೆಕರ್ ಒಬ್ಬ [[ವೈದ್ಯ]]. ನಂತರ ಅವರು [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]ಯನ್ನು ಪೊರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಭಾಷೆ]]ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದರು. ರವೀಂದ್ರರವರು [[ಪಣಜಿ]]ಯ ಲೈಸಿಯಂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗಲೇ ೧೯೪೬ರ ಗೋವಾ ವಿಮೋಚನೆ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ [[ರಾಮ ಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ|ರಾಮ್ ಮನೋಹರ್ ಲೋಹಿಯಾ]]ರಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಂಥ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರರವರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಿಯತೆಗಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ]]ಯಾದ ಕೊಂಕಣಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಈಗಾಗಲೇ ಗಾಂಧಿಯನ್ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಕೇಳೆಕರ್ ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಡಾದ [[ಗೋವಾ]]ವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಾರ್ಧಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರ ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಿಯನ್ ಆದ ಕಾಕಸಾಹೆಬ್ ಕಲೆಲ್ಲ್ಕಾರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೫೫ರವರೆಗೆ ಇದ್ದು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರರವರು [[ದಿಲ್ಲಿ]]ಯ '[[ಗಾಂಧಿ]] ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್'ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಗೋವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ [[ಉದ್ದೇಶ]] ಗೋವಾದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ [[ವಲಸೆ]] ಹೋಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಅದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗೋಮಂತ್ ಭಾರತಿಯಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ]]ಯಲ್ಲಿ (೧೯೫೬-೧೯೬೦) ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪೊರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನೆ ಗೋವಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರರವರನ್ನು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಜೊತೆ ಗೋವಾ ವಿಲೀನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಜನಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗೋವಾ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ರವೀಂದ್ರರವರು ಸ್ಥಳಿಯ ಭಾಷೆಯಾದ ಕೊಂಕಣಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಾದ 'ಅಮಚಿ ಭಾಸ್ ಕೊಂಕಣಿಚ್' ಇದು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 'ಶಾಲೆಂಟ್ [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಕಿತಿಯಾಕ್' ಇದರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ]] [[ಶಾಲೆ]]ಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು [[ಕನ್ನಡ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]], ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ [[ಕೊಂಕಣಿ]]ಯ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯೮೭ನಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿಯನ್ನು ಗೋವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿಸಲು ಭಾಷಾಮಸೂದೆಯನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಕೇಳೆಕರ್ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ೨೬ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೭೫ರಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟೀಯ ಲೆಟರ್ಸ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕೊಂಕಣಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಭಾಷೆ]]ಯಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹಿಮಾಲಯತ್ (ಪ್ರವಾಸಕಥನ) * ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ - ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಫೆಲೋಷಿಪ್ *೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜ್ಙಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಗೋಡುಬಾಯಿಸರ್ದೀಸಾಯಿಯವರನ್ನು [[ಮದುವೆ]]ಯಾದರಯ. ಅವರಿಗೆ ಗಿರೀಶ್ ಎಂಬ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದನು. ಕೇಳೆಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಬಾಳಿದ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಅವರ ತಂದೆಯವರು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳೆಕರ್ ಮನೆಯಂದೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅನುಕರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ==ಕೇಳೆಕರ್ ಬರೆದ ಕೃತಿಗಳು== [[ಕೊಂಕಣಿ]]ಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯತ್ ನವೀ ಶಾಲ ಸತ್ಯಗ್ರಹ ಮಂಗಲ್ ಪ್ರಭಾತ್ ಮಹಾತ್ಮ ಆಶೇ ಆಷಿಲ್ಲೇ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಥಾ ಆನಿ ಕನ್ಯೊ ತುಳಶಿ ಭಜ ಗೊವಿಂದಮ‍್ [[ಮುಕ್ತಿ]] ಟೀನ್ ಜೀವನ ನಡೆಸು ಟೀನ್ ಲಾಲಾ ಬಾಲಾ [[ಕೊಂಕಣಿ]] [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು]]ಗಳು ಮಹಾಭಾರತ(ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು) ಮರಾಠಿ [[ಜಪಾನ್]] ಜಸ ದಿಲ್ ಸ ಇವರು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ]]ನ್ನು ಪಡೆದ ಸಂದರ್ಭದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓದಬೇಕೆಂಬ ಕರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವ ಕೊಂಕಣಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು (೨೦೦೬) ಕೇಳೆಕರ್‍ರವರ ಮೊದಲ ಕೃತಿ 'ವೆಲವ್ಯದೋ ಧುಲೊ'(ಪ್ರಬಂಧ [[ಸಂಕಲನ]])ವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿತು. ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Konkani-luminary-Ravindra-Kelekar/articleshow/6225528.cms?referral=PM * http://www.veethi.com/india-people/ravindra_kelekar-profile-2331-25.htm ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] 0g5hvrx1q7hfmpkhnbbe2ysxkqkjfzj 0 84749 1372194 1360995 2026-04-27T06:52:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372194 wikitext text/x-wiki ರಘು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ದೊರೆ. ವೀರತೆ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿರಿಮೆ ಪಡೆದ ರಘುವು, [[ಶ್ರೀರಾಮ]]ನ [[ತಂದೆ]] ದಶರಥನ [[ಅಜ್ಜ]].<ref>{{Cite web |url=https://www.tajainfo.in/2023/10/know-everything-about-king-raghu.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-10-11 |archive-date=2023-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128233556/https://www.tajainfo.in/2023/10/know-everything-about-king-raghu.html |url-status=dead }}</ref> ==ಕೀರ್ತಿ== ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ದಿಲೀಪ ರಾಜನಿಗೆ ಸುದಕ್ಷಿಣಾ ಎಂಬ ಪತ್ನಿಗೆ ರಘು ಜನಿಸಿದನು. ರಘು ಎಂದರೆ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುವವ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ರಘುವು ವಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಯುದ್ಧರಥವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಛಾತಿ ಉಳ್ಳವನು ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ರಘುವಿನ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶವನ್ನು ರಘುವಂಶವೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ,ವಾಯು ಪುರಾಣ, [[ಲಿಂಗ]] ಪುರಾಣ ಇವು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ರಘುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಇವೆ. ==ಹುಟ್ಟು== ನಂದಿನಿಧೇನು ಹಸುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನೇ ರಘು. ರಘು ಎಂದರೆ ವೇಗವಾದುದು ಎಂದರ್ಥ. ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣ, ಲಿಂಗಪುರಾಣಗಳು ದಿಲೀಪನ ಮಗ ದೀರ್ಘಬಾಹು ಎಂದೂ, ದೀರ್ಘಬಾಹುವಿನ ಮಗನು ರಘುವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಹರಿವಂಶ, ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾನ ಮತ್ತು ಶಿವಪುರಾಣಗಳು ದಿಲೀಪನ ಮಗನೇ ರಘುವೆಂದೂ, ದೀರ್ಘಬಾಹು ಎಂಬುದು ರಘುವಿನ ಬಿರುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ರಘುವಿನ ಮಗ ಅಜ. ಅಜನ ಮಗ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಹತ್ತು ರಥಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ದಶರಥ. ದಷರಥನ ಮಗನೇ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರ. ==ಆಡಳಿತ== <ref>http://www.indianetzone.com/32/raghu_great_grandfather_lord_rama.htm{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಘುವು ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ತರುವಾಗ, ಸೋತ ಇತರ ರಾಜರುಗಳು ರಘುವಿನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹಗೆತನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಮೋಸಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ರಘು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಜಯೆಯನ್ನೂ, (ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ) ಜಾಯೆಯನ್ನೂ (ಹೆಂಡತಿ) ಹೊತ್ತು ತಂದ ಮಗನಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ದಿಲೀಪನು ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ರಘುವು ಬಹುಕಾಲ ಸತ್ಯ-ನ್ಯಾಯ-ಧರ್ಮ ಇವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ==ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು== ರಘುವು ವಂಕ್ಷು, ಕಾಂಬೋಜ, ಪಾಮೀರರು, ಹೂಣರು, (ಬಿಳಿಯ ಹುನ್ ಜನಾಂಗ) ಮ್ಲೇಂಛರು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೀನಕುಲಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವರ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಶ ಪಡಿಸಿ ಕೊಂಡನು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ==ಕೀರ್ತಿ== ಸತ್ಯವಂತ ದೊರೆ ದಿಲೀಪನಿಗೆ ಬಹುಕಾಲದ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಳಿಕ ಜನಿಸಿದ ರಘುವು, ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ೧೦೦ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸಲು ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಹೋರಾಡಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಎಂಬ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಯಾಗ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೇಯ ರಘುವಿನದು. ==ದಾನ ಮಾಡುವಿಕೆ== ವಾರತಂತ ಋಷಿಯ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಕೌತ್ಸ್ಯ ಎಂಬವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಮುಗಿದ ನಂತರ ಗುರುವಿಗೆ ಏನು ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುವನು. ಅದಾಗ ವಾರತಂತರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕೋಟಿ ವರಹ ನೀಡು ಎಂದು ಕೇಳುವರು. ದಾರಿ ಕಾಣದ ಕೌತ್ಸ್ಯ, ರಾಜ ರಘುವಿನ ಬಳಿ ಸಹಾಯ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಬೊಕ್ಕಸವನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡಿದರೂ, ವಾರತಂತ ಋಷಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಾಗ ಕುಬೇರನ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ರಘುವು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಬೇಡಿ ಬಂದ ಯಾಚಕನ ಮನವಿಗಾಗಿ, ಅವನ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಗಾಗಿ ಇಷ್ಟು ಶ್ರಮ ವಹಿಸಿದ ರಘುವನ್ನು ಕುಬೇರ ಮನದುಂಬಿ ಹಾರೈಸುತ್ತಾನೆ. ವಾರತಂತ ಋಷಿಯು ನಿನಗಿಂತಲೂ ಕೀರ್ತಿವಂತನಾದ ಮಗನು ನಿನಗೆ ಹುಟ್ಟಲಿ ಎಂದು ಹರಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಾಗ ಜನಿಸಿದ ಮಗನೇ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಅಜ. ==ಕವಿಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಘು== ಕಾಳಿದಾಸನ ರಘುವಂಶ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಘುವೇ ನಾಯಕ. ಆ ಕಾವ್ಯದ ೧ ಭಾಗವಾದ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ನಿಂದ ಕಡೆಯ ಭಾಗವಾದ ಹರಿಣಿಯ ವರೆಗಿನ ೨೧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಘುವಿನ ಗುಣಗಾನವಿದೆ. ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಶ್ರೀರಾಮನ ರೂಪ ತಾಳಿದಾಗ, ರಘುವಿನ ವಂಶದವನಾದ್ದರಿಂದ ರಘುನಂದನ, ರಘುವರ, ರಘುವೀರ, ರಘುಕುಲ ನಾಯಕ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ೧೦ನೆ ಶತಮಾನದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕವಿ ವಲ್ಲಭದೇವ,೧೪ ಶತಮಾನದ [[ಕವಿ]] ಮಲ್ಲಿನಾಥ ಇವರುಗಳು ಸಹ ರಘುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. * [http://www.amazon.in/Ancient-Indian-Dynasties-1-V-S-Misra/dp/8172764138] * [http://www.sacred-texts.com/hin/sha/sha15.htm] * [http://www.freeindia.org/biographies/greatpoets/kalidas/page3.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161128184517/http://freeindia.org/biographies/greatpoets/kalidas/page3.htm |date=2016-11-28 }} * [http://www.indianetzone.com/32/raghu_great_grandfather_lord_rama.htm]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.jatland.com/home/Raghu] * [https://books.google.co.in/books?isbn=8126906154] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0283992573] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಋಷಿಗಳು]] 7gwo2uyf1xlowh80en4l3wh56l0rddd 0 88312 1372171 1359017 2026-04-26T21:55:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372171 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Lady Margaret Sackville.jpg|thumb|ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ]] ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ(೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೮೧ - ೧೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೬೩)ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲೇಖಕಿ. ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ಮೇಫೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೬೦ ಗ್ರೋಸ್ವೆನರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ ರೆಜಿನಾಲ್ಡ್ ವಿಂಡ್ಸರ್ ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ೭ನೇ ಅರ್ಲ್ ಡಿ ಲಾ ವಾರ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು. ಅವರು [[ವೀಟಾ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ-ವೆಸ್ಟ್|ವೀಟಾ ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ-ವೆಸ್ಟ್‌ನವರ]] ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ.<ref>{{cite web|title=Sackville-West family tree|url=http://images.npg.org.uk/groupsMedia/familyTrees/Sackville-West_family.pdf|publisher=National Portrait Gallery|access-date=23 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211022648/http://images.npg.org.uk/groupsMedia/familyTrees/Sackville-West_family.pdf|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ==ಕಾವ್ಯಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:George Henry-Lady Margaret Sackville.jpg|thumb]] ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕವನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ [[ಕವನ|ಕವನಗಳಾದ]] ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿವ್ಯೂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವುಮನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ, ಕಂಟ್ರಿ ಲೈಫ್, ದಿ ನೇಷನ್, ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಮಾಲ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫ್ಲೋರಲ್ ಸಿಂಫನಿ ಎಂಬ ಕವನಗಳ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕವನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಸ್ ಬೈ ಲಿವಿಂಗ್ ವುಮೆನ್ ಅನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗ ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆಯವರು ಅದರ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref>Jane Dowson and Alice Entwistle (2005). ''[http://bilder.buecher.de/zusatz/14/14689/14689324_vorw_1.pdf A History of Twentieth-Century Women's Poetry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718204315/http://bilder.buecher.de/zusatz/14/14689/14689324_vorw_1.pdf |date=2011-07-18 }}''. Cambridge University Press, p. xv. {{ISBN|0-521-81946-6}}.</ref> ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಅದರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾದ ಕವನ ವಾಚನ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಹ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ಆಗಿದ್ದರು. ==ನಂತರದ ಜೀವನ== [[File:30 Regent Terrace 2015.JPG|thumb|೩೦ ರೀಜೆಂಟ್ ಟೆರೇಸ್, ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಮಿಡ್ಲೋಥಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌|ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಳೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪಿ‌ಇಎನ್(PEN) ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್‌ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>[http://www.nationalgalleries.org/collection/online_az/4:322/result/0/85932?initial=L&artistName=Henry%20Lintott&submit=1 Portrait of Lady Margaret Sackville by Henry Lintott: Caption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727112114/http://www.nationalgalleries.org/collection/online_az/4:322/result/0/85932?initial=L&artistName=Henry%20Lintott&submit=1 |date=2011-07-27 }}, National Galleries of Scotland.</ref> ಅವರು ಮಾರ್ಕ್-ಆಂಡ್ರೆ ರಾಫಲೋವಿಚ್ ಅವರ ವೈಟ್‌ಹೌಸ್ ಟೆರೇಸ್ ಸಲೂನ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://archiveshub.ac.uk/permeadhtml/gb133mar-p1.shtml Papers of and relating to Marc André Raffalovich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929001354/http://archiveshub.ac.uk/permeadhtml/gb133mar-p1.shtml |date=29 September 2011 }}, Archive Hub.</ref> ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ಎ ಮಾಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್, ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೩೨ ರವರೆಗೆ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಯಾಕ್ವಿಲ್ಲೆ ಅವರು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ೩೦ ರೀಜೆಂಟ್ ಟೆರೇಸ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name = Anne>Anne Mitchell (1993). ''The People of Calton Hill''. Mercat Press, James Thin, Edinburgh. {{ISBN|1-873644-18-3}}.</ref> ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆಯವರು ಚೆಲ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದರು. ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೆಲ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ರೋಕ್‌ಬಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ==ಕೆಲಸಗಳು== *ಫ್ಲೋರಲ್ ಸಿಂಫನಿ (೧೯೦೦) *ಪೋಯಮ್ಸ್(೧೯೦೧) *ಎ ಹಿಮ್ನ್ ಟು ಡಿಯೋನೈಸಸ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಪೊಯಮ್ಸ್ (೧೯೦೫) *ಹಿಲ್ದ್ರಿಸ್ ದಿ ಕ್ವೀನ್: ಎ ಪ್ಲೇ ಇನ್ ಫೋರ್ ಆಕ್ಟ್ಸ್ (೧೯೦೮) *ರೊನಾಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಫಿ ಜೊತೆ ಫೇರಿ ಟೇಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಯಂಗ್ (೧೯೦೯) *ಬರ್ಟ್ರುಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಟಕೀಯ ಕವಿತೆಗಳು (೧೯೧೧) *ಜೇನ್ ಆಸ್ಟೆನ್ (೧೯೧೨) *ಲಿರಿಕ್ಸ್(೧೯೧೨) *ರೊನಾಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಫಿ ಜೊತೆ ಮೋರ್ ಫೇರಿ ಟೇಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಯಂಗ್ (೧೯೧೨) *ಅಫ್ರೋಡೈಟ್ ಹಾಡುಗಳು (೧೯೧೩) *ದಿ ಡ್ರೀಮ್-ಪೆಡ್ಲರ್ (೧೯೧೪) *ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದಿ ಟ್ರವೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು (೧೯೧೫) *ದಿ ಪೇಜೆಂಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್ (೧೯೧೬) *ತ್ರಿ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪೆಸಿಫಿಸ್ಟ್‌ (೧೯೧೯) *ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಪೋಯಮ್ಸ್ (೧೯೧೯) *ಪೋಯಮ್ಸ್ (1923) *ಎ ರೈಮ್ಡ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್ (೧೯೨೪) *ತ್ರಿ ಫೇರಿ ಪ್ಲೇಸ್ (೧೯೨೫) *ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಡ್ರಾಮಾಸ್: ಹಿದ್ರಿಸ್, ಬರ್ಟ್ರುಡ್ (೧೯೨೬) *ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಬಲ್ಲಾಡ್ಸ್ (೧೯೨೭) *ಎಪಿಟಾಫ್ಸ್ (೧೯೨೬) *ಅಲಿಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಲೈಟ್: ಎ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ (೧೯೨೮) *೧೦೦ ಲಿಟಲ್ ಪೋಯಮ್ಸ್(೧೯೨೮) *೧೨ ಲಿಟಲ್ ಪೋಯಮ್ಸ್(ರೆಡ್ ಲಯನ್ ಪ್ರೆಸ್ ೧೯೩೧) *ಅರಿಯಡ್ನೆ ಬೈ ದಿ ಸೀ (ರೆಡ್ ಲಯನ್ ಪ್ರೆಸ್ ೧೯೩೨) *ದಿ ಡಬಲ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ್ ಪೊಯಮ್ಸ್ (೧೯೩೫) *ಮಿಸ್ಟರ್. ಹಾರ್ಸ್‌ನ ನ್ಯೂ ಶೂಸ್ (೧೯೩೬) *ಟಾಮ್ ನೂಡಲ್ಸ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (೧೯೪೧) *ಪೈನ್‌ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೋಯಮ್ಸ್(೧೯೪೪) *ದಿ ಲಿರಿಕಲ್ ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ (೧೯೪೫) *ಕಂಟ್ರಿ ಸೀನ್ಸ್ & ಕಂಟ್ರಿ ವರ್ಸ್ (೧೯೪೫) *ಮಿನಿಯೇಚರ್ಸ್ (೧೯೪೭) *ಟ್ರೀ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ (೧೯೪೭) *ಕ್ವಾಟ್ರೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವನಗಳು (೧೯೬೦) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] p1kzqgfr2b7ct4re2rqkelk0ufop1jw 0 101834 1372164 1358658 2026-04-26T20:33:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372164 wikitext text/x-wiki {{Merge|[[ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ]]}} {{Infobox tennis biography |name = ಮಹೇಶ್ ಭುಪತಿ |image = Mahesh Bhupathi 2007 Australian Open mens doubles R1.jpg |image_size = |alt = |caption = ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ೨೦೦೭ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ |fullname = ಮಹೇಶ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಭೂಪತಿ |country_represented = {{flag|ಭಾರತ}} |birth_date = {{birth date and age|1974|06|07|df=y}} |birth_place = ಚೆನ್ನೈ,[[ಭಾರತ]] |death_date = <!-- {{birth date and age|df=yes|yyyy|mm|dd|yyyy|mm|dd}} first date is death date, second date is birth date--> |death_place = |height = ೧.೮೫ ಮೀಟರ್ |college = |turnedpro = ೧೯೯೫ |retired = ೨೦೧೬ |plays = |careerprizemoney = [[US$|$]]೬,೬೬೫,೯೦೭ |tennishofyear = <!-- year inducted into the Tennis Hall of Fame --> |tennishofid = <!-- ID from the Tennis HoF website, taken from http://www.tennisfame.com/hall-of-famers/First Name-Last Name i.e. martina-navratilova, which it is all undercase letters--> |website = |singlesrecord = ೧೦-೨೮ |singlestitles = ೦ |highestsinglesranking = No. ೨೧೭ (೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೯೮) |currentsinglesranking = |AustralianOpenresult = Q೨ (೧೯೯೮) |FrenchOpenresult = Q೩ (೧೯೯೯) |Wimbledonresult = ೧R (೧೯೯೭,೧೯೯೮,೨೦೦೦) |USOpenresult = ೧R (೧೯೯೫) |Othertournaments = <!-- adds a "Other tournaments" title --> |MastersCupresult = |WTAChampionshipsresult = |Olympicsresult = |doublesrecord = ೬೮೭-೩೬೪ |doublestitles = ೫೨ |highestdoublesranking = No. ೧ (೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೯) |currentdoublesranking = No. ೧೮೯ (೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬) |AustralianOpenDoublesresult = '''F''' (೧೯೯೯,೨೦೦೯,೨೦೧೧) |AustralianOpenDoublesjuniorresult = |AustralianOpenDoublesseniorresult = |FrenchOpenDoublesresult = '''W''' (೧೯೯೯,೨೦೦೧) |FrenchOpenDoublesjuniorresult = |FrenchOpenDoublesseniorresult = |WimbledonDoublesresult = '''W''' (೧೯೯೯) |WimbledonDoublesjuniorresult = |WimbledonDoublesseniorresult = |USOpenDoublesresult = '''W''' (೨೦೦೨) |USOpenDoublesjuniorresult = |USOpenDoublesseniorresult = |OthertournamentsDoubles = yes |MastersCupDoublesresult = '''F''' (೧೯೯೭,೧೯೯೯,೨೦೦೦,೨೦೧೦,೨೦೧೨) |WTAChampionshipsDoublesresult = |OlympicsDoublesresult = SF – ೪ನೇ ([[೨೦೦೪ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ - ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ | ೨೦೦೪]] |Mixed = yes |mixedrecord = ೧೧೫-೫೩ |mixedtitles = ೮ |AustralianOpenMixedresult = '''W''' (೨೦೦೬,೨೦೦೯) |FrenchOpenMixedresult = '''W''' (೧೯೯೭,೨೦೧೨) |WimbledonMixedresult = '''W''' (೨೦೦೨,೨೦೦೫) |USOpenMixedresult = '''W''' (೧೯೯೯,೨೦೦೫) |OthertournamentsMixedDoubles = |OlympicMixedDoublesresult = |Team = yes |DavisCupresult = QF ೧೯೯೬ ಡೆವಿಸ್ ಕಪ್ |updated = |medaltemplates = {{MedalCountry|{{flagu|ಭಾರತ}}}} {{MedalSport|ಪುರುಷರ ಟೆನ್ನಿಸ್}} {{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦ ಬುಸನ್ | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೬ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦೬ ದೋಹಾ | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೬ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalSilver|೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೨೦೦೨ ಬುಸನ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೨೦೦೨ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ |ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಟಿಂ ಇವೆಂಟ್}} {{MedalBronze|೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ೧೯೯೮ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] | ಟೆನಿಸ್ ಎಟ್ ದ ೧೯೯೮ ಏಶಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ | ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{MedalBronze|೨೦೧೦ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್|೨೦೧೦ [[ದೆಹಲಿ]]|೨೦೧೦ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು}} {{MedalGold|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು|೨೦೦೩ ಹೈದೆರಾಬಾದ್|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} {{MedalGold|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳು|೨೦೦೩ ಹೈದೆರಾಬಾದ್|೨೦೦೩ ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ | ಡಬಲ್ಸ್}} }} [[File:Mahesh Bhupathi US Open 2009.jpg|thumb|ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ೨೦೦೯|alt=]] '''ಮಹೇಶ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಭೂಪತಿ''' ( ೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೪) ಒಬ್ಬ ನಿವೃತ್ತ ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರ. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ (ರಿಕಾ ಹಿರಾಕಿಯೊಂದಿಗೆ) ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾದರು. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಎಂಟು ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್. ಅವರು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಲೀಗ್ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಭಾರತದ ಮುಂದಿನ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನಾಯಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಆನಂದ್ ಅಮೃತ್ರಾಜ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://indianexpress.com/article/sports/tennis/mahesh-bhupathi-india-davis-cup-captain-anand-amritraj-440013/</ref> ಅವರು ಗೌರವದ ಒಂದು ಭಾಗ ಐ.ಐ.ಎಂ.ಯು.ಎನ್ ನ ಸಲಹೆಗಾರರ ​​ಮಂಡಳಿ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ೧೯೯೫- ೨೦೦೬ === ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ೧೯೯೦s ಮತ್ತು ೨೦೦೦s ದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಿಯಾಂಡರ್ ಪೇಸ್ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ಮೂರು ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಪೇಸ್ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಗಳ ಫೈನಲ್ಸ್ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡವಾಯಿತು.೧೯೫೨ರ ನಂತರ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಂತಹ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬ರಂದು, ಅವರದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲನೆ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. [[ಜಪಾನ್]]ನ ಐ ಸುಗಿಯಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಕೂಡ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಡಬಲ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿದರು. <ref>{{Cite web |url=http://ww5.sonyericssonwtatour.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-30 |archive-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102134132/http://ww5.sonyericssonwtatour.com/ |url-status=dead }}</ref>ಅಜೇಯ ಮತ್ತು ವೈಲ್ಡ್ಕಾರ್ಡ್ಗಳಂತೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಜೋಡಿ ನಾಲ್ಕು ಸೀಡ್ಸ್ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸೋಲಿಸಿತು, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೀಳಿಸಿತು. ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಿಸ್ ಆರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಡೇನಿಯಲ್ ನೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಎಲೆನಾ ಲಿಖೋವ್ಟ್ಸೆವವನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ೬-೩,೬-೩ ಸೆಟ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇದು ಭೂಪತಿಯ ಆರನೇ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಿಸ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಭೂಪತಿ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ೨೦೦೭-೨೦೦೮ === ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಡೆಕ್ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ೨೦೦೭ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಪನೆಕ್ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ತಂಡವು ಡಬಲ್ಸ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಜೊನಾಸ್ ಜೋರ್ಕ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಿರ್ನಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ತಂಡವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ ನೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ನೆಸ್ಟರ್ಗೆ ಸೋತರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಂತರ, ಭೂಪತಿ ಪಾವೆಲ್ ವಿಜ್ನರ್ರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೭ರ [[ಕೆನಡಾ]] ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಪಡೆದರು, ಅಗ್ರ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಡಬಲ್ಸ್ ತಂಡ ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬ್ರಯಾನ್ರನ್ನು ದಾಟಿದರು. ಈ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ನೆನಾಡ್ ಝಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 2007 ರ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತು ಝಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾದರು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ನಂತರ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ನೋಪೋಸ್ ಮತ್ತು ನೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ತಂಡವು ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಭೂಪತಿ ನೋಲ್ಸ್ ಪಾಲುದಾರರಾದರು, ಜಿಮೊನ್ಜಿಕ್ ಅವರು ನೆಸ್ಟರ್ನಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅವರು ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಹೊರಬಂದರು.<ref>http://www.rediff.com/sports/2007/oct/02bhup.htm</ref> === ೨೦೦೯-೨೦೧೨ === [[File:Mahesh Bhupathi and Rohan Bopanna at the ATP World Tennis Finals.jpg|thumb|ಎಟಿಪಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೆನಿಸ್ ಫೈನಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣಾ. |alt=]] ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗಿ ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ನಥಾಲಿ ಡೆಚಿ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ರಾಮ್ರನ್ನು ೬-೩,೬-೩ ಸೆಟ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಜೋಡಿ ಫೈನಲ್ನ ನಿರಾಶೆಗಾಗಿ ಸನ್ ಟಿಯಾಂಟಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ನೆನಾಡ್ ಜಿಮೋನ್ಜಿಕ್ ಅವರು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಭೂಪತಿಯವರ ಎಣಿಕೆಗೆ ಏಳು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಭೂಪತಿ ಕ್ನೌಲ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಿರ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೨ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಗೆದ್ದರು. <ref>http://www.rediff.com/sports/2002/sep/07bhup.htm</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರರಾದ ಲಿಯಾಂಡರ್ ಪೇಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ತಂಡವು ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿತು, ಆದರೆ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸಹೋದರರಿಗೆ ೩-೬,೪-೬ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋತರು.<ref>https://www.mykhel.com/tennis/sports-leander-paes-bhupathi-lose-australian-open-aid0033-024808.html</ref> ೭ ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಂದು, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಸಾನಿಯಾ ಮಿರ್ಜಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಗೆದ್ದರು. ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ರಂದು, ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Mahesh-Bhupathi-Rohan-Bopanna-win-Paris-Masters/articleshow/17089891.cms?referral=PM</ref> ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೋನಾಥನ್ ಮರ್ರೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ನೀಲ್ಸೆನ್ ವಿರುದ್ಧದ ನಷ್ಟದಿಂದ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಭಾರತೀಯ ಜೋಡಿಯು ಎಟಿಪಿ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಗಳ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದರು, ಆದರೆ ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಗ್ರನೋಲ್ಲರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಲೋಪೆಜ್ ವಿರುದ್ದ ಸೋತರು. ನಡಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಬಲವಾದ ಹಿಂಭಾಗವು ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತು ಕೋರ್ಟ್ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್ ಅವರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ನಡುವಿನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.೧೯೯೫ ರಿಂದ ೨೦೧೧ ರವರೆಗೆ ೫೫ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ ಭೂಪತಿ, ೩೫ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗೆದ್ದ ೩೫ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಗೆಲುವಿನ ೨೭ ಪಂದ್ಯಗಳು ಡಬಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. === ೨೦೧೩ === ಭೂಪತಿ ಮತ್ತು ಬೋಪಣ್ಣ ಅವರು ೨೦೧೩ ರ ಮೊದಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಪತಿ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಲೋದ್ರ ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಮಾಂಟೆ-ಕಾರ್ಲೊ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>https://sports.ndtv.com/tennis/mahesh-bhupathi-rohan-bopanna-back-together-1538763{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಲಭಿಸಿದೆ. ಕರ್ಮವೀರ್ ಪುರಸ್ಕಾರ, ೨೦೦೭ ರ ಎನ್ಜಿಒಗಳ ಐಕಾಂಗೋ-ಒಕ್ಕೂಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾ ಜನರು.ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಕಮಿಟ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. == ಉಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೭-೧೮]] h6z6u5a2k1gem82kerd0lfv8ni3dhqv 0 101991 1372183 1360110 2026-04-27T02:01:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372183 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian field hockey player (1946–2020)}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Infobox field hockey player | name = ಮೈಕೆಲ್ ಕಿಂಡೋ | image = Michael Kindo.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1946|6|28}} | birth_place = ಸಿಮ್ಡೆಗಾ, [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] | death_date = {{Death date and age|2020|12|31|1946}} | death_place = ರೂರ್ಕೆಲಾ, [[ಒಡಿಶಾ]] | height = {{Convert|170|cm|ftin|frac=2|abbr=on}} | weight = ೬೨ kg | position = ಫುಲ್ಬ್ಯಾಕ್ | years1 = ೧೯೬೬-೧೯೭೩ | clubs1 = ಸೇವೆಗಳು | caps(goals)1 = N/A | years2 = ೧೯೭೮-೧೯೮೦ | clubs2 = ಒಡಿಶಾ (SAIL) | caps(goals)2 = N/A | nationalyears1 = ೧೯೬೯-೧೯೭೬ | nationalteam1 = ಭಾರತ | nationalcaps(goals)1 = N/A | medaltemplates = {{Medal|Competition|ಒಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಗಳು}} {{Medal|B|೧೯೭೨ ಮ್ಯೂನಿಚ್|ತಂಡ}} {{Medal|Competition|ಪುರುಷರ FIH ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್}} {{Medal|B|೧೯೭೧ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ|ತಂಡ}} {{Medal|S|೧೯೭೩ ಆಮ್ಸ್ಟೆಲ್ವೀನ್|ತಂಡ}} {{Medal|G|೧೯೭೫ ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ತಂಡ}} {{Medal|Competition|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್}} {{Medal|S|೧೯೭೪ ಟೆಹ್ರಾನ್|ತಂಡ}} }} '''ಮೈಕೆಲ್ ಕಿಂಡೋ''' (೨೮ ಜೂನ್ ೧೯೪೬ - ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦) ಅವರು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಬೆಲ್ಟ್‌ನ [[ಭಾರತೀಯ]] ಫೀಲ್ಡ್ [[ಹಾಕಿ]] ಆಟಗಾರ. ಅವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ ಫುಲ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಡಿಫೆಂಡರ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ೧೯೭೧ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್, ೧೯೭೨ ಬೇಸಿಗೆ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]], ೧೯೭೩ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್, ೧೯೭೪ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್, ೧೯೭೫ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. ಮೈಕೆಲ್ ಕಿಂಡೋ ಅವರು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]] [[ಕ್ರೀಡಾಪಟು]].<ref name="yasData1">{{cite web |url=https://yas.nic.in/michael-kindo |title=Pension information of Michael Kindo |author=Ministry of Youth Affairs and Sports |website=MoYAS NIC Website |publisher=Government of India |quote=Date of Birth: Friday, June 28, 1946}}</ref><ref name="msn">{{cite news |title=Michael Kindo passes away: 'A fine gentleman, a great player', 1975 World Cup-winning players remember the hockey hero |url=https://www.msn.com/en-in/sports/other/michael-kindo-passes-away-a-fine-gentleman-a-great-player-1975-world-cup-winning-players-remember-the-hockey-hero/ar-BB1crGdS |work=MSN |date=4 January 2021 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite web |url=https://yas.nic.in/arjun-award-winners-hockey |title=List of Arjun award Winners for Hockey |author=Ministry of Youth Affairs and Sports |website=MoYAS NIC Website |publisher=Government of India |quote=1972 - Shri Michael Kindo}}</ref><ref name="s2h">{{cite web |url=https://stick2hockey.com/hockey-player/michael-kindo/ |title=Michael Kindo |website=Stick2Hockey }}</ref><ref name="otv1">{{cite AV media |date=2021-01-01 |title=କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ହକି ଖେଳାଳି ମାଇକେଲ କିଣ୍ଡୋ 74 ରେ ପରଲୋକ |trans-title=Legendary Hockey Player Michael Kindo Passes Away At 74 |type=Television program |language=or |url=https://www.youtube.com/watch?v=WtdPWgnMsyQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/WtdPWgnMsyQ| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|publisher=Odisha TV}}{{cbignore}}</ref> ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ತನ್ನ ಟ್ಯಾಕ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡಾಡ್ಜಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನೋ-ಲುಕ್ ಪಾಸ್‌ಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮೈಕೆಲ್ ಕಿಂಡೋ ಅವರು ೨೮ ಜೂನ್ ೧೯೪೬ ರಂದು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] (ಈಗ ಜಾರ್ಖಂಡ್) ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕುರ್ಡೆಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್‌ಸಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಮಿಡ್ಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಾಕಿ ಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ]] ಸೇರಿದರು.<ref name="s2h" /><ref name="msn" /><ref name="yasData1" /> ==ವೃತ್ತಿ== ===ದೇಶೀಯ ವೃತ್ತಿ=== ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೬೬ ರಿಂದ ೧೯೭೬ ರವರೆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಹಾಕಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆಗಳ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="s2h" /><ref name="msn" /> ===ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ=== ಕಿಂಡೋ ಅವರು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಕೀನ್ಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಮ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೧೯೭೨ ರ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref name="oly">{{cite web |url=https://www.olympic.org/michael-kindo |title=Michael Kindo Ind |website=Official Olympics Organization|quote= 1972 Munich - Bronze - Hockey - Men's Hockey }}</ref> ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಮೂರು ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೭೧ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೭೩ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೭೫ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೭೪ ರ ಟೆಹ್ರಾನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name="s2h" /><ref name="msn" /><ref name="fp2">{{cite news |author=FP Sports Staff |title=Michael Kindo passes away: 'A fine gentleman, a great player', 1975 World Cup-winning players remember the hockey hero |url=https://www.firstpost.com/sports/michael-kindo-passes-away-a-fine-gentleman-a-great-player-1975-world-cup-winning-players-remember-the-hockey-hero-9169081.html |work=FirstPost. |date=2021-01-04 |df=dmy}}</ref><ref name="ix3">{{cite news |author=PTI|title=Michael Kindo, former Olympic bronze-winning hockey player, passes away |url=https://indianexpress.com/article/sports/hockey/michael-kindo-olympics-world-cup-winner-death-7127948/ |work=IndianExpress |date=2020-12-31|df=dmy}}</ref><ref name="ndtv">{{cite news |author=Asian News International |title=Legendary Indian Hockey Player Michael Kindo Dies At 73 |url=https://sports.ndtv.com/hockey/legendary-india-hockey-player-michael-kindo-dies-at-73-2346231 |work=NDTV Sports |date=2020-12-31 |df=dmy }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="utk">{{cite news |title=India’s 1975 hockey World Cup winner Michael Kindo, 73, dead |url=https://www.utkaltoday.com/michael-kindo-passed-away/ |work=ଉତ୍କଳ (Utkal) Today |location=Bhubaneswar/New Delhi |date=2021-01-01 |df=dmy |access-date=26 ಮೇ 2024 |archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815213803/https://www.utkaltoday.com/michael-kindo-passed-away/ |url-status=dead }}</ref> ==ನಂತರ ಕೆಲಸ== ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ರೂರ್ಕೆಲಾದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌‌ಎಐಎಲ್(SAIL) ಹಾಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ೧೭೮ ರಿಂದ ೧೯೮೦ ರವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಶಾ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೈಕೆಲ್ ಅವರು ೧೯೯೩ ರ ಬಿಕಾನೆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ರೂರ್ಕೆಲಾದ ಎಸ್‌‌ಎಐಎಲ್(SAIL) ಹಾಕಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಹೆಚ್‌ಎ(SHA) ಹಾಕಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="s2h" /><ref name="fp1">{{cite news |last=Srivastava |first=Shantanu |date=2018-12-09 |df=dmy |title=Hockey World Cup 2018: An afternoon with Michael Kindo, India's world-beating defender who dazzled with his skills and smarts |url=https://www.firstpost.com/sports/hockey-world-cup-2018-an-afternoon-with-michael-kindo-indias-world-beating-defender-who-dazzled-with-his-skills-and-smarts-5698681.html|work=Firstpost|location=Rourkela }}</ref> ==ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ== ಕಿಂಡೋ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೈಕೆಲ್ ಕಿಂಡೋ ಅವರು ವಯೋಸಹಜ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಸ್ಪತ್ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.<ref name="msn" /><ref name="fp1" /><ref name="utk" /><ref name="ndtv" /> ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಿಂದ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. ೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ ಗುರುವಾರ ರಂದು ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಶವಾಗಾರದಿಂದ ರೂರ್ಕೆಲಾ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪೋಲೀಸರು ಗೌರವ ರಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಹಮೀರ್‌ಪುರ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="wion">{{cite news |author=PTI |title=Hockey legend Michael Kindo, 73, passes away |url=https://www.wionews.com/sports/hockey-legend-michael-kindo-73-passes-away-353632 |work=WION News |location=New Delhi |date=2020-12-31 |df=dmy}}</ref><ref name="otv1" /><ref name="pm7">{{cite AV media |people=(Ground Reporter)|date=2021-01-01|title=ହକି ଖେଳାଳି ମାଇକେଲ କିଣ୍ଡୋଙ୍କୁ ଗାର୍ଡ ଅଫ୍ ଅନର |trans-title=Guard Of Honor To Hockey Player Michael Kindo |type=Television production|language=or|url=https://www.youtube.com/watch?v=n9j22NmHbWk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/n9j22NmHbWk| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|location=Rourkela |publisher=Prameya News7}}{{cbignore}}</ref><ref name="otv">{{cite AV media |people=(Ground Reporter) |date=2021-01-01 |title=ରାଉରକେଲାରେ ମାଇକେଲ୍ କିଣ୍ଡୋଙ୍କୁ ଗାର୍ଡ ଅଫ୍ ଅନର |trans-title=Guard Of Honour To Late Michael Kindo In Rourkela |type=Television program |language=or|url=https://www.youtube.com/watch?v=ivJqFkK_IwM |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/ivJqFkK_IwM| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|location=Rourkela |publisher=Odisha TV}}{{cbignore}}</ref><ref name="ndg">{{cite AV media |people=Das, Avaniranjan (Ground Reporter)| date=2021-01-01 |title=ହକି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ମାଇକେଲ କିଣ୍ଡୋ ରାଉରକେଲାରେ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବିଶ୍ରାମ ରଖାଯାଇଛି |trans-title=Hockey Legend Michael Kindo Laid To Rest With State Honours In Rourkela |type=Television program |language=or |url=https://www.youtube.com/watch?v=ct1B-vCH--U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/ct1B-vCH--U| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|location=Rourkela |publisher=Nandighosha TV}}{{cbignore}}</ref> ಅವರು ಗುಮ್ಲಾ-ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಬುಡಕಟ್ಟು ಬೆಲ್ಟ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಾಕಿಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಂದು ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರ ಕನ್ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟೀಮ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ದಿಲೀಪ್ ಟಿರ್ಕಿ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈಕೆಲ್ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಹಾಕಿಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ೧೯೭೫ ರ ಚಿನ್ನದ ತಂಡದ ಕಿಂಡೋ ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಕಿಂಡಿ ಭಾಯ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ತಂಡದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕುಸಿಯಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಿಮ್ಡೆಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಶಾಲೆಯು 'ಮೈಕೆಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್' ಎಂದು ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="fp1" /><ref name="fp2" /><ref name="msn" /><ref name="ndtv" /><ref name="utk" /> ===ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== '''ಗೆದ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪದಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇವೆಗಳು ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೧೯೭೧ *[[File:Bronze medal icon (B initial).svg|link=]] ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ, ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ — ೧೯೭೧ *[[File:Bronze medal icon (B initial).svg|link=]] ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ (ಕಂಚು), ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ - ೧೯೭೨ *[[File:Circle-icons-trophy.svg|17px|link=]] [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] - ೧೯೭೨ *[[File:Silver medal icon (S initial).svg|link=]] ರನ್ನರ್-ಅಪ್, ಆಮ್ಸ್ಟೆಲ್ವೀನ್ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ — ೧೯೭೩ *[[File:Silver medal icon (S initial).svg|link=]] ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ (ಬೆಳ್ಳಿ), ಟೆಹ್ರಾನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ - ೧೯೭೪ *[[File:Gold medal icon (G initial).svg|link=]] ವಿಜೇತ, ಕೌಲಾಲಂಪುರ್ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ — ೧೯೭೫ <small>Source: [https://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/michael-kindo-was-a-gentleman-a-pillar-of-strength-ajitpal-singh/articleshow/80056067.cms Times of India] </small> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಕಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] lowygr63nshedyjcrbalba23yrr6y7z 2 102294 1372138 1309196 2026-04-26T12:25:12Z Vikashegde 417 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1372138 wikitext text/x-wiki <table style="border: #D1D9EF solid 2px; -moz-border-radius: 12px; background: #F8F8FF; width: 100%; padding: 10px; text-align: left; font-family: arial, sans-serif;"><tr><td> <table style="border: #D1D9EF solid 2px; -moz-border-radius: 12px; background: #D1D9EF; width: 100%; padding: 1px; text-align: center; font-size: 130%; margin-bottom: 5px;"> <tr><td>'''My contributions... <br> A partial list of pages initiated/expanded/articulated/involved/translated by me'''</td></tr></table> ==ರಚಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳು Pages initiated by me== ===ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು=== * [[ಎ. ಕೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] * [[ಕೆ. ಎನ್. ಗಣೇಶಯ್ಯ]] * [[ಗಣಪತಿಯಪ್ಪ]] * [[ಸಿ. ಆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] * [[ಬಿ. ಎಸ್. ಲಿಂಗದೇವರು]] * [[ಶ್ರೀರಂಗ (ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿ)]] * [[ಟಿ. ಎಸ್. ರಂಗಾ]] * [[ಗುರುರಾಜ ಬೆಣಕಲ್]] * [[ರಾಘವೇಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ]] * [[ನೆಬ್ಬೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]] * [[ಪ್ರದೀಪ್ ಕೆಂಜಿಗೆ]] * [[ಎಲ್. ನಾರಾಯಣ ರೆಡ್ಡಿ]] * [[ಸಿ. ವಿ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ]] * [[ಎಸ್. ಕೆ. ಭಗವಾನ್‌]] - tbc * [[ಕುಲದೀಪ್ ನಯ್ಯರ್]] * [[ಎ. ಆರ್. ಮಣಿಕಾಂತ್]] * [[ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಕರದಳ್ಳಿ]] * [[ಟಿ. ಎನ್. ಶೇಷನ್]] * [[ರಾ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] * [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ (ನಟ)]] * [[ಜೆಟ್ ಲಿ]] - movie names to be written in Kannada & article to be expanded * [[ಎ.ಎಸ್. ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್]] * [[ರಘುವೀರ್ ಚೌಧರಿ]] * [[ಟಿ. ಆರ್. ಅನಂತರಾಮು]] - ವಿಸ್ತರಣೆ, ಪುಸ್ತಕಪಟ್ಟಿ ನವೀಕರಣ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ * [[ಮರಿಯಾ ರೇಕಿ]] * [[ಎಚ್. ಗಿರಿಜಮ್ಮ]] ===ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ=== * [[ಅಪ್ಪೆಮಾವು]] * [[ಉಪ್ಪಾಗೆ]] * [[ಸಬ್ಬಕ್ಕಿ]] * [[ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕು]] - to be expanded * [[ಸ್ಲಾತ್]] * [[ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಜೇಡ]] * [[ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಮೀನು]] * [[ಘಾಟಿಯಾನ ದ್ವಿವರ್ಣ]] * [[ಯೂಪ್ಲಿಕ್ಟಿಸ್ ಕೇರಳ (ಕಪ್ಪೆ)]] * [[ಗ್ರೇಟ್ ಟ್ರಿಗ್ನಾಮೆಟ್ರಿಕ್ ಸರ್ವೆ]] * [[ಮೈಕ್ರೊಹೈಲಾ ಕೊಡಿಯಾಲ್]] * [[ಸ್ಪೆರೋಥೆಕಾ ವರ್ಷಾಭು (ಕಪ್ಪೆ)]] * [[ಗಿರಿರಾಜ ಕೋಳಿ]] ===ಸ್ಥಳಗಳು=== * [[ಬಂಕಾಪುರ ನವಿಲುಧಾಮ]] * [[ಕೂರ್ಮಗಡ]] * [[ಹುತ್ರಿದುರ್ಗ]] * [[ಹಳೆ ಮಡಿವಾಳ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು]] * [[ತೊಟ್ಟಿಕಲ್ಲು]] * [[ಬುರುಡೆ ಜಲಪಾತ]] * [[ಕಗ್ಗಲಡು]] * [[ಬತು ಗುಹೆಗಳು]] * [[ಲಂಕಾವಿ]] * [[ಪೆಟ್ರೊನಾಸ್ ಗೋಪುರಗಳು]] ===ಸಿನೆಮಾ=== * [[ನಾನು ಅವನಲ್ಲ... ಅವಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] * [[ತಿಥಿ (೨೦೧೬ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತಿಥಿ]] * [[ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] * [[ವಜ್ರಕಾಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] * [[ರಂಗಿತರಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] - to be expanded ===ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್/ತಾಂತ್ರಿಕ/ವಿಜ್ಞಾನ=== * [[5 ಎಸ್ ತಂತ್ರಗಳು]] * [[ಪೋಕಾಯೋಕೆ]] * [[ಕಪ್ಲಿಂಗ್]] * [[ಗಣಕ ನೆರವಿನ ವಿನ್ಯಾಸ (CAD)]] * [[ಗಣಕ ನೆರವಿನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (CAE)]] * [[ಗಣಕ ನೆರವಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ (CAM)]] * [[ಸಾಲಿಡ್‍ವರ್ಕ್ಸ್]] * [[ಲೋಹಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು]] * [[ಕ್ಯುಆರ್ ಕೋಡ್]] * [[ಬಾರ್‍ಕೋಡ್]] * [[ಬೈನಾಕ್ಯುಲರ್ಸ್]] * [[ಲಿಟ್ಮಸ್]] * [[ಸಿ/೨೦೨೨ ಇ3 (ಝಡ್‌ಟಿಎಫ್)]] ===ಘಟನೆಗಳು=== * [[೧೯೯೧ರ ಪಂಜಾಬ್ ನರಮೇಧ]] * [[೧೯೮೭ರ ಪಂಜಾಬ್ ನರಮೇಧ]] * [[ಕೊಮಗಟ ಮಾರು ಘಟನೆ]] ===ಯೋಜನೆಗಳು=== * [[ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು]] * [[:ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು]] - ೩೩ ಪುಟಗಳು - more references to be added to all pages * [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ/ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] - ೧೫ ಪುಟಗಳು ===ಇತಿಹಾಸ=== * [[ದೊಮ್ಮಲೂರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] * [[ದೊಮ್ಮಲೂರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] * [[ಕೊಡಿಗೆಹಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] * [[ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ವೀರಗಲ್ಲು]] ===ಹಲವು ವಿಷಯಗಳು=== * [[ಚಕ್ಕುಲಿ]] * [[ಕಿರುಧಾನ್ಯಗಳು]] * [[ಮೈಸೂರು ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಸಾಬೂನು]] * [[ಮೈಸೂರು ಗಂಜೀಫಾ ಎಲೆಗಳು]]- to be improved * [[ಬೆಂಗಳೂರು ನೀಲಿದ್ರಾಕ್ಷಿ]] * [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಗೊಂಬೆ]] * [[ಪಂಜಾಬ್ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ]] * [[ಇಕೆಬಾನ]] * [[ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ]] * [[ವಿಕಾಸ್‍ಪೀಡಿಯ]] * [[ಸೆಸ್ (ಮೇಲ್ತೆರಿಗೆ)]] * [[ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕೌಚ್]] * [[ಬಾಣಂತಿ ಸನ್ನಿ]] ===ಇತರೆ=== * [[ಜೋಗಿ (ದ್ವಂದ್ವ ನಿವಾರಣೆ)]] * [[ಮಡಿವಾಳ (ದ್ವಂದ್ವ ನಿವಾರಣೆ)]] ===ನೀತಿನಿಯಮ ಪುಟಗಳು=== * [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ: ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ]] * [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ: ದಯವಿಟ್ಟು ಹೊಸಬರನ್ನು ಕಾಡಬೇಡಿ]] ==Local Uploads ಚಿತ್ರಗಳು== <Gallery> ಚಿತ್ರ:Bharateesuta.jpg ಚಿತ್ರ:Vikaspedia-KannadaLogo.JPG ಚಿತ್ರ:GBSM-POSTER.jpg ಚಿತ್ರ:CHANDRASHEKAR-Actor.jpg ಚಿತ್ರ:Rabhoo75.jpg ಚಿತ್ರ:TSRanga.jpg ಚಿತ್ರ:Ra.Satyanarayana.jpg ಚಿತ್ರ:Dr._H._Girijamma.jpg ಚಿತ್ರ:Euphlyctis Kerala.jpg ಚಿತ್ರ:Sri-Ranga-aka-Bhangi-Ranga.jpg ಚಿತ್ರ:Ghatiyana Dvivarna Crab.jpg ಚಿತ್ರ:ಕಪ್ಪೆ-ವರ್ಷಾಭು.jpg </Gallery> 5x7f3gh1plldbh9rvdpdummcbn657lc 0 105561 1372189 1360336 2026-04-27T03:29:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372189 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಿರಾಜ್ | image = Mohammed.siraj.jpg | fullname = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಿರಾಜ್ | birth_date = {{birth date and age|1994|3|13|df=yes}} | birth_place = [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ | role = [[Bowler (cricket)|ಬೌಲರ್]] | international = true | country = ಭಾರತ | oneodi = true | odidebutdate = ೧೫ ಜನವರಿ | odidebutyear = ೨೦೧೯ | odidebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | odicap = ೨೨೫ | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = ೪ ನವೆಂಬರ್ | T20Idebutyear = ೨೦೧೭ | T20Idebutagainst = ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ | T20Icap = ೭೧ | lastT20Idate = ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ | lastT20Iyear = ೨೦೧೮ | lastT20Iagainst = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | club1 = [[Hyderabad cricket team|ಹೈದರಾಬಾದ್]] | year1 = ೨೦೧೫-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | club2 = [[ಸಂ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದರಾಬಾದ್]] | year2 = ೨೦೧೭ | club3 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | year3 = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | columns = ೪ | column1 = [[One Day International|ಓಡಿಐ]] | matches1 = ೧ | runs1 = - | bat avg1 = - | 100s/50s1 = -/- | top score1 = - | deliveries1 = ೬0 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = - | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 0-೭6 | catches/stumpings1 = 0/- | column2 = [[Twenty20 Internationals|ಟಿ೨೦ ಐ]] | matches2 = ೩ | runs2 = – | bat avg2 = – | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = – | deliveries2 = ೭೨ | wickets2 = ೩ | bowl avg2 = ೪೯.೩೩ | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = ೧/೪೫ | catches/stumpings2 = ೧/– | column3 = [[First-class cricket|ಎಫ್ ಸಿ]] | matches3 = ೨೫ | runs3 = ೧೭೧ | bat avg3 = ೬.೧೦ | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = ೨೬ | deliveries3 = ೪,೬೪೬ | wickets3 = ೧೧೨ | bowl avg3 = ೨೦.೭೩ | fivefor3 = ೪ | tenfor3 = ೨ | best bowling3 = ೮/೫೯ | catches/stumpings3 = ೪/– | column4 = [[List A cricket|ಎಲ್ ಎ]] | matches4 = ೩೨ | runs4 = ೧೧೦ | bat avg4 = ೯.೧೬ | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = ೩೬* | deliveries4 = ೧,೪೦೭ | wickets4 = ೫೬ | bowl avg4 = ೨೪.೨೮ | fivefor4 = ೩ | tenfor4 = 0 | best bowling4 = ೫/೩೭ | catches/stumpings4 = ೨/– | date = ೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/940973.html Cricinfo }} '''ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಿರಾಜ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಇವರು ಬಲಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ ಹೈದೆರಾಬಾದ್‍ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಿರಾಜ್‍ ಮಾರ್ಚ್ ೧೩, ೧೯೯೪ ರಂದು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೨೦೧೬-೧೭ರ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ]] ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೧೮.೨೯ರೊಂದಿಗೆ ಹೈದೆರಾಬಾದ್‍ ತಂಡದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್ (೪೧) ಪಡೆದ ಬೌಲರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ೨೦೧೭-೧೮ ವಿಜಯಿ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫೀಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್ (೨೩ ವಿಕೆಟ್) ಪಡೆದ ಬೌಲರ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>https://sports.ndtv.com/cricket/players/107503-mohammed-siraj-playerprofile{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12016;type=tournament</ref><ref>http://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=11519;team=1815;type=tournament</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ 10ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿರಾಜ್ ಅವರ ಮೂಲ ಬೆಲೆ 20 ಲಕ್ಷ ರೂ ನಿಂದ ೨.೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗ‍ಳಿಗೆ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈಡೆರಾಬಾದ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>http://www.kannadaprabha.com/cricket/mohammed-siraj-auto-drivers-son-to-ipl-stardom/290636.html{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯, ೨೦೧೩ರಂದು ಹೈದೆರಾಬಾದ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೧ನೇ [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈಡೆರಾಬಾದ್ ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮನ್‌ಗಳ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18141/sunrisers-hyderabad-vs-delhi-daredevils-21st-match-indian-premier-league-2017</ref><ref>https://publictv.in/ipl-2017-auction-mohamed-shirazs-journey-from-rs-500-to-rs-2-6-crore/amp#{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/3840/mohammed-siraj |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-17 |archive-date=2018-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313215931/http://www.iplt20.com/teams/sunrisers-hyderabad/squad/3840/Mohammed-Siraj |url-status=dead }}</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ನವಂಬರ್ ೦೪, ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ [[ಗುಜರಾತ್‌]]ನ ರಾಜ್‌‍ಕೊಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಿರಾಜ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ವಿಲಿಯಂಸನ್‍ರ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18960/india-vs-new-zealand-2nd-t20i-new-zealand-tour-of-india-2017</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/10808/mohammed-siraj</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/940973.html</ref> *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೭''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೆಟ್ ಗಳು === #ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೩''' #ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೨೧''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] 8ewdbth3oymkmq1613bdh9gipi23qep 0 105643 1372201 1361424 2026-04-27T08:32:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ | image = Rajeshwari_Chatterjee_image.jpg | caption = ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|1|24}} | birth_place = ನಂಜನಗೂಡು, ಮೈಸೂರು | death_date = {{Death date and age|2010|9|3|1922|1|22|df=y}} | death_place = ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಬೆಂಗಳೂರು | nationality = ಭಾರತೀಯ | alma_mater = [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು]]<br>[[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರ]],<br>[[ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿ }} '''ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ''' ಒಬ್ಬ ಕನ್ನಡತಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರ]]ದ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇಮಕವಾದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/</ref> == ಕುಟುಂಬ == ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರ ಅಜ್ಜಿ ಕಮಲಮ್ಮ ದಾಸಪ್ಪ ಅಂದಿನ [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ]] ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪದವೀಧರೆ. ತಂದೆ ಬಿ ಎಂ ಶಿವರಾಮಯ್ಯ<ref>{{cite news |title=The nuts and bolts of a superachiever |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-nuts-and-bolts-of-a-superachiever/article28370265.ece |accessdate=12 January 2020 |work=The Hindu |date=18 April 2002 |language=en-IN}}</ref>, ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಅಣ್ಣ (ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ) ಕನ್ನಡದ ಕಣ್ವ ಎಂದೇ ಹೆಸರು ಪಡೆದ, ಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿ [[ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ|ಬಿ ಎಂ ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]]ನವರು ಪತಿ ಸಿಸಿರ್ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ (ಮರಣ- ೧೯೯೪). ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿಯವರ ಮಗಳು ಇಂದಿರಾ ಚಟರ್ಜಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ನೆವಾಡಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಜನನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು ಜನಿಸಿದ್ದು ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೨೨ರಂದು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿ]]ನ ಹತ್ತಿರದ [[ನಂಜನಗೂಡು|ನಂಜನಗೂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ. ಅವರ ತಂದೆ ಬಿ ಎಮ್ ಶಿವರಾಮಯ್ಯ ನಂಜನಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ (ಕಮಲಮ್ಮ ದಾಸಪ್ಪ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ನಂತರ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಸೆಂಟ್ರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಬೆಂಗಳೂರು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ (ಆನರ್ಸ್) ಮತ್ತು ಎಂಎಸ್ಸಿ (ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ) ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದು ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.<ref>https://www.shiksha.com/banking-finance-insurance/articles/commerce-students-can-go-for-bsc-h-maths-blogId-2022{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು|ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಪಾರಿತೊಷಕ, ಎಂ ಟಿ ನಾರಾಯಣ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್ಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪಾರಿತೋಷಕ- ಈ ಮೂರೂ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿಕ್ಷಣವೆನ್ನುವುದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗಗನಕುಸುಮವಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರ ಸಾಧನೆಯು ಮೆಚ್ಚುವಂತಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರು ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಸ್ನಾತಕ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ]]ಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ಸೇರಲು ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದರು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯೇ ನಡೆಯಿತಂತೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ ಅಷ್ಟೂ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದರು ! ಸುಧೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸರ್ ಸಿ ವಿ ರಾಮನ್]] ಅವರು ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸರಕಾರವು ಇವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಮೂರು ವರ್ಷ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಪೆಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಗೌಲ್ಡ್‌ಡವ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |last1=Gupta |first1=D. p Sen |title=On her own terms |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/On-her-own-terms/article15764097.ece |website=The Hindu |accessdate=19 March 2020 |language=en-IN |date=1 October 2010}}</ref><ref>{{cite web |title=Remembering Rajeswari Chatterjee, IISc’s First Woman Engineer – Connect with IISc |url=https://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/ |accessdate=19 March 2020}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರು, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಿಸಿರ್ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿಯವರನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಆದರು. ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಚಟರ್ಜಿ ದಂಪತಿಗಳು, ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅದೇ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite web |title=The nuts and bolts of a superachiever |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-nuts-and-bolts-of-a-superachiever/article28370265.ece |website=The Hindu |accessdate=19 March 2020 |language=en-IN |date=18 April 2002}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == * ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್- ರಾಜೇಶ್ವರೀ ಚಟರ್ಜಿ.<ref>{{cite web |title=Elements Microwave Engineering by Rajeswari Chatterjee - AbeBooks |url=https://www.abebooks.com/book-search/title/elements-microwave-engineering/author/rajeswari-chatterjee/ |website=www.abebooks.com |accessdate=12 January 2020 |language=en}}</ref> * ಡೈಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮತ್ತು ಡೈಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೋಡೆಡ್ ಆಂಟೆನಾಗಳು,ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ. * ಸುಧಾರಿತ ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್: ವಿಶೇಷ ಸುಧಾರಿತ ವಿಷಯಗಳು, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ. * ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್: ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವು ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬ: ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನೈಜ ಕಥೆಗಳು,ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ. * ಮಾಹಿತಿ ಸೂಪರ್ ಸ್ಕೈವೇಸ್‌ಗಾಗಿ ಆಂಟೆನಾಗಳು: ಹೊರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಆಂಟೆನಾಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪೆರಂಬೂರ್ ಎಸ್. ನೀಲಕಂಠ, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ== * ಜಗದೀಶ್ಚಂದ್ರ ಭೋಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನೀಯರ್ಸ್ * ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ ಬಹುಮಾನ- ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ - ಯುಕೆ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬೋಧನಾಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ರಾಮ್‌ಲಾಲ್ ವಾಧ್ವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ * ಮೇಘನಾದ ಸಹಾ ಪಾರಿತೋಷಕ.<ref>http://logingender.wiscomp.org/stories-of-courage-22-rajeshwari-chatterjee/</ref> == ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ == ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿಯವರು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಸಹ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿಯವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ತೊಡಕುಗಳು, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಬಡತನ, ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. == ನಿಧನ == ತಮ್ಮ ೮೦ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ತುಂಬು ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿಯವರು, ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು.<ref>https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/posthumous-honour-for-pioneer-researcher-rajeshwari-chatterjee/article19364956.ece</ref> ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> 26bgbgctafirsGNS2604G66jpgjpg.jpg|ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿರುವ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಚಟರ್ಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪತಿ ಸಿಸಿರ್ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ 26bgbgctafirsGNS2604G68jpgjpg.jpg|ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ - ಯುಕೆ ಇವರು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ </gallery> '''ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ [http://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/ ಪುಟದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.] ''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬‎]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]] 4ey9uazg66fkovkxgmve85tjhxqz8lo 0 106712 1372177 1359649 2026-04-27T00:02:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372177 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಮುನಾಫ್ ಪಟೇಲ್ | image = Munaf_Patel_2.jpg | full_name = ಮುನಾಫ್ ಮೂಸ ಪಟೇಲ್ | birth_date = {{Birth date and age|1983|7|12|df=yes}} | birth_place = [[ಇಖರ್]], [[ಗುಜರಾತ್]], ಭಾರತ | heightft = 6 | heightinch = 3 | heightm = | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗಿ | role = [[ಬೌಲರ್]] | family = | international = true | country = ಭಾರತ | internationalspan = ೨೦೦೧೬-೨೦೨೧ | testdebutdate = ೯ ಮಾರ್ಚ್ | testdebutyear = ೨೦೦೬ | testdebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | testcap = ೨೫೫ | lasttestdate = ೩ ಎಪ್ರಿಲ್ | lasttestyear = ೨೦೦೯ | lasttestagainst = ನ್ಯೂಝಿಲ್ಯಾಂಡ್ | odidebutdate = ೩ ಎಪ್ರಿಲ್ | odidebutyear = ೨೦೦೬ | odidebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odicap = ೧೬೩ | lastodidate = ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ | lastodiyear = ೨೦೧೧ | lastodiagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odishirt = ೧೩ | T20Idebutdate = ೯ ಜನವರಿ | T20Idebutyear = ೨೦೧೧ | T20Idebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | T20Icap = ೩೪ | lastT20Idate = ೩೧ ಆಗಷ್ಟ್ | lastT20Iyear = ೨೦೧೧ | lastT20Iagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | T20Ishirt = ೧೩ | club1 = [[ಮುಂಬೈ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಮುಂಬೈ]] | year1 = {{nowrap|೨೦೦೩/೦೪–೨೦೦೪/೦೫}} | clubnumber1 = | club2 = [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | year2 = ೨೦೦೫/೦೬–೨೦೦೮/೦೯ | clubnumber2 = | club3 = [[ಬರೋಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಬರೋಡಾ]] | year3 = ೨೦೦೮/೦೯–೨೦೧೮ | clubnumber3 = | club4 = [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್]] | year4 = ೨೦೦೮-೨೦೧೦ | clubnumber4 = ೧೩ | club5 = [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] | year5 = ೨೦೧೧-೨೦೧೩ | clubnumber5 = 13 | club6 = [[ಗುಜರಾತ್ ಲಯನ್ಸ್]] | year6 = ೨೦೧೭ | club7 = [[ಕ್ಯಾಂಡಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) | year7 = ೨೦೨೦ | clubnumber6 = ೧೩ | columns = ೪ | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] | matches1 = ೧೩ | runs1 = ೬೦ | bat avg1 = ೭.೫೦ | 100s/50s1 = ೦/೦ | top score1 = ೧೫[[ಔಟಾಗದೆ|*]] | deliveries1 = ೨,೬೫೮ | wickets1 = ೩೫ | bowl avg1 = ೩೮.೫೪ | fivefor1 = ೦ | tenfor1 = ೦ | best bowling1 = ೪/೨೫ | catches/stumpings1 = ೬/– | column2 = [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಒಡಿಐ]] | matches2 = ೭೦ | runs2 = ೭೪ | bat avg2 = ೬.೭೨ | 100s/50s2 = ೦/೦ | top score2 = ೧೫ | deliveries2 = ೨,೯೮೮ | wickets2 = ೮೬ | bowl avg2 = ೨೮.೮೬ | fivefor2 = ೦ | tenfor2 = ೦ | best bowling2 = ೪/೨೯ | catches/stumpings2 = ೧/– | column3 = [[ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್|FC]] | matches3 = ೬೯ | runs3 = ೬೧೧ | bat avg3 = ೧೫.೨೭ | 100s/50s3 = ೦/೧ | top score3 = ೭೮ | deliveries3 = ೯,೬೬೪ | wickets3 = ೧೯೨ | bowl avg3 = ೨೩.೮೫ | fivefor3 = ೭ | tenfor3 = ೧ | best bowling3 = ೬/೫೦ | catches/stumpings3 = ೧೩/– | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = ೧೪೪ | runs4 = ೧೬೬ | bat avg4 = ೭.೫೪ | 100s/50s4 = ೦/೦ | top score4 = ೨೮ | deliveries4 = ೫,೧೭೧ | wickets4 = ೧೪೨ | bowl avg4 = ೨೮.೨೧ | fivefor4 = ೦ | tenfor4 = ೦ | best bowling4 = ೪/೨೧ | catches/stumpings4 = ೨೭/– | source = https://www.espncricinfo.com/india/content/player/32965.html ESPNCricinfo | date = ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | year = ೨೦೧೭ }} '''ಮುನಾಫ್ ಮುಸಾ ಪಟೇಲ್''' ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ವೇಗದ ಬೌಲರ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್. [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]]‌‌ಯಲ್ಲಿ [[ಗುಜರಾತ್]] ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಗುಜರಾತ್ ಲಯನ್ಸ್ ತಂಡದ ಪರ ಆಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.cricketcountry.com/players/munaf-patel/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-13 |archive-date=2018-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609104802/http://www.cricketcountry.com/players/munaf-patel/ |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮುನಾಫ ಪಟೇಲ್ ಜುಲೈ ೧೨, ೧೯೮೩ ರಂದು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಎಮ್ ಆರ್ ಎಫ್ ಪೇಸ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಪಟೇಲ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ೨೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಗುಜರಾತ್ ಪರ ಆಡಿದ್ದರು. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಮುನಾಫ್ ತಮ್ಮ ಆಟದ ವೈಖರಿಯ ಮೂಲಕ ಗುಜರಾತ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡದೇ ಇದ್ದರು ಮುಂಬೈ ತಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಇವರು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/522/munaf-patel</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಮಾರ್ಚ್ ೦೯, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಮೊಹಾಲಿ|ಮೊಹಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ''ಟೆಸ್ಟ್'' ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮುನಾಫ ಪಟೇಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೦೩, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗೋವದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಜನವರಿ ೦೯, ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ದರ್ಬನ್‍ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಏಕೈಕ ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟಿ-೨೦ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/4326/india-vs-england-2nd-test-england-in-india-test-series-2006</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/4283/india-vs-england-3rd-odi-england-in-india-odi-series</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/3361/south-africa-vs-india-only-t20i-india-in-south-africa-2010-11</ref> === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯, ೨೦೦೮ರಂದು ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಕೋಟ್ಲಾ, [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ೦೩ನೇ [http://www.iplt20.com ಐಪಿಎಲ್] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್]] ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/10555/delhi-daredevils-vs-rajasthan-royals-3rd-match-indian-premier-league-2008</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು.<ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/32965.html</ref> *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೭೦''' ಪಂದ್ಯಗಳು *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು. *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೬೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೩೫'''<ref>{{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/765-munaf-patel-playerprofile |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-13 |archive-date=2019-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920031119/https://sports.ndtv.com/cricket/players/765-munaf-patel-playerprofile |url-status=dead }}</ref> *ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೮೬''' *ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೪''' *ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೭೪''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆಸೋಸಿಯೇಶನ್]] hz2bu09xkloyg0k0ioxw6j3ky7m9lfs 0 107523 1372193 1352263 2026-04-27T05:59:14Z ~2026-25588-13 99191 1372193 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} '''ನುಡಿ''' ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಫಾಂಟ್-ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್. ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನುಡಿ ತಂತ್ರಾಂಶ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದನ್ನುಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಕನ್ನಡ ಗಣಕ ಪರಿಷತ್ತು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.kagapa.in/kannada/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-11-01 |archive-date=2018-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105022826/http://www.kagapa.in/kannada/ |url-status=dead }}</ref> ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಾಂಟ್ಗಳು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಫಾಂಟ್ ಎಂಬೆಡಿಂಗ್ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref>[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/nudi-scripting-a-comeback-to-stay-relevant-in-digital-age/article21252578.ece Nudi scripting a comeback to stay relevant in digital age ]</ref> ಆದರೂ, ಫಾಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾಂಶವು ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುವುದರಿಂದ [[ಡೇಟಾಬೇಸ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಡೇಟಾಬೇಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮುಂತಾದ ಇತರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಫಾಂಟ್-ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ, ಇದು ಗ್ಲಿಫ್ಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ASCII ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ).<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kda-to-launch-new-version-of-nudi-soon/article18210266.ece KDA to launch new version of ‘Nudi’ soon]</ref> ನುಡಿ ಎಡಿಟರ್ [[ಯುನಿಕೋಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನುಡಿ ಎಂಜಿನ್ [[ಯುನಿಕೋಡ್]]ನಲ್ಲಿ ದತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಯೂನಿಕೋಡ್]]ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೆ ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ(system )ಯಲ್ಲಿ [[ಯುನಿಕೋಡ್]]ಗೆ ಬೆಂಬಲ ವಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ(system )ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಫಾಂಟ್ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದು.. ನುಡಿ ಅಕ್ಸೆಸ್(Access), ಒರ್ಯಾಕಲ್(Oracle), ಎಸ್‍ಕ್ಯು‍ಎಲ‍್(SQL), ಡಿಬಿ೨(DB2) ಮುಂತಾದ ಬಹಳಷ್ಟು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್|ವಿಂಡೋಸ್]] ಆಧಾರಿತ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. == ನುಡಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ತಂತ್ರಾಂಶ 6.0, 6.1, 6.5<ref>[https://kagapa.in/kannada/content/%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81]</ref> == ನುಡಿ [https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/Nudi-6.0/Nudi_6.0_setup.exe 6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717021626/http://www.kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/Nudi-6.0/Nudi_6.0_setup.exe |date=2020-07-17 }} ಮತ್ತು [https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/Nudi-6.1/Nudi_6.1_setup.exe 6.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806142206/https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/Nudi-6.1/Nudi_6.1_setup.exe |date=2023-08-06 }} ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು '''09/06/2022 ರಂದು''' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು <ref>https://nudi.updatestar.com/en</ref>. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯದವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆನ್ಸಿ/ ಆಸ್ಕಿ ( [[:en:ASCII|ANSI/ASCII]]) ಶಿಷ್ಟತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟು ಸರಕಾರದ ನಿಯಮದನ್ವಯ ಕೇವಲ [[ಯುನಿಕೋಡ್]] ಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮತ್ತೆ ನುಡಿ 5.0ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:ASCII|ANSI/ASCI]]I ರೀತಿಯ ಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು [http://www.kagapa.in/conversion/ ಪರಿವರ್ತಕ] ವನ್ನು ಸಹ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ<ref>https://kagapa.in/kannada/content/%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%A4%E0%B3%86-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B3%86</ref>. ಇದರ ನಂತರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/MNudi-6.5/Multi_Nudi_Setup.exe ನುಡಿ 6.5 ಬಹುಭಾಷಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806142205/https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/MNudi-6.5/Multi_Nudi_Setup.exe |date=2023-08-06 }} ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಹಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವರೆಡೂ (6.1 ಮತ್ತು 6.5 )- ಉಚಿತ ಡೌನ್‌ಲೋಡುಗಳಾಗಿ ಕಗಪ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ [https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/MNudi-6.5/Multi_Nudi_Setup.exe ಲಭ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806142205/https://kagapa.in/kannada/sites/default/files/downloads/MNudi-6.5/Multi_Nudi_Setup.exe |date=2023-08-06 }}ವಿದೆ. ==ನುಡಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ತಂತ್ರಾಂಶ 4 == *[[ಯೂನಿಕೋಡ್]] ಮತ್ತು ಯುಟಿಎಫ್-8 ಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ; *ಹೊಸ ಅಕ್ಷರ ಶೈಲಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ; *ಎಂಎಸ್ವರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಪದಪರೀಕ್ಷೆ, ನಮೂದಿಸುವಾಗಲೇ ಬದಲಾವಣೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ==ನೋಡಿ== *[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] -ಅಲ್ಲಿ ವಿವರಕ್ಕೆ-> ಕಗಪ/ನುಡಿ-KGP/Nudi/KPRao- ಕೀಲಿಮಣೆ ಸಹಾಯ -ನುಡಿ ಲಿಪಿ ಉಪಯೋಗ ಕ್ರಮ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://202.138.101.165/bims/nudi4r3setup.zip - Nudi software 4.0]<!--Kannada--> * [http://www.kagapa.in/kannada/ KaGaPa - Kannada Ganaka Parishad - Nudi 5.0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105022826/http://www.kagapa.in/kannada/ |date=2018-11-05 }} *[https://kagapa.in/kannada/#%E0%B2%89%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4_%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 Nudi 5, 6, 6.1 and 6.5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806150038/https://kagapa.in/kannada/#%E0%B2%89%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4_%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 |date=2023-08-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806150038/https://kagapa.in/kannada/#%E0%B2%89%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4_%E0%B2%A4%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 |date=2023-08-06 }} *[https://nuditounicode.joy.ind.in/ ನುಡಿಯನ್ನು ಯೂನಿಕೋಡ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ]<!--Kannada--> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು]] cimvdsmifz0m2sollk4yd7h8x6nauh7 0 108077 1372154 1357703 2026-04-26T17:06:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372154 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಮಂದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ | image = Mandeep Singh 2019.jpg | caption = ೨೦೧೯-೨೦೨೦ ವಿಜಯ್ ಹಜಾರೆ ಟ್ರೋಫಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಂದೀಪ್ | country = ಭಾರತ | fullname = ಮಂದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ | birth_date = {{Birth date and age|1991|12|18|df=yes}}<ref name="DOB">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/398506.html |title=Birthdate of Mandeep Singh |accessdate=18 June 2016 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> | birth_place = ಜಲಂಧರ್, [[Punjab, India|ಪಂಜಾಬ್]], ಭಾರತ | heightft = ೫ | heightinch = ೬.೫ | heightm = | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ | role =ಬ್ಯಾಟ್ಸಮ್ಯಾನ್ | international = true | T20Icap = ೬೨ | T20Idebutagainst = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ | T20Idebutdate = ೧೮ ಜೂನ್ | T20Idebutyear = ೨೦೧೬ | lastT20Iagainst = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ | lastT20Idate = ೨೨ ಜೂನ್ | lastT20Iyear = ೨೦೧೬ | T20Ishirt = ೨೩ | club1 = [[Punjab cricket team (India)|ಪಂಜಾಬ್]] | year1 = ೨೦೧೦-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | club2 = [[ಕೋಲ್ಕತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] | year2 = ೨೦೧೦ | club3 = [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ಇಲೆವೆನ್ ಪಂಜಾಬ್]] | year3 = ೨೦೧೧-೧೪,೧೯ | clubnumber3 = ೨೩ | club4 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | year4 = ೨೦೧೫-೧೮ | clubnumber4 = 9 (formerly 23) | columns = 4 | column1 = [[Twenty20 International|ಟಿ೨೦ ಐ]] | matches1 = ೩ | runs1 = ೮೭ | bat avg1 = ೪೩.೫೦ | 100s/50s1 = 0/೧ | top score1 = ೫೨* | deliveries1 = – | wickets1 = – | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = n/a | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = ೧/– | column2 = [[First-class cricket|ಎಫ್ ಸಿ]] | matches2 = ೭೦ | runs2 = ೪,೬೨೦ | bat avg2 = ೪೫.೨೯ | 100s/50s2 = ೧೧/೨೪ | top score2 = ೨೩೫ | deliveries2 = ೬೨೨ | wickets2 = ೧ | bowl avg2 = ೩೩೨.00 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = ೧/೧೩ | catches/stumpings2 = ೫೮/– | column3 = [[List A cricket|ಎಲ್ ಎ]] | matches3 = ೯೭ | runs3 = ೩,೦೪೨ | bat avg3 = ೩೬.೭೨ | 100s/50s3 = ೩/೨೨ | top score3 = ೧೧೯ | deliveries3 = ೪೪೭ | wickets3 = ೧೨ | bowl avg3 = ೩.೫೦ | fivefor3 = 0 | tenfor3 = n/a | best bowling3 = ೨/೩ | catches/stumpings3 = ೪೯/– | column4 = [[Twenty20|ಟಿ೨೦]] | matches4 = ೧೫೩ | runs4 = ೨,೯೭೦ | bat avg4 = ೨೭.00 | 100s/50s4 = 0/೧೩ | top score4 = ೮೪* | deliveries4 = ೨೬೧ | wickets4 = ೧೫ | bowl avg4 = ೧೮.೩೩ | fivefor4 = 0 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = ೩/೨೧ | catches/stumpings4 = 59/– | date = ೪ ಮೇ | year = ೨೦೧೯ | source = http://m.espncricinfo.com/india/content/player/398506.html Cricinfo }} '''ಮಂದೀಪ್ ಸಿಂಗ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಮದ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ೧೧ ಪಂಜಾಬ್]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಂದೀಪ್ ರವರು ದಶಂಬರ ೦೧೮, ೧೯೯೧ರಂದು [[ಜಲಂಧರ್]], [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ೧೯ರ ವಯೋಮಿತಿ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಗಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ನಂತರ ೨೦೧೦-೧೧ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀ|ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫೀಯಲ್ಲಿ]] [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌‌‍]] ಪರ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/398506.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಮಾರ್ಚ್ ೨೨, ೨೦೧೦ರಂದು [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೭ನೇ ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] ತಂಡದಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.[http://www.iplt20.com ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]ನ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‍ಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಇವರು [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ೧೧ ಪಂಜಾಬ್]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೨ರ [http://www.iplt20.com ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]ನಲ್ಲಿ [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ೧೧ ಪಂಜಾಬ್]] ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಇವರಿಗೆ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‍ನ ರೈಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಈಗ ೨೦೧೯ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ [ಕಿಂಗ್ಸ್ ೧೧ ಪಂಜಾಬ್]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/10624/mumbai-indians-vs-kolkata-knight-riders-17th-match-indian-premier-league-2010</ref><ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/6319/mandeep-singh#/profile</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/content/squad/495843.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.royalchallengers.com/mandeep-singh |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-11-16 |archive-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717234438/https://www.royalchallengers.com/mandeep-singh |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.ensuddi.com/blog/2018/10/28/ipl-cricket-swap-royal-challengers-bengaluru-players-mandeep-singh-marcus-stoinis-kxip/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಜೂನ್ ೧೮, ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಹರಾರೆ, [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ|ಜಿಂಬಾಬ್ವೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕರಾಗಿ ಆಡಿದ ಇವರು, ೨೭ ಎಸೆತಗಳ ಮೂಲಕ ಇವರು ೦೫ ಬೌಂಡರಿ ಸಹಿತ ೩೧ ರನ್ ಕಲೆ ಹಾಕಿದರು.<ref>https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/16610/zimbabwe-vs-india-1st-t20i-india-tour-of-zimbabwe-2016</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/series/10638/scorecard/1007655/zimbabwe-vs-india-1st-t20i-india-tour-of-zimbabwe-2016</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>https://sports.ndtv.com/cricket/players/1429-mandeep-singh-playerprofile{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಐಪಿಎಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೮೪''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ಅರ್ಧ ಶತಕಗಳು === #ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೧''' #ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೫''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] eahg8h5zummz8ja7p1v4upr6br787j3 0 119013 1372172 1359232 2026-04-26T22:32:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372172 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Mitchell Marsh.jpg|thumb]]'''ಮಿಚೆಲ್ ರಾಸ್ ಮಾರ್ಷ್''', ಓರ್ವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಧ್ಯಮ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬಲಗೈ ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್. ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಪರ್ತ್ ಸ್ಕೊಚೆರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ೨೦೧೬ರ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ನಲ್ಲಿ]] [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2016/content/squad/969891.html ರೈಸಿಂಗ್ ಪುಣೆ ಸೂಪರ್ ಜಯೇಂಟ್ಸ್] ತಂಡಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಆಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೬ರ ನಂತರ ಐಪಿಎಲ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>https://www.news18.com/cricketnext/profile/mitchell-marsh/10094.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/1425-mitchell-marsh-playerprofile |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-12 |archive-date=2019-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821144120/https://sports.ndtv.com/cricket/players/1425-mitchell-marsh-playerprofile |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ಅಕ್ತೋಬರ್ ೨೦, ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಪರ್ತ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಿಚೆಲ್ ಹಾಗೂ ಇವರ ಸಹೋದರ [[ಶಾನ್ ಮಾರ್ಶ್]] ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರ್ತ್ ನ ವೀಸ್ಲಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿತು. ತಮ್ಮ ೧೭ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ದೇಶೀ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಇವರು ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಿದ ಅತೀ ಕಿರಿಯ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://starsunfolded.com/mitchell-marsh/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wisden.com/players/mitchell-marsh |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-12 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027180459/https://wisden.com/players/mitchell-marsh |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cricketcountry.com/players/mitchell-marsh/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-12 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306095734/https://www.cricketcountry.com/players/mitchell-marsh/ |url-status=dead }}</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == ನವಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪರ್ತ್ನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟಿಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/8043/scorecard/417649/western-australia-vs-new-south-wales-sheffield-shield-2009-10</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಅಕ್ತೋಬರ್ ೧೬, ೨೦೧೧ ರಂದು ಜೋಹನಸ್ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/12712/scorecard/514024/south-africa-vs-australia-2nd-t20i-australia-tour-of-south-africa-2011-12</ref> ಅಕ್ತೋಬರ್ ೧೯, ೨೦೧೧ ರಂದು ಸೆಂಚೂರಿಯೊನ್ ನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/12712/scorecard/514025/south-africa-vs-australia-1st-odi-australia-tour-of-south-africa-2011-12</ref> ಅಕ್ತೋಬರ್ ೨೦, ೨೦೧೪ ರಂದು [[ದುಬೈ|ದುಬೈನಲ್ಲಿ]] [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/11581/scorecard/727927/australia-vs-pakistan-1st-test-australia-tour-of-united-arab-emirates-2014-15</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೫೩''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/272450.html</ref><ref>https://m.cricbuzz.com/profiles/6250/mitchell-marsh</ref> *ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೩೨''' ಪಂದ್ಯಗಳು *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ಶತಕಗಳು === #ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೨''' #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೧''' === ಅರ್ಧ ಶತಕಗಳು === #ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೩''' #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೧೧''' === ವಿಕೇಟ್ಗಳು === #ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೩೫''' #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೪೪''' #ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೦೬''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] gvm06af7t5xw7qh5h70qb6zz5nlhsn1 0 119194 1372169 1358985 2026-04-26T21:45:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372169 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:2018.01.21.15.22.25-Stoinis (39081521620).jpg|thumb|ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೋನಿಸ್]] '''ಮಾರ್ಕಸ್ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟೋನಿಸ್''', ಓರ್ವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಗ್ರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬಲಗೈ ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್. ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್, ಪರ್ತ್ ಸ್ಕೊಚೆರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ನಲ್ಲಿ]] [http://www.royalchallengers.com ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.royalchallengers.com/marcus-stoinis{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.melbournestars.com.au/players/marcus-stoinis</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad/964/marcus-stoinis |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-09-16 |archive-date=2019-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418063228/https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad/964/marcus-stoinis |url-status=dead }}</ref><ref>https://indianexpress.com/about/marcus-stoinis/</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಾರ್ಕಸ್ ರವರು ಅಗಸ್ಟ್ ೧೬, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಪರ್ತ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಕಸ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ೧೭ರ ವಯೋಮಿತಿ ಹಾಗೂ ೧೯ರ ವಯೋಮಿತಿ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ನಂತರ ೨೦೧೨ರ ೧೯ರ ವಯೋಮಿತಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ೧೯ ವಯೋಮಿತಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಅದರ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟೀಮ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>https://cricketarchive.com/Archive/Players/246/246389/Miscellaneous_Matches.html</ref><ref>https://cricketarchive.com/Archive/Players/246/246389/Under-19_ODI_Matches.html</ref><ref>https://sports.ndtv.com/cricket/players/42327-marcus-peter-stoinis-playerprofile{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.howstat.com.au/cricket/Statistics/Players/PlayerOverview_ODI.asp?PlayerID=4389</ref><ref>https://www.firstpost.com/firstcricket/player-profile/marcus-stoinis-4311</ref><ref>https://www.indiatoday.in/live-score/cricket/marcus-stoinis-profile-4311/</ref><ref>https://www.sportskeeda.com/player/marcus-stoinis</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == ಮಾರ್ಕಸ್ ಜನವರಿ ೩೦, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗೂ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಲ್ಯಾನ್ದ್ ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟಿಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/8043/scorecard/361268/queensland-vs-western-australia-sheffield-shield-2008-09</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಮಾರ್ಕಸ್ ರವರು ಅಗಸ್ಟ್ ೩೧, ೨೦೧೫ ರಂದು ಕಾರ್ಧಿಫ್ ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ]] ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ಏಕೈಕ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/11371/scorecard/743975/england-vs-australia-only-t20i-australia-tour-of-england-and-ireland-2015</ref> ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೧೫ ರಂದು ಲೀಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ]] ವಿರುಧ್ಧ ನಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/11371/scorecard/743983/england-vs-australia-4th-odi-australia-tour-of-england-and-ireland-2015</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೪೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/8989/marcus-stoinis</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/325012.html</ref> *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೯''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ಶತಕಗಳು === #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೧''' === ಅರ್ಧ ಶತಕಗಳು === #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ : '''೦೬''' === ವಿಕೆಟ್ಗಳು === #ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೩೩''' #ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೦೯''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] gh0t3hwj8xwiem9o0qbp7iclbomo536 0 122456 1372217 1362146 2026-04-27T11:56:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372217 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ರೈಫಿಸೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್ | logo = Raiffeisen Giebelkreuz.jpg | image = Rlbooe.jpg | image caption = | type = [[:en:Aktiengesellschaft|ಆಕ್ಟಿಂಗೆಸೆಲ್‌ಶಾಫ್ಟ್]] | industry = ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ | foundation = ೧೯೯೦ | location = [[:en:Linz|ಲಿಂಜ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]<ref name="location">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/OOEP:AV|title=Privat Bank AG der Raiffeisenlandesbank Oberoesterreich|website=Bloomberg|access-date=10 October 2019}}</ref> | products = | assets = €೩೫.೭ ದಶಲಕ್ಷ<ref>{{Cite web|url=https://geschaeftsbericht2018.rlbooe.at/de/allgemeine-informationen.html|title=Geschäftsbericht 2018|website=Raiffeisen Landesbank Oberösterreich|access-date=10 October 2019|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025034045/https://geschaeftsbericht2018.rlbooe.at/de/allgemeine-informationen.html|url-status=dead}}</ref> | assets_year = 2018 | revenue = | num_employees_year = 2019 | parent = [[:en:Raiffeisen Zentralbank|ರೈಫಿಸೆನ್ ಜೆಂಟ್ರಾಲ್ಬ್ಯಾಂಕ್]] {{small| (೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ)}} <br/> [[:en:Raiffeisen Bankengruppe| ರೈಫಿಸೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕೆಂಗ್ರುಪ್ಪೆ]] | members = | num_employees = ೮೮<ref name="location" /> | homepage = {{URL|https://www.raiffeisen.at/ooe/rlb/de/}} }} '''ರೈಫಿಸೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್ ಎ.ಜಿ.'''( ಆರ್‍ಎಲ್‍ಬಿ ಒಒ ) ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ [[:en:Linz|ಲಿಂಜ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಅಪ್ಪರ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ [[:en:Raiffeisen Bankengruppe|ರೈಫಿಸೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌]]ನ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[:en:Austria|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ದ ಎಂಟು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಗಿದೆ. ೨೦೧೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[:en:European Banking Supervision|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಾಗಿನಿಂದ ಆರ್‍ಎಲ್‍ಬಿ ಒಒ ಅನ್ನು ಮಹತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=}}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date= |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> ==ರಚನೆ== ರೈಫಿಸೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್ ಎಜಿಯು ಅಪ್ಪರ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ರೈಫಿಸೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Raiffeisenlandesbank Oberoesterreich AG - Munich Financial Center Initiative|url=https://www.fpmi.de/en/participants/credit-financial-institutions/raiffeisenlandesbank-oberoesterreich-ag.html|access-date=2021-04-13|website=www.fpmi.de}}</ref> ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಸಹ-ಮಾಲೀಕರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Raiffeisen Credit Cooperatives in Austria |url=https://thebanks.eu/bank-categories/Raiffeisen-credit-cooperatives-in-Austria |access-date=16 April 2021|website=www.thebanks.eu}}</ref> ರೈಫಿಸೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್‌ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ''ರೈಫಿಸೆನ್ ಝೆಂಟ್ರಾಲ್ಕಾಸ್ಸೆ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ''ರೈಫಿಸೆನ್ ಜೆಂಟ್ರಾಲ್ಕಾಸ್ಸೆ'' ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹೆಸರು "ರೈಫಿಸೆನ್ ಝೆಂಟ್ರಾಲ್ಕಾಸ್ಸೆ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್‌" ನಿಂದ "ರೈಫಿಸೆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್‌" ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, [[:en:České Budějovice|ಬಡ್ವೈಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯ ಪಾಸೌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತೆರೆಯಿತು. ಇದು ಜರ್ಮನಿಯ ಬವೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು. ರೈಫ್‌ಫೈಸೆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರ್ರಿಚ್ ಈಗ ಬವೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಾಡೆನ್-ವುರ್ಟೆಂಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[:en:Lower Bavaria|ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[:en:Passau|ಪಾಸೌ]], [[:en:Nuremberg|ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್]], [[:en:Munich|ಮ್ಯೂನಿಚ್]], [[:en:Regensburg|ರೆಗೆನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[:en:Würzburg|ವುರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್]], [[:en:Ulm|ಉಲ್ಮ್]] ಮತ್ತು [[:en:Heilbronn|ಹೀಲ್‌ಬ್ರೋನ್]].<ref>{{Cite web|url=https://www.raiffeisen.at/ooe/rlb/de/meine-bank/standorte-und-ansprechpartner.html|title=Standorte und Ansprechpartner|website=Raiffeisen Landesbank Oberösterreich|access-date=10 October 2019}}</ref> [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ "ಗ್ರೋಸರ್ ಪ್ರೀಸ್ ಡೆಸ್ ಮಿಟ್ಟೆಲ್‌ಸ್ಟಾಂಡೆಸ್" ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ "ವರ್ಷದ ಬ್ಯಾಂಕ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.kompetenznetz-mittelstand.de/de/app/account/raiffeisenlandesbank-oberoesterreich-aktiengesellschaft-zweigniederlassung-sueddeutschland/laudatio|title=Raiffeisenlandesbank Oberösterreich Aktiengesellschaft|date=10 January 2019|website=kompetenznetz mittelstand|access-date=10 October 2019}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರೈಫಿಸೆನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎ.ಎಸ್., ಇದರಲ್ಲಿ ರೈಫಿಸೆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರ್‌ಸ್ಟೆರಿಚ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbinternational.com/eBusiness/01_template1/826124957350877869-826099278278263040-827764145771083573-NA-1-NA.html|title=Raiffeisen in Tschechien|website=Raiffeisen Bank International AG|access-date=10 October 2019|archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010080437/https://www.rbinternational.com/eBusiness/01_template1/826124957350877869-826099278278263040-827764145771083573-NA-1-NA.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಜಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ''ಕೆಪ್ಲರ್ ಫಾಂಡ್ಸ್ ಕೆಎಜಿ''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ರೈಫಿಸೆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್‌‍ನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೀಮಿತ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೨೦೧೨ ರವರೆಗೆ, ಲುಡ್ವಿಗ್ ಸ್ಕೇರಿಂಗರ್ ರೈಫಿಸೆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಬೆರೊಸ್ಟೆರಿಚ್‌ನ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://ooe.orf.at/v2/news/stories/2958007/|title=Ex-RLB-Chef Scharinger verstorben|date=10 January 2019 |access-date=10 October 2019}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೩೧, ೨೦೧೨ ರಂದು ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಸ್ಚಾಲರ್ ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.raiffeisen.at/ooe/rlb/de/meine-bank/management.html|title=Der Vorstand der Raiffeisenlandesbank Oberösterreich|website=Raiffeisen Landesbank Oberösterreich|access-date=10 October 2019}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.rlbooe.at/ Raiffeisenlandesbank Oberösterreich AG] *[http://www.raiffeisen-ooe.at/ Raiffeisenbankengruppe Oberösterreich] *[http://geschaeftsbericht.rlbooe.at annual report Raiffeisenlandesbank Oberösterreich Aktiengesellschaft] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] 37ngdjbtv5wpvb3wcknybw5pt1891pv 0 123498 1372195 1361056 2026-04-27T07:01:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372195 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ | image = Ranveer Singh promoting Bajirao Mastani.jpg | caption = | birth_name = ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಭವ್ನಾನಿ | birth_date = {{Birth date and age|1985|7|6|df=y}} | birth_place = [[ಬಾಂಬೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | occupation = ನಟ | yearsactive = 2010– | spouse = {{marriage|[[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]]|2018}} }} '''ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಭವ್ನಾನಿ''' (ಜನನ 6 ಜುಲೈ 1985) [[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಇವರು ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite news |title=Ranveer Singh - Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx |accessdate=3 January 2020 |work=web.archive.org |date=24 December 2014 |archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx |url-status=dead }}</ref> ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್ನ ಇಂಡಿಯಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಯಶ್ ರಾಜ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಜ ಭಾರತ್ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ 6 ಜುಲೈ 1985ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಧಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಾಯಿ ಅಂಜು, ತಂದೆ ಜಗ್ಜೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಭವ್ನಾನಿ, ಅಕ್ಕ ರಿತಿಕಾ ಭವ್ನಾನಿ. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ಕುಟುಂಬವು [[ಕರಾಚಿ]]ಯಿಂದ [[ಬಾಂಬೆ]]ಗೆ ಬಂದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೆ ನಟನಾಗಬೇಕೆಂಬು ಅವರದ್ದು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್ನ ಇಂಡಿಯಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಸಿಂಗ್ ಹಲವು ಕಾಲ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ರವರನ್ನು ಯಶ್ ರಾಜ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಶಾನೋ ಶರ್ಮ ಆಡಿಷನ್ ಗೆ ಕರೆದರು. ರಣ್ವೀರ್ ರವರ ನಟನೆಯಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿದ [[ಆದಿತ್ಯ ಚೋಪ್ರಾ]], ಸಿಂಗ್ ರವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟೊ ಶರ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಜ ಭಾರತ್ ಚಿತ್ರದಿಂದ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |title=Ranveer Singh: The new heart-throb - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0 |accessdate=3 January 2020 |work=archive.indianexpress.com}}</ref>ಅನುಷ್ಕಾ ಶರ್ಮ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ದೊರೆಯಿತು. ಮನೀಶ್ ಶರ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಲೇಡಿಸ್ vs ರಿಕ್ಕಿ ಬಹ್ಲ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅನುಷ್ಕಾ ಶರ್ಮಾ]], ಪರಿನೀತಿ ಚೋಪ್ರಾ, ದಿಪನಿಟ್ಟ ಶರ್ಮ ಮತ್ತ ಅದಿತಿ ಶರ್ಮ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಮೊಟ್ವಾನೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಲೂಟೆರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಭಂಸಾಲಿಯವರ ಗೋಲಿಯೊನ್ ಕಿ ರಾಸ್ಲೀಲಾ ರಾಮ್- ಲೀಲಾ ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{cite news |last1=Team |first1=Koimoi com |title=Ramleela Grosses 100 Crore Worldwide At The Box Office |url=https://www.koimoi.com/box-office/ramleela-grosses-100-crore-worldwide-at-the-box-office/ |accessdate=3 January 2020 |work=Koimoi |date=20 November 2013}}</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್]]ನ ರೋಮಿಯೋ ಜ್ಯೂಲಿಯಟ್ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಮ್ ಎಂಬ ಗುಜರಾತಿ ಹುಡುಗನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್]] ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾರ ಜೊತೆ ಗುಂಡೇ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last1=KBR |first1=Upala |title=Buddy bonding for Arjun Kapoor and Ranveer Singh |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681 |accessdate=3 January 2020 |work=DNA India |date=6 February 2014 |}}</ref>ಕಿಲ್ ದಿಲ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿನೀತಿ ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಝಫರ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ದಿಲ್ ಧಡಕನೆ ದೊ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಚೋಪ್ರಾ ಹಾಗೂ [[ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಬಾಜಿರಾವ್ ಮಸ್ತಾನಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿ ಕಪೂರ್ ಜೊತೆ ಬೇಫಿಕ್ರೇ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಭಂಸಾಲಿಯವರ ಪದ್ಮಾವತ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ ಹಾಗೂ [[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Team Padmavati starts shooting today |url=https://www.filmfare.com/news/team-padmavati-starts-shooting-today-16399.html |accessdate=4 January 2020 |work=filmfare.com |}}</ref>ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ರೋಹಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಸಿಂಬಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಾರಾ ಅಲಿ ಖಾನ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Ranveer Singh Stars In And As Simmba In Rohit Shetty, Karan Johar Film. Twitter's Thrilled |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ranveer-singh-stars-in-and-as-simmba-in-rohit-shetty-karan-johar-film-twitters-thrilled-1784625 |accessdate=4 January 2020 |work=NDTV.com}}</ref> ನಂತರ ೨೦೧೯ರ ಗಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಆಲಿಯಾ ಭಟ್]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಗ್ ರವರು ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |last1=DelhiNovember 13 |first1=India Today Web Desk New |last2=November 13 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Deepika Padukone and Ranveer Singh's first wedding anniversary plans: A religious trip? |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/deepika-padukone-and-ranveer-singh-s-first-wedding-anniversary-plans-a-religious-trip-1618361-2019-11-13 |accessdate=4 January 2020 |work=India Today |}}</ref> ಸಿಂಗ್ 83 ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೇಟಿಗರಾದ [[ಕಪಿಲ್ ದೇವ್]] ರವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 1983 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಆಧಾರಿತ ಕ್ರೀಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |+ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗೊಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ !ನಿರ್ದೇಶಕ ! class="unsortable" scope="col"|ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | 2010 !scope="row"| ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಜ ಭಾರತ್<ref>{{cite news |title=Movie Review: Band Baaja Baaraat - NDTV Movies |url=https://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-band-baaja-baaraat-577 |accessdate=3 January 2020 |work=NDTVMovies.com |5= |archive-date=3 ಜನವರಿ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103235130/https://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-band-baaja-baaraat-577 |url-status=dead }}</ref> | ಬಿಟ್ಟೊ ಶರ್ಮ | ಮನೀಶ್ ಶರ್ಮ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |- | 2011 !scope="row"| ಲೇಡಿಸ್ vs ರಿಕ್ಕಿ ಬಹ್ಲ್ | ರಿಕ್ಕಿ ಬಹ್ಲ್ | ಮನೀಶ್ ಶರ್ಮ | |- | 2013 !scope="row"| ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್ | ಸ್ವತಃ | ಬಹು | ಅಪ್ನ ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಗಮನ |- |2013 !scope="row"| ಲೂಟೆರ |ವರುಣ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ್ <br/>ಆತ್ಮಾನಂದ್ ನಂದು ತ್ರಿಪತಿ |ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಮೊಟ್ವಾನೆ | |- |2013 !scope="row"| ಗೋಲಿಯೊನ್ ಕಿ ರಾಸ್ಲೀಲಾ ರಾಮ್- ಲೀಲಾ | ರಾಮ್ ರಜರಿ |[[ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಭಂಸಾಲಿ]] |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |- | 2014 !scope="row"| ಗುಂಡೇ | ಬಿಕ್ರಮ್ ಬೊಸ್ | ಅಲಿ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಝಫರ್ | |- |2014 !scope="row"| ಫೈಂಡಿಂಗ್ ಫನ್ನಿ<ref>{{cite news |title=After 'Ramleela', Ranveer Singh and Deepika Padukone to share screen space in 'Finding Fanny Fernandes' |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-after-ramleela-ranveer-singh-and-deepika-padukone-to-share-screen-space-in-finding-fanny-fernandes-1901468 |accessdate=3 January 2020 |work=DNA India |date=10 October 2013 |}}</ref> | ಗಬೊ | ಹೊಮಿ ಅದಜನಿಯ | ಕ್ಯಾಮಿಯೊ |- |2014 !scope="row"| ಕಿಲ್ ದಿಲ್ | ದೇವ್ | ಶಾದ್ ಅಲಿ | |- | 2015 !scope="row"| ಹೆ ಬ್ರೊ | ಸ್ವತಃ | ಅಜಯ್ ಚಂದೊಕ್ | ಬಿರ್ಜು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಗಮನ |- |2015 !scope="row"| ದಿಲ್ ಧಡಕನೆ ದೊ | ಕಬಿರ್ ಮೆಹ್ರ | ಝೋಯಾ ಅಕ್ಥಾರ್ | |- |2015 !scope="row"| ಬಾಜಿರಾವ್ ಮಸ್ತಾನಿ | ಪೇಶ್ವ ಬಾಜಿರಾವ್ |ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಭಂಸಾಲಿ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |- | 2016 ! scope="row"|ಬೇಫಿಕ್ರೇ | ಧರಮ್ ಗುಲಟಿ | ಆದಿತ್ಯ ಚೋಪ್ರಾ | |- | 2018 ! scope="row"| ಪದ್ಮಾವತ್ | ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ |ಸಂಜಯ್ ಲೀಲಾ ಭಂಸಾಲಿ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br/>ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ— ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |- | 2018 ! scope="row"| ಟೀಫಾ ಇನ್ ಟ್ರಬಮ್ | ಸ್ವತಃ | ಅಹ್ಸಾನ್ ರಹೀಮ್ |ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಲನಚಿತ್ರ; ವಿಶೇಷ ಆಗಮನ<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/whoa-ranveer-singh-makes-special-appearance-ali-zafars-pakistani-film-teefa-trouble/|title=Whoa! Ranveer Singh makes a special appearance in Ali Zafar's Pakistani film Teefa In Trouble!|date=23 July 2018|accessdate=23 July 2018|publisher=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723062744/http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/whoa-ranveer-singh-makes-special-appearance-ali-zafars-pakistani-film-teefa-trouble/|archive-date=23 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | 2018 ! scope="row"| ಸಿಂಬ<ref>{{cite news |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=BREAKING: Ranveer Singh in and as Simmba; directed by Rohit Shetty : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-ranveer-singh-simmba-directed-rohit-shetty/ |accessdate=4 January 2020 |date=7 December 2017 |}}</ref> | ಸಂಗ್ರಮ್ ಸಿಂಬ ಭಲೆರಾವ್ | [[ರೋಹಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] | |- | 2019 ! scope="row" | ಗಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ | ಮುರದ್ ಅಹ್ಮದ್ | ಝೋಯಾ ಅಕ್ಥಾರ್ | |- | 2020 | style="background:#ffc;"| ''[[83 (film)|83]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಕಪಿಲ್ ದೇವ್ | ಕಬೀರ್ ಖಾನ್ |Filming<ref>{{cite web|url=https://m.mid-day.com/articles/kabir-khans-83-shoot-begins-from-today-pehla-over-pehla-ball/21087197|title=Kabir Khan's '83 shoot begins from today: Pehla Over, Pehla Ball|date=5 June 2019|accessdate=6 June 2019|publisher=The Times of India}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/after-months-of-prep-ranveer-singh-starrer-83-goes-on-floors-view-pics/431597|title=After months of prep, Ranveer Singh starrer '83 goes on floors |accessdate=6 June 2019|publisher=Times Now News}}</ref> |} ==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಆಲ್ಬಮ್ ! scope="col" |{{Tooltip|Ref(s).|Reference}} |- ! scope="row"| ಅಸ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ | rowspan="7"| 2019 | rowspan="7"| ಗಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ | rowspan="7";style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Gully Boy (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/us/album/gully-boy-original-motion-picture-soundtrack/1450525267|publisher=iTunes|date=24 January 2019|accessdate=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214174802/https://itunes.apple.com/us/album/gully-boy-original-motion-picture-soundtrack/1450525267|archive-date=14 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| ಮೆರೆ ಗಲ್ಲಿ ಮೆ |- ! scope="row"| ದೂರಿ ಪೊಯಮ್ |- ! scope="row"| ದೂರಿ |- ! scope="row"| ಕಬ್ ಸೆ ಕಬ್ ತಕ್ |- ! scope="row"| ಏಕ್ ಹೀ ರಾಸ್ತ |- ! scope="row"| ಅಪ್ನ ಟೈಮ್ ಆಯೆಗಾ<ref>{{cite news |title='Gully Boy' ('Apna Time Aayega'): Film Review {{!}} Berlin 2019 |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/gully-boy-review-1184114 |accessdate=4 January 2020 |work=The Hollywood Reporter |}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] jzxxw95ol68qi4dnw64y5hnj3byz54b 0 126990 1372175 1359409 2026-04-26T23:21:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372175 wikitext text/x-wiki ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ರವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನರ್ತಕಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ ಮತ್ತು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]ದ ಪಂದನಲ್ಲೂರ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕಿ.<ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/seamless-grace/article4935238.ece</ref> ಇವರು ಅಲಾರ್ಮೆಲ್ ವಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ನೃತ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ನೃತ್ಯಗಾರರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಎಂದು ಮೀನಾಕ್ಷಿಯವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.thenewsminute.com/article/meet-next-gen-indian-artistes-keeping-bharatnatyam-alive-and-flourishing-55415</ref> [[ಮದ್ರಾಸ್]] ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ, ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸಿಫಾಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಮ್ಯೂಸಿ ಗುಮೆಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಯುವ ಪುರಾಸ್ಕರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು ಓರ್ವ ವೃತ್ತಿಪರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ [http://www.calmstudio.com/ ಕಾಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ] ಎಂಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ== ಇವರು ೧೧ನೇ ಜೂನ್ ೧೯೭೧ ರಂದು ಚೆನೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೀನಾಕ್ಷಿಯವರು ಮೊದಲು ಭರತನಾಟ್ಯದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂಕಟಚಲಪತಿಯವರಿಂದ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅಲಾರ್ಮೆಲ್ ವಲ್ಲಿಯವರಲ್ಲಿ ಕಲಿತರು.<ref>{{Cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1476&at=5 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-04-18 |archive-date=2020-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510132208/https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=1476&at=5 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://narthaki.com/info/rev09/rev804.html</ref> ==ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾನ ಸಭಾ, ಕೃಷ್ಣ ಗಾನ ಸಭೆಯಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಶ್ರೀ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.meenakshisrinivasan.com/performances</ref><ref>https://www.meenakshisrinivasan.com/agenda</ref><ref>https://www.thehindu.com/chennai-margazhi-season/meenakshi-srinivasan-focus-on-the-feminine/article6745015.ece</ref> ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ಸವ, ನಾಡಂ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಪರಿಕ್ರಮ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಶಿಲ್ಪರಾಮನ್ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಡೋವರ್ ಲೇನ್ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೋಲ್ಕತಾ, ದೇವದಾಸಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಸೂರ್ಯ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಸ್ವರಲಯ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮತ್ತು ನಿಶಾಗಾಂಧಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/111-day-surya-festival-begins-today/articleshow/60770870.cms</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/a-celebration-of-dance/articleshow/61267076.cms</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡಾನ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಸಿಂಗಪುರ]]ದ ಎಸ್ಪ್ಲನೇಡ್ - ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಥಿಯೇಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಪುರ್ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮ್ಲಿ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ನ ಸೂತ್ರ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಗತಿ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್, [[ಕೆನಡಾ]], ಯುವ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಲಂಡನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸೀ ಗಿಮೆಟ್ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಾಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.todayonline.com/entertainment/arts/nac-advertorial/fine-arts-showcase-indian-style |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-04-18 |archive-date=2019-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724033350/https://www.todayonline.com/entertainment/arts/nac-advertorial/fine-arts-showcase-indian-style |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=143</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಇವರ ಕೆಲಸದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಅವರು ಹಲವಾರು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ನೃತ್ತ (ಶುದ್ಧ ನೃತ್ತ), [[ನೃತ್ಯ]](ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಶೀಲ ನೃತ್ಯ) ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯವು(ನಾಟಕ) ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.tabla.com.sg/jrsrc/250316full/epage017/TA20160325-TAB-017-00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-04-18 |archive-date=2019-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724021625/https://www.tabla.com.sg/jrsrc/250316full/epage017/TA20160325-TAB-017-00.html |url-status=dead }}</ref> ಭರತನಾಟ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿಭೆಗಾಗಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿಯವರಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಯುವ ಪುರಾಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/interviews/Meenakshi-Srinivasan-The-values-that-come-with-learning-a-classical-art-are-precious/articleshow/23473328.cms?</ref> ===ಬಿರುದುಗಳು=== *ಇವರು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ವಿಪಂಚಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. *೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ಧರ್ಮಿನಿ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಲಭಿಸಿದೆ. *ಜೊತೆಗೆ ನಾಟ್ಯಾ ಅಭಿನಯ ಸುಂದರಂ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಕೂಡ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://tharangutsav.org/tharang-utsav-archive/tharang-utsav-2016/meenakshi-srinivasan/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-04-18 |archive-date=2019-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724034041/https://tharangutsav.org/tharang-utsav-archive/tharang-utsav-2016/meenakshi-srinivasan/ |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]] tfp2rtzne0wh8q5mrrz8s7682czdq4n 0 134333 1372161 1358379 2026-04-26T19:35:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372161 wikitext text/x-wiki '''ಮಶೋಬ್ರಾ''' [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. == ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳ == ಮಶೋಬ್ರಾ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಎರಡು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ]] ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನಿಲಯಂ. == ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು == ಮಶೋಬ್ರಾ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ.<ref name="Time Magazine">{{Cite news|url=http://www.time.com/time/asia/2003/journey/india.html|title=Travelogue in TIME|date=8 November 2003|access-date=5 July 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060204184653/http://www.time.com/time/asia/2003/journey/india.html|archive-date=4 February 2006}}</ref><ref name="outlook">{{Cite web|url=http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=116&page=1|title=Travelogue in Outlook magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109223834/http://www.outlooktraveller.com/aspscripts/mag_art.asp?magid=116&page=1|archive-date=9 November 2006|access-date=5 July 2006}}</ref> ಈಗ ಒಬೆರಾಯ್ ಹೊಟೇಲ್‌ನ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಛರಬ್ರಾದ ವೈಲ್ಡ್ ಫ್ಲವರ್ ಹಾಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಚನರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ರಿಪನ್‍ರ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Oberoi hotels">{{Cite web|url=http://www.oberoihotels.com/india/shimla/oberoiwildflowerhall/travelguide/discoverwildflowerHall.asp?leftinfo=11&leftitem=2|title=Oberoi hotels website about Mashobra|access-date=5 July 2006}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಶೋಬ್ರಾದಿಂದ ೩ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಿಗ್ನಾನೊ ಎಂಬ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ತಾಣವಿದೆ. ಇದು ರಾವುತ ಫೆಡೆರಿಕೊ ಪೆಲಿಟಿಯ ವಿಲಾ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Federico Peliti">{{Cite web|url=http://www.peliti.org/Federico/index.htm|title=Federico Peliti's 19th Century India|access-date=18 January 2015}}</ref> 1920 ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಲಾವನ್ನು ವಾರಾಂತ್ಯದ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಮೂಹ == [[ಚಿತ್ರ:Entrance_,Shimla_Water_Catchment_Wildlife_Sanctuary,_Himachal_Pardes,_India.JPG|left|thumb| ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, ಶಿಮ್ಲಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ]] [[ಚಿತ್ರ:Inner_view_of_Shimla_Water_Catchment_Wildlife_Sanctuary,_Himachal_Pardes,_India.JPG|thumb| ಶಿಮ್ಲಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತದ ಒಳಗಿನ ನೋಟ]] ಮಶೋಬ್ರಾ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ‌ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://hpforest.nic.in/files/ShimlaWaterCatchmentWildLifeSanctuary_A1b.pdf|title=Department Notification No. FFE-B-F(6)-11/2005-II/Shimla Water Catchment|date=7 June 2013|publisher=Government of Himachal Pradesh Department of Forests|access-date=18 February 2017}}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಪೈನ್, ಓಕ್, [[ದೇವದಾರು|ಸೀಡರ್]] ಅಥವಾ ಹಿಮಾಲಯನ್ ''ಡಿಯೋಡರ್'', ಮತ್ತು ರೋಡೋಡೆಂಡ್ರಾನ್, ಜೊತೆಗೆ ಮೇಪಲ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಸ್ ಚೆಸ್ಟ್‌ನಟ್‍ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಕೋತಿಗಳು, ಮುಸುವಗಳು, ಸೇರಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗುಳ್ಳೆನರಿ|ನರಿಗಳು]], ''ಕಕ್ಕರ್'' (ಗರ್ಜಿಸುವ ಜಿಂಕೆ), ಹಾಗೂ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ [[ಚಿರತೆ]] ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದ ಹದ್ದು, ಜೀವಂಜೀವಗಳು, ''ಚಿಕೋರ್'' ಹಾಗೂ ಕೌಜುಗಗಳಂತಹ ಅಸಂಖ್ಯ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿವೆ . == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] ph0fmi2ygf6jli2k1ojizkt1bl22mv0 0 141036 1372168 1358925 2026-04-26T21:31:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372168 wikitext text/x-wiki '''''ಮಾಯಾಬಜಾರ್ 2016''''' - ೨೦೨೦ ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಅಪರಾಧ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಚೊಚ್ಚಲ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು PRK ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಅಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್,<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-next-production-will-be-maya-bazaar-75300|title=Puneeth Rajkumar's next production will be 'Maya Bazaar'|date=24 January 2018|website=The news minute}}</ref> ಎಂ ಗೋವಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿ]], [[ವಸಿಷ್ಟ ಸಿಂಹ]], [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ಮತ್ತು ಚೈತ್ರ ರಾವ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2016 ರ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಸುತ್ತಲಿನ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಣ್ಣ-ಸಮಯದ ದಂಗೆಕೋರ, ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಪೋಲೀಸ್ ಹಣದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರ ಹಾದಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/mayabazar-2016-trailer-puneeth-rajkumars-prk-production-mayabazar-2016-movie-trailer-released-sct-337641.html|title=Mayabazar 2016 Trailer: ಕಲರ್ಫುಲ್ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್; ಈ 'ಮಾಯಾಬಜಾರ್'ನಲ್ಲಿ ದುಡ್ಡೇ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ!|date=17 February 2020|website=Kannada News18|access-date=18 February 2020|archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218162909/https://kannada.news18.com/news/entertainment/mayabazar-2016-trailer-puneeth-rajkumars-prk-production-mayabazar-2016-movie-trailer-released-sct-337641.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 ರಂದು ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಸಿನಿಮಾ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ನನಗ ರೊಂಬ ಬ್ಯುಸಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="CE.com">{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/25/naanga-romba-busy-to-release-direct-to-television-this-diwali-20970.html|title=Sundar C's Naanga Romba Busy gets direct-to-television release this Diwali}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2020/sep/14/mayabazar-2016-tamil-remake-goes-on-floors-20248.amp|title=Mayabazar 2016 Tamil remake goes on floors|website=cinemaexpress.com|access-date=2021-12-10|archive-date=2021-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210141531/https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2020/sep/14/mayabazar-2016-tamil-remake-goes-on-floors-20248.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/prasanna-yogi-babu-join-hands-tamil-remake-kannada-comedy-mayabazar-2016-133036|title=Prasanna, Yogi Babu join hands for Tamil remake of Kannada comedy 'Mayabazar 2016'|date=14 September 2020|website=The News Minute}}</ref> == ನಿರ್ಮಾಣ == ''ಮಾಯಾಬಜಾರ್ 2016'' PRK ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jan/21/prk-productions-second-film-titled-maya-bazaar-1760683.html|title=PRK productions second film titled Maya Bazaar|date=21 January 2018|website=New Indian Express}}</ref> 24 ಜನವರಿ 2018 ರಂದು ಶ್ರೀ ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಪುನೀತ್ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ ''ದೊಡ್ಡಮನೆ ಹುಡ್ಗ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ'' ಎಂ ಗೋವಿಂದು ಮತ್ತುಅ ಶ್ವಿನಿ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಜಂಟಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಕಥೆಯ ವಿಷಯ ಗೋವಿಂದು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಗೋವಿಂದು ಅವರು ಪುನೀತ್ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳಲು ತೆರಳಿದರು. [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್ ರಾಜಕುಮಾರ್]] ತಮ್ಮ PRK ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇರಾದೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/mayabazar-2016-on-floor-kannada-news-205761|title=MAYABAZAR 2016 ON FLOOR|date=26 January 2018|publisher=india glitz|access-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210141529/https://www.indiaglitz.com/mayabazar-2016-on-floor-kannada-news-205761|url-status=dead}}</ref> ಉಪೇಂದ್ರ ಶಿವು ಮತ್ತು ಯೋಗಿ ಜಿ.ರಾಜ್ (ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಗಾಗಿ) ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸುರೇಶ ಬಾಗನೂರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರು. == ಹಿನ್ನೆಲೆಸಂಗೀತ == {{Tracklist | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು | title1 = ಲೋಕ ಮಾಯಾಬಜಾರು | extra1 = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] | length1 = 3:06 | lyrics1 = [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] | title2 = ನೀನ್ಯಾರೋ | extra2 = ಮಿಥುನ್ ಮುಕುಂದನ್, ಚೈತ್ರಾ ಜೆ. ಆಚಾರ್ | length2 = 3:41 | lyrics2 = ಕೆ.ಬಿ.ಪವನ್ | title3 = ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ ಮೊದಲಿಲ್ಲ | extra3 = ನಿತಿನ್ ರಾಜಾರಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರಿ | length3 = 3:29 | lyrics3 =ಕೆ.ಬಿ.ಪವನ್ | title4 | extra4 = | length4 | lyrics4 }} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಅಧಿಕೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು 17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 ರಂದು 'PRK ಆಡಿಯೋ' ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/kannada/mayabazar-2016-official-trailer/videoshow/74176947.cms|title=Mayabazar 2016 - Official Trailer|date=17 February 2020|website=times of india|access-date=27 February 2020}}</ref> 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 ರಂದು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ ಶ್ರೀ ವಜ್ರೇಶ್ವರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayabazar-2016-review-clean-comedy-thriller-jolly-ride-119140|title='Mayabazar 2016' review: This clean comedy thriller is a jolly ride|date=28 February 2020|website=the news minute|access-date=28 February 2020}}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು,<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumars-mayabazar-2016-goes-international/articleshow/74424019.cms|title=Puneeth Rajkumar's Mayabazar 2016 goes international|date=1 March 2020|website=Times Of India|access-date=2 March 2020}}</ref> ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ 3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://letsott.com/mayabazaar-2016?type_id=63&type=platform|title=Mayabazar 2016|website=[[LetsOTT]]|access-date=31 May 2020|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210141532/https://letsott.com/mayabazaar-2016?type_id=63&type=platform|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.primevideo.com/detail/Mayabazar-2016/0TRFWJEA9XD6EED0AZ7Z6JVXH8|title=Mayabazar 2016|website=prime video|access-date=31 May 2020}}</ref> == ರೀಮೇಕ್ == ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ''ರೊಂಬಾ ಬ್ಯುಸಿ'' ಎಂದು ಬದ್ರಿ ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನ, ಶಾಮ್, ಅಶ್ವಿನ್ ಕಾಕುಮಾನು, ಯೋಗಿ ಬಾಬು, ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ ಮರಾಠೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="CE.com"/><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/sundar-c-to-do-the-tamil-remake-of-super-hit-kannada-film-mayabazar/articleshow/77870598.cms|title=Sundar C to do the Tamil remake of super hit Kannada film 'Mayabazar'? - Times of India|website=The Times of India}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ! ಫಲಿತಾಂಶ ! ರೆ.ಫಾ. |- | rowspan="5" | 2021 | rowspan="5" | 2ನೇ ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ | ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ |{{nom}} | rowspan="5" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/chandanavana-film-critics-academy-awards-love-mocktail-dia-gentleman-dominate-nomination-list-833168|title=Chandanavana Film Critics Academy Awards: Love Mocktail, Dia, Gentleman Dominate Nomination List|date=13 February 2021|website=ibtimes|access-date=12 June 2021}}</ref><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/chandanavana-film-critics-academy-2020-dia-popcorn-monkey-tiger-gentleman-walk-away-maximum-833452|title=Winners: Chandanavana Film Critics Academy 2020: Dia, Popcorn Monkey Tiger, Gentleman Walk Away with Maximum Honours|date=23 February 2021}}</ref><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> <ref>{{Cite web|url=http://cinimirror.com/cfca-awards-2021-dhananjaya-and-kushee-win-best-actors-award-in-lead-role|title=CFCA Awards 2021 – Dhananjaya and Kushee win Best Actors award in lead role|date=22 February 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]] |{{won}} |- | ವಸಿಷ್ಠ ಸಿಂಹ |{{nom}} |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕ | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] ("ಲೋಕ ಮಾಯಾ ಬಜಾರು") |{{nom}} |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ | ಎ ಹರ್ಷ |{{won}} |- |- | rowspan="5" | 2021 | rowspan="5" | 10 ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | ರಾಜ್ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿ |{{nom}} | |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ | ವಸಿಷ್ಠ ಸಿಂಹ |{{nom}} | |- | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ | [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] |{{nom}} | |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಾರ | [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] |{{nom}} | |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ | ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ |{{won}} | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|tt9628392}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] a1d1zfg929p8wx2pntgdwskr1e6w56t 0 141150 1372157 1358049 2026-04-26T18:14:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372157 wikitext text/x-wiki '''''ಮನೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ''''' - ಇದು ಮಂಜು ಸ್ವರಾಜ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2019 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ಭಯಾನಕ <ref>{{Cite web|url=https://publictv.in/mane-maratakkide-kannada-movie-review-sandalwood/amp|title=ಮನೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ: ಕಾಡುವ ದೆವ್ವಕ್ಕೂ ನಗುವಿನ ಕಚಗುಳಿಯಿಡೋ ಚಿತ್ರ! - Public TV News|last=TV|first=Public|date=2019-11-15|website=Public TV News|language=en-US|access-date=2019-11-19}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/nov/10/mane-maratakide-will-be-a-laugh-riot-assures-manju-swaraj-15415.html|title=Mane Maratakide will be a laugh riot, assures director Manju Swaraj|website=The New Indian Express|access-date=2019-11-19}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎಸ್‌ವಿ ಬಾಬು ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಸ್‌ವಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]], [[ಕುರಿ ಪ್ರತಾಪ್]], [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]], [[ರವಿಶಂಕರ್ ಗೌಡ]] ಮತ್ತು [[ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್|ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್]] <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sruthi-hariharan-signs-a-horror-comedy/articleshow/64854982.cms|title=Sruthi Hariharan signs a horror comedy - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-19}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಿ.ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು 15 ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sruthi-hariharans-horror-comedy-to-release-in-november/articleshow/71682045.cms|title=Sruthi Hariharan's horror comedy to release in November - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-19}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು 2017 ರ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಆನಂದೋ ಬ್ರಹ್ಮದ'' ಅಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. <ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/mane-marattakide-movie-review-this-sadhu-kokila-multi-starrer-film-is-to-be-taken-lightly-without-pondering-over-logic-or-content/articleshow/72075723.cms</ref> ''ಈ ಚಿತ್ರವು [[ದಮಯಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಮಯಂತಿ]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅದು ಅದೇ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/damayanthi-movie-review-trying-to-sell-the-same-house-twice/articleshow/72301255.cms|title=Damayanthi movie review: Trying to sell the same house twice}}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಪಾತ್ರವರ್ಗರಘುಪತಿಯಾಗಿ [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]] * ರಾಘವನಾಗಿ [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/jun/18/mane-maratikide--to-bring-together-leading-comedy-actors-1991492.html|title=Mane Maratikide to bring together leading comedy actors|website=The New Indian Express|access-date=2019-11-19}}</ref> * ರಾಜನಾಗಿ [[ಕುರಿ ಪ್ರತಾಪ್]] * ರಾಮ್ ಆಗಿ ರವಿಶಂಕರ್ ಗೌಡ * ಸೌಮ್ಯಾ <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/sandalwood-comedy-actors-movie-mane-maratakkide-trailer-released-hg-283035.html|title=ತಾಯಿಯಾದ ಬಳಿಕ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ರಿ ಎಂಟ್ರಿ ಕೊಟ್ರು ಸ್ಯಾಂಡಲ್ವುಡ್ನ ಈ ಖ್ಯಾತ ನಟಿ!– News18 Kannada|date=2019-11-08|website=News18 Gujarati|language=kn|access-date=2019-11-19}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sruthi-hariharan-s-next-horror-comedy-103903|title=Sruthi Hariharan's next is a horror comedy|date=19 June 2019|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-11-19}}</ref> [[ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್|ಆಗಿ ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್]] * ಕಾರುಣ್ಯ ರಾಮ್ ಕಾಮಿನಿಯಾಗಿ * ಶ್ರವಣನಾಗಿ ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ * ಶಿವರಾಂ * ಭಾಗ್ಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಿತ್ರಾ * ಗಿರೀಶ್ ಶಿವಣ್ಣ * ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ದೇವು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ * ಉಗ್ರಂ ಮಂಜು * ಕರಿಸುಬ್ಬು * [[ಮಂದೀಪ್ ರಾಯ್|ಮನದೀಪ್ ರಾಯ್]] * [[ಶಿವರಾಂ]] * ತಬಲಾ ನಾಣಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ * ಮಂಗಳೂರು ಮೀನನಾಥ == ಹಿನ್ನೆಲೆಸಂಗೀತ == ಚಿತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ಅಭಿಮಾನ್ ರಾಯ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಡಿ ಬೀಟ್ಸ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. {{tracklist|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ |extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|total_length=|all_lyrics=[[ಅಶೋಕ್ ರಾಯ್]]|title1=ರಘುಪತಿ ರಾಘವ ರಾಜಾ ರಾಮ್|lyrics1=[[ಅಶೋಕ್ ರಾಯ್]]|extra1=ಮಾರ್ಗರೇಟ್, ವ್ಯಾಸರಾಜ್, ಬದರಿಪ್ರಸಾದ್ |length1=2:40|title2=ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಲೈಫಲಿ|lyrics2=[[ಅಶೋಕ್ ರಾಯ್]]|extra2=[[ವಿ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ]], [[ಚೈತ್ರಾ ಎಚ್. ಜಿ.]]|length2=3:48 }} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಚಲನಚಿತ್ರವು 15 ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.kannadaprabha.com/cinema/news/2019/nov/11/mane-maratakkide-movie-releasing-on-15th-november-405796.html|title=ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ನ. 15ರಂದು ಮನೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ!|website=Kannadaprabha|language=kn|access-date=2019-11-19}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sruthi-hariharan-s-mane-maratakkide-release-date-announced-110977|title=Sruthi Hariharan's 'Mane Maratakkide' release date announced|date=22 October 2019|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-11-19}}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == ಕಾರುಣ್ಯ ರಾಮ್ 9ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ <ref>{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-2021-check-out-full-winners-list-840868|title=SIIMA 2020: Check Out Full Winners' List|work=ibtimes|access-date=20 September 2021}}</ref>ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|11235044}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] rl4xwe37i304efyaycj0ocapyoff0xd 0 143355 1372215 1361909 2026-04-27T10:50:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372215 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Realme C3.jpg|thumb|alt=ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩|ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩]] [[ರಿಯಲ್‌ಮಿ|ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩]] ಮತ್ತು ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩ಐ ಗಳು ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸ್ಲೇಟ್-ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://gadgets360.com/mobiles/realme-phones |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-24 |archive-date=2022-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702043501/https://gadgets360.com/mobiles/realme-phones |url-status=dead }}</ref> ಕೇವಲ $೧೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ೧೧ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.gsmarena.com/realme_c3-10056.php</ref> ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಇದನ್ನು ಬಜೆಟ್ ಗೇಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ಸೆಟ್‍ನಂತೆ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಅನ್‍ ಗಳನ್ನು ಪ್ಲೇ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್: ಬ್ಯಾಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ಲೇ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಬಜೆಟ್ ಗೇಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಟ್‌ನಂತೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು== ===ಯಂತ್ರಾಂಶ=== ಈ ಫೋನ್‌ನ ಹಲವಾರು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಆಂತರಿಕ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ರ್‍ಯಾಮ್, ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಮತ್ತು ಎನ್‍ಎಫ಼್‍ಸಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರೂಪಾಂತರವು ಕೇವಲ ಎರಡು ಹಿಂಬದಿಯ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆರಳಚ್ಚು ಸಂವೇದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೂರು ಹಿಂದಿನ [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ|ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಬೆರಳಚ್ಚು ಯಂತ್ರ|ಬೆರಳಚ್ಚು]] ಸಂವೇದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://gadgets360.com/mobiles/news/realme-c3-triple-camera-price-thb-3999-launch-specifications-release-date-2182677 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-24 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815231707/https://gadgets360.com/mobiles/news/realme-c3-triple-camera-price-thb-3999-launch-specifications-release-date-2182677 |url-status=dead }}</ref> ರಿಯಲ್ಮಿ ನಂತರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ನಾರ್ಜ಼ೊ ೧೦ಎ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬ್ಯಾಕ್ ಕವರ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿ೩ ರೂಪಾಂತರದಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್-ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ]] ಬಿಡುಗಡೆಯು ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಪಾವತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎನ್‍ಎಫ಼್‍ಸಿ ಸಂವೇದಕವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩ ೩.೫ಮೀ.ಮೀ ಹೆಡ್‌ಸೆಟ್ ಜ್ಯಾಕ್, ಮೈಕ್ರೋ-ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್, ರಿವರ್ಸ್-ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ೫೦೦೦ಎಮ್‍ಎಹೆಚ್ ಲಿಥಿಯಂ-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಪವರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಂತೆ ಬಳಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯುಯಲ್ ನ್ಯಾನೋ-ಸಿಮ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಎಸ್‌ಡಿ ಕಾರ್ಡ್ ಟ್ರೇ ಅನ್ನು ಕೂಡ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩ ಅನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಣ್ಣ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು: ಫ್ರೋಜನ್ ಬ್ಲೂ ಮತ್ತು ಬ್ಲೇಜಿಂಗ್ ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗ್ರೇ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂರನೇ ಬಣ್ಣದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ನಾರ್ಜ಼ೊ ೧೦ಎ ಎರಡು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸೋ ವೈಟ್ ಮತ್ತು ಸೋ ಬ್ಲೂ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ರಿಯಲ್ಮಿ ಲೋಗೋದೊಂದಿಗೆ ಹೊಳಪಿನ ಹಿಂಭಾಗದ ಕವರ್ ಪರವಾಗಿ ಸನ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಎರಡೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತವೆ. ===ಸಾಫ಼್ಟ್ ವೇರ್=== ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩ ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಯುಐ ೧.೦ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆವರಿಸಿರುವ ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ೧೦ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಫೋನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ೧೧ ಗೆ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ===ಸ್ವೀಕಾರ=== ರಿಯಲ್‌ಮಿ ಸಿ೩ಯನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಫೋನ್‌ನ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಅನ್‍ಬಾಕ್ಸ್.ಪಿಹೆಚ್ ನ ಜಾನ್ ನೀವ್ಸ್ ಫೋನ್‌ನ ಯುಎಸ್‍ಬಿ-ಸಿ ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಕೊರತೆ, ನಿಧಾನಗತಿಯ ಚಾರ್ಜ್ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಮರಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರೆ, ಕಾಲ್ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿಯಂತಹ ಸಿಸ್ಟಮ್-ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್ ಆಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಫೋನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆಲೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಫಾಲ್ಟ್ ೮ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಫ್ರೇಮ್ ದರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಗಾಮಿ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಫರ್ಗುಸ್ ಹ್ಯಾಲಿಡೇ ಅವರು ಸಿ೩ ಕ್ಯಾಮರಾ, ಆನ್‍ಬೋರ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ದೂರಸಂಪರ್ಕ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 3njvcte3wf5kjxi4zx93r1jscpyh4db 0 143634 1372202 1361431 2026-04-27T08:34:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name= ರಾಜ್ ಬಿ. ಶೆಟ್ಟಿ|native_name=|image=Raj B. Shetty (2023) 02.jpg|imagesize=|caption=|birth_date=೦೫-ಜುಲೈ-೧೯೮೭|birth_place=[[ಭದ್ರಾವತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ|ಭದ್ರಾವತಿ]],ಕರ್ನಾಟಕ|occupation=[[ನಟ]], [[ಸಿನೆಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕ|ನಿರ್ದೇಶಕ]], [[ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ]]|years active=೨೦೧೫ {{ndash}} |spouse=|children=}} '''ರಾಜ್ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿ''' ಒಬ್ಬ ಕನ್ನಡದ [[ನಟ]], [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ|ನಿರ್ದೇಶಕ]] ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಗರುಡ ಗಮನ ವೃಷಭ ವಾಹನ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-egghead-became-sandalwood-hero-ondu-motteya-kathe-s-raj-b-shetty-tells-tnm-65352|title=How the egghead became a Sandalwood hero: Ondu Motteya Kathe's Raj B Shetty tells TNM|date=18 July 2017|website=The news minute}}</ref> === ನಟನಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | |- | ೨೦೧೭ | ''[[ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಕಥೆ]]'' | ಜನಾರ್ದನ | ನಾಯಕನಾಗಿ ಚೊಚ್ಚಲ | |- | ೨೦೧೮ | ''[[ಅಮ್ಮಚ್ಚಿಯೆಂಬ ನೆನಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಮ್ಮಚ್ಚಿ ಯೆಂಬ ನೆನಪು]]'' | ವೆಂಕಪ್ಪಯ್ಯ | | |- | rowspan="3" |೨೦೧೯ | ''ಮಹಿರಾ'' | ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ | | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/raj-b-shetty-turns-investigative-officer/articleshow/65656248.cms|title=Raj B Shetty turns investigative officer|website=Times of India}}</ref> |- | ''[[ಗುಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ]]'' | ವೆಂಕಟ ಕೃಷ್ಣ ಗುಬ್ಬಿ | | <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jun/17/raj-b-shetty-to-have-us-in-splits-again-with-gubbi-mele-brahmastra-1829550.html|title=Raj B Shetty to have us in splits again with Gubbi Mele Brahmastra|website=The New Indian Express}}</ref> |- | ''[[ಕಥಾಸಂಗಮ (೨೦೧೯ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಥಾ ಸಂಗಮ]]'' | ವಿನಿ | ಜೊತೆಗೆ "ಲೈಫ್ ಉಂಟು" ಗಾಯಕ | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/raj-b-shetty-tackles-supernatural-time-travel-in-his-next/articleshow/67773350.cms|title=Raj B Shetty tackles supernatural time travel in his next|website=Times of India}}</ref> |- | ೨೦೨೦ | ''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಯಾಬಜಾರ್ 2016]]'' | ಕುಬೇರ | | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-next-production-will-be-maya-bazaar-75300|title=Puneeth Rajkumar's next production will be 'Maya Bazaar'|date=24 January 2018|website=The news minute}}</ref> |- | ೨೦೨೧ | ''[[ಗರುಡಗಮನ ವೃಷಭವಾಹನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗರುಡ ಗಮನ ವೃಷಭ ವಾಹನ]]'' | ಶಿವ | | <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2021/nov/16/people-will-be-surprised-with-my-role-in-ggvv-2384007.html|title=People will be surprised with my role in 'Garuda Gamana Vrishabha Vahana': Rishab Shetty|date=16 November 2021|website=The New Indian Express|access-date=19 November 2021}}</ref> |- | rowspan="4" | ೨೦೨೨ | ''[[೭೭೭ ಚಾರ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|೭೭೭ ಚಾರ್ಲಿ]]'' | ಡಾ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ | | <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/raj-b-shetty-birthday-special-rakshith-shetty-charlie-movie-new-video-out-hg-407203.html|title=ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಟ ರಾಜ್ ಬಿ ಶೆಟ್ಟಿ: ವೆಟರ್ನರಿ ಡಾಕ್ಟರ್&zwnj;ಗೆ "777 ಚಾರ್ಲಿ" ಚಿತ್ರತಂಡದಿಂದ ಹೀಗೊಂದು ಉಡುಗೊರೆ|date=5 July 2020|website=News18 Kannada|access-date=8 July 2020|archive-date=8 ಜುಲೈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708092326/https://kannada.news18.com/news/entertainment/raj-b-shetty-birthday-special-rakshith-shetty-charlie-movie-new-video-out-hg-407203.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''ತುರ್ತು ನಿರ್ಗಮನ'' | ಶಿವು | |} === ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ನಿರ್ದೇಶಕ ! scope="col" | ಬರಹಗಾರ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! class="unsortable" | |- | ೨೦೧೭ | ''[[ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಕಥೆ]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/film-review-the-bald-and-the-beautiful/article19240869.ece|title=Ondu Motteya Kathe: The bald and the beautiful|last=Khajane|first=Muralidhara|date=8 July 2017|work=The Hindu}}</ref> | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/film-review-the-bald-and-the-beautiful/article19240869.ece|title=Ondu Motteya Kathe: The bald and the beautiful|last=Khajane|first=Muralidhara|date=8 July 2017|work=The Hindu}}</ref> |- | ೨೦೧೯ | ''[[ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಕಾಸರಗೋಡು. ಕೊಡುಗೆ : ರಾಮಣ್ಣ ರೈ]]'' |{{No}} |{{Yes}} | ಡೈಲಾಗ್ಸ್ ಮಾತ್ರ | |- | ೨೦೨೧ | ''[[ಗರುಡಗಮನ ವೃಷಭವಾಹನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗರುಡ ಗಮನ ವೃಷಭ ವಾಹನ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | <ref>{{Cite web|url=https://thefederal.com/entertainment/mangaluru-days-why-kannada-director-raj-b-shetty-is-the-talk-of-the-country|title=Mangaluru Days: Why Kannada director Raj B Shetty is the talk of the country|date=January 24, 2022|website=The Federal}} </ref> | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/the-first-look-of-garuda-gamana-vrishabha-vahana-is-out/articleshow/74135294.cms|title=The first look of Garuda Gamana Vrishabha Vahana is out|website=Times of India|access-date=2020-06-01}} </ref> |- | ೨೦೨೨ | ''[[777 ಚಾರ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|777 ಚಾರ್ಲಿ]]'' |{{no}} |{{yes}} | ಡೈಲಾಗ್ಸ್ ಮಾತ್ರ | |} {| class="wikitable" |+ !ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! Ref. |- | rowspan="3" | [[ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಕಥೆ]] | ೬೫ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ | ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-4.html|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=4 June 2018|website=Filmfare|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830025759/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-4.html|archive-date=30 August 2018|access-date=30 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-5.html|title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|date=16 June 2018|website=Filmfare|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617015512/https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-5.html|archive-date=17 June 2018|access-date=30 August 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | ೭ ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ |{{nom}} | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-live-update-check-out-see-tollywood-sandalwood-winners-list-780619|title=SIIMA Awards 2018 Kannada winners list|date=16 September 2018|website=International Business Times|access-date=19 January 2020}}</ref> |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ |{{nom}} |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] ow20pzlthzxck1zd6vmq17hjo0uop44 0 144680 1372205 1361520 2026-04-27T09:03:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372205 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ರಾಧಿಕಾ ಗುಪ್ತಾ | image = Radhika Gupta Personal 1.jpg | alt = | caption = | birth_name = ರಾಧಿಕಾ ಗುಪ್ತಾ | birth_date = ೧೯೮೩ | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | other_names = | alma_mater = ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬಿ.ಎಸ್. | occupation = ಸಿ‌ಇಒ | known_for = ಹೂಡಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆ | children = ರೆಮಿ ಗುಪ್ತಾ ಮೊನಿಜ್ | parents = {{ubl|ಯೋಗೇಶ್ ಗುಪ್ತಾ|ಆರ್ತಿ ಗುಪ್ತಾ}} | relations = | spouse = ನಳಿನ್ ಮೋನಿಜ್ }}   {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] '''ರಾಧಿಕಾ ಗುಪ್ತಾ''' (ಜನನ ೧೯೮೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿ. ಅವರು [https://www.edelweissfin.com/asset-management/ ಎಡೆಲ್‌ವೀಸ್ ಅಸೆಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (ಸಿ‌ಇಒ). <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited|title=Radhika Gupta Profile|access-date=21 April 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.morningstar.in/posts/39333/radhika-gupta-takes-charge-as-the-ceo-of-edelweiss-amc.aspx|title=Radhika Gupta takes charge as the CEO of Edelweiss AMC|access-date=21 April 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/thewallet/cover/Women-asset-managers.html|title=In the pink of wealth|website=theweek.in|access-date=2019-04-21}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/business/interview-write-your-own-story-the-world-will-listen-radhika-gupta-2707249|title=Write your own story. The world will listen: Radhika Gupta|date=2019-01-13|website=DNA India|language=en|access-date=2019-04-21}}</ref> ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ಎಡೆಲ್‌ವೀಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಸೆಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲ್ಟಿ-ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ ಫಂಡ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಹೂಡಿಕೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta|title=Radhika Gupta|access-date=21 April 2019|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421055040/https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೊದಲ ದೇಶೀಯ ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-05/india-s-fast-rising-fund-ceo-has-her-sights-on-40-billion|title=The ‘Girl With a Broken Neck’ Builds a $4 Billion Asset Manager|website=bloomberg.com|access-date=2020-06-01}}</ref> ಅವರನ್ನು "ಕತ್ತು ಮುರಿದ ಹುಡುಗಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Citation|last=Reliance GCS|title=The girl with a broken neck {{!}} Radhika Gupta {{!}} Women Achiever {{!}} Success Story {{!}} GCSConnect|date=2018-09-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=GVZScZFGHVA|access-date=2019-04-23}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವ == ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ತಂದೆ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಖಂಡಗಳಾದ್ಯಂತ ತೆರಳಿದರು. ಗುಪ್ತಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುರಿದ ಕುತ್ತಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡರು ಅದು ಅವರ ತಲೆಗೆ "ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಓರೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಜೆರೋಮ್ ಫಿಶರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta|title=Radhika Gupta|access-date=21 April 2019|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421055040/https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta "Radhika Gupta"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421055040/https://www.mtholyoke.edu/stories/67353/radhika-gupta |date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 }}<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2019</span>.</cite></ref> ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited|title=Radhika Gupta Profile|access-date=21 April 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited "Radhika Gupta Profile"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2019</span>.</cite></ref> ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿ (ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ) ವಾರ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದ <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited|title=Radhika Gupta Profile|access-date=21 April 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited "Radhika Gupta Profile"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2019</span>.</cite></ref> ಅವರು ಸುಮ್ಮ ಕಮ್ ಲಾಡ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಇದಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸರಾಸರಿ (ಜಿಪಿಎ) ೩.೮೦ ಮತ್ತು ೪.೦೦ ರ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-05/india-s-fast-rising-fund-ceo-has-her-sights-on-40-billion|title=The ‘Girl With a Broken Neck’ Builds a $4 Billion Asset Manager|website=bloomberg.com|access-date=2020-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-05/india-s-fast-rising-fund-ceo-has-her-sights-on-40-billion "The 'Girl With a Broken Neck' Builds a $4 Billion Asset Manager"]. ''bloomberg.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2020</span>.</cite></ref> == ವೃತ್ತಿ == ಗುಪ್ತಾ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಕಿನ್ಸೆ|ಮೆಕಿನ್ಸೆ & ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಕ್ಯುಆರ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೋ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಂಚಿಕೆ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited|title=Radhika Gupta Profile|access-date=21 April 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=421660164&privcapId=47780276&previousCapId=47780276&previousTitle=Edelweiss%20Asset%20Management%20Limited "Radhika Gupta Profile"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2019</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.vccircle.com/edelweiss-buys-out-hedge-fund-manager-forefront-capital|title=Edelweiss buys out hedge fund manager Forefront Capital|date=2014-05-02|website=VCCircle|language=en-US|access-date=2019-04-21}}</ref> ನಳಿನ್ ಮೋನಿಜ್ ಮತ್ತು ಅನಂತ್ ಜಟಿಯಾ ಜೊತೆಗೆ ಗುಪ್ತಾ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ೨೦೧೪<ref>{{Cite web|url=https://www.vccircle.com/edelweiss-buys-out-hedge-fund-manager-forefront-capital|title=Edelweiss buys out hedge fund manager Forefront Capital|date=2014-05-02|website=VCCircle|language=en-US|access-date=2019-04-21}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.vccircle.com/edelweiss-buys-out-hedge-fund-manager-forefront-capital "Edelweiss buys out hedge fund manager Forefront Capital"]. ''VCCircle''. 2 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 April</span> 2019</span>.</cite></ref> ಎಡೆಲ್‌ವೀಸ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಆಂಬಿಟ್ ಆಲ್ಫಾ ಫಂಡ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜೆಪಿ ಮೋರ್ಗಾನ್ ಅಸೆಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಕಡಲತೀರದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುಪ್ತಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/radhika-gupta-appointed-ceo-of-edelweiss-asset-management/articleshow/56896719.cms|title=Radhika Gupta Appointed CEO of Edelweiss Asset Management|website=timesofindia.com|access-date=2020-06-01}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಎಡೆಲ್‌ವೀಸ್ ಅಸೆಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಚಲಿಸುವ ಮೊದಲು, ಗುಪ್ತಾ ಎಡೆಲ್‌ವೀಸ್ ಮಲ್ಟಿ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ ಫಂಡ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಿಇಒ ಆಗಿದ್ದ ವಿಕಾಸ್ ಸಚ್‌ದೇವ ಅವರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. <ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/radhika-gupta-appointed-ceo-of-edelweiss-asset-management/articleshow/56896719.cms|title=Radhika Gupta Appointed CEO of Edelweiss Asset Management|website=timesofindia.com|access-date=2020-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/radhika-gupta-appointed-ceo-of-edelweiss-asset-management/articleshow/56896719.cms "Radhika Gupta Appointed CEO of Edelweiss Asset Management"]. ''timesofindia.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2020</span>.</cite></ref> == ಪುಸ್ತಕ == ಹ್ಯಾಚೆಟ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು - 'ಲಿಮಿಟ್‌ಲೆಸ್: ದ ಪವರ್ ಆಫ್ ಅನ್‌ಲಾಕಿಂಗ್ ಯುವರ್ ಟ್ರೂ ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್' ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2022/mar/04/edelweiss-ceo-to-come-out-with-success-mantra-book-2426359.html|title=Edelweiss CEO to come out with success-mantra book|website=The New Indian Express|access-date=2022-05-05}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} kcygi0dmqhi5kdqsliuho1oaobcjkz1 0 144905 1372204 1361505 2026-04-27T08:57:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372204 wikitext text/x-wiki   '''ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಾಲಯವು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಜುನಾಗಢ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನ]] ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾದ (ದಾಮೋದರ) ಹರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ (ದಾಮೋದರ) [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಗುಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ [[ರಾಧೆ]] ದೇವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ ಮತ್ತು ರೇವತಿ ಕುಂಡ ಕೂಡ ಇವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ|ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರದ]] ವಿಶೇಷ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.trawell.in/gujarat/junagadh/damodar-kund-temple|title=Damodar Kund & Temple, Junagadh - Timings, History, Pooja & Aarti schedule|website=Trawell.in|access-date=2021-07-05}}</ref> {{Infobox Hindu temple|name=ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಾಲಯ|image=Damodar kund temple.jpg|caption=ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಜುನಾಗಢ|location=ಗಿರ್ನಾರ ಬೆಟ್ಟ|district=[[ಜುನಾಗಢ]]|state=[[ಗುಜರಾತ್]]|country=[[ಭಾರತ]]|website=https://shreeradhadamodarji.org/|map_caption=Location in [[Gujarat]]|coordinates={{coord|21.3132|70.2910|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}}}  ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯು ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ ಮತ್ತು ರೇವತಿ ಕುಂಡ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಪರ್ವತಗಳ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನವೀಕರಣವು [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ ರಾಜ ಸ್ಕಂದ ಗುಪ್ತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೪೬೨ ಎ.ಡಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/|title=Damodar Pilgrimage|website=Shree Radha Damodarji|access-date=2022-08-28|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926073022/https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/|url-status=dead}}</ref> == ರಚನೆ == ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಮರಳಿನ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವು ನಿಜ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಲೋಹ ಮಂಟಪ. ನಿಜ್ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರವು ೬೫ ಅಡಿ ಮತ್ತು ಸಲೋಹ ಮಂಟಪದ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ ೩೦.೫ ಅಡಿ ಧ್ವಜವು ನಿಜ ದೇವಾಲಯದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ೩೨ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ೮೪ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://pravase.co.in/thingstododetail/48/india/gujarat/junagadh/damodar-temple-damodar-kund-girnar|title=Shri Damodar Hari Temple and Damodar Kund-Junagadh {{!}}Pravase|last=Pravase|website=pravase.co.in|language=en|access-date=2021-07-05}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೇಂದ್ರ ದೇವಾಲಯವು ರಾಧಾ ಮತ್ತು ದಾಮೋದರ (ಕೃಷ್ಣ) ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ತಟ್ಟೆ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ [[ಬಲರಾಮ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ರೇವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗಣೇಶ|ಗಣೇಶನ]] ದೇವಾಲಯವಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://shreeradhadamodarji.org/damodar_temple/|title=Damodarji temple|website=Shree Radha Damodarji|access-date=2022-08-28|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926065857/https://shreeradhadamodarji.org/damodar_temple/|url-status=dead}}</ref> == ಮಹತ್ವ == ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಾಲಯವು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗ ವಜ್ರನಾಭನು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪಿತೃ ತರ್ಪಣಕ್ಕಾಗಿ (ಮೃತ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು) [[ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸ|ಭದ್ರಾ]] ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ೧೫ ನೇ ದಿನದಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ನಂತರ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಪವಿತ್ರ ದಾಮೋದರ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://pravase.co.in/thingstododetail/48/india/gujarat/junagadh/damodar-temple-damodar-kund-girnar|title=Shri Damodar Hari Temple and Damodar Kund-Junagadh {{!}}Pravase|last=Pravase|website=pravase.co.in|language=en|access-date=2021-07-05}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPravase">Pravase. [https://pravase.co.in/thingstododetail/48/india/gujarat/junagadh/damodar-temple-damodar-kund-girnar "Shri Damodar Hari Temple and Damodar Kund-Junagadh |Pravase"]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''pravase.co.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-07-05</span></span>.</cite></ref> ಸ್ಕಂದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರ ಕುಂಡವು ಸ್ವರ್ಣರಾಶಾ ನದಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":2">{{Cite web|url=https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/|title=Damodar Pilgrimage|website=Shree Radha Damodarji|access-date=2022-08-28|archive-date=2022-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926073022/https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/ "Damodar Pilgrimage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220926073022/https://shreeradhadamodarji.org/damodar-pilgram/ |date=2022-09-26 }}. ''Shree Radha Damodarji''.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:ವರ್ಗ:CS1 ಮುಖ್ಯ: url-ಸ್ಥಿತಿ|link]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 maint: url-status]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</ref> ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಕವಿ ನರಸಿಂಹ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು ದಾಮೋದರ (ಕೃಷ್ಣ) ಪೂಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿದಿನ ದಾಮೋದರ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.trawell.in/gujarat/junagadh/damodar-kund-temple|title=Damodar Kund & Temple, Junagadh - Timings, History, Pooja & Aarti schedule|website=Trawell.in|access-date=2021-07-05}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.trawell.in/gujarat/junagadh/damodar-kund-temple "Damodar Kund & Temple, Junagadh - Timings, History, Pooja & Aarti schedule"]. ''Trawell.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-07-05</span></span>.</cite></ref> == ದೇವಾಲಯದ ಸಮಯಗಳು == ಪಾದ್ರಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಿದ ಸಮಯ ವಲಯ ( [[ಯುಟಿಸಿ+5:30|ಯುಟಿಸಿ+೦೫:೩೦]] ). <ref>{{Cite web|url=https://www.gosahin.com/places-to-visit/damodar-kund-junagadh/|title=Damodar Kund Junagadh, Importance, History, Timings, Entry Fee|website=Gosahin - Explore Unexplored Destinations|language=en|access-date=2021-07-05}}</ref> '''ಪ್ರತಿದಿನ''' - ಪೂರ್ವಾಹ್ನ-೬:೦೦ ನಿಂದ ಅಪರಾಹ್ನ- ೫:೩೦. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC001.jpg|ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ Burning Ghat at Damodar temple, Junagadh.jpg|ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಘಟ್ಟಗಳು Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC002.jpg|ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣ Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg|ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg|ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಕ್ತರು Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಗಿರ್ನಾರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ </gallery> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ರಾಧಾ ಕೃಷ್ಣ]] * ನರಸಿಂಹ ಮೆಹ್ತಾ * ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ * ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ ದೇವಾಲಯ * ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವೃಂದಾವನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್ == * https://shreeradhadamodarji.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828044757/https://shreeradhadamodarji.org/ |date=2022-08-28 }} imq39arqhsuiau5os38m06ctn54fiuy 0 146351 1372165 1353829 2026-04-26T20:56:03Z Great Brightstar 34092 /* ನಿರ್ಮಾಣ */ 1372165 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Portugal.svg|thumb|ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಧ್ವಜ]] [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜ]] ಒಂದು ಆಯತಾಕಾರದ ದ್ವಿವರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಆವೃತ್ತಿಯು ( ಆರ್ಮಿಲರಿ [[ಗೋಳ]] ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶೀಲ್ಡ್) ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚುಗಳಿಂದ ಸಮಾನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೦ ರಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪತನದ ನಂತರ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಧ್ವಜವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು ೩೦ ಜೂನ್ ೧೯೧೧ ರಂದು. ಮೊದಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಈ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಆಯೋಗವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಆ ಆಯೋಗವು ಕೊಲಂಬನೊ ಬೊರ್ಡಾಲೊ ಪಿನ್ಹೇರೊ, ಜೊವೊ ಚಾಗಸ್ ಮತ್ತು ಅಬೆಲ್ ಬೊಟೆಲ್ಹೋ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಸಿರು ಬಳಕೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜದ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಧ್ವಜದೊಂದಿಗಿನ ಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿದು ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ -ಪ್ರೇರಿತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ ೩೧, ೧೮೯೧ ರಂದು ವಿಫಲವಾದ ಗಣರಾಜ್ಯ ದಂಗೆಯಿಂದ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಳುವಳಿಗಳ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೦ ರ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಬಣ್ಣಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭರವಸೆ (ಹಸಿರು) ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ (ಕೆಂಪು) ರಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಧ್ವಜ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮಾನದಂಡದ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಜರ ತೋಳುಗಳಾದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ&nbsp;ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಆಯತದ ಮೇಲೆ ಉದಾರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ತೋಳುಗಳಿಗೆ ಕಿಂಗ್ ಅಫೊನ್ಸೊ I ರ ಕ್ರಾಸ್-ಆನ್-ವೈಟ್ ಆರ್ಮೋರಿಯಲ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಬ್ಯಾನರ್. ನಡುವೆ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅದರ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. == ವಿನ್ಯಾಸ == ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಧ್ವಜವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರಚಿಸುವ ತೀರ್ಪು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಜರ್ನಲ್ ನಂ. ೧೪೧ ನಲ್ಲಿ ೧೯೧೧ ರ ಜೂನ್ ೧೯ ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜೂನ್ ೩೦ ರಂದು, ಈ ತೀರ್ಪು ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಡೈರಿ ನಂ. ೧೫೦ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಮೊದಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧, ೧೯೧೦ ರಂದು ಗಣರಾಜ್ಯದ ದಿನದಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಣರಾಜ್ಯ ದಿನ, ಇದು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಧ್ವಜ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ನಿರ್ಮಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:Flag_of_Portugal_(construction_sheet).svg|thumb|300x300px| ಧ್ವಜದ ಅಧಿಕೃತ ಆಯಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಳೆ.]] ಧ್ವಜದ ಉದ್ದವು ಒಂದುವರೆ ಪಟ್ಟು ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ , ಇದು ೨:೩ ರ ಆಕಾರ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಎರಡು ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಎತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಡು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಫ್ಲೈನಲ್ಲಿ ಕಡು ಕೆಂಪು. ಹಸಿರು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ  ಉಳಿದದನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅನುಪಾತ ೨:೩).<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಆವೃತ್ತಿಯು ( ಲಾರೆಲ್ ಮಾಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ )-ಕಪ್ಪು-ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಿದ ಹಳದಿ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ-ರಿಮ್ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೀಲ್ಡ್-ಎರಡೂ ಬಣ್ಣಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವು ಸಮಾನ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ  ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಧ್ವಜದ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚುಗಳಿಂದ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಗೋಳವು ಆರು ಅಂಚು-ಉಬ್ಬು ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಣ್ಣ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಮಹಾವೃತ್ತಗಳು ಎಕ್ಲಿಪ್ಟಿಕ್]] (ವಿಶಾಲ ಓರೆ ಆರ್ಕ್), [[ವಿಷುವದ್ರೇಖೆ|ಸಮಭಾಜಕ]] ಮತ್ತು ಎರಡು ಮೆರಿಡಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಚಾಪಗಳ ನಡುವಿನ ಛೇದಕಗಳು ಲಂಬ ಕೋನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಧ್ವಜದ ಸಮತಲದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ವೃತ್ತಗಳು ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರಗಳನ್ನು ( ಉಷ್ಣವಲಯಗಳು ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಎಕ್ಲಿಪ್ಟಿಕ್-ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಛೇದಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="jorgesampaio">{{Cite web|url=https://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/bandeiras/index.html#imgs|title=Bandeira nacional da República Portuguesa&nbsp;— desenho|last=Sampaio|first=Jorge|website=Símbolos da República|publisher=Presidente da República|language=pt|access-date=6 April 2008}}</ref> ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಲಂಬವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೀಲ್ಡ್, ಬಿಳಿ-ರಿಮ್ಡ್ ಬಾಗಿದ ಕೆಳಭಾಗದ ಕೆಂಪು ಕವಚವನ್ನು ಬಿಳಿ ಇನೆಸ್ಕುಚಿಯಾನ್‌ನಿಂದ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಅಗಲವು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ  ಗೋಳದ ವ್ಯಾಸದ ಕ್ರಮವಾಗಿ. ಶೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಮಿತಿಗಳು ಗೋಳವನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ:<ref name="jorgesampaio">{{Cite web|url=https://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/bandeiras/index.html#imgs|title=Bandeira nacional da República Portuguesa&nbsp;— desenho|last=Sampaio|first=Jorge|website=Símbolos da República|publisher=Presidente da República|language=pt|access-date=6 April 2008}}</ref> * ಕರ್ಕಾಟಕದ [[ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತ|ಟ್ರಾಪಿಕ್‌ನ]] ಮುಂಭಾಗದ ಅರ್ಧ (ಮೇಲ್ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂಭಾಗದ (ಕೆಳಭಾಗ) ದೂರದ ಅಂಚುಗಳ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ; * ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಹಿಂಭಾಗದ ಅರ್ಧ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕದ ಮುಂಭಾಗದ ಅರ್ಧದ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚುಗಳ ಛೇದಕದಲ್ಲಿ ( ಡೆಕ್ಸ್ಟರ್ ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷಕರ ಎಡಭಾಗ); ಮತ್ತು * ಸಮಭಾಜಕದ ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಧದ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಎಕ್ಲಿಪ್ಟಿಕ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಅರ್ಧದ ಮೇಲಿನ ಅಂಚಿನ ಛೇದಕದಲ್ಲಿ ( ಪಾಪ ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷಕರ ಬಲಭಾಗ). ಅಧಿಕೃತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಆರ್ಕ್ ನಡುವೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="jorgesampaio">{{Cite web|url=https://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/bandeiras/index.html#imgs|title=Bandeira nacional da República Portuguesa&nbsp;— desenho|last=Sampaio|first=Jorge|website=Símbolos da República|publisher=Presidente da República|language=pt|access-date=6 April 2008}}</ref> ಬಿಳಿ ಇನೆಸ್ಕುಚಿಯಾನ್ ಅನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ಶಿಲುಬೆಯಂತೆ (೧+೩+೧) ಜೋಡಿಸಲಾದ ಐದು ಚಿಕ್ಕ ನೀಲಿ ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ( ''ಎಸ್ಕುಡೆಟ್ಸ್'' ) ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಚಿಕ್ಕ ಕವಚವು ಐದು ಬಿಳಿ ಬೆಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಲ್ಟೈರ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ (೨+೧+೨). ಕೆಂಪು ಗಡಿಗೆ ಏಳು ಹಳದಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಮುಖ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು (ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು), ಬಾಗಿದ ತಳಹದಿಯ ಪ್ರತಿ ಚತುರ್ಭುಜದ ಮಧ್ಯದ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು (ತಿರುಗಿಸಿದ ೪೫&nbsp;ಡಿಗ್ರಿಗಳು), ಮತ್ತು ಧ್ವಜದ ಸಮತಲ ಮಧ್ಯದ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಬೋರ್ಡರ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಟೆಯು ಬೇಸ್ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮುಚ್ಚಿದ (ಹಳದಿ) ಗೇಟ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಗೋಪುರಗಳು ನಿಂತಿವೆ.<ref name="jorgesampaio">{{Cite web|url=https://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/bandeiras/index.html#imgs|title=Bandeira nacional da República Portuguesa&nbsp;— desenho|last=Sampaio|first=Jorge|website=Símbolos da República|publisher=Presidente da República|language=pt|access-date=6 April 2008}}</ref> ಹೆರಾಲ್ಡಿಕ್ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಬ್ಲಾಜಾನ್ ಅನ್ನು ''ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಾಸ್ ಅಜರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಎಸ್ಕಟ್ಚಿಯಾನ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಲ್ಟೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬೋರ್ಡರ್ ಗುಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಏಳು ಗೋಪುರಗಳು ಟ್ರಿಪಲ್-ಟರೆಟೆಡ್ ಅಥವಾ, ಮೂರು ಮುಖ್ಯ''. ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವಜದ ಬಣ್ಣದ ಟೋನ್ಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ:<ref name="jorgesampaio">{{Cite web|url=https://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/bandeiras/index.html#imgs|title=Bandeira nacional da República Portuguesa&nbsp;— desenho|last=Sampaio|first=Jorge|website=Símbolos da República|publisher=Presidente da República|language=pt|access-date=6 April 2008}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:0px auto;" width="60%" !ಯೋಜನೆ ! style="background:#FF0000; colour:#FFFFFF;" | ಕೆಂಪು ! style="background:#006600; colour:#FFFFFF;" | ಹಸಿರು ! style="background:#FFFF00" | ಹಳದಿ ! style="background:#003399; colour:#FFFFFF;" | ನೀಲಿ ! style="background:#FFFFFF" | ಬಿಳಿ ! style="background:#000000; colour:#FFFFFF;" | ಕಪ್ಪು |- | ಪಿಎಮ್‍ಸಿ | ೪೮೫ ಸಿವಿಸಿ | ೩೪೯ ಸಿವಿಸಿ | ೮೦೩ ಸಿವಿಸಿ | ೨೮೮ ಸಿವಿಸಿ |&nbsp;- | ಕಪ್ಪು ೬ ಸಿವಿಸಿ |- | rowspan="2" | ಆರ್‌ಬಿಜಿ | ೨೫೫-೦-೦ | ೦-೧೦೨-೦ | ೨೫೫-೨೫೫-೦ | ೦-೫೧-೧೫೩ | ೨೫೫-೨೫೫-೧೫೫ | ೦-೦-೦ |- | #ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್೦೦೦೦ | #೦೦೬೬೦೦ | #ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್೦೦ | #೦೦೩೩೯೯ | #ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ಎಫ಼್‍ | #೦೦೦೦೦೦ |- | ಸಿಎಮ್‍ವೈಕೆ | ೦-೧೦೦-೧೦೦-೦ | ೧೦೦-೩೫-೧೦೦-೩೦ | ೦-೦-೧೦೦-೦ | ೧೦೦-೧೦೦-೨೫-೧೦ | ೦-೦-೦-೦ | ೦-೦-೦-೧೦೦ |} === ಹಿನ್ನೆಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Joao_Pinheiro_Chagas.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Joao_Pinheiro_Chagas.jpg|thumb| ಜೊವೊ ಚಾಗಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ರಚನೆಯ ಕಮಿಷನರ್]] ೧೯೧೦ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೫ ರ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಉರುಳಿಸಿದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಗೀತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಧ್ವಜದ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಮೇಲೆ, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಯಲ್ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಶನ್‌ನ ಬಣ್ಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಲವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್ IV ರಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಕನಾಗಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಬದಲಿಸುವುದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="origenscores">{{Cite web|url=http://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/simbolica.html|title=Do azul-branco ao verde-rubro: a simbólica da bandeira nacional.|last=Teixeira|first=Nuno Severiano|year=1991|website=A Memória da Nação|language=pt|access-date=7 July 2010}}</ref> ಅನೇಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ,{{Fact|date=May 2021}} ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೦ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೊಲಂಬನೊ ಬೊರ್ಡಾಲೊ ಪಿನ್ಹೇರೊ (ಚಿತ್ರಕಾರ), ಜೊವೊ ಚಾಗಸ್ (ಪತ್ರಕರ್ತ), ಅಬೆಲ್ ಬೊಟೆಲ್ಹೋ (ಬರಹಗಾರ) ಮತ್ತು ೧೯೧೦ ರ ಇಬ್ಬರು ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕರು: ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ ಪೆರೇರಾ ಮತ್ತು ಅಫೊನ್ಸೊ ಪಲ್ಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="origenscores">{{Cite web|url=http://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/simbolica.html|title=Do azul-branco ao verde-rubro: a simbólica da bandeira nacional.|last=Teixeira|first=Nuno Severiano|year=1991|website=A Memória da Nação|language=pt|access-date=7 July 2010}}</ref> ಈ ಆಯೋಗವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="mdn">{{Cite web|url=http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|title=A Bandeira Nacional|website=Símbolos|publisher=Ministério da Defesa Nacional|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222055912/http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|archive-date=22 December 2007|access-date=18 February 2007}}</ref> ಇದು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳು [[ಲಿಸ್ಬನ್|ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲ ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ <ref name="amt">{{Cite web|url=https://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|title=Bandeiras de Portugal|publisher=Acção Monárquica Tradicionalista|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225123056/http://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|archive-date=2007-02-25|access-date=2007-02-19}}</ref> ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿವೆ. ೩೧ ಜನವರಿ ೧೮೯೧ ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ದಂಗೆ, ಪೋರ್ಟೊದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರ:A_nova_bandeira_hasteada_no_Monumento_aos_Restauradores_-_O_Occidente_(10Dez1910).png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/A_nova_bandeira_hasteada_no_Monumento_aos_Restauradores_-_O_Occidente_%2810Dez1910%29.png/220px-A_nova_bandeira_hasteada_no_Monumento_aos_Restauradores_-_O_Occidente_%2810Dez1910%29.png|left|thumb| ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಂದು [[ಲಿಸ್ಬನ್|ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಸ್ಮಾರಕದ ಮರುಸ್ಥಾಪಕರ ( ''ರೆಸ್ಟೋರಾಡೋರ್ಸ್'' ) ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.]] ಆಯೋಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು "ಮುಖ್ಯ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಯುದ್ಧ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ವೈರಿಲ್ ಬಣ್ಣ, ಸಮಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಜಯ ಮತ್ತು ನಗುವಿನ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಡುವ, ಸುಡುವ, ಸಂತೋಷದಾಯಕ ಬಣ್ಣ... ರಕ್ತದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜದ ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಣ್ಣವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಹಸಿರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ವಿವರಣೆಯು ಬರಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೧೮೯೧ ರ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಬಣ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಗಣರಾಜ್ಯವಾದದ "ರಿಡೀಮಿಂಗ್ ಮಿಂಚನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು" ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಿಳಿ (ಗುರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ) "ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಸರಳತೆಯ ಬಣ್ಣ, ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ" ಎಂದು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, "ಇದೇ ಬಣ್ಣವು ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಆವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನ ಕೆಂಪು ಶಿಲುಬೆ, ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ".<ref name="mdn">{{Cite web|url=http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|title=A Bandeira Nacional|website=Símbolos|publisher=Ministério da Defesa Nacional|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222055912/http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|archive-date=22 December 2007|access-date=18 February 2007}}</ref> ಜಾನ್ VI ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಮ್ಯಾನುಲೈನ್ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು "ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಕಡಲ ಇತಿಹಾಸ... ನಮ್ಮ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಅಂತಿಮ ಸವಾಲು" ಅನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು "ಧನಾತ್ಮಕ ಶೌರ್ಯ, ದೃಢತೆ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ದಿಟ್ಟತನದ ಮಾನವ ಪವಾಡವನ್ನು ಅಮರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಢೀಕರಣದ ಮೊದಲ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು", ಏಕೆಂದರೆ ಇದು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ".<ref name="mdn">{{Cite web|url=http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|title=A Bandeira Nacional|website=Símbolos|publisher=Ministério da Defesa Nacional|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222055912/http://www.mdn.gov.pt/mdn/pt/Defesa/simbolos/bandeira/Simbolos_Bandeira_Nacional.htm|archive-date=22 December 2007|access-date=18 February 2007}}</ref> ಕಾರ್ಡೋರಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹೊಸ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು ("ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಪ್ ಹೌಸ್") ಮತ್ತು ೨೭೦ ವರ್ಷಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ " ಧ್ವಜ ದಿನ " ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ). ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನಿಂದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯು ಮರೆಮಾಚಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೂರ್ವ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಧ್ವಜದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಎಲ್ಲಾ ಬೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅದರ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು; ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ("ಧ್ವಜ ದಿನ"), ೩೧ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="amt">{{Cite web|url=https://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|title=Bandeiras de Portugal|publisher=Acção Monárquica Tradicionalista|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225123056/http://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|archive-date=2007-02-25|access-date=2007-02-19}}</ref> == ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ == ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ: ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಣ್ಣಗಳು, ಮತ್ತು ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೀಲ್ಡ್, ಇದು ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. === ಬಣ್ಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Lisboa_April_2014-8a.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Lisboa_April_2014-8a.jpg/220px-Lisboa_April_2014-8a.jpg|thumb| ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ಕ್ ಎಡ್ವರ್ಡೊ VII ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜ ಹಾರುತ್ತಿದೆ]] ೧೯೧೦ ರವರೆಗೆ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಹಲವಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್ I ತನ್ನ ಬ್ಯಾನರ್‌ನ ಕೆಂಪು ಬಾರ್ಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಅವಿಜ್ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನು. ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ ಕೆಂಪು ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಬಿಳಿ ಮೈದಾನದ ಮೇಲೆ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಡಗು ನೌಕಾಯಾನದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಪೆನ್ನನ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೬೪೦ ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಆವೃತ್ತಿಯು ಬಂಡಾಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾನದಂಡವಾಗಿತ್ತು.{{Fact|date=May 2021}} ಇದು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಬಣ್ಣಗಳ ಮೂಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾಯಿತ ಮೂಲಗಳಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯು ೧೮೯೧ ರ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟೊದ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಸಿರು ಡಿಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಂಪು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ''ಸೆಂಟ್ರೊ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕೊ ಫೆಡರಲ್ «೧೫ ಡಿ ನವೆಂಬರ್‌ಬ್ರೊ»'' ("ನವೆಂಬರ್ ೧೫" ಫೆಡರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್) ಶಾಸನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ಅನೇಕ ಕಲ್ಲಿನ -ಪ್ರೇರಿತ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.{{Fact|date=May 2021}} ಕೆಳಗಿನ ೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು&nbsp;ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಣರಾಜ್ಯ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು ಇರುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="origenscores">{{Cite web|url=http://jorgesampaio.arquivo.presidencia.pt/pt/republica/simbolos/simbolica.html|title=Do azul-branco ao verde-rubro: a simbólica da bandeira nacional.|last=Teixeira|first=Nuno Severiano|year=1991|website=A Memória da Nação|language=pt|access-date=7 July 2010}}</ref> ೧೮೯೧ ರ ಧ್ವಜ-ಆನುವಂಶಿಕ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಗಣರಾಜ್ಯ-ಪ್ರೇರಿತ ಕಲ್ಲು-ಬೆಂಬಲಿತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವು [[ಅಗಸ್ಟ ಕಾಂಟ್|ಆಗಸ್ಟೆ ಕಾಮ್ಟೆ]] ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="origenscores" /> ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಳೆಯ ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಘನ ಕೆಂಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Portugal|title=Flag of Portugal|last=Smith|first=Whitney|date=February 16, 2001|website=Encyclopedia Britannica|access-date=May 18, 2021}}</ref> === ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳ === [[ಚಿತ್ರ:Armillary_sphere_with_astronomical_clock.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Armillary_sphere_with_astronomical_clock.jpg/220px-Armillary_sphere_with_astronomical_clock.jpg|left|thumb| ಕಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]] ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ನಾವಿಕರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಖಗೋಳ ಮತ್ತು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನಲ್ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತ ಸಮುದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೈನ್ಯಪಡೆ|ನೈಟ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲರ್]] ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಅವರ ಜ್ಞಾನವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಡಿಸ್ಕವರಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು - ಹೆನ್ರಿ, ನ್ಯಾವಿಗೇಟರ್, ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಯುಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ- ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಇದರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಕಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I, ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವನ್ನು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Fact|date=May 2021}} ಇದನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನಗರ ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ನಡುವಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಹಡಗುಗಳ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.{{Fact|date=May 2021}} ಹೀಗಾಗಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಧ್ವಜಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=May 2021}} ಗೋಳದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಪ್ರತಿ ಮ್ಯಾನ್ಯುಲೈನ್ -ಪ್ರಭಾವಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಜೆರೊನಿಮೋಸ್ ಮೊನಾಸ್ಟರಿ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಮ್ ಟವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="jeronimos">{{Cite web|url=http://www.igespar.pt/en/patrimonio/mundial/portugal/110/|title=Monastery of the Jerónimos 2007 /2008and Tower of Belém in Lisbon|website=Heritage|publisher=IGESPAR&nbsp;— Instituto de Gestão do Património Arquitectónico e Arqueológico|archive-url=https://web.archive.org/web/20101107074304/http://www.igespar.pt/en/patrimonio/mundial/portugal/110/|archive-date=2010-11-07|access-date=2007-03-05}}</ref> === ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗುರಾಣಿ === [[ಚಿತ್ರ:Portuguese_shield.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Portuguese_shield.svg/150px-Portuguese_shield.svg.png|thumb|175x175px| ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶೀಲ್ಡ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗುರಾಣಿ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅಫೊನ್ಸೊ I ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಗುರಾಣಿಯ ಮೊದಲ ಅಂಶಗಳು ಸ್ಯಾಂಚೋ I ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜದ ವಿಕಸನವು ಗುರಾಣಿಯ ವಿಕಾಸದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{Fact|date=May 2021}} ವೈಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಕುಚಿಯಾನ್‌ನೊಳಗೆ, ಐದು ಸಣ್ಣ ನೀಲಿ ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಐದು ಬಿಳಿ ಬೆಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಐದು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು "ಮಿರಾಕಲ್ ಆಫ್ ಯೂರಿಕ್" ನೊಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.<ref name="criarmundos">{{Cite web|url=https://criarmundos.do.sapo.pt/Portugal/simbolosbandeira.html|title=A Bandeira de Portugal|date=August 2005|website=Portugal|publisher=Criar Mundos|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001110542/http://criarmundos.do.sapo.pt/Portugal/simbolosbandeira.html|archive-date=2006-10-01|access-date=2007-02-19}}</ref> ಈ ಪವಾಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯು ೨೫ ಜುಲೈ ೧೧೩೯ ರಂದು ಔರಿಕ್ ಕದನದ ಮೊದಲು, ಹಳೆಯ ಸನ್ಯಾಸಿ ಕೌಂಟ್ ಅಫೊನ್ಸೊ ಹೆನ್ರಿಕ್ಸ್ (ಭವಿಷ್ಯದ ಅಫೊನ್ಸೊ I) ಮುಂದೆ ದೈವಿಕ ಸಂದೇಶವಾಹಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅಫೊನ್ಸೊ ಅವರ ವಿಜಯವನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೇವರು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ಮರುದಿನ ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಗಂಟೆಯ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿದರೆ ಅವನ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೊರನಡೆಯಲು ಸಂದೇಶವಾಹಕನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ಶಿಲುಬೆಯ ಮೇಲೆ ಯೇಸುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಭಾವಪರವಶರಾಗಿ, ಅಫೊನ್ಸೊ ಅವರು ಮುಂಬರುವ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಅಫೊನ್ಸೊ ಮತ್ತು ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರ ಮೂಲಕ ದೇವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಅಜ್ಞಾತ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="miracle">{{Cite web|url=https://lendasdeportugal.no.sapo.pt/distritos/beja.htm|title=Lenda do Milagre de Ourique|website=Lendas do distrito de Beja|publisher=Lendas de Portugal|language=pt|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20070210091724/http%3A//lendasdeportugal.no.sapo.pt/distritos/beja.htm|archive-date=2007-02-10|access-date=2007-02-24}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:BatalhaOurique.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/BatalhaOurique.jpg/220px-BatalhaOurique.jpg|left|thumb| ''ಓ ಮಿಲಾಗ್ರೆ ಡಿ ಔರಿಕ್'' (ದಿ ಮಿರಾಕಲ್ ಆಫ್ ಔರಿಕ್), ಡೊಮಿಂಗೊಸ್ ಸಿಕ್ವೇರಾ ಅವರಿಂದ (೧೭೬೩)]] ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತನಾದ, ಅಫೊನ್ಸೊ ಒಂದು ಮೀರಿದ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಫೊನ್ಸೊ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸೆವಿಲ್ಲೆಯ ಐದು ಮೂರಿಶ್ ರಾಜರು, ಬಡಾಜೋಜ್, ಎಲ್ವಾಸ್, ಎವೊರಾ ಮತ್ತು ಬೆಜಾ ತೈಫಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯೇಸುವಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು, ಅವನು ಐದು ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದನು-ಐದು ಶತ್ರು ರಾಜರ ಮೇಲೆ ಅವನ ದೈವಿಕ ನೇತೃತ್ವದ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ-ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಐದು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಜೆಂಟ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಾ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳ ಮೊತ್ತವು (ಕೇಂದ್ರ ಶೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವುದು) ಮೂವತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಜುದಾಸ್ ಇಸ್ಕರಿಯೋಟ್‌ನ ಮೂವತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="miracle">{{Cite web|url=https://lendasdeportugal.no.sapo.pt/distritos/beja.htm|title=Lenda do Milagre de Ourique|website=Lendas do distrito de Beja|publisher=Lendas de Portugal|language=pt|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20070210091724/http%3A//lendasdeportugal.no.sapo.pt/distritos/beja.htm|archive-date=2007-02-10|access-date=2007-02-24}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಫೊನ್ಸೊ I ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಶೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಐದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳು,<ref name="criarmundos">{{Cite web|url=https://criarmundos.do.sapo.pt/Portugal/simbolosbandeira.html|title=A Bandeira de Portugal|date=August 2005|website=Portugal|publisher=Criar Mundos|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001110542/http://criarmundos.do.sapo.pt/Portugal/simbolosbandeira.html|archive-date=2006-10-01|access-date=2007-02-19}}</ref> ಮತ್ತು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಫರ್ನಾವೊ ಲೋಪ್ಸ್ ಅವರ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ( ೧೪೧೯),<ref name="rtp">{{Cite web|url=http://www.rtp.pt/rtpi/?article=141&layout=13&visual=3&idioma=en|title=Ourique, legend and future|date=2006-12-19|website=A Alma e a Gente|publisher=[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]|access-date=2007-02-25}}</ref> ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧ ಪುರಾಣವೆಂದು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಅನ್ನು ದೈವಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೂರಿಶ್ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಿಜಯಗಳ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಫೊನ್ಸೊ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಗಾರ್ವ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಳು ಶತ್ರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ೧೨೪೯ ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವಿವರಣೆಯು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರಾಜನು ತನ್ನ ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆ. ಕೆಲವು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸುಮಾರು ಹದಿನಾರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೩೮೫ ರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು, ೧೪೮೫ ರಲ್ಲಿ ಏಳು ಮತ್ತು ೧೪೯೫ ರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿತು; ಇದು ನಂತರ ೧೫೭೮ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಬಾರಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಏಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಕೆಂಪು ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಗಳ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಊಹೆಯು ಅಫೊನ್ಸೊ III ರ ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್ (ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲಿಯನ್) ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿದೆ, ಅವರ ತೋಳುಗಳು ಕೆಂಪು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.{{Fact|date=May 2021}} ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗುರಾಣಿಯ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವು [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ನಗರವಾದ ಸಿಯುಟಾದ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ ನಗರದ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಿಕಾಸ == ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಧ್ವಜವು ಯಾವಾಗಲೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ಧ್ವಜವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದದೆ, ರಾಯಲ್ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಕೇವಲ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ, ಧ್ವಜವು ಬ್ಯಾನರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಂತರ ಅದು ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಏಕವರ್ಣದ ಬಿಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಧ್ವಜವು ೧೮೩೦ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಬಿಳಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಾಗ ಅದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಧ್ವಜವು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕೋಟೆಯ ಧ್ವಜವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಧ್ವಜವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಕೆಲವು ಇತರ ಧ್ವಜಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ. ಸಮುದ್ರ. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಧ್ವಜವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಿಜವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_real.htm|title=Estandartes dos reis portugueses|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070111011630/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_real.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-11|access-date=2007-02-21}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. === ೧೦೯೫-೧೨೪೮ === {{Gallery|File:PortugueseFlag1095.svg|ಕೌಂಟ್ ಹೆನ್ರಿ (೧೦೯೫) [[File:FIAV reconstructed.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]|File:PortugueseFlag1143.svg|ರಾಜ ಅಫೊನ್ಸೊ I (೧೧೪೩) [[File:FIAV reconstructed.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]|File:PortugueseFlag1185.svg|ರಾಜ ಸಂಚೋ {{!}}(೧೧೮೫) [[File:FIAV reconstructed.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]}} ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದಾದ ಮೊದಲ ಹೆರಾಲ್ಡಿಕ್ ಚಿಹ್ನೆಯು ೧೦೯೫ ರಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಕೌಂಟ್ ಬರ್ಗಂಡಿಯ ಹೆನ್ರಿಯು ಮೂರ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಗುರಾಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಗುರಾಣಿ ಬಿಳಿ ಮೈದಾನದ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಎಸ್ಟಾಡೊ ನೊವೊ ಆಡಳಿತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="amt">{{Cite web|url=https://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|title=Bandeiras de Portugal|publisher=Acção Monárquica Tradicionalista|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225123056/http://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|archive-date=2007-02-25|access-date=2007-02-19}}</ref> ಹೆನ್ರಿಯ ಮಗ ಅಫೊನ್ಸೊ ಹೆನ್ರಿಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಅದೇ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ೧೧೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ಔರಿಕ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಮೊರಾವಿಡ್ ಮೂರ್ಸ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಮುಂದೆ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನ ರಾಜ ಅಫೊನ್ಸೊ I ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. ನೆರೆಯ ಲಿಯಾನ್ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅಫೊನ್ಸೊ ತನ್ನ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಐದು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಜೆಂಟ್‌ಗಳ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊಡ್ಡ-ತಲೆಯ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಉಗುರುಗಳು), ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೆಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತೋಳಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು, ಇದು ಅಫೊನ್ಸೊ ಹೊಸದಾಗಿ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref>  ಅಫೊನ್ಸೊ I ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗುರಾಣಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಯುದ್ಧದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದಿರುವುದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ತುಣುಕುಗಳ ಒಡೆಯುವಿಕೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಲೆಗಳಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ೧೧೮೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಚೋ I ಅವರ ತಂದೆ ಅಫೊನ್ಸೊ I ರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದಾಗ, ಅವರು ತುಂಬಾ ಧರಿಸಿರುವ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದರು: ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಚರ್ಮವು ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳು (ಉಗುರುಗಳು) ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು. ಈ ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಅವನತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನ ವಿಕಸನದ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ನೀಲಿ ಶಿಲುಬೆಯು ಐದು ನೀಲಿ ಬೆಜಾಂಟ್-ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಎಸ್ಕಟ್ಚಿಯಾನ್‌ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಿಲುಬೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ- ''ಕ್ವಿನಾ'' (ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪದದ ಅರ್ಥ "ಐದು ಗುಂಪು") ಹೀಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವು.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಸ್ಯಾಂಚೊ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುರಾಣಿ ( ''"ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಪ್ರಾಚೀನ"'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ{{Fact|date=May 2021}} ) ಐದು ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಶಿಲುಬೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು (ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಹನ್ನೊಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕೆಳಭಾಗದ ಅಂಚುಗಳು ಮಧ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಯಾಂಚೋ ಅವರ ಮಗ ಅಫೊನ್ಸೊ II ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಗ ಸ್ಯಾಂಚೋ II ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು,<ref name="flaghist" /> ಇದು ನೇರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ( ಕೇಡೆನ್ಸಿ ಸಿಸ್ಟಮ್) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ೧೨೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಚೋ II ರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರಾಜನಾದಾಗ ರಾಯಲ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹೊಸ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು. === ೧೨೪೮-೧೪೯೫ === {{Gallery|File:Flag of the Kingdom of Portugal (1248–1385).svg|ರಾಜ ಅಫೊನ್ಸೊ III (೧೨೪೮) [[File:FIAV reconstructed.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]|File:Flag of the Kingdom of Portugal (1385–1485).svg|ರಾಜ ಜೋನ್ I (೧೩೮೫) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]|File:Flag of the Kingdom of Portugal (1485–mid-16th century).svg|ರಾಜ ಜೋನ್ II (೧೪೮೫) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 011011.svg|20px]]}} ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಅಫೊನ್ಸೊ III ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆರಾಲ್ಡಿಕ್ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೇರಿಸದೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ತೋಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಜನಾಗುವ ಮೊದಲು, ಅಫೊನ್ಸೊ ಬೌಲೋನ್‌ನ ಮಟಿಲ್ಡಾ II ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಸಮರ್ಥತೆಯು ೧೨೫೩ ರಲ್ಲಿ ಅಫೊನ್ಸೊ ಅವಳನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್‌ನ ಬೀಟ್ರಿಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್‌ನ ಅಲ್ಫೊನ್ಸೊ X ನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಮಗಳು. ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್ (ಅವನ ತಾಯಿಯೂ ಸಹ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲಿಯನ್) ಜೊತೆಗಿನ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪರ್ಕವು ರಾಜಮನೆತನದ ತೋಳುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹೆರಾಲ್ಡಿಕ್ ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು- ಅಲ್ಗಾರ್ವ್‌ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಳದಿ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಗಡಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂರಿಶ್ ಕೋಟೆಗಳು, ಕೋಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗವು ಸ್ಯಾಂಚೋ I ರ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಏಳು, ಹನ್ನೊಂದು ಮತ್ತು ಹದಿನಾರರ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗಿದೆ (ನಂತರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಫೊನ್ಸೊ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ಬೌಲೋಗ್ನೆ ಆಗಿದ್ದಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು).<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಇದೇ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜರು ೧೩೮೩ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ದೇಶವನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರನಿಲ್ಲದೆ ಬಿಟ್ಟಿತು. ೧೩೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಜುಬರೋಟಾ ಕದನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜಾನ್, ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಅವಿಜ್ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ ಪೀಟರ್ I ರ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಮಗ ಜಾನ್ I ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಾಗ ಎರಡನೇ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗೆ, ಜಾನ್ I ತನ್ನ ಆರ್ಡರ್‌ನ ಫ್ಲೂರ್-ಡಿ-ಲೈಸ್ ಕ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿದನು, ಇದನ್ನು ಕೆಂಪು ಬೋರ್ಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹೂವಿನ ಬಿಂದುಗಳಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಕೋಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು (ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೂರು) ಗೆ ಇಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿ ಎಸ್ಕುಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹನ್ನೊಂದರಿಂದ ಏಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ೧೪೮೫ ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ I ರ ಮೊಮ್ಮಗ ಜಾನ್ II ಅದನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸುವವರೆಗೂ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಿತು, ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು: ಅವಿಜ್ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಳ ಅಂಚು-ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಐದು ಉಪ್ಪಿನಂಶಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್- ಪ್ರತಿ ಶೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಆರು ''ಕ್ವಿನಾಗಳು'', ಅಂದರೆ, ಆರು "ಐದು ಗುಂಪುಗಳು": ಒಂದು ''ಕ್ವಿನಾ'' ಶೀಲ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ''ಕ್ವಿನಾಸ್ ಬೆಜಾಂಟ್‌ಗಳು'' ) ಮತ್ತು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಕೋಟೆಗಳು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಾಗೆಯೇ).{{Fact|date=May 2021}} ಜಾನ್ II ರ ಬ್ಯಾನರ್ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ" ಧ್ವಜ ಅಥವಾ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಕೊನೆಯ ಆರ್ಮೋರಿಯಲ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="flaghist" /> ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ, ೧೪೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.{{Fact|date=May 2021}} === ೧೪೯೫-೧೬೬೭ === {{Gallery|File:Flag Portugal (1495).svg|ರಾಜ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I(೧೪೯೫) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111111.svg|20px]]|File:Flag Portugal (1521).svg|ರಾಜ ಜಾನ್ III (೧೫೨೧) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111111.svg|20px]]|File:Flag Portugal (1578).svg|ರಾಜ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್(೧೫೭೮) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111111.svg|20px]] <!-- //I cannot find a source for this flag; all those I know say it was Sebastian's flag// |File:Flag Portugal (1616).svg|King [[Philip II of Spain|Philip II]] (1616) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111111.svg|20px]]-->|File:Flag Portugal (1640).svg|ರಾಜ ಜಾನ್ ವಿ(೧೬೪೦) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111111.svg|20px]]}} ಜಾನ್ II ರ ನಂತರ ೧೪೯೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I ಬಂದರು. ಈ ರಾಜನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಾಕಾರದ ಆರ್ಮೋರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಆಯತಾಕಾರದ (೨:೩) ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಧ್ವಜವು ಈಗ ಒಂದು ಬಿಳಿಯ ಆಯತವಾಗಿದ್ದು, ಒಗಿವಲ್ ಅಥವಾ ಹೀಟರ್ -ಆಕಾರದ ಗುರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ (ಹನ್ನೊಂದು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ) ಜೊತೆಗೆ ತೆರೆದ ರಾಯಲ್ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಆರೋಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=How to Draw Portugal's Sights and Symbols|last=Mis|first=Melody S.|date=15 December 2004|publisher=[[Rosen Publishing Group]]|isbn=9781404227354|page=16}}</ref> ೧೫೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ III ರೌಂಡ್ ಆಕಾರದ ಗುರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ (ಕೇವಲ ಏಳು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.{{Fact|date=May 2021}} ೧೫೭೮ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಕಾಸರ್ ಕ್ವಿಬಿರ್ನ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಕದನದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ಧ್ವಜವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಏಳಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಮೂರು ಕಮಾನಿನ ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಬಲವಾದ ರಾಯಲ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ನ ಮರಣ ಮತ್ತು ಅವನ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಹೆನ್ರಿಯ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ೧೫೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್ II ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ I ಆಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ರಾಜವಂಶದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಆಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್]] ಫಿಲಿಪ್ I ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ನೆರವೇರಿತು. ಈ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಧ್ವಜದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸ್ಪೇನ್ ತನ್ನದೇ ಆದದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="flaghist" /> ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮನೆಯಾಗಿ, ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.{{Fact|date=May 2021}} ೧೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನಿಂದ ದೇಶವು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು, ಅದು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಜಾನ್, ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಗಾಂಕಾ, ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್ IV ಎಂದು ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಓಗಿವಲ್ ಶೀಲ್ಡ್ ದುಂಡಾದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ರಾಜರ ತೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತೋಳುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳಾದವು.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> === ೧೬೬೭-೧೮೩೦ === {{Gallery|File:Flag Portugal (1667).svg|ರಾಜ ಪೀಟರ್ II (೧೬೬೭) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111001.svg|20px]]|File:Flag Portugal (1707).svg|ರಾಜ ಜಾನ್ ವಿ (೧೭೦೭) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111001.svg|20px]]|File:Flag Portugal (1750).svg|ರಾಜ ಜೋಸೆಫ಼್ I (೧೭೫೦)[[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111001.svg|20px]]|File:Flag of the United Kingdom of Portugal, Brazil, and Algarves.svg|ರಾಜ ಜಾನ್ ವಿ VI (೧೮೧೬) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111001.svg|20px]]|File:Flag of Portugal (1826).svg|ರಾಣಿ ಮಾರಿಯಾ(೧೮೨೬) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111001.svg|20px]]}} ೧೬೬೭ ರಲ್ಲಿ ಅಫೊನ್ಸೊ VI ರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಪೀಟರ್ II ಅವರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ನೇಮಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಧ್ವಜದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಐದು ಕಮಾನಿನ ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Fact|date=May 2021}} ಹೊಸ ಧ್ವಜವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಪೀಟರ್ ಅವರ ಮಗ ಜಾನ್ V ಅವರು ೧೭೦೭ ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಹಿಡಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜ ಲೂಯಿಸ್ XIV ನ ಐಷಾರಾಮಿ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ]] ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ಜಾನ್ V ಅಂತಹ ಶೈಲಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಲಾಂಛನಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ನಂತರ ಕಿರೀಟದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬೆರೆಟ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಿರೀಟದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಜಗಳ ಮೇಲೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುತ್ತಿನ ಕೆಳಭಾಗದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ("ಐಬೇರಿಯನ್ ಪ್ರಕಾರ") ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸ್ಯಾಮ್ನಿಟಿಕ್ ("ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಕಾರ"), ಕುದುರೆಮುಖದಂತಹ ಇತರ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ("ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರಕಾರ") ಅಥವಾ ಅಂಡಾಕಾರದ (" ಕಾರ್ಟೂಚ್ ") ಆಕಾರಗಳು. ಜಾನ್ V ನಂತಹ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೊರೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಈ ಧ್ವಜವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಅವಧಿಯ ಮೂಲಕ ಉಳಿಯಿತು-ಜಾನ್ V (೧೭೦೭-೧೭೫೦), ಜೋಸೆಫ್ I (೧೭೫೦-೧೭೭೭) ಮತ್ತು ಮಾರಿಯಾ I (೧೭೭೭-೧೮೧೬).<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಧ್ವಜದ ಕಡಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೬೯೨ ರ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಈ ಧ್ವಜದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿತು, ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ೨೦ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ೧೪೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟೆಗಳ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಅದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಣ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಇತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಕಮಿಷನಿಂಗ್ ಪೆನಂಟ್‌ಗಳಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿತು, [[ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ೧೮೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜ್ಯವಾದ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರ್ವ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇಡೀ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರ್ವೆಸ್ ಆಯಿತು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರೀಜೆಂಟ್ ಜಾನ್ (ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜ ಜೊವೊ VI, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅವನ ತಾಯಿ ರಾಣಿ ಮೇರಿ I ರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು) ಹೊಸ ರಾಯಲ್ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಗುರಾಣಿ ( ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರ್ವ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು) ನೀಲಿ-ತುಂಬಿದ ಹಳದಿ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವನ್ನು ( ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ) ಅದೇ ಬೆರೆಟ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಐದು-ಕಮಾನಿನ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಮೀರಿದೆ. ಹೊಸ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರ್ವ್ಸ್‌ನ ಅಂತ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ೧೮೨೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ, ೧೮೨೬ ರಲ್ಲಿ ಜೋವೊ VI ರ ಮರಣದವರೆಗೂ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅದರ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವಿಲ್ಲದೆ ಹಿಂದಿನ ಲಾಂಛನವು ಮತ್ತೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. === ೧೮೩೦-೧೯೧೦ === {{Gallery|File:Flag Portugal (1830).svg|ರಾಣಿ ಮಾರಿಯಾ II (೧೮೩೦) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 111000.svg|20px]]|File:Flag Portugal sea (1830).svg|ಮಾರಿಯಾ II(೧೮೩೦) [[File:FIAV historical.svg|23px]] [[File:FIAV 000111.svg|20px]]}} ಜೋವೊ VI ೧೮೨೬ ರಲ್ಲಿ ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ೧೮೨೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಪೀಟರ್, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪೆಡ್ರೊ I ಆಗಿ, ಪೆಡ್ರೊ IV ಆಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಹೊಸ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸದ ಕಾರಣ, ಪೆಡ್ರೊ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ಮಾರಿಯಾ ಡ ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಪರವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು, ಅವಳು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಮಾರಿಯಾ II ಆದಳು. ಆಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಏಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪೆಡ್ರೊ ಅವರು ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಿಗುಯೆಲ್ ಮಾರಿಯಾವನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ರಾಜನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡನು, ೧೮೨೨ ರ ಉದಾರ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜನಾಗಿ ಆಳಿದನು. ಇದು ಲಿಬರಲ್ ಯುದ್ಧಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.balagan.org.uk/war/iberia/1833/chronology1826.htm|title=Chronology: 1826–34 (Portugal's) Liberal Wars|last=Thomas|first=Steven|website=Luso-Spanish Military History and Wargaming|archive-url=https://web.archive.org/web/20070406230032/http://www.balagan.org.uk/war/iberia/1833/chronology1826.htm|archive-date=2007-04-06|access-date=2007-03-05}}</ref> ಉದಾರವಾದಿಗಳು ಅಜೋರಿಯನ್ ದ್ವೀಪವಾದ ಟೆರ್ಸಿರಾದಲ್ಲಿ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಎರಡು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ದರೋಡೆಕೋರ ಕಿಂಗ್ ಮಿಗುಯೆಲ್ I ರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಜೋವೊ VI ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರು, ಉದಾರವಾದಿ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೇರಿದರು. ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೀಲಿ (ಹೋಸ್ಟ್) ಮತ್ತು ಬಿಳಿ (ನೊಣ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳವನ್ನು (ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ) ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಣ್ಣದ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಶೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು "ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಕಾರ" ಜೊವೊ ವಿ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹೊಸ ಧ್ವಜದ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಭೂಮಂಡಲದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಿಹ್ನೆಯು ಬಣ್ಣಗಳು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ (ನೀಲಿ   ) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತೋಳುಗಳ ಸ್ಥಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="flaghist">{{Cite web|url=http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm|title=História da Bandeira de Portugal|last=Martins|first=António|website=Bandeiras de Portugal|publisher=Bandeiras do Bacano|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125161233/http://www.tuvalkin.web.pt/terravista/Guincho/1421/bandeira/pt_hist.htm#1143 <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-25|access-date=2007-02-21}}</ref> ೧೮೩೪ ರಲ್ಲಿ ಮಿಗುಯೆಲ್‌ನ ಸೋಲು ಮತ್ತು [[ಗಡೀಪಾರು|ಗಡಿಪಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ]], ರಾಣಿ ಮಾರಿಯಾ II ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಶಾಲಿ ತಂಡದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವಾಗಿ ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೮೦ ರವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ&nbsp;ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾರ್ಚ್‌ಪಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. == ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ == === ಬಳಕೆ ===   ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜದ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶಾಸನವು ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಡಿಕ್ರಿ-ಕಾನೂನು ೧೫೦/೮೭ ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹಿಂದಿನ ವಿರಳ ಶಾಸನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> ಡಿಕ್ರಿ-ಕಾನೂನು ೧೫೦/೮೭ ಧ್ವಜವನ್ನು ಭಾನುವಾರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೯:೦೦ ರಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ (ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು) ಹಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಗಂಭೀರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು ನಡೆಯುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಇತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಅಧಿಕೃತ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ದೇಹಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹಾರಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಹಾರಿಸಬಹುದು; ಕೇಂದ್ರ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ; ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಗಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಬಹುದು. ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಆಧಾರಿತ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೋಕಾಚರಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರೆ, ನಿಗದಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅರ್ಧ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹಾರಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> ಇತರ ಧ್ವಜಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿದಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವು ಚಿಕ್ಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಮುಖವಾದ, ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರಬೇಕು.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳಿದ್ದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಬೇಕು: * ಎರಡು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು&nbsp;- ಬಲ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ; * ಮೂರು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು&nbsp;- ಕೇಂದ್ರ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ; * ಮೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು: ** ಒಂದು ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ&nbsp;– ಬೆಸ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧ್ರುವಗಳಿದ್ದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ; ಸಮ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೇಂದ್ರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ; ** ಒಂದು ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಗೆ&nbsp;- ಯಾವಾಗಲೂ ಬಲಭಾಗದ ಕಂಬದಲ್ಲಿ; ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು ಒಂದೇ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಂಬದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಬೇಕು. ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು, ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗಳು. ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅಲಂಕಾರ, ಹೊದಿಕೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಘನತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="protocolo">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm|title=Regras que regem o uso da Bandeira Nacional|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127055654/http://www.portugal.gov.pt/Portal/PT/Portugal/Simbolos_Nacionais/Regras_Uso_Bandeira_Nacional.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-01-27|access-date=2007-02-27}}</ref> === ದಂಡಗಳು === ೨೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೦ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ತೀರ್ಪು, "ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಭಾಷಣ, ಪ್ರಕಟಿತ ಬರಹಗಳು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ, ಪಿತೃಭೂಮಿಯ ಸಂಕೇತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಗೌರವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಮೂರರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. -ಅನುಗುಣವಾದ ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮರುಕಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಗಡೀಪಾರು|ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ]] ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ೬೨ ನೇ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ". ಅದರ ೩೩೨ ನೇ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷೆಯು ೨೪೦ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ&nbsp;, ಅದನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಒಂದು ಸೂತ್ರವಿದೆ.{{Fact|date=May 2021}} ಅಪರಾಧವನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರೆ, ದಂಡವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.presidencia.pt/?idc=38|title=Símbolos Nacionais|publisher=Presidency of the Portuguese Republic|language=pt|access-date=2008-04-02}}</ref> === ಮಡಿಸುವುದು === ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಜನರು ಧ್ವಜವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಡಚುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಮಡಿಸಿದ ಧ್ವಜವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಚೌಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿವಿಧ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಹಂತಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕ್ರಮವು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ.{{Fact|date=May 2021}} ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಧ್ವಜವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮತಲ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಭವನೀಯ ಮಡಿಸುವ ಅನುಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ:{{Fact|date=May 2021}} {| class="wikitable center" !ಹಂತ ! ವಿವರಣೆ ! ಉದಾಹರಣೆ |- ! ಪ್ರಥಮ | ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಮೇಲಿನ ಅಂಚಿನ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರೀಸ್ ಅನ್ನು ಇರಿಸುವವರೆಗೆ ಧ್ವಜದ ಎತ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ. | style="text-align:center" |[[ಚಿತ್ರ:PT-fold1.png|150x150px]]</img> |- ! ಎರಡನೇ | ಧ್ವಜದ ಎತ್ತರದ ಕೆಳಭಾಗದ ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕ್ರೀಸ್ ಅನ್ನು ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಿಂದುವಿನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. | style="text-align:center" |[[ಚಿತ್ರ:PT-fold2.png|150x150px]]</img> |- ! ಮೂರನೇ | ಮಡಿಸುವಿಕೆಯು ಅಗಲದ ಅಕ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಫ್ಲೈಸ್ (ಕೆಂಪು) ಯೂನಿಯನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಸ್ಟ್ (ಹಸಿರು) ಮತ್ತು ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಬಲ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮಡಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾನ. | style="text-align:center" |[[ಚಿತ್ರ:PT-fold3.png|75x75px]]</img> |- ! ನಾಲ್ಕನೇ | ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶೀಲ್ಡ್‌ನ ಎಡ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ರೀಸ್ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ. | style="text-align:center" |[[ಚಿತ್ರ:PT-fold4.png|34x34px]]</img> |} == ಮಿಲಿಟರಿ ಧ್ವಜಗಳು == ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವು ಯುದ್ಧದ ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಧ್ವಜವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಧ್ವಜಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಣ್ಣಗಳು, ನೌಕಾ ಜ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಪೆನಂಟ್. ಮಿಲಿಟರಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಧ್ವಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಬಾರದು ಆದರೆ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Gallery|File:Military flag of Portugal.svg|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಣ್ಣಗಳು|File:Naval Jack of Portugal.svg|ನೇವಲ್ ಜ್ಯಾಕ್|File:Portuguese pennant.svg|ನೇವಲ್ ಕಮಿಷನಿಂಗ್ ಪೆನಂಟ್}} [[ಚಿತ್ರ:Fusilliers_marins_Portugais.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Fusilliers_marins_Portugais.jpg/220px-Fusilliers_marins_Portugais.jpg|thumb| ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಟ್ರೈ-ಸರ್ವಿಸ್ ಕಲರ್ ಗಾರ್ಡ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ, [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೭ ರ ಬಾಸ್ಟಿಲ್ ಡೇ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೆರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಣ್ಣಗಳು ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ, ಬಣ್ಣಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ, ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು "ರೆಜಿಮೆಂಟಲ್ ಧ್ವಜಗಳು" ( ''ಬಂಡೆರಾಸ್ ರೆಜಿಮೆಂಟೈಸ್'' ) ಅಥವಾ "ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳ ಧ್ವಜಗಳು" ( ''ಬಂಡೆರಾಸ್ ದಾಸ್ ಯುನಿಡೇಡ್ಸ್'' ಮಿಲಿಟೆರೆಸ್) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಅವುಗಳನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳು" ( ''ಎಸ್ಟಾಂಡರ್ಟೆಸ್ ನಾಸಿಯೋನೈಸ್'' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಕಲರ್ ಗಾರ್ಡ್‌ನ ಬೆಂಗಾವಲಾಗಿ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿ - ೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು - ೧.೨೦ ಅಳತೆಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧.೩೦ ಮೀ  ಉದ್ದದಲ್ಲಿ (ಅನುಪಾತ ೧೨:೧೩)ಆಯತಾಕಾರದ ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಾರುವ ಮತ್ತು ಹಾರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಮಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (೧:೧). ಬಣ್ಣದ ಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಶೀಲ್ಡ್, ಅವುಗಳ ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಛೇದಿಸುವ ಎರಡು ಹಳದಿ ಲಾರೆಲ್ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. [[ಲೂಯಿಸ್ ಡ ಕಮೋಯೆನ್ಜ್|ಲೂಯಿಸ್ ಡಿ ಕ್ಯಾಮೊಸ್]] ''ಅವರ "ಎಸ್ಟಾ ಎ ಡಿಟೋಸಾ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾ ಮಿನ್ಹಾ ಅಮಡಾ'' ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದಂತೆ. ಲಾರೆಲ್ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಪದ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಗೋಳದ ಹೊರಗಿನ ವ್ಯಾಸವು ಅಗಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ೩೫ ಸೆಂ.ಮೀ ಇರುತ್ತದೆ ಮೇಲಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ ಮತ್ತು ೪೫ ಸೆಂ.ಮೀ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ.<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> ೧೯೧೧ ರ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿವಿಧ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸೈನ್ಯವು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಣ್ಣಗಳು ಕೇವಲ ೦.೮೦ ಅನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.. === ನೇವಲ್ ಜ್ಯಾಕ್ === ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ನೌಕಾ ಜ್ಯಾಕ್ ( ''ಜಾಕೊ'' ಅಥವಾ ''ಜಾಕ್'' ) ಅನ್ನು ಡಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಲಂಗರು ಹಾಕಿದ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹಡಗುಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಟರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ancruzeiros.pt/ancdistintivos.html|title=Distintivos|date=1997-10-14|publisher=Associação Nacional de Cruzeiros (A.N.C.)|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205181353/http://www.ancruzeiros.pt/ancdistintivos.html|archive-date=2007-02-05|access-date=2007-02-27}}</ref> ಇದು ಚೌಕಾಕಾರದ ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ (ಅನುಪಾತ ೧:೧) ಹಸಿರು ಗಡಿಯ ಕೆಂಪು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಸಿರು ಗಡಿಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಆರ್ಮಿಲರಿ ಗೋಳದ ವ್ಯಾಸವು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> === ಕಮಿಷನಿಂಗ್ ಪೆನಂಟ್ === ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಮಿಷನಿಂಗ್ ಪೆನಂಟ್ ( ''ಫ್ಲಾಮುಲಾ'' ) ಉದ್ದವಾದ ತ್ರಿಕೋನ ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ, ಹಾರುವ ಮೇಲೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಕೆಂಪು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹಡಗುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಮಾಸ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="decreto">{{Cite web|url=http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|title=Decreto que aprova a Bandeira Nacional|last=Portugal|first=Government|website=Símbolos Nacionais|publisher=Portal do Governo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827073537/http://www.portugal.gov.pt/pt/a-democracia-portuguesa/simbolos-nacionais/decreto-que-aprova-a-bandeira-nacional.aspx|archive-date=27 August 2012|access-date=18 February 2007}}</ref> == ಸರ್ಕಾರಿ ಧ್ವಜಗಳು == ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧ್ವಜದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕಡು ಹಸಿರು ಮಾತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಧ್ವಜವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=Flags of the World|last=McCandless|first=Byron|last2=Grosvenor|first2=Gilbert|publisher=[[National Geographic Society]]|year=1917|page=376|oclc=2826771|author-link=Byron McCandless|author-link2=Gilbert Hovey Grosvenor}}</ref> ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವಾದ ಬೆಲೆಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಧ್ವಜಗಳಂತೆ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಧ್ವಜವು ಬಿಳಿಯ ಆಯತವಾಗಿದೆ (ಅನುಪಾತ ೨:೩) ಕಡು ಹಸಿರು ಉಪ್ಪಿನಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಲಾರೆಲ್ ಎಲೆಗಳ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾದ ಕೆಂಪು ಬಾರ್ಡರ್ ಆಗಿದೆ. ಇತರ ಸಚಿವರ ಧ್ವಜಗಳು ಕೆಂಪು ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.{{Fact|date=May 2021}} ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಧ್ವಜ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತು ಕೂಡ ಬಿಳಿಯ ಆಯತವಾಗಿದೆ (ಅನುಪಾತ ೨:೩) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕೋಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗಾಢ ಹಸಿರು ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite journal|url=http://dre.pt/pdf1sdip/2006/12/24800/85748575.PDF|title=Resolução da Assembleia da República nº 73/2006: Bandeira de hastear da Assembleia da República|journal=Diário da República|date=2006-12-28|series=1st|issue=248|pages=8574–8575|publisher=Instituto Nacional da Casa da Moeda, S.A.|accessdate=2010-01-06|language=pt}}</ref> {{Gallery|File:Flag of the President of Portugal.svg|ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|File:Flag of the Portuguese Assembly of the Republic.svg|ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ|File:Flag of the Prime Minister of Portugal.svg|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|File:Flag of Portuguese Minister.svg|ಮಂತ್ರಿ}}  * == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] fdr6qwdsvx3rrz2m97qp7zbqdf896sj 0 150292 1372173 1359302 2026-04-26T22:49:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372173 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author= Botanic Gardens Conservation International (BGCI) & IUCN SSC Global Tree Specialist Group |date=2019 |title= ''Flacourtia indica'' |volume=2019 |page= e.T146188176A146223268 |doi= 10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T146188176A146223268.en |access-date=6 November 2022}}</ref>|genus=Flacourtia|species=indica|authority=([[Burm.f.]]) [[Elmer Drew Merrill|Merr.]]|synonyms=''Flacourtia ramontchi''}}'''ಮಿರಡಿ''' ಫ್ಲಕೂರ್ಶಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಬಗೆಯ [[ಪೊದರು|ಪೊದೆ]] [[ಸಸ್ಯ]]. ಗೊರಜಿ, ಹಣ್ಣುಸಂಪಿಗೆ, ಉಬ್ಬು, ಹತ್ತರಿ ಮುಳ್ಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಇದು ಅವುಗಳಂತೆಯೇ ಖಾದ್ಯಯೋಗ್ಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರ [[ಹಣ್ಣು]] ಅವುಗಳ ಹಣ್ಣಿನಷ್ಟು ರುಚಿಕರವಲ್ಲ. ಫ್ಲಕೂರ್ಶಿಯ ಸೆಪಿಯೇರಿಯ ಇದರ ಸಸ್ಯವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಕುಮಾಂವ್, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಲ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಒಣಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಸಸ್ಯದ ವಿವರಣೆ == ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯದ ದೃಢಕಾಯದ ಪೊದೆ. [[ಕಾಂಡ|ಕಾಂಡದ]] ಮೇಲೆಲ್ಲ ಚೂಪಾದ ಬಿರುಸಾದ [[ಮುಳ್ಳುಗಳು, ಸ್ಪೈನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನ ಗಂತಿಗಳು|ಮುಳ್ಳುಗಳುಂಟು]]. ಮುಳ್ಳುಗಳು ಕೂಡ ಮಾರ್ಪಾಟುಗೊಂಡ ರೆಂಬೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳೂ]] [[ಹೂವು|ಹೂಗಳೂ]] ಗೊಂಚಲು ಗೊಂಚಲಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುವು. ಹಣ್ಣುಗಳು ಗುಂಡಗೆ ಬಟಾಣಿಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿವೆ. ಇವು ಮಾಗಿದಾಗ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವುವು. == ಉಪಯೋಗಗಳು == ಮಿರಡಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೊಪ್ಪನ್ನು ದನಕರುಗಳ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಬೇಲಿಗಿಡವಾಗಿ ಕೂಡ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಚೌಬೀನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದುದೂ ಒತ್ತುಕಟ್ಟಾದ ರಚನೆಯುಳ್ಳದ್ದೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು|ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣ]], ತೊಲೆಗಳು, ಆಧಾರಕಂಬಗಳು, [[ಇದ್ದಿಲು]] ಮುಂತಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವೆನಿಸಿದೆ.<ref name="waf">[http://www.worldagroforestry.org/treedb2/AFTPDFS/Flacourtia_indica.pdf World Agroforestry]</ref> ಇದರ [[ತೊಗಟೆ|ತೊಗಟೆಯನ್ನು]] [[ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ|ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಅರೆದು ಮಿಶ್ರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಪ [[ಸಂಧಿವಾತ]] ಮತ್ತು [[ಗಂಟಲುವಾಳ ರೋಗ|ಗಂಡಮಾಲೆಗೆ]] ಒಳ್ಳೆಯ ಔಷಧಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FLIN USDA Plants Profile]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.quisqualis.com/18govpjoy.html Palm Beach County Cooperative Extension Service, Florida] {{WestAfricanPlants|Flacourtia indica}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಿರಡಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] j1piz2ct42asze8b4sjhew4qzwpabt8 0 152823 1372151 1357425 2026-04-26T16:01:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372151 wikitext text/x-wiki {{for|ಚಲನಚಿತ್ರ|ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ (ಚಲನಚಿತ್ರ)}} '''''ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ''''' ಝೀ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿದೆ<ref>{{cite web |title=ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-new-serial-bhoomige-banda-bhagavantha-soon-svl-kvd-939627.html |publisher=News18 Kannada |access-date=16 ಜನವರಿ 2023 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{cite web |title=ನೂರು ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/naveen-krishna-kruttika-ravindra-ms-umesh-starrer-bhoomige-banda-bhagavantha-serial-completes-100-episodes/articleshow/102431385.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2023}}</ref>. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು 2023ರ ಮಾರ್ಚ್ 20 ರಿಂದ 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2024ರವೆಗೆ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೊಂಡಿತು. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು [[ಹಿಂದಿ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] '''''[[:en:Neeli Chatri Waale| ನೀಲಿ ಛತ್ರಿ ವಾಲೆ]]''''' ಯ ಅಧಿಕೃತ ರೀಮೆಕ್ ಆಗಿದೆ. ನವೀನ್ ಕೃಷ್ಣ, ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸಾಮಗ್ ಮತ್ತು ಕೃತಿಕಾ ರವೀಂದ್ರ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Bhoomige Bandha Bhagavantha Serial.jpg|thumb|center]] | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | writer = | screenplay = ರಾಕೇಶ್ ಸಿ.ಎ | story = | director = ಆರೂರು ಜಗದೀಶ್ | creative_director = | starring = | voices = | narrated = | company = ತಾಂಡವ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ | open_theme = | end_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್ | editor = | camera = ಮಲ್ಟೀ ಕ್ಯಾಮೆರಾ | runtime = 20 - 22 ನಿಮಿಷಗಳು | network = [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | first_aired = {{Start date|2023|03|20|df=y}} | last_aired = 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನದಿಂದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಭಗವಂತ ಶಿವನನ್ನು ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತ ಶಿವ ಇವನಿಗೆ ಆತನ ಜೀವನದ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ===ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶ=== ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಗೊಂದಲಗಳು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web |title=ಮುಟ್ಟು ಶಾಪವಲ್ಲ, ವರ ಎಂದ ಭಗವಂತ |url=https://kannada.filmibeat.com/tv/bhoomige-bandha-bhagavantha-kannada-serial-october-23rd-written-update-074219.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref>. ==ಪ್ರಸಾರ== ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶುಕ್ರವಾರದವರೆಗೆ ರಾತ್ರಿ 9:30 ರಿಂದ 10ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸೀತಾ-ರಾಮ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಪ್ರಸಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಜುಲೈ 17 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 10:00 ರಿಂದ 10:30ರ ವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿತು<ref>{{cite web |title=ಸಮಯ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/naveen-krishna-kruttika-ravindras-bhoomige-banda-bhagavantha-serial-telecast-timings-will-change-from-july-17th/articleshow/101800126.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=16 ಜುಲೈ 2023}}</ref>. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== ===ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ=== *'''[[ನವೀನ್ ಕೃಷ್ಣ]]'''<ref>{{cite web |title=Naveen Krishna To Act In This New Kannada Serial |url=https://www.news18.com/movies/actor-naveen-krishna-to-act-in-this-new-serial-what-we-know-7292875.html |publisher=News18 |access-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2023}}</ref>:- ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗಿರಿಜಾ ಗಂಡನಾಗಿ. *'''ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸಾಮಗ'''<ref>{{cite web |title=ಭಗವಂತನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ: ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸಾಮಗ |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/interviews/actor-karthik-samag-talks-about-his-journey-and-bhoomige-banda-bhagavantha-serial/articleshow/99829358.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ ಧಾರಾವಾಹಿ ನಟ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸಾಮಗ್‌ಗೆ ಶಾಬ್ಬಾಶ್ ಎಂದ ಪ್ರಭಾಸ್ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/zee-kannada-seriala-bhumige-banda-bhagavanta-actor-karthik-samag-pav-s1naty |publisher=ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023}}</ref>:- ಭಗವಂತ ಶಿವನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. *'''ಕೃತಿಕಾ ರವೀಂದ್ರ'''<ref>{{cite web |title=ಭೂಮಿಗ ಬಂದ ಭಗವಂತ ಧಾರಾವಾಹಿ ಗಿರಿಜಾ ಪಾತ್ರದ ಕೃತಿಕಾ ನಿಜ ಬದುಕಿನ ಕಹಿ ಅಧ್ಯಾಯ |url=https://vijaykarnataka.com/web-stories/entertainment/bhoomige-banda-bhagavantha-serial-girija-real-name-kruttikaa-ravindra-biography/photoshow/101491358.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=4 ಜುಲೈ 2023}}</ref>:- ಗಿರಿಜಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ. ===ಇತರೆ=== *'''ಉಮೇಶ್''':- ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ತಂದೆಯಾಗಿ. *'''ಅಂಕಿತಾ ಜಯರಾಮ್'''<ref>{{cite web |title=ಭೂಮಿಗೆಬಂಧ ಭಗವಂತ ಧಾರಾವಾಹಿ ಬಾಲನಟಿ ಈಗ ಹಿರೋಹಿನ್ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/ankitha-jayarama-aditya-starrer-kagada-kannada-movie-first-look-released-by-darling-krishna-and-milana-nagaraj/articleshow/102509966.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2023}}</ref>:- ಪ್ರಣೀತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾ ಮಗಳಾಗಿ. *'''ಅನುರಾಗ್''':- ಸ್ಕಂದಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಿವ ಪ್ರಸಾದ್ ಮತ್ತು ಗಿರಿಜಾ ಮಗನಾಗಿ. * '''ಬೆಂಗಳೂರು ನಾಗೇಶ್''':- ಅನಂತ ದೇಶಪಾಂಡೆ * '''ಶಶಿ ದೇಶಪಾಂಡೆ''':- ವೀವೆಕ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ * '''ಡಿ.ಲಿಂಗರಾಜ್''':- ಮೊಗ್ಗು ಸುರೇಶ್ * '''ಗೌತಮಿ''':- ಮಾರ್ಗರೆಟ್ * '''ಮುರಳಿ''':- ಬಾಸ್ಕರ್ * '''ಬಾಲು''':- ಬಾಬು * '''ರವೀಂದ್ರನಾಥ''':- ನಾಗರಾಜ್ *'''ಪವನ್ ಕುಮಾರ್''': ರಾಮಯ್ಯ ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== {| class="wikitable" style="width:100%; margin-right:0;" ! style="background:Violet; width:10%;"| ಭಾಷೆ ! style="background:Violet; width:25%;"| ಶಿರ್ಷಿಕೆ ! style="background:Violet; width:20%;"| ಮೂಲ ಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:Violet; width:10%;"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:Violet; width:10%;"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:Violet; width:10%;"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಹಿಂದಿ]] | ''[[:en:Neeli Chatri Waale|Neeli Chatri Waale]]''<br /> <br> नीली छतरी वाले | 20 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 | [https://en.wikipedia.org/wiki/Zee_TV ಝೀ ಟಿವಿ] | 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 | ಮೂಲ |- | [[ಕನ್ನಡ]] | ''Bhoomige Banda Bhagavantha'' <br /> <br> ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ | 20 ಮಾರ್ಚ್ 2023 | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | ರೀಮೆಕ್ |} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.zee5.com/tv-shows/details/bhoomige-bandha-bhagavantha/0-6-4z5327103 ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಭಗವಂತ] [[ಝೀ5]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಝೀ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ]] [[ವರ್ಗ: ಕಿರುತೆರೆ]] gr8ffdkn03ghq12sl2lqf14bleqzqx2 0 152929 1372200 1361420 2026-04-27T08:29:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372200 wikitext text/x-wiki '''ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ''' ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ನಟ]], ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಹಾಗೂ [[ತೆಲುಗು]] [[ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ]] ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜೇಶ್ 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಧಾರಾವಾಹಿ [[ಅಮೃತಧಾರೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಮೃತಧಾರೆಯಲ್ಲಿ]] ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. {{Infobox person |name= |native_name=|image=|image size= |image caption= |pronunciation= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1977|04|18|df=yes}} <ref>{{cite web |title=ಧಾರಾವಾಹಿ ನಟರ ನಿಜವಾದ ವಯಸೆಷ್ಟು? |url=https://vijaykarnataka.com/web-stories/entertainment/kannada-top-tv-serial-actor-age/photoshow/103516647.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=10 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023}}</ref> |birth_place= [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |nationality= [[ಭಾರತೀಯ]] |other names= |education= ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ |alma mater= [https://en.wikipedia.org/wiki/National_College,_Bangalore ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು ಬಸವನಗುಡಿ] |occupation= ನಟ, ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ಮಾಪಕ |years active= 2002- ಪ್ರಸ್ತುತ |known for= |height_m=|height_ft=|height= |spouse(s)= ಚೈತ್ರ ರಾಜೇಶ್ |children= ೧ |parents= |relatives= }} ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು<ref>{{cite web |title=ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಬಯೋಗ್ರಫಿ |url=https://www.filmibeat.com/celebs/rajesh-nataranga.html#personal |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಜನನ ಮತ್ತು ಜೀವನ |url=https://wikiwiki.in/actor/rajesh-nataranga/#google_vignette |publisher=ವಿಕಿ |access-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಅಪ್ಪನಂತೆ ಗೆದ್ದ ಬೀಗಿದ ಮಗಳು: ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಪುತ್ರಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೈನಿಂಗ್ |url=https://kannada.filmibeat.com/malayalam/rajesh-nataranga-daughter-dhwani-rajesh-entered-mollywood-with-fahadh-faasil-068306.html?story=4 |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=9 ಜೂನ್ 2023}}</ref>. === ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ=== ರಾಜೇಶ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ನಾಟಕ, ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿ ‘ನಟರಂಗ’ ಎಂಬ ರಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಸಿ.ಆರ್.ಸಿಂಹ, ಲೋಕೇಶ್, ಶ್ರೀನಾಥ್ ಮುಂತಾದ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯ ನಟರನ್ನು ನಟರಂಗ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅವರು '''ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 2002 ರಲ್ಲಿ ಠಫೋರಿ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು<ref>{{cite web |title=ಠಪೋರಿ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ |url=https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2017/01/18/tapori-2002/ |publisher=ಕನ್ನಡ ಮೂವೀಸ್ ಇನ್‌ಫೋ |access-date=18 ಜನವರಿ 2017}}</ref>. ಅವರು ಜಸ್ಟ್ ಮಾತಲ್ಲಿ, ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸು ಮುಂತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಾಟಕ ತಂಡದಿಂದ ನಟನೆ ಕಲಿತು, ಬಿಎಸ್ಸಿ ಮುಗಿಸಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜೇಶ್ ಆಪ್ಟೆಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೆಹಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಇಲ್ಲಿ ಇವರು ತೆರೆಮರೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು<ref>{{cite web |title=ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನ |url=https://kannada.filmibeat.com/celebs/rajesh-nataranga.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref>. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನಂತರ ಇವರು ಎಂಎಸ್ ಸತ್ಯು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ “ಸ್ಮಶಾನ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ” ಧಾರಾವಾಹಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು. ರಾಜೇಶ್ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾನೆಲ್ [[ಉದಯ ಟಿವಿ |ಉದಯ ಟಿವಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮೂರೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು [[ಉದಯ ಟಿವಿ |ಉದಯ ಟಿವಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇವರಿಗೆ ಮಾಯಾ ಮೃಗ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಅವಕಾಶ ಬಂದಿತು. ಉದಯ ಟಿವಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಟಿವಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ನಟನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾಯಾ ಮೃಗ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಇವರು ಶ್ರೀಧರ್ ಅಣ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು; ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ<ref>{{cite web |title=ರಾಜೇಶ್ ನಟರಂಗ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ |url=https://nettv4u.com/celebrity/kannada/movie-actor/rajesh-nataranga |publisher=nettv4u |access-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref>. ಹಲವಾರು [[ಕನ್ನಡ |ಕನ್ನಡ]] [[ಧಾರಾವಾಹಿ |ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ |ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಮೃತಧಾರೆಯಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |title='ಅಮೃತಧಾರೆ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು 30 ಬಾರಿ ನೋಡಿದ ಕನ್ನಡ ನಟ ಕಿರಣ್; ಯಾಕೆ? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/actor-kiran-vati-appreciation-post-about-amruthadhaare-kannada-tv-serial/articleshow/104418499.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref> ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable" |+ಕೀಲಿಮಣೆ | style="background:#FFFFCC;" |† |ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೦೨ |[[ನಾಗರಹಾವು (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೦೨)|ನಾಗರಹಾವು (೨೦೦೨)]] | | |- |೨೦೦೨ |ಠಪೋರಿ | ಕಾಸ | |- |೨೦೦೩ |ಮೂರು ಮನಸು ಮೂರು ಕನಸು | | |- |೨೦೦೩ | ಆನಂದ ನಿಲಯ | | |- |೨೦೦೩ |ಮನೆ ಮಗಳು | | |- |೨೦೦೪ | ರೌಡಿ ಅಳಿಯ | ಈಸ್ಟೇಟ್ ಕೆಲಸಗಾರ | |- | ೨೦೦೫ |ಸೈ | | |- |೨೦೦೬ |[[ಮೋಹಿನಿ 9886788888 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೋಹಿನಿ 9886788888]] | ರಾಜೇಶ್ | |- | ೨೦೦೭ | ತಮಾಷೆಗಾಗಿ | | |- | ೨೦೦೮ | ಮೊಗ್ಗಿನ ಜಡೆ | | |- | ೨೦೦೮ | ಮೊಗ್ಗಿನ ಮನಸ್ಸು | ಪ್ರೋಪೆಸರ್ | |- |೨೦೦೯ |ಕಳ್ಳರ ಸಂತೆ | | |- | ೨೦೧೦ |[[ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ]] | ಆದಿ | |- |೨೦೧೦ |[[ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ]] |ಶೂರ ಸೇನಾ | |- | ೨೦೧೦ | [[ನಾನು ನನ್ನ ಕನಸು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾನು ನನ್ನ ಕನಸು]] |ಉತ್ತಪ್ಪನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ | |- |೨೦೧೨ | ಆರಕ್ಷಕ | | |- |೨೦೧೨ |ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೋಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ | ಕೃಷ್ಣರಾವ್ | |- |೨೦೧೩ |ಕಡ್ಡಿಪುಡಿ |ಗಾಳಿ | |- | ೨೦೧೩ |ಸಕ್ಕರೆ |ನಂದಕುಮಾರ್ | |- |೨೦೧೩ | ದ್ಯಾವ್ರೆ | | |- |೨೦೧೪ |ಗಜಕೇಸರಿ | | |- | ೨೦೧೪ | ಬಾನಾಡಿ | | |- | ೨೦೧೪ |ಫ್ರೀ ಬರ್ಡ್ | ಅವಿನಾಶ್ | |- | ೨೦೧೫ | ಕೆಂಡ ಸಂಪಿಗೆ | ಎಸಿಪಿ ಎಸ್ ಫುರಂದರ್ | ಬರಹಗಾರನಾಗಿ |- |೨೦೧೫ |ಪ್ಲಸ್ |ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಕಿಶೋರ್ | |- |೨೦೧೬ |ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ವೀರಪ್ಪನ್ |ಎಸ್‌ಟಿಎಫ್ ಆಫೀಸರ್ ಬಾಲು | |- |೨೦೧೬ |ಆಸ್ತಿತ್ವ | | |- |೨೦೧೬ | ಹ್ಯಾಪಿ ಬರ್ತಡೆ | | |- |೨೦೧೬ | ಜಾಗ್ವರ್ | | |- |೨೦೧೭ |ಸ್ಟೈಲ್ ರಾಜ | | |- |೨೦೧೭ |ಬಿಬಿ೫ | | |- |೨೦೧೭ |ನೂರೊಂದು ನೆನಪು | ಎಮ್‌ಕೆ | |- |೨೦೧೭ |ಟೈಗರ್ | | |- |೨೦೧೭ |ಅಪೇರಶನ್ ಅಲಮೇಲಮ್ಮ | ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಅಶೋಕ್ | |- |೨೦೧೭ |ಕಾಫಿತೋಟ | | |- |೨೦೧೭ |ತಾರಕ್ | | |- |೨೦೧೭ |ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ |ಸತ್ಯನಾರಾಯಾಣ | |- | ೨೦೧೮ |ನನಗಿಷ್ಟ | | |- |೨೦೧೮ |ಕಟ್ಟು ಕಥೆ | | |- |೨೦೧೮ |ರಾಜಣ್ಣನ ಮಗ | | |- |೨೦೧೯ |ಫಾರ್ಚುನರ್ |ಪ್ರಹ್ಲಾದ | |- |೨೦೧೯ |ರಗಡ್ | | |- |೨೦೧೯ |ವಿಜಯರಥ | | |- |೨೦೧೯ | ಆಯುಷ್‌ಮಾನ್ ಭವ | | |- | ೨೦೧೯ |ಮನೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇದೆ |ಶ್ರಾವಣ | |- |೨೦೧೯ |ಮಾರ್ಗರೆಟ್ | | |- |೨೦೧೯ |WWW ಮೀನಬಾಜಾರ್., | | |- | ೨೦೨೦ |Law | ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಸಾದ್ | |- |೨೦೨೧ |ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ | | |- |೨೦೨೧ |ಯುವರತ್ನ | ಪ್ರೊಪೆಸರ್ | |- | ೨೦೨೧ |ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ೩ |ಡಾಕ್ಟರ್ | |- |೨೦೨೧ |ರತ್ನ ಪ್ರಪಂಚ |ಶ್ರೀನಾಥ್ | |- |೨೦೨೧ |ರೈಡರ್ |ರಘುರಾಮ್ | |- |೨೦೨೧ |ಪಂಚಮ ಅಧ್ಯಾಯ | | |- |೨೦೨೨ |ತನುಜಾ |ಪ್ರದೀಪ್ ಈಶ್ವರ್ | |- |೨೦೨೨ |ಹೋಮ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ | | |- |೨೦೨೨ |ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕೀರ್ತನೆಗಳು | | |- | ೨೦೨೨ |ಗರುಡ |ಭಾರತ ಭಾರ್ಗವ | |- |೨೦೨೨ |ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಟೀಚರ್ |ರಾಮಸ್ವಾಮಿ | |- |೨೦೨೨ |ಚೇಸ್ ಇನ್ ದ ಡಾರ್ಕ್ | | |- |೨೦೨೨ |ರೇಮೋ | | |- |೨೦೨೩ | ಶ್ರೀ ಲಂಬೋಧರ ವಿವಾಹ | | |- |೨೦೨೩ |19.20.21 | | |- |೨೦೨೩ |ಸಿಗ್ನಲ್ ಮಾನ್ 1971 | | |- |೨೦೨೩ |ಗುರುದೇವ ಹೊಯ್ಸಳ | | |- |೨೦೨೩ |ನಮ್ಮ ನಾಣಿ ಮದುವೆ ಪ್ರಸಂಗ | | |- |೨೦೨೩ |ಮೆಲೋಡಿ ಡ್ರಾಮ | | |- |೨೦೨೩ |ಉಸಿರೆ ಉಸಿರೆ | | |- |೨೦೨೩ |ಫೈಟರ್ | | |- | ೨೦೨೩ |style="background:#ffc;" | ಹೈಡ್ ಆಂಡ್ ಸೀಕ್ † | | ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ |- |೨೦೨೩ |style="background:#ffc;" |ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರೇಮಕಥೆ † | | ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ |- |{{TBA}} |style="background:#ffc;"| ಶಬ್ದ † | | ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ |- | {{TBA}} |style="background:#ffc;" | ಮಿ.ನಟ್‌ವಾರ್‌ಲಾಲ್ † | |ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ |- |{{TBA}} | style="background:#ffc;" |ಜೋಗ್ 101 † | | ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ |- |} == ದೂರದರ್ಶನ == ===ನಟನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ವಾಹಿನಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೧೯೯೮ |[[ಮಾಯಾಮೃಗ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಮಾಯಾಮೃಗ]] | ಶ್ರೀಧರ್ | [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಡಿಡಿ ಚಂದನ]] |<ref>{{cite web |title=ಮತ್ತೆ ಮುಗಿದ ಮಾಯಾಮೃಗ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/tn-seetharam-s-matte-mayamruga-serial-ends-analysis-of-present-situation-of-kannada-tv-serials-in-trp-game/articleshow/104194917.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023}}</ref> |- |೨೦೦೩ | [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]] | ತೇಜಸ್ವಿ | [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | |- |೨೦೦೩ | ಬದುಕು | | [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] |<ref>{{cite web |title=ಸುದೀರ್ಘ ಬದುಕಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ ವಿದಾಯ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/-/articleshow/46253531.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015}}</ref> |- |೨೦೦೪ | ಮುಕ್ತ | | [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | |- |? |ಶಕ್ತಿ | | |- | ೨೦೧೭ | ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ | |[[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | |- |೨೦೨೩ |[[ಅಮೃತಧಾರೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಮೃತಧಾರೆ]] | ಗೌತಮ್ | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] |<ref>{{cite web |title=ಜೀ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಲವ್‌ಸ್ಟೋರಿ ಅಮೃತಧಾರೆ |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/new-serial-amruthadhare-in-zee-kannada-rtegay |publisher=ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ |access-date= 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=New soap opera Amruthadhaare to premiere on monday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/new-soap-opera-amruthadhaare-to-premiere-on-monday/articleshow/100544342.cms |publisher=The Times of India |access-date=27 ಮೇ 2023}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಭೂಮಿಕಾ-ಗೌತಮ್ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವ, 'ಅಮೃತಧಾರೆ'ಯಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಮೋ ಸಂಭ್ರಮ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/zee-kannada-amruthadhaare-serial-updates-ach-1326661.html |publisher=News18 Kannada |access-date=5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |} ===ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ=== {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ವಾಹಿನಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೨೦೨೧ |ನಿನ್ನಿಂದಲೇ | ನಿರ್ಮಾಪಕ | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ]] | |- |} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb name|5672764}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ಕಿರುತೆರೆ]] [[ವರ್ಗ: ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ವರ್ಗ: ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ: ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} mek1x68m3urd9b60pv3yjahe55j76d3 0 155862 1372167 1358857 2026-04-26T21:16:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372167 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=ಮಾನವೀಯತೆಗಾಗಿ ಮಾನವರು|formation={{start date|2014}}|founder=[[ಅನುರಾಗ್ ಚೌಹಾಣ್]]|purpose=|headquarters=[[ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]], ಭಾರತ|services=|membership=<!-- number of members -->|language=<!-- or |languages = --><!-- any official language or languages used -->|key_people=|affiliations=|volunteers=1500<ref name="TLI"/>|website={{URL|humansforhumanity.online}}}} ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ (ಎಚ್. ಎಫ್. ಎಚ್.) ಒಂದು [[ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು ಭಾರತದ [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಖ್ಯಾತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಅನುರಾಗ್ ಚೌಹಾಣ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ [[ಋತುಚಕ್ರ|ಮುಟ್ಟಿನ ಆರೋಗ್ಯ]], ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಬಡತನ ಪೀಡಿತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="TLI">{{Cite news |last=Bhattacharyya |first=Sromona |date=11 January 2019 |title=Humans For Humanity: This 24-Yr-Old Man Is Teaching Rural Women To "Break The Bloody Taboo" |publisher=The Logical Indian |url=https://thelogicalindian.com/exclusive/anurag-chauhan-menstrual-health/ |access-date=12 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416070457/https://thelogicalindian.com/exclusive/anurag-chauhan-menstrual-health/ |url-status=dead }}</ref><ref name="jagaran"/><ref name="NDTV">{{Cite news |last=Ahuja |first=Aastha |date=29 May 2020 |title=Menstrual Hygiene Day 2020: This NGO Is Teaching People To Produce Reusable Sanitary Kits, Breaking Taboo Around Menstruation |publisher=[[NDTV]] |url=https://swachhindia.ndtv.com/menstrual-hygiene-day-2020-this-ngo-is-teaching-people-to-produce-reusable-sanitary-kits-breaking-taboo-around-menstruation-45276/ }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿನ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಪ್ಯಾಡ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=4 May 2022 |title=Ferns N Petals supports Humans for Humanity's WASH Project |work=[[Mid-Day]] |url=https://www.mid-day.com/brand-media/article/ferns-n-petals-supports-humans-for-humanitys-wash-project-23225709}}</ref><ref name="HOB">{{Cite news |date=6 October 2020 |title=Breaking the BLOODY taboos |publisher=[[Humans of Bombay]] |url=https://www.facebook.com/188056068070045/posts/1524638524411786/?d=n}}</ref> ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ವಾಶ್ (WASH) ಯೋಜನೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ 6 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ . ಇದನ್ನು 2014ರಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ್ ಚೌಹಾಣ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ಚೌಹಾಣ್ ಅವರಿಗೆ [[ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ]], ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು ಯುನಿಸೆಫ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=8 November 2020 |title=NGO ties up with school in Dehradun to revive traditional puppetry with innovative teaching |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/education/ngo-ties-up-with-school-in-dehradun-to-revive-traditional-puppetry-with-innovative-teaching/story-Sljf4rDkT1soXdN3MnGwtJ.html}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 June 2021 |title=Menstrual Hygiene Day celebrated in the city with free distribution of eco-friendly sanitary pads |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/menstrual-hygiene-day-celebrated-in-the-city-with-free-distribution-of-eco-friendly-sanitary-pads/articleshow/83197636.cms}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 June 2021 |title=Dehradun based NPO is providing aid to around 8000 families across different states |publisher=Doon Mirror |url=https://doonmirror.com/the-dehradun-based-npo-is-providing-aid-to-around-8000-families-across-different-states-during-the-pandemic/}}</ref> ಕೊರೊನ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ 8000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯಗಳು, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪುರುಷರು, ವಿಧವೆಯರು, ದಾಸಿಯರು ಇತರರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಸಲು ಎನ್ಜಿಒ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=28 May 2021 |title=World Menstrual Hygiene Day: Uttarakhand activists promote menstrual hygiene among trans community |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/health/world-menstrual-hygiene-day-uttarakhand-activists-promote-menstrual-hygiene-among-trans-community-101622188497813.html}}</ref>, ದೆಹಲಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯಾದ ವಾಶ್ (WASH) ಯೋಜನೆಯು ಕಳೆದ ವರ್ಷದಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == 2014 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು<ref name="jagaran"/> ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಅನುರಾಗ್ ಚೌಹಾಣ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. == ಉಪಕ್ರಮಗಳು == === ವಾಶ್ (WASH) === ಈ ಎನ್ಜಿಒ ವಾಶ್-ವುಮೆನ್, ಸ್ಯಾನಿಟೇಶನ್, ಹೈಜೀನ್ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಋತುಚಕ್ರದ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ-ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುವ [[ಮುಟ್ಟಿನ ಬಟ್ಟೆ]] (ಪ್ಯಾಡ್ )ತಯಾರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಟ್ಟಾಗುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಒಂದು ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Budhwar |first=Yeshika |date=2 December 2017 |title=Twinkle Khanna supports NGO's women hygiene cause |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/twinkle-khanna-supports-ngos-women-hygiene-cause/articleshow/61896097.cms}}</ref> ಈ ಉಪಕ್ರಮವು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟಿ [[ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಖನ್ನಾ]] ಅವರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="jagaran">{{Cite news |last=Negi |first=Deepika |date=29 May 2018 |title=यह हैं रियल लाइफ के पैडमैन, सेनेटरी पैड लेकर कर रहे हैं जागरूक |language=hi |publisher=[[Dainik Jagaran]] |url=https://www.jagran.com/uttarakhand/dehradun-city-this-is-real-life-padman-18011277.html}}</ref><ref name="HOB"/><ref>{{Cite news |date=2 May 2018 |title=World Menstrual Hygiene Day 2018 |publisher=Indo American News |url=http://www.indoamerican-news.com/world-menstrual-hygiene-day-2018-two-mens-efforts-to-spread-awareness-about-womens-personal-hygiene/}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 January 2017 |title=Chauhan calls on Governor |publisher=HTNS |url=https://humansforhumanity.in/wp-content/uploads/2018/08/unnamed-28-600x600.jpg |access-date=12 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010174702/https://humansforhumanity.in/wp-content/uploads/2018/08/unnamed-28-600x600.jpg |url-status=dead }}</ref><ref name="Femalista">{{Cite news |date=15 May 2018 |title=Breaking The Bloody Taboo For Girls In India |publisher=Femalista |url=https://www.femalista.com/breaking-bloody-taboo-girls-india/ |url-status=dead |access-date=10 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010174354/https://www.femalista.com/breaking-bloody-taboo-girls-india/ |archive-date=10 October 2018}}</ref> ಇದು ಅಂತಹ ನೂರಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅದಿಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಇದು ಕೈಗೆಟುಕುವ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ-ವಿಘಟನೀಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಪ್ಯಾಡ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಋತುಸ್ರಾವದ ಹಿಂದಿನ ಜೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳು, ಹದಿಹರೆಯದಿಂದ [[ಮುಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ|ಋತುಬಂಧ]] ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿ ವೈದ್ಯರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಋತುಬಂಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌಷ್ಟಿಕತಜ್ಞರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರವು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿನ ಬಟ್ಟೆ (ಪ್ಯಾಡ್ )ಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಳಪೆ ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="TLI"/><ref name="jagaran"/>. === ಸ್ಟ್ರೀ-ದಿ ವುಮನ್ === 2016ರ ಮೇ <ref>{{Cite news |date=24 May 2016 |title=Humans of Humanity launches "Stree - The Woman" |publisher=HTNS |location=[[Dehradun]]}}</ref> ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ 'ಸ್ಟ್ರೀ-ದಿ ವುಮನ್' ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=4 March 2020 |title=BW Businessworld and BW Women partnered Stree-The Woman event postponed |publisher=[[BusinessWorld]] |url=http://everythingexperiential.businessworld.in/article/BW-Businessworld-Sipping-Thoughts-Humans-of-Humanity-to-organise-Stree-The-Woman-on-6th-March-in-New-Delhi/04-03-2020-185484/}}</ref> ಸ್ವಯಂ-ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸ್ವಯಂ-ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. 2019 <ref>{{Cite news |date=9 August 2019 |title=Capital witnesses one-of-its-kind celebration for women- 'STREE' focused on self-growth, self-empowerment and most importantly self-love. |publisher=[[BusinessWorld]] |url=http://everythingexperiential.businessworld.in/article/Capital-witnesses-one-of-its-kind-celebration-for-women-STREE-focused-on-self-growth-self-empowerment-and-most-importantly-self-love-/09-08-2019-174578/}}</ref> ರಲ್ಲಿ, ಸಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಥಾಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬಿಸಿನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎನ್ಜಿಒ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರೀಟಾ ಬಹುಗುಣ ಜೋಶಿ, ಲಿಜಾ ವರ್ಮಾ, ಡಾ. ವರುಣ್ ಕತ್ಯಾಲ್, ಅಂಬಿಕಾ ಪಿಳ್ಳೈ, ಮಾಲಿನಿ ರಮಣಿ ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ಸೋಪಾರ್ಕರ್ ಅವರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. === ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ === <ref>{{Cite news |last=Bali |first=Etti |date=25 July 2020 |title=Bleed with dignity: Sustainable solutions for a healthy period |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/health/bleed-with-dignity-sustainable-solutions-for-a-healthy-period/story-zNDMaj1mWIiriyrG93MztI.html}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಲಾಕ್ಡೌನ್ ನ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯೂಮನ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಶುಚಿಯಾದ ಪ್ಯಾಡ್ ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು. ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿಯ ವಾಶ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಎನ್ಜಿಒ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಆರು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ನೂರಾರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=S Sen |first=Debarati |date=14 July 2020 |title=Over 100 self-help groups benefit from online cloth pad making workshop |work=[[The Times of India]] |url=https://m.timesofindia.com/city/mumbai/over-100-self-help-groups-benefit-from-online-cloth-pad-making-workshop/articleshow/76941124.cms}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gauba |first=Prerna |date=26 June 2020 |title=Maintaining menstrual hygiene in times of Covid-19 |work=[[Hindustan Times]] |url=https://m.hindustantimes.com/fitness/maintaining-menstrual-hygiene-in-times-of-covid-19/story-wiCePv0nQYhFMNzg54okEI.htmlna }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=18 August 2020 |title=लॉकडाउन में 'आधी आबादी' के मददगार बने अनुराग चौहान, ऐसे युवाओं पर गर्व है |publisher=Rajya Sameeksha |url=https://www.rajyasameeksha.com/uttarakhand/13419-rj-kaavya-ek-pahadi-aisa-bhi-anurag-chauhan}}</ref> 2020ರ ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರವು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ [[ದೆಹಲಿ]] ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ 1200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಿತು. ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ ಆನಂದ್ ಪರ್ಬತ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕಥ್ಪುಟ್ಲಿ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಡೌನ್ ಮಧ್ಯೆ, ಶಾಲೆಗಳು ಆನ್ಲೈನ್ ಬೋಧನೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಆನ್ಲೈನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೊಂಬೆಯಾಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಸತನದಿಂದ ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. [[ದೆಹಲಿ]] ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ತಕ್ಷಣ, ಎನ್ಜಿಒ ಬೀದಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=8 November 2020 |title=NGO ties up with school in Dehradun to revive traditional puppetry with innovative teaching |work=[[Hindustan Times]] |url=https://m.hindustantimes.com/education/ngo-ties-up-with-school-in-dehradun-to-revive-traditional-puppetry-with-innovative-teaching/story-Sljf4rDkT1soXdN3MnGwtJ.html }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯವು ಹಲವಾರು ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. === ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆ ಅಭಿಯಾನ === 2020ರಲ್ಲಿ, ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿ ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು 'ರೆಡ್ ಕ್ಲಾತ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |last=Garg |first=Ruchika |date=30 August 2020 |title=Break the taboo: Celebs support menstrual health via social media |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/break-the-taboo-celebs-support-menstrual-health-via-social-media/story-c4J71mNEJkEKDaDDoVdU4N.html}}</ref> ಲಿಸಾ ರೇ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ ಶಿಬಾನಿ ದಾಂಡೇಕರ್, ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ, ಕುಬ್ರಾ ಸೇಟ್, ದಿವ್ಯಾ ಸೇಠ್ ಸಾವಿರಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಈ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 2022 ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ <ref>{{Cite news |date=25 April 2022 |title=This man is on a mission to spread awareness on menstruation |work=[[Telangana Today]] |url=https://telanganatoday.com/this-man-is-on-a-mission-to-spread-awareness-on-menstruation}}</ref>, ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟಿಯಿಂದ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ವಾಶ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮ, ಪೋಚಂಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ, ಘನಮುಕ್ಲಾ ಗ್ರಾಮ, ರೆಡ್ಡಿಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ, ಕೇಶವಪಟ್ಟಣಂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !ವರ್ಷ. !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಂಸ್ಥೆ |- |2019 |ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಐಡಬ್ಲ್ಯೂಇಎಸ್, [[ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ]], ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು ಯುನಿಸೆಫ್ <ref name="Times Of India">{{Cite news |date=14 February 2019 |title=Award Ceremony |work=[[Times Of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/an-award-ceremony-for-achievers-from-different-fields/articleshow/67995269.cms}}</ref><br /> |- |2019 |ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನದಂದು 'ಹಿ ಫಾರ್ ಶಿ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ <ref name="The Asian Age">{{Cite news |date=4 March 2020 |title=Celebrating Womanhood |publisher=[[The Asian Age]] |url=https://www.pressreader.com/india/the-asian-age/20200304/282578790090162}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] 5opfvnf0u73dc5zpl1bf9o4gf5lxopd 0 156227 1372158 1358113 2026-04-26T18:27:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372158 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಮಮತಾ |image=Mamta 1966.jpg |caption=Film poster |director=ಅಸಿತ್ ಸೇನ್ |producer=ಚಾರು ಚಿತ್ರ |writer=ಕ್ರಿಶ್ನನ್ ಚಂದರ್ {{small|(dialogues)}}<ref name="Mamta49">{{Cite AV media|title=Mamta|year=1966}} 0:49.</ref> |story=ನಿಹಾರ್ ರಂಜನ್ ಗುಪ್ತಾ |based on=ಉತ್ತರ ಪಲ್ಗುಣಿ |narrator= |starring=ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್<br>ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್<br>ಧರ್ಮೇಂದ್ರ |music=ರೋಷನ್ |cinematography=ಅನಿಲ್ ಗುಪ್ತಾ |editing=ತರುಣ್ ದತ್ತ |distributor=ಛಾಯಾಬನಿ |released=1966|runtime=160 minutes|country=ಭಾರತ|language=ಹಿಂದಿ<ref>{{Cite AV media|title=Mamta|year=1966|location=0:25}}</ref><ref>{{cite journal|title=Film World|journal=Film World|year=1974|volume=10|page=65|url=https://books.google.com/books?id=sHlTAAAAYAAJ|publisher=T.M. Ramachandran|language=en|quote=Two eminent Urdu writers [[Krishan Chander]] and [[Ismat Chughtai]] have said that "more than seventy-five per cent of films are made in Urdu."}}</ref>|budget=|gross={{estimation}} {{₹|120 million|link=yes}} ({{US$|16 million|long=no|link=yes}})}} '''''ಮಮತಾ''''' (ಅನುವಾದ- ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ ) ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು ಅಸಿಟ್ ಸೇನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಕತೆಯನ್ನು ನಿಹಾರ್ ರಂಜನ್ ಗುಪ್ತಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶನ್ ಚಂದರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ರೋಷನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ಪುರಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Cowie1977">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jp7ayTLX1D8C&pg=PA270|title=World Filmography: 1967|last=Peter Cowie|publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press|year=1977|isbn=978-0-498-01565-6|pages=270|access-date=23 February 2015}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್, [[ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟ)|ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಭಯ ಮತ್ತು ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷದ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿ ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಹಾಡಿದ ರಾಹೆನ್ ನಾ ರಾಹೆನ್ ಹಮ್ ಮತ್ತು ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ''ಚುಪ್ಪಾ ಲೋ ಯುನ್ ದಿಲ್ ಮೇ ಪ್ಯಾರ್ ಮೇರಾ'' ಹಾಡುಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ರೋಷನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ಪುರಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2 April 2010 |title=Blast From The Past: Mamta (1966) |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/fr/2010/04/02/stories/2010040250230400.htm |url-status=dead |access-date=29 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029212111/http://www.hindu.com/fr/2010/04/02/stories/2010040250230400.htm |archive-date=29 October 2013}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅಸಿಟ್ ಸೇನ್ ಅವರ ಸ್ವಂತ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಚಿತ್ರವಾದ ''ಉತ್ತರ ಫಲ್ಗುನಿ'' (1963) ನ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲೂ ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Ganguly |first=Ruman |date=27 November 2019 |title=Remakes of Bengali films: What's new in this trend? |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/remakes-of-bengali-films-whats-new-in-this-trend/articleshow/72241437.cms |access-date=26 June 2020}}</ref><ref name="11thaward">{{Cite web |title=11th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm11thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20170502124428/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm11thNFAAward.aspx |archive-date=2 May 2017 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಮೋನಿಶ್ ರಾಯ್ ([[ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟ)|ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್]]) ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವನು ಮತ್ತು ಬಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು (ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್) ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋನಿಶ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಅವನ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಹಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವು ದೇವಯಾನಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರೆ ತನ್ನ ವಿದೇಶಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹಣ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೆದರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತು ದೇವಯಾನಿಯು ಮೋನಿಶ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಮೋನಿಶ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತೆರಳಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ . ಹಳೆಯ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಅವನು ಹೊಸ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಈ ಹೊಸ ಸಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಒಬ್ಬ ರಾಖಲ್ನಿಂದ ಬಂದಿವೆ. ರಾಖಲ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನೀಚ ಮತ್ತು ಅಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಸುಂದರವಾದ ದೇವಯಾನಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ಕಣ್ಣಿದೆ . ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಖಲ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವ ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆ ರಾಖಲ್ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಆತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೆ ದೇವಯಾನಿಯು ಆರಾಮದಾಯಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ರಾಖಲ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ದೇವಯಾನಿಯ ಪಾಲಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ರಾಖಲ್ಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ದೇವಯಾನಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಆತನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ತಂದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ . ಹತಾಶಳಾದ ದೇವಯಾನಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋನಿಶ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಮೋನಿಶ್ನ ತಾಯಿ ಆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮದುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಯಾನಿಯಕ್ಕಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹಿರಿಯನಾಗಿರುವ ರಾಖಲ್ ಅವಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಖಲ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ದೇವಯಾನಿಯ ತಿರಸ್ಕಾರವಾದಿ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಬೇಸರ ಪಡುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಸಂಸಾರ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಜೂಜಾಟದ ಮಿತ್ರರ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವಯಾನಿಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಆತ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ . ರಾಖಲ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ಮದ್ಯ, ಜೂಜು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಒಬ್ಬ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇವಯಾನಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ತನ್ನ ಅನೇಕ ಕೆಟ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವು ಖರ್ಚಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ . ದೇವಯಾನಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸುಪರ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಾರೆ. ವೇಶ್ಯಾಗೃಹವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಡಿತದ ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಡಿದ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಗಂಡನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಣವು ಖಾಲಿಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ದೇವಯಾನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ದೇವಯಾನಿಯು ಓಡಿಹೋಗಿ ದೇವದಾಸಿ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯದ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಪುರುಷ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಸುಪರ್ಣಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ರಾಖಲ್ ಆಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವಯಾನೀ ಸುಪರ್ಣವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅನಾಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಸುಪರ್ಣಾವನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆಯಲು ನೀಡಬಾರದು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ದೇವಯಾನಿಯೇ ಸುಪರ್ಣಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದೇವಯಾನೀ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಕಥಾ (ಪುರುಷ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಕೆಲಸ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನ) ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಮೋನಿಶ್ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಈಗಾಗಲೇ ದೇವಯಾನಿಯ ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವಿವಾಹಿತನಾಗಿದಯೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಒಮ್ಮೆ, ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ದೇವಯಾನಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಳು ಅವನತ್ತ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ . ಆತನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹತ್ತಿರದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯೊಳಗೆ ಕುಳಿತು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾಳೆ . ತಾನು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಲಕ್ನೋ]] ಮೂಲದ ತವಾಯಫ್, ಪನ್ನಾಬಾಯಿ ಎಂದು ಇತರರು ಮೋನಿಶ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವಯಾನೀ ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿದ್ದಾರಾ? ಯಾರು ಪನ್ನಬಾಯಿ? ಸುಪರ್ಣಾಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಚಿತ್ರದ ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್. ಈ ಚಿತ್ರವು ದೇವಯಾನಿಯ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಮಮತಾ"-ತಾಯ್ತನ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ, ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ತಾಯಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮಗುವು ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಘನತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಆಕೆ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ತ್ಯಾಗಗಳ ವಿಷಯದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ನಟಿ (ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್) ದೇವಯಾನಿ ಮತ್ತು ಸುಪರ್ಣ ಇಬ್ಬರ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಕಾಸ್ಟ್ == * ಧರ್ಮೇಂದ್ರ... ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಇಂದ್ರನೀಲ್ * ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್... ದೇವ್ಯಾನಿ-ಪನ್ನಾಬಾಯಿ/ಸುಪರ್ಣ * [[ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟ)|ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್]] ಮೋನಿಶ್ ರಾಯ್ * ಬಿಪಿನ್ ಗುಪ್ತಾ... ಕಾಂತಿಲಾಲ್ * ಡೇವಿಡ್ ಅಬ್ರಹಾಂ... ಡಾಕ್ಟರ್ ಅಬ್ರಹಾಂ * ತರುಣ್ ಬೋಸ್... ಮಹದೇವ್ ಪ್ರಸಾದ್ * ಪಹಾರಿ ಸನ್ಯಾಲ್...ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಕೀಲರು * ಪ್ರತಿಮಾ ದೇವಿ... ತಾಯಿ ಮೇರಿ * ಕಾಳಿಪಾಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ... ರಾಖಲ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ * ಛಾಯಾ ದೇವಿ... ಮೀನಾಬಾಯಿ * ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿ... ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳು * ಚಮನ್ ಪುರಿ... ಘಿಸ್ತಾ ಬಾಬು-ದೇವಯಾನಿಯ ತಂದೆ (ಅನಧಿಕೃತ) * ಅಸಿತ್ ಸೇನ್ -ಮಹಾದೇವ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಾತ್ದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಿರ್ದೇಶಕರು * ಜಹೊರ್ ರಾಯ್ == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ == ಈ ಚಿತ್ರವು ದೇಶೀಯ ಭಾರತೀಯ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ₹12 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ 15ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=14 October 2013 |title=Box Office 1966 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=172&catName=MTk2Ng== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014102652/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=172&catName=MTk2Ng== |archive-date=14 October 2013 |website=[[Box Office India]] |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |year=1966 |title=Official exchange rate (LCU per US$, period average) - India |url=https://data.worldbank.org/indicator/PA.NUS.FCRF?end=1966&locations=IN&start=1965 |access-date=26 June 2020 |website=[[World Bank]] }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಅಂದಾಜು ೭.೨ ದಶಲಕ್ಷ ಟಿಕೆಟ್ಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು.<ref name="mittal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RJVodLc6NgoC&pg=PA77|title=Cinema Industry in India: Pricing and Taxation|last=Mittal|first=Ashok|date=1995|publisher=Indus Publishing|isbn=9788173870231|pages=71 & 77}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಆಯಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ 52.1 ದಶಲಕ್ಷ ಟಿಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಆರನೇ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="soviet">{{Cite web |last=Kudryavtsev |first=Sergey |author-link=Sergey Kudryavtsev (film critic) |date=3 August 2008 |title=Зарубежные популярные фильмы в советском кинопрокате (Индия) |trans-title=Popular Foreign Films (Indian) in Soviet Film Distribution |url=http://kinanet.livejournal.com/1469857.html |access-date=26 June 2020 |website=[[LiveJournal]]}}</ref> ಇದು ಅಂದಾಜು 13 ದಶಲಕ್ಷ ಆರ್ಬಿಎಲ್ಗಳಿಗೆ [n 1] (14.4 ದಶಲಕ್ಷ, [n 2] ಅಥವಾ 108 ದಶಲಕ್ಷ ರೂ.&nbsp;[n 3] ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು ₹120 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು 59.3 ಕೋಟಿ ಟಿಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. == ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ]] * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಅಸಿತ್ ಸೇನ್ * ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಸುಚಿತ್ರಾ ಸೇನ್ * ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ನಿಹಾರ್ ರಂಜನ್ ಗುಪ್ತಾ <ref>{{Cite web |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |title=1st Filmfare Awards 1953 |access-date=2024-03-30 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಸಂಗೀತ == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೋಷನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ಪುರಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.   {{Track listing | all_writing = | extra_column = ಸಂಗೀತಗಾರ(ರು) | title1 = ಚಾಹೆ ತೋ ಮೇರಾ ಜಿಯಾ ಲೇ | extra1 = [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] | length1 = 03:53 | title2 = ಚುಪಾ ಲೋ ಯೂ ದಿಲ್ ಮೇ ಪ್ಯಾರ್ ಮೇರಾ | extra2 = [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]], ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ | length2 = 03:11 | title3 = ಹಂ ಗವಾನ್ವ ಹ ಜಯೀಬೆ | extra3 = [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] | length3 = 04:20 | title4 = Instrumental | extra4 = {{dash}} | length4 = 02:44 | title5 = Instrumental | extra5 = {{dash}} | length5 = 04:05 | title6 = ರಾಹೇ ನಾ ರಾಹೇ ಹಂ (solo) | extra6 = [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] | length6 = 04:24 | title7 = ರಾಹೇ ನಾ ರಾಹೇ ಹಂ (duet) | extra7 = ಮಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ, ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾನ್ಪುರ್ | length7 = 02:20 | title8 = ರಹ್ತೆ ತೇ ಕಭಿ ಜಿನ್ಕೆ | extra8 = [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] | length8 = 03:43 | title9 = ಇನ್ ಬಹರೋ ಮೆ | extra9 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ, ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ | total_length = | length9 = 03:21 }} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|group=n}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] su0ey3ngkgrek0linbplaihz2k1ubaa 0 159563 1372180 1359809 2026-04-27T00:35:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372180 wikitext text/x-wiki [[File:Raphanus sativus 03.jpg|thumb|ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು 03]] ಮೂಲಂಗಿ[[ಮೂಲಂಗಿ]] ಸೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳ (Radish Leaves) ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಅನೇಕ ಜನರು ತೊವ್ವೆ, ಸಾಂಬಾರ್​​​, ಕರಿಯಂತಹ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು/ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಲ್ಲಂಗಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಸ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹೊರಗೆ ಹಾಕುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ ಮೂಲಂಗಿ ಎಲೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ, ಹೇರಳವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು. ಈ ಎಲೆಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್, ಫೋಲೇಟ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನಂತಹ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ ( Health Benefits). ಮುಲ್ಲಂಗಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅನೇಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ (Health Tips) ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ==ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು== ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳ (Radish Leaves) ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು: ಅನೇಕ ಜನರು ತೊವ್ವೆ, ಸಾಂಬಾರ್​​​, ಕರಿಯಂತಹ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು/ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಲ್ಲಂಗಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಸ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹೊರಗೆ ಹಾಕುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ ಮೂಲಂಗಿ <ref>{{Cite web|url=https://kannada.news18.com/photogallery/lifestyle/winter-health-benefits-of-radish-leaves-mnk-1514954.html|title=ಮೂಲಂಗಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಎಸೆಯದೇ ತಿನ್ನಿ; ಹೆಲ್ದೀ ಆಗಿರಿ!|date=ಜನವರಿ 4, 2024|website=News18 ಕನ್ನಡ}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ಎಲೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ, ಹೇರಳವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು. ಈ ಎಲೆಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್, ಫೋಲೇಟ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನಂತಹ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ ( Health Benefits). ಮುಲ್ಲಂಗಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅನೇಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ (Health Tips) ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ==ಮೂಲಂಗಿಯ,ಅನೇಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುವ ಗುಣ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು ಕೂಡ ಮೂಲಂಗಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ದೈಹಿಕ ಸದೃಢತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಹಾಗೂ ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ನಾರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕೂಡ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಮಲಬದ್ಧತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಗುಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೂಲಂಗಿ ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ ಸಿಗುವ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ನಿಮಗೆ ಇದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ == {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೊಪ್ಪುಗಳು]] b6hielqzjfv1k0u39aeb6iw292icl9b 0 160738 1372179 1359789 2026-04-27T00:31:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372179 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = ನವೀನ್ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟ | writer = ನವೀನ್ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟ | producer = ಮೋಹನ್ ರೆಡ್ಡಿ ಜಿ<br />ರವಿಶಂಕರ್ | starring = {{Plainlist| *[[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]] * ಸಂಪತ್ ಮೈತ್ರೇಯ * ಶ್ರೀಪ್ರಿಯಾ * ಉಗ್ರಂ ಮಂಜು * ತುಕಾಲಿ ಸಂತೋಷ್ * ಆರೋಹಿ ನಾರಾಯಣ್ }} | cinematography = ಯೋಗಿ | editing = ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಗೌಡ | music = ಆನಂದ್ ರಾಜವಿಕ್ರಮ್<br />ಸುಪ್ರೀತ್ ಶರ್ಮಾ ಎಸ್. | studio = ರೆಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = ಕೆ ಆರ್ ಜಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ | released = ೨೪ ಮೇ ೨೦೨೪ | runtime = ೧೪೧ ನಿಮಿಷಗಳು | language = ಕನ್ನಡ }} '''''ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ''''' ನವೀನ್ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟ ರಚಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೨೪ ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . <ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-05-11 |title=Established faces come with certain expectations says Naveen Reddy |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/May/21/established-faces-come-with-certain-expectations-says-naveen-reddy |access-date=2024-05-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ರೆಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನವೀನ್ ರೆಡ್ಡಿ ಜಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]] ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ ಮೈತ್ರೇಯ <ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2024-05-18 |title=ನೆಲದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ 'ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ' ಚಿತ್ರದ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟ ರಂಗಾಯಣ ರಘು-ಸಂಪತ್ ಮೈತ್ರಿಯಾ - Moorane Krishnappa |url=https://www.etvbharat.com/kn/!entertainment/rangayana-raghu-and-sampath-maithria-starrer-moorane-krishnappa-release-on-24th-may-kas24051803505 |access-date=2024-05-24 |website=ETV Bharat News |language=kn}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2024-05-23 |title=Sampath Maitreya: Writing roles for specific performers is rare in our industry |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/interviews/2024/May/23/sampath-maitreya-writing-roles-for-specific-performers-is-rare-in-our-industry |access-date=2024-05-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರೆ, ಶ್ರೀಪ್ರಿಯಾ, <ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-05-15 |title=Sripriya: I remain open to all opportunities that help me grow as an actor |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2024/May/15/sripriya-i-remain-open-to-all-opportunities-that-help-me-grow-as-an-actor |access-date=2024-05-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-05-14 |title=ಅವರು ಹೇಳಿದಷ್ಟೆ ನಟಿಸಿದ್ರೆ ಸಾಕಿತ್ತು; ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆ ಅನುಭವ ಎಂದ್ರು ನಟಿ ಶ್ರೀಪ್ರಿಯಾ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/sandalwood-moorane-krishnappa-actress-sripriya-exclusive-interview-on-movie-rvj-pvn-1698412.html |access-date=2024-05-24 |website=News18 ಕನ್ನಡ |language=kn }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಉಗ್ರಂ ಮಂಜು, ತುಕಾಲಿ ಸಂತೋಷ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಯೋಗಿ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಗೌಡ ಅವರ ಸಂಕಲನ, ಆನಂದ್ ರಾಜವಿಕ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಿತ್ ಶರ್ಮಾ ಎಸ್ ಅವರ ಸಂಗೀತವಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಆನೇಕಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಲಾರ]] ಶೈಲಿಯ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2024-05-12 |title=Moorane Krishnappa Trailer Promises Another Exciting Tale To Watch Out For |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/kannada/moorane-krishnappa-trailer-promises-another-exciting-tale-to-watch-out-for-article-110051829 |access-date=2024-05-24 |website=Times Now |language=en}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವು ೨೪ ಮೇ ೨೦೨೪ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-05-13 |title=Moorane Krishnappa to hit screens on May 24 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/May/13/moorane-krishnappa-to-hit-screens-on-may-24 |access-date=2024-05-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಮರುಚುನಾವಣೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ವೀರಣ್ಣ, ತನ್ನ ಗ್ರಾಮವಾದ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮರಳಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಗಣೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಹಠಾತ್ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ ಯೋಜಿತ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಸಮಾರಂಭವು ತಿರುವು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮವು ಈ ಆಘಾತದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಉದ್ಘಾಟನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬದಲಿ ಹುಡುಕುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ನೇಹಿತ ನಂದೀಶ್ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಕರೆಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮವು ಈ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಶಾಮೀಲು ಮತ್ತು ಹಗರಣದ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಮವು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಥೆಯು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ತಾರಾಗಣ == * [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]] * ಸಂಪತ್ ಮೈತ್ರೇಯ * ಶ್ರೀಪ್ರಿಯಾ * ಉಗ್ರಂ ಮಂಜು * ತುಕಾಲಿ ಸಂತೋಷ್ * ಆರೋಹಿ ನಾರಾಯಣ್ == ಬಿಡುಗಡೆ == === ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ === ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ೨೪ ಮೇ ೨೦೨೪ ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Rangayana Raghu and Sampath Maitreya's Moorane Krishnappa sets theatrical release date |url=https://www.ottplay.com/news/rangayana-raghu-and-sampath-maitreyas-moorane-krishnappa-sets-theatrical-release-date/15f588c88469 |access-date=2024-05-24 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ಚಿತ್ರವು ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ, ನಟನೆ ಮತ್ತು ತೋರಿಸಿದ ನೇಟಿವಿಟಿಯಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ''ಟೈಮ್ಸ್ ನೌ'' ನ ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್ ಎಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ೩.೫/೫ ಸ್ಟಾರ್ ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿ "ಇದು ಮೋಜು ತುಂಬಿದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ. ಆದರೆ ಒಳಗೊಳಗೆ, ''ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ'' ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತದೆ"ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2024-05-24 |title=Moorane Krishnappa Movie Review: A Film Loaded With Fun And An Important Message |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/kannada/moorane-krishnappa-movie-review-a-film-loaded-with-fun-and-an-important-message-review-110368174 |access-date=2024-05-24 |website=Times Now |language=en}}</ref> ಸ್ವರೂಪ್ ಕೋಡೂರ್ ಅವರು ''ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌'' ನ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು "ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸ್ಲಿಪ್-ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಒಂದು ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Kodur |first=Swaroop |date=2024-05-24 |title=Moorane Krishnappa Review: A Delightful Comedy that Rises Beyond its Occasional Slip-ups |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/kannada-review/moorane-krishnappa-review-a-delightful-comedy-kannada-movie-naveen-reddy-sampath-maitreya |access-date=2024-05-24 |website=www.filmcompanion.in |language=en}}</ref> ''ಒಟಿಟಿಪ್ಲೇ'' ನ ಪ್ರತಿಬಾ ಜಾಯ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ೩.೫/೫ ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ "ನಿರ್ದೇಶಕ ನವೀನ್ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೋಜಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Moorane Krishnappa movie review: Rangayana Raghu, Sampath lead fun film |url=https://www.ottplay.com/review/moorane-krishnappa-movie-review/04bc731e37397 |access-date=2024-05-24 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗಾಗಿ]]'' ಪ್ರಣತಿ ಎಎಸ್ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ೫ ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೩.೫ ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ನಟರು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=S |first=Pranati A. |title='Moorane Krishnappa' movie review: A rib-tickling fable with winning performances |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/a-rib-tickling-fable-with-winning-performances-3037383 |access-date=2024-05-24 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿವೇಕ್ ಎಂವಿ ಅವರು "ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ನಟರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ನವೀನ್ ನಾರಾಯಣಘಟ್ಟ ಅವರ 'ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ' ಆರಂಭದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಒಂದು ಸಂತೋಷಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-05-24 |title='Moorane Krishnappa' movie review: A fantastic rural comedy with Rangayana Raghu and Sampath Maitreya in great form |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/moorane-krishnappa-movie-review-a-fantastic-rural-comedy-with-rangayana-raghu-and-sampath-maitreya-in-great-form/article68210773.ece |access-date=2024-05-24 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ''ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಗಾಗಿ'' ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಎ ಶಾರದಾ " ''ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ'' ನವೀನ್ ರೆಡ್ಡಿಯವರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ "ಕೃತಿ"ಯಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಕಥೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಗುವಿನ ಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ರುಚಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2024-05-24 |title=Moorane Krishnappa Movie Review: Humour and earnest moments make this village story heartening |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/review/2024/May/24/moorane-krishnappa-movie-review-humour-and-earnest-moments-make-this-village-story-heartening |access-date=2024-05-25 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ''ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌'' ನ ಮಹೇಶ್ವರ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು "ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಸ್ಪೆನ್ಸ್‌ಫುಲ್" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=Y Maheswara Reddy |date=May 25, 2024 |title=Kannada Movie Review-Moorane Krishnappa: Emotional & suspenseful |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/kannada-movie-review-moorane-krishnappa-emotional-suspenseful/articleshow/110410984.cms |access-date=2024-05-25 |work=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]]'' ತನ್ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮೋದ್ ಮೋಹನ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ೩.೫/೫ ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ಚಲನಚಿತ್ರವು ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶೈಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |title=Moorane Krishnappa Movie Review: Moorane Krishnappa review: A fun-tastic village drama |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/moorane-krishnappa/movie-review/110415025.cms |access-date=2024-05-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಸ್ಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಸ್ಯ]] es7ck1fzvbchujj3ieka08yzf5xlj4l 0 177584 1372166 1358851 2026-04-26T21:14:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372166 wikitext text/x-wiki [[File:Levi-strauss 260.jpg|thumb|ಕ್ಲೌಡ್ ಲೆವಿ-ಸ್ಟ್ರಾಸ್, ಒಬ್ಬ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] '''ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂದರೆ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂತಕಾಲ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜಗಳ]]ೊಳಗಿನ [[ಮಾನವ]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="oed3">{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002123533/http://oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology|url-status=dead|archive-date=October 2, 2013|title=anthropology|work=Oxford Dictionaries|publisher=Oxford University Press|access-date=10 August 2013}}</ref><ref name="eb3">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/27505/anthropology|title=anthropology|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=23 March 2015}}</ref><ref name="aaa3">{{cite web|url=http://www.aaanet.org/about/whatisanthropology.cfm|title=What is Anthropology?|publisher=[[American Anthropological Association]]|access-date=10 August 2013}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮಾಜಗಳ ರೂಢಿಗಳು, ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾನವ ಆರ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾನವ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ಅವರ [[ಪ್ರೈಮೇಟ್]] ಸಂಬಂಧಿಗಳ [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಕಾಸ]], ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದೊಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದವಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಆಳ ಎರಡನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದವಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕೆಲವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|title=Career Paths and Education – Advance Your Career|website=www.americananthro.org|language=en|access-date=2017-11-29|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608122211/https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|url-status=dead}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (GIS) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name=":1">{{Cite web |title=Anthropologists and Archeologists : Occupational Outlook Handbook: : U.S. Bureau of Labor Statistics |url=https://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/anthropologists-and-archeologists.htm#tab-2 |access-date=2023-12-19 |website=www.bls.gov |language=en-us}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಅನಾಮಧೇಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citation |publisher=American Anthropological Association |date=2009 |title=2009 AAA Code of Ethics |url=http://s3.amazonaws.com/rdcms-aaa/files/production/public/FileDownloads/pdfs/issues/policy-advocacy/upload/AAA-Ethics-Code-2009.pdf}}</ref><ref>Mead, M. (1962). "The Social Responsibility of the Anthropologist: The Second Article in a Series on the Social Responsibility of Scholarship". ''The Journal of Higher Education'', 33(1), 1–12. {{doi|10.2307/1980194}}.</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2014 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯು.ಎಸ್. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ (28%), ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ (23%) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ (27%) ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>Baba, Marietta L. (1994). "The Fifth Subdiscipline: Anthropological Practice and the Future of Anthropology". Human Organization. 53 (2): 174–186. {{doi|10.2307/44126881}}.</ref><ref name=":1" /> ೨೦೧೬ ಮತ್ತು ೨೦೨೬ ರ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಉದ್ಯೋಗವು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಪರ ಉದ್ಯೋಗ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಯೋಜಿತ ೭,೬೦೦ ರಿಂದ ೭,೯೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವಾಗಿದೆ.<ref>U.S. Department of Labor, U.S. Bureau of Labor Statistics, Employment Projections program. (2016). Employment by industry, occupation, and percent distribution, 2016 and projected 2026; 19-3091 Anthropologists and archeologists [Data set]. Retrieved from https://www.bls.gov/emp/ind-occ-matrix/occ_xlsx/occ_19-3091.xlsx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114064708/https://www.bls.gov/emp/ind-occ-matrix/occ_xlsx/occ_19-3091.xlsx |date=2017-11-14 }}.</ref><ref>T. Lacey, Mitra Toossi, Kevin Dubina, and Andrea Gensler (October 2017). Projections overview and highlights, 2016–26. Monthly Labor Review, U.S. Bureau of Labor Statistics. {{doi|10.21916/mlr.2017.29}}.</ref> ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳಿಲ್ಲದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.insidehighered.com/news/2011/02/16/anthropology_master_s_are_most_likely_to_bring_their_discipline_to_the_public|title=Anthropology Without Doctorates|access-date=2017-11-28|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180630/https://www.insidehighered.com/news/2011/02/16/anthropology_master_s_are_most_likely_to_bring_their_discipline_to_the_public|url-status=dead}}</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯದ ಅನೇಕರು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧನೆ-ಮಾತ್ರ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸರಾಸರಿ ವೇತನ $62,220 ಆಗಿತ್ತು..<ref>{{Cite web|url=https://money.usnews.com/careers/best-jobs/anthropologist|title=Anthropologist Ranks Among Best Jobs of 2017|website=money.usnews.com|access-date=2017-11-29}}</ref>ಅನೇಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಉಪ-ವಿಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> ಎರಡೂ ವೃತ್ತಿಗಳು ಭೂತಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅವಶೇಷಗಳಂತಹ ವಸ್ತು ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.paesta.psu.edu/book/earth-systems-science-introduction/definitions/paleontology-vs-archaeology-vs-anthropology|title=Paleontology vs. Archaeology vs. Anthropology {{!}} PAESTA|website=www.paesta.psu.edu|access-date=2017-11-29|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803044441/https://www.paesta.psu.edu/book/earth-systems-science-introduction/definitions/paleontology-vs-archaeology-vs-anthropology|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಾತ್ರವು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.careerigniter.com/questions/what-is-the-difference-between-a-historian-and-an-anthropologist/|title=What Is The Difference Between A Historian And An Anthropologist? – Career Igniter|website=www.careerigniter.com|date=12 June 2014|language=en|access-date=2017-11-29}}</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗಿಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.historians.org/jobs-and-professional-development/career-diversity-for-historians/career-diversity-resources/where-historians-work-an-interactive-database-of-history-phd-career-outcomes|title=Where Historians Work: An Interactive Database of History PhD Career Outcomes {{!}} AHA|website=www.historians.org|language=en|access-date=2017-11-29}}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇತರ ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿಧಿ ವಿಜ್ಞಾನ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Traithepchanapai|first1=Pongpon|last2=Mahakkanukrauh|first2=Pasuk|last3=Kranioti|first3=Elena F.|date=2016-04-01|title=History, research and practice of forensic anthropology in Thailand|journal=Forensic Science International|volume=261|issue=Supplement C|pages=167.e1–167.e6|doi=10.1016/j.forsciint.2016.02.025|pmid=26949023|url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/24472615/Kranioti_accepted_mans.pdf|hdl=20.500.11820/87d07a95-9a7a-445f-aaac-1272ac3de52c|s2cid=32398225 |hdl-access=free}}</ref> ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] ದಿಂದ [[ಲಿಂಗ]], [[ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆ|ವಯಸ್ಸು]], ಮಾನವ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವಜ|ಪೂರ್ವಜ]] ದಂತಹ ಜೈವಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Essentials of forensic anthropology: especially as developed in the United States.|last=Stewart|first=T.D.|publisher=Charles C. Thomas|year=1979|isbn=978-0398038113|location=Springfield, Illinois}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="UNCW Forensic Anthropology">{{Cite web|url=http://people.uncw.edu/albertm/forensic.htm|title=UNCW Forensic Anthropology|website=people.uncw.edu|access-date=2017-11-28}}</ref> ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="UNCW Forensic Anthropology"/> ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದತ್ತಸಂಚಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://projects.nfstc.org/tech_transition/anthropology/overview.htm|title=Advances in Forensic Anthropology • Technology Transition Workshop at NFSTC|website=projects.nfstc.org|access-date=2017-11-07}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಹ ಪದವೀಧರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://study.com/articles/Forensic_Anthropologist_Job_Description_Outlook_and_Salary.html|title=Forensic Anthropologist: Job Description, Outlook and Salary|work=Study.com|access-date=2017-11-29|language=en}}</ref> ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ವೃತ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ವೃತ್ತಿಯ ಈ ಹೊಸ ಶಾಖೆಯು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]], ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದೃಶ್ಯೀಕರಣ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Virtual anthropology : a guide to a new interdisciplinary field|last=Weber|first=Gerhard W.|date=2011|publisher=Springer|others=Bookstein, Fred L., 1947–|isbn=9783211486474|location=Wien|oclc=174131450}}</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ರಚಿತ ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಕಸನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Libin|first1=Alexander|last2=Libin|first2=Elena|date=2005|title=Cyber-anthropology: a new study on human and technological co-evolution|journal=Studies in Health Technology and Informatics|volume=118|pages=146–155|issn=0926-9630|pmid=16301776}}</ref> ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Ethics and the Profession of Anthropology: Dialogue for Ethically Conscious Practice |date=2002|publisher=AltaMira Press|editor-last1=Fluehr-Lobban |editor-first1=Carolyn |isbn=9780759103375|edition=2nd|location=Walnut Creek|oclc=50279971}}</ref> ನೆಟ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿ ನಂತಹ ಸೈಬರ್ ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಶಾಖೆಯೆಂದರೆ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]].<ref>{{Cite journal|last=Ferrando|first=Francesca|date=2014-12-01|title=Is the post-human a post-woman? Cyborgs, robots, artificial intelligence and the futures of gender: a case study|journal=European Journal of Futures Research|language=en|volume=2|issue=1|article-number=43|doi=10.1007/s40309-014-0043-8|issn=2195-4194|doi-access=free}}</ref> ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಹ-ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Future of intelligent and extelligent health environment|date=2005|publisher=IOS Press|others=Bushko, Renata Glowacka.|isbn=9781586035716|location=Amsterdam|oclc=236341831}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ರಚಿತ ಚಿತ್ರಣ (CG) ಪರಿಸರಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]], [[ದೂರದರ್ಶನ]], ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ನಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನ ವಿಭಿನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/science/cultural-anthropology|title=Cultural anthropology|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-24}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ಅನೇಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಾವು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/orgs/1209/what-is-cultural-anthropology.htm|title=What Is Cultural Anthropology? – Cultural Anthropology Program (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2020-02-24}}</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು, ನಿಗಮಗಳು, ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|title=Career Paths and Education – Advance Your Career|website=www.americananthro.org|access-date=2020-02-24|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111152503/https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|url-status=dead}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[Category:Anthropology| ]] [[Category:Social science occupations]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] 66vyq8xfghwiexnfimfnnpy0chsotxv 0 177950 1372143 1357225 2026-04-26T15:02:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372143 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 500 | caption_align = center | title = ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಥಾಲಿ | image1 = Vegetarian Curry.jpeg | caption1 = [[ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿ]] ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಥಾಲಿ. | image2 = Vegetarian thali at an Indian restaurant in Dubai.jpg | caption2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿ]] ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಥಾಲಿ. }} [[ಭಾರತ|ಭಾರತವು]] ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರವಿದೆ ಆದರೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರೋಹಿತ ಜಾತಿಯಲ್ಲೂ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮಾಂಸದ ಜೊತೆಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ [[ವೈದಿಕ ಯುಗ|ವೈದಿಕ]] ಸಮುದಾಯಗಳು (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೭೦೦-೧೧೦೦) ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊದುತ್ತಿದ್ದರು , ಆದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೮ ನೇ ಮತ್ತು ೬ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ, [[ಸಂಸಾರ]] (ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಚಕ್ರ) ಮತ್ತು [[ಕರ್ಮ]] (ನೈತಿಕ ಕಾರಣ) ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊಸ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡವು, ಇದು ಸದ್ಗುಣಶೀಲ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. [[ಅಹಿಂಸೆ|ಅಹಿಂಸಾ]] ತತ್ವವು [[Asceticism|ತಪಸ್ವಿ]] ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸರಳವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಸಮಾಜದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೆ ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಊಟಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಉದಯವು ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಜೈನಧರ್ಮವು ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಜೀವನಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ಮಿತವಾಗಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೦೪-೨೩೨ ) ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಣಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ನಂತರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು. ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು, ನೈತಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮೂಲಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಸ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು == ಪದಾರ್ಥಗಳು == [[File:Dal curry (4465754997).jpg|thumb|[[ದಾಲ್]], ಅಥವಾ ಲೆಂಟಿಲ್ ಕರಿ, ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.]] ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೈನಂದಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ. ಧಾನ್ಯಗಳು, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಡೈರಿ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳಂತಹ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರದ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯು ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದೆ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಸೂರ ಅವರೆ, ಕಡಲೆ, ಹೆಸರುಕಾಳು ಮತ್ತು ಕಿಡ್ನಿ ಬೀನ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾಲ್‌ಗಳಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ಅನ್ನ ಅಥವಾ ರೊಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಅಗತ್ಯ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟುನ್ನು ಪಕೋಡಾ ಮತ್ತು ಪಾಪಡ್‌ಗಳಂತಹ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಬಟಾಣಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣಿನ ಬಟಾಣಿಗಳನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಊಟಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯಂತಹ [[ಧಾನ್ಯ|ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು]] ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹುದುಗುವ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಿ, [[ಇಡ್ಲಿ]], [[ದೋಸೆ]] ಮತ್ತು [[ಢೋಕ್ಳಾ|ಧೋಕ್ಲಾದಂತಹ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಜಿಲೇಬಿ]], [[ಭಟೂರಾ|ಭಟುರಾ]] ಮತ್ತು [[ನಾನ್|ನಾನ್‌ನಂತಹ]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುದುಗುವಿಕೆಯು ರುಚಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಸ್ವ-ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಈ ಏಕದಳ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. "ಮಸಾಲೆಗಳ ನಾಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಕೃಷಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅರಿಸಿನ|ಅರಿಶಿನ]], [[ಜೀರಿಗೆ]], [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಮೆಂತೆ|ಮೆಂತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಕರಿಮೆಣಸು ಮುಂತಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಔಷಧೀಯ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಮಸಾಲೆಗಳು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು [[ತುಪ್ಪ]] (ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ ಬೆಣ್ಣೆ), ಮೊಸರು (ಮೊಸರು), ಸುವಾಸನೆಯ ಹಾಲು, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು [[ಪನೀರ್]] (ತಾಜಾ ಚೀಸ್) ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವು ದೈನಂದಿನ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖ ಮಾಂಸ ಬದಲಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, <ref>{{Cite web |title=Meat Consumption Per Person |url=https://www.scribd.com/doc/91840616/Meat-Consumption-Per-Person |access-date=23 January 2018 |website=Scribd.com}}</ref> ಮತ್ತು ಡೈರಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ತರಕಾರಿಗಳ ಕೃಷಿ [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಗೆ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೩೦೦-೧೩೦೦) ಹಿಂದಿನದು, ಆಗ ಬೇಳೆ, ಸೋರೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಸೊಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತವಾದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ]] ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯಭಾವದಿಂದ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ, ತರಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ, ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. == ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು == '''<big>ಉತ್ತರ ಭಾರತ</big>''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = ಕೇಂದ್ರ | title = | image1 = Chole Bhature At Local Street.jpg | caption1 = [[ಚೋಲೆ ಭತುರೆ|ಚೋಲೆ ಭಾತುರೆ]] | image2 = Aloo gobi.jpg | caption2 = [[ಆಲೂ ಗೋಬಿ|ಆಲೂ ಗೋಬಿ]] }} ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಆಹಾರವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, <ref>{{Cite web |title=Meat Consumption Per Person |url=https://www.scribd.com/doc/91840616/Meat-Consumption-Per-Person |access-date=23 January 2018 |website=Scribd.com}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ [[ರೋಟಿ]], ನಾನ್ ಮತ್ತು [[ಪರಾಠಾ|ಪರಾಠ]]ದಂತಹ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Edelstein |first=Sari |title=Food Science, An Ecological Approach |publisher=Jones & Bartlett Publishers |year=2013 |isbn=978-1-4496-0344-1 |page=281 |quote="...India has more vegetarians than everywhere else in the world combined."}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತವು ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೇಳೆಗಳು (ಮಸೂರಗಳು) ಮತ್ತು ದಪ್ಪ, ಕೆನೆಭರಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತವಾದ ಮೇಲೋಗರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವು ಪನೀರ್, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳಂತಹ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web |title=Vegetarianism in Hinduism |url=https://www.alimentarium.org/en/knowledge/vegetarianism-hinduism |access-date=2019-11-15 |website=www.alimentarium.org |language=en }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಗ್ರೇವಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೋಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ [[ಬಿರಿಯಾನಿ|ಬಿರಿಯಾನಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಪುಲಾಗಳು ಹಬ್ಬದ ಊಟಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಛೋಲೆ ಭಟೂರೆ|ಚೋಲೆ ಭಟುರೆ]] (ಕಡಲೆ ಕರಿ ಮತ್ತು ಡೀಪ್-ಫ್ರೈಡ್ ಬ್ರೆಡ್), [[ಆಲೂ ಗೋಬಿ|ಆಲೂ ಗೋಭಿ]] (ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಹೂಕೋಸು ಜೊತೆ ಕರಿ), ಸಾಗ್ ಪನೀರ್ ಮತ್ತು [[ಪನೀರ್ ಟಿಕ್ಕಾ]] ಸೇರಿವೆ. <ref name=":0">{{Cite web |title=The Diversity of Vegetarianism in India: A Culinary and Cultural Exploration – The Cultural Heritage of India |url=https://cultureandheritage.org/2023/06/the-diversity-of-vegetarianism-in-india-a-culinary-and-cultural-exploration.html |access-date=2025-10-06 |language=en-GB}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Gokuloottupura |date=2024-12-28 |title=Vegetarianism's Impact on Indian Cuisine Evolution {{!}} kochi |url=https://gokuloottupura.in/the-evolution-of-indian-cuisine-how-vegetarianism-has-shaped-the-countrys-food-culture/ |access-date=2025-10-06 |website=Gokul Oottupura |language=en-US}}</ref> '''<big>ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ</big>''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = ಕೇಂದ್ರ | title = | image1 = Coconut Chutney (Indian Cuisine).jpg | caption1 = [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ]] | image2 = Masala Dosa in Banana Leaf with Chutney.jpg | caption2 = [[ಮಸಾಲ ದೋಸೆ]] ಚಟ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ }} ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರವು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬೇಳೆಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯು ಸುವಾಸನೆಗಾಗಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಮಸಾಲೆಗಳಾದ ಮೆಣಸು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಂತ್ಯಗಳು ಆಹಾರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೇರಳವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಖಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹುಳಿ|ಸಾಂಬಾರ್]], [[ಅವಿಯಲ್|ಅವಿಲ್]], [[Coconut chutney|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ]], [[ಇಡ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ದೋಸೆ]] ಸೇರಿವೆ. <ref name=":0"/> <ref name=":1"/> '''<big>ಪೂರ್ವ ಭಾರತ</big>''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = ಕೇಂದ್ರ | title = | image1 = Sukto.jpg | caption1 = [[ಶುಕ್ತೋ]] | image2 = Rosogolla.jpg | caption2 = [[ರೋಸೊಗುಲ್ಲಾ]] }} ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಲತೀರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾದ [[ಚಿರಾಪುಂಜಿ|ಚಿರಾಪುಂಜಿಗೆ]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Meat Consumption Per Person |url=https://www.scribd.com/doc/91840616/Meat-Consumption-Per-Person |access-date=23 January 2018 |website=Scribd.com}}</ref> ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ, ಮಣ್ಣು ತುಂಬಾ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಕೃಷಿಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Edelstein |first=Sari |title=Food Science, An Ecological Approach |publisher=Jones & Bartlett Publishers |year=2013 |isbn=978-1-4496-0344-1 |page=281 |quote="...India has more vegetarians than everywhere else in the world combined."}}</ref> ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಾಲು ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಹ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಅದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು [[Chinese cuisine|ಚೈನೀಸ್]] ಮತ್ತು [[Mongolian cuisine|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Simoons |first=Frederick |url=https://books.google.com/books?id=JwGZTQunH00C&pg=PA6 |title=Eat not this flesh: food avoidances from prehistory to the present |publisher=Univ of Wisconsin Press |year=1994 |isbn=978-0-299-14254-4 |page=6}}</ref> ಶೋರ್ಶೆ ಬಾಟಾ ದಿಯೆ ಭಿಂಡಿ (ಸಾಸಿವೆ ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಡೆ|ಓಕ್ರಾ]] ) ಮತ್ತು [[ಶುಕ್ತೊ|ಶುಕ್ಟೋ]] (ಕಹಿ ತರಕಾರಿ ಸ್ಟ್ಯೂ) ನಂತಹ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಿಷ್ಟಿ ದೋಯಿ|ಮಿಶ್ತಿ ದಹಿ]] (ಸಿಹಿ ಮೊಸರು) ಮತ್ತು ನೋಲೆನ್ ಗುರ್ ರಸಗುಲ್ಲಾ (ಖರ್ಜೂರದ [[ಬೆಲ್ಲ|ಬೆಲ್ಲದ]] ಸಿರಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ) ನಂತಹ ಸಕ್ಕರೆ ತಿನಿಸುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. <ref name=":0"/> '''<big>ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತ</big>''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = ಕೇಂದ್ರ | title = | image1 = Thepala.JPG | caption1 = [[ಥೆಪ್ಲಾ]] | image2 = Bhindi Masala.jpg | caption2 = ಭಿಂಡಿ ಮಸಾಲ }} ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ( ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ ) ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ , ತರಕಾರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಚಟ್ನಿಗಳಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ .  ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳ, ಬೇಳೆ, ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು, ಒಣ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳು, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಮೊಸರು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಧೋಕ್ಲಾ , ಖಾಂಡ್ವಿ ಮತ್ತು ಥೆಪ್ಲಾ ಸೇರಿವೆ . ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಡಲೆಕಾಯಿಗಳು ಸೇರಿವೆ,  ಪಾವ್ ಭಾಜಿ (ಬ್ರೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ತರಕಾರಿ ಮ್ಯಾಶ್) ಮತ್ತು ಭಿಂಡಿ ಮಸಾಲ (ಒಕ್ರಾ ಕರಿ) ನಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ . == ಪ್ರಭಾವ == ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮೂಲಕ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿ]] ಪಟ್ಟಣದ ದೇವಾಲಯದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ [[ಉಡುಪಿ ಖಾದ್ಯಶೈಲಿ|ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು]] ಈ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Meat Consumption Per Person |url=https://www.scribd.com/doc/91840616/Meat-Consumption-Per-Person |access-date=23 January 2018 |website=Scribd.com}}</ref> ಈ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಡುಗೆಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅವರು ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೂ ಆಹಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವನ್ನು ಬಡಿಸಿದರು. ೧೯೨೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಈ ಅಡುಗೆಯವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ದಾಸಪ್ರಕಾಶ್ ಮತ್ತು [[:en:Saravanaa Bhavan|ಸರವಣ ಭವನಗಳು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸರಪಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋದಂತಹ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಡ್ಲಿ, ದೋಸೆ, ಸಾಂಬಾರ್ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿಯಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಭೋಜನ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ, ಈ ತಿನಿಸುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಬೀದಿ ಆಹಾರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹುರಿದ ಫ್ಲಾಟ್‌ಬ್ರೆಡ್, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಮೊಸರು, ಚಟ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಖಾದ್ಯವಾದ [[ಚಾಟ್]], ಆಹಾರ ಬಂಡಿಗಳು, ಅಡುಗೆ ಮೆನುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮಾಂಸರಹಿತ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=":2">{{Cite web |title=How Indian Vegetarianism Disrupted the Way the World Eats |url=https://docslib.org/doc/4500591/how-indian-vegetarianism-disrupted-the-way-the-world-eats |access-date=2025-10-24 |website=Docslib |language=en}}</ref> \== ಏರ್ ಕ್ಯಾಟರಿಂಗ್ == ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಊಟಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಊಟಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವರಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು.. [[:en:International Air Transport Association code#IATA meal codes|IATA ಊಟದ ಕೋಡ್]] ''AVML'' (ಏಷ್ಯನ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟ) ವನ್ನು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ, ಮೀನು, ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲದ ಊಟವಾಗುತ್ತದೆ. ತರಕಾರಿಗಳು, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ತೋಫು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಜೆಲಾಟಿನ್, ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುವಾಸನೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಊಟವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಆಯ್ಕೆಯೆಂದರೆ ''VJML'' (ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಊಟ) ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲೇ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡುವುದು. AVML ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನೆಲದ ''ಮೇಲೆ'' ಬೆಳೆಯುವ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಬೀಟ್ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ಮೂಲಂಗಿ, ಅಣಬೆಗಳು, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಗಮನಾರ್ಹ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಹೆಸರು !ಚಿತ್ರ !ವಿವರಣೆ |- |ಪನೀರ್ ಟಿಕ್ಕಾ | |ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಪನೀರ್ ಅನ್ನು ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾರಿನೇಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಓರೆಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಗ್ರಿಲ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. |- |ಧೋಕ್ಲಾ | |ಗುಜರಾತ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಈ ಖಾದ್ಯವು ಸ್ಪಂಜಿನಂಥ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಖಾರದ ಕೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ, ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |- |ಪಾವ್ ಭಾಜಿ | |ಮುಂಬೈನ ಈ ಖಾದ್ಯವು ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು (ಪಾವ್) ಟೊಮೆಟೊ ಗ್ರೇವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿ ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |- |ಚೋಲೆ ಭಾತುರೆ | |ಇದು ಕಡಲೆ ಕರಿ (ಚೋಲೆ) ಯನ್ನು ಡೀಪ್-ಫ್ರೈಡ್ ಬ್ರೆಡ್ (ಭಾಟುರೆ) ನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. |- |ದಹಿ ವಡ | |ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ (ದಹಿ) ಮುಚ್ಚಿದ ಡೀಪ್-ಫ್ರೈಡ್ ಡಂಪ್ಲಿಂಗ್ಸ್ (ವಡಾ) ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬೀದಿ ಆಹಾರ. |- |ದಾಲ್ ತಡ್ಕಾ | |ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಮಸಾಲೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. |- |ದಮ್ ಆಲೂ | |ಟೊಮೆಟೊ ಗ್ರೇವಿಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿದ ಹುರಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಆಧಾರಿತ ಕರಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಶ್ಮೀರ ಖಾದ್ಯ. |- |ಮಿಸಲ್ ಪಾವ್ | |ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇದು, ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳು (ಪಾವ್), ಫರ್ಸಾನ್ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಈರುಳ್ಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಮೊಳಕೆ ಕರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಊಟವಾಗಿದೆ. |- |ಮಿಶ್ತಿ ದೋಯಿ | |ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಹುದುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಂಗಾಳಿ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ. |- |ಪುಳಿಯೋಗರೆ | |ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅನ್ನ ಖಾದ್ಯವಾದ ಇದು ಅನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ, ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು, ಕರಿಬೇವು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸೊಪ್ಪು, ಶುಂಠಿ, ಹಸಿರು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಇದಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] pcl5p5mfzb8uk8d4d3n04zuwr1lf5cm 0 178663 1372144 1357256 2026-04-26T15:15:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372144 wikitext text/x-wiki '''''ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಬಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ [[ಸ್ತ್ರೀ|ಮಹಿಳಾ]] ಪ್ರಧಾನ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 3 ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8.30 ಗಂಟೆಗೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತಿತ್ತು<ref>{{cite web |title=ಲವ್, ಆಕ್ಷನ್, ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಡ್ರಾಮಾ; ಹೇಗಿತ್ತು ಭಾರ್ಗವಿ LLB ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಫಸ್ಟ್ ಎಪಿಸೋಡ್? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/how-was-the-first-episode-of-bhargavi-llb-serial-mrq-ssk379 |publisher=ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ |access-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ರಾಧಾ ಭಗವತಿ, ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ ಕೀರ್ತಿ ಭಾನು, 'ಮಾಯಾಬಜಾರ್' ಖ್ಯಾತಿಯ ಚೈತ್ರಾ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಸುಜಾತಾ ಅಕ್ಷಯ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಂಸಾರ, [[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದ ಸ್ವಪ್ನ ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=ಭಾರ್ಗವಿ LL. B.’ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಮಹಾ ಸಂಘರ್ಷದ ಕತೆ |url=https://zeenews.india.com/kannada/entertainment/new-serial-in-colors-kannada-channel-bhargavi-llb-starting-from-march-3-291385 |publisher=ಝೀ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref>. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Bharghavi LL.B kannada.jpeg|thumb|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = ಶರತ್ ಮಧು | story = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | director = ಸ್ವಪ್ನ ಕೃಷ್ಣ | creative_director = | starring = | narrated = | theme_music_composer = | music = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಸ್ವಪ್ನ ಕೃಷ್ಣ | cinematography = ಪ್ರದೀಪ್ ಬೆಂಡೆಕೆರೆ, ಎಸ್ಎಮ್ ಮಧು ಶಾಣೆಹಳ್ಳಿ | editor = ರವಿಬಾಬು ಬಿ. ವೆಂಕಟಮನಹಳ್ಳಿ | camera = | runtime = 20 - 23 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಆರ್‌ಆರ್‌ಆರ್‌ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 3 ಮಾರ್ಚ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾ ವಸ್ತು== ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಘನತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಗಳಿಸಲು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಧೀರ ಯುವತಿಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಕತೆಯಾಗಿದೆ. ==ಕಥಾ ಸಾರಾಂಶ== ಭಾರ್ಗವಿಯ ಲಾಯರ್ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸಿ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿ ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರು ಜೆಪಿ ಪಾಟೀಲ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸೋಲು ಕಾಣದ, ಗೆಲ್ಲಲು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಜೆಪಿ ಪಾಟೀಲ್ಗೆ ವಕೀಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಅಧಿಕಾರ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ತದ್ವಿರುದ್ಧ ಭಾರ್ಗವಿಐಆಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸಂಧರ್ಭ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಎದುರಿಸಬಲ್ಲವಳು. ಅಧಿಕಾರ, ಹಣ, ಪ್ರಭಾವ ಇದ್ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಬೆಲೆ ಕೊಡದ ಅವಳು ನ್ಯಾಯಪರವಾಗಿದ್ದು ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರದ ದಿಟ್ಟ ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಕುಟುಂಬವೇ ಅವಳ ಜೀವನಯಾಗಿದೆ. ಭಾರ್ಗವಿಯ ಅಪ್ಪ ರವೀಂದ್ರ ಭಟ್ಕಳ್ ಕೂಡಾ ವಕೀಲನಾಗಿದ್ದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಗಳ ಕನಸಿಗೆ ತಂದೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರೂ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಾಯರ್ ವೃತ್ತಿ ಅನಗತ್ಯ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವಳು ಸುಖವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಅನ್ನುವುದು ಅಮ್ಮನ ಬಯಕೆಯಾಫ಼ಗಿದೆ. ಭಾರ್ಗವಿಯ ಜೀವನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಜೆಪಿ ಪಾಟೀಲ್ ನ ಮಗ ಅರ್ಜುನ್ ಪಾಟೀಲ್ ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರೂ ಸಹೃದಯಿಯಾಗಿರುವ ಅರ್ಜುನ್ ಭಾರ್ಗವಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ನೋಟದಲ್ಲೇ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂದೆ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಕೀಲೆ ಎಂಬ ಅರಿವಿರದ ಅರ್ಜುನ್ ಭಾರ್ಗವಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಾನೆ. ==ನಿರ್ಮಾಣ== ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಂಸಾರ, [[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರ ಗಳನ್ನು ತೆರೆಗೆ ತಂದ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ '''ಸ್ವಪ್ನ ಕೃಷ್ಣ''' ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. "ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ" ಕೃಷ್ಣ ಈ ಶೋಗೆ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಹೆಡ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನ ಶಶಾಂಕ್ ಶೇಷಗಿರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮೋದ ಮರವಂತೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕಲಾವಿದರು== ===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ=== *ರಾಧಾ ಭಗವತಿ<ref>{{cite web |title=ಮಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.. ನಾನು ಭಾರ್ಗವಿ: ರಾಧ ಭಗವತಿ |url=https://kannada.filmibeat.com/tv/bhargavi-llb-serial-heroine-radha-bhagavati-clarified-about-her-malli-character-in-amruthadhaare-096531.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿ ಬೀಟ್ ಇಂಡಿಯಾ |access-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref>:- ಭಾರ್ಗವಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್<ref>{{cite web |title=ಸ್ಟೈಲ್ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗುಡ್ ಬೈ ಹೇಳಿ ನಟನಾದ Bhargavi LLB ಹೀರೋ ಮನೋಜ್‌ ಕುಮಾರ್! |url=https://vijaykarnataka.com/video/entertainment/bhargavi-llb-serial-hero-manoj-kumar-talks-about-his-love-breakup/videoshow/118654248.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref>:- ಅರ್ಜುನ್ ಪಾಟೀಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ===ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳು=== *ಕೀರ್ತಿ ಭಾನು<ref>{{cite web |title=ವೀಕ್ಷಕರು ನನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷ ಮಾಡ್ತಾರೆ...'; ಹಿಂಗ್ಯಾಕೆ ಹೇಳಿದ್ರು ʻಲಕ್ಷಣʼ ಧಾರಾವಾಹಿ ನಟ ಕೀರ್ತಿ ಬಾನು? |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/lakshana-fame-actor-keerthi-banu-says-that-audience-will-hate-him-for-sure-in-bhargavi-llb-serial/articleshow/118645789.cms |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2025}}</ref>: ಜೆಪಿ ಪಾಟೀಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಅರುಣಾ ಬಾಲರಾಜ್ *ಹನುಮಂತೇ ಗೌಡ *ಸುಜಾತಾ ಅಕ್ಷಯ *ಚೈತ್ರಾ ರಾವ್ ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !style="background:LightSteelBlue" | ಭಾಷೆ(ಗಳು) !style="background:LightSteelBlue" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ !style="background:LightSteelBlue" |ಮೂಲ ಪ್ರಸಾರ !style="background:LightSteelBlue" | ವಾಹಿನಿಗಳು !style="background:LightSteelBlue" | ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ !style="background:LightSteelBlue" | ಟಿಪ್ಪಣೀಗಳು !style="background:LightSteelBlue" | ಉಲ್ಲೇಖ. |- | [[ಬಂಗಾಳಿ]] | ''ಗೀತಾ ಎಲ್‌ಎಲ್.ಬಿ'' <br> গীতা LL.B | 20 ನವೆಂಬರ್ 2023 |[[:en:Star Jalsha|ಸ್ಟಾರ್ ಜಾಸ್ಲಾ]] | 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | ಮೂಲ | |- | [[ಹಿಂದಿ]] | ''[[:en:Advocate Anjali Awasthi|ಅಡ್ವಕೇಟ್ ಅಂಜಲಿ ಆವಸ್ತಿ]]'' <br> एडवोकेट अंजलि अवस्थी | 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | [[:en:StarPlus|ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್]] | ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | rowspan="6"| ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web |title=Arsh Merchant joins Advocate Anjali Awasthi; says he is excited about playing a negative role for the first time |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/arsh-merchant-joins-advocate-anjali-awasthi-says-he-is-excited-about-playing-a-negative-role-for-the-first-time/articleshow/112352679.cms |website=The Times of India |date=7 August 2024 |access-date=8 June 2025}}</ref> |- | [[ತೆಲುಗು]] | ''ಗೀತಾ ಎಲ್‌ಎಲ್.ಬಿ'' <br> గీత LL.B | 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 | [[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] | 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2025 |<ref>{{cite web |title=Geetha LL.B, the dynamic girl story on Star Maa|url=https://www.deccanchronicle.com/geetha-ll.b-the-dynamic-girl-story-on-star-maa |website=Deccan Chronicle |date=29 November 2024 |access-date=8 June 2025}}</ref> |- | [[ಕನ್ನಡ]] | '' ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್.ಬಿ'' | 3 ಮಾರ್ಚ್ 2025 | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | rowspan="3"| ಪ್ರಸ್ರಾವಾಗುತ್ತಿದೆ |<ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಸೀರಿಯಲ್‌ 'ಭಾರ್ಗವಿ LLB' ಆರಂಭ: ಯಾವ ಧಾರಾವಾಹಿಗೆ ಗೇಟ್ ಪಾಸ್?|url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-serial-bhargavi-llb-starting-in-colors-kannada-nooru-janmaku-shifted-to-weekend-slot/articleshow/118506375.cms |website=Vijay Karnataka |access-date=8 June 2025 |language=kn}}</ref> |- | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ''ಅಡ್ವಕೇಟ್ ಅಂಜಲಿ'' <br> അഡ്വക്കേറ്റ് അഞ്ജലി | 10 ನವೆಂಬರ್ 2025 | [[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web |title=Advocate Anjali Asianet Serial Starts from 10 November and Telecast Monday to Friday at 10:00 PM|url=https://www.keralatv.in/advocate-anjali-asianet-serial-actors-name/ |website=Kerala TV |access-date=4 November 2025}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] | ''[[:en:Vachan Dile Tu Mala|ವಚನ ದಿಲೆ ತೂ ಮಲ]]'' <br> वचन दिले तू मला | 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 | [[:en:Star Pravah|ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಃ]] |<ref>{{Cite web|title=वचन दिले तू मला! ‘स्टार प्रवाह’वर सुरू होणार नवीन मालिका, वेळ अन् तारीख जाहीर, मुख्य अभिनेता व अभिनेत्री आहेत…; पाहा प्रोमो|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/television/star-pravah-new-serial-vachan-dile-tu-mala-starring-anushka-sarkate-and-indraneil-kamat-watch-promo-sva-00-5539456/|website=Loksatta|language=mr|date=29 November 2025}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.hotstar.com/in/shows/bhargavi-ll-b/1271396039 ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌‌ಎಲ್.ಬಿ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} @ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ |ಜಿಯೋ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ]] ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]] jmt36qw4q7p5ta7hi61cmb56lcy43e4 0 179011 1372209 1371816 2026-04-27T10:36:28Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು */ 1372209 wikitext text/x-wiki [[File:Beta-Carotin.svg|thumb|class=skin-invert-image|Chemical structure of β-[[carotene]], a common natural pigment|420px]] '''ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು''' ಕ್ಯಾರಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದರಿಂದ [[ಕೆರಾಟಿನ್‍|ಕೆರೊಟೀನ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಮೂರು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ (α-,(-ಮತ್ತು γ ಕೆರೊಟೀನ್) ನಿಕಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ವರ್ಗ. ಇವು ಮೇದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ರಾವ್ಯ. ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ. ಇವು ಅಸ್ಥಿರ ವಸ್ತುಗಳು. ಇವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ತಿಳಿ ಅರಿಸಿನ, ಅರಿಸಿನ, ಕಿತ್ತಳೆ ಅರಿಸಿನ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಊದಾ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ಪ್ರಕೃತಿಸಹಜವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ವರ್ಣಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ. [[ಜೀವರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನಗಳಾದ ಕ್ರೊಮಾಟಾಗ್ರಫಿ, ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೊಫೋಟೋಮಿಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರೇಸರ್ ತಂತ್ರಗಳ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳ ದೊರೆಯುವಿಕೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅವು ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವುದು ಅತ್ಯಲ್ಪ. ==ಲಭ್ಯತೆ== [[File:72 - gac.jpg|thumb|[[Gac]] fruit, rich in lycopene]] [[File:Acer japonicum Vitifolium JPG1fu.jpg|thumb|Yellow and orange leaf colors in autumn are due to carotenoids, which are visible after chlorophyll degrades for the season.]] [[File:Prunus armeniaca Nubra Valley.jpg|thumb|[[Apricot]]s, rich in carotenoids]] ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುವುವು. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇವನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸಿ ಅನಂತರ ನಾನಾ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ದೇಹ ಆಯ್ದೋ ಆಯದೆಯೋ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ದೇಹದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಡುವ ಮೊದಲು ಅವು ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳಿರುವ ಕೆಲವು ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಬಹುದು. ಈ ವಿಟಮಿನ್ ರಾತ್ರಿಕುರುಡುತನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳನ್ನು ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಉಂಟು. ==ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ== ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳನ್ನು ವಿಟಮಿನ್ ಎ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯ [[ಕರುಳು|ಕರುಳಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕಿಣ್ವಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತಿಮುಖ್ಯ. ಆಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಮ್ಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಮೇದಸ್ಸಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕರುಳುಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಕಿಣ್ವಗಳು|ಕಿಣ್ವ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ದಕ್ಷತೆ-ಒಂದಿಷ್ಟು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವೂ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಾಗದಂತೆ ಅವು ತಡೆ ಹಾಕಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು [[ಹಸು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗಲ್ಲ. ಈ ಪರಿವರ್ತನಕಾರಿಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳು [[ರಕ್ತ]]ವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ತಿಳಿ ಹಳದಿಯಾಗಿದೆ. ಆಡು, ಎಮ್ಮೆಯದಾದರೋ ಸ್ವಚ್ಛ ಬಿಳಿ. [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂತೋಫಿಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಉತ್ಕರ್ಷಣದ ರೂಪದ ಕೆರೊಟಿನ್ ಹೇರಳವಾಗಿ ಉಂಟು. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (ಫೋಟೋಸಿಂಥೆಸಿಸ್) ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿ ಆಕರ್ಷಣ (ಪೋಟೋಟ್ರಾಪಿಸಂ) ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಹುಶಃ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವುವು. ಅಧಿಕ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಎ]] ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡು ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಬೀಟ ಕೆರೊಟೀನ್ [[ಗುಲ್ಮಹರ್|ಗುಲ್‍ಮೊಹರ್]] ಮರದ ಹೂ, [[ಮಾವು]], [[ಪಪ್ಪಾಯಿ|ಪರಂಗಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣ್ಣು ಗಳಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ಈಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುವು ಎಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದರಂತೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಯುವಕರಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಕಾಯಿಲೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸರಬರಾಜಾಗಲು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿ, ಮೊಟ್ಟೆ, ಹಾಲು ಹಾಲಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ವಿಹಿತ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{MeshName|Carotenoids}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಣ್ಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡುಗಳು}} agfzor2zmkyxqg1inz1qydqijr1p16e 0 179013 1372210 1371837 2026-04-27T10:37:50Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1372210 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ | settlement_type = [[List of municipalities in Massachusetts|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 285 | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = 2017 City Hall from south, Cambridge, Massachusetts.jpg | caption1 = [[City Hall (Cambridge, Massachusetts)|City Hall]] | image2 = Widener Library.jpg | caption2 = [[Widener Library]] | image3 = Stata Center (05773p).jpg | caption3 = [[Stata Center]] | image4 = Sunrise over Central Square.jpg | caption4 = [[Central Square (Cambridge)|Central Square]] | image5 = Harvard Yard in autumn, Boston, Massachusetts, 2015.jpg | caption5 = [[Harvard Yard]] | image6 = 08-1323-fresh pond-sky.jpg | caption6 = [[Fresh Pond (Cambridge, Massachusetts)|Fresh Pond]] }} | image_flag = Flag of Cambridge, Massachusetts.svg | flag_size = 110px | image_seal = Seal of Cambridge, Massachusetts.svg{{!}}class=skin-invert | seal_size = 90px | nickname = | motto = {{force singular}}{{nowrap|''Literis Antiquis Novis Institutis Decora'' {{smaller|([[Latin]])}}<br />{{smaller|"Distinguished for Classical Learning and New Institutions"}}}}"<ref name="chcfaq">{{cite web |url=http://www.cambridgema.gov/historic/aboutchc/faqpage |title=Frequently Asked Questions |author=Cambridge Historical Commission |publisher=City of Cambridge |access-date=September 11, 2016 |archive-date=September 13, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913122932/http://www.cambridgema.gov/historic/aboutchc/faqpage |url-status=live }}</ref> | image_map = Middlesex County Massachusetts incorporated and unincorporated areas Cambridge highlighted.svg | mapsize = 250px | map_caption = Location of Cambridge in [[Middlesex County, Massachusetts]] | pushpin_map = Boston Metro#Massachusetts#USA | pushpin_map_caption = Location in Boston Metro##Location in Massachusetts##Location in the United States | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = left | coordinates = {{Coord|42|22|25|N|71|06|38|W|region:US-MA_(118,000)|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = [[Massachusetts]] | subdivision_type2 = [[List of counties in Massachusetts|County]] | subdivision_name2 = [[Middlesex County, Massachusetts|Middlesex]] | established_title = Settled | established_date = 1630 | established_title2 = Incorporated | established_date2 = 1636 | established_title3 = City | established_date3 = 1846 | government_type = [[Council–manager]] | leader_title = Mayor | leader_name = [[Sumbul Siddiqui]] | leader_title1 = Vice mayor | leader_name1 = Burhan Azeem | leader_title2 = City manager | leader_name2 = Yi-An Huang | unit_pref = Imperial | area_total_km2 = 18.40 | area_total_sq_mi = 7.10 | area_land_km2 = 16.57 | area_land_sq_mi = 6.40 | area_water_km2 = 1.83 | area_water_sq_mi = 0.71 | elevation_m = 12 | elevation_ft = 40 | population_total = 118403 | population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_density_km2 = 7147.01 | population_density_sq_mi = 18512.04 | population_blank2_title = [[Demonym]] | population_blank2 = [[Cantabrigian]] | timezone = [[Eastern Time Zone|Eastern]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[Eastern Time Zone|Eastern]] | utc_offset_DST = −4 | postal_code_type = ZIP Codes | postal_code = 02138–02142 | area_code = [[Area code 617|617]] / [[Area code 857|857]] | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = 25-11000 | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 0617365 | website = {{URL|cambridgema.gov}} | subdivision_type3 = [[List of regions in the United States|Region]] | subdivision_name3 = [[New England]] | named_for = [[University of Cambridge]] | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_25.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=May 21, 2022|archive-date=May 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528021656/https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_25.txt|url-status=live}}</ref> | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_footnotes = }} '''ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾ]]ನದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ನ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಬಂದರೂ ಆದ [[ಬಾಸ್ಟನ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. [[ಮಿಡ್ಲ್ಸೆಕ್ಸ್|ಮಿಡ್ಲ್ ಸೆಕ್ಸ್]] ಕೌಂಟಿಯ ಕೇಂದ್ರ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೮,೪೦೩ (೨೦೨೦). ==ಇತಿಹಾಸ== ಇಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಸತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1630ರಲ್ಲಿ-ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯಿಂದ. ಆ ಸ್ಥಳ ಈಗ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಚೌಕದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಮೊದಲು ಇದಕ್ಕೆ ನ್ಯೂಟೌನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ (1638) ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯನಗರವಾದ ಕೇಂಬ್ರಿಜಿನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಹಲವರ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಗೌರವ ಬಾಸ್ಟನಿಗೆ ಸಂದಿತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆ ನಗರ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವೆನಿಸಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಚೌಕದ ಸುತ್ತಣ ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ಕಿರುಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವವುಂಟು. 1637 ಮತ್ತು 1647ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] [[ಚರ್ಚ್|ಚರ್ಚು]]ಗಳ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಲೋಚನಾಸಭೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡು ಆ ಮತದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತ ಅನೇಕ ವಾದಗ್ರಸ್ಥ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದುವು. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ (1775-1783) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಸೇನೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡಾರ ಹೂಡಿತ್ತು. ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋದವರೇ. ಇಲ್ಲಿ 1923ರ ವರೆಗೂ ಇದ್ದ ಎಲ್ಮ್ ಮರದ ಕೆಳಗೇ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] 1775ರ ಜುಲೈ 3 ರಂದು ಖಂಡಾಂತರ ಪಡೆಗಳ ದಂಡ ನಾಯಕನಾದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇದ್ದ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕವಿ ಹೆನ್ರಿ ವಾಡ್ಸ್‍ವರ್ತ್‍ಲಾಂಗ್‍ಫೆಲೊ ಇದ್ದ (1837-82). 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕವಿಯಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ರಸೆಲ್ ಲೊವೆಲ್ ಹುಟ್ಟಿ ಬದುಕಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲೇ. ಇವರೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್ ಹೋಮ್ಸ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಡಾನಾ, ಲೂಯಿ ಅಗಾಸಿಸ್, ಅಸಾ ಗ್ರೇ, ಚಾಲ್ರ್ಸ್ ಎಲಿಯಟ್ ನಾರ್ಟನ್, ವಿಲಿಯಂ ಜೇಮ್ಸ್, ಜಾನ್ ಫಿಸ್ಕೆ, ವಿಲಿಯಂ ಡೀನ್ ಹೊವೆಲ್ಸ್, ಬರ್ನಾಡ್ ಡಿ. ವೋಟೊ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತಿಗಳೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದಿದ್ದರು. {{wide image|Cambridge skyline November 2016 panorama.jpg|900px|Cambridge skyline in November 2016|90%|center|alt=Panorama of Cambridge skyline in November 2016}} <gallery mode="packed" caption="Areas of Cambridge"> File:Centralsquarecambridgemass.jpg|[[Central Square, Cambridge|Central Square]] File:Harvard square 2009j.JPG|[[Harvard Square]] File:Cambridge MA Inman Square.jpg|[[Inman Square]] </gallery> ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಚೌಕದ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಹಳೆಯ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಅಮೆರಿಕನರ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹಾರ್ವ್‍ರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೊಂದು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಅಚ್ಚುಕೂಟ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು ಇಲ್ಲಿ (1639). ಆದರೆ ನಗರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬಾಸ್ಟನಿನಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಜಿಗೆ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಬಾಸ್ಟನಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದುವು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ 400 ಉತ್ಪಾದನೋದ್ಯಮಗಳಿದ್ದುವು. ಲೋಹೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣ, [[ಮುದ್ರಣ]], ಪ್ರಕಾಶನ, ರಸಾಯನ ವಸ್ತುಗಳು, [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ವಸ್ತುಗಳು-ಇವು ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳೂ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳೂ ಬೆಳೆದಿವೆ. [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ([[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]-ಎಂ.ಐ.ಟಿ.)-ಇವು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರ== [[File:MIT Main Campus Aerial.jpg|thumb|An aerial view of part of [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]'s main campus]] [[File:Dunster House.jpg|thumb|[[Dunster House]], one of 12 undergraduate dormitories at [[Harvard University]]]] ಕೇಂಬ್ರಿಜಿನಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯನಗರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರ್ಯಾಡ್‍ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇದು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ದಿ ನ್ಯೂ ಚರ್ಚ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಇವು ಇನ್ನೆರಡು ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆ 1916ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವರ್ಗವಾಯಿತು. ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗಿನ ಎಲ್ಲ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲೂ [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದಲ್ಲೂ ಮಾನವಿಕ ಮತ್ತು [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕ ತರಗತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲು ಅಲ್ಲಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಸಾಧಾರಣವಾದವು ; ಕೆಲವಂತೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದಂಥವು. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ಸರ್ವೋಕ್ರಿಯಾತಂತ್ರ (ಸರ್ವೋಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್) ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ಅತೀತಶಬ್ದ ಗಾಳಿಸುರಂಗಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು-ಇವು ಕೆಲವು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಖಭೌತ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಈಗ ಇಲ್ಲಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Official website|http://www.cambridgema.gov/}} * {{OSM relation|1933745}} * [https://www.theinnovationtrail.org/ The Innovation Trail] – History of invention in Cambridge and Boston ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೇಂಬ್ರಿಜ್-೨}} c8t300khz5mppf5j9eoac7hejtzk7zb 0 179026 1372211 1372038 2026-04-27T10:39:27Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು */ 1372211 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ಹೆನ್ರಿ ಕೇಟರ್ |image = Henry Kater00.jpg |birth_date = {{Birth date|1777|4|16|df=yes}} |birth_place = [[Bristol]], Great Britain |death_date = {{Death date and age|1835|4|26|1777|4|16|df=yes}} |death_place = |field = [[Physics]] |awards = [[Copley Medal]] {{small|(1817)}}<br>[[Gold Medal of the Royal Astronomical Society]] {{small|(1831)}} }} '''ಹೆನ್ರಿ ಕೇಟರ್ ''' 1777-1835. ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ಈತನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಮುಖ್ಯ ಘಟನೆಗಳೇನೂ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿದ. ಮುಂದೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ (179gಯ 9). ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈ ದೇಶದ ಭೂಮಿತಿಯ ಅಳತೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ. ಅಷ್ಟರ ತನಕ ಸಮಯ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಯುಕ್ತ [[ಲೋಲಕ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಗುಗಳನ್ನಿರಿಸಿ ತೂಗು ಹಾಕಿದ ಲೋಲಕವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಟರ್‍ನ ಲೋಲಕವೆಂದು ಹೆಸರು. [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ನಿಖರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಇಂಥ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೇಟರನ ಲೋಲಕ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ಶಿಷ್ಟವೆನಿಸಿವೆ. ಉದ್ದಳತೆಗಳ ಶಿಷ್ಟೀಕರಣ, ಸೆಕೆಂಡು ಲೋಲಕಗಳ ಉದ್ದದ ನಿರ್ಣಯ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಇಂದು ಸುಲಭವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೂ ಅಂದು ಅವು ಬಲು ಕ್ಲಿಷ್ಟವೆನಿಸಿದ್ದುವು. ಅವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೇಟರ್ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಎಪ್.ಆರ್.ಎಸ್. ಪದವಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯ ದೇಶದಿಂದ ಗೌರವ ಕೇಟರನಿಗೆ ಲಭಿಸಿದುವು. ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ತೇಲುವ ಸಮಾಂತರಕಾರಕವನ್ನು (ಕಾಲಿಮೇಟರ್) ಮೊತ್ತ ಮೊದಲು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದವ ಈತನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0002//0000019.000.html Awarding of RAS gold medal] *[https://web.archive.org/web/20040821044259/http://www.usyd.edu.au/su/macleay/kater1.htm Biographical information] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹೆನ್ರಿ ಕೇಟರ್}} cggc7xui7rtbqvghl42y247si7wvjka 0 179027 1372212 1372042 2026-04-27T10:40:29Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು */ 1372212 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | name = | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadī}}</span><hr>{{native name|akk|𒆳𒆍𒀭𒊏𒆠}}<br/><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Bābilim}}</span> | conventional_long_name = Babylonia | common_name = Babylonian Kingdom | year_start = 1890 BC | year_end = 539 BC | event_end = [[Fall of Babylon|Disestablished]] | p1 = Sumer | p2 = Akkadian Empire | s1 = Achaemenid Empire | s2 = | image_map = Hammurabi's Babylonia 1.svg | image_map_alt = | image_map_caption = The extent of the Babylonian Empire at the start and end of [[Hammurabi]]'s reign, in modern-day Iraq. | capital = [[Babylon]] | official_languages = {{plainlist| * [[Akkadian language|Akkadian]] * [[Sumerian language|Sumerian]] * [[Aramaic]]}} | religion = [[Babylonian religion]] | currency = | title_leader = | today = {{plainlist| *[[Iraq]] |conventional_long_name=Babylonia|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} }} '''ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ''' (ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯ) [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕಿ]]ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಖಾರಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನರ ರಾಜ್ಯ. [[ಬೈಬಲ್]] ಗ್ರಂಥದ [[ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯ ಮತ್ತು ಬೆಬಿಲೋನಿಯನರೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರ ಮೂಲನಿವಾಸದ ಗಡಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ಯೂಫ್ರೆಟೀಸ್|ಯುಫ್ರೇಟೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೈಗ್ರಿಸ್]] ನದೀಮುಖಗಳ ಅಂದಿನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮೆಕ್ಕಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವರು ಬಹುಶಃ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ|ಅರೇಬಿಯ]]ದಿಂದ ಬಂದವರೆಂದೂ, ಆರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೆಲಸಿದರೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಬಿಟ್ ಯಕಿನ್ ಇವರ ಪುರಾತನ ರಾಜಧಾನಿ. ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 884-859ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಿರಿಯದ ದೊರೆ ಅಷುರ್ ಬನಿಪಾಲನ ಕಾಲದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರ ವಿಷಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.850ರಲ್ಲಿ 3ನೆಯ ಷಾಲ್ಮನೆಸೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಪುನಃ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಬಂದ 5ನೆಯ ಷಂಷಿ-ಅಂಡಾಡ್, 3ನೆಯ ಅಡಾಡ್-ನಿರಾರಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.ಸು.810), 3ನೆಯ ತಿಗ್ಲಾತ್-ಪಿಲೆಸೆರ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.745-727) ಇವರು ಪುನಃಪುನಃ ಇವರನ್ನು ಗೆದ್ದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. 2ನೆಯ ಸಾರಗಸನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿರೊಡಾಕ್-ಬಲಾಡನ್ ಎಂಬ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನ್ ವೀರ ಅಲ್ಲಿಯ ನಾಯಕನಾಗಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.721-710) ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳಿದ. ಅವನು ಅಸ್ಸಿರಿಯದ ರಾಜರಾಗಿದ್ದ ಸಾರ್ಗನ್ ಮತ್ತು ಸೆನ್ನಾಚೆರಿಬ್‍ರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಜುಡಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 710ರಲ್ಲಿ ಆತ ಸೋತರೂ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 703-02ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕಡೆಗೂ ಆತ ಸೋತು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅಸ್ಸಿರಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ಅನಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರ ನಬೊಪೊಲಸ್ಸಾರನಿಂದ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆತ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 626ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯದ ದೊರೆಯಾದ. ಅವನ ವಂಶಜರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.539ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆಕ್ರಮಣವಾಗುವವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನೆಂದರೆ ನೆಬು ಚಡ್ರೆಸಾóರ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.605-562). ಅವನು ಈಜಿಪ್ಟಿನಿಂದ ಪರ್ಷಿಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದವರೆಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಅವನ ಅನಂತರ ಬಂದ ನಬೊನಿಡಸ್ ಶಕ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.556-539). ಕ್ರಿ.ಪೂ.539ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯದ ಸಾಮ್ರಾಟ ಸೈರಸ್ ಮಹಾಶಯ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯವನ್ನೂ (ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೂ ಸೇರಿ) ಗೆದ್ದು ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿದ. ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯನ್ ಅರಸರು ವಿಶ್ವದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ತೂಗುವ ಉದ್ಯಾನಗಳು (ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್) ಮತ್ತು ಬೇಬಲ್ ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾತರು. ನೆಬ್ರು ಚೆಡ್ರೆಸಾóರನ ಅರಮನೆ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ. ಅಲ್ಲಿಯ ಹೊಳಪು ಹೆಂಚುಗಳ ಅಲಂಕರಣ ಅಮೋಘ, ವಿಶ್ವನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ದು ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://ancientneareast.tripod.com/Old_Kingdom_of_Babylonia.html Old Babylonian Period] * [https://www.wisdomlib.org/mesopotamian/book/from-under-the-dust-of-ages/index.html From under the Dust of Ages] by ''William St. Chad Boscawen'' * [https://www.wisdomlib.org/mesopotamian/book/the-chaldean-account-of-genesis/index.html The Chaldean account of Genesis] by ''George Smith'' * [http://www.math.tamu.edu/~don.allen/history/babylon/babylon.html Babylonian Mathematics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050425234108/http://www.math.tamu.edu/~don.allen/history/babylon/babylon.html |date=2005-04-25 }} * [http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/HistTopics/Babylonian_numerals.html Babylonian Numerals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927211425/http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/HistTopics/Babylonian_numerals.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.halloran.com/babylon1.htm Babylonian Astronomy/Astrology] * [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/babylon/babybibl.htm Bibliography of Babylonian Astronomy/Astrology] * [https://web.archive.org/web/20110716114724/http://www.speechisfire.com/ Recordings of modern scholars reading Babylonian poetry in the original language] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಯಾಲ್ಡೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ}} thvp2v4chs68g64bh4zo2d3o8kihjf1 0 179028 1372213 1372045 2026-04-27T10:41:20Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1372213 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | image = Charles Stuart Calverley.jpg | image_size = | birth_date = {{Birth date|df=y|1831|12|22}} | birth_place = [[Worcestershire]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1884|2|17|1831|12|22}} | death_place = | signature = Charles Stuart Calverley sig.jpg }} '''ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೂ ಅರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಲಿ''' 1831-1884. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಆಂಗ್ಲ]]ಕವಿ ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನಾಕಾರ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ವೂಸ್ಟರ್‍ಷೈರ್‍ನ ಮಾಟ್ರ್ಲಿ. ಪಾದ್ರಿಯ ಮಗನಾದ ಈತನ ಹುಟ್ಟು ಹೆಸರು ಬ್ಲಾಯ್ಡ್ಸ್. ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು 1852ರಲ್ಲಿ. ವ್ಯಂಗ್ಯೋಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿಯೂ [[ಆಶುಕವಿತೆ]]ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಈತ ಹೆಸರಾದವ. ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾರಲ್‍ಬರ, ಹಾರೊ, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‍]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಹುಚ್ಚು ಸಾಹಸ, ಸ್ವೇಚ್ಛಾವರ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಿಂದ ಈತನ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‍ನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿ ಸ್ಥಿರಮನಸ್ಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಫೆಲೋ ಆದ. ಅನಂತರ ಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಕೊಂದು 1865ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್‍ಗೆ ಸೇರಿದ. ಆದರೆ ಅದರ ಮರುವರ್ಷವೇ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ತಲೆಗೆ ಏಟು ತಿಂದು, ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅರೆಹುಚ್ಚನಾಗಿ ಬಾಳಿದ. ಥಯೋಕ್ರಿಟಿಸನ [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ|ಜನಪದಗೀತೆ]]ಗಳನ್ನು ಪದ್ಯಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದುದಲ್ಲದೆ 1862ರಲ್ಲಿ ''ವರ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಲೇಷನ್ಸ್'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನೂ 1866 ''ಫ್ಲೈ ಲೀವ್ಸ್'' ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಈ ಎರಡನೆಯ ಸಂಕಲನದ ಅಣಕವಾಡುಗಳು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಆಂಗ್ಲೋ ಸ್ಯಾಕ್ಸನರ ಯುಗ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * {{Gutenberg author |id=1387| name=Charles Stuart Calverley}} * {{Internet Archive author |sname=Charles Stuart Calverley}} * {{Librivox author |id=3561}} * [http://theotherpages.org/poems/poem-cd.html#calverley Index entry for Charles S. Calverley at Poets' Corner] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೂ ಅರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಲಿ}} e0hgq68ojyr8e81tz0q3c7550e9xug5 0 179029 1372214 1372049 2026-04-27T10:42:41Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1372214 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = President Calvin Coolidge, 1924 portrait photograph (3x4 cropped).jpeg | caption = Coolidge in 1924 | alt = Black-and-white head shot of Coolidge facing slightly right | order = 30th | office = President of the United States | term_start = August 2, 1923 | term_end = March 4, 1929 | vice_president = {{plainlist| * Vacant {{nowrap|(1923–1925)}}{{Efn|Coolidge was vice president under Warren G. Harding and became president upon Harding's death on August 2, 1923. As this was prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution]] in 1967, the vacancy was not filled until the next election and inauguration.}} * {{longitem|[[Charles G. Dawes]]<br/>(1925–1929)}} }} | predecessor = [[Warren G. Harding]] | successor = [[Herbert Hoover]] | order2 = 29th | office2 = Vice President of the United States | term_start2 = March 4, 1921 | term_end2 = August 2, 1923 | president2 = Warren G. Harding | predecessor2 = [[Thomas R. Marshall]] | successor2 = Charles G. Dawes | order3 = 48th | office3 = Governor of Massachusetts | lieutenant3 = Channing H. Cox | term_start3 = January 2, 1919 | term_end3 = January 6, 1921 | predecessor3 = [[Samuel W. McCall]] | successor3 = [[Channing H. Cox]] | order4 = 46th | office4 = Lieutenant Governor of Massachusetts | governor4 = Samuel W. McCall | term_start4 = January 6, 1916 | term_end4 = January 2, 1919 | predecessor4 = [[Grafton D. Cushing]] | successor4 = Channing H. Cox | office5 = 16th [[Northampton, Massachusetts#Government|Mayor of Northampton]] | term_start5 = January 3, 1910 | term_end5 = January 1, 1912 | predecessor5 = James W. O'Brien | successor5 = William Feiker {{Collapsed infobox section begin | Legislative offices | titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office6 = [[President of the Massachusetts Senate]] | term_start6 = January 7, 1914 | term_end6 = January 6, 1915 | predecessor6 = [[Levi H. Greenwood]] | successor6 = [[Henry Gordon Wells]] | office7 = Member of the [[Massachusetts Senate]] | term_start7 = January 3, 1912 | term_end7 = January 6, 1915 | predecessor7 = [[Allen T. Treadway]] | successor7 = John B. Hull | constituency7 = Berkshire, Hampden, and Hampshire counties | state_house8 = Massachusetts | district8 = [[Massachusetts House of Representatives' 1st Hampshire district|1st Hampshire]] | term_start8 = January 2, 1907 | term_end8 = January 6, 1909 | predecessor8 = Moses M. Bassett | successor8 = Charles A. Montgomery {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = John Calvin Coolidge Jr. | birth_date = {{birth date|1872|7|4}} | birth_place = [[Plymouth Notch, Vermont]], U.S. | death_date = {{death date and age|1933|1|5|1872|7|4}} | death_place = [[Northampton, Massachusetts]], U.S. | resting_place = [[Plymouth Notch Cemetery]] | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | father = [[John Calvin Coolidge Sr.]] | spouse = {{marriage|[[Grace Coolidge|Grace Goodhue]]|October 4, 1905}} | children = 2, including [[John Coolidge|John]] | relatives = {{plainlist| * [[Calvin Galusha Coolidge]] (grandfather) * [[Park Pollard]] (cousin) }} | education = [[Amherst College]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) | occupation = {{hlist|Politician|lawyer}} | blank1 = Other names | data1 = Wamblee-Tokaha | nickname = "Silent Cal" | signature = C Coolidge signature.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Speech on Taxes, Liberty, and the Philosophy of Government, by Calvin Coolidge.ogg|title=Calvin Coolidge's voice|type=speech|description=Coolidge speaking on [[Government spending in the United States|government spending]]<br/>Recorded August 11, 1924}} }} ''ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಜ್''' 1872-1933. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ 30ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಈತ 1899ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಿನಿಂದಲೇ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ. 1918-1919ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಇವನ ಚುನಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈತ ತೋರಿಸಿದ ದಕ್ಷತೆ ಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಗೆದ್ದ. 1923ರ ಆಗಸ್ಟ್ 3 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮೃತನಾದಾಗ ಕ್ಯಾಲ್ವಿನನಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷಪದವಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. 1924ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ 1928ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದ. ಈತನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಖಾಸಗಿ [[ಉದ್ಯಮ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿತು. ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ವಹಿಸುವುದು ಇವನ ಪ್ರಧಾನ ಧೋರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{external media| float = right| video1 = [https://www.c-span.org/video/?310540-1/amity-shlaes ''Q&A'' interview with Amity Shlaes on ''Coolidge'', February 10, 2013], [[C-SPAN]]| video2 = [https://www.c-span.org/video/?110049-1/coolidge-american-enigma ''Booknotes'' interview with Robert Sobel on ''Coolidge: An American Enigma'', August 30, 1998], [[C-SPAN]]}} '''Biographical information''' * [https://bidenwhitehouse.archives.gov/about-the-white-house/presidents/calvin-coolidge/ White House biography] * {{CongBio|C000738}} '''Digital collections''' * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/calvin-coolidge}} * {{Gutenberg author|id=1661}} * {{Internet Archive author |sname=Calvin Coolidge}} * [http://millercenter.org/president/speeches#coolidge Text of a number of Coolidge speeches], [[Miller Center of Public Affairs]] * {{librivox author|id=7190}} '''Physical collections''' * [https://forbeslibrary.org/coolidge/ Calvin Coolidge Presidential Library & Museum] * [https://www.coolidgefoundation.org/ Calvin Coolidge Presidential Foundation] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/coolidge/index.html Calvin Coolidge: A Resource Guide], [[Library of Congress]] * [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Coolidge-Calvin Calvin Coolidge Personal Manuscripts] '''Other''' * {{NYT topic|people/c/calvin_coolidge}} * ''[https://archive.org/details/coolidge_1924 President Coolidge, Taken on the White House Ground]'', the first presidential film with sound recording * [http://www.c-span.org/video/?151626-1/life-portrait-calvin-coolidge "Life Portrait of Calvin Coolidge"], from [[C-SPAN]]'s ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', September 27, 1999 * {{C-SPAN|39815}} * {{IMDb name}} * {{PM20|FID=pe/003451}} {{Calvin Coolidge}} {{navboxes |title = Offices and distinctions |list1 = {{s-start}} {{s-par|us-ma-hs}} {{s-bef|before=[[Moses M. Bassett]]}} {{s-ttl|title=Member of the [[Massachusetts House of Representatives]]|years=1907–1909}} {{s-aft|after=[[Charles A. Montgomery]]}} {{s-par|us-ma-sen}} {{s-bef|before=[[Allen T. Treadway]]}} {{s-ttl|title=Member of the [[Massachusetts Senate]]|years=1912–1915}} {{s-aft|after=[[John B. Hull]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[James W. O'Brien]]}} {{s-ttl|title=Mayor of [[Northampton, Massachusetts]]|years=1910–1912}} {{s-aft|after=[[William Feiker]]}} {{s-bef|before=[[Levi H. Greenwood]]}} {{s-ttl|title=[[President of the Massachusetts Senate]]|years=1914–1915}} {{s-aft|after=[[Henry Gordon Wells]]}} {{s-bef|before=[[Grafton D. Cushing]]}} {{s-ttl|title=[[Lieutenant Governor of Massachusetts]]|years=1916–1919}} {{s-aft|rows=2|after=[[Channing H. Cox]]}} {{s-bef|before=[[Samuel W. McCall]]}} {{s-ttl|title=[[Governor of Massachusetts]]|years=1919–1921}} {{s-bef|before=[[Thomas R. Marshall]]}} {{s-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=1921–1923}} {{s-aft|after=[[Charles G. Dawes]]}} {{s-bef|before=[[Warren G. Harding]]}} {{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1923–1929}} {{s-aft|after=[[Herbert Hoover]]}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Grafton D. Cushing]]}} {{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] nominee for [[Lieutenant Governor of Massachusetts]]|years=1915, 1916, 1917}} {{s-aft|after=[[Channing H. Cox]]}} {{s-bef|before=[[Samuel W. McCall]]}} {{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] nominee for [[Governor of Massachusetts]]|years=[[1918 Massachusetts gubernatorial election|1918]], [[1919 Massachusetts gubernatorial election|1919]]}} {{s-aft|after=[[Channing H. Cox]]}} {{s-bef|before=[[Charles W. Fairbanks]]}} {{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[1920 United States presidential election|1920]]}} {{s-aft|after=[[Frank Orren Lowden]]<br/>{{small|Withdrew}}}} {{s-bef|before=[[Warren G. Harding]]}} {{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[1924 United States presidential election|1924]]}} {{s-aft|after=[[Herbert Hoover]]}} {{s-end}} }} {{Navboxes |title=Articles related to Calvin Coolidge |state=collapsed |list1= {{US Presidents}} {{Coolidge cabinet}} {{USVicePresidents}} {{Harding cabinet}} {{USRepPresNominees}} {{Governors of Massachusetts}} {{Lieutenant Governors of Massachusetts}} {{Presidents of the Massachusetts Senate}} {{United States presidential election, 1920}} {{United States presidential election, 1924}} {{United States presidential election, 1932}} {{Conservatism US footer}} }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಜ್}} nexiz90ta56hc79fmohglp9qjgyoclc 0 179032 1372137 1372136 2026-04-26T12:13:33Z Vikashegde 417 /* ವಿವರಣೆ */ 1372137 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 3u6aui2m0462vs2hl6xcelfmq7j5d3g 1372145 1372137 2026-04-26T15:28:39Z Vikashegde 417 Corrected 1372145 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 8grh7gv3hqyzaapo93vvjm2k6g9zr9e 1372146 1372145 2026-04-26T15:29:27Z Vikashegde 417 /* ವಿವರಣೆ */ 1372146 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮವು ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] kgk1rkk0v42kirl34n3ypktwcxjjxa5 1372147 1372146 2026-04-26T15:31:37Z Vikashegde 417 /* ವಿಶೇಷತೆ */ 1372147 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಧಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] mgtaw5vo6q50fmc63rt5ek00yq2vf4a 1372148 1372147 2026-04-26T15:32:21Z Vikashegde 417 /* ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ */ 1372148 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] ra1muo6854ml1e4ggaysw38v8zgo5tq 1372149 1372148 2026-04-26T15:33:44Z Vikashegde 417 /* ವಿಶೇಷತೆ */ 1372149 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] avbjsrn8gaym35fialcl0mn3sabt00f 1372150 1372149 2026-04-26T15:34:34Z Vikashegde 417 1372150 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|೮ನೇ‌ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 1wknmuv9b8x7jq4pnptzh9ui15jpvod 1372185 1372150 2026-04-27T02:34:44Z Vikashegde 417 /* ಕಾಲ */ 1372185 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|೮ನೇ‌ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] 54txuohfystzzbx5q8f04pxda05ziok 1372186 1372185 2026-04-27T02:36:33Z Vikashegde 417 /* ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ */ 1372186 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|೮ನೇ‌ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] *[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪುರ ವೀರಗಲ್ಲು]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] k64mgayx0lug10ad22rmgvn0e3jf41k 3 179034 1372141 2026-04-26T13:46:35Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372141 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಸಂಡೂರು ಇತಿಯಸ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೬, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) icuidzol4xupkbigeekhb2fxl8ahijg 3 179035 1372142 2026-04-26T13:47:51Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372142 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=SANDUR HISTORY}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) pazzfpfragh9yler7vplw28lpauln7g 0 179036 1372206 2026-04-27T10:29:41Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372206 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Kalina |image = [[File:School children Bigi Poika.jpg|250px]] |image_caption = Kalina schoolchildren from [[Bigi Poika]], [[Suriname]], 2002. |population = 44,741 |region1 = {{flag|Venezuela}} |pop1 = 33,824 (2011) |ref1 = <ref name="socio_pop">{{cite web|url=https://pib.socioambiental.org/en/Povo:Galibi_do_Oiapoque |title=Galibi do Oiapoque|website=Socio Ambiental|access-date=29 March 2021}}</ref> |region2 = {{flag|Suriname}} |pop2 = 3,000 (2002) |ref2 = <ref name="socio_pop"/> |region3 = {{flag|Guyana}} |pop3 = 3,100 (2020) |ref3 = <ref name="joshua">{{cite web|url=https://www.joshuaproject.net/people_groups/11099/GY |title=Carib, Galibi in Guyana|website=Joshua Project|access-date=7 April 2021}}</ref> |region4 = {{flag|French Guiana}} |pop4 = 3,000 (2002) |ref4 = <ref name="socio_pop"/> |region5 = {{flag|Brazil}} |pop5 = 1,817 |ref5 = <ref name="anonby"/> |languages = [[Carib language|Carib]]<br/>Various local languages |religions = [[Christianity]], [[Native American religions]] |related = [[Kalinago|Island Caribs]] |footnotes = Also known as Kaliʼna, Karina, Kariña, Kaliña, Kalihna, Kalinya. }} '''ಕ್ಯಾರಿಬ್''' [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನೆರೆಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನಿ]]ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೆಸರ್ ಆಂಟಲಿಸ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಬಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹಿ ನರಭಕ್ಷಕ ಇಂಡಿಯನರು.ಇವರನ್ನು ಕಲಿನಾ ಜನರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೆರೆಯಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಇವರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜನಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬ ಎಂಬುದೂ ಒಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. [[ನರಭಕ್ಷಕತನ|ನರಭಕ್ಷಕ]] ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದ ಬಂದದ್ದು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ-ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ ನೆರೆಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾರಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ==ಮೂಲ== ಮೂಲತಃ ಆಂಟೆಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಪೇನಿನವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಇವರು ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸನ್ನು ಅರವಾಕನ್ ಪಂಗಡಗಳಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ ತೋಡುದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ದೂರ ಸಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅವರ ಪೈಕಿ ಗಂಡಸರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಕೊಂದು, ವಿಜಯ ಸಮಾರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೆರೆಯಾಳುಗಳ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡಿರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[File:Kalina.png|thumb|left|300px|Map indicating the current geographic distribution of the Kaliʼna population]] ಕ್ಯಾರಿಬಾನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನ [[ಗಯಾನ (ದೇಶ)|ಗಿಯಾನ]]ದಲ್ಲೂ [[ಅಮೆಜಾನ್|ಆಮೆಜಾóನ್ ನದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book |last= Courtz |first= Henk |date= 2008 |title=A Carib Grammar and Dictionary |url= https://books.google.com/books?id=SY6Exu40z8QC&q=carib+dictionary |publisher= Magoria Books |pages= 1–4|isbn= 978-0978170769 |access-date= May 22, 2014}}</ref> ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನ ಕಲಹಪ್ರಿಯರೂ ನರಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಮ್ಯವಾದವರು. ಅವರು ದ್ವೀಪವಾಸಿ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಗಳಷ್ಟು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿನಿರತರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆಯಾಡಲು ದೇಶೀಯ ಬಂದೂಕು ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಂತೆ ಇವರೂ ಬಹುತೇಕ ನಗ್ನರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ವಿಸ್ತøತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೊಬ್ಬ ಮುಖಂಡನಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅವರಿಗೆ [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಭೂತಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ತಮಗೆ ಹತೋಟಿಯಿದೆಯೆಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇತರ ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಪಂಗಡಗಳವರು [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನಿಜುವೇಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯ]]ಗಳ ನಡುವಣ ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಆಂಡಿಸ್|ಆಂಡೀ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪಂಗಡಗಳ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವರಿಗೂ ಗಿಯಾನ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಸಿಂಗು ನದಿಯ ಉಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುಯಿಕುರು, ಬಕೇರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನರಿದ್ದರು. ಇವರೂ ಕ್ಯಾರಿಬನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇವರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕ್ಯಾರಿಬರನ್ನು ಡಾಮಿನಿಕಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಈಗಲೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವದ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== pzv2hyff4u23utuq7q9s3rfaxto2lkv 1372207 1372206 2026-04-27T10:32:39Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1372207 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Kalina |image = [[File:School children Bigi Poika.jpg|250px]] |image_caption = Kalina schoolchildren from [[Bigi Poika]], [[Suriname]], 2002. |population = 44,741 |region1 = {{flag|Venezuela}} |pop1 = 33,824 (2011) |ref1 = <ref name="socio_pop">{{cite web|url=https://pib.socioambiental.org/en/Povo:Galibi_do_Oiapoque |title=Galibi do Oiapoque|website=Socio Ambiental|access-date=29 March 2021}}</ref> |region2 = {{flag|Suriname}} |pop2 = 3,000 (2002) |ref2 = <ref name="socio_pop"/> |region3 = {{flag|Guyana}} |pop3 = 3,100 (2020) |ref3 = <ref name="joshua">{{cite web|url=https://www.joshuaproject.net/people_groups/11099/GY |title=Carib, Galibi in Guyana|website=Joshua Project|access-date=7 April 2021}}</ref> |region4 = {{flag|French Guiana}} |pop4 = 3,000 (2002) |ref4 = <ref name="socio_pop"/> |region5 = {{flag|Brazil}} |pop5 = 1,817 |ref5 = <ref name="anonby"/> |languages = [[Carib language|Carib]]<br/>Various local languages |religions = [[Christianity]], [[Native American religions]] |related = [[Kalinago|Island Caribs]] |footnotes = Also known as Kaliʼna, Karina, Kariña, Kaliña, Kalihna, Kalinya. }} '''ಕ್ಯಾರಿಬ್''' [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನೆರೆಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನಿ]]ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೆಸರ್ ಆಂಟಲಿಸ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಬಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹಿ ನರಭಕ್ಷಕ ಇಂಡಿಯನರು.ಇವರನ್ನು ಕಲಿನಾ ಜನರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೆರೆಯಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಇವರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜನಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬ ಎಂಬುದೂ ಒಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. [[ನರಭಕ್ಷಕತನ|ನರಭಕ್ಷಕ]] ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದ ಬಂದದ್ದು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ-ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ ನೆರೆಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾರಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ==ಮೂಲ== ಮೂಲತಃ ಆಂಟೆಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಪೇನಿನವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಇವರು ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸನ್ನು ಅರವಾಕನ್ ಪಂಗಡಗಳಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ ತೋಡುದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ದೂರ ಸಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅವರ ಪೈಕಿ ಗಂಡಸರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಕೊಂದು, ವಿಜಯ ಸಮಾರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೆರೆಯಾಳುಗಳ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡಿರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[File:Kalina.png|thumb|left|300px|Map indicating the current geographic distribution of the Kaliʼna population]] ಕ್ಯಾರಿಬಾನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನ [[ಗಯಾನ (ದೇಶ)|ಗಿಯಾನ]]ದಲ್ಲೂ [[ಅಮೆಜಾನ್|ಆಮೆಜಾóನ್ ನದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book |last= Courtz |first= Henk |date= 2008 |title=A Carib Grammar and Dictionary |url= https://books.google.com/books?id=SY6Exu40z8QC&q=carib+dictionary |publisher= Magoria Books |pages= 1–4|isbn= 978-0978170769 |access-date= May 22, 2014}}</ref> ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನ ಕಲಹಪ್ರಿಯರೂ ನರಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಮ್ಯವಾದವರು. ಅವರು ದ್ವೀಪವಾಸಿ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಗಳಷ್ಟು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿನಿರತರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆಯಾಡಲು ದೇಶೀಯ ಬಂದೂಕು ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಂತೆ ಇವರೂ ಬಹುತೇಕ ನಗ್ನರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ವಿಸ್ತøತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೊಬ್ಬ ಮುಖಂಡನಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅವರಿಗೆ [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಭೂತಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ತಮಗೆ ಹತೋಟಿಯಿದೆಯೆಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇತರ ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಪಂಗಡಗಳವರು [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನಿಜುವೇಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯ]]ಗಳ ನಡುವಣ ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಆಂಡಿಸ್|ಆಂಡೀ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪಂಗಡಗಳ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವರಿಗೂ ಗಿಯಾನ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಸಿಂಗು ನದಿಯ ಉಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುಯಿಕುರು, ಬಕೇರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನರಿದ್ದರು. ಇವರೂ ಕ್ಯಾರಿಬನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇವರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕ್ಯಾರಿಬರನ್ನು ಡಾಮಿನಿಕಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಈಗಲೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವದ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಯಾರಿಬ್}} a8qz27qzjgppz42c279ic1uevntaabv 1372208 1372207 2026-04-27T10:33:34Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಜನಾಂಗಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372208 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Kalina |image = [[File:School children Bigi Poika.jpg|250px]] |image_caption = Kalina schoolchildren from [[Bigi Poika]], [[Suriname]], 2002. |population = 44,741 |region1 = {{flag|Venezuela}} |pop1 = 33,824 (2011) |ref1 = <ref name="socio_pop">{{cite web|url=https://pib.socioambiental.org/en/Povo:Galibi_do_Oiapoque |title=Galibi do Oiapoque|website=Socio Ambiental|access-date=29 March 2021}}</ref> |region2 = {{flag|Suriname}} |pop2 = 3,000 (2002) |ref2 = <ref name="socio_pop"/> |region3 = {{flag|Guyana}} |pop3 = 3,100 (2020) |ref3 = <ref name="joshua">{{cite web|url=https://www.joshuaproject.net/people_groups/11099/GY |title=Carib, Galibi in Guyana|website=Joshua Project|access-date=7 April 2021}}</ref> |region4 = {{flag|French Guiana}} |pop4 = 3,000 (2002) |ref4 = <ref name="socio_pop"/> |region5 = {{flag|Brazil}} |pop5 = 1,817 |ref5 = <ref name="anonby"/> |languages = [[Carib language|Carib]]<br/>Various local languages |religions = [[Christianity]], [[Native American religions]] |related = [[Kalinago|Island Caribs]] |footnotes = Also known as Kaliʼna, Karina, Kariña, Kaliña, Kalihna, Kalinya. }} '''ಕ್ಯಾರಿಬ್''' [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನೆರೆಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನಿ]]ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೆಸರ್ ಆಂಟಲಿಸ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಬಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹಿ ನರಭಕ್ಷಕ ಇಂಡಿಯನರು.ಇವರನ್ನು ಕಲಿನಾ ಜನರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೆರೆಯಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಇವರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜನಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬ ಎಂಬುದೂ ಒಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. [[ನರಭಕ್ಷಕತನ|ನರಭಕ್ಷಕ]] ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದ ಬಂದದ್ದು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ-ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ ನೆರೆಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾರಬೀಯನ್ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ==ಮೂಲ== ಮೂಲತಃ ಆಂಟೆಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಪೇನಿನವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಇವರು ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸನ್ನು ಅರವಾಕನ್ ಪಂಗಡಗಳಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ ತೋಡುದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ದೂರ ಸಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅವರ ಪೈಕಿ ಗಂಡಸರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಕೊಂದು, ವಿಜಯ ಸಮಾರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೆರೆಯಾಳುಗಳ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡಿರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[File:Kalina.png|thumb|left|300px|Map indicating the current geographic distribution of the Kaliʼna population]] ಕ್ಯಾರಿಬಾನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನ [[ಗಯಾನ (ದೇಶ)|ಗಿಯಾನ]]ದಲ್ಲೂ [[ಅಮೆಜಾನ್|ಆಮೆಜಾóನ್ ನದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book |last= Courtz |first= Henk |date= 2008 |title=A Carib Grammar and Dictionary |url= https://books.google.com/books?id=SY6Exu40z8QC&q=carib+dictionary |publisher= Magoria Books |pages= 1–4|isbn= 978-0978170769 |access-date= May 22, 2014}}</ref> ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನ ಕಲಹಪ್ರಿಯರೂ ನರಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಮ್ಯವಾದವರು. ಅವರು ದ್ವೀಪವಾಸಿ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಗಳಷ್ಟು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿನಿರತರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆಯಾಡಲು ದೇಶೀಯ ಬಂದೂಕು ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಂತೆ ಇವರೂ ಬಹುತೇಕ ನಗ್ನರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ವಿಸ್ತøತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಇದ್ದು, ಅದಕ್ಕೊಬ್ಬ ಮುಖಂಡನಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅವರಿಗೆ [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಭೂತಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ತಮಗೆ ಹತೋಟಿಯಿದೆಯೆಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ರೋಗ]]ವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇತರ ಕ್ಯಾರಿಬೀಯನ್ ಪಂಗಡಗಳವರು [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನಿಜುವೇಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯ]]ಗಳ ನಡುವಣ ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಆಂಡಿಸ್|ಆಂಡೀ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪಂಗಡಗಳ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವರಿಗೂ ಗಿಯಾನ ಕ್ಯಾರಿಬ್ ಜನಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಬ್ರೆಜಿಲ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಸಿಂಗು ನದಿಯ ಉಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕುಯಿಕುರು, ಬಕೇರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳ ಜನರಿದ್ದರು. ಇವರೂ ಕ್ಯಾರಿಬನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇವರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಲೆಸರ್ ಆಂಟಿಲಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕ್ಯಾರಿಬರನ್ನು ಡಾಮಿನಿಕಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಈಗಲೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವದ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಯಾರಿಬ್}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] pc0x9nk45703qgq1zwfh60nleoiqtrq