ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1894 1372600 1372593 2026-05-02T13:47:28Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-26528-70|~2026-26528-70]] ([[User talk:~2026-26528-70|talk]]) to last revision by Anzx-ooo(TwinkleGlobal) 1372600 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = Group of monuments at Aihole | image = 8th century Durga temple exterior view, Aihole Hindu temples and monuments 3.jpg | caption = ದುರ್ಗಾ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ | location = [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|16|1|08|N|75|52|55|E|display=inline,title}} | locmapin = India#India Karnataka | map_caption = Location of Aihole | map_relief = yes | built = 4th–12th century CE | elevation = {{convert|810|m|abbr=on|0}} | architecture= Hindu, Jain, Buddhist temples and monasteries | area = {{convert|5|km2}} | nearest_city = [[Hunagunda]] | governing_body = Gram panchayati [[Archaeological Survey of India]] | website = }} ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿರುವ '''ಐಹೊಳೆ'''ಯು, [[ಬೆಂಗಳೂರು | ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ೪೮೩ ಕಿ. ಮೀ ಹಾಗೂ ಹುನಗುಂದ ದಿಂದ ೩೫ ಕಿ.ಮಿ ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹುನಗುಂದ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಐಹೊಳೆ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ===ಇತಿಹಾಸ=== ಐಹೊಳೆಯು [[ಬಾದಾಮಿ]] [[ ಚಾಲುಕ್ಯ | ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಐಹೊಳೆ ಒಂದು "ಅಧಿ ಷ್ಠಾನ". ಅಂದರೆ ಸರಕಾರದ ಆಡಳಿತಾಕಾರದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ರಾಜಧಾನಿನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಐಹೊಳೆಯ ಹೆಸರು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ '''ಆರ್ಯಪುರ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ''ಆರ್ಯಪುರ'''ವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ'''ಐಹೊಳೆ''' ಯಾಯಿ ತು. ಐಹೊಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಾಮ. ಐಹೊಳೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. 6ರಿಂದ 8ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಗುಹಾಲಯ ಹಾಗು ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಯ್ಯವೊಳೆ-ಆಯಿವೊಳೆ-ಐಯಾವೊಳಿ-ಆರ್ಯಪುರ ಮುಂತಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಬರುಬರುತ್ತ ಐಹೊಳೆ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಐನೂರು ಪಂಡಿತರು ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಐಹೊಳೆ ಎಂದಾಯ್ತೆಂತಲೂ ಪರುಶುರಾಮನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿ ರಕ್ತ ಸಿಕ್ತ ಪರಶುವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಹೊಳೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತೊಳೆದಾಗ ಇಡೀ ನದಿ ನೀರೆ ಕೆಂಪಾಯ್ತತಂತೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಊರಿನ ಮಹಿಳೆಯರು 'ಅಯ್ಯಯ್ಯೋ ಹೊಳಿ' ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದೇ ಮುಂದೆ ಬರುಬರುತ್ತ ಐಹೊಳೆಯಾಯ್ತೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳೂ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬-೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 'ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ'ದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಇತ್ತೆಂದು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಸಗು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಗಾರೆ, ಮಣ್ಣಿನ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಇಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಶಿಲಾಕೋಟೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಕಂದಕ ಇರುವುದನ್ನು ಈಗಲೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 120 ದೇವಾಲಯ ಹಾಗು 4 ಗುಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ವಾಸ್ತು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕೆಂಪು ಮರಳು ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕಾಲನ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕು ಹಾಳಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಾಗು ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಜ್ಷೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಧಿಯ ಆಶೆಯಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಳಾಗಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದಾಗಲೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಹಾಳಾಗಿವೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. == ದೇವಾಲಯಗಳು == ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಔತ್ತರೇಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಐಹೊಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ ೨೨ ವಿಭಾಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚಿಮಲ್ಲಿಗುಡಿ, ಲಡಖಾನ್ ಗುಡಿ, ಹುಚ್ಚಪ್ಪಯ್ಯಮಠ, ಗಳಗನಾಥ, ರಾವಲ್ ಪಹಡಿ, ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯ, ಜೈನರ ಮೇಗುತಿ ದೇವಾಲಯ, ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ಸಮರ್ಥನೆಯೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಆಯಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಇಂಥ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ೧. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ '''ದುರ್ಗಾ ದೇವಾಲಯ''' ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಇದು ಮೂಲತ: ಸೂರ್ಯದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಕೋಟೆ ಅಂದರೆ ದುರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ದುರ್ಗ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ ಶ 742ರಲ್ಲಿ 2ನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಅಳಿಯ ಕೋಮಾರಸಿಂಗ ಎಂಬುವವ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಎತ್ತರದ ಜಗತಿ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದು ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ. ಇದರ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲೀಷ ಅಕ್ಷರದ U ಆಕಾರದ ವಿಶಿಷ್ಠ ರಚನೆಯಿಂದ ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಐಹೊಳೆಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕಾಣುವ ಕ್ರಿ.ಶ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಮನಮೋಹಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ದುರ್ಗೆಯ ಮಂದಿರ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಮುಖಮಂಟಪದ ಭಿತ್ತಿಯ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಗುಹ -ನಾವೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನದಿ ದಾಟಿಸಿದ ಸುಂದರ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಪುರಾಣ, ಪುಣ್ಯಕಥೆಗಳ ಹಲವು ಕಥಾನಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ೨. ಕ್ರಿ.ಶ.೪೫೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ '''ಲಾಡಖಾನ್'''ದ್ದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯ. ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಕಲಶ ಮತ್ತು ನಿಂತ ನಿಲುವಿನ ಗಂಗೆ-ಯಮುನೆಯರ ಆಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಹೆಸರಿಗೂ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶ: ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನೊಬ್ಬ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬಹುದು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಸಮುದಾಯ ಭವನಾಗಿದ್ದು ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಚಳುಕ್ಯರ ರಾಜ ಲಾಂಛನ, ಕಲ್ಲಿನ ಏಣಿ ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಚಿತ್ತಾರದ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ ೩. ಕ್ರಿ.ಶ.೬೩೪ರಲ್ಲಿ ೨ನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ರವಿಕೀರ್ತಿಯಿಂದ '''ಮೇಗುಟಿ'''(ಮೇಗುಡಿ ಅಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಗುಡಿ) ದೇವಾಲಯವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಎತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.ಜಿನನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ ವಾಗಿದ್ದ ಈ ಗುಡಿಯು ಗರ್ಭಗೃಹ ಮತ್ತು ನವರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದ್ದು ಎತ್ತರದ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಎಂಬ ಕವಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖಮಂಟಪದ ಹೊರಭಿತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಚಾಳುಕ್ಯ ಅರಸರ ವಂಶಾವಳಿ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಹಾಗು ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಶಾಸನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಡಿ ಮೇಲೊಂದು ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮೇಲಿರುವ ಗರ್ಭಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿವೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಜಿನಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಅಧ್ಯನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ೪. '''ಕೊಂಟಿಗುಡಿ''' (ಕೊಂಟ ಅಥವಾ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಸದಾ ಹೊಂದಿದವನೊಬ್ಬನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು) ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ದೇವಾಲಯದ ೪ ಕಂಭಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವೇ ಇಲ್ಲ ;ಅವು ಅಡಿಯಿಂದ ಗುಂಡಾದ ಬೋದಿಗೆಯವರೆಗೆ ಚೌಕಾಕಾರವಾಗಿವೆ. ==ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಲೇಖನ== [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ, [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹುನಗುಂದ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ನಗರಕ್ಕೆ 26 ಕಿಮೀ ಪುರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಹಳ್ಳಿ. ಇದಕ್ಕೆ ಐಹೊಳ್ಳಿ, ಐವಳ್ಳಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರುಗಳುಂಟು. ಇದೊಂದು ಪುರಾತನ ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪವೈಭವದಿಂದಾಗಿಯೂ ಇತಿಹಾಸೋಪಯುಕ್ತ ಶಾಸನ ಸಂದೋಹದಿಂದಾಗಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ. ಸುಮಾರು 152 ಮೀ ಅಗಲದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಜೀರ್ಣ ಕೋಟೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಅದರಿಂದಾಚೆಗೂ ಗತಕಾಲದ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸು. 70 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದು. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳು ಅದರ ಮೇಲಿವೆ. ಊರಿನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಗುಡ್ಡ ಇಲ್ವಲನೆಂಬ ದೈತ್ಯನ ದೇಹವೆಂದು ಪ್ರತೀತಿಯುಂಟು. ಐವಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಐಯಹೊಳೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಳೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುರುಗಳು, ಅಯ್ಯಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇದು ಆರ್ಯಪುರ. ಐಹೊಳೆಯ ಲಾಡಖಾನ ಗುಡಿಯ ಮೇಲಿನ 6-7ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಯಪುರದ ಉಲ್ಲೇಖವುಂಟು. ಪುರಾಣದ ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷಾತ್ರವಧೆ ಪುರೈಸಿದ ಮೇಲೆ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಬಂದು ಅದರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊಡಲಿ ತೊಳೆದನಂತೆ. ಹೊಳೆಯ ನೀರು ರಕ್ತವರ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ‘ಐಹೊಳೆ!’ ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದನಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಐಹೊಳೆಯಾಯಿತೆಂದೂ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯ ಪುರಾತನವೂ ಸುಂದರವೂ ಆದದ್ದು ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ಇದರ ರಥೋತ್ಸವ. ಹೊಳೆಯ ದಂಡೆಯ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಊರಿಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಮುದಿಬೀದಿಯ ಆಚೀಚೆ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುರುಕು ದೇಗುಲಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೆಸರು ಮೇಗುಡಿ (ಮೇಗುಟಿ). ಇದೊಂದು ಜೈನಮಂದಿರ. ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಕಾಲದ್ದು. ಈ ಗುಡಿಯ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕೋಟೆಯಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. 556ನೆಯ ಶಕವರ್ಷದ (ಪ್ರ.ಶ. 634) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನವಿರುವುದು ದೇಗುಲದ ಪ್ರಾಕಾರದ ಹೊರಗೆ-ಪುರ್ವದ ಕಡೆಗೆ. ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಜ ಎರಡನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಆಸ್ಥಾನಕವಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಪುರ್ವೇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಗೋಚರವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ವೀರಜೀವನಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಉಜ್ಜ್ವಲಸಾಕ್ಷಿ. ಕದಂಬವಂಶಕ್ಕೆ ಕುಬ್ಜಕವಿಯ ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆಯೋ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಂಶಕ್ಕೆ ರವಿಕೀರ್ತಿಯ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ವಂಶಪರಂಪರೆ, ಎರಡನೆಯ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಯುದ್ಧವಿವರಗಳು, ಅವನ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರದ ವಿವರಗಳು-ಎಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ- ಪುಲಕೇಶಿ). ಚಾಳುಕ್ಯರು ಮೊದಲು ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆದೇವರೆಂದು ಪುಜಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅನಂತರ ಅವರು ವೈಷ್ಣವ ಮತ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿದರಾದರೂ ಅವರು ಅನ್ಯಮತಸಹಿಷ್ಣುಗಳು; ಜೈನರಿಗಾಗಿ ಬಸದಿಗಳನ್ನೂ ಶೈವರಿಗೆ ಶಿವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು ಮೇಗುಡಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ಐಹೊಳೆಯ ಸಮಗ್ರ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಊರಿನ ತುಂಬ ಚೆಲ್ಲಾಡಿದಂತಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಎತ್ತರವಾದದ್ದು ದುರ್ಗಿಯ ದೇಗುಲ. ಇದರ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಬೌದ್ಧ ಚೈತ್ಯಗಳಂತೆ ಅರ್ಧವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಯಾತಾಕಾರದ ಮಂಟಪವಿದೆ. ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿದಂತಿರುವ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಪಥ. [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]]ಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಖಭದ್ರ (ಪೋರ್ಚ್). ಮೇಲೆ ಔತ್ತರೇಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಸಣ್ಣ ಶಿಖರ. ಇಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವ ದಂಪತಿಗಳು. ಲಕುಳೇಶ, ಸಿಂಹ ಮುಂತಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ದೇಗುಲದ ಕಾಲ ಸು. 500 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಗುಹಾದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ನಡೆದು ಬಂದ ಹಾದಿಯ ನಾನಾ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದೇ. ಇದು ಚೈತ್ಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಚೈತ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲಣ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಪ್ರ.ಶ. 650-80ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ದೇಗುಲ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹಳೆಯದೆಂದು ಈಚಿನವರೆಗೂ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದೇ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮೇಗುಡಿ, ಲಾಡ್ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊಂತಗುಡಿಗಳು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯವೆಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಲಾಡ್ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊಂತಗುಡಿ ದೇಗುಲಗಳು [[ಬಾದಾಮಿ]]ಯ ಮೂರನೆಯ ಗುಹೆಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುವು. ಇವುಗಳ ಕಾಲ 578, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಾನಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗುಡಿಯ ಗೋಡೆಯ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ನಡುನಡುವೆ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳು. ಕೆಳಗಡೆ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಚಿತ್ರ. ಶಿಲ್ಪದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಅಷ್ಟೇನೂ ನಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣ. ಗುಡಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ್ದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಶಾಸನವೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ (450) ಲಾಡ್ಖಾನ್ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಂಟಪವೂ ಮುಖಮಂಟಪವೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇರುವುದು ಮಂಟಪದೊಳಗೆ. ಮಂಟಪವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಪ್ಪ ಚೌಕ ಕಂಬಗಳು ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರ ಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೊಂದು ಗುಡಿಯುಂಟು. ಈ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 8-9ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಐಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುಹಾದೇವಾಲಯಗಳುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೈನ. ಇವೆರಡಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೊಂದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಗುಹಾದೇವಾಲಯ; ಉಳಿದದ್ದು ನಿರ್ಮಿತ. ಜೈನ ಗುಹಾದೇವಾಲಯದ ಬೆಟ್ಟದ ಬಂಡೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿದೆ. ಪಡಸಾಲೆಯ ಮುಂದಿನ ಗೋಡೆ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದಾದದ್ದು. ಪಡಸಾಲೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯ ಕೆಳಗೆ ಪಾಶರ್ವ್‌ನಾಥ-23ನೆಯ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ; ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು. ಸ್ತ್ರೀಮೂರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಜಿನತೀರ್ಥಂಕರ ಮೂರ್ತಿಯ ಮಂದಿರವಿದು. ಇನ್ನೊಂದು ಗುಹಾದೇವಾಲಯ ಬಾದಾಮಿಯ [[ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರ ಕಾಲದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಟಪ, ಎರಡು ಬದಿಯ ಮಂಟಪಗಳು, ಸುಕನಾಸಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿ ಎಂಬ ಐದು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಬಲಭಾಗದ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ. [[ಷಣ್ಮುಖ]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಇವರನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡು [[ನಟರಾಜ]] ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೃಂಗಿ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. [[ಹರಿಹರ]], ಪಾರ್ವತಿ ಸಮೇತನಾದ [[ಶಿವ]], [[ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ]], [[ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಂದರಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ಗುಹದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ವರಾಹಮೂರ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪ ಬಲು ಸರಳ. ಆರನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಠಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಉಪಾಸ್ಯ ದೇವತೆಯಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದು ಹುಚ್ಚುಮಲ್ಲಿ ಗುಡಿ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಹೊಸ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅಂತರಾಳ. ಈ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ವಿಮಾನ, ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಸುಕನಾಸಿ ಮಂಟಪ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಪಥ, ಮುಖಮಂಟಪ-ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟು. ಸುಕನಾಸಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಈ ಗುಡಿಯಲ್ಲೇ ಮಾಡಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ ಕಾಲದ (708) ಶಾಸನವೊಂದುಂಟು. ಒರಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯದ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಪರಶುರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಈ ದೇಗುಲವಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ನಾರಾಯಣನ ಸುಂದರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವೊಂದು ಸನಿಯದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಕೊಂತಗುಡಿ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಐಹೊಳೆಯ ದೇಗುಲಗಳ ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಬಗಳನ್ನೂ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಐಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ (ಅಧಿಷ್ಠಾನ) ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಐಹೊಳೆ ಐದುನೂರು ಸ್ವಾಮಿಗಳ ವಣಿಕ್ಸಂಘದ ತವರೂರು, 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಪುಲಿಗೆರೆ ಸಂಘದಂಥ ಘಟನೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಲಾಡ್ಖಾನ್ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ 8 ಮತ್ತು 9ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿದ್ದು 500 ಐಹೊಳೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು (ಗಿಲ್ಡ್‌) ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ 2ನೆಯ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ (733-44) ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಹಾಜನರು ಮತ್ತು ನಗರರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ 500 ಮಹಾಜನರು (ಚತುರ್ವೇದಿಗಳು), 8 ನಗರರು. 120 ಊರಳಿಗಳು ದುರ್ಗಾಭಗವತಿಗೆ ದತ್ತಿಕೊಟ್ಟ ವಿವರವಿದೆ. ಪ್ರ.ಶ. 1186ರ ಚಾಳುಕ್ಯ ತ್ರಿಭುವನಮಲ್ಲನ ಶಿರಸಂಗಿಯ ಶಾಸನದಿಂದ ಐಹೊಳೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಣಿಕ್ ಸಂಘದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಐದುನೂರು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಅದರ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ದೇಶಗಳು ಅದರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದುವು. ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳೂ ಈ ಮಾತನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿವೆ. ಜೈನ, ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆಲ್ಲ ಐಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದವೆಂಬುದು ಅಲ್ಲಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವ ಸಂಗತಿ. ===ಛಾಯಾಂಕಣ=== {{Commons category|Aihole}} <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable sortable " --> <!--Show class="wikitable sortable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Photo Gallery </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery perrow="5" widths="135px" heights="115px> File:Aihole Galaganatha temple complex 1.jpg|ಗಳಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹ Image:Ravana Phadi cave at Aihole.jpg| Ravana Phadi cave at Aihole File:Ravana_phadi_cave_interior_1.jpg|Ravana phadi cave interior File:Meguti temple at Aihole fort.jpg|ಮೇಗುತಿ ದೇವಾಲಯ ಐಹೊಳೆ ಕೋಟೆ File:Mallikarjuna temple complex at Aihole.jpg|ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣ File:Durga temple complex at Aihole 1.jpg|ದುರ್ಗಾ ದೇವಾಲಯ ಐಹೊಳೆ File:Hucchimalli temple Aihole.jpg| ಹುಚ್ಚಿಮಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಐಹೊಳೆ File:Aihole temples 1.jpg|Temple at Aihole File:Aihole Huchhappayya math 1.jpg|ಹುಚ್ಚಪ್ಪಯ್ಯ ಮಠ File:Aihole Konti Gudi 1.jpg|ಐಹೊಳೆ ಕೊಂಟಿಗುಡಿ File:Aihole Temple 1.jpg|Aihole Temple File:Aihole temples 2.jpg|Temple at Aihole File:Aihole Temple tank 1.jpg|Temple tank at Aihole File:Ravana phadi cave 1.jpg|Ravana phadi cave File:Aihole Lad Khan temple interior.JPG|Aihole Lad Khan temple interior File:Matrikas Cave Temple Aihole India.jpg|Matrikas Cave Temple Aihole File:Gangadhara_Aihole.jpg| Gangadhara (Shiva) at Ravana phadi cave File:Uma Maheshvara Prince of Wales Museum.jpg|Aihole Uma Maheshvara, at [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya]] File:Mallikarjuna temple (11th century) at Aihole.jpg|A vew of the 11th century Mallikarjuna temple, a Kalyani (Later) Chalukya construction File:Profile of mantapa outer wall in Durga temple in Aihole.JPG|A profile of the Durga temple mantapa (hall) File:Wall relief in the Durga temple at Aihole.JPG|A wall relief at the Durga temple File:Relief work1 in the Ravana phadi cave temple in Aihole.jpg|A sanctum with relief at the Ravana Phadi cave temple File:Relief work2 in the Ravana phadi cave temple in Aihole.jpg|Relief sculpture in the Ravana Phadi cave temple </gallery> |} '''ಕಳ್ಳಿಗುಡ್ಡ''' ಬಾಗಲಕೋಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುನಗುಂದ ತಾಲೂಕಿನ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ 35.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹುನಗುಂದ ತಾಲೂಕಿನಿಂದ 23.4 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು 1ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಐಹೊಳೆ ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಕಳ್ಳಿಗುಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವು ಅಮೀನಗಡ ಹೋಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. '''ಇತಿಹಾಸ''' ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳಿಗಿಡಗಳು ಜಾಸ್ತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಊರಿಗೆ ಕಳ್ಳಿಗುಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಕನ್ನಡ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿ, ನ್ಯಾಯಬೇಲೆ ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು '''ಕೃಷಿ''' ಕಳ್ಳಿಗುಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ ಗೋದಿ, ಜೋಳ, ಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ, ಕಬ್ಬು, ತೊಗರಿ, ಇತ್ಯಾದಿ. '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು''' ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ - ದ್ಯಾಮಮ್ಮದೇವಿ, ದುರ್ಗಾದೇವಿ, ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ, ಅಂಗಳ ದ್ಯಾಮಮ್ಮದೇವಿ, ವಿಠ್ಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮಂದಿರ, ಆಂಜನೇಯ, ಮೊಹರಂ, ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು. ಈ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಜಾತ್ರೆ ಹೊಸ್ತಿಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಐಹೊಳೆ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾದಾಮಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] 5lgjaxxswatefr1wmtfzeefsirzr1pj 0 5039 1372636 1368709 2026-05-03T08:03:28Z Shiva Tej Patil 75545 ಆಂತರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ 1372636 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ| ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು= ಹಠವಾದಿ| ಚಿತ್ರ = HaTavaadi.jpg| ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = ೨೦೦೬| ನಾಯಕ(ರು) = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]], | ನಾಯಕಿ(ಯರು) = [[ರಾಧಿಕಾ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ|ರಾಧಿಕಾ]], | ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ದೊಡ್ಡಣ್ಣ]], [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು]], [[ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್]], [[ಶರಣ್ (ನಟ)|ಶರಣ್]] , [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]], ರೇಖಾದಾಸ್ | ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]], ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರು | ನಿರ್ದೇಶನ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ಸಂಕಲನ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ನಿರ್ಮಾಪಕರು = ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್ | ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣ = ಜಿ.ಎಸ್.ವಿ. ಸೀತಾರಾಂ | ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = [[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ]], ಮಾಲತಿ, [[ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್]], [[ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್]], [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]] }} '''ಹಠವಾದಿ''' - ೨೪ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೦೬ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರ.<BR> [[ರವಿಚಂದ್ರನ್|ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ನಾಯಕತ್ವದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಾಧಿಕಾ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ|ರಾಧಿಕಾ]] ಅವರು ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<BR> ಈ ಚಿತ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಕಲನ, ನಿರ್ದೇಶನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 'ಯಾರು ಯಾರು' ಎಂಬ ಗೀತೆಗೆ ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರು ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{ಚುಟುಕು-ಚಲನಚಿತ್ರ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] 01ks3k1jxc34edc14jqoxibcv1og663 0 8272 1372618 1360514 2026-05-02T23:37:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372618 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |Name = |German_name = München |image_photo = Munchen collage.jpg |imagesize = 300px |image_caption = From top left to bottom:<br/> The [[Munich Frauenkirche]], the [[Nymphenburg Palace]], the [[BMW]] [[BMW Headquarters|Headquarters]], the [[New Town Hall, Munich|New Town Hall]], the [[Hofgarten (Munich)|Munich Hofgarten]] and the [[Allianz Arena]]. |type = City |Wappen = DEU München COA.svg |image_flag = Flag of Munich (striped).svg|120px |lat_deg = 48 |lat_min= 8 |lon_deg = 11 |lon_min= 34 |Bundesland = Bavaria |Regierungsbezirk = Upper Bavaria |Landkreis = urban |Höhe = 519 |Fläche = 310.43 |Einwohner = 1458508 |Stand = 2008-12-31 |pop_ref = <ref>{{cite web |title=www.statistik.bayern.de |url=https://www.statistik.bayern.de/daten/bayern/bevoelkerung/ |author=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung |accessdate=17 May 2008 |language=German |archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084940/https://www.statistik.bayern.de/daten/bayern/bevoelkerung/%20 |url-status=dead }}</ref> |pop_urban = 2606021 |PLZ = 80331–81929 |PLZ-alt = 8000 |Vorwahl = 089 |Kfz = M |Gemeindeschlüssel = 09 1 62 000 |LOCODE = DE MUC |Gliederung = [[Boroughs of Munich|25 boroughs]] |Adresse = Marienplatz 8<br/>80331 München |Website = [http://www.muenchen.de/ www.muenchen.de] |Bürgermeister = [[Dieter Reiter]] |Bürgermeistertitel = Oberbürgermeister |Partei = SPD |ruling_party1 = SPD |ruling_party2 = Green |ruling_party3 = Rosa Liste |year_of_first_mention = 1158 }} [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶದ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಜರ್ಮನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬವೇರಿಯ ಪ್ರಾಂತದ ರಾಜಧಾನಿ. ಬರ್ಲಿನ್ನಿನ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 499 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 12,77,000 (1984). ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಮಹಾನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರನೆಯದು: ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೆರ್ಲೀನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬುರ್ಕ್ ಮಾತ್ರ ದೊಡ್ಡವು ([[:de:Liste_der_größten_deutschen_Städte|ಜರ್ಮನ್ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ)]]). == ವಿಶೇಷಗಳು == ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಸೀಮೆನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಬಿ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯು]] – ಇವುಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಗಳು ಮ್ಯೂನಿಕ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೭೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮ್ಯೂನಿಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದುವು. ೧೪೭೨ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗೊಲ್ಸ್ತತ್ ಎಂಬ ಬೇರೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಬವೇರಿಯದ ರಾಜರು ೧೮೨೬ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂನಿಕಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಈ ಲುದ್ವಿಕ್-ಮಕ್ಸಿಮಿಲಿಯಾನ್ಸ್-ಉನಿವೆರ್ಸಿತೇತ್ (LMU - [[:en:Ludwig_Maximilian_University_of_Munich|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[:de:Ludwig-Maximilians-Universität_München|ಜೆರ್ಮನ್]] ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ) ಸದ್ಯಃ ಜೆರ್ಮನಿಯ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೦ ಇಸವಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷಾ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ವರೆಗೆ ೩೪ ಮಂದಿ ನೋಬೆಲ್-ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ವಿಜೇತರು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಸರ್ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಜಲಪಾತಗಳೂ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ತೊರೆಗಳೂ ಸುಂದರ ಸರೋವರಗಳೂ ಉದ್ಯಾನಗಳೂ ಇದ್ದು, ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮ್ಯೂನಿಕ್‍ನ ಜರ್ಮನ್ ಹೆಸರು ಮ್ಯೂನ್‍ಷೆನ್. ಅಂದರೆ ‘ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ತಾಣ’ ಎಂದು. 1918ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ನಾಜಿû ಪಕ್ಷದಿಂದಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಎಲ್ಲರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಯಿತು. 1158ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಕ್ ಹೆನ್ರಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1181ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಟ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಬಾರ್ಬರೋಸ್ಸ ಎಂಬಾತ ರಾಜಕುಮಾರ ಹೆನ್ರಿಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ, ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಟ್ಟಲ್ಸ್ ಬಕ್‍ನ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ವಹಿಸಿದ. ವಿಟ್ಟಲ್ಸ್‍ಬಕ್ ರಾಜಸಂತತಿಯವರು ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ತನಕ ಸತತವಾಗಿ ಆಳಿದರು. 1919ರಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿಯ ತನಕದ ಮ್ಯೂನಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ, ನಾಜಿû ಪಕ್ಷ ರಚನೆಯಾಗಿ ಅದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದುದೇ ಆಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ, ನಗರ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಚರ್ಚ್ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಗಾಜಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಲೋಹಗಂಟೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಇವಕ್ಕೆ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು. ಆದುದರಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲೋಹ ಎರಕಹೊಯ್ಯುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣದ ಕುಸುರಿ, ಕೆತ್ತೆನಯ ಕೆಲಸದ ವಸ್ತುಗಳು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನುಗಳು, ಕನ್ನಡಕಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಗಾಜು ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಉಪಕರಣಗಳು ವಿದೇಶಿಯರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ಬೀರ್ ಪಾನೀಯ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಥೇಡ್ರಲ್ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು. ಪ್ರಪಂಚ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತು ವಿಶೇಷಗಳಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಂಥಗಳುಂಟು. ಐವತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದೆನಿಸಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಬಾಂಬ್‍ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸತತ ಶ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಹದಿನೈದು ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 1963ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪುನರ್ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಪಿನಾಕೊತೆಕ್, ನವ ಪಿನಾಕೊತೆಕ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಿಪ್ತೊತೆಕ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದವು. ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಗಳು ದೇಶವಿದೇಶಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವೆನಿಸಿದ್ದುವು. ಯುದ್ಧ ತರುವಾಯ, ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಅಳಿದುಳಿದ ಅಪರೂಪವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ.1826ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಶುಟ್‍ನಿಂದ ಮ್ಯೂನಿಕ್‍ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಲುಡ್ವಿಗ್. ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 1471ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆ. ಗ್ರೇಟ್‍ಬ್ರಿಟನ್, ಜರ್ಮನಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ದೇಶಗಳು 1938ರಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29 ರಂದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕೀಯಾದ ಸೂಡೆನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸೇರುವಂತಾಯಿತು {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮ್ಯೂನಿಕ್}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.muenchen.de/Rathaus/tourist_office/57799/index.html Munich Tourist Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813032414/http://www.muenchen.de/Rathaus/tourist_office/57799/index.html |date=2011-08-13 }} – up-to-date information for visitors *[http://www.mvv-muenchen.de/en/index.html Münchner Verkehrs- und Tarifverbund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408142147/http://www.mvv-muenchen.de/en/index.html |date=2007-04-08 }} – public transport network *[http://www.historicaleye.com/Munich1.html On the brink: Munich 1918–1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005051255/http://www.historicaleye.com/Munich1.html |date=2011-10-05 }} *[http://www.munichfound.com/ Munichfound] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613144725/http://www.munichfound.com/ |date=2019-06-13 }} – magazine for English speaking Münchners *[http://www.destination-munich.com/ Destination Munich] – An online guide *[https://www.munich-airport.com Munich Airport] – Official Website Franz Josef Strauss Airport * [[www.muenchen.tv|münchen.tv]] - local TV Station ; Photos *[http://www.europepictures.gm/europe/germany/munich/photos Europe Pictures – Munich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008211518/http://www.europepictures.gm/europe/germany/munich/photos |date=2007-10-08 }} *[http://www.photrax.com/index.php?page=user.view.image&imageId=454 Geocoded Pictures of Munich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702051051/http://www.photrax.com/index.php?page=user.view.image&imageId=454 |date=2017-07-02 }} *[http://www.panorama-cities.net/munich/munich.html Munich City Panoramas] – Panoramic Views and virtual Tours *[http://www.globosapiens.net/germany-travel/Bayern/Munich_pictures.html Globosapiens Travel Community] – Travel Tips *[http://www.flickr.com/groups/talesfromtoytown/pool Tales from Toytown] – Photos of Munich *[http://www.itravelnet.com/photography/europe/germany/munichphotogallery.html Munich photo gallery] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿ]] hpmfbde5uc25btuf6m43pfc4uam693d 0 10291 1372627 1343080 2026-05-03T04:07:09Z Vishwanatha Badikana 16878 1372627 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} {{Unref}} {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ. ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] lgyqkwnu6lxbdjkf3cafdh0dzjq92a5 1372628 1372627 2026-05-03T04:09:48Z Vishwanatha Badikana 16878 1372628 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] ocu6hc92q6dvm6w0egzq6fja2sleif7 1372629 1372628 2026-05-03T04:11:05Z Vishwanatha Badikana 16878 /* ನಿಧನ */ 1372629 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] slxwhtfrmb4w0rou2leip4g59k89row 1372630 1372629 2026-05-03T04:11:52Z Vishwanatha Badikana 16878 1372630 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] mvn7ch93fkhbrsc6m523mb70yb1p14f 1372631 1372630 2026-05-03T04:13:32Z Vishwanatha Badikana 16878 /* ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1372631 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] * [https://pustakapremi.wordpress.com/2018/12/24/ ತೀರ-ಕೆ-ಟಿ-ಗಟ್ಟಿ] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] qhewj3f77y6d7031za7gqlk32p1dd70 1372632 1372631 2026-05-03T04:16:33Z Vishwanatha Badikana 16878 /* ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1372632 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] * [https://pustakapremi.wordpress.com/2018/12/24/ ತೀರ-ಕೆ-ಟಿ-ಗಟ್ಟಿ] * [https://nasuku.com/category/ಗಟ್ಟಿ-ವಿಷ್ಣು-ನುಡಿ-ನಮನ] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] h0kbc4e0tvtq1zjd5mq5eqxmx7qhhhy 1372633 1372632 2026-05-03T04:16:58Z Vishwanatha Badikana 16878 /* ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1372633 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿ | birth_date = ಜುಲೈ ೨೨ ೧೯೩೮ | birth_place = ಕಾಸರಗೂಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲು | occupation = ಕಥೆಗಾರರು, ಕೃಷಿಕರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು }} '''ಕೆ. ಟಿ. ಗಟ್ಟಿ ''' (ಜನನ: ೨೨ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ. ಪತ್ರಿಕಾ ಧಾರವಾಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿ]]ನ [[ಕೂಡ್ಲು]] ಮೂಲ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಇತಿಯೋಪಿಯ|ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ. [[ಉಜಿರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸ. ಯುಗಾಂತರ, ಕಾರ್ಮುಗಿಲು, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಚಕ್ರಬಂಧ (ಕಾದಂಬರಿ), ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ, ಮನುಷ್ಯ ವಾಸನೆ (ಕಥೆ), ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರೋಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ (ಕವಿತೆ), ಕುರುಡರು, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ (ನಾಟಕ) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು. "ಬೊಂಬೆಯಾಟ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ.<ref>https://www.sallapa.com/2024/02/blog-post_19.html</ref> ==ಜೀವನ== ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಭಾಷಾತಜ್ಞ, ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೆನಿಸಿದ ಕೆ.ಟಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೨೨ ರಂದು ಕಾಸರಗೋಡು ಸಮೀಪದ ಕೂಡ್ಲೂವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೫೭ರಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾದರೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಪ್ರಿಯರಾದ ಧೂಮಪ್ಪನವರು ಕೂಡ್ಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯೊಡನೆ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದು, ಸಿಕ್ಕಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಓದಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು. ತಾಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರಿಯವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ತುಳು]]-[[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಪಾಡ್ಡನ|ಪಾಡ್ದನ]]ಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಎಸ್‌.ಎಸ್‌.ಎಲ್‌.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ನಂತರ ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ನಂತರ ಪಿ.ಯು. ಹಾಗೂ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಮಾಯಿಪ್ಪಾಡಿಯ ಸರಕಾರಿ ಬೇಸಿಕ್‌ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ತಲಚೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಿ.ಎಡ್‌. ಪದವಿ ಪಡೆದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದು ಕಾಸರಗೋಡಿದ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು [[ಕೇರಳ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ [[ಮಣಿಪಾಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಂ.ಐ.ಟಿ.]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸೇರಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಡುಪಿಯ ಟಿ.ಎಂ.ಎ.ಪೈ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿಬಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉಜಿರೆಯ ಬಳಿ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ‘ವನಸಿರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿ ಕಥಾಲೋಕ == ಕೆ.ಟಿ.ಗಟ್ಟಿಯವರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಸುಧಾವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು 1976ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಎನಿಸಿ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸತತವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಸಾಫಲ್ಯ’ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಸೇರಿ 2004ರವರೆಗೆ ಅವರ 14ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸುಧಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರದ್ದೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದೂ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯೇ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ತುಷಾರ |ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’, ಕಾಮಯಜ್ಞ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಗೆಳತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜಾರಿ’, ಕಾದಂಬರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅವಿಭಕ್ತರು’, [[ತರಂಗ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ತರಂಗ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರಂತರ’, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ (ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ನವಂಬರ್ 10’, [[ಕರ್ಮವೀರ |ಕರ್ಮವೀರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಸನ್ನಿವೇಶ’, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾರ್ಮುಗಿಲು’, [[ಮಂಗಳ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಮಂಗಳ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ‘ರಸಾತಳ’ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮುಕ್ತ, ಅವಿಭಕ್ತರು, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಕೂಪ, ಪೂಜಾರಿ, ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ, ಯುಗಾಂತರ, ಶಿಲಾತಪಸ್ವಿ, ಸ್ವರ್ಣಮೃಗ, ಅರಗಿನ ಮನೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಹೀಗೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಐವತ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಶಬ್ದಗಳು’. ಅವರು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತು. ಇವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ನಿಂಬೆಗಿಡವನ್ನು ಕುರಿಯೊಂದು ಬಂದು ತಿನ್ನತೊಡಗಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡು ಓಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯವರೆಗೆ ಕಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡಿತಂತೆ. ಬೇರೆಯವರ ದೇಶ, ಅವರ ಮಣ್ಣು, ಅವರ ಗಿಡ, ಅವರ ಕುರಿ - ನಾನು ಓಡಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯಾ? ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಈ ತುಮುಲಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದದ್ದೇ ಅವರ ‘ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ’ ಕಾದಂಬರಿ. ಗಟ್ಟಿಯವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು ‘ಮನುಷ್ಯನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ನೀಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಭೂಗತ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’, ‘ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ==ಕಾದಂಬರಿಗಳು== # ಕಾರ್ಮುಗಿಲು # ಪುನರಪಿ ಜನನಂ # ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ # ಕಾಮರೂಪಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಉರಿ # ಶಬ್ದಗಳು # ನಿರಂತರ # ಸ್ವರ್ಣ ಮೃಗ # ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ # ಪರುಷ # ಅಶ್ರುತ ಗಾನ # ಅರಗಿನ ಅರಮನೆ # ಶಿಲಾ ತಪಸ್ವಿ # ಸನ್ನಿವೇಶ # ಗ್ಲಾನಿ # ಪರಮಾರ್ಥ # ಪರಿಧಿ # ಪೂಜಾರಿ # ಮನೆ # ಕೆಂಪು ಕಳವೆ # ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ # ಭೂಮಿಗೀತೆ # ಕೂಪ # ಅಪೂರ್ಣ # ಸುಖಾಂತ # ಸಾಫಲ್ಯ # ಕಾಮಯಜ್ಞ # ಅವಿಭಕ್ತರು # ರಸಾತಳ # ನವೆಂಬರ್ 10 # ಯುಗಾಂತರ # ಮಿತಿ # ರಾಗಲಹರಿ # ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾ ಅಮೃತಂ ಗಮಯ # ಏಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೂಕದ ಹುಡುಗಿ # ಇತಿಹಾಸದ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ # ಅನಂತರ # ಅಂತರಂಗದ ಅತಿಥಿ # ಯುದ್ಧ ==ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹಗಳು== ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಅವರ ಹಲವಾರು ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು, ‘ಮೂರನೆಯ ಧ್ವನಿ’ (ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನ), ‘ನಿನ್ನೆ ನಾಳೆಗಳ ನಡುವೆ’ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನ), ‘ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳು’, ‘ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಕಾಶ’, ‘ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಳದ ತಂತಿ’ (ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಕೃತಿಗಳು) ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ==ಕವಿತೆಗಳು== ‘ಝೇಂಕಾರದ ಹಕ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿಯವರ ಕವನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಅನುವಾದ ‘ನನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಹುಡುಗಿ’ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕಗಳು== ತಂದೆತಾಯಿಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ನಾಟ್ಕ, ಕೆಂಪುಕಾಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ, ಕುರುಡರು, ನಗರ ಪರ್ವ, ಬೊಂಬೆಯಾಟ, ಜುಜುಬಿದೇವರ ಜುಗಾರಿ ಮುಂತಾದವು. ಹೀಗೆ ಮೂಡಿ ಬಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಪ್ರೌಢರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಪಂಜಾಬಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ==ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರಕ ಬರಹಗಳು== ಕೆ ಟಿ ಗಟ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾಷ್ಯಾಧ್ಯಯನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಉಚ್ಚಾರಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಧ್ಯಯನ, ನಿಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಕನ್ನಡ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಲಿಸಿ ಕಲಿಸಿ ಮುಂತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕನ್ನಡ ಬೈಲಿಂಗ್ಟಲ್‌, ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ, ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್, ಹೌಟು ಟೀಚ್‌ ಯುವರ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ನಡ, ಲರ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಥ್ರೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಲರ್ನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಥ್ರೂ ಕನ್ನಡ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇವು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಕಾರಿ ಎನಿಸಿವೆ. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಡಮಾನ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ‘ನಿಸರ್ಗ ಕನ್ಯೆ ಅಂಡಮಾನ್‌’, ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ‘ಗುಳಿಗೆಗಳು’ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ‘ತೀರ’ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== * ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ‘ಸಂದೇಶ’ ವರ್ಷದ ಲೇಖಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ಸಾಹಿತ್ಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ -೨೦೧೧ ಗೌರವ, * ನಾಟಕಗಳಿಗಾಗಿ ಚದುರಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಂತೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲಾ ೧೦ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ * ಕಾಸರಗೊಡು ಜಿಲ್ಲಾ ೨ನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ==ನಿಧನ== ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ರಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೮೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/famous-novelist-kt-gatti-passed-away-2691138</ref>, <ref>https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/famous-kannada-novelist-kt-gatti-passes-away/articleshow/107813206.cms</ref>, <ref>https://udayavani.com/articles/special/k-t-gatti-was-touched-mind-and-moved</ref>, <ref>https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2024/Feb/19/mangaluru-famous-novelist-kt-gatti-passed-away</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://kanaja.karnataka.gov.in/event/%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%97%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/ ಕಣಜ] * [https://www.bookbrahma.com/author/k-t-gatti ಬುಕ್ ಬ್ರಹ್ಮ] * [https://kannadakali.com/article/language/ktgatti.html ಕನ್ನಡಕಲಿ] * [https://pustakapremi.wordpress.com/2018/12/24/ ತೀರ-ಕೆ-ಟಿ-ಗಟ್ಟಿ] * [https://nasuku.com/category/ ಗಟ್ಟಿ-ವಿಷ್ಣು-ನುಡಿ-ನಮನ] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೪ ನಿಧನ]] 2bp2qc148vi6izjlvdgu3ligmb36u76 0 19477 1372614 1372182 2026-05-02T21:31:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372614 wikitext text/x-wiki [[File:Pt. Jasraj at a concert in Hyderabad, with this disciples.jpg|thumb|400px|Singer [[Pandit Jasraj]] accompanied by his students (2017).]] '''ಮೇವಾತೀ ಘರಾನಾ''' ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾದ ಒಂದು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]]ದ [[ಘರಾನಾ]]. [[ಉಸ್ತಾದ್ ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್]] ಈ ''ಘರಾನಾ''ದ ಅಧುನಿಕ ಕುಲಾಧಿಪತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್]] ಈ ಘರಾನಾದ ಸದ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೇವಾತಿ '''ಘರಾನಾ''' ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗೀತ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ . ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಈ ಘರಾನಾವನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋಳ್ಕರ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದೋರ್‌ನ ಸಹೋದರರಾದ ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ಬೀಂಕರ್) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು .<ref>{{cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|url-status=dead|title=Gharanas of Hindustani Music (scroll down to read about Mewati Gharana)|website=Cultural India website|archive-date=21 September 2023|access-date=23 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921150734/https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html}}</ref><ref name=Newsline>{{Cite journal|url=https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|title = Obituary: Rais Khan (The Maestro Departs)|journal = Newsline magazine|last1 = Adnan|first1 = Ally|date = June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529051631/https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|archive-date=29 May 2023|access-date=25 March 2024|url-status=dead}}</ref> ಈ ಘರಾನಾದ ಸದಸ್ಯರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/analysis/pandit-jasraj-the-tansen-of-our-times-opinion/story-LhaqjHQM2miI1pFVX1dhZK.html|title = Pandit Jasraj: The Tansen of our times &#124; Opinion|website=Hindustantimes.com|date = 18 August 2020}}</ref> . ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಶೈಲಿಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ, ಘರಾನಾವು ಖಂಡರ್‌ಬನಿ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. <ref>{{cite web |url=http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181 |title=Evolution of Hindustani music; Patron and Patronage - The Compass |website=Thecompass.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125183251/http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181 |archive-date=2019-01-25}} </ref> ಪಂ. ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರು ಗಾಯಕಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಘರಾನಾವು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು <ref>{{cite book |last1=Nagarkar |first1=Samarth |title=Raga Sangeet: Understanding Hindustani Classical Vocal Music |date=2013 |publisher=Chhandayan, Inc. |location=New York}}</ref> . == ಇತಿಹಾಸ == ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಮೇವಾಟಿ ಘರಾನಾದ ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Afshan Ahmed |first1=Afshan |title=Pandit Jasraj brings his Mewati style of Hindustani classical music to Dubai |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music/pandit-jasraj-brings-his-mewati-style-of-hindustani-classical-music-to-dubai-1.297663 |access-date=25 January 2019 |publisher=The National |date=December 15, 2013}}</ref> ಅವರು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಘರಾನಾ (ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಕಾ ಘರಾನಾ) ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Ashok |title=Music makers: living legends of Indian classical music |date=February 2, 2004 |publisher=Rupa & Co |page=97}}</ref> . ===ಹೆಸರಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ === ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು [[ದೆಹಲಿ]] , [[ಜೈಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಇಂದೋರ್]] ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೇವಾತ್ ( ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೇವಾರ್ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Chib |first1=Satyendra Krishen Sen |title=Companion to North Indian classical music |date=2004 |publisher=Munshiram Manoharlal Pub |page=171}}</ref> === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === [[ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್]] ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್, ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್, ಚಿಮನ್‌ಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.visualfxindia.com/mewatigharana/html/tree.html|title=MEWATI GHARANA|website=Visualfxindia.com|access-date=23 March 2022}}</ref> ನತ್ತುಲಾಲ್ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರಿಗೆ ರವಾನಿಸಿದರು, ಅವರು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.visualfxindia.com/mewatigharana/html/ghulam_qadir.html|title = Mewati Gharana|website=Vidualfxindia.com}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಘರಾನಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ರಜಬ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು <ref>{{cite book |last1=Shafi |first1=Afshana |title=THE LEGACY OF GANGUBAI HANGAL |date=2017 |publisher=Horizon Books |page=125}}</ref> , ಅವರ ತಂದೆ ಮಂಗ್ಲು ಖಾನ್ ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು [[ಬಂದೇ ಅಲಿ ಖಾನ್]] (ಉದಾ. ವಿಸ್ತೃತ ಘರಾನಾದ ಸದಸ್ಯ) ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರು..<ref>{{cite web|url=https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|title=Rajab Ali Khan (1874-1959) : Profile|website=Parrikar.org|access-date=23 March 2022}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೋತಿರಾಮ್ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರಿಗೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮೇವಾಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿಯಾದ ತಬಲಾ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.[[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್|ಜಸ್ರಾಜ್]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು [[ಬೇಗಂ ಅಖ್ತರ್]] ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. [[ಓಂಕಾರನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಶೈಲಿವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಭಾವನಾತ್ಮಕ, ಭಕ್ತಿ, ಲಯಬದ್ಧ-ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೇವಾಟಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು . === ವಂಶಾವಳಿ === ಘಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದರು; ಖಂಡರ್ಬಾನಿ ಧ್ರುಪದ್ ಬಾಜ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಗಾಯಕಿ . ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಹದ್ದು-ಹಸು ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ, ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ಖಯಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಮೇವಾತಿ ಗಾಯಕಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು . ಲಕ್ನೋದ ಶಕ್ಕರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್, ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದರು<ref>{{cite book |last1=Wade |first1=Bonnie C. |title=Khyal: Creativity Within North India's Classical Music Tradition |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |location=Great Britain |page=37}}</ref> . ಅವರ ಮಗ ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಹದ್ದು ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೂಲಕ, ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನಾ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ "ತಾನ್ ಬಾಜಿ" ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book |last1=Dhar |first1=Sunita |title=Senia gharana, its contribution to Indian classical music |date=1989 |publisher=Reliance Pub. House |page=15}}</ref> ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂತತಿ ಬಡೇ ಮುಬಾರಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತ ಬಡೇ ಮುಬಾರಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನತ್ತು ಖಾನ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ,<ref>{{Cite web|url=http://www.sharadsathe.com/gwalior_gharana.html|title = Pandit Sharad Sathe: Gwalior Gharana|website=Sharadsathe.com}}</ref> ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಮಹಾರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್‌ನ]] ರೇವಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. <ref>{{cite book |last1=Mukhopādhyāẏa |first1=Kumāraprasāda |title=The Lost World of Hindustani Music |date=2006 |publisher=Penguin Books |location=India |page=64}}</ref> ಘಗ್ಗೇ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಸಂಗೀತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|title=The Maestro Departs|website=Newslinemagazine.com|access-date=2026-04-07|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111181358/https://newslinemagazine.com/magazine/the-maestro-departs/|url-status=dead}}</ref> ==== ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ==== ಸಂಗೀತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅರಸಿ, ಅವರ ಪೂರ್ವಜರು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಮೊದಲು ಭೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು <ref>{{cite book |last1=Dāśaśarmā |first1=Amala |title=Musicians of India: Past and Present : Gharanas of Hindustani Music and Genealogies |date=December 1, 1993 |publisher=Naya Prokash |pages=78, 239–240}}</ref>. ಈ ವಲಸೆಗಳು ಘರಾನಾದ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮೇವಾಟಿ ಗಯಾಕಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಘರಾನಾವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಂಶಾವಳಿ == === ವಂಶಾವಳಿ === ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಣೆಯು ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಒದಗಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಖಾತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. The below illustration is based on the historical account provided by Siraj Khan.<ref>{{cite book |last1=Nadkarni |first1=Mohan |title=The Great Masters: profiles in Hindustani classical vocal music |date=1999 |publisher=HarperCollins Publishers India |location=India |page=38}}</ref> {{Tree chart/start|style=font-size:85%;line-height:100%;}} {{Tree chart| | | | | | |DHRUP|DHRUP=''ಖಂಡರ್‍ಬಾನಿ<br />ದ್ರುಪದ್ ಪದ್ಧತಿ''}} {{Tree chart| | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | | | |DADAT|DADAT=ದಾದ ತಿಕ್ಕಡ್<br />of [[ಆಗ್ರಾ]]<br />([[dhrupad]]iya)}} {{Tree chart| | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | |WAZIR| |IMAMK|WAZIR=ವಾಜಿರ್ ಖಾನ್ <br />([[dhrupad]]iya) |IMAMK=ಇಮಾಂ ಖಾನ್ <br />([[dhrupad]]iya)}} {{Tree chart| | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |}} {{Tree chart| | | | |WAHID| |GHAGG| |MUNAV|GHAGG='''[[ಘಗ್ಗೆ ನಾಜಿರ್ ಖಾನ್]]''' <br />(ಮಗ) |WAHID=[[ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ವೀಣಾ ವಾದಕ)|''ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್''']] <br />(ಮಗ) |MUNAV=[[Mewati Gharana|ಮುನಾವರ್ ಖಾನ್]] <br />(ಮಗ)}} {{Tree chart/end}} === ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ === ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಬೇರುಗಳ ದೃಶ್ಯ ನಿರೂಪಣೆ. {{familytree/start|style=font-size:85%;line-height:100%;}} {{familytree| | | | | | | | |GWALI| |DELHI| |KHAND| |KIRAN| |DAGAR|GWALI=[[ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾಣ|''ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾಣ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |DELHI=[[Qawwal Bacchon gharana|''ಖವಾಲ್ ಬಚ್ಚೋ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |KHAND=[[Dhrupad#Gharanas and style|''ಖಂಡರ್ಬಾನಿ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |KIRAN=[[ಕಿರಾಣ ಘರಾಣ|''ಕಿರಾಣ ಘರಾಣ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']] |DAGAR=[[Dagar gharana|''ದಾಗರ್ ಬಾನಿ<br />ಗುರು ಪರಂಪರೆ'']]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | |}} {{familytree| | | | | | | | |HADDU| | |:| | | |:| | |SADIQ| |BEHRA|HADDU=[[Haddu Khan|ಹಡ್ಡು ಖಾನ್<br />(ಗ್ವಾಲಿಯರ್)]] |SADIQ=[[Kirana gharana|ಸಾದಿಕ್ ಆಲಿ ಖಾನ್<br />(ಕಿರಾಣ)]] |BEHRA=[[Dagar gharana|ಬೆಹ್ರಾಂ ಖಾನ್<br />(ದಾಗರ್ ಬಾನಿ)]]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| | | |:| |}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | |BADEM| | |:| | | |L|~|V|~|J|DAUGH=[[Haddu Khan|(Daughter)]] |BADEM=[[Bade Mohammed Khan|Bade Mohammed<br />Khan (Rewa)]]}} {{familytree| | | | | | | | |CHOTE| | |:| | | |:| | | | |BANDE|CHOTE=[[Chote Mohammed Khan|Chote Mohammed<br />Khan (son)]] |BANDE=[[Bande Ali Khan|Bande Ali Khan<br />(beenkar)]]}} {{familytree| | | | | | | | | |:| | |WARIS| |IMAMK| | | | |:|WARIS=[[Waris Ali Khan|Waris Ali Khan<br />(son)]] |IMAMK=[[Imam Khan (musician)|Imam Khan]]<br />([[Dhrupad]]iya) |MURAD=[[Murad Ali Khan|Murad Ali Khan<br />(son)]] |MUNNA=[[Munnawar Ali Khan|Munnawar Ali Khan<br />(son)]] |KUTUB=[[Kutub Ali Khan|Kutub Ali Khan<br />(son)]] |MUBAR=Mubarak Ali Khan<br />(son, Jaipur Court)}} {{familytree| | | | | | | | | |L|~|V|~|J| | | |:| | | | | |:|}} {{familytree| | | | | | | | | | | |:|F|~|~|~|~|A|~|~|~|~|7|:|}} {{familytree| | | | | | | | | | | |D|J| | | | | | | | | |L|C|}} {{familytree| | | | | | | | | | |GHAGG| | | | | | | | | |WAHID| | | | |WAHID=[[#Utd. Wahid Khan|'''Wahid<br />Khan'''<br />(co-founder,<br />beenkar)]] |GHAGG=[[#Utd. Ghagge Nazir Khan|'''Ghagge Nazir<br />Khan'''<br />(co-founder,<br />vocalist)]]}} {{familytree| | | | | |,|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|.|,|-|-|v|-|-|+|-|-|v|-|-|v|-|-|.|}} {{familytree|MIXED| |CHIMA| |NATTH| |MUNAW| |!|!| |BEGUM| |!| |MAJID| |!| |LATIF|MIXED=''[[Qawwal Bacchon gharana|Qawwal Bacchon]] &<br />[[Bande Ali Khan|Bande Ali Khan<br />Parampara]]'' |CHIMA=[[Pandit Chimanlal|Pandit<br />Chimanlal]] |NATTH=[[Pandit Natthulal|Pandit<br />Natthulal]] |MUNAW=[[Munavvar Khan|Munavvar<br />Khan]] |MAJID=[[Majid Khan (beenkar)|Majid<br />Khan]] |LATIF=[[Latif Khan (beenkar)|Latif<br />Khan]] |BEGUM=[[Rais Khan|Begum<br />Hasibanbai]]}} {{familytree| |:| | | | | | | |!| | | |`|-|-|+|'| | |!| |HAMID| |!| |SADDA| |!| |HAMID=[[Hamid Khan (beenkar)|Hamid<br />Khan]] |SADDA=[[Saddan Khan|Saddan<br />Khan]]}} {{familytree|RAJAB| | | | | |MOTIR| | | | |QADIR| | |!| | | | | |!| | | | | |!| |RAJAB=[[Rajab Ali Khan|Rajab Ali<br />Khan]] |MOTIR=[[Pandit Motiram|Pandit<br />Motiram]] |QADIR=Ghulam Qadir<br />Khan}} {{familytree| |`|-|-|.|,|-|-|-|^|-|.| | | | |!| | | |!| | | | | |!| | | | | |!|}} {{familytree| | | | |`|(| | | | | |!| | | | |!| | | |!| | | | | |!| | | | | |!|}} {{familytree| | | | |JYOTI| | | | |!| | | | |!| | | |!| | | | |SHAFI| | | | |!|JYOTI=[[Pandit Jyotiram|Pandit<br />Jyotiram]] |SHAFI=[[Mohammed Shafi|Mohammed<br />Shafi]]}} {{familytree|AGRAG| | |!| | | | | |!| | | |JAIWA| |MOHAM| | | | | | | | | |KANIZ|AGRAG=''[[Agra gharana|Agra Gharana<br />Parampara]]'' |JAIWA=[[Jaiwant Singhji Waghela|Jaiwant Singhji<br />Waghela]] |KANIZ=[[Rais Khan|Begum Kaniz<br />Fatima]] |MOHAM=[[Rais Khan|Mohammed<br />Khan]]}} {{familytree| |:| | | |)|-|v|-|-|-|+|-|-|-|-|(| | | |!| | | | | | | | | | | |:|}} {{familytree|ABDUL| | |!| |!| | |MANIR| | | |!| | | |!| | | | | | | | | | | |:|ABDUL=[[Abdul Kadar Khan|Abdul Kadar<br />Khan]] |MANIR=[[Pandit Maniram|Pandit<br />Maniram]]}} {{familytree| |`|-|v|-|'| |!| | | |:| | | |PRATA| | |!| | | | | | | | | | | |:|PRATA=[[Pandit Pratap Narayan|Pandit<br />Pratap Narayan]]}} {{familytree| | |PURAN| |JASRA| | |:| | | | |:| | |RAISK| | | | | | | | | | |:|PURAN=[[Pandit Puranchandra|Pandit<br />Puranchandra]] |JASRA=[[Pandit Jasraj|Pandit<br />Jasraj]] |RAISK=[[Rais Khan|Rais Khan<br />(sitarist)]]}} {{familytree| | | | | | | |:| | | |:| | | | |:| | | |:| | | | | | | | | | | |:|}} {{familytree/end}} == ಅವಲೋಕನ == === ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿಧಾನಗಳು === ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಕಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ , ಮೇವಾಟಿ ಗಾಯಕಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇವಾಟಿ ಗಾಯಕಿ ಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ( ಬಂದಿಶ್ ) ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ..<ref>{{Cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|title=Gharanas of Hindustani Music - Hindustani Classical Gharanas - Hindustani Music Gharanas|website=Culturalindia.net|access-date=2026-04-07|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629081612/https://www.culturalindia.net/indian-music/hindustani-gharanas.html|url-status=dead}}</ref> ಗಾಯಕಿ ಸರ್ಗಮ್ ಮತ್ತು ತಿಹೈಗಳ ಗಣನೀಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://harmonyom.blogspot.com/2010/11/ptmaniram-and-brothers-22.html|title = HarmoNYom "A Voice for Indian Classical Music": Tribute! Pt. Maniram and the Mewati Gharana!|website=Harmonyom.blogspot.com|date = 16 November 2010}}</ref> . ಕಚ್ಚಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ತಾನ್‌ನ ವಿಧಾನವು ಪಟಿಯಾಲ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಟಪ್ಪಾ ಗಾಯಕಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಗಾಯಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ . ಗಾಯಕಿಯ ಮೀಂಡ್ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಗಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Partha |title=At the crossroads |url=https://fountainink.in/reportage/at-the-crossroads |access-date=25 January 2019 |website=Foundtainink.in |date=December 6, 2017}}</ref> ==== ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ==== "ಶುದ್ಧ ವಾಣಿ" (ಶುದ್ಧ ಧ್ವನಿ), "ಶುದ್ಧ ಮುದ್ರೆ" (ಶುದ್ಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ), ಮತ್ತು "ಶುದ್ಧ ಸುರ್" (ಶುದ್ಧ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು) ಆಧರಿಸಿ ಮೇವಾಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಗತ್ಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ref>{{cite book |last1=Goswami |first1=O |title=The Story Of Indian Music |date=1957 |publisher=Asia Publishing House |page=180 |url=https://archive.org/stream/TheStoryOfIndianMusicO.Goswami1957/The%20Story%20of%20Indian%20Music_O.Goswami_1957_djvu.txt}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/th21X-7T0G4 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20200302103604/https://www.youtube.com/watch?v=th21X-7T0G4 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=th21X-7T0G4| title = Pandit Maniram ji and Pandit Jasraj ji | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece|archive-date=5 April 2023|title=Pandit Jasraj, a star of Mewati (gharana)|newspaper=The Hindu newspaper|date=15 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405012430/https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece|access-date=24 March 2024}}</ref> ==== ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳು ==== ಸೂಫಿಯಾನಾ ಮೌಸಿಕಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಮೂಲಕ , ಮೇವಾತಿ ಗಾಯಕಿ ಆಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಶಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಂ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಸ್ಮಾಯಿಲಿಸಂ ) ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತದ ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸುಮಧುರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿಯೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mohan Nadkarni on Rajashthani Music">{{cite news|last1=Nadkarni|first1=Mohan|title=Hindustani Music in Rajasthan|url=http://www.mohannadkarni.org/hindustani-music-in-rajasthan/|newspaper=The Illustrated Weekly of India|date=29 June 1980|access-date=30 October 2018}}</ref> ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‌ಜಿ<ref>{{Cite web|url=https://www.parrikar.org/hindustani/todi/|title = The Empire of Todi|website=Parrikar.org}}</ref> ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಘರಾನಾದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |last1=Zutshi |first1=Minna |title=Sangeet Samrat |url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060422/saturday/main1.htm |access-date=25 January 2019 |publisher=The Tribune (India) |date=April 22, 2006}}</ref> ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ದಶಾವತಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಆಗಾ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಇಮಾಮ್ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತನೇ ಅವತಾರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ . ^{[ ''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ'' ]} "ಓಂ ಶ್ರೀ ಅನಂತ ಹರಿ ನಾರಾಯಣ" ಎಂಬ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಲಾಪಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . [ ^{ಉಲ್ಲೇಖದ ''ಅಗತ್ಯವಿದೆ'' ]} === ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತ ಸಾಮಗ್ರಿ === ==== ರಾಗಗಳು ==== ಮೇವಾತಿ ಘರಾನಾ ತನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ: * ರಾಗ ಜೈವಂತಿ ತೋಡಿ: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ [[ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್]] ಮತ್ತು [[ತೋಡಿ]] ರಾಗಗಳ ಮಿಶ್ರಣ . * ರಾಗ ಜೈವಂತ್ ಸಾರಂಗ್: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ [[ಜೈಜೈವಂತಿ]] ಮತ್ತು ಸಾರಂಗ್ ರಾಗಗಳ ಮಿಶ್ರಣ . * ರಾಗ ಜ್ಞಾನಕಾಳಿ: ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‌ಜಿ ರಚಿಸಿದ ರಾಗ [[ಗೋರಕ್ ಕಲ್ಯಾಣ್|ಗೋರಖ್ ಕಲ್ಯಾಣ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ . * ರಾಗ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಗ ಬಗ್ಕೌನ್ಸ್: ಜೈವಂತ ಸಿಂಗ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಗ ದಿನ್ ಕಿ ಪುರಿಯಾ * ರಾಗ ಖಮಾಜ್ ಬಹಾರ್: ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ವಂಶದಿಂದ . * ರಾಗ ಭವಾನಿ ಬಹಾರ್: ಬಡೇ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿಯಿಂದ . * ರಾಗ ಆಸಾ ಮಂದ್ * ರಾಗ ನಾಟ್ ನಾರಾಯಣಿ ref>{{cite news |last1=Nair |first1=Jyoti |title=Pt Jasraj, Star of Mewati |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/pt-jasraj-a-star-of-mewati/article22761937.ece |publisher=The Hindu |date=15 February 2018}}</ref> * ನವರಸ ರಾಗ ಕೆನಡಾ * ರಾಗ ನಾಗಧ್ವನಿ ಕೆನಡಾ * ರಾಗ ಅಬಿರಿ ತೋಡಿ ==== ಹವೇಲಿ ಸಂಗೀತ ==== ಘರಾನಾದ ಕೀರ್ತಂಕರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಜಸ್ರಾಜ್, ಮಥುರಾ ಮತ್ತು ಬೃಂದಾವನದ ಹವೇಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಭಕ್ತಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘರಾನಾದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=N. R. |title=Dictionary of National Biography |date=1990 |publisher=Institute of Historical Studies |location=Calcutta |page=173}}</ref> == ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳು == === 19 ನೇ ಶತಮಾನ === * '''ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್''' (ಸುಮಾರು 1830 - 1928) ಅಲ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಂಡರ್‌ಬಾನಿ ದ್ರುಪದಿಯ ಇಮಾಮ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಂದೇ ಅಲಿ ಖಾನ್ ( ಕಿರಾನಾ ಮತ್ತು ದಗರ್‌ಬಾನಿ ) ಅವರಿಂದ [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ]]ಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು ಇಂದೋರ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಲತೀಫ್, ಮಜೀದ್, ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಮತ್ತು ಹಮೀದ್ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದರು. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * " '''ಘಗ್ಗೆ" ನಜೀರ್ ಖಾನ್''' (c. 1835 - c. 1905) [[ಆಗ್ರಾ]]ದಲ್ಲಿ ಖಂಡರ್ಬಾನಿ ದ್ರುಪದಿಯ ಇಮಾಮ್ ಖಾನ್ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ವಾರಿಸ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ (ಕವ್ವಾಲ್ ಬಚ್ಚನ್ ಘರಾನಾ) ಅವರಿಂದ ಗಾಯನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧಪುರ]] , ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಮತ್ತು ಭೋಪಾಲ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಂಡಿತ್ ನತ್ಹುಲಾಲ್, ಪಂಡಿತ್ ಚಿಮ್ಮನ್ಲಾಲ್, ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ (ಸಹೋದರ) ಅವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸಿದರು. * ಚಿಮನ್‌ಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ (ಸುಮಾರು 1850-ಸುಮಾರು 1890), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ (ಸುಮಾರು 1850 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 1920 ರ ದಶಕ), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * '''ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್''' (ಸುಮಾರು 1860 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 1930 ರ ದಶಕ), ಘಾಗ್ಗೆ ನಜೀರ್ ಖಾನ್ (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ) ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಮಜೀದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1880 ರ ದಶಕ-ಸುಮಾರು 1930 ರ ದಶಕ), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, [[ಸಿತಾರ್]] ಮತ್ತು ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1880 ರ ದಶಕ-1935), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. [[ಹೋಳ್ಕರ್ ರಾಜವಂಶ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದೋರ್‌ನ ಆಸ್ಥಾನ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ಬಂದರು . * ಬೇಗಂ ಹಸಿಬನ್ಬಾಯಿ (ಸುಮಾರು 1880-ಸುಮಾರು 1950), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳು, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಾಯಿ, ರಾಯಿಸ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ. * ಸದ್ದಾನ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1890-1940 ರ ದಶಕ), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ (1889-1934), ನತ್ತುಲಾಲ್ ಪಂಡಿತ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಮೋತಿರಾಮ್, ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗುರು. * ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ (1899-1944), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ರಜಬ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ . ಪುರಂಚಂದ್ ಅವರ ತಂದೆ. === 20 ನೇ ಶತಮಾನ === * ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‍ಜಿ ವಘೇಲಾ (1904-1980), ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರು. ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್, ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಗುರು. * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1900-1967), ಬೇಗಂ ಹಸಿಬನ್ಬಾಯಿಯವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು [[ಸುರ್ಬಹಾರ್]] ವಾದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ರೈಸ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಂದೆ . * '''ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್''' (1910-1985), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು. ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಗುರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರ. ಯೋಗೈ ಶರ್ಮಾ, ವಿನೋದ್ ಪಂಡಿತ್ ಮತ್ತು ದಿನೇಶ್ ಪಂಡಿತ್ ಅವರ ತಂದೆ. * '''ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್''' (1914-2002), ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಕಿರಿಯ ಮಗ, ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮುನವ್ವರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರುದ್ರ ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1918-2000), ಕಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ವಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ರುದ್ರ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಸಿತಾರ್ ವಾದನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. * '''ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್''' (1918-2002), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಫಿ (1925-1979), ಮಜೀದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ, ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ . * ಕೃಷ್ಣಕಾಂತ್ ಪಾರಿಖ್ (1924-2018), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ನೀರಜ್ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಗ ಅಕ್ಷತ್ ಅವರ ಗುರು. * ಪಂಡಿತ್ ಪುರಂಚಂದ್ರ (1929-1991), ಪಂಡಿತ್ ಜ್ಯೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಆಗ್ರಾ ಘರಾನಾದ ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ಕದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು <ref>{{citation|journal=Indian Newsmagazine |date=1979|title=Pandit Puranchandra |volume=21 |issue=Part 1 |page=37}}</ref>. * '''[[ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್|ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್]]''' (1930-2020), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಹೋದರರಾದ ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. ಜೈವಂತ್ ಸಿಂಗ್‍ಜಿ ವಾಘೇಲಾ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. * ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ (1934-2018), ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರಿ. ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ತಾಯಿ. * ಮುಕುಂದ್ ಲಾತ್ (1937-2020), ಪಂಡಿತ್ ಮೋತಿರಾಮ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ.<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@rohan.res/in-memoriam-498f35007847|title=In memoriam|website=Medium.com|date=14 August 2020}}</ref> * '''ರೈಸ್ ಖಾನ್''' (1939-2017), ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ಬಹಾರ್ ( ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ) ಮಾಜಿ ಖಲೀಫಾ. * ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ ಯೋಗೈ ಶರ್ಮಾ (ಜನನ 1940). ಆಸ್ಕರನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. * ಬೇಗಂ ನಿಲೋಫರ್ ಖಾನ್ (ಸುಮಾರು 1940 ರ ದಶಕ -ಸುಮಾರು 2010 ರ ದಶಕ), ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ, ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ಸುರ್ಬಹಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರು. ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರು. * ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ (1946-2014), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. ಅವರ ಮಗ [[ಸಂಜೀವ ಅಭ್ಯಂಕರ್|ಸಂಜೀವ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ ಅವರ ಗುರು. ಗಂಗಾಧರಬುವಾ ಪಿಂಪಲಖರೆ ಮತ್ತು ವಿ.ಆರ್.ಆಠವಲೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು . * ಗಿರೀಶ್ ವಝಲ್ವಾರ್ (ಜ. 1947), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಸ್ವಾಮಿ (ಜ. 1940), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಸ್ವಾಮಿ ವಲ್ಲಭದಾಸರ ಬಳಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. * ಆಶಾ ಲೋಹಿಯಾ (ಜನನ 1940 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮುಕುಂದ್ ಲಾತ್ ಅವರ ಅತ್ತಿಗೆ. * ವಿನೋದ್ ಪಂಡಿತ್ (1952-2001), ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ನಂತರ ನಟರಾದರು. * '''ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್''' (ಜನನ 1956), ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ , ರೈಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್ ಖಾದಿರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಖಲೀಫಾ. * ದಿನೇಶ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1956), ಪಂಡಿತ್ ಮಣಿರಾಮ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ತಾಳವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರೂ ಹೌದು. * ಜತಿನ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1950), ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಸಹೋದರ ಲಲಿತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ. * ಲಲಿತ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1950 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಸಹೋದರ ಜತಿನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ. * ರಾಧಾರಾಮನ್ ಕೀರ್ತನೆ (ಜ. 1957), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಶಾಹಿದ್ ಖಾನ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1950), ಬೇಗಂ ಕನಿಜ್ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ, [[ಪಿಟೀಲು]] ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇವರು, [[ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್|ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]] , [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್|ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್]] , [[ರಾಜೇಶ್ ರೋಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಅನು ಮಲಿಕ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಮಧುಪ್ ಮುದ್ಗಲ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1950), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ವಿನಯ್ ಚಂದ್ರ ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ ಅವರು [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ]] ಅವರ ಬಳಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು . * ಅರವಿಂದ್ ಥಟ್ಟೆ (ಜನನ 1958), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ . * ರಮೇಶ್ ನಾರಾಯಣ್ (ಜ. 1959), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಗಾರ್ಗೀ ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ದತ್ತಾ (ಜ. 1960), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ತ್ರಿಪ್ತಿ ಮುಖರ್ಜಿ (ಜನನ 1960 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. * ಶಾರಂಗ್ ದೇವ್ ಪಂಡಿತ್ (ಜನನ 1963), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. * ದುರ್ಗಾ ಜಸ್ರಾಜ್ (ಜನನ 1964), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯೆ. ರೂಪದರ್ಶಿ, ನಟಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * [[ಕಲಾ ರಾಮನಾಥ್]] (ಜ. 1967), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, ಪಿಟೀಲು ಪ್ರವೀಣ . ಎನ್. ರಾಜಂ ಮತ್ತು [[ಟಿ.ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್|ಟಿ.ಎನ್.ಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರ ಸೊಸೆ . * ಲೋಕೇಶ್ ಆನಂದ್ (ಜ. 1978), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ, [[ಶೆಹನಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣ . * ಶ್ವೇತಾ ಝವೇರಿ (ಜ. 1960), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. * ಸುಮನ್ ಘೋಷ್ (ಜ. 1967), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಹೇಮಂಗ್ ಮೆಹ್ತಾ (ಜ. 1968), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * [[ಸಂಜೀವ ಅಭ್ಯಂಕರ್|ಸಂಜೀವ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] (ಜ. 1969), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಯೆ. ಗಂಗಾಧರಬುವಾ ಪಿಂಪಲಖರೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು. * ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ (ಜ. 1971), ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಗೌತಮ್ ಕಾಳೆ (ಜನನ 1970 ರ ದಶಕ), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ರಾವ್ ರಿಂಗೆ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತರು . * ದಿಲೀಪ್ ಗವಯ್ಯ (ಜನನ 1978), ಪಂಡಿತ್ ಪುರಂಚಚಂದ್ರ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. === 21 ನೇ ಶತಮಾನ === * ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಮತ್ತು ಶೋಭಾ ಅಭ್ಯಂಕರ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. ಅಂಜಲಿ ಜೋಗ್ಲೇಕರ್-ಪೋಂಕ್ಶೆಯವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತೆ. * ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಪ್ರೀತಮ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ (ಜ. 1981), ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ, ಸಿತಾರ್ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾದ ಅಸದ್ ಖಾನ್ (ಜನನ 1982). * ಶಹರಾಜ್ ಖಾನ್ (ಜನನ 1980), ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಅಮಿತ್ ಆರ್ಯ (ಜನನ 1980 ರ ದಶಕ), ಆಶಾ ಲೋಹಿಯಾ, ಹೇಮಾಂಗ್ ಮೆಹ್ತಾ, ಟ್ರಿಪ್ತಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅದ್ವೈತ್ ಜೋಶಿ (ಜ. 1980), ಪ್ರೀತಮ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ (ಜ. 1988), ಪಂಡಿತ್ ಜಸರಾಜ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ . * ಅಲಿ ಸುಂದರ್‌ಜಿ (ಜನನ 1988), ರಟ್ಟನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ . * ಆರ್ಶಿನ್ ಕರಂಡೆ (ಜ. 1992), ವಾಸು ಸುಂದರರಾಜ್, ಸಂದೀಪ್ ರಾನಡೆ, ಅಮಿತ್ ಕಾವ್ತೇಕರ್ ಮತ್ತು ಸಿರಾಜ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಆದಿತ್ಯ ಶಾ (ಜ. 1993), ರಾಧಾರಾಮನ್ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ. * ಅಕ್ಷತ್ ಪಾರಿಖ್ (ಜನನ 1990 ರ ದಶಕ), ಕೃಷ್ಣಕಾಂತ್ ಪಾರಿಖ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ . ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಸ್ವರ್ ಶರ್ಮಾ (ಜ. 2000), ಪಂಡಿತ್ ರತ್ತನ್ ಮೋಹನ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಮಗ , ಪಂಡಿತ್ ಜಸ್ರಾಜ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. * ಅಜಾನ್ ಖಾನ್ (ಜ. 2000), ಅಸದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಗಾಯನ ಘರಾನಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] aw1zgnwa374jfz0wg6maz7jfiy2kqpe 0 23136 1372617 1360502 2026-05-02T23:29:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372617 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ದ್ವೀಪ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕಾಗಿ|ಟೆರೇನಾ}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name=ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್<!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ |other_name= |native_name=<!-- if different from the English name --> |nickname= |settlement_type=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಬರೊ <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> |total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto= <!-- images and maps -----------> |image_skyline=NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg |imagesize= |image_caption=ಜಿ.ಇ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್. |image_flag= |flag_size= |image_sea= |seal_size= |image_shield= |shield_size= |image_blank_emblem= |blank_emblem_type= |blank_emblem_size= |image_map=Manhattan Highlight New York City Map.png |mapsize= |map_caption=Location of Manhattan shown in yellow. |pushpin_map=<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption= |pushpin_mapsize= <!-- Location ------------------> |subdivision_type=ದೇಶ |subdivision_name=ಸಂಯುಕ್ತ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನ |subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ |subdivision_name1=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] |subdivision_type2=ಕೌಂಟಿ |subdivision_name2=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ |subdivision_type3=ನಗರ |subdivision_name3=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type= |seat= |parts_type= |parts_style=<!--=list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts=<!-- parts text, or header for parts list --> |p1= |p2=<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes= |government_type= |leader_title=[[Borough President]] |leader_name=[[Scott Stringer]] (D) |leader_title1=[[New York County District Attorney|District Attorney]] (New York County) |leader_name1=[[Cyrus Vance, Jr.]] |established_title=Settled |established_date=1624 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude= |unit_pref= |area_footnotes= |area_total_sq_mi=33.77 |area_land_sq_mi=22.96 |area_water_sq_mi=10.81 |area_water_percent= <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes=<!--for references: use tags--> |elevation_m= |elevation_ft= |elevation_max_m= |elevation_max_ft= |elevation_min_m= |elevation_min_ft= <!-- Population -----------------------> |population_as_of= |population_footnotes= |population_note= |population_total=1634795 |population_density_sq_mi=71201 <!-- General information ---------------> |timezone= |utc_offset= |timezone_DST= |utc_offset_DST= |latd=40|latm=43|lats=42|latNS=N |longd=73|longm=59|longs=39|longEW=W <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code= |area_code= |website=[http://www.mbpo.org/ Official Website of the Manhattan Borough President] |footnotes= }} [[ಚಿತ್ರ:Hamilton Park, Jersey City.JPG|right|180px|thumb|ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ.]] '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಐದು ಆಡಳಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]]. ಇದು ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿಯ ಮುಖಜದಲ್ಲಿರುವ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌''' ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಸರಹದ್ದುಗಳು '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ''' ಯ ಸರಹದ್ದುಗಳಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗ,<ref name="NJvNY">[http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&amp;navby=case&amp;vol=000&amp;invol=120ORIG ''ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ v. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'' ], 523 U.S. 767 (1998). 2008-01-04ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಾಗೂ [[ಯು ತಂಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]; ಜೊತೆಗೆ, [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಬಳಿ ಮುಖ್ಯನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ವಿಭಾಗವಾದ [[ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೂಲ ನಗರವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 1898ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಐದೂ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. [[2008ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಯು 1,634,795<ref name="2008 NY county est">{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|title=New York County, New York|publisher=Quickfacts.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506191706/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|url-status=dead}}</ref> ರಷ್ಟಿದ್ದು, 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (59.47&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು (27,485/km²). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೊಂದು]]. ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ತಲಾ|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ''ತಲಾ'']] $100,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|title=U.S. Bureau of Economic Analysis|publisher=Bea.gov|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-30|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124701/http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|url-status=dead}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಹಣಕಾಸಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ಯಾರಿ, ಡ್ಯಾನ್. [https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html "ಎ ನೇಶನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ಡ್: ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾರೀಸ್ ಆನ್, ಬಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಟ್ಸ್ ಗ್ರಿಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಜಸ್ಟ್ ಬಿಗನ್"], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2001. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಭರಾಟೆಯ ಖಾಲಿಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref><ref>ಸೊರೆಂಟಿನೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html?pagewanted=2&amp;_r=1 "ವೆನ್ ಹಿ ವಾಸ್ ಸೆವೆಂಟೀನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16, 2007. ಡಿಸೆಂಬರ್ 22ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1980ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ 1940ರ ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಇವೆ."</ref><ref>ಬುಮಿಲ್ಲರ್, ಎಲಿಸಾಬೆತ್. [https://www.nytimes.com/1995/10/08/nyregion/pope-s-visit-cardinal-pope-s-important-ally-cardinal-shines-high-hierarchy.html "ದ ಪೋಪ್ಸ್ ವಿಸಿಟ್: ದ ಕಾರ್ಡಿನಲ್; ಆಸ್ ಪೋಪ್ಸ್ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಆಲಿ, ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಶೈನ್ಸ್ ಹೈ ಇನ್ ಹೈಯಾರ್ಕಿ"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 1995. ಡಿಸೆಂಬಪ್ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಒ ಕೋನ್ನರ್ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್‌ರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ರೇಡಿಯೊ, ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಕಾಶಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು, ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[NASDAQ]]ನ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.demographia.com/db-cbd2000.pdf ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್], ''ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಯಾ.'' 2009-06-29ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮನಾನಗರ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇತರೆ ವಿಭಾಗಗಳಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ಪಯಣಿಸುವುದನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/going_to_the_city_manhattan/ BarryPopik.com]</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಮನ್ನಾ-ಹಟ'', ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌]]ರ ನೌಕೆ ''[[ಹಾಲ್ವ್‌ ಮೇನ್‌]]'' (ಹಾಫ್‌ ಮೂನ್‌ (ಅರ್ಧಚಂದ್ರ)) ದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂಯೆಟ್‌ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯು 1609ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಾ ಹಟ ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040616103037/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs216a1v,0,919043.story?coll=ny-lihistory-navigation ರಾಬರ್ಟ್ ಜ್ಯುಯೆಟ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥಭಾಗ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ, ಎರಡೇ ಸರಣಿ, 841 ಲಾಗ್ ಬುಕ್], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. 2007-05-16ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1610 ಕಾಲದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮನಹಟ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೌರಿಷಸ್‌ ನದಿಯ (ಆನಂತರ ಈ ನದಿಯನ್ನು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಎಂದು ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖೀಸಲಾಗಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಲೆನೇಪ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಿಂದ 'ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mannahatta">ಹೋಲೋವೇ, ಮಾರ್ಗರೇಟ್. [https://www.nytimes.com/2004/05/16/nyregion/urban-tactics-i-ll-take-mannahatta.html "ಅರ್ಬನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ಸ್; ಐ ವಿಲ್ ಟೇಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 16, 2004, ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್, ಲೆನಾಪೆ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ'' ಎನ್ನುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಅವನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:Peter Minuit portrait New Amsterdam 1600s light.jpg|thumb|right|180px|ಪೀಟರ್ ಮಿನ್ಯುಇಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg|thumb|ನವೀನ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ 1660ರಲ್ಲಿ. ದ್ವೀಪದ ತುದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವೇ ಫೋರ್ಟ್ ಆಂಸ್ಟೆರ್ಡಾಮ್. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ನಕ್ಷೆಯ ಬಲ ಭಾಗಕ್ಕಿದೆ.]] ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಎನ್ನಲಾದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಲೆನೇಪ್‌]] ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1524ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಲೆನೇಪ್‌ ಜನರು ತೋಡುದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರು]] ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿ ಪರಿಶೋಧಕ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟೀನ್‌]] [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಡಾ ವೆರಾಜಾನೊ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆದರೆ ವೆರಾಜಾನೊ [[ದಿ ನ್ಯಾರೋಸ್]]‌ ಮೂಲಕ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.<ref>ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್, ಡಾ. ಜೇಮ್ಸ್. [http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html "ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್: ಬುಕ್ I, ಚಾಪ್ಟರ್ III"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070815192334/http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html |date=2007-08-15 }}, USGenNet, 2007-05-01ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1524ರಲ್ಲಿ ಜಿಯೋವ್ಯಾನಿ ದ ವೆರ್ರಾಜೊನೊ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದ ಬಂದರಿಗೆ ನೌಕಾಯಾನದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ.</ref> [[ಡಚ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಉದ್ಯೋಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಜೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್]]‌ ಜಲ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಬಂದ ನಂತರವೇ ಈ ವಲಯದ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=New York: the World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress|author=Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers|publisher=Harper|year=1948}}</ref> ಹಡ್ಸನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲಕ ಬಂದು, 1609ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಆ ನದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದು (ಈ ನದಿಯು ಆನಂತರ '[[ಹಡ್ಸನ್‌ ರಿವರ್]]‌' ಎಂದು ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿತ್ತು) ಇಂದಿನ [[ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಎನ್ನಲಾದ ಸ್ಥಳ ತಲುಪಿದರು.<ref name="SciAm">[http://www.ulster.net/~hrmm/diglib/sciamer/hhudson/hhudson.htm "ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್"] ''[[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25, 1909, ಮೇ 1ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಧೀರ ಸಾಹಸಿಗನೊಬ್ಬ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮಾಡಿದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಫಲಗೊಂಡುದು ವ್ಯರ್ಥ ಆಶಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ “ಹಾಫ್ ಮ‌ೂನ್” ಅದರ ಲಂಗರನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿ ಹುಕ್‌ನೊಳಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಷ್ಯಾಲಪ್ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆದರು. “ಅವರು ಎರಡು ಭೂಚಾಚುಗಳಲ್ಲಿ (ಇಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾಗ) ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು” “ಆದ್ದರಿಂದ 11ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನದಿ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.”"</ref> ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಡಚ್‌]] [[ತುಪ್ಪುಳು ವಹಿವಾಟು]] ಆರಂಭದ ಮೂಲಕ ‌[[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಾಯಂ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು 1624ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1625ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ [[ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] (''Nieuw Amsterdam‌'' ) ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm ಡಚ್ ಕಾಲನೀಸ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದ 30 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು 1624ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದವು."</ref><ref name="Tolerance">[http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216015240/http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಮೇ 12ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಲಿಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ನಂ. 5476 ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ನಂ.2708 ನೋಡಿ.</ref> ಹೊಸ ಆಗಮನಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] ಕೋಟೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml ಸಿಟಿ ಸೀಲ್ ಆಂಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013031016/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml |date=2007-10-13 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]], ಮೇ 13ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿನಾಂಕ: ಸಮನಾಂತರ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗದಡಿಯಲ್ಲಿ 1625 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷ."</ref> ಪೀಟರ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ ಷಾಗೆನ್‌ರ ಪತ್ರ ''ಆವರ್‌ ಪೀಪಲ್‌'' (''ಆನ್ಸ್‌ ಫೋಲ್ಕ್‌'' ) ರ ಪ್ರಕಾರ — [[ಪೀಟರ್‌ ಮಿನ್ಯೂಯಿಟ್‌]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ — 60 [[ಗಿಲ್ಡರ್‌ಗಳು]](24 [[ಡಾಲರ್‌ಗಳು]] ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು) ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟು ಸರಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೂ, (ಬ್ರೆಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು $1000 ಆಗಬಹುದು<ref>[http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php IISG.nl]</ref>(ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ‌ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ). ಈ ಅಂದಾಜನ್ನು ಬಳಸಿ, 2,400 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಷ್ಟು ಬೀರ್‌ ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು (1626ರಲ್ಲಿ) ಹಣದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದುಂಟು.<ref>{{Citation |last=Nevius |first=Michelle |author-link= |last2=Nevius |first2=James |author2-link= |title=Inside the Apple: A Streetwise History of New York City |place= |publisher=Free Press |year=2009 |volume= |edition= |url=http://www.insidetheapple.net |doi= |id= |isbn=141658997X}}</ref> ಇಸವಿ 1647ರಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್‌ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌]]ರನ್ನು ಈ ವಸಾಹುತುವಿನ ಅಂತಿಮ ಡಚ್‌ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಜಾಸ್ಮಿನ್ K. [https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 "][https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ - ದ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್"], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ನವೆಂಬರ್ 22, 2006. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಸಾಹತುಗಳ ತಡೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಮತ್ತು ಆದೇಶವನ್ನು ಪುನರ್ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1647ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮುಖಂಡ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು."</ref> ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ್ನು 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1653ರಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಗರವೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml ಎಬೌಟ್ ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203135800/http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml |date=2012-12-03 }} - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1664ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು‌ [[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್‌ IIರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಅದನ್ನು "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.dos.state.ny.us/kids_room/kids_history.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್, ಜೂನ್ 29ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "...ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ‌ಗೌರವದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ."</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನತೆಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು ಹಂಗಾಮಿ ಹಸ್ತಾಂತರಣದ 24 ಕಲಮ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.<ref>ಗ್ರಿಫ್ಫಿಸ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಎಲಿಯೋಟ್. [[s:The Story of New Netherland/Chapter 15|"ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌" ಚಾಪ್ಟರ್ XV: ದ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]], ''[[ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪೆನಿ]]'', 1909. "ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಚ್ಛೇದ VIII ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ - “ಡಚ್ಚರು ದೇವರ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿ.”"</ref><ref>[http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216045247/http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === [[ಚಿತ್ರ:George_Washington_Statue_at_Federal_Hall.JPG|thumb|upright|J.Q.A ವರ್ಡ್ ರೂಪಿಸಿದ ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರ ಪ್ರತಿಮೆ ಫೆಡೆರಲ್ ಹಾಲ್ ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಭಾಷಣ ನೀಡಿದರು.]] ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] ಸಭೆಯು 1765ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಘಟಿತ ವಸಾಹತು ವಿರೋಧದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಸಭೆಯು [[ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಡಿಕ್ಲೇರೇಷನ್‌ ಆಫ್ ರೈಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೀವೆನ್ಸಸ್‌)]] ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪತ್ರ ಹೊರತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಹಲವು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಹೊರತಂದ ಮೊದಲ ಪತ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. '[[ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ]]' ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸಾಹತುಗಳೂ ಒಗ್ಗೂಡಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯಲಿದ್ದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮಹಾಸಭೆ)]]‌ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌]] ಪ್ರತಿಭಟನಾ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಬೆಳೆಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಡವಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಕಂಬ]]ಗಳ ಕುರಿತು ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1775ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡವು. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್‌ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಮರ)]] ಎಂಬ ಸಮರದ ಸರಣಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 16 ನವೆಂಬರ್‌ 1776ರಂದು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿ ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಆರ್ಮಿ]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಉಳಿದ ಸಮಯ, ನಗರವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_your_park/historical_signs/hs_historical_sign.php?id=8258 ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಆನಂತರ ನಡೆದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]‌ ಸೇನಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿ]] ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾಳಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತುಗಳು 25 ನವೆಂಬರ್‌ 1783ರ ತನಕ ನಡೆದವು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಕೊನೆಯ ದಂಡು ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ]] [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/daily_plants/daily_plant_main.php?id=19733 "ಹ್ಯಾಪಿ ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ ಡೇ"], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 23, 2005. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ದಿನಾಂಕ 11 ಜನವರಿ 1785ರಿಂದ 1788ರ ಶರತ್ಕಾಲದ ವರೆಗೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು [[ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಷನ್ಸ್‌]]ನಡಿ ಐದು ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು. [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಹಾಸಭಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ (ಅಂದು [[ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಟ್ಯಾವರ್ನ್‌]]ನಲ್ಲಿ) ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. [[ಫೆಡೆರಲ್‌ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಡಿ, 4 ಮಾರ್ಚ್‌ 1789ರಿಂದ 12 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1790ರ ತನಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm ದ ನೈಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್]] ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್. ಜೂನ್ 9ರ 2005ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಫೋರ್ಟೆನ್‌ಬಾಘ್, ರೋಬರ್ಟ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ''ದ ನೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'', ಯಾರ್ಕ್‌, PA: ಮ್ಯಾಪ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್, 1948...</ref> [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಭೆ ಸೇರಿತು. [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ]]ಯ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. [[ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ಆರ್ಡಿನೆಂಸ್‌]] ಅಂಗೀಕಾರದ ಮೂಲಕ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಾರಣ, ಮೊದಲ [[ಖಜಾನೆ ಇಲಾಖೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]]ರ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ವಿಧಾನಗಳು; ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಕಾರಣ, 1825ರಲ್ಲಿ [[ಈರೀ ಕಾಲುವೆ]]ಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು - ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಬಂದರು ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]], ಎಂಬ [[ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] [[ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ]]ಯು, ಹಲವು [[ಐರಿಷ್‌]] ವಲಸಿಗರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಭಾವೀ ಸಂಘಟನೆಯಾಗೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, 1854ರಲ್ಲಿ [[ಫರ್ನಾಂಡೊ ವುಡ್‌]] ಚುನಾಯಿತರಾದ ಮೊದಲ ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಮಹಾಪೌರರಾದರು. ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಿತು. ಇಸವಿ 1858ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೂಚಿತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉದ್ಯಾನವಾಯಿತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವೂ ಆಯಿತು.<ref>ಬ್ಲೇರ್, ಸಿಂಥಿಯಾ. [https://web.archive.org/web/20070703224700/http://www.newsday.com/about/ny-ihiny011405story,0,2798382.htmlstory "1858: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಓಪನ್ಸ್"], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1853 ಮತ್ತು 1856 ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವಿನ 59ನೇ ಬೀದಿಯಿಂದ 106ನೇ ಬೀದಿಗಳವರೆಗಿನ {{convert|700|acre|km2|1}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು."</ref><ref>ರಿಬ್ಕ್‌ಜಿಂಸ್ಕಿ, ವಿಟೋಲ್ಡ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |title="Olmsted's Triumph" |access-date=2010-04-19 |archive-date=2006-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061128235238/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |url-status=bot: unknown }}, ''[[ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಜುಲೈ 2003. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1876ರಲ್ಲಿ, ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯದ ಜೌಗಾದ, ಮರಗಳಿಲ್ಲದ 50 ಬ್ಲಾಕುಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Nast-Tammany.jpg|thumb|ಥಾಮಸ್ ನಸ್ಟ್, ತಮ್ಮನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಉಗ್ರ ವ್ಯಾಘ್ರ ಎಂದು ಜರೆದರು; ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.]] [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಂತರಿಕ ಸಮರ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶದ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ದೃಢ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಲಸಿಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಜರ್ಮನ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ), [[ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಒತ್ತಾಯದ ದಾಖಲಾತಿ]] ಕುರಿತು ರೋಷ, ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಲು $300 ಪಾವತಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌ರ ಯುದ್ಧ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಜುಲೈ 1863ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌ ರೈಯಟ್ಸ್‌]] ದೊಂಬಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕೆಟ್ಟ [[ಆಂತರಿಕ ದೊಂಬಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 119 ಜನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ಹಾದುಹೋಕರು ಹತರಾದರು.<ref>ವಾರ್ಡ್, ಜಿಯೋಫ್ರಿ C. [https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html "][https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌"] - ಇದೊಂದು [[ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ''[[ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿ]]'' ಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2002. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಡೆಯ ದಂಗೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿನಿಕೃಷ್ಟ ನಾಗರಿಕರ ದೊಂಬಿಯಾಗಿದೆ: ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಕುಕ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, 119 ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ದಂಗೆಕೋರರು ಅಥವಾ ಫೆಡೆರಲ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಆದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಆಂತರಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ, ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆಯು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ತಂಗುದಾಣವಾಯಿತು. ದಿನಾಂಕ 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1886ರಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಕೊಡುಗೆಯಾದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಪ್ರತಿಮೆ]]ಯು ಈ ವಿಚಾರದ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nps.gov/archive/stli/prod02.htm ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ], [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1987/10/06/nyregion/new-jerseyans-claim-to-liberty-i-rejected.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fS%2fStatue%20of%20Liberty "ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯನ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮ್ ಟು ಲಿಬರ್ಟಿ I. ರಿಜೆಕ್ಟೆಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 1987. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನದ್ದು ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯು ಇಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯವರ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟಗುರುತಿನ ನ್ಯಾಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು."</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಲಸೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ, ಕಡಿಮೆ-ವೇತನದ ಶ್ರಮಿಕರಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳುಳ್ಳ ನಗರವು [[ಕ್ರಾಂತಿ]], [[ಕಾರ್ಮಿಕಸ್ವಾಮ್ಯವಾದ]], [[ಸುಲಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆ]]ಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1883ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಯು [[ಪೂರ್ವ ನದಿ (ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌)]]ನ್ನು ದಾಟಿ ಆಚೆಗಿನ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1895ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ಮ್ಯಾಸಿ ಜೂನಿಯರ್, ಹ್ಯಾರಿ. [http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&amp;op=viewarticle&amp;artid=45 ಬಿಫೋರ್ ದ ಫೈವ್-ಬರೋ ನಿಟಿ: ದ ಓಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್, ಟೌವ್ನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವಿಲ್ಲೇಜಸ್ ದಾಟ್ ಕೇಮ್ ಟುಗೆದರ್ ಟು ಫಾರ್ಮ್ "ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927221823/http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=45 |date=2011-09-27 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೀನಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಆಂಡ್ ಬಯಾಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] - ''ದ NYG&amp;B ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್'', ವಿಂಟರ್ 1998, ಎಪ್ರಿಲ್ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1683ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮೊದಲು ಕೌಂಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಾಗ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವೂ ಸಹ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿಯಾಯಿತು... 1874ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯು ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1895ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌."</ref> ನಾಲ್ಕು ಕೌಂಟಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ನಗರವಾದಾಗ [[ಬೃಹತ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಗ್ರೇಟರ್‌ ನ್ಯೂಪಾರ್ಕ್‌)]]ವನ್ನು 1898ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಒಂದೇ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ವಿಭಾಗ]]ಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ದಿನಾಂಕ 1 ಜನವರಿ 1914ರಂದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಇಂದಿನ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು.<ref>ಹರ್ಮಲಿನ್, ಗ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಟಾನ್, ಲೋಯ್ಡ್. [http://www.nypl.org/branch/bronx/index2.cfm?Trg=1&amp;d1=765&amp;template=brgenhist ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎ ಜನರಲ್ ಸರ್ವೆ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Singer City Investing Hudson Terminal 1909.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1909ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಿಂಗರ್ ಕಟ್ಟಡ ನಗರವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Old timer structural worker2.jpg|thumb|ಕಳೆದ 1930ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ನ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ. ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕೆಳಗಡೆ ಅವನ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Manhattan from helicopter edit1.jpg|thumb|ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್, ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಮೇ 2001ರಲ್ಲಿ.]] ಇಸವಿ [[1904]]ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣವು, ಹಾಗೂ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನತ್ತ ಹೋಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇತುವೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗಿಡಲು ನೆರವಾದವು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ]]ದಿಂದ [[ಮಹಾ ವಲಸೆ]] ಹಾಗೂ, ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎದ್ದುಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮದ್ಯ ನಿಷೇಧ]] ಯುಗದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನವೋದಯ]] ಅಂಗವಾಗಿ, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಇಸವಿ 1925ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಕದ ಕಾಲ ಈ ದಾಖಲೆಯು [[ಲಂಡನ್‌]] ಪಾಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಚೇಸ್-ಡ್ಯುನ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿಂಗ್, ಸ್ಯುಸಾನ್. [http://www.irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm "ಸಿಟಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್: ಫೋರ್ ಮಿಲೆನಿಯಾ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಗ್ರೋತ್ ಆಂಡ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716055607/http://irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm |date=2010-07-16 }}, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 1925ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು."</ref> ದಿನಾಂಕ 25 ಮಾರ್ಚ್‌ 1911ರಂದು [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ದ [[ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ ಷರ್ಟ್‌ವೇಯ್ಸ್ಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ]]ದಲ್ಲಿ 146 ಸಿದ್ದಉಡುಪು ಕೆಲಸಗಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಈ ದುರಂತದ ಫಲವಾಗಿ, ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಇಲಾಖೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಬೆಂಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610155432/http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm |date=2011-06-10 }}, [[About.com]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಎರಡೂ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದ [[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]] ರಾಜಕೀಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ]] ಸುಧಾರಣ-ಪರ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.<ref>{{cite book|title=The Tiger – The Rise and Fall of Tammany Hall|first=Oliver E.|last=Allen|publisher=[[Addison-Wesley]] Publishing Company|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100781540|accessdate=2007-05-25|chapter=Chapter 9: The Decline|date=1993}}</ref> ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘ-ರಚನೆಯು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಾದವು. [[ಮಹಾ ಕುಸಿತ (ಗ್ರೇಟ್‌ ಡಿಪ್ರೆಷನ್‌)]]ಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಹಾಗೂ [[GE ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಅನುಭವಿ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತ ಸಮರ ಯೋಧರಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು, 1947ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಪೀಟರ್‌ ಕೂಪ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ - ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಟೌನ್]].<ref>"ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಟೌನ್ ಟು ಗೆಟ್ ಇಟ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಟೆನೆಂಟ್ಸ್ ಟುಡೆ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1947. ಪುಟ 19</ref> ಇಸವಿ 1951ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತಿನಿಂದ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ವಲಯ (ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌) ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.<ref>ಬೆಹ್ರೆನ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್. [https://web.archive.org/web/20040904183318/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs741a,0,7354306.story "ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೇಮ್ ಟು ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌: ದ ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲೇಕ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್ ಎ ಬಿಗ್ ರೋಲ್ ಇನ್ ದ ಲಾಂಚ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್"], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "1951ರಲ್ಲಿ UN ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಆದ್ಯಂತ ಸರಿಸಿತು."</ref> 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ U.S. ನಗರಗಳಂತೆಯೇ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. 1970ರ ದಶಕದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬೇಡದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅಪರಾಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>[[ಹ್ಯಾಬೆರ್ಮ್ಯಾನ್, ಕ್ಲೈಯ್ಡೆ]]. [https://www.nytimes.com/specials/nyc100/nyc100-8-haberman.html "ಸರ್ವೈವಿಂಗ್ ಫಿಸ್ಕಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ (ಅಂಡ್ ಡಿಸ್ಕೋ)"] ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 25, 1998. ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1975ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅಡಳಿತವು ಸನ್ನಿಹಿತ ದಿವಾಳಿತನವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೆರವು ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1975ರಂದು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶ "Ford to City: Drop Dead" ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಾರಾಂಶವೆನಿಸಿತು.<ref>ಜ್ಯಿಟ್ಜ್, ಜೊಶುಅ. [http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆನ್ ದಿ ಬ್ರಿಂಕ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729062003/http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml |date=2010-07-29 }}, ''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೇರಿಟೇಜ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ನವೆಂಬರ್ 26, 2005. ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಾಲ ನೆರವು ಮತ್ತು ಋಣದ ಪುನರ್ಹೊಂದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ]] ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೆಂಬ ಷರತ್ತಿಗೆ ನಗರವು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಫೈರ್ ಸ್ಟೋನ್, ಡೇವಿಡ್. [https://www.nytimes.com/1995/05/18/nyregion/this-time-new-york-city-is-all-alone.html "ದಿಸ್ ಟೈಮ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಇಸ್ ಆಲ್ ಅಲೋನ್" ], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 18, 1995. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನಗರವು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[AIDS]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರವಲಯವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು [[ಗೇ ಮೆನ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೈಸಿಸ್‌]] (GMHC) ಹಾಗೂ [[AIDS ಕೋಲಿಷನ್‌ ಟು ಅನ್ಲೀಷ್‌‌ ಪಾವರ್‌]] (ACT UP) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಇದು 1990ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 2,245 ಇದ್ದದ್ದು 2008ರಲ್ಲಿ 537ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್‌ (ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಜಾಲಗಳು)]] ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು.<ref>ಹ್ಯಾರ್ರಿಸ್, ಪಾಲ್. [https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris "] [https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris "ಹೌ ದಿ ಮೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ ಟೇಮ್ಡ್"], ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'', ಜನವರಿ 15, 2006. ಜೂನ್ 29, 2009ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬದಲಾದ ಯೋಜನಾತಂತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ನಗರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿಹಾಕಿತು. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ವಿತರಕರನ್ನು ಬೀದಿಯಿಂದಾಚೆ ದಬ್ಬುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು-ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.... ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಹ ಇದನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 1990ರಲ್ಲಿ, 2,245 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜನರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ 537ರಷ್ಟಿತ್ತು, 40 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಕಡಿಮೆ ಅಂಕೆಯಾಗಿದೆ."</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಲಸಿಗರು ಪುನಃ ಬಂದು ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾದವು. ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>ಹೆವೆಸಿ, ಡೆನ್ನಿಸ್. [https://www.nytimes.com/1997/03/16/realestate/in-much-of-the-city-a-robust-market.html "ಇನ್ ಮಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ, ಏ ರೋಬಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 16, 1997. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ವರ್ಷ 1990ರ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೆ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ಕಾರಣ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಯ ದರಗಳೂ ಏರಿಕೆ ಕಂಡವು. ಹಾಗಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಜನರಿಗೆ ಈ ದರಗಳು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯೆನಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಬದುಕಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನಂತರ, ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹಲವು ಯುವಕರು ಇಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು 20ರಿಂದ 30ರ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಯುವಕರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಸೋಹೋ, ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ, ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮದಂತಹ ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. === 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001ರಂದಿನ ಹಲ್ಲೆ === {{Main|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ರ ದಾಳಿ}} ದಿನಾಂಕ 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು, ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹತರಾದರು. ಎರಡೂ ಗೋಪುರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕುಸಿದು ಬೀಳುವ ಮುಂಚೆ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಲಾದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ 7]] ಸಹ ಬೆಂಕಿಯ ಕಾರಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ಈ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. ([[ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಟವರ್]]‌ ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ]] ನೋಡಿ) === NYCನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೀಕರಣ === ಆಧುನಿಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಜಗದಾದ್ಯಂತ ಹಲವರಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ''[[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[30 ರಾಕ್‌]]'', ''[[CSI: NY]]'', ''[[ಸೀನ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]'', ''[[NYPD ಬ್ಲೂ]]'', ''[[ಲಾ &amp; ಆರ್ಡರ್‌]]'', ''[[ವಿಲ್‌ &amp; ಗ್ರೇಸ್‌]]'', ''[[ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಿಟಿ]]'', ''[[ಗಾಸಿಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಸೆಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ]]'' ಅಂತಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸರಣಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ''[[ಮಿರಾಕಲ್‌ ಆನ್‌ 34ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]'', ''[[ಘೋಸ್ಟ್‌ಬಸ್ಟರ್ಸ್‌]]'',''[[ಗ್ರೆಮ್ಲಿನ್ಸ್‌ 2]]'',''[[ಐಯ್ಸ್‌ ವೈಡ್‌ ಷಟ್‌]]'', ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', ''[[ಕ್ಲಾವರ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ಹಾಗೂ [[ವೂಡಿ ಅಲೆನ್‌]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಆನೀ ಹಾಲ್‌]]'', ''[[ಬನಾನಾಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌'' - ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:NASA Manhattan.jpg|thumb|upright|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು, ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಹಾಗು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ನಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಿಡಿ-ಬಿಡಿಯಾಗಿ [[ಡೌನ್ಟೌನ್‌]], [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಪ್ಟೌನ್‌]] ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[Fifth ಆವೆನ್ಯೂ]] ಬೀದಿಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌ (ಪೂರ್ವ ನದಿ)‌]] ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವಾದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Islands">[http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 2-202 ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್ - ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828185323/http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html |date=2008-08-28 }}, ಲಾಯರ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಗರ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಗಿ ಮಾರ್ಬಲ್ ಹಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾಗವು ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹಾಗು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಎಂಬತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಕಾನೂನುಗಳ ಒಂಭೈನೂರ ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ವಿಧಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌, ಗವರ್ನರ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಬೆಡ್ಲೊಎ'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ರಾನ್ಡಲ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗು ಆಯಸ್ಟರ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗಳು ಸೇರಿವೆ..."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 22.7 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ (58.8&nbsp;km²). ಇದು 13.4 ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (21.6. ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಫೋರ್ಟೀನ್ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ)ಯ ಬಳಿ ಇದರ ಅತ್ಯಗಲ ಬಿಂದುವು 2.3 ಮೈಲ್‌ (3.7 ಕಿ.ಮೀ.) ಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Stuff">[http://adventure.howstuffworks.com/new-york-city-guide.htm ಹೌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್], ''[[ಹೌ ಸ್ಟಫ್ಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್]] ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.'' ''"ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತಾರ 22.7 ಸ್ಕ್ವೆರ್ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟಿದೆ ನಷ್ಟಿದೆ (58.8 km²), 13.4 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದ(21.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಹಾಗು 2.3 ಮೈಲುಗಳ(3.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಅಗಲ (ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಹಂತ)." ''</ref> ಇಡಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯು 33.77 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (87.46&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ). ಇದರಲ್ಲಿ 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (59.47&nbsp;km²) ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ 10.81 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ (28.00&nbsp;km²) ಜಲರಾಶಿ ಇದೆ.<ref name="NYCensusRankings">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US36&amp;-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&amp;-format=ST-7S&amp;-_sse=on ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌—ಪ್ಲೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055349/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&-format=ST-7S&-_sse=on |date=2011-01-03 }}, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]]. 2007-05-01 ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:NYC-GRID-1811.png|thumb|left|upright|ಇಸವಿ 1807ರಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಕಮಿಷನರ್ ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಯ ರೂಪಾಂತರ, 1811ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯೊಂದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌]] ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು 1895ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್‌ ಷಿಪ್‌ ಕೆನಾಲ್‌ (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆ)]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌‌ನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ನಡುವಿನ ದ್ವೀಪವನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref name="canal">ಗ್ರಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1988/03/06/realestate/streetscapes-spuyten-duyvil-swing-bridge-restoring-a-link-in-the-city-s-lifeline.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ಸ್ಪುಯ್ಟೆನ್ ಡುಯ್ವಿಲ್ ಸ್ವಿಂಗ್ ಬ್ರಿಜ್; ರೆಸ್ಟೋರಿಂಗ್ ಏ ಲಿಂಕ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಲೈಫ್ ಲೈನ್"]. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 6, 1988. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಮೂಲ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಯಿತು.<ref name="canal"/> ಮಾನವನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಹೇಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಡಚ್‌ ವಸಾಹತಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ನೆಲ ಸುಧಾರಣೆ]] ಕಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಳಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಸೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mannahatta"/> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಬೀದಿಯಿಂದ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ವರೆಗಿರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಡ್ಸನ್‌ ದಡದಿಂದ [[ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್]]‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹೂತು ಹೋಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ [[ನೆಲಭರ್ತಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book|title=Over and Back: The History of Ferryboats in New York Harbor|author=Cudahy, Brian J. Cudahy|publisher=Fordham University Press|year=1990|page=25}}</ref> [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವನ್ನು [[ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ]], ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಘನಗಜಗಳಷ್ಟು (917,000 [[m³]]) ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="gillespie-p71">{{cite book|author=Gillespie, Angus K.|year=1999|title=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center|publisher=[[Rutgers University Press]]|page=71}}</ref> ಹೂಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ನೆಲಭರ್ತಿಗಳಲ್ಲೋ ಹಾಕುವ ಬದಲಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಯ ಅಗಲಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೀರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref name="iglauer">{{cite news|title=The Biggest Foundation|author=Iglauer, Edith|date=November 4, 1972|publisher=[[The New Yorker]]}}</ref> ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನದಿಯೊಳಗೆ 700 ಅಡಿಯ (210 ಮೀಟರುಗಳ) ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ 1,484 ಅಡಿಗಳು (450 ಮೀಟರ್‌) {{convert|30|acre|m2}} ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, 1.2-ಮೈಲ್‌ (1.9 ಕಿ.ಮೀ.) ನದೀತೀರದ ಮಟ್ಟಸ ನೆಲ ಹಾಗೂ {{convert|30|acre|m2}}ರಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[http://www.asla.org/awards/2003/battery_park_city.htm ASLA 2003 ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್], [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೇಪ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವಭಾವವೇನೆಂದರೆ, ದ್ವೀಪದ ಬಂಡೆಯ ಆಧಾರವು ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟು ಏರಿ, 29ನೆಯ ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಕೆನಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಕಾಲುವೆ ಬೀದಿ) ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿ, ಪುನಃ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕೆಳಗೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಶೇಷತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಲ್ಲ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ದೃಢ ತಳಬಂಡೆ (ಬೆಡ್ರಾಕ್‌)ಗಳಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಅವು ಸುಭದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸೇತುವೆ]], [[ಹಾಲೆಂಡ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಂಕನ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಂಗ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್‌]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಹನಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇವಲ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ [[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರಿ]] ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಐದನೆಯ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಏಕೈಕ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಉಚಿತ. ಈ ದೊಡ್ಡ (ನೌಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೇಂದ್ರ)ದೋಣಿಯ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ವೆರಾಜಾನೊ-ನ್ಯಾರೋಸ್‌ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. [[ಸುಮಾರು 1811ರ ಆಯುಕ್ತರ ಯೋಜನೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ತೀರಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯೂ {{convert|100|ft|m|-1}} ಅಗಲವಿದ್ದು, [[ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪೂರ್ವಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಟ್ವೆಲ್ಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪಶ್ಚಿಮಬದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ನಾಲ್ಕು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ ಅಕ್ಷರಕ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಅವೆನ್ಯೂಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಅವೆನ್ಯೂ A]] ಇಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಅವೆನ್ಯೂ D]] ವರೆಗೆ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂದು [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಬೀದಿಗಳು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು {{convert|60|ft|m|0}} ಅಗಲವಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿ (61 ಮೀ.) ಅಂತರವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 260 ಅಡಿಗಳಿರುವಂತೆ (79 ಮೀ.) ಲೆಕ್ಕಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಮೈಲ್‌ಗೂ ಬಹುಶಃ ಸರಿಯಾಗಿ 20 ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಮಾದರಿಯಾಗಿ 250 X 600 ಅಡಿ ಅಳತೆಯಷ್ಟಿದೆ. [[34ನೆಯ]], [[42ನೆಯ]], [[57ನೆಯ]] ಹಾಗೂ [[125ನೆಯ]] ಬೀದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಊರುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೋಗುವ ಹದಿನೈದು ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು 100 ಅಡಿ (30 ಮೀ.) ಅಗಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿವೆ. ಇವು ವಿಭಾಗದ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/nyc1811.htm ರಿಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಮಿಶನರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೆಯಿಂಗ್ ಔಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅಂಡರ್ ದಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 1807], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಮೇ 2, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಈ ಎಲ್ಲ ಬೀದಿಗಳು ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹದಿನೈದು ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೂರು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ.: ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರು, ಮೂವತ್ತ-ನಾಲ್ಕು, ನಲವತ್ತ-ಎರಡು, ಐವತ್ತ-ಏಳು, ಎಪ್ಪತ್ತ-ಎರಡು, ಇಪತ್ತ-ಒಂಬತ್ತು, ಎಂಬತ್ತ-ಆರು, ತೊಂಬತ್ತ-ಆರು, ನೂರಾ ಆರು, ನೂರ ಹದಿನಾರು, ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೈದು, ನೂರಮೂವತ್ತೈದು, ನೂರನಲವತ್ತೈದು, ಹಾಗು ನೂರಐವತ್ತೈದು-ಬ್ಲಾಕಿನ ಉದ್ದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೂರು ಅಡಿಗಳ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ." </ref> ಈ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪವಾದಗಳ ಪೈಕಿ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಲೋಯರ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನ [[ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಳಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಕರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಸಾಗಿ, [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಆರನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 34ನೆಯ ಬೀದಿ), [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಏಳನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 42ನೆಯ ಬೀದಿ) ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌]] ([[ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]]/[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ 59ನೆಯ ಬೀದಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿರುವ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 28.9 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಓರೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಿರುವ ಕಾರಣ, ಈ ವಿಶೇಷ ರಚನೆಗೆ (ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್‌]] ಎಂಬಂತೆ) [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಹೆಂಜ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="Manhattanhenge">ಸಿಲ್ವರ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜಸ್ಟಿನ್ ರಾಕೆಟ್. "ಸನ್ನಿ ಡಿಲೈಟ್ ಇನ್ ಸಿಟಿ ಸೈಟ್", ''[[ನ್ಯೂಸ್ ಡೇ]]'', ಮೇ 27, 2006. "'ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್' ಭಾನುವಾರದ ದಿನ ದೊರಕುತ್ತದೆ, ಈ ದಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗು ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವ ಸಮಯದ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 14th ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಲುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್ ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದು ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿದೆ, "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್" ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮೇ 28ರಂದು ಹಾಗು ಜುಲೈ 12ರಂದು...</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳ ಅಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವು ಬೀದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯ ಬೀದಿಯ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷಿತಿಜದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref name="Manhattanhenge"/><ref>[http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html ಸನ್ ಸೆಟ್ ಆನ್ 34th ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಲಾಂಗ್ ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗ್ರಿಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516005443/http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html |date=2008-05-16 }}, ''[[ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ(ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'' ಸ್ಪೆಷಲ್ ಫೀಚರ್- ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅದ್ಭುತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಜೀವಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ಕಂಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮುದಾಯ)]] ಇಂದು ಮನ್ನಹಟ್ಟ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ 1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌ ಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮೂಲಕ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ‌<ref name="Mannahatta"/> === ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೌಂಟಿಗಳು === * [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಬರ್ಗೆನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ವಾಯುವ್ಯ * [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಹಡ್ಸನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ನೈಋತ್ಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ದಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]])—ಈಶಾನ್ಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]])—ಪೂರ್ವ/ಅಗ್ನೇಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]])—ದಕ್ಷಿಣ/ಅಗ್ನೇಯ * ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ರಿಚ್ಮಂಡ್‌ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]])—ನೈಋತ್ಯ {{Geographic Location |Centre=New York County |North= |Northeast=[[The Bronx|Bronx County<br />(The Bronx)]] |East=[[Queens|Queens County<br />(Queens)]] |Southeast= |South=[[Brooklyn|Kings County<br />(Brooklyn)]] |Southwest=[[Staten Island|Richmond County<br />(Staten Island)]] |West=[[Hudson County, New Jersey|Hudson County,<br />New Jersey]] |Northwest=[[Bergen County, New Jersey|Bergen County,<br />New Jersey]] }} === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === * [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಬರಿಯಲ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಫೆಡರಲ್‌ ಹಾಲ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಜನರಲ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] * [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]] * [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಟೆನಿಮೆಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]] * [[ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] (ಭಾಗ) * [[ಥಿಯೊಡೋರ್‌ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಬರ್ತ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]] === ನೆರೆಹೊರೆ === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]) ಅಥವಾ ವಾಸಿಸುವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;([[ಚೈನಾಟೌನ್‌]]). ಇತರೆ ಹೆಸರುಗಳು [[ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಟ್ರೈಬೆಕಾ]] ('ಟ್ರಯಂಗಲ್‌ ಬಿಲೋ ಕೆನಾಲ್‌ ಬೀದಿ') ಅಥವಾ [[ಸೋಹೋ]] ('ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಹೌಸ್ಟನ್‌'), ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ [[ನಾಲಿಟಾ]] ('ನಾರ್ತ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಇಟಲಿ').<ref>ಸೇನ್ಫ್ಟ್, ಬ್ರೆಟ್. [https://www.nytimes.com/1993/09/26/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-tribeca-families-are-the-catalyst-for-change.html "ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/TriBeCa; ಫ್ಯಾಮಿಲಿಸ್ ಆರ್ ದಿ ಕ್ಯಾಟಲಿಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 1993. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿವರ್ತಕವಾಗಿ TRIangle BElow ಕಾಣಲ್ ಬೀದಿ ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ತ್ರಿಕೊನವು ಅದರ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ: ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಚೆಮ್ಬರ್ಸ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಾಲ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ)....ಕಲಾವಿದರು 70ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೋಹೋ ( ಸೌತ್ ಆಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್) ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು."</ref><ref>ಕೋಹೆನ್, ಜಾಯ್ಸ್. [https://www.nytimes.com/1998/05/17/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-nolita-a-slice-of-little-italy-moving-upscale.html "ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/ನೋಲಿಟ; ಏ ಸ್ಲೈಸ್ ಆಫ್ ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ ಮೂವಿಂಗ್ ಅಪ್ ಸ್ಕೇಲ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 17, 1998. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಯಾರೇ ಒಬ್ಬರಿಗೂ ಪಟ್ಟಣದ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕರೆಯಬೇಕೆಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಾತ್ರಿಯಿಲ್ಲ. ನೋಲಿಟ-ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಕವನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಿಯಲ್-ಎಸ್ಟೇಟ್ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಗೌರವ ತರಲು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರು."</ref> ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ದೇಶದ [[Haarlem]] ಎಂಬ ನಗರವನ್ನಾಧರಿಸಿ [[Harlem (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌)]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಡಚ್‌ ವಸಾಹತು ಕಾಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>Pitts, David. [https://web.archive.org/web/20061001040235/http://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Jun/30-613064.html U.S. Post‌age Stamp Honors Harlem‌'s Langston Hughes], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್.]]. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಅಥವಾ ನಿಎಉವ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ ನಲ್ಲಿ 1658 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಹಾರ್ಲೆಮ್ ನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಒಂದು ನಗರ."</ref> [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾದ A, B, C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Manhattan night view.jpg|thumb|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, FDR ಡ್ರೈವ್, ಹಾಗು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ.]] [[ಸೋಹೋ]]ದಂತಹ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉನ್ನತ ವರ್ಗ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]], [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]], [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌]]ನಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂಲೂ "[[ಬೋಹೀಮಿಯನ್‌]]" ಉಪಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref>ಬ್ರುನಿ, ಫ್ರಾಂಕ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/07/nyregion/the-grounds-he-stamped-the-new-york-of-ginsberg.html "ದಿ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ಹೀ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ಡ್: ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಫ್ ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ 7, 1997. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ, Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೂಜನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜಗತ್ತಿನೆಡೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದೆ. ಅವರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಕುಲೀನ ಹೆಂಗಸರ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಅವರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಥನವು ಬೋಹೆಮಿಯನ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಈ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ''ಅವರು ಪೂರ್ವದ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,'' ಬಿಲ್ ಮಾರ್ಗನ್, ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಗು Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನ ಪತ್ರಪಾಲಕ ಇದನ್ನು ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದರು."</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ವಾಸಿಸುವ [[ಚೆಲ್ಸೀ]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕಲಾ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ನಿಶಾ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W. [https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html "][https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html ದಿ ನ್ಯೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ'ಸ್ ಮೆನಿ ಫೇಸಸ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 13, 1994. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಿಲಾಸಿನಿಯಾದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪಾತ್ರವು ಏ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯ ಆಗಮನದಿಂದ ಬಲವಾಯಿತು, ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ {{convert|800|sqft|m2|0|sing=on}} ಪೆರಿ ಬೀದಿಯ ಸಮೀಪ 548 ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ {{convert|5000|sqft|m2|-2}}ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು 151 ಪಶ್ಚಿಮ 19ನೇ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು ಹಾಗು ಈ ವಲಸೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಆಡಂಬರದ ಜೀವನವು ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ... ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೋಸ್ಕರ, Mr. ಗರ್ಮೆಂಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಒಂಟಿ ಹೆಂಗಸರು ಇಲ್ಲಿ ಬರಲು ಇಷ್ಟ ಪಡಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಒಂಟಿ ಗಂಡಸರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. "70ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶವು ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಯಿತು," ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ."</ref> [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌]] [[ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಚೀನೀ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗ್ರೈಮ್ಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 "ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್'ಸ್ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಸ್ ಟು ಫೀಲ್ ದಿ ಪಿಂಚ್ ಓವರ್ 'ದಿ ಬಗ್'"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120729000922/http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 |date=2012-07-29 }}, ''[[ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2003. ಮೇ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚೈನೀಸ್ ಜನರು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060709160929/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=1195 Chinatown‌: A World of Dining, Shopping, and History], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], June 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದೊಡ್ಡ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿನ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೋಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಭೇಟಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಚೈನೀಸ್ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿರುವ-150,000-ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧವು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಸ್ಕ್ವೆರ್-ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಲಫಾಯೆಟ್ಟೆ, ವೊರ್ತ್, ಹಾಗು ಗ್ರಾಂಡ್ ಬೀದಿಗಳು ಹಾಗು ಈಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಯನ್ನು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ."</ref> [[ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವುಳ್ಳವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು [[ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲರಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://nycgo.com/?event=view.article&amp;id=76746 ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಇದು ನಗರದ ಬೌದ್ಧಿಕ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಭದ್ರವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರಣವು ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಂತೆ ಇಲ್ಲ."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071011103023/http://nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=447 Maps &amp; Neighborhoods - Upper East Side], [[NYC &amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನೆರೆಪ್ರದೇಶದವರಲ್ಲಿದ್ದ ಹಣ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ಮರಳುಗೊಳಿಸುವ ಕೃತಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯದ ಬಾಟಲುಗಳ ಬಿರಡೆಗಳು ಪಾಪ್ ಎಂದು ಸಿಡಿಸಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದವು! ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಿಟ್ಜ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು." </ref><ref>[http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html ಸ್ಟ್ರೋಲ್ ದಿ ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಲೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626092513/http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html |date=2010-06-26 }}, ''ಫೂಟ್ ನೋಟ್ಸ್'' ಆಫ್ ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೋಶಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]], ಮಾರ್ಚ್ 1996, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಪ್ಟೌನ್‌'' ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ (ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ, ಉತ್ತರ-ಈಶಾನ್ಯ - ಇದು ದ್ವೀಪದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಿರುಗಿರುವ ದಿಕ್ಕೂ ಸಹ) ಮತ್ತು ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ (ದಕ್ಷಿಣ-ನೈಋತ್ಯ).<ref>ಪೆಟ್ಜೊಲ್ಡ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್. [http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html "ಹೌ ಫಾರ್ ಫ್ರಂ ಟ್ರೂ ನಾರ್ತ್ ಆರ್ ದಿ ಅವೆನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌?" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404053211/http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html |date=2007-04-04 }}, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಗರದ ಬೀದಿಗಳ ನೆಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಮುಖ ಚಾಚಿರುವ ಪೂರ್ವಾಬಿಮುಖ ನಕ್ಷೆಗಳು( ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಾದರಿ) ದ್ವೀಪವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹಾಗು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ."</ref> ಈ ಬಳಕೆಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ''[[ಡೌನ್ಟೌನ್]]'' ‌ ಎಂದರೆ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ (ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌)]] ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ - ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ (ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ)]] ಹಾಗೂ [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]. ''ಅಪ್ಟೌನ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು, [[59ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ <ref>ಜಾಕ್ಸನ್, ನಾನ್ಸಿ ಬೆತ್. [https://www.nytimes.com/2004/08/29/realestate/living-on-59th-street-putting-out-the-gold-plated-welcome-mats.html "ಲಿವಿಂಗ್ ಆನ್/59th ಸ್ಟ್ರೀಟ್; ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಔಟ್ ದಿ ಗೋಲ್ಡ್-ಪ್ಲೇಟೆಡ್ ವೆಲ್ಕಮ್ ಮ್ಯಾಟ್ಸ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 29, ೨೦೦೪. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಈಗ ಭದ್ರ ಆಸರೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಮಹಾಮಳಿಗೆಗಳು ಹಾಗು ಅಂಗಡಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, 59ನೇ ಬೀದಿಯು ನಗರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಮಿಡ್ಟೌನ್ ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ."</ref> ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ಡೌನ್ಟೌನ್‌'' ಎಂಬುದು [[14ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ <ref name="NYCBasics">[https://web.archive.org/web/20071011014616/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=365 NYC Basics], [[NYC &amp; Company]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು (14ನೇ ಬೀದಿಯ ಕೆಳಗೆ) ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿ, SoHo, TriBeCa, ಹಾಗು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ."</ref> ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ''ಮಿಡ್ಟೌನ್‌'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ದೃಢವಾಗಿರದೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ. [[ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ (ಐದನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ)]] ರಸ್ತೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಿ, ನಗರದ ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೂರ್ವ 27ನೆಯ ಬೀದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ 42ನೆಯ ಬೀದಿ); ಬೀದಿ ವಿಳಾಸಗಳು ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾ ರಸ್ತೆಗಳ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ 100 ಬೀದಿಗಳುಂಟು.<ref name="NYCBasics"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಬ್ರಾಡ್ವೇ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವ ರೇಖೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಹೌಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಗೆ ತುಸು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜಾಲವು ಮೊದಲನೆಯ ಬೀದಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡರೂ, [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ತುಸು ಉತ್ತರದ ತನಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗಳೂ ಸಾಂಖ್ಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿವೆ. ರಸ್ತೆಯ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆಯು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ 220ನೆಯ ಬೀದಿಯ ತನಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದ್ವೀಪಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬೀದಿ.<ref name="Stuff"/> === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:Storm at Manhattan.jpg|thumb|ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಮಳೆ.]] 41°Nರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪ-ಉಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ([[Köppen ವಿಂಗಡಣೆ]] Cfa).<ref name="NYC ಹವಾಗುಣ"<ref name="NYC ಹವಾಗುಣ">{{cite web|title=The Climate of New York|publisher=New York State Climate Office|url=http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html|accessdate=2007-03-27}}</ref> ನಗರವು ಕಡಲತೀರ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಒಳನಾಡಿನ ವಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 25ರಿಂದ 35 ಅಂಗುಲದಷ್ಟು (63.5ರಿಂದ 88.9 ಸೆ.ಮೀ.) ಹಿಮಪಾತವಾಗುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ಹಿಮಪಾತದ ಕಾಲಗಳ ನಡುವೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 220 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಿಮರಹಿತ ಅವಧಿಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿದ್ದು, ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 18ರಿಂದ 25 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 90&nbsp;°F (32&nbsp;°C) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="NYC climate"/> ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹವಾಗುಣ ಮಾದರಿಯು [[ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಮಲ್ಟಿಡಿಕೇಡಲ್‌ ಆಸ್ಕಿಲೇಷನ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 70 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಾಖದ ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಸುತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|author=Riley, Mary Elizabeth|title=Assessing the Impact of Interannual Climate Variability on New York City's Reservoir System|year=2006|publisher=Cornell University Graduate School for Atmospheric Science|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/2623/1/MER%20Thesis-new.pdf|format=PDF|accessdate=2009-06-29}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ 9 ಜುಲೈ 1936ರಂದು 106&nbsp;°F (41&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹಾಗೂ 9 ಫೆಬ್ರವರಿ 1934ರಂದು -15&nbsp;°F (-26&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಗಿಂತಲೂ ಒಂದಂಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಇಳಿದು, ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 100&nbsp;°Fಗೆ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ 103&nbsp;°Fಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯ ತಾಪಮಾನವು [[ಅರ್ಬನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಶಾಖವು ಇರುಳಿನ ಹೊತ್ತು ಪುನಃ ಪ್ರಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಗಾಳಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಸಿದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7&nbsp;°F (4&nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20081216084557/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-12655409_ITM "ಕೀಪಿಂಗ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೂಲ್ ಇಸ್ ದಿ ಜಾಬ್ ಆಫ್ NASA'ಸ್ ಹೀಟ್ ಸೀಕರ್ಸ್." ], ''[[Spacedaily.com]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನದ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾವಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿಯು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೀಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಗಾಳಿಯ ಉಷ್ಣತೆಯು {{convert|7.2|°F|°C|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ."</ref> == ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Municipal Building - New York City.jpg|thumb|upright|ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] [[ಚಿತ್ರ:Scott Stringer small.jpg|thumb|left|upright|ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ತ್ರಿನ್ಜರ್, 2006.]] ಇಸವಿ 1898ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಿತಿ ದೃಢವಾಗಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸನ್ನದಿನಡಿ ಆಡಳಿತಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, 1989ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಂತರ, ದೃಢವಾದ [[ಮಹಾಪೌರ-ಸಭಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.abcny.org/pdf/Report%20on%20Ballot%20Proposals.pdf "ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಪ್ರಪೋಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2003 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಟರ್ ರಿವಿಶನ್ ಕಮಿಷನ್"](ಪ್ದ್ಫ್), [[ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪಕ್ಷೇತರ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ 1989ರ ಚಾರ್ಟರ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ."</ref> ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತವು ಮ್ಹಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮನರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಸೇವಾ ಖಾತೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕಾಗಿ, 1898ರಲ್ಲಿ [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಬೊರೊ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌)]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌]] ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತದ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಆಡಳಿತ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ನಗರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆ ಹಾಗೂ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 'ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌'ನ್ನು 'ಸಂವಿಧಾನ ಬಾಹಿರ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿರದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1964ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ 'ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಒಂದೇ ಮತ ಹಕ್ಕು' ತೀರ್ಪಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಯ [[ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಿ]]ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್: ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ v. ಮೊರ್ರಿಸ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್]]. ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಬಹುಶಃ ಅಧಿಕಾರವೇ ಇಲ್ಲದ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮಹಾಪೌರರ ನಿಯೋಗಗಳು, ನಗರ ಮಂಡಳಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಪರವಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗರ್‌]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309105343/http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 |date=2010-03-09 }}, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬರೋದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಆಫೀಸ್. ಎಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ 26ನೇ ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು..."</ref> ಇಸವಿ 2010ರಿಂದಲೂ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಪಕ್ಷದವರಾದ [[ಸಿ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಸೈರಸ್ R. ವಾನ್ಸೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501131144/http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml |date=2011-05-01 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ'ಸ್ ಆಫೀಸ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಎಂಟು ಯಶಸ್ವಿ ಆಹ್ವಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇಯದನ್ನು 1974ರಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ತನಕ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹತ್ತು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಯಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಅವರ ಪರ ವಕೀಲಿ ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮಂಡಳಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿರುವ ಈ ವಿಭಾಗವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾನ್ಸಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 105 ಕಾನ್ಸಲನ ಅಧಿಕೃತ ಕಛೇರಿಗಳು, ಮಹಾ ಕಾನ್ಸಲರ ಹಾಗೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕಾನ್ಸಲ್‌ ಕಛೇರಿಗಳೂ ಇವೆ.<ref>[http://www.consulsnewyork.com/about.htm ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್ ಕಾನ್ಸಲ್ಸ್: ಅಬೌಟ್ ಅಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619022104/https://www.consulsnewyork.com/about.htm |date=2006-06-19 }}. ಜುಲೈ 19, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]]‌ನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌ]]ರರ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಮಹಾಪೌರರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಹದಿಮೂರು ನಗರಸಭಾ ನಿಯೋಗಗಳು ಸಮೀಪದ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರಸಭಾ ಭವನ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಾಲ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌)]]ದಲ್ಲಿವೆ. ಇಸವಿ 1916ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಬೃಹತ್‌ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019234821/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml |date=2012-10-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]]. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> === ರಾಜಕೀಯ === [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲ]], [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] {| class="wikitable" border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' <br /><ref>{{cite web|url=http://elections.nytimes.com/2008/results/president/map.html|title=Election results from the N.Y. Times|publisher=Elections.nytimes.com|date=2008-12-09|accessdate=2009-05-30}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !ವರ್ಷ ![[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ![[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.5% ''89,906'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''85.7%''' ''572,126'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|16.7% ''107,405'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''82.1%''' ''526,765'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|14.2% ''79,921'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''79.8%''' ''449,300'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.8% ''67,839'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.0%''' ''394,131'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|15.9% ''84,501'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''78.2%''' ''416,142'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|22.9% ''115,927'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''76.1%''' ''385,675'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|27.4% ''144,281'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''72.1%''' ''379,521'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|26.2% ''115,911'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''62.4%''' ''275,742'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.5% ''117,702'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''73.2%''' ''337,438'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.4% ''178,515'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''66.2%''' ''354,326'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.6% ''135,458'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''70.0%''' ''370,806'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|19.2% ''120,125'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.5%''' ''503,848'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|34.2% ''217,271'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''65.3%''' ''414,902'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1956]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.26% ''300,004'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.74%''' ''377,856'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1952]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|39.30% ''300,284'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''58.47%''' ''446,727'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1948]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.18% ''241,752'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''52.20%''' ''380,310'' |} ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲು ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದವರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 12%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೋಂದಾಯಿತ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಂದಾಯಿತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದ 20%ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ [[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌]]ಗಳದ್ದು 66.1%ರಷ್ಟು ಪಾಲಿದೆ. ಮತದಾರರಲ್ಲಿ 21.9%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ (ನಿರ್ದಳೀಯರು).<ref>ಗ್ರೋಗನ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://web.jrn.columbia.edu/studentwork/election/2004/uptown_grogan01.asp ಎಲೆಕ್ಷನ್ 2004-ರೈಸ್ ಇನ್ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಟರ್ನ್ಔಟ್], ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ, ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮಂಡಳಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರ ಗಡುವಿನ ಅವಧಿಯ ತನಕ ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 727,071ರಷ್ಟು ಜನ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಹಾಗು 132,294 ರಷ್ಟು ಜನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದು 2000ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ 26.7 ಶೇಕಡಾ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 876,120 ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರಿದ್ದರು."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕೂ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. * [[ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್]]‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌, [[ಇನ್ವುಡ್]]‌ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹದಿನೈದನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬಿ. ರೇಂಜೆಲ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಹೆಲ್ಸ್‌ ಕಿಚನ್‌]], ಚೆಲ್ಸೀ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ, [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]], ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ, ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 'ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌' ಆಧಾರಿತ [[8ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಜೆರೊಲ್ಡ್‌ ನ್ಯಾಡ್ಲರ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * [[ಟೆಡ್ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಲಿಂಡ್ಸೆ]]ಯವರ ರಾಜಕೀಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ 'ಸಿಲ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ‌' ಎನ್ನಲಾದ [[14ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಕ್ಯಾರೊಲೀನ್‌ ಬಿ. ಮಾಲೊನಿ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಯಾರ್ಕ್ವಿಲ್‌]], ಗ್ರ್ಯಾಮರ್ಸಿ ಪಾರ್ಕ್‌, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ, ಹಾಗೂ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ (ಪೂರ್ವ ಗ್ರಾಮ)]], ಜೊತೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯ C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕನ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌/ಕ್ವೀನ್ಸ್‌-ಆಧಾರಿತ [[12ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ನೈಡಿಯಾ ವೆಲಸ್ಕ್ವೆಜ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಸವಿ [[1924]]ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ 41.20%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್‌ ಕೂಲಿಜ್‌]], 39.55%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡೇವಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಸವಿ 1920ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 59.22%ರಷ್ಟನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ವಾರೆನ್‌ ಜಿ. ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://ourcampaigns.com/ContainerHistory.html?ContainerID=9127 ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್-ಹಿಸ್ಟರಿ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ], ಅವರ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ಸ್. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2004ನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಕೆರ್ರಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 82.1%ರಷ್ಟು ಪಡೆದರು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್‌]] ಕೇವಲ 16.7%ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[http://vote.nyc.ny.us/pdf/results/2004/general/g2004recaps.pdf 2004 ಜೆನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್: ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ದಿ ವೋಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್](PDF), ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2004ರಂದು ನಡೆಸಲಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ವಿಭಾಗವು ಧನ ನೆರವಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಮುಲವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2004ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದ ಏಳು [[ZIP ಸಂಖ್ಯೆಗಳ]] ಪೈಕಿ ಆರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp ನ್ಯಾಷನಲ್ ಓವರ್ ವ್ಯೂ: ಟಾಪ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ 2004 - ಟಾಪ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್ಸ್ (ಇಂಡಿವಿಜುಅಲ್ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ($200+))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608074639/http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp |date=2007-06-08 }}, ದಿ ಕಲರ್ ಆಫ್ ಮನಿ. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 10021 ಎಂಬ ಅತ್ಯುನ್ನತ ZIP ಕೋಡ್‌ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಕೆರ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬುಷ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost ಬಿಲ್ ಡೋನರ್ಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ರೂಲ್ ದಿ ರೂಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173612/https://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost |date=2016-03-03 }}, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 11, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Farley PO jeh.JPG|thumb|ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್.]] [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾರ್ಲೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಕಛೇರಿಯು]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&amp;s=NY&amp;service_name=post_office&amp;z=10001 ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಲೊಕೇಶನ್ - ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120721063948/http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&s=NY&service_name=post_office&z=10001 |date=2012-07-21 }}." ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವೀಸ್]]''. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[31ನೆಯ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ [[33ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ # 421ರಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಚೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಮೇ 2009ರಿಂದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>"[http://www.silive.com/news/index.ssf/2009/04/new_york_citys_main_post_offic.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಮೇನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್ 24-ಅವರ್ ಸರ್ವಿಸ್]." ''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್]]''. ಶುಕ್ರವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2009. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಅಪರಾಧ == ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನೆಲಗಳಲ್ಲಿನ ಬಡತನದಿಂದ ಪಾರಾಗಬಯಸಿದ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅಯಸ್ಕಾಂತದಂತಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಹಲವರು, [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌]]ನ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಬೊವೆರಿ]] ನಡುವಿನ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು. 1820ರ ದಶಕಗಳೊಳಗೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜೂಜುಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೋಗಲು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳೆನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಸವಿ 1842ರಲ್ಲಿ, ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗ್ರಂಥಕರ್ತ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್]]‌ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಹಳ ದಿಗಿಲಾದರು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ, ಗ್ರೆಗೊರಿ. [http://urbanography.com/5_points/ "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್"], ಅರ್ಬನೋಗ್ರಫಿ. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅದೆಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ, [[ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌]]ರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1860ರಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ [[ಕೂಪರ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಅಡ್ರೆಸ್]]‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>ವಾಲ್ಷ್, ಜಾನ್, [http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511001820/http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm |date=2009-05-11 }}, ಐರಿಶ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಿಟಿ ಏರಿಯ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1994. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಕೊಳೆಗೇರಿಯು ಎಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಬ್ರಹಂ ಲಿಂಕನ್ ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದು ಅವರ ಕೂಪರ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸ್ ಗೂ ಮುಂಚೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು."</ref> ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]] ದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧೀ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Leslie five points new york 1885 3c22660v.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1885ರ ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಕೊಳೆಗೇರಿಯ ಸಂದರ್ಶನ]] [[ಚಿತ್ರ:NYPD boat99pct.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾರ್ಬರ್ ನ ಸುತ್ತ ಒಂದು NYPD ದೋಣಿಯ ಗಸ್ತು.]] 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಲವರು [[ಆಲ್ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಆಲ್‌ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌ ಮೊದಲು [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಅಪರಾಧೀ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ.<ref>[http://www.chicagohs.org/history/capone.html ಅಲ್ ಕಾಪೋನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512025504/http://www.chicagohs.org/history/capone.html |date=2014-05-12 }}, [[ಚಿಕಾಗೊ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕಾಪೋನೆ, ಜನವರಿ 17, 1899ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.... ಅವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ. ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಜೊತೆಗೆ ದರೋಡೆಕೋರ ಫ್ರಾಂಕಿ ಯಾಲೆ ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡೈವ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇನ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಹ್ವಾನಿತರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟುವ ಆಳಾಗಿ ಹಾಗು ಪಾನಗೃಹ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ."</ref> ''ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾದ [[ಮಾಫಿಯಾ]] ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸಿಸಿಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ಆನಂತರ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿಯನ್‌ [[ವಲಸೆ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ತೀರ]]ದ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಯೆಹೂದೀ ದರೋಡೆಕೋರ [[ಮೆಯರ್‌ ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕಿ]] ನಾಯಕತ್ವದ [[ಯೆಹೂದೀ ಗುಂಪು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅಪರಾಧೀ ಗುಂಪುಗಳೊಡನೆ ಜತೆಗೂಡಿದ [[ಲಕಿ ಲುಸಿಯಾನೊ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾ ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ ಗುಂಪನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ.<ref name="Smithsonian">ಜಫ್ಫೆ, ಎರಿಕ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |title="Talking to the Feds: The chief of the FBI's organized crime unit on the history of La Cosa Nostra" |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615003727/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |url-status=bot: unknown }},''[[ಸ್ಮಿತ್ ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 2007. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 1920ರಿಂದ 1933ರ ವರೆಗೆ ಹೇರಲಾದ [[ನಿಷೇಧ]]ವು ಮದ್ಯದ ಕಾಳಸಂತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮಾಫಿಯಾ ಗುಂಪುಗಳು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Smithsonian"/> 1960 ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಪೊಲೀಸರು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೆ 21.09 ಇದ್ದದ್ದು 1981ರಲ್ಲಿ 102.66ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ದಶಕದ ತನಕ ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. [[NYPD]] ದಾಖಲಿಸಿಕೊಮಡ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 1960ರಲ್ಲಿ 390, 1970ರಲ್ಲಿ 1,117, 1980ರಲ್ಲಿ 1812 ಹಾಗೂ 1990ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ 2,262 ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದವು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ [[ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಚಟ]]. ಸುಮಾರು 1990ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನರಹತ್ಯೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಲೂಟಿ, ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ಹಲ್ಲೆ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ವಾಹನ ಕಳವು, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.<ref>ಲಂಗನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ A. ಹಾಗು ಡುರೋಸ್, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ R. [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf ದಿ ರಿಮಾರ್ಕಬಲ್ ಡ್ರಾಪ್ ಇನ್ ಕ್ರೈಂ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} (PDF). [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2004. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:New york police department car.jpg|thumb|left|NYPD ಕ್ರೌನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್]] ಇಸವಿ 2005ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Bloomberg">ಜೆರನ್ಸ್ಕಿ, ಟಾಡ್. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;sid=aHWGwSJjpbOU&amp;refer=us NYC ಇಸ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೈಸಸ್ ಇನ್ U.S., FBI ಸೇ"]. ''[[ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ತನ್ನ 13ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಮಾರ್ಗನ್‌ ಕ್ವಿಟ್ನೊ]], ಸುಮಾರು 500,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ 32 ನಗರಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm 13th ಆನ್ಯೂಅಲ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ (ಅಂಡ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡೇಂಜರಸ್) ಸಿಟೀಸ್: ಟಾಪ್ ಅಂಡ್ ಬಾಟಮ್ 25 ಸಿಟೀಸ್ ಓವರ್ ಆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615000102/http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm |date=2011-06-15 }}, ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ]]ಯು 36,400 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು U.S. ಇಲಾಖೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. NYPDಯ ಅತಂಕವಾದ-ವಿರೋಧೀ ವಿಭಾಗವು 1,000 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[FBI]]ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref name="Bloomberg"/> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರೆಡೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣ ಇಳಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧದ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವುದು, ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವ NYPDಯ [[ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಕಾರಣ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್, ಹೀದರ್. [http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಪ್ಸ್: ಸ್ಟಿಲ್ ದಿ ಫೈನೆಸ್ಟ್ - ಬಕಿಂಗ್ ಏ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೆಂಡ್, ಗೋಥಂ'ಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೇಟ್ ಕೀಪ್ಸ್ ಡ್ರಾಪಿಂಗ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}[http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html ಹಿಯರ್'ಸ್ ವೈ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}, ''[[ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌)]]'', ಸಮ್ಮರ್ 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಅಪರಿಮಿತ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಾಗಿ (ಹಾಗು ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ), ಕೆಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತದ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ-ಈಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಿಧಾನವಾದ Compstat ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧ-ನಿಗ್ರಹ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ-ಅವನು ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ."</ref> ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವಿಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 503 ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ 88%ರಷ್ಟು ಇಳಿತ ಕಂಡು, 62 ಪ್ರಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನ ಪ್ರಕರಣಗಳು 80%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು 93%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಡು ಹಿಡಿದಿರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಪರಾಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಪರಾಧಗಳು 1990ರಿಂದಲೂ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೌತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 05/5/2009 ತ್ರೂ 05/10/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419072451/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf |date=2014-04-19 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್]] [[CompStat]], ಮೇ 30, 2009. ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು [http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾರ್ತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 04/30/2007 ತ್ರೂ 05/06/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618154042/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf |date=2009-06-18 }} (PDF), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ CompStat, ಮೇ 30, 2009. ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| id="toc" style="float:right;text-align:right;margin-left:2em;width:40%;font-size:90%" cellspacing="3" ! colspan="4"|{{center|'''Manhattan Compared'''}} |- | {{center|'''[[United States Census, 2000|2000 Census]]'''}} | '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> | '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york+city&amp;_cityTown=new+york+city&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055714/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&_street=&_county=new+york+city&_cityTown=new+york+city&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=050&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=Census |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> | '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C16000US3651000&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (ಸ್ಟೇಟ್)ಆಸ್ ಆಫ್ ೨೦೦೦ ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> |- | ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ | 1,537,195 | 8,008,278 | 18,976,457 |- | [[ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ]]<br />ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲು | 66,940 | 26,403 | 402 |- | [[ಮೀಡಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌]] (1999) | $47,030 | $38,293 | $43,393 |- | [[ತಲಾ ಆದಾಯ]] | $42,922 | $22,402 | $23,389 |- | ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು | 49.4% | 27.4% | 27.4% |- | ವಿದೇಶೀ ಸಂಜಾತರು | 29.4% | 35.9% | 20.4% |- | ಬಿಳಿಯರು | 54.4% | 44.7% | 67.9% |- | ಕರಿಯರು | 17.4% | 26.6% | 15.9% |- | ಏಷ್ಯನ್ನರು | 9.4% | 9.8% | 5.5% |- | ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌<br /> (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗ) | 27.2% | 27.0% | 15.1% |} ಇಸವಿ 2008ರಲ್ಲಿ ನಡಸಲಾದ U.S. ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 1 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 1,634,795 ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{GR|2}} ಇಸವಿ 2000ದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂಧ್ರತೆಯು 66,940.1/sq mi (25,849.9/km²) ಇತ್ತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://gislounge.com/us-census-2000-population-trends-mapped/ "ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡೆನ್ಸಿಟಿ"], ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ - GIS ಆಫ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಾನು ಕಂಡಂತೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದಂತೆ 3140 ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 178 ಕೌಂಟಿಗಳು ಮಾತ್ರ ತಲಾ ಒಂದು ಎಕರೆಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ(ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಒಳಗೊಂಡು) ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 104.218 ರಷ್ಟು ಜನರೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref> ಇಸವಿ 2008ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಇಂದು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ. ಇಸವಿ 1910ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನತ್ತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಾಂಧ್ರತೆಯು ಅಂದಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಿ, ಅರ್ಥಾತ್‌ 101,548/sq mi (39,222.9/km²) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, 34,756.7/sq mi (13,421.8/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ, 798,144 ಗೃಹಗಳಿದ್ದವು.<ref name="NYCensusRankings"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 20.3%ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಾಲೀಕ-ವಾಸಿಸುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="OwnerOccupied">[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R21T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೂನಿಟ್ಸ್ ದಟ್ ಆರ್ ಓನರ್-ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ. ಎಪ್ರಿಲ್ 3, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 2000ರಿಂದ 2030ರ ವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 289,000ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು, ಆ ಆವಧಿಗೆ 18.8%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ನಗರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 12.7%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2030ರೊಳಗೆ ಶಾಲಾ-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4.4%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿತದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ 44.2%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ವಿಭಾಗವು 65 ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರ ಸಂಖ್ಯೆ 108,000ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 57.9%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಬೈ ಏಜ್/ಸೆಕ್ಸ್ &amp; ಬರೋ 2000–2030, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006. ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2005-2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.8%ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (48.4% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಬಿಳಿಯರು ಮಾತ್ರ), 16.7% ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು (13.8% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾತ್ರ), 0.8%ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು, 11.3%ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, 0.1% ಹವಾಯಿಯನ್‌ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು, 16.9%ರಷ್ಟು ಇತರೆ ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ 2.4%ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗ ಮೂಲದವರು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 25.1%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|title=New York County, New York - ACS Demographic and Housing Estimates: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210221915/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.2%ರಷ್ಟು ಸ್ನಾತಕ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, 28.4%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಿದೇಶ ಸಂಜಾತರು ಹಾಗೂ 3.6%ರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ಯೂಯರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಅಥವಾ U.S. ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೂಲದ ದಂಪತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. 38.8%ರಷ್ಟು ಜನರು ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೊರತಾಗಿ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=New York County, New York - Selected Social Characteristics in the United States: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210213011/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 56.4%ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಬಿಳಿಯರು]], 17.39% [[ಕಪ್ಪಿನವರು]], 14.14% [[ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯದವರು]], 9.40% [[ಏಷ್ಯನ್‌]], 0.5% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಹಾಗೂ 0.07% [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪದವರು]] ಆಗಿದ್ದರು. 4.14%ರಷ್ಟು ಜನರು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದರು. 27.18%ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು. 24.93% ಜನರು ಸ್ವಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, 4.12% ಚೀನೀ ಮತ್ತು 2.19% ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಸ್ಪೋಕನ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, [[ಮಾಡರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> {{USCensusPop |1790=33131 |1800=60489 |1810=96373 |1820=123706 |1830=202589 |1840=312710 |1850=515547 |1860=813669 |1870=942292 |1880=1164674 |1890=1441216 |1900=1850093 |1910=2331542 |1920=2284103 |1930=1867312 |1940=1889924 |1950=1960101 |1960=1698281 |1970=1539233 |1980=1428285 |1990=1487536 |2000=1537195 |estimate=1634795 |estyear=2008 }} 738,644 ಮನೆಮಂದಿಗಳಿದ್ದವು. ಇವರಲ್ಲಿ 25.2% ಜನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು, 12.6% ಗೃಹವಾಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ 59.1% ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 17.1% ನಿವಾಸಿಗಳು 18ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 48%ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರು, 10.9%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಾಗಿದ್ದು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಮಂದಿಯ ಸರಾಸರಿ 2 ಆಗಿದ್ದು ಸಂಸಾರದ ಸರಾಸರಿ 2.99 ಆಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹರಡಿದಂತಿದ್ದು, 16.8%ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದರು, 10.2ರಷ್ಟು ಜನರು 18ರಿಂದ 24ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 38.3%ರಷ್ಟು ಜನರು 25ರಿಂದ 44ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 22.6%ರಷ್ಟು ಜನರು 45ರಿಂದ 64ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಹಾಗೂ 12.2%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 36 ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ, 90.3 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ಹದಿನೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100ರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 87.9 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2004ರ ಕಂದಾಯ ವರ್ಷದ [[IRS]] ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಕಂದಾಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯು $25,875 ಆಗಿದ್ದು, [[ಅಡ್ಜಸ್ಟಡ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌ (ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ)]]ದ 20.0%ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸಹದಿ, ಜೆನ್ನೇ. [http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಕಂ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್ಸ್: ಟಾಪ್ 10 ಪ್ಲೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216115300/http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 |date=2008-12-16 }}, [[CNN ಮನಿ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಸವಿ 2002ರಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ನ್ಯೂಮ್ಯಾನ್, ಜೆಫ್ಫ್ರಿ L. [https://archive.is/20120712140342/findarticles.com/p/articles/mi_m3SUR/is_6_84/ai_n14892822 "], ''ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಕರೆಂಟ್ ಬಿಸಿನೆಸ್'', ಜೂನ್ 2004. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) NY ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯವು $84,591ರಷ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 274ರಷ್ಟಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ZIP ಕೋಡ್‌ (ಅಂಚೆ ಸೂಚಿ ಸಂಖ್ಯೆ) 10021 ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ತಲಾ ಆದಾಯವು $90,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36&amp;_street=&amp;_county=&amp;_cityTown=&amp;_state=&amp;_zip=10021&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=040&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ ಟ್ಯಾಬ್ಯುಲೇಷನ್ ಏರಿಯ 10021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055853/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=04000US36&_geoContext=01000US%7C04000US36&_street=&_county=&_cityTown=&_state=&_zip=10021&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=ACS_2005_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=&show_2003_tab=&redirect=Y |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕೌಂಟಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $47,030 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $50,229 ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $51,856 ಆಗಿದ್ದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರದ್ದು $45,712 ಆಗಿತ್ತು. ಕೌಂಟಿಯ [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ವು $42,922 ಆಗಿತ್ತು. ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 17.6% ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 20%ರಷ್ಟು [[ಬಡತನದ ರೇಖೆ]]ಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 31.8% 18ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಕರು ಹಾಗೂ 18.9% 65ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಿದ್ದರು.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C86000US10021&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=New ಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607211420/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C86000US10021&_street=&_county=new+york&_cityTown=new+york&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=New |date=2011-06-07 }},ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಹೂಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ವಿವಿಧತೆ ಹೊಂದಿದೆ. 1950ರ ದಶಕದ ನಂತರ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಬಾಡಿಗೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನಾಂಕ [[11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ (15,000ರಿಂದ 20,000) ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೀನ್ಹುಎರ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E4DD113EF936A25757C0A9639C8B63 "ಬೇಬಿ ಸ್ಟ್ರೋಲ್ಲರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಪುಶ್ ಇಂಟು ದಿ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್"], ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2005. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವಾಗಿದೆ. 564,505 ಜನರು ಇದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 36%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) 110 ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಯಹೂದ್ಯರು]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು; 314,500 ಜನರು (20.5%) ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, 102 ಸಮೂಹಗಳಿವೆ. ಆನಂತರ, ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟಂಟ್‌ (139,732 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (9.1%)) ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ (37,078 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (2.4%).<ref>[http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211082116/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp |date=2012-12-11 }}, [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜನ್ ಡಾಟಾ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್]]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಜನನದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ 2000ದಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 32%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಸಾಮ್. [https://www.nytimes.com/2007/03/23/nyregion/23kid.html "ಇನ್ ಸರ್ಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಟಾಡ್ಲರ್ಸ್, ರಿಚ್ ವೈಟ್ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಲೀಡ್ ವೇ"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಾನರೇಖೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪು ನೀಡಿರುವ [[ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಅವಧಿ 1890ರಿಂದ 1973ರ ವರೆಗೆ, [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ]]ವೆನಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಂಬತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ಕಿನ್ಲೆಯ್, ಸ್ಸೆ. "[https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html F.Y.I.: ಟಾಲ್, ಟಾಲರ್.] [https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html ಟಾಲ್ಲೆಸ್ಟ್]", ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 5, 1995. p. CY2. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಪಾರ್ಕ್‌ ರೋ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಬಿರುದನ್ನು 1955ರವರೆಗೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇದು 309 ಅಡಿ (91 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು. [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಗೆ ಹೊಸ ಇಳಿಜಾರು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>"ದೊಡ್ಡ ಸೇತುವೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನಗರಾಡಳಿತವು ಮುಂದಾಗಿದೆ; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ ಆಫ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಬ್ರಿಜ್, ಹೆಚ್ಚಿದ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. COST IS PUT AT $6,910,000 ನೆಲಸಮ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. - ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಮರುರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌,'' ಜುಲೈ 24, 1954. ಪುಟ. 15.</ref> ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, 29 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುವ {{convert|391|ft|m|0}} ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಕಟ್ಟಡವು 1899ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2000/03/12/realestate/streetscapes-park-row-building-15-park-row-1899-monster-that-reigned-high-over.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ ದಿ ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 15 ಪಾರ್ಕ್ ರೋ; ಆನ್ ೧೮೯೯ 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ದಟ್ ರೇನ್ಡ್ ಹೈ ಓವರ್ ದಿ ಸಿಟಿ"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 12, 2000. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ ತಯಾರಕ ಸಿಂಗರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ 41 ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಸಿಂಗರ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1908ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. {{convert|612|ft|m|0}} ಇಸವಿ 1967ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮವಾದ ಇದು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡದವೆನಿಸಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA1739F931A35752C0A9639C8B63&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=print "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಒನ್ಸ್ ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಬಟ್ ಸಿನ್ಸ್ 1967 ಏ ಗ್ಹೊಸ್ಟ್"], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 2, 2005. ಮೇ 15, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "41-ಮಹಡಿಯ ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 1908ರಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2001ರ ತನಕ ನೆಲಸಮಗೊಂಡ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡವು, ಒಂದು ಅಂದದ ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ 1967ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ನಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.... ಇಸವಿ 1906ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ''ಏ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟವರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಫ್ಲಾಗ್ಗ್ ನ ಮಾದರಿಯಂತೆ ಮೈದಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1896ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ 65 ಚದರಡಿಯ ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆಯನ್ನು {{convert|612|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬುರುಡೆಯಾಕಾರದ ಇಜ್ಜಾರು ಛಾವಣಿ ಹಾಗು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು."</ref> [[ಮೆಡಿಸನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]]ದ ತಳದಲ್ಲಿ 700 ಅಡಿ (213 ಮೀ.) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿ ಟವರ್]]‌ 1909ರಲ್ಲಿ ಬಿರುದನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು [[ವೆನೀಸ್]]‌ನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೆನೀಲ್]]‌ ಗೋಪುರದ ನೆನಪು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1996/05/26/realestate/streetscapes-metropolitan-life-1-madison-avenue-for-brief-moment-tallest.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಲೈಫ್ ಅಟ್ 1 ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ; ಫಾರ್ ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಮೊಮೆಂಟ್, ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್"]. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 26, 1996. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಗಾಥಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ವುಲ್ವರ್ತ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 1913ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತು. ಇದು 792 ಅಡಿ (241 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು.<ref>ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W. [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html "] [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html ಕಾನ್ಡೋಸ್ ಟು ಟಾಪ್ ವಾನ್ಟೆಡ್ ಟವರ್ ಆಫ್ ವುಲ್ ವರ್ತ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 2, 2000. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:ChryslerBuilding.JPG|thumb|left|upright|ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್.1930–1931ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]] [[ಅಬ್ಬರದ ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕ(ಮೊದಲನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ)]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಲಿನೆತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[1929ರ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌]]ನ ಮೊದಲು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏರಿದುದರಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿದರು.<ref>"ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಟಾರ್ರೆಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಹೈಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1929. ಪುಟ. 14.</ref> 927&nbsp;ಅಡಿ ಎತ್ತರದ (282&nbsp;ಮೀ) [[40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ 1930ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>"ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದಾಖಲೆಯ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಡವು {{convert|927|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದ ಕಾಮಗಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ." ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 6, 1930. ಪುಟ. 53.</ref> [[ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[42ನೇ ಬೀದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು {{convert|185|ft|m|0|sing=on}}-ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌]] ಮತ್ತು ಅವನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1,046&nbsp;ಅಡಿ (319&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, 1929ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದುದಾಯಿತು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1995/12/17/realestate/streetscapes-the-chrysler-building-skyscraper-s-place-in-the-sun.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್'ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಇನ್ ದ ಸನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 1995. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಹಾಗು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದರು, ಈ ಬಾರಿ {{convert|921|ft|m|sing=on}} ಟವರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿ 40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚೌಕಾಕಾರದ ಹೊಗೆಯ-ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಮಹಡಿಯ ಮೆಟ್ಟಲಿನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಹೊಗೆಯ ಕೊಳವೆಯ ಒಳಗೆ, ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಕೆಲಸಗಾರರ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 185-ಅಡಿ-ಎತ್ತರದ ಶಿಖರದ ಆಧಾರಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದನ್ನು 1929ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಇದು 1046 ಅಡಿ, 4.75 ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿದೆ."</ref> 1931ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ಬುಡದಿಂದ ತುದಿಗೆ 1,250 ಅಡಿ (381 ಮೀ) ಎತ್ತರವಿರುವ [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 102-ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಈ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. {{convert|203|ft|m|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ನಂತರ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಟ್ಟಡದ ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು 1,453&nbsp;ಅಡಿ (443&nbsp;ಮೀ))ಅಷ್ಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>"ಎತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪೈಪೋಟಿಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ತನಕ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಿತೆಂದು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಾಗು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಯಿತು; ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು {{convert|1250|ft|m}} ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅದರ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು 1265.5 ಅಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು." ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 2, 1931. ಪುಟ. 7.</ref><ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1992/06/14/realestate/streetscapes-the-empire-state-building-a-red-reprise-for-a-31-wonder.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FE%2FEmpire%20State%20Building "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಏ ರೆಡ್ ರಿಪ್ರೈಸ್ ಫಾರ್ ಏ '31 ವಂಡರ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜೂನ್ 14, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Empire State Building by David Shankbone.jpg|thumb|upright|ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌, 1931 ರಿಂದ 1972ರ ತನಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಈಗ ಇದು ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]] ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಗುರುತಾಗಿದ್ದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು. 1,368 ಮತ್ತು 1,362&nbsp;ಅಡಿ (417 ಮೀ&amp; 415 ಮೀ) ಎತ್ತರದ 110-ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು 1972ರಿಂದ ಅವನ್ನು ಮೀರಿಸುವ [[ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಗೋಪುರ]]ವನ್ನು (ಹಿಂದೆ ಸಿಯರ್ಸ್ ಗೋಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇದು ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿದೆ) 1974ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಬರ್ಸ್ಸ್, ಕರೆನ್. [http://www.infoplease.com/spot/skyscraperhistory.html "ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ಸ್: ಏ ರೇಸ್ ಟು ದಿ ಟಾಪ್"], ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಪ್ಲೀಸ್. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ 1972ರ ತನಕ ೪೧ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೇ ಎತ್ತರವಾದುದೆಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಈ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಮೀರಿಸಿತು.(1,368 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು) ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಟವರ್(1450 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳು) ನ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಎಂಬ ಹಿರಿಮೆಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು."</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ]]ಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1974ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ನ ಬಿಗಿಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೆ ಪೆಟಿಟ್‌]] ನಡೆದು ತೋರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು ನಾಶಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ [[ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2014ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wtc.com/about/|title=About the WTC|publisher=Silverstein Properties|accessdate=2008-08-15}}</ref> 1961ರಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] ಹಳೆಯ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]]ಅನ್ನು ಒಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡ]] ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು [[ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲಾ]] ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಅಮ‌ೂಲ್ಯ ರತ್ನವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ 1910ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿಮ್, ಮೀಡ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2001/05/20/realestate/streetscapes-destruction-penn-station-1960-s-protest-that-tried-save-piece-past.html "ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೆಪ್ಸ್/'ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌'; ಏ 1960ಸ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ದಟ್ ಟ್ರೈಡ್ ಟು ಸೇವ್ ಏ ಪೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಾಸ್ಟ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 20, 2001. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯ‌ೂ ಈ ರಚನೆಯ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು 1963ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ನಾಶವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಲೆವಿಸ್ ಮುಂಫೋರ್ಡ್]] "ಇದೊಂದು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಾಶಕತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು 1965ರಲ್ಲಿ "ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ"ಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದನು.<ref>[http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609210108/http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml |date=2010-06-09 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಅಳಿವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000ದಷ್ಟು ಅಲ್ಲದೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml "ರೆಕ್ವಿಎಮ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111192011/http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml |date=2010-11-11 }}, [[CBS ನ್ಯೂಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2002. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Wtcmay01.jpg|thumb|left|upright|ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು, 1972 ರಿಂದ 2001ರ ವರೆಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.]] [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]]ಯಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]], [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]‌ನಾದ್ಯಂತವಿರುವ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ]], [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಮೊದಲಾದವು ಈ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನವನಾದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಫಾಕ್ಸ್‌‌ನ ಸ್ವಂತದ [[ಹಿಯರ್ಸ್ಟ್ ಗೋಪುರ]] ಮತ್ತು ಪುನಃನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[7 ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]] ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಸಿರು ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="greenbuilding">ಪೋಗ್ರೆಬಿನ್, ರೋಬಿನ್. [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html "] [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html 7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಅಂಡ್ ಹೆಅರ್ಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸಸ್ ಫಾರ್ ಇನ್ವೈರ್ಮೆನ್ಟಲಿ ಅವೇರ್ ಆಫೀಸ್ ಟವರ್ಸ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2006. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ''</ref> [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[110ನೇ ಬೀದಿ]], ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[59ನೇ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಈ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಾರ್ತ್]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸೌತ್]] ಎಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ). ಈ ಉದ್ಯಾನ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌]]‌ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 843&nbsp;ಎಕರೆಯ (3.4&nbsp;km²) ಉದ್ಯಾನವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ನಡೆದಾಡುವ ಹಾದಿ]], ಎರಡು [[ಐಸ್-ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್]] ರಿಂಕ್‌ಗಳು(ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಹರವು), ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಮನರಂಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸುತ್ತವರಿದ 6&nbsp;ಮೈಲು (10&nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ 7:00 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ವಾಹನ ಚಾಲನೆಯು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಸ್ಕೇಟ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ, ಜಾಗಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ಸವಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.<ref name="CentralPark">[http://www.centralpark.com/pages/general-info.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜೆನರಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008115343/http://www.centralpark.com/pages/general-info.html |date=2006-10-08 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಉದ್ಯಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೃತಕ ಕೊಳಗಳಾಗಿವೆ. 1850ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯುವು ಆ ಯುಗದ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸಗಳ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ವಯಾಕ್ಸ್‌ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಶೈಲಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಿತ್ರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಸುಮಾರು {{convert|3000000|cuyd|m3}}ನಷ್ಟು ಮಣ್ಣನ್ನು ಸರಿಸಿ, 270,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು.<ref>[http://www.centralpark.com/pages/history_2.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005052942/http://www.centralpark.com/pages/history_2.html |date=2006-10-05 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಒಟ್ಟು 2,686 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟಿರುವ (10.9&nbsp;km²) ಈ ನಗರದ 17.8%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 70%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ 204 ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು, 251 ಹಸಿರುಬೀದಿಗಳು, 371 ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಂಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸುಖ ಸೌಕರ್ಯಗಳು.<ref name="MBPOEnvironment">{{Cite web |url=http://www.mbpo.org/policy/environment |title=Environment |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411204634/http://www.mbpo.org/policy/environment |url-status=bot: unknown }},ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿನ್ಜರ್]]. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡ್ಯುಯಾನೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಬರಿಯಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್(ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಶ್ಮಶಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ)]], 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾದ ಸುಮಾರು 400 ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಕಳೇಬರಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕಳೇಬರಗಳು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಫೊಲಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಫೆಡರಲ್ ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. == ನಗರದ ಚಿತ್ರ == {{Wide image|NYC Top of the Rock Pano.jpg|1000px|{{center|Skyline of [[Midtown Manhattan]], as seen from the observation deck of the [[GE Building]]}}}} {{Wide image|Upper and Middle Manhattan.jpg|1000px|{{center|Skyline of Upper Manhattan and [[Midtown Manhattan]] as seen from Jersey City}}}} {{Wide image|NYC Panorama edit2.jpg|1000px|{{center|Panorama of the Manhattan skyline as seen looking eastward from [[Hoboken]], New Jersey.}}}} == ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>[http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp ದಿ ಮೋಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆನ್ಸಿವ್ ZIP ಕೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030929010816/http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp |date=2003-09-29 }}, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2003. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:6th Avenue from 49th.jpg|thumb|upright|ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಆಫೀಸಸ್]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 2.3 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮ‌ೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ.<ref name="BLSManhattanLabor"/> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2.87 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 1.34 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ 1.46 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಈ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮಹಾಪೂರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಕೌಂಟಿ ಅಥವಾ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ 480,000 ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C.]]ಗಿಂತ ಮ‌ೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.usatoday.com/news/2003-03-06-commute.htm "ಕಮ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಶಿಫ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಟಾಪ್ 10 ಮೆಟ್ರೋ ಏರಿಯಸ್"], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಮೇ 20, 2005. ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.census.gov/population/socdemo/daytime/2000/tab02.csv ಎಸ್ಟಿಮೇಟೆಡ್ ಡೇಟೈಮ್ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲೋಯ್ಮೆಂಟ್-ರೆಸಿಡೆನ್ಸ್ ರೆಶಿಯೋಸ್: 2000], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್, 2000. ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಂಬಳದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ 280,000 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮ. [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ]] ಉದ್ಯಮವು ನಗರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 50%ನಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[2008ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗಿಂತ]] ಮೊದಲು, U.S.ನ ಐದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ-ವಿನಿಮಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು‌.<ref>[http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx ಬಿಸೆನೆಸ್ಸ್ ಇನ್ NYC - ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325221355/http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx |date=2010-03-25 }}, NYCEDC. ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |title=America's 500 Largest Corporations |newspaper=Fortune |pages=F-45 and F-64 |year=2007 |date=April 30|url=}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದವರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $8,300ನಷ್ಟು ವೇತನವನ್ನು (ಬೋನಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು) ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ವೇತನವು $2,500ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 325 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 8%ನಷ್ಟು ವೇತನ ಏರಿಕೆಯು ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ವೇತನವು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಿಸುವ $784 ಸಂಬಳಕ್ಕಿಂತ 85%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನೆ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಮಾರು 11%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಸಂಬಳದ 4%ನಷ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $900ನಷ್ಟು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್. [https://www.nytimes.com/2006/11/23/nyregion/23income.html?ref=nyregion ಇನ್ಕಂ ಸೋರ್ಸ್ ಆನ್ ವಾಲ್ St., ವೈಡೆನಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಪ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮಾರ್ಚ್ 23, 2006. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿಟಿ ಹೋಂ ಟು ಮೋಸ್ಟ್ ಫಾರ್ಚೂನ್ 500 ಕಂಪನೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923033422/http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 |date=2006-09-23 }}, [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ 500 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ."</ref> ಮಧ್ಯನಗರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>ನೂನನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ. [http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html ಟೆಸ್ಟಿಮನಿ ಆನ್ ಮೊಯನಿಹನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ EIS ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044642/http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html |date=2008-12-16 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ದಿನಾಂಕ 31 ಮೇ, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೇಳಿಕೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಜಾಕೋಬ್ K. ಜಾವಿಟ್ಸ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ."</ref> ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮ‌ೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ([[ಚಿಕಾಗೊ]]ದ [[ಲೂಪ್]]‌ನ ನಂತರ). ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] (ಅಮೆಕ್ಸ್), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] (ನಿಮೆಕ್ಸ್) ಮತ್ತು [[NASDAQ]] ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html ಲೋಅರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಿಕವರಿ ಆಫೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527084448/http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html |date=2010-05-27 }}, [[ಫೆಡೆರಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ 385,000 ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 85% ನೌಕರರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಎಂಟು ಜಾಗತಿಕ [[ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಹೀರಾತು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು "ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ"ವನ್ನು [[ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯೋಗ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾರ್ಯತಂಡವು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಕಾಲರಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ (39,800 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು (31,600) ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="BLSManhattanLabor">[http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf ಆವರಿಜ್ ವೀಕ್ಲಿ ವೇಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಟ್ $1,೪೫೩ ಇನ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528173132/http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf |date=2010-05-28 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್]], ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2007. ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="NYPost">ಗೆಲ್ಲರ್, ಆಂಡಿ. [https://archive.is/20121216102040/www.nypost.com/seven/02212007/news/regionalnews/n_y__hits_paydirt_regionalnews_andy_geller.htm "N.Y. ಹಿಟ್ಸ್ 'ಪೆ'ಡಾರ್ಟ್: ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ No. ೧ ಇನ್ Nat'l ಸ್ಯಾಲರಿ ಸರ್ಜ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007. ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಂಘಟಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ ಭಂಡಾರಗಳ ಒಳಹರಿವು ಹಲವರಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಸಮರಸೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಥೆಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ‌.<ref>ಸ್ಟಸಿ, ಲಿಂಡ. [http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ NY, OH: ಇಟ್'ಸ್ ಕ್ಲೀನರ್, ವೈಟರ್, ಬ್ರೈಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044628/http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ |date=2008-12-16 }}, ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 1997. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Times_Square_New_York_City_FLICKR_1.jpg|thumb|ನಗರದ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 1911ರ ಮಾರ್ಚ್ 25ರಲ್ಲಿ 146 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ [[ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ]]ಯ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಬಿಗಿಯಾದ ನೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ-ಕುಪ್ಪಸಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಉಡುಪಿನ ಶೈಲಿಯು ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮವಸ್ತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು.<ref>[http://www.ilr.cornell.edu/trianglefire/ ದಿ ಟ್ರೈಆಂಗಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಫೈರ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1920ರ ದಶಕದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ]]ವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ [[ಪಾಪ್ ಕಲಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು [[ಜಾಸ್ಪರ್ ಜಾನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಯ್ ಲಿಚ್ಟೆಂಸ್ಟೈನ್]]‌ರಂತಹ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ 3]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟುಡಿಯೊ 54]] ಮೊದಲಾದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಿದ್ದ [[ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೋಲ್‌]]‌ನ‌ಷ್ಟು ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲಾವಿದನೂ ಪಾಪ್ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನ ಸೋಲೋಮೊನ್ ರ. ಗುಗ್ಗೆನ್ಹಇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ ಹೊರನೋಟ.]] ಕಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಶ್ರಯಧಾಮ [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]ದ ನಗರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಅವುಗಳ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇದು ಮುಂಬರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಲಾವಿದರ ಆಧುನಿಕ ಕಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ 200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.travelandleisure.com/articles/stylish-traveler-chelsea-girls-september-2005 "ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಗರ್ಲ್ಸ್"], ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ + ಲೆಷರ್]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005. ಮೇ 14, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ."</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml "ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಫಾರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ರೀಜೊನಿಂಗ್ ಟು ಪರ್ಮಿಟ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರೀಯೇಟ್ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಫಾರ್ ಪ್ರಿಸರ್ವಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ದಿ ಹೈ ಲೈನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611184958/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml |date=2007-06-11 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 200 ಗ್ಯಾಲರಿಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾವನ್ನು ನಗರದ ಹಾಗು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅವಶ್ಯ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ."</ref> [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]]ವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲವೂ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕನಿಷ್ಠ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 39 ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರೊಂದರಲ್ಲಾದರೂ [[ನಾಟಕಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ‌.<ref>ವೆಬೆರ್, ಬ್ರೂಸ್. [http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin "ಕ್ರಿಟಿಕ್'ಸ್ ನೋಟ್ ಬುಕ್: ಥಿಯೇಟರ್'ಸ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್? ][http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin ಲುಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ"],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜುಲೈ 2, 2003. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಘಟಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ರಚಿಸಬಹುದೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶವಿದೆ; ಇದು 39 ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳ ಸಮೂಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಡೇಪಕ್ಷ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 99 ರಿಂದ 499 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಯಾವುದಾದರು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆಫ್ ಆಫ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಟರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗಿರುವ ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ."</ref> [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹೊರಗಿರುವ]] ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು 100-500 ಆಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 ಥಿಯೇಟರ್ 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510175655/http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 |date=2010-05-10 }}, [[ಥಿಯೇಟರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಫಂಡ್]]. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ಗಿಂತ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಘನತೆಯ ಅಪೆರಾ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.abc.net.au/classic/daily/stories/s630189.htm ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡೀಟೈಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸಂಡೆ ಜನವರಿ 5, 1997], [[ABC ಕ್ಲಾಸಿಕ್ FM]]. ಜೂನ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಜೇಮ್ಸ್ ಲೆವಿನೆ ತನ್ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 27 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟಾಸ್ಕನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ.... ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಅವನು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಮೆಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಪೆರಾ ಸಂಗೀತ ಭವನವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ."</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲವು ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ - [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]], [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್]] (MoMA), [[ವಿಟ್ನಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲೋಯ್ಡ್ ವ್ರೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]. [[ಚಿತ್ರ:Image-Metropolitan Museum of Art entrance NYC NY.JPG|thumb|ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ನ ಹೊರನೋಟ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಅನಿವಾಸಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗರು "ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಪುರ್ಡುಮ್, ಟಾಡ್ S. [https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html "][https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೆಮೋ; ಆನ್ ಎಂಬ್ಯಾಟಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮೂವ್ಸ್ ಟು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌"],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ನಗರದ ಶಾಸನಪತ್ರದಲ್ಲಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಾಯಕರನ್ನು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಈಡು ಮಾಡಿವೆ. ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುರಸಭೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸರಕಾರದ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಎಣಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು 'ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು' ವಿವರಿಸುವುದು."</ref> ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ [[ಭಾಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''"ಎ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಿನುಟ್"'' ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಅತಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಬಹುಶಃ ನೀವು ನಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯ‌ೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಅತಿಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ‌.<ref>{{cite web|author=|title=New York Minute|work=[[Dictionary of American Regional English]]|date=1984-01-01|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-new1.htm|accessdate=2006-09-05}}</ref> "[[ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]" ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಇಸ್ರೇಲ್ ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌]]ನ ನಾಟಕ ''[[ದ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ-ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಾಟಕವು [[ವಿಲಿಯಮ್ ಶೇಕ್ಸ್‌‌ಪಿಯರ್]]‌ನ ''[[ರೋಮಿಯೊ ಆಂಡ್ ಜೂಲಿಯೆಟ್]]'' ‌ನ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌ 1908ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು.<ref>[http://www.pbs.org/fmc/timeline/emeltpot.htm "ದಿ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್"], ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಮೆಷರ್ಡ್ ಸೆಂಚುರಿ'', [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು "[[23 ಹೋಗಾಚೆ]]" ಅಥವಾ ತೊಲಗಾಚೆ ಪದದ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದಗಳಿಂದ ಪೋಲೀಸರು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಪು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಿದಾಗ ನಸುನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಗದರಿದರು.<ref>ಡೋಲ್ಕರ್ಟ್, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ S. [http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}[http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html "ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ: ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ - ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಿಂಬಲ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}, [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮೇ ೧೫, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಈ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಐದನೇಯ ಅವೆನ್ಯೂ- ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬೀದಿಗಳು ಪಕ್ಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗು ಬೀದಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಾನದಿಂದಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ-ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಗಂಡಸರು ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರನೇ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಾಗ ಕಾಣುವ ಅವರ ನಗ್ನಕಾಲುಗಳ ನಸು ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ; ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದ ಚಿತ್ರಣವಿರುವ ನೂರಾರು ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಅಚ್ಚಾದವು. ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿರುವಂತೆ "23 ಸ್ಕಿಡೂ"(೨೩ ಹೋಗಾಚೆ) ಎಂಬ ಅಶಿಷ್ಟ ಪದವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪೊಲೀಸರು ಬಂದು ಕಾಮುಕರಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಲು 23 ಸ್ಕಿಡೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> "[[ಬಿಗ್ ಆಪಲ್]]" ಪದವು 1920ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಾರನೊಬ್ಬ [[ಹೊಸ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮಾರಾಟಗಾರರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಂದ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಿದಾಗ ಈ ಪದವನ್ನು ಕೇಳಿದನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅವನ ಪಂದ್ಯದ ಸಾಲನ್ನು "ಎರೌಂಡ್ ದ ಬಿಗ್ ಆಪಲ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಜ್ಯಾಸ್ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊದ 1970ರ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html "ಮೇಯರ್ ಗಿಯುಲಿಯಾನಿ ಸೈನ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಕ್ರಿಯೆಟಿಂಗ್ "ಬಿಗ್ ಆಪಲ್ ಕಾರ್ನರ್" ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414082930/http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html |date=2007-04-14 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 1997ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Msg2005d.JPG|thumb|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌, ರೇಂಜರ್ಸ್‌, ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಗೆ ತವರು.]] ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[NHL]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರು]], [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[NBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅವರ ಮನೆಯ ಆಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿರುವ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್]] ಅದರ ಸ್ವಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆ ಸೂಚನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2005ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಒಂದೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಸವಲತ್ತು ಇರದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] [[ಯಾಂಕೀಸ್]]ಅನ್ನೂ ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್]] [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗಲ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]]ನ [[ಮೆಟ್ಸ್]]ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]]‌ನ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದವು‌. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] ತಂಡದವರು 1883ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1957ರ ಕಾಲದ ನಂತರದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್]]‌ನೊಂಗಿಗೆ ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುವವರಗೆ [[155ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಅಲ್ಲಿ [[ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್]]‌ನ ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. 1889ರಲ್ಲಿ [[ಜೆರ್ಸಿ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp ಜೈಂಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1883-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527021858/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp |date=2011-05-27 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌ ಅವರ ಆಟವನ್ನು [[ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1903ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1912ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತಂಡವು 1913ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸರಿಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌'' ತಂಡವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು 1923ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ [[ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಆಡಿದರು.<ref>[http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp ಯಾಂಕೀ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1903-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100319011203/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp |date=2010-03-19 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೆಟ್ಸ್]] ಅವರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು 1964ರಲ್ಲಿ [[ಶಿಯಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು 1962ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1963ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref>[http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp ಮೆಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1962-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309095941/http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp |date=2011-03-09 }}, [[MLB.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಮೆಟ್ಸ್ ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ 1964ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಡ್ರೆಬಿಂಗರ್, ಜಾನ್. "ದಿ ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್, 1889–1964: ಏ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಆಫ್ ಮೆಮರೀಸ್; ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇನ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್ ವಾಸ್ ಸೀನ್ ಆಫ್ ಮೆನಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ತ್ರಿಲ್ಲ್ಸ್", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜನವರಿ 5, 1964. ಪುಟ. S3.</ref><ref>ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಮಾರ್ಟೀನ್."ಆಹ್, ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌, ದಿ ಗೇಮ್ ಇಸ್ ಓವರ್; ವ್ರೆಕೆರ್ಸ್ ಬಿಗಿನ್ ಡೆಮೋಲಿಶನ್ ಫಾರ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1964. ಪುಟ. 27.</ref> ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜು-ಮಟ್ಟದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌]]ಅನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೆ, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.nit.org/history/nit-history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ NIT ಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಹಳೆಯ ನಿಯತಋತುವಿನ ನಂತರದ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು."</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌]] ತಂಡವು ಆಟವನ್ನು 1946ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]]‌ನ ಮ‌ೂಲ ತಂಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಅನ್ನು ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[69ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಆರ್ಮರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref>[http://www.nba.com/knicks/history/new_knicks_history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್], [[NBA.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]]ಯು 1997ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗ ಲೀಗ್‌ನ ‌ಮ‌ೂಲ ಎಂಟು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಗಾರ್ಡನ್ಅನ್ನು ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.wnba.com/liberty/news/history_timeline.html ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸ್ಟೋರಿ], [[ವುಮೆನ್'ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]]‌ನ [[ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬಾಲ್]]'' ಶೈಲಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಆಟದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ NBA ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.tqnyc.org/2002/NYC00157//BestBasketballPlayers/Rucker%20Park.htm ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌], ThinkQuest ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎರಡೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳು ಇಂದು [[ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ]] ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತದ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವು ಆಡುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದುದು ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] 1925ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌]]‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿದ ಕಾಲದಿಂದ 1956ರಲ್ಲಿ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅವರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಾನನಾಮಕರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಆಡಿದರು.<ref>[http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್: ವೇರ್ ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಕಾಲ್ಡ್ ಹೋಂ ಫ್ರಂ ದೇರ್ ಇನ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಇನ್ 1925 ಟು ದಿ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519095121/http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp |date=2011-05-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]], ದಿನಾಂಕ 7 ನವೆಂಬರ್, 2002. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳ ಜೊತೆಗೆ 1925 ರಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದಲೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 1956ರ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡದಾದ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತನಕವೂ ಅವರು ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಮ‌ೂಲತಃ ''ಟೈಟಾನ್ಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್‌]] 1960ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಸ್ಅನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು.<ref>[http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL:ಶೆಅ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516042949/http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm |date=2007-05-16 }}, ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL. ಮೇ 8, 2007.</ref> [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌]] ತಂಡವು 1926–1927 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾಲದಿಂದ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. ರೇಂಜರ್ಸ್‌ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]]‌ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್'' ಎಂಬ 1941–1942 NHL ಅವಧಿಯ ನಂತರ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್], ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್]]‌ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಸ್ಮಸ್‌]] 1974ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಎರಡು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[ಡೌವ್ನಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. 1975ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ ಎಂದು [[FIFA]]ಯಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆಲೆ]]ಯನ್ನು $4.5 ದಶಲಕ್ಷ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇವನು 22,500ರಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ 2-0ರ ಗೆಲುವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html "ಏ $4.5 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗ್ಯಾಂಬಲ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122055724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html |date=2011-01-22 }}, ''[[ಟೈಮ್(ಮ್ಯಾಗಜಿನ್)]]'', ಜೂ 30, 1975. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡೌವ್ನಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಆಡುವ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತಂಡದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದುದರಿಂದ ತಂಡವು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ನಂತರ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 2002ರಲ್ಲಿ $45 ದಶಲಕ್ಷದ 4,754-ಆಸನದ [[ಇಕ್ಯಾಹ್ನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಡವಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಲಿಂಪಿಕ್-ಪ್ರಮಾಣಿತ 400-ಮೀಟರ್ ಓಟದ ಪಥ ಹಾಗೂ ಪೆಲೆಯ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮಸ್‌ನ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ [[FIFA]]-ಅಂಗೀಕೃತ ಹೊನಲುದೀಪದ ಸಾಕರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸಾಕ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಸದಸ್ಯರ ಸುಮಾರು 48 ಯುವ ತಂಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಗ್ಲೆನ್ನ್. [https://www.nytimes.com/2004/08/20/nyregion/built-for-speed-and-local-pride-track-stadium-emerges-on-randalls-island.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FT%2FTrack%20and%20Field "ಬಿಲ್ಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೀಡ್, ಅಂಡ್ ಲೋಕಲ್ ಪ್ರೈಡ್; ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಎಮರ್ಜಸ್ ಆನ್ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2004. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;catID=1194&amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&amp;cc=unused1978&amp;rc=1194&amp;ndi=1 "ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಬರ್ಕ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್ &amp; ರಿಕ್ರೀಯೇಶನ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅಡ್ರಿಯನ್ ಬೆನೆಪೆ ಅಂಡ್ ದಿ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ನೇಮ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ನ್ಯೂಯೆಸ್ಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಇಕಾಹ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416192234/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |date=2019-04-16 }}, [[ಮೇಯರ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ದಿನಾಂಕ 28 ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ - ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]''. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್]]'' ಸಹ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಇತರ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ''[[AM ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜರ್]]''. ಹಾರ್ಲೆಮ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]'' ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]'' ಒಂದು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಯಾಯ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ.<ref>[http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮೀಡಿಯ][http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ABYZ ನ್ಯೂಸ್ ಲಿಂಕ್ಸ್. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲಗಳೆಂದರೆ - [[ABC]], [[CBS]], [[Fox]] ಮತ್ತು [[NBC]]. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[MSNBC]], [[MTV]], [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], [[HBO]] ಮತ್ತು [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಕೇಬಲ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ [[WLIB]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನೀಗ್ರೊಗಳ-ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಮೊದಲ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಯಿತು ಹಾಗೂ [[ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]]‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೀರೀಟಪ್ರಾಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಪರ್ಸಿ ಸುಟ್ಟನ್‌]]. ಇವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಕರಿಯರ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.<ref>ಜಕೆರ್, ಬಿಲ್; ಸುಲೆಕ್, ಫ್ರಾಂಕ್; ಹಾಗು ಕನ್ಜೆ, ಪೀಟರ್ [https://books.google.com/books?id=QwQfaS521mkC&amp;pg=PA113&amp;lpg=PA113&amp;dq=wlib+%22inner+city+broadcasting+corporation%22&amp;source=web&amp;ots=lD0A5elcij&amp;sig=HGLxbcoLEtXhsyp1cWqEvo_z9SY "ದಿ ಏರ್ವೇವ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಫ್ 156 AM ಸ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಏರಿಯ"], [[ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ ಸರ್ಚ್]], ಪುಟ. 113. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> WLIB 1949ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸುಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಿಯತವಾಗಿ [[ಮಾಲ್ಕೋಲ್ಮ್‌ X]]ರಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖಂಡರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ [[NAACP]] ಅಧಿವೇಶನದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ''ಹಾಟ್ 97'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[WQHT]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. AM ಮತ್ತು FM ಸಂತೇತಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[WNYC]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ-ಆಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು-ರಹಿತ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ.<ref>[http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಬಯೋ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618135110/http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html |date=2008-06-18 }}, [[WNYC]], ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಪ್ರತಿ ವಾರವೂ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಶೋತೃಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ WNYC ರೇಡಿಯೋ, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ."</ref> ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ [[WBAI]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲವು ಸಮಾಜವಾದಿ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಳೆಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಪ್ರವೇಶದ ಅವಕಾಶವಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ]] ಚಾನೆಲ್ ಎಂದರೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]]. ಇದು ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ವಿಶಾಲದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ TV'ಸ್ 35th ಆನಿವರ್ಸರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |date=2010-08-25 }}, [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೇಬರ್ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪುವ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು U.S. ನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 1, 1971ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಟೆಲಿಪ್ರಾಂಪ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಕೇಬಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದೇ ಈಗಿನ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌."</ref> [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]]‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಚಾನೆಲ್ [[NY1]], ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. == ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು. 1776ರಲ್ಲಿ [[ಐರೋಪ್ಯ ಸೇನೆ]]ಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ, ಭಾರಿ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತಿ ನಡೆದು, ನಗರದ ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 500 ನಿವಾಸಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು.<ref>[http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html ಗ್ರೇಟ್ ಫೈರ್ ಆಫ್ 1776], ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌. ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕೆಲವು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಹಿರಿಯರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆನೀಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಏನೂ ದೋಚಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಗರದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 1776ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫೈಟಿಂಗ್ ಕಾಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾವರ್ನ್. ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದ ನೌಕರರಿಂದಾಗಿ, ಬೆಂಕಿಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ನಗರದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 493 ಮನೆಗಳು ನಾಶವಾದವು."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tribeca hudson st.jpg|thumb|TriBeCaದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಫ್ಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಸ್]] 20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯರಹಿತ ನಿವಾಸಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದವರಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. [[ವಾಸಗೃಹಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು-ಅಂತಸ್ತು ಎತ್ತರವಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು "ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಭೂಮಾಲೀಕ"ರು ಹೊಸ ವಲಸಿಗರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ 25x100 ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ದಿ ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ ಘೆಟ್ಟೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708123315/http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html |date=2011-07-08 }}. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref name="NYTTenements">ಪೀಟರ್ಸನ್, ಐವೆರ್. [https://www.nytimes.com/1988/01/03/realestate/tenements-of-1880-s-adapt-to-1980-s.html "ಟೆನೆಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ 1880ಸ್ ಅಡ್ಯಾಪ್ಟ್ ಟು 1980ಸ್"], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 3, 1988, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಎತ್ತರ ಹಾಗು ಒಂದು {{convert|25|ft|m|sing=on}} ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿನಿರ್ಭಂದಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಳಾಂಗಣವು ಉದ್ದ ಹಾಗು ಕಿರಿದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವಸತಿಗೃಹ ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref> 1929ರಲ್ಲಿ ವಾಸದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಬೆಂಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಎಲಿವೇಟರ್‌ಗಳು ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಹೊಸ ನಿವಾಸಗಳ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ಸಹ ಅಂತಹ ನಿವಾಸಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="NYTTenements"/> ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2000ದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 34,756.7/sq&nbsp;mi (13,421.8/km²)ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 798,144 ನಿವಾಸಗಳಿವೆ.<ref name="NYCensusRankings"/> 20.3%ನಷ್ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]‌ನ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ-ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OwnerOccupied"/> == ಆಧಾರರಚನೆ == === ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === [[ಚಿತ್ರ:Grand_Central_Station_Main_Concourse_Jan_2006.jpg|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಒಂದು ಕೊನೆಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾಗು ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತು.]] [[ಚಿತ್ರ:59th Street–Columbus Circle (New York City Subway) by David Shankbone.jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಸ್ ಸರ್ಕಲ್ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. 88%ನಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 5%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 72%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ 18%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="2001summary">[http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html ಹೈಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2001 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೌಸ್ ಹೋಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾವಲ್ ಸರ್ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002070118/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html |date=2006-10-02 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]]. ಮೇ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೆಡೆಸ್ಟ್ರಿಅನ್ ಲೆವೆಲ್ ಆಫ್ ಸೇರ್ವೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ - ಫೇಸ್ I, 2006"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615164222/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf |date=2007-06-15 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 2006, ಪುಟ. 4. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಕಳೆದ 2000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, U.S.ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 88% ಕೆಲಸಗಾರರು ಕಾರ್, ಟ್ರಕ್ ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು 5% ಜನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಗು 3% ಜನರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಡೆದೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.... ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ (2000ನೆ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ 66,940 ಜನ/ಚದುರ ಮೈಲಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; 1,564,768 ನಿವಾಸಿಗಳು) ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ, 2000ದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 18% ಜನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಈ ನಡುವೆ 72% ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು 8% ಜನ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು."</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 2000ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳು ಸ್ವಂತ ಕಾರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="2001summary"/> 2007ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ [[ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು 2008ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author=&nbsp;|url=http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|title=Congestion plan dies|publisher=NY1|date=|accessdate=2009-06-30|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217050046/http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|url-status=dead}}</ref> ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಸಬ್‌ವೇ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸಬ್‌ವೇ]] ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಗರದೊಳಗಿನ ಮ‌ೂಲಭೂತ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಸಬ್‌ವೇ [[ಪೋರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಡ್ಸನ್]] (PATH) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ತರ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರತಿ-ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ-ಒಮ್ಮೆ-ಪಾವತಿಸುವ [[ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್]]‌ಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನಗರದ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಬ್‌ವೇಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೆ PATH ರೈಲುಗಳಿಗೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಬ್‌ವೇಯಲ್ಲಿನ ಏಕ-ಪಥದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಿರುವ ಟಿಕೇಟ್ $2.25,<ref>[http://www.ny.com/transportation/subways/ NY.com], NYC ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಹಾಗು PATH ರೈಲುಗಳ ಶುಲ್ಕ $1.75.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html PATH ರಾಪಿಡ್- ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಫೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ QuickCard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822184654/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html |date=2008-08-22 }}, ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ. ಮಾರ್ಚ್ 6, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನದ, 7-ದಿನದ, 14-ದಿನದ ಮತ್ತು 30-ದಿನದ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ಸಬ್‌ವೇಗಳಲ್ಲಿ (PATH ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು MTA ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ವೇಗದೂತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.mta.info/metrocard/index.html ಮೆಟ್ರೋಕಾರ್ಡ್], ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌). ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> PATH ಕ್ವಿಕ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಬಳಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. PATH ಮತ್ತು MTA ಎರಡೂ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌" ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ತರಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070430193634/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html |date=2007-04-30 }} ಪತ್ ಫ್ರೀಕ್ವಂಟ್ಲಿ ಆಸ್ಕ್ಡ್ ಕೊಶ್ಚನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "PATH ವಿಲ್ ಫೇಸ್ ಔಟ್ QuickCard ಒನ್ಸ್ ದಿ SmartLink ಫೇರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಇಸ್ ಇಂಟ್ರೋಡ್ಯೂಸ್ಡ್."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ [[ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲು]] ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ರೈಲ್ ರೋಡ್]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ), [[ಮೆಟ್ರೊ-ನಾರ್ತ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]] ಮತ್ತು ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್]] ರೈಲುಗಳು. [[MTA ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಬಸ್]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಗದೂತ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಲವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2004ರಲ್ಲಿ 740 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದು ಹಾಗೂ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾದುದು.<ref>[http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm ಬಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218032806/http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm |date=2010-02-18 }}, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌), ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನಗರದಾದ್ಯಂತ 13,087ಗಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಅವಶ್ಯಕ ದೊಡ್ಡ ಪದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಹಳದಿ ಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ .<ref>[http://www.nyc.gov/html/tlc/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ನಿಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಂಡ್ ಲಿಮುಸೀನ್ ಕಮೀಷನ್]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು [[ಸೈಕಲ್ ಪ್ರಮಾಣಿಕರೂ]] ಇದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎರಡು ಕಾರು-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇ]] [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಐದು ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1978ರಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. (ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌]].) <ref>ಲೀ, ಜೆನ್ನಿಫರ್ 8. [https://www.nytimes.com/2006/04/19/nyregion/19roosevelt.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=%22Roosevelt+Island+Tramway%22+only+commuter+cable+car&amp;st=nyt&amp;oref=slogin "ಮಿಡ್ಏರ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಲಿಫ್ಟ್ಸ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾನ್ಡೆಡ್ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಟ್ರಾಮ್"], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದೇಶದ ಏಕೈಕ ತೂಗು ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಂಚಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅಭಿನಯದ ಸಿಟಿ ಸ್ಲಿಕರ್ಸ್; ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಲ್ಲನ್ ಅಭಿನಯದ ನೈಟ್ ಹಾಕ್ಸ್; ಹಾಗು 2002ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಸ್ಪೈಡರ್- ಮ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು."</ref><ref>[http://www.rioc.com/thetram.htm ದಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ], [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 24 ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 365 ದಿನವೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ 5.2 ಮೈಲು (8.4 ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ‌. ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಐದು ಬೋಗಿಗಳು 110 ಹಡಗು ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ಫೆರ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216141905/http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts |date=2007-02-16 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ವಾರದ ದಿನದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಐದು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.( ದಿನಕ್ಕೆ 110 ಬಾರಿ). ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಚಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ದೋಣಿಗಳನ್ನು (15 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರ)ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ."</ref><ref>[http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf ಆನ್ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಅಂಡ್ ರೆಕಮೆಂಡೆಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821172158/http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf |date=2013-08-21 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]], ನವೆಂಬರ್ 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ""ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಹಡಗುಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿ, ಐದು ದೋಣಿಗಳು ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 104 ಬರಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ".</ref> ನದಿ ದಾಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 50-ಸೆಂಟು ಬಾಡಿಗೆ ಇದ್ದುದು ರದ್ದುಗೊಂಡ ನಂತರ 1997ರಿಂದ ಶುಲ್ಕ-ರಹಿತವಾಗಿದೆ.<ref>ಹಾಲೋವೇ, ಲಿನೆಟ್ಟ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/29/nyregion/mayor-to-end-50-cent-fare-on-si-ferry.html "ಮೇಯರ್ ಟು ಎಂಡ್ 50-ಸೆಂಟ್ ಫೇರ್ ಆನ್ S.I. ಫೆರ್ರಿ"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 1997, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮೇಯರ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ W. ಗಿಯೂಲಯಾನಿ, ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಮೇಲಿನ 50-ಸೇಂಟ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ."</ref> [[ಚಿತ್ರ:Penn Station NYC main entrance.jpg|thumb|ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಕೇಂದ್ರ, ಇದು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.]] ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]]ಅನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನಿರತವಾಗಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ-ಒಂದರಷ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://mta.info/mta/network.htm ದಿ MTA ನೆಟ್ವರ್ಕ್], [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ]], ಮೇ 17, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಎಂಟ್ರ್ಯಾಕ್‌]] ನಗರದೊಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಿಂದ [[ಬೋಸ್ಟನ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ; [[ನಗರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ಗೆ, ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಟೊರೊಂಟೊ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]]‌ಗೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದಂತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಮಧ್ಯೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯ ಕೆಳಗಡೆ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 120,000 ವಾಹನಗಳ ಚಲಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಓವರ್ವ್ಯೂ], NYCRoads.com. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಸರಿಸುಮಾರು 120,000 ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ (AADT), ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ."</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ]] ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸರಕು ಹಡಗುಗಳ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್‌ಅನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅದು ಕೇಂದ್ರ-ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ ಕ್ವೀನ್ಸ್-ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟನಲ್], NYCRoads.com. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಟ್ವಿನ್-ಟ್ಯೂಬ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ನವೆಂಬರ್ 15, 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಯೋಜನೆಯೆನಿಸಿತ್ತು."</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌]] ಇದರ ಮ‌ೂಲಕ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>"ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದವರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೆ ಮೊದಲಿಗರು; ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆದ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ನೂರಾರು ವಾಹನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ", ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 9, 1940. ಪುಟ. 19.</ref> [[FDR ಡ್ರೈವ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್]] ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಜಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾಸಸ್]]‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಕೆನ್ನಿಕಾಟ್, ಫಿಲಿಪ್. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/09/AR2007030900449.html "ಏ ಬಿಲ್ಡರ್ ಹೂ ವೆಂಟ್ ಟು ಟೌನ್: ರಾಬರ್ಟ್ ಮೋಸೆಸ್ ಶೇಪ್ಡ್ ಮಾಡ್ರನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಫಾರ್ ಬೆಟರ್ ಅಂಡ್ ಫಾರ್ ವರ್ಸ್"] ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್]]'', ಮಾರ್ಚ್ 11, 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ: ಏಳು ಸೇತುವೆಗಳು, 15 ಮೋಟಾರುದಾರಿಗಳು, 16 ವಿಶಾಲ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಹೈವೇ ಹಾಗು ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್..."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ‌ೂರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[US ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌]], [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್]]ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯ [[ನೆವಾರ್ಕ್ ಲಿಬರ್ಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯೋಜಿತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವವರೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref> ಯು, ರೋಜರ್. [http://www.usatoday.com/money/biztravel/2006-12-10-check-in-copter_x.htm ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಚೆಕ್-ಇನ್:ಸ್ಪೀಡಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಫ್ರಂ ನೆವಾರ್ಕ್ ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮಿಂಗ್], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2006. ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಶುದ್ಧಗಾಳಿಯ ಡೀಸೆಲ್-[[ಬೆರಕೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]ದ ಬಸ್‌ಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಮೊದಲ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಎಲ್ಲೊ ಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ಗೋ ಗ್ರೀನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |date=2009-01-07 }} [[ಸಿಎರ್ರ ಕ್ಲಬ್]] ದಿನಾಂಕ 1 ಜುಲೈ, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಪ್ರಯೋಜನಗಳು === ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]] ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರವು ಮೊದಲು ಬಂಡವಾಳ-ತೊಡಗಿಸಿದವನ-ಸ್ವಂತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ [[ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್‌]]ನ [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಮ‌ೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪೆನಿಯು ಅದರ [[ಪರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]ನಿಂದ [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಒಂದು-ಚದರ ಮೈಲು ಪ್ರದೇಶದ 59 ಗ್ರಾಹಕರ 800 ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಗೆ 110 [[ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ]]‌ [[ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್]] (DC)ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಒಂದು ಜನರೇಟರ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1882ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20071230233440/http://www.eei.org/industry_issues/industry_overview_and_statistics/history/index.htm "History of the Electric Power Industry"], [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌‌]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಆವಿಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 105&nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (169&nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ಆವಿಯ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸುಮಾರು 1,800ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಗೆ, ಬಿಸಿನೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ<ref>ರಯ್, C. ಕ್ಲೈಬೋರ್ನೆ. [https://www.nytimes.com/1992/05/12/science/q-a-931992.html "Q&amp;A"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 12, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಪೀಡನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಕ್ರ, ತಂಪಾಗುವಿಕೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಕವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. Mr. ಸರ್ನೋ ಹೇಳುವಂತೆ, ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಸಂಪೀಡಕವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆವಿ ಚಕ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಧಾರಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದಲ್ಲ."</ref> ಆವಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.coned.com/history/steam.asp ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌: ಸ್ಟೀಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060312062632/http://www.coned.com/history/steam.asp |date=2006-03-12 }}, [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]]. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]] ಹಾಗು ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ವೆರಿಜಾನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ [[AT&amp;T]] ಸೌಕರ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ [[ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪಾದ ನೀರಿನ]] ಎರಡು ನದಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ನಗರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೆ ಈ ಪೂರೈಕೆಯು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ನಗರವು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಟನ್ ಅಕ್ವೆಡಕ್ಟ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದು 1842ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಕ್ರಾಟನ್ ನದಿ]]ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನೀರನ್ನು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[42ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]‌ವಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲೆ [[ಹೈ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]‌ನ ಮ‌ೂಲಕ ಕೆಳಗಡೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಹಕರ ನಲ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಓರಣವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಳವೆಗಳ ಜಾಲದ ಮ‌ೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಸಿಸ್ಟಂ: ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020045452/http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml |date=2015-10-20 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]] ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೀರನ್ನು [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕಿಲ್ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್]]‌ನ 2,000 ಚದರ ಮೈಲು (5,180&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಿತ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರು ಶೋಧನೆ ಕಾರ್ಯವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ಹಾಗಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಕ್ಲೋರಿನೀಕರಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |title="Maintaining Water Quality that Satisfies Customers: New York City Watershed Agricultural Program." |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624232329/http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |url-status=dead }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 20, 1998. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/wsstate.shtml "2005 ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಅಂಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ರೀಪೋರ್ಟ್"], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಶನ್]]. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೆ ನೀರು 1917ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1936ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 1]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 2]]ರ ಮ‌ೂಲಕ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 3]]ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 1970ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎರಡು ಇತರ ಸುರಂಗಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 1.2&nbsp;ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref>ಚಾನ್, ಸೇವೆಲ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/10/nyregion/10tunnel.html?ex=1312862400&amp;en=d8d98e5d189bd599&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss "ಟನಲರ್ಸ್ ಹಿಟ್ ಸಂಥಿಂಗ್ ಬಿಗ್: ಏ ಮೈಲ್ ಸ್ಟೋನ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 10, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೇಶನ್]] ನಗರದ ಕೊಳಚೆ ತೆಗೆಯಲು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ DSNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523110528/http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml |date=2007-05-23 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್]], ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2001ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನ [[ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್]] ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ವರ್ಜಿನಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ (ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಗಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮ‌ೂಲಕ) ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಾಶಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> ಬರ್ಗರ್, ಮೈಕಲ್ ಹಾಗು ಸ್ಟೆವರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://www.gothamgazette.com/iotw/garbage/ "ಗಾರ್ಬೇಜ್ ಆಫ್ಟರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಲ್ಸ್"], ''[[ಗೋಥಂ ಗಜೆಟ್]]'', ಜನವರಿ 28, 2001. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಸಾಗಣೆ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಸವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಸದಿಂದ-ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಂತೆ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅವುಗಳ ಕಸವನ್ನು ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:New York Public Library May 2011.JPG|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ಲಾಕ್, ನಿರ್ಮಾಣ 1897-1911, ಕಾರ್ರೆರೆ ಹಾಗು ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು (ಜೂನ್ 2003). ಇದು ಫ್ಲಾಗ್ ಶಿಪ್(ನೌಕಾಬಲಾಧಿಪತಿಯ ಹಡಗು)ಲೈಬ್ರರಿ ಕಟ್ಟಡ; ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು NY ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 1.1 ದಶಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ<ref>[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/New-York-Education-and-Research.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಎಜುಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್],ಸಿಟಿ ಡಾಟಾ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]]‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಗೂಟ್ಮ್ಯಾನ್, ಎಲಿಸ್ಸ. [https://www.nytimes.com/2006/09/05/nyregion/05schools.html "ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಏ ಸಿಸ್ಟಂ ಬೀಯಿಂಗ್ ರೀಮೇಡ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5, 2006. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಶಾಲೆಗಳಾದ [[ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೆಂಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ H. ಲಾಗ್ವಾರ್ಡಿಯ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]], [[ಮುರ್ರಿ ಬರ್ಗ್‌ಟ್ರಾಮ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾಥ್, ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಟ್ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ಬಾರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]]‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಶಾಲೆ [[ಬಾರ್ಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಅರ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್]] ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಿಯರ್ಲಿ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಡಾಲ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬ್ರೌವ್ನಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಸ್ಪೆನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಚಾಪಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ನೈಟಿಂಗಲೆ-ಬ್ಯಾಂಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ [[ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್]]. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. U.S.ನ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಶಾಲೆ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡಿ ಇಟಾಲಿಯ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.lascuoladitalia.org/about/ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡ'ಇಟಾಲಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704201630/http://www.lascuoladitalia.org/about/ |date=2010-07-04 }}, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> 2003ರ ಪ್ರಕಾರ 52.3%ನಷ್ಟು 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಸ್ನಾತಕ ಪದವೀಧರರು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ 25 ಇಯರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಓವರ್ ಹೂ ಹ್ಯಾವ್ ಕಂಪ್ಲೀಟೆಡ್ ಏ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಡಿಗ್ರಿ], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೋ. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 2005ರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರು ಹಾಗೂ 25%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮ‌ೂಲಕ ರಾಷ್ಟದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರನ್ನು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/16/nyregion/16degrees.html "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಏರಿಯ ಇಸ್ ಏ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಫಾರ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಟ್ಸ್"], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 16, 2006. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಓದನ್ನು ಕಲಿತ ಜನರು ಇಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ."</ref> ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (NYU), [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೂಪರ್ ಯ‌ೂನಿಯನ್]], [[ಫೋರ್ಧ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ದ ಜ್ಯುಲಿಯಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬರ್ಕೆಲಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ದ ನ್ಯೂ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯೆಶಿವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]. ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಪ್ ಎಜುಕೇಶನ್]], [[ಬೊರಿಕ್ವ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಮ್ಯಾರಿಮೌಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]], [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಪೇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ವಿಶ್ವಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], [[ಟೌರೊ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಯ‌ೂನಿಯನ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ - [[ದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ರೊಚೆಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಾಡಳಿತದ ಕಾಲೇಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಸಿಟಿ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] (CUNY) ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 226,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ವಯಸ್ಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://web.cuny.edu/about/index.html ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಸ್ ದಿ ನೇಶನ್'ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115005225/http://web.cuny.edu/about/index.html |date=2010-01-15 }}, [[City ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. "ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ…"</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಂದಿ CUNYನಿಂದ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ CUNY ಉನ್ನತ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದರೆ: [[ಬರುಚ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜಾನ್ ಜೇ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]] ಮತ್ತು [[CUNY ಗ್ರ್ಯಾಜ್ವೇಟ್ ಸೆಂಟರ್]] (ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರ್ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ). ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ CUNY ಸುಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು - [[ಬರೋ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]]. [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಫ್ಯಾಶನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆಪ್ಟೊಮೆಟ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೋನಿ ಬ್ರೂಕ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ - ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan|author=New York City Economic Development Corporation|url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1|date=2004-11-18|accessdate=2006-07-19}}</ref> ಈ ನಗರವು U.S. ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಎರಡನೆ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್]]‌ನಿಂದ.<ref>{{cite web|title=NIH Domestic Institutions Awards Ranked by City, Fiscal Year 2003|author=National Institutes of Health|date=2003|url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|accessdate=2009-06-30|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾಂಶವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಸ್ಲೋನ್-ಕೆಟರಿಂಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೌಂಟ್ ಸಿನೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಆಂಡ್ ಸರ್ಜಿಯಾನ್ಸ್]], [[ವೈಲ್ ಕಾರ್ನೆಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಇದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|title=Nation's Largest Libraries|publisher=LibrarySpot|accessdate=2007-06-06|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಿಡ್-ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ, ಡಾನೆಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸೆಂಟರ್, ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಫಾರ್ ದ ಪರ್ಫೋರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಆಂಡ್ರಿವ್ ಹೈಸ್ಕೆಲ್ ಬ್ರೈಲೆ ಆಂಡ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಬುಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ — ಮೊದಲಾದ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಐದು ಘಟಕಗಳೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.<ref>[http://www.nypl.org/branch/central/ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಜೂನ್‌ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 35ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.nypl.org/hours/index.cfm?Trg=1&amp;b=mn ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ್ಯಾಪ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಜೂನ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನೀಕರಣ]] * [[ಮಿಡ್‍ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಸಾವಿಂಗ್ ಆಫ್ (ಕಟ್ಟುಕಥೆ)]] * [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಳನಾಡು]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Manhattan}} === ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು === * [http://www.mbpo.org/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್] * [http://www.nyc.gov/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸರಕಾರ] === ಭೂಪಟಗಳು, ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರಗಳು === * [http://kpblm.info/map_of_manhattan_new_york_city.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿವರಾತ್ಮಕ ಭೂಪಟ] * [http://www.upnext.com/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 3D ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524080321/http://upnext.com/ |date=2010-05-24 }} * www.radicalcartography.net ನಿಂದ ಪಡೆದ [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-heights ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-value ಭೂಸ್ವತ್ತಿನ] ನಕ್ಷೆಗಳು, [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-dev ತಾತ್ವಿಕ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-far ವಲಯ-ರಚನೆ ಆಧಾರಿತ] ನಕ್ಷೆಗಳು * [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402135944/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg |date=2012-04-02 }}, [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214555/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg |date=2012-04-21 }} ಮತ್ತು [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg ಆದಾಯ ಮಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214558/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg |date=2012-04-21 }} === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರಗಳು === * [http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ 1729ರ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812125529/http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html |date=2011-08-12 }} * ವಿಲಿಯಂ J. ಬ್ರಾಡ್, [https://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html ವೈ ದೆ ಕಾಲ್ಡ್ ಇಟ್ ದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 1940ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಣು ಬಾಂಬ್ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹತ್ತು ಸೈಟ್‌ಗಳು === ಸಮುದಾಯ ಚರ್ಚೆಗಳು === * [http://www.nycmanhattan.info/ NYC ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಡಿಸ್ಕಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721230136/http://www.nycmanhattan.info/ |date=2011-07-21 }} ''(ಮೇ 18ರ 2009ರ ತರುವಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ)'' * [http://new-york-forum.com/ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಫೋರಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524170211/http://new-york-forum.com/ |date=2017-05-24 }} * [http://www.blog.theofficelinks.com/ NYC ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಆಫೀಸ್ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507133336/http://blog.theofficelinks.com/ |date=2010-05-07 }} === ಸಾಮಾನ್ಯ === * {{wikivoyage|New York City}} {{Navboxes|list1= {{New York City}} {{New York}} }} {{Coord|40|43|42|N|73|59|39|W|type:city_region:US-NY|display=title}} {{Commonscat|Manhattan, New York City}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1624ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] jr1nv865lol7u6j5wsrd06kiqscnsc6 0 27036 1372616 1360334 2026-05-02T22:41:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372616 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ | image = [[ಚಿತ್ರ:Mohammed Rafi 2016 postcard of India crop-flip.jpg|thumb]] | Background =solo_singer | Birth_name = | Born = ದಶಂಬರ ೨೪, ೧೯೨೪ <br>[[:en:Kotla Sultan Singh]], [[:en:Punjab region|ಪಂಜಾಬ್]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಭಾರತ | Died = {{Death date and age|1980|7|31|1924|12|24}} <br> [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[ಭಾರತ]] | Origin =[[ಭಾರತೀಯ]] | Instrument = * ಗಾಯನ * ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ | Genre = * ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ * ಗಝಲ್ * ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ * ಖವ್ವಾಲಿ * ಭಜನ್ * ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತಿ * ಹಾಸ್ಯ ಸಂಗೀತ | Occupation = ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ | Years_active = ೧೯೪೪&ndash;೧೯೮೦ | Signature = [[file:Mohammed_Rafi_Signature.svg]] }} '''ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ''' ({{lang-hi|मोहम्मद रफ़ी}}, {{lang-ur|محمد رفیع}}) (ದಶಂಬರ್ ೨೪, ೧೯೨೪-ಜುಲೈ ೩೧, ೧೯೮೦) ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ. ಇವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="allmusicpage">{{Cite web|url= {{Allmusic|class=artist|id=p116605/biography|pure_url=yes}}|title= Mohammed Rafi on [[Allmusic]]| accessdate=೨೨ January ೨೦೦೯ |last= Harris|first= Craig|date= |work= |publisher=[[Allmusic]]}}</ref> ಅವರು ೫ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೬ [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees|publisher=india.gov.in|accessdate=22 December 2010}}</ref> ತಮ್ಮ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಸುಮಾರು ೨೬,೦೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|title=Rafi's unmatched track record|author=K. Pradeep|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=೨೦೦೫-೦೭-೨೯|archive-date=2006-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060513222805/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.ಕವಾಲಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಘಜಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭಜನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಧುರ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd. Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ಭೋಜಪುರಿ]], [[ಒಡಿಯಾ]], [[ಪಂಜಾಬಿ]],[[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಸಿಂಧಿ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಗುಜರಾತಿ]],[[ತೆಲುಗು]], ಮಾಘಿ, [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]] ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಅವರದು. ಅವರು ಕೆಲವು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]], ಪರ್ಸಿಯನ್, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]] ಮತ್ತು ಡಚ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೨೪,೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ "ಸುಮಾರು೧೦೧ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ "ಐ ಲೌ ಯು"ವನ್ನು ಒಂದೇ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಲ್ಲರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕಾರದ ಮರಿ ಪ್ರೀತಿ,ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಪಕ್ವ ಪ್ರೇಮದ ರೋಮಾಂಚನ,ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಭಗ್ನವಾದ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮ-ಹೀಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅವರು ಸಮರ್ಪಕ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಬರೀ ಪ್ರೇಮವಲ್ಲ,ಅದು ಜೀವನದ ನವರಸಗಳ ಸಂಗಮವಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ-ವಿಫಲ ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಮರೆವುಗಳಿವೆ,ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಇದೆ,ಓರ್ವ ಸಾಲದ ಹೊರೆಹೊತ್ತ ರೈತನೊಬ್ಬನ ನಿರಾಸೆ ಇದೆ,ಹೀಗೆ ಇವರೆಲ್ಲರ ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ರಫಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಈ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಪ್ರತಿ ಋತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು."<ref>{{Cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/The-unforgettable-Rafi/articleshow/6209646.cms | title=The unforgettable Rafi - The Times of India | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ==ಜನನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು ಹಾಜಿ ಅಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಆರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರು. ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ (ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭಾರತ)[[ಅಮೃತಸರ]]ದ ಬಳಿಯ ಕೊಟ್ಲಾ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="tribuneindia_striking">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 | title=Striking the right chord | author=Varinder Walia | publisher=[[The Tribune]]: Amritsar Plus | date=೨೦೦೩-೦೬-೧೬ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗ ಫೀಕಾ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಕೀರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="tribuneindia_striking" /> ರಫಿ ಅವರ ತಂದೆ ೧೯೩೫-೩೬, ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ರಫಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಲಾಹೋರ್ ನ ನೂರ್ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸಲೂನ್ ನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="dailytimes_way_it_was">{{Cite web | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | title=The Way It Was: Tryst With Bollywood | author=Syed Abid Ali | publisher=Daily Times, Pakistan | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 | archiveurl=https://archive.today/20121221152838/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | archivedate=2012-12-21 | url-status=live }}</ref> ಅವರ ಅಳಿಯ ಸಂಬಂಧಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಇದರ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದು ಅವರೇ ರಫಿಯವರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಗುರ್ತಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಸ್ತಾದ್ ಬಡೆ ಗುಲಾಮ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ವಹೀದ್ ಖಾನ್ , ಪಂಡಿತ ಜೀವನ್ ಲಾಲ್ ಮಟ್ಟೂ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ನಿಜಾಮ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="indobase">{{Cite web | url=http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html | title=Mohammed Rafi | accessdate=2007-04-28 }}</ref><ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | title=When Rafi sang for Kishore Kumar | author= Amit Puri | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ರಫಿ ಅವರು ೧೩ನೇಯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಗಿದ್ದಾಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಕಿತು.<ref name="indobase" /> ರಫಿ ಅವರು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಹಿನ್ನಲೆಗಾಯಕರಾಗಿ "ಸೊನಿಯೆ ನೀ,ಹೀರಿಯೆ ನೀ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಚಿತ್ರ'' ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್'' ನಲ್ಲಿ ಜೀನತ್ ಬೇಗಮ್ ರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribune_his_voice">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum ([[The Tribune]]) | date=೨೦೦೪-೦೭-೨೫ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ನ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web | url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp | title=Hall Of Fame: Saatwan Sur | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಚೊಚ್ಚಿಲ ಚಿತ್ರ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿನ ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಾಂಬೆ ಚಿತ್ರ ಗಾಂವೊ ಕಿ ಗೌರಿ,ಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ (೧೯೪೫)ಮತ್ತು ಜುಗ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಲೈಲಾ-ಮಜ್ನೂ ದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ತೇರಾ ಜಲ್ವಾ'ದ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿನ ಕೋರಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Mohd Rafi - Biography">{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ==ಬಾಂಬೆಯೆಡೆಗಿನ ಸಾಹಸ== ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗಿನ ಮುಂಬಯಿ)ಬಂದು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಬೆಹೆಂಡಿ ಬಜಾರ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಡಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಕೋಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ತನ್ವೀರ್ ನಕ್ವಿ ಅವರು ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುರ್ ರಶೀದ್ ಕರ್ದಾರ್,ಮೆಹಬೂಬ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ನಜೀರ್ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="dailytimes_way_it_was" /> ಚೌಪಾಟಿಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಮುಂಜಾನೆ ರಿಯಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ದಿನದ ರೂಢಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರಿಗೆ ಜಿ.ಎಂ.ದುರಾನಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ 'ಅಜಿ ದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬು ಮೈ ತೊ ದಿಲದಾರ್ ಕಿ ಐಸಿ ತೈಸಿ..'ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡಿದ್ದು ಗಾವೊಂ ಕಿ ಗೌರಿ ಚಿತ್ರದ್ದು ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಹಾಡಿದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಹಾಡುಗಳೂ ಆಗ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.<ref name="rafisongs.org">{{Cite web |url=http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605111536/http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |url-status=dead }}</ref> ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಹುಸನ್ಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್-ರಾಜೆಂದ್ರ ಕೃಷ್ಣನ್-ಅವರ 'ಸುನೊ ಸುನೊ ಏಯೆ ದುನಿಯಾವಾಲೊ,ಬಾಪೂಜಿ ಕಿ ಅಮರ್ ಕಹಾನಿ..'ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rafisongs.org" /> ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ]] ಅವರು ರಫಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರು ನೆಹ್ರೂ ಅವರಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ರಜತ ಪದಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ೧೯೪೯, ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ (''ಚಾಂದಿನಿ ರಾತ್'' , ''ದಿಲ್ಲಗಿ'' ಮತ್ತು''ದುಲಾರಿ'' ) ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ (''ಬಜಾರ್'' ) ಮತ್ತು ಹುಸ್ನಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್ (''ಮೀನಾ ಬಜಾರ್'' ). ರಫಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹಾಡು ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ",ಶ್ಯಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲಾಉದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಎ.ಆರ್ ಕರ್ದಾರ್ ಅವರ'' ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್'' (೧೯೪೪)ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ೧೯೪೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಗಾವೊಂ ಕೆ ಗೊರಿ'' ಗಾಗಿ "ಅಜಿದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬೂ ಮೈ"ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಈ ಹಾಡನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ರಫಿ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ "ತೇರೆ ಜಲ್ವಾ ಜಿಸ್ ನೆ ದೇಖಾ"ದಲ್ಲಿನ ಸಮೂಹ ಗಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ'' ದಲ್ಲಿ ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ನೌಶಾದ್ ರಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಹಾಡಿಗೆ ಅವರು ಕೋರಸ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ "ಮೇರೆ ಸಪ್ನೊಂ ಕಿ ರಾಣಿ,ರೂಹಿ ರೂಹಿ"ಇದನ್ನು ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಶಹಾಜಾನ್ '' (೧೯೪೬)ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರು "ತೇರೆ ಖಿಲೊನಾ ಟೂಟಾ ಬಲಕ್"ಹಾಡನ್ನು ಮೆಹಬೂಬ್ ಖಾನ್ ಅವರ''ಅನ್ ಮೋಲ್ ಘಡಿ'' (೧೯೪೬) ಮತ್ತು ಯುಗಳ ಗೀತೆಯೊಂದನ್ನು ನೂರ್ ಜಹಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೪೭ ರ ಚಿತ್ರ''ಜುಗ್ನು'' ,ದಲ್ಲಿ "ಯಹಾ ಬದ್ಲಾ ವಫಾ ಕಾ" ಹಾಡಿಗೂ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತದ ಇಭ್ಭಾಗ]]ದ ನಂತರ ರಫಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ನೂರ್ ಜಹಾನ್ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹಾಡುಗಾರ ಅಹ್ಮದ್ ರಶ್ದಿವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾದರು. ರಫಿ ಆಗಿನ ಹಲವು ಗಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್,ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಮತ್ತು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜಿ.ಎಂ ದುರಾನಿಯವರ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ "''ಹಮ್ಕೊ ಹಸ್ತೆ ದೇಖ್ ಜಮಾನಾ ಜಲತಾ ಹೈ'' (ಹಮ್ ಸಬ್ ಚೋರ್ ಹೈ, ೧೯೫೬)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=j_8DGgVBV8g</ref> ಮತ್ತು"''ಖಬರ್ ಕಿಸಿ ಕೊ ನಹಿ, ವೊ ಕಿಧರ್ ದೇಖತೆ'' (ಬೆಕಸೂರ್, ೧೯೫೦),<ref>https://www.youtube.com/watch?v=IScyIsMTygM</ref> ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯತ್ತ - ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಸುಮಾರು ೧೯೫೦ ರಿಂದ ೧೯೭೦ ರ ವರೆಗೆ ರಫಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಹಲವು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದ್ದರು,ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ೧೯೫೦ ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರರೊಂದಿಗೆಯೂ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್]],ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಾರಾಗಿದ್ದರು. ===ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ನೌಶಾದ್ ಅವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/naushad-remembers-rafi-sahab.html | title=Naushad Remembers Rafi Saheb | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ನೌಶಾದ್ ರಿಗಾಗಿ ರಫಿ ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಹಾಡೆಂದರೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ"(ನಾವು ಹಿಂದುಸ್ತಾನದವರು)''ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್ '' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ಹೇಳಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರ ಜೋಡಿ ಹಾಡೆಂದರೆ ಧ್ವನಿಪಥ ಜಾಡಿನ ಚಿತ್ರ ''ಅನ್ಮೋಲ್ ಘಡಿ'' (೧೯೪೬) ರಫಿ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಲತ್ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೌಶಾದ್ ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಆಗ ಕೋಪಗೊಂಡರಲ್ಲದೇ ''ಬೈಜು ಬಾವರಾ'' ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿಸಿದರು.<ref name="Mohd Rafi - Biography" /> ಆಗ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ "ಸುಹಾನೀ ರಾತ್ ಢಲ್ ಚುಕಿ"<ref>http://chandrakantha.com/biodata/mohd_rafi.html</ref> ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಿಂದಿಗೆ ಹಾಡಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ''ಬೈಜು ಬಾವರಾ'' (೧೯೫೨)ದ "ಓ ದುನಿಯಾ ಕೆ ರಖವಾಲೆ"ಮತ್ತು ಮನ್ ತರಪತ್ ಹರಿ ದರ್ಶನ್ ಕೊ ಆಜ್"ಹಾಡುಗಳು ರಫಿ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="tribune_his_voice" /> ರಫಿ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿ ೧೪೯ ಹಾಡುಗಳ(೮೧ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ)ಇದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.<ref name="how_fair_raju1">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld1.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ===ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ಎಸ್.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ದೇವಾನಂದ್ ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್ ಪಡುಕೋಣೆ|ಗುರು ದತ್ತ]].ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="how_fair_raju2">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld2.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? (Page 2) | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ರಫಿ ಅವರು ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗೆ ''ಪ್ಯಾಸಾ'' (೧೯೫೭), ''ಕಾಗಜ್ ಕೆ ಫೂಲ್'' (೧೯೫೯), ''ತೇರೆ ಘರ್ ಕೆ ಸಾಮನೆ'' (೧೯೬೨), ''ಗೈಡ್'' (೧೯೬೫), ''ಆರಧಾನಾ'' (೧೯೬೯), ಮತ್ತು''ಅಭಿಮಾನ್'' (೧೯೭೩)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೀತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ನೌಶಾದ್ ರಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ರಫಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಜೋಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರಫಿ, ಎಸ್-ಜೆ ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ "ತೇರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಸೂರತ್ ಕೊ" ಬಹಾರೋ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೋ".ಮತ್ತು ದಿಲ್ ಕೆ ಝರೋಂಖೆ ಮೆ" ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ "ಯಾಹೂ! ಚಾಹೆ ಕೊಯಿ ಮುಝೆ ಜಂಗಲಿ ಕಹೆ" ಈ ಹಾಡು ಸುಮಾರಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮನಸೆಳೆಯಿತು.ಇದನ್ನು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್-ಜೆ ಅವರು ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ''ಶರಾರತ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ("ಅಜಬ್ ಹೈ ದಾಸ್ತಾಂ ತೇರಿ ಯೆಹ್ ಜಿಂದಗಿ"). ರಫಿ ಒಟ್ಟಾರೆ (ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ೨೧೬) ಹಾಡುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ೩೪೧ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju1" /> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದುದೆಂದರೆ,''ಬಸಂತ್ ಬಹಾರ್'' , ''ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್'' , ''ಜಂಗ್ಲೀ'' , ''ಸೂರಜ್'' , ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' , ''ಆನ್ ಇವನಿಂಗ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್'' , ''ದಿಲ್ ತೇರಾ ದೀವಾನ್'' , ''ಯಕೀನ್'' , ''ಪ್ರಿನ್ಸ್'' , ''ಲೌ ಇನ್ ಟೊಕಿಯೊ'' , ''ಬೇಟಿ ಬೇಟೆ'' , ''ದಿಲ್ ಏಕ್ ಮಂದಿರ್'' , ''ದಿಲ್ ಅಪನಾ ಔರ್ ಪ್ರೀತ್ ಪರಾಯಿ'' , ''ಗಬಾನ್'' ಮತ್ತು''ಜಬ್ ಕಿಸಿಸೆ ಹೋತಾ ಹೈ'' . ===ರವಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟ === ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರವಿ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ''ಚೌದವೀ ಕಾ ಚಾಂದ್'' ನ (೧೯೬೦) ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ನೀಲ್ ಕಮಲ್ ''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದ "ಬಾಬೂಲ್ ಕಿ ದುವಾಯೇ ಲೇತಿ ಜಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ಅಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ರಫಿ ಈ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನ ಬಿಬಿಸಿಯಲ್ಲಿನ ೧೯೭೭ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="youtube.com">{{Cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=t46HTraDLnQ | title=BBC Interview : Mohd. Rafi - Audio (You Tube) | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ರವಿ ಮತ್ತು ರಫಿ ಅವರು ಹಲವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ, ''ಚೀನಾ ಟೌನ್'' (೧೯೬೨), ''ಕಾಜಲ್'' (೧೯೬೫), ಮತ್ತು ''ದೋ ಬದನ್'' (೧೯೬೬). ===ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ === ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡು ಮದನ ಮೋಹನ್ ಅವರ ''ಆಂಖೇ '' (೧೯೫೦)"ಹಮ್ ಇಶ್ಕ್ ಮೆ ಬರ್ಬಾದ್ ಹೈ ಬರ್ಬಾದ್ ರಹೆಂಗೆ"ಹಾಡು ಮೊದಲಿನದಾಗಿದೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು."ತೇರಿ ಆಂಖೊ ಕೆ ಸಿವಾ"ರಂಗ್ ಔರ್ ನೂರ್ ಕಿ ಬಾರಾತ್,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹೆ ಮೆಹೆಫಿಲ್" ಮತ್ತು "ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೋ" ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದವು. ===ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ರಫಿ ಮತ್ತು [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್]] ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತ ರಚಿಸಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಒಮ್ಮೆ "ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ,ಇರದಿದ್ದರೆ ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."{{citequote|date=December 2010}} ಅವರು ಮತ್ತು ರಫಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ "ಯೆಹ್ ಹೈ ಬಾಂಬೆ ಮೇರಿ ಜಾನ್"ಕೂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹಾಡುಗಾರ-ನಟ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ಅವರಿಗಾಗಿ – ರಫಿ ಅವರು "ಮನ್ ಮೋರೆ ಬಾವರಾ ಹಾಡನ್ನು ''ರಾಗಿಣಿ'' ಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ''ಬಾಗಿ'' ,''ಶೆಹಜಾದಾ '' ಮತ್ತು ''ಶರಾರತ್ '' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ರಫಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಶಲೆ ಅವರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಜೋಡಿಯು ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ''ನಯಾ ದೌರ್'' (೧೯೫೭), ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ'' (೧೯೫೭), ಮತ್ತು ''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಗೀತ ರಚಿಸಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೧೯೭ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಯ್ಯರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ (೫೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ)ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="how_fair_raju5">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld5.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 5 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಆ ಹಾಡು "ಜವಾನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮಸ್ತ್ ಮಸ್ತ್"ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡು "ಯುನ್ ತೊ ಹಮನೆ ಲಾಖ್ ಹಸೀ ದೇಖಾ ಹೈ,ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ"ವನ್ನು ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ'' ಗಾಗಿ ಹಾದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' ಗಾಗಿ "ತಾರೀಫ್ ಕರೂ ಕ್ಯಾ ಉಸ್ಕಿ ಜಿಸ್ನೆ ತುಮ್ಹೆ ಬನಾಯಾ"ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi Sahab: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2011-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | url-status=dead }}</ref> ===ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== .ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ (ಎಲ್-ಪಿ) ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ಜೋಡಿ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ಪಾರಸಮಣಿ '' (೧೯೬೩)ರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವರನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ರಫಿ ಮತ್ತು ಎಲ್-ಪಿ ಜೋಡಿಯ ''ದೋಸ್ತಿ '' (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರದ "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಝೆ ಸಾಂಜ್ ಸವೇರೆ"ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ದೊರೆಯಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೩೬೯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್-ಪಿ ಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju1" />(ಅದರಲ್ಲಿ ೧೮೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ) ಆಗ ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಫಿ ಬಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://in.rediff.com/movies/2006/aug/21rafi.htm | title=Did Mohammad Rafi get his due? | author=Arthur J Pais | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೧ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರನಾಯಕರೆನಿಸಿದ ತಾರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |title=ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ: ಎವರಿವನ್ಸ್ ವೈಸ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233306/http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೯೬೫,ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ರಫಿ ಎರಡು ಹಿಂದಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ೭ನಲ್ಲಿ ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕ್ರೊಯಲೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಮಾರಿಶಸ್ ಗೆ ೧೯೬೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಈ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="indobase" /> ರಫಿ ಅವರು ಎರಡು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಲ್ಬಮ್ ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೊಂದು''ಪಾಪ್ ಹಿಟ್ಸ್'' . ಬಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿತ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೊಡೆಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ರಫಿ ಕೂಡಾ ಈ ಧ್ವನಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ತ್ವರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ."ಹೆಲ್ಲೊ ಸ್ವೀಟಿ ಸೆವೆಂಟೀನ್"(ಇದು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಯುಗಳ ಗೀತೆ)"ಓ ಚಲೆ ಹೊ ಕಹಾಂ"ದಿಲ್ ಕೆ ಐನೆ ಮೆ",ಮತ್ತು ಉನ್ ಸೆ ರಿಪ್ಪಿ ಟಿಪ್ಪಿ ಹೋಗಯಿ"(ಗೀತಾ ದತ್ತರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ)ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ವಿವಾದಗಳು== ===ಸಂಭಾವನೆ ವಿಷಯ=== ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಆಗ ರಫಿಯ ಬೇಡಿಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ ೧೯೬೨-೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯಡಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧನದ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇಕಡಾ ೫ ರಷ್ಟರ ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಅದೇ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸಂಯೋಜಕರ ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲತಾ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ಅರ್ಧ ಸಂಭಾವನಾ ರಾಜಧನಕ್ಕೊಪ್ಪಬೇಕಲ್ಲದೇ ೫ ರ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಸಂಯೋಜನಕನ ಪಾಲಿಗಿರಲೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡಿಗಾಗಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಿದ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕ-ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ಸಾದರೆ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅದೃಷ್ಟ,ಅದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮ್ಕೊ (HMV)ದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಚಿತ್ರ ವಿಫಲವಾದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ತಾನು ತನ್ನ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದಿದ್ದು ಹೀಗಾಗಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ತಾವು ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ,ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ನಾವು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾರೆವು,ನಾವು ಕೇವಲ ಅದನ್ನು ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹೇಳಿದಂತೆ ಮರು-ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಹಾಡುತ್ತೇವೆ,ಅವರು ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ,ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಬದ್ದತೆ ಮುಗಿಯಿತು."{{citequote|date=December 2010}} ಲತಾ,ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಂಭಾವನಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಲತಾ ಅವರು ನಂತರ ತಾವು ರಫಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು,ಆದರೆ ರಫಿ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗ ಲತಾ ಜೊತೆ ಹಾಡಲು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju3">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld3.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 3 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref><ref name="how_fair_raju4">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld4.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 4 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೧ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಅದಾದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರ ಬದಲಿಸಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಲು ಒಪ್ಪಿದರು. ===ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು=== ರಫಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಅವರು ಜೂನ್ ೧೧,೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗೆ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ("೨೫,೦೦೦ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ)ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಗಿನ್ನೀಸ್ ನಿಂದ ಮರು ಉತ್ತರ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦,೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು "ನಾನು ನಿರಾಸೆಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ,ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದು ಯಾರ ಕಿವಿಗಳಿಗೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ."<ref name="how_fair_raju6">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld6.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 6 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಆಗ ೧೯೭೭ ರ ನವೆಂಬರ್ ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ರಫಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೫,೦೦೦ ದಿಂದ ೨೬,೦೦೦ ವರೆಗೂ ಹಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="youtube.com" /> ಆದರೆ ರಫಿ ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ೧೯೮೪, ''ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್'' ನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು "ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ "ಮಾಡಿದವರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.ಆದರೆ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (d ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೦) ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ೧೧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೯೪೪ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಾವು ೨೮,೦೦೦ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.{{sic}}<ref name="how_fair_raju7">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref><ref name="how_fair_raju7" /> ಆದರೆ ಸದ್ಯ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ೪,೫೧೬ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು,೧೧೨ ಹಿಂದಿಯೇತರ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ೩೨೮ ಖಾಸಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರವಲ್ಲದ)ಹಾಡುಗಳನ್ನು ೧೯೪೫ ರಿಂದ ೧೯೮೦ ರ ವರೆಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju7" /> ಲತಾ ಮತ್ತು ರಫಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ==ವರ್ಷ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ== ರಫಿ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html</ref> ಕೆಲವರು{{who|date=December 2010}} ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಹಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡದಿರುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಆಗ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>http://www.rafisongs.org/೨೦೦೭/೦೮/೨೬/೭೮೬೨೧/mohammed-rafi-biograpohy/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.''ಆರಾಧಾನಾ '' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಹಜ್ಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದ ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju3" /><ref>{{Cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1050729/asp/etc/story_5037312.asp | title=Forever velvet | author=Anil Grover | publisher=The Telegraph | date=2005-07-29 | accessdate=2007-04-28 | archive-date=2007-08-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070819214146/http://www.telegraphindia.com/1050729/asp/etc/story_5037312.asp | url-status=dead }}</ref> ''ಆರಾಧಾನಾ'' ಕ್ಕಾಗಿ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳಾದ "ಬಾಗೊಮೆ ಬಹಾರ್ ಹೈ ಮತ್ತು ಗುನ್ ಗುನಾ ರಹೇ ಹೈ ಭಂವರೆ"ಗಳನ್ನು ರಫಿ ಅವರಿಂದ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju2" /> ಇವೆರಡರ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೀತೆಗಳಾದ "ರೂಪ್ ತೇರಾ ಮಸ್ತಾನಾ" ಮತ್ತು "ಮೇರೆ ಸಪ್ನೊಂಕಿ ರಾಣಿ" ಗಳಿಗೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ೧೯೭೧-೧೯೭೩ ರ ಮಧ್ಯೆ ರಫಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕೊಡುಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು;ಆದರೂ ಅವರು ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | title=The mammoth myth about Mohammed Rafi | author=Rajiv Vijayakar | publisher=Screen | year=2002 | accessdate=2007-06-13 | archive-date=2007-06-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070608072649/http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | url-status=dead }}</ref> ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್,ಮದನ್ ಮೋಹನ್,ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಇವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಇದ್ದವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ "ತುಮ್ ಮುಝೆ ಯುವ್ ಭೂಲಾ ನಾ ಪಾವೋಗೆ" (ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ರಫಿ ಅವರ ನಾಂದಿ ಹಾಡು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.) ಪಗಲಾ ಕಹಿ ಕಾ,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮೆಹೆಫಿಲ್ ''ಹೀರ್ ರಾಂಜಾ'' ದಿಂದ (೧೯೭೦), "ಝಿಲ್ ಮಿಲ್ ಸಿತಾರೊಂಕಾ" ''ಜೀವನ ಮೃತ್ಯು'' (ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ,೧೯೭೦),"ಗುಲಾಬಿ ಆಂಖ್ಯೆ"''ದಿ ಟ್ರೇನ್'' ನಿಂದ (೧೯೭೦),"ಯೆಹ್ ಜೊ ಚಿಲ್ಮನ್ ಹೈ" ಮತ್ತು "ಇತನಾ ತೊ ಯಾದ್ ಹೈ ಮುಝೆ"''ಮೆಹಬೂಬ್ ಕಿ ಮೆಹಂದಿ'' ಯಿಂದ (೧೯೭೧),"ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ" ಗ್ಯಾಂಬಲರ್,"ಚಲೊ ದಿಲ್ ದಾರ್ ಚಲೊ" ೧೯೭೨ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಪಾಕೀಜಾ,ದಿಂದ "ಚುರಾ ಲಿಯಾ ಹೈ ತುಮ್ನೆ"''ಯಾದೊಂಕಿ ಬಾರಾತ್'' (ಇದು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ, ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ),"ನಾ ತು ಜಮೀನ್ ಕೆ ಲಿಯೆ" ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರ ದಾಸ್ತಾಯೆ,"ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೊ" ಹಸ್ತೆ ಝಕಮ್ದಿಂದ (೧೯೭೩),"ತೇರಿ ಬಿಂದಿಯಾ ರೇ", ಅಭಿಮಾನದಿಂದ(೧೯೭೩) ಮತ್ತು "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ" ಲೋಫರ್ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹಾಡು.(೧೯೭೩). ==ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು== ರಫಿ ೧೯೭೦-ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ ವಾಪಸಾದರು. ಅವರು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು ಅವರ "ತೆರೀ ಗಲಿಯೊಂ ಮೆ ನಾ ರಖೆಂಗೆ ಕದಮ್ ಆಜ್ ಕೆ ಬಾದ್"(ಹವಸ್ ೧೯೭೪)ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು.ಇದನ್ನು ಉಷಾ ಖನ್ನಾ ರಚಿಸಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju1" /> ಅದಲ್ಲದೇ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ"ಇದಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು.ಇದು ''ಹಮ್ ಕಿಸಿ ಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಾಗಿದ್ದು ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಗೀತ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju2" /> ರಫಿ ಅವರು [[ರಿಷಿ ಕಪೂರ್|ರಿಶಿ ಕಪೂರ್]] ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ'' (೧೯೭೭),''ಸರ್ಗಮ್'' (೧೯೭೯) ಮತ್ತು''ಕರ್ಜ್'' (೧೯೮೦)ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಕವ್ವಾಲಿ "ಪರ್ಧಾ ಹೈ ಪರ್ಧಾ" ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ (೧೯೭೭)ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೮೦ ರ ಅರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೆಂದರೆ' ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ'' (೧೯೭೬),''ಅಪ್ನಾಪನ್'' (೧೯೭೮),''ಕುರ್ಬಾನ್'' ,''ದೋಸ್ತಾನಾ'' (೧೯೮೦), ''ದಿ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರೇನ್'' (೧೯೮೦),''ನಸೀಬ್'' (೧೯೮೧), ''ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ'' (೧೯೮೦),''ಶಾನ್'' (೧೯೮೦),ಮತ್ತು ''ಆಶಾ'' (೧೯೮೦)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. ==ಮರಣ== ರಫಿ ಅವರು ಜುಲೈ೩೧,೧೯೮೦,ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ ೧೦:೫೦ ರ ಸುಮಾರು ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಮೃತರಾದರು.<ref>{{Cite web | url= http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | title= The immortal Rafi | author= V. Gangadhar | publisher= [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Business Line | date= ೨೦೦೫-೦೮-೦೫ | accessdate= ೨೦೦೭-೦೪-೨೮ | archive-date= 2007-09-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070929120442/http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | url-status= dead }}</ref> ಅವರ ಕೊನೆಯ ಹಾಡು "ಶ್ಯಾಮ್ ಫಿರ್ ಕ್ಯುಂವ್ ಉದಾಸ್ ಹೈ ದೋಸ್ತ್"(''ಆಸ್ ಪಾಸ್'' )ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಅವರ ಹಾಡಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಸಾವಿನ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | last= Salam | first= Ziya U. S. | title= Matchless magic lingers | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | date= July 22, 2001 | work= The Hindu | accessdate= 2009-04-09 | archive-date= 2010-12-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20101228033045/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | url-status= dead }}</ref><ref>[http://www.zeenews.com/news459223.html ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ: ದಿ ಸೌಲ್ ಫುಲ್ ವೈಸ್ ಲೈವ್ಸ್ ಆನ್!]. ಝೀ ನ್ಯೂಸ್. ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೮.</ref> ಅವರು ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು (ಸಈದ್ ರಫಿ,ಖಲೀಲ್ ರಫಿ,ಹಮಿದ್ ರಫಿ,ಶಾಹಿದ್ ರಫಿ)ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಾದ (ಪರವೀನ್,ನಸ್ರೀನ್,ಯಾಸ್ಮಿನ್)ಮತ್ತು ೧೮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಜುಹು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web | url=http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | title=Mohammed Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2015-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಮುಂಬಯಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮುದಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೃತ ಶರೀರಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೩೧ ಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ತೆಂಗಿನ ಮರವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Rafi-Madhubala-dont-rest-in-peace-here/articleshow/5558345.cms |title=Rafi, Madhubala don't rest in peace here |date=11 February 2010 |accessdate=2010-02-14 |publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |first೧=Bella |last೧=Jaisinghani}}</ref> ಅವರು ಯಾವದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಲ್ಲ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಅವರು ಕರುಣಾಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತ ಕಟ್ಟಾ ಮುಸ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ನಿಸಾರ್ ಬಾಜ್ಮಿ (ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು)ಅವರಲ್ಲಿ ಹಣವಿರದ ಕಾರಣ ರಫಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ (ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಜೋಡಿ)ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾವುದೇ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು."ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಎರಡು-ದಿನಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ಘೋಷಿಸಿ ಅವರ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>http://www.zeenews.com/news೪೫೯೨೨೩.html</ref> ರಫಿ ಅವರ ''ಗೂಮ್ನಾಮ್'' (೧೯೬೫),ಚಿತ್ರದ "ಜಾನ್ ಪೆಹೆಚಾನ್ ಹೊ", ಹಾಡನ್ನು''ಘೋಷ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' (೨೦೦೧) ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಯಕ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಆಕೆಯ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಸುತ್ತ ನರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ''ಗೂಮ್ನಾನ್ '' ವಿಡಿಯೊವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=/film/304/304.film.ghost.open.html |title=Teenage wasteland: Adolescent angst takes on new dimensions in the magnificently mundane Ghost World |author=Mike D'Angelo |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2006-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060804202534/http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=%2Ffilm%2F304%2F304.film.ghost.open.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರ "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ"ಇದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ''ಮಾನ್ಸೂನ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |title=Monsoon Wedding soundtrack listing |accessdate=2009-02-03}}</ref> ಅವರ ಹಾಡು "ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ"(''ಗ್ಯಾಂಬ್ಲರ್'' ),೧೯೬೦)ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆಯ್-ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ ಅಭಿನಯದ ''ಎಟರ್ನಲ್ ಸನ್ ಶೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್ ಲೆಸ್ ಮೈಂಡ್'' ನಲ್ಲಿ (೨೦೦೪)ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ಸ್ ಅಭಿನಯದ ವೇಳೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆ ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸಿ-''ಸುಮಾರು ೦೦.೧೧.೧೪ ವೇಳೆ'' ಯಲ್ಲಿ)ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0338013/soundtrack |title=Soundtracks for Eternal Sunshine of the Spotless Mind |accessdate=2010-12-25 }}</ref> ಹಲವು ರಫಿಯವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇತ್ತೆಚಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ''ಸಾರೀ ಮ್ಯಾಡಮ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicindiaonline.com/n/i/top%20stories/2215/ |title=Tributes to legendary Mohammad Rafi |accessdate=2007-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070427030853/http://www.musicindiaonline.com/n/i/top+stories/2215/ |archivedate=2007-04-27}}</ref> ರಫಿ ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ದಿ ಫಿಲಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 |title="ಫಿಲಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್ ಟು ಮೇಕ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ" |access-date=2011-01-10 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://archive.is/20120905023151/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಡಬಲ್ CD ಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ''ರಫಿ ನರುಜನ್ಮ ಪಡೆದರು'' ಎಂದು ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಇದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ೧೬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಲಿಯುಡ್ ನ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು CBSO ಜೊತೆ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು ಅದರಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಒಪೆರಾ,ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ ಅಪೊಲ್ಲೊ ಥೆಯೆಟರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಫೊನಿ ಹಾಲ್,ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.cybernoon.com/DisplayArticle.asp?section=fromthepress&subsection=inbombay&xfile=April2007_inbombay_standard12786 |title=Mumbai to Birmingham |date=2007-04-30 |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927033111/http://www.cybernoon.com/DisplayArticle.asp?section=fromthepress&subsection=inbombay&xfile=April2007_inbombay_standard12786 |url-status=dead }}</ref> ಸದ್ಯ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಚೌಕ್ [[ಮುಂಬೈ|ಮಂಬಯಿ]]ಯನ ಬಾಂದ್ರಾದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆ(ಎಂಜಿ ರಸ್ತೆ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="how_fair_raju6" /> ಜೂನ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಔಟ್ ಲುಕ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಪೊಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231652 |title=The Most Popular Singer - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> ಇದೇ ಪೊಲ್ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ "ಮನ್ ರೆ ತು ಕಹೆ ನಾ ಧೀರೆ ಧಾರೆ"(''ಚಿತ್ರಲೇಖಾ'' , ೧೯೬೪)ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದ #೧ ಹಾಡು ಇದರಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231649 |title=The #1 Song - Indian Movies - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು #೨ ಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ "ತೇರೆ ಮೇರೆ ಸಪ್ನಾ ಅಬ್ ಏಕ್ ರಂಗ್ ಹೈ" (''ಗೈಡ್'' , ೧೯೬೫) ಮತ್ತು "ದಿನ್ ಢಲ್ ಜಾಯೆ, ಹೈ ರಾತ್ ನಾ ಜಾಯೆ" (''ಗೈಡ್'' ,೧೯೬೫). ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿದ್ದ ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಔಟ್ ಲುಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಆಯ್ಕೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತದ ಭಾರತದ ವಿದ್ವಾಂಸರು; ಅಭಿಜೀತ್, ಆದೆಶ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ್, ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಐಸಾನ್, ಗುಲ್ಜಾರ್, ಹರಿಹರನ್, ಹಿಮೆಶ್ ರೆಶಮ್ಮಿಯಾ, ಜತಿನ್, ಜಾವೆದ್ ಅಖ್ತರ್, ಕೈಲಾಶ್ ಖೆರ್, ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಖಯ್ಯಾಮ್, ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, ಲಲಿತ್, ಲೊಯ್, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಐಯ್ಯರ್, ಮಹೆಂದ್ರ ಕಪೂರ್, ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್, ಪ್ರಸೂನ್ ಜೊಶಿ, ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್, ಸಾಧನಾ ಸರ್ಗಮ್, ಸಮೀರ್, ಸಂದೇಶ್ ಶ್ಯಾಂಡಿಲ್ಯ್, ಶಾನ್, ಶಂಕರ್, ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ, ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್, ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು ತಲತ್ ಅಜೀಜ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231648 |title=Outlook Music Poll }}</ref> ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಒಬ್ಬ "ವಿಭಿನ್ನ ಗಾಯಕ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ.ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ,ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೊಲ್ ಅಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಹಾಡನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ ಅಲ್ಲದೇ ಅವರೊಬ್ಬ ೧೯೫೦ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಅವರೊಬ್ಬ ಆರ್ದೃ-ಹೃದಯದ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿಗರ್ವಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ."<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Thirty-years-on-Mohd-Rafi-remains-a-favourite/articleshow/6238774.cms |title=Thirty years on, Mohd Rafi remains a favourite }}</ref> ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿಗಳು{{who|date=December 2010}} ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ ಭಾರತರತ್ನ ನೀಡುವಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.(ಭಾರತದ ದೊಡ್ಡ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ)<ref name="rafisongs.org" /> ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾದ ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ರಫಿ ಅವರು "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ." ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ "ರಫಿ ಮತ್ತು ನಾನು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಹಾಡಿದ್ದೇವೆ,ಅವರೊಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನನಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕ,ಅವರ ಸಮಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಬರಲಾರರು! ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದದ್ದು ಸಿಗಲೇಬೇಕು! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಯಾರದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿಲ್ಲ".<ref>{{Cite web |url=http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=%E0%B3%A8%E0%B3%AE%E0%B3%A6%E0%B3%A9%E0%B3%AF |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012927/http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=%E0%B3%A8%E0%B3%AE%E0%B3%A6%E0%B3%A9%E0%B3%AF |url-status=dead }}</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Rafi-was-a-better-singer-than-me/articleshow/೫೦೮೫೩೦೮.cms</ref> ಹೆಸರಾಂತ ನಟ ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಇಲ್ಲದೇ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣನಲ್ಲ."ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಭಿನಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಡಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ".<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |title=I am incomplete without Rafi: Shammi - The Times of India |accessdate=2010-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100803022130/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |archivedate=2010-08-03 |url-status=live }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨,೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಕಲಾವಿದ ತಸವಾರ್ ಬಶೀರ್ ಅವರು UK ನಲ್ಲಿನ ಫೇಜೆಲೆಯ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟಿಸಿದರು.ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂತನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ethnicnow.com/channels/arts-culture/press-release/5/1450/mohammed-rafi-sainthood-attempt.html |title=ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಸೇಂಟ್ ಹುಡ್ ಅಟೆಂಪ್ಟ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2007-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017134837/http://ethnicnow.com/channels/arts-culture/press-release/5/1450/mohammed-rafi-sainthood-attempt.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2007/04/04/9212/index.html |title=A shrine to be built in memory of Mohammed Rafi }}</ref> ಗಾಯಕರಾದ ಶಬ್ಬೀರ್ ಕುಮಾರ್,ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜೀಜ್ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಅವರಂತಹವರೂ ಕೂಡಾ ರಫಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.hindustantimes.com/Mohammed-Rafi-lives-on/Article೧-೪೩೭೯೯೬.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ಏಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು;''ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ'' , ''ಮರ್ದ್'' , ''ಕೂಲೀ'' ,''ದೇಶ್-ಪ್ರೇಮೀ'' , ''ನಸೀಬ್'' ,''ಆಸ್-ಪಾಸ್'' ಮತ್ತು ''ಹೀರಾಲಾಲ್-ಪನ್ನಾಲಾಲ್'' .<ref>http://www.imdb.com/name/nm೦೭೦೬೩೨೭/#Soundtrack{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಭಂಧಿ ಬಶಿರಾ,ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ "ಮಾಝಿ"ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ <ref name="tribuneindia_striking" /> ವಿವಾಹವಾದರು.ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಭಾವದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2011-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಕ್ತಿ,ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ವರೆಗೂ ಅವರು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ,ಅವರು ಧೂಮಪಾನ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಿಯಾಜ್ (ಸಂಗೀತ ಅಭ್ಯಾಸ)ವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ೩ ರಿಂದ ೭ ರವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹವ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ ಕೇರಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ಮಿಟನ್ ಮತ್ತು ಪತಂಗ ಹಾರಿಸುವಿಕೆ. . ==ಚಿಕ್ಕ-ಚೊಕ್ಕ ವಿಷಯಗಳು== {{Trivia|date=December 2010}} * ಆಗ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು "ಏ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಜಿಂದಾಬಾದ್"ಹಾಡನ್ನು ೧೦೦ ಜನರ ಕೋರಸ್ ಜೊತೆ ಅವರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com">http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/facts.html</ref> * ರಫಿ ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶದನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ೩೬೯ ಹಾಡು,೧೮೬ ಅದರಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * ಅವರು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ(ಮಹಿಳೆ) ಮತ್ತು ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್ (ಪುರುಷ)ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * ರಫಿ ಅವರು ದಾಖಲೆಯನ್ನುವಷ್ಟು ಫಿಲಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.(೨೩) ಅವರು ಅದನ್ನು ಆರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * "ಮನ್ ಮೋರಾ ಬಾವರಾ.." ರಾಗಿಣಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ತಮಗಾಗಿ ಹಾಡುವಂತೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಇದು ಅರ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ಇದನ್ನು ರಫಿ ಸಾಹೇಬ್ ಮಾತ್ರ ಹಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು." ರಫಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು.<ref name="rafi.co.in">http://www.rafi.co.in/೨೦೦೯/೧೦/೨೫/iinteresting-facts-about-rafi-sahab-and-kishore-da/೫೧೨೧೫೩/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * "ಅಜಬ್ ಹೈ ದಾಸ್ತಾ ತೇರಿ ಏಯಿ ಜಿಂದಗಿ.."ಈ ಹಾಡಿನ ''ಅಂತರಾ '' ವನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅದರ ಅರ್ಧ ಉಳಿದದನ್ನು ಹಾಡುವಾಗ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆ ನೀಡಲು ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಈ ಹಾಡು ಹೇಳಿಸಿದರು.<ref name="rafi.co.in" /> * ಅದರ ಹಾಡಾದ "ಹಮ್ಕೊ ತುಮ್ಸೆ ಹೊ ಗಯಾ ಹೈ ಪ್ಯಾರ್ ಕ್ಯಾ ಕರೆಂ"(ಅಮರ್,ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ)ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅದನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್,ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಮತ್ತು ಮುಕೇಶ್ ರೊಂದಿಗೆ ಗೂಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗಾಯಕರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇರಿಸಿದ ಹಾಡು ಇದೇ ಮೊದಲೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid082610082856 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2012-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001105504/http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid082610082856 |url-status=dead }}</ref> * ಓರ್ವ ನೇಣು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೊನೆ ಆಸೆ ಏನೆಂದು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನಗೆ "''ಒ ದುನಿಯಾ ಕೆ ರಖವಾಲೆ,ಸುನ್ ದರ್ದ್ ಬರೆ ಮೇರೆ ನಾಲೆ;ಜೀವನ್ ಅಪ್ನಾ ವಾಪಸ್ ಲೇಲೆ,ಜೀವನ್ ದೇನೆವಾಲೇ'' " ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/a-wide-range-of-fans-for-one-song.html</ref> * ರಾಯಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರ ಈ ಹಾಡನ್ನು "ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ"..ಹಾಡಲು ಬೇಡಿಕೆಯೊಡ್ಡಲಾಯಿತು. ಆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಾರರು ದಣಿದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಾರ್ಮೊನಿಯಮ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಫಿ ಐದು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಹಾಡಿದರು.<ref>http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammed_Rafi&amp;action=edit&amp;section=೧೯</ref> * ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಮಹಿಳೆ-ಪುರುಷ ಭೇದವಿಲ್ಲ) ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಫಿ ಇದನ್ನು ಆರು ಬಾರಿ ಬಾಚಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711170404/http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ; ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ೧೯೪೮ - ರಫಿ ಅವರು ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ]], ರಿಂದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಪಡೆದರು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> * ೧೯೬೭ - [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ದಿಂದ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. * ೧೯೭೪ - ಫಿಲ್ಮ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ನಿಂದ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು "ತೇರೀ ಗಲಿಯೊಮೆ ನಾ ರಖೆಂಗೇ ಕದಮ್ ಆಜ್ ಕೆ ಬಾದ್" ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂತು (ಹವಸ್,೧೯೭೪). * ೨೦೦೧ - ರಫಿ ಅವರನ್ನು "ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿನ [[ಹೀರೋ ಹೋಂಡ|ಹಿರೊ ಹೊಂಡಾ]] ಮತ್ತು ''ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್'' ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ಗಳು ಜನವರಿ ೭, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದವು. ರಫಿ ಈ ಜನಮತದಲ್ಲಿ ೭೦% ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದರು. ; [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] {{/0}}:ವಿಜೇತ/ಗೆದ್ದವರು {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | ೧೯೫೭ | "ಜಿನ್ಹೆನಾ ನಾಜ್ ಹೈ ಹಿಂದ್ ಪಾರ್r" | ''ಪ್ಯಾಸಾ'' | ಸಚಿನ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೬೪<ref name="awards">http://calcuttatube.com/mohammed-rafi-the-golden-voice-that-lives-on-and-on/44167/</ref> | "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಜೆ " | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- | ೧೯೬೬<ref name="awards" /> | "ಬಾಹಾರೋಂ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೊ" | ''ಸೂರಜ್‌‌‌'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | Shailendra |- | ೧೯೬೭<ref>http://popcorn.oneindia.in/artist-awards/494/7/mohammed-rafi.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/awards.html</ref> | "ಬಾಬುಲ್ ಕಿ ದುವಾಯೆ" | ''ನೀಲ್ ಕಮಲ್‌'' | ರವಿ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೭೭<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore" /> | "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ" | ''ಹಮ್ ಕಿಸಿಸಿಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- |} ; [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್]]<ref name="filmfareawards.indiatimes.com">{{cite news | url=http://filmfareawards.indiatimes.com/ | work=The Times Of India | title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date=2011-01-10 | archive-date=2012-07-08 | archive-url=https://archive.is/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ | url-status=dead }}</ref> {{/0}}:ವಿಜೇತ/ಗೆದ್ದವರು {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | ೧೯೬೦ | "ಚೌದಹ್ವೀಂ ಕಾ ಚಾಂದ್ ಹೊ" | ''"ಚೌದಹ್ವೀಂ ಕಾ ಚಾಂದ್ "'' | ಬಾಂಬೆ ರವಿ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯೂನಿ |- | ೧೯೬೧ | "ತೇರಿ ಪ್ಯಾರೀ ಪ್ಯಾರೀ ಸೂರತ್ ಕೊ" | ''ಸಸುರಾಲ್'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೪ | "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಝೆ" | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- | ೧೯೬೬ | "ಬಹಾರೋ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೊ" | ''ಸೂರಜ್‌‌‌'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೮ | "ದಿಲ್ ಕೆ ಝರೋಂಕೆ ಮೆ" | ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೭೭ | "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ" | ''ಹಮ್ ಕಿಸಿಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |} '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡಿದ್ದು''' :<ref name="filmfareawards.indiatimes.com" /> {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1961 | "ಹುಸ್ನವಾಲೇ ತೇರಾ ಜವಾಬ್ ನಹೀ" | ''ಘರಾನಾ'' | ರವಿ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯುನಿ |- | 1962 | "ಏ ಗುಲಾಬದನ್ ಏ ಗುಲಾಬದನ್" | ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | 1963 | "ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್ ತುಝೆ" | ''ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್ '' | ನೌಶಾದ್ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯುನಿ |- | 1965 | "ಛೂ ಲೇನೆ ದೊ ನಾಜುಕ್ ಹೋಂಟೋಂಕೊ" | ''ಕಾಜಲ್'' | ರವಿ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೬೮ | "ಮೈ ಗಾಂವೂ ತುಮ್ ಸೋ ಜಾವೊ" | ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೯ | "ಬಡಿ ಮಸ್ತಾನಿ ಹೈ" | ''ಜೀನೆ ಕಿ ರಾಹ್ '' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೦ | "ಖಿಲೋನಾ, ಜಾನ್ ಕರ್" | ''ಖಿಲೋನಾ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೩ | "ಹಮ್ ಕೊ ತೊ ಜಾನ್ ಸೆ ಪ್ಯಾರಿ" | ''ನೈನಾ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ |- | ೧೯೭೪ | "ಅಚ್ಛಾ ಹೀ ಹುವಾ ದಿಲ್ ಟೂಟ್ ಗಯಾ" | ''ಮಾ ಬಹೆನ್ ಓರ್ ಬೀವಿ'' | ಶಾರದಾ | ಖಮರ ಜಲಾಲಾಬಾದಿ, ವೇದ್ಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ |- | ೧೯೭೭ | "ಪರ್ಧಾ ಹೈ ಪರ್ಧಾ" | ''ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂತೋನಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೮ | "ಆದಮೀ ಮುಸಾಫಿರ್ ಹೈ" | ''ಅಪ್ನಾಪನ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೯ | "ಚಲೋ ರೇ ಡೋಲಿ ಉಠಾವೊ ಕಹಾರ್" | ''ಜಾನಿ ದುಶ್ಮನ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ವರ್ಮಾ ಮಲಿಕ್ |- | ೧೯೮೦ | "ಮೇರೆ ದೋಸ್ತ್ ಕಿಸ್ಸಾ ಯೆಹೆ" | ''ದೋಸ್ತಾನಾ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೮೦ | "ದರ್ದ್-ಎ-ದಿಲ್ ದರ್ದ್-ಎ-ಜಿಗರ್" | ''ಕರ್ಜ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೮೦ | "ಮೈನೆ ಪೂಛಾ ಚಾಂದ್ ಸೆ" | ''ಅಬ್ದುಲ್ಲ್ಹಾ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |} ;[[ಬೆಂಗಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಜರ್ನಾಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್–ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್|ಬೆಂಗಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಜರ್ನಾಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] '''ವಿಜೇತ''' {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1957 | ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ '' | [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್]] | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |- | ೧೯೬೫<ref>{{cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |title= 1965- 28th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1964 |accessdate= 14 December 2008 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= Bengal Film Journalists' Association |archive-date= 8 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100108080918/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |url-status= dead }}</ref> | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |- | ೧೯೬೬<ref>{{Cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |title= 1966: 29th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1965 |3= Bfjaawards.com |publisher= Bengal Film Journalists' Association |accessdate= 22 October 2009 |archive-date= 8 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100108052343/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |url-status= dead }}</ref> | ''ಆರ್ಜೂ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ |} ;[[ಸುರ್ ಶೃಂಗಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್]] '''ವಿಜೇತ''' {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1964 | ''ಚಿತ್ರಲೇಖಾ'' | ರೋಶನ್ | ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.mohdrafi.com/web/his-voice-swayed-millions.html |title=His Voice swayed millions |accessdate=2010-12-25 }}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.imdb.com/name/nm0706327/ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ] ಆಟ್ ದಿ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೂವೀ ಡಾಟಾ ಬೇಸ್ {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Rafi, Mohammed | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =೧೯೨೪-೧೨-೨೪ | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH =೧೯೮೦-೦೭-೩೧ | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Rafi, Mohammed}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೨೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1980ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿನ್ನೆಲ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೃತಸರ ಮೂಲದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಭಂಗದಿಂದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬೈಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ-ಭಾಷಾ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] glth6zy82y3wti3uyf0jdahh05a6voe 0 29318 1372620 1372192 2026-05-03T00:10:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372620 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{infobox historic subdivision| |Name= Yorkshire |HQ= [[York]] |Government= |Origin= [[Jórvík|Kingdom of Jórvík]] |Status= |Start= [[Ancient counties of England|In antiquity]] |End= |Code= YKS |CodeName= [[Chapman code]] |Replace= [[History of local government in Yorkshire|Various]] |Motto= |Divisions= [[Riding (division)|Riding]]s |DivisionsMap= [[File:Yorkshire Ridings.png|160px|Ridings of Yorkshire]] |DivisionsNames= [[North Riding of Yorkshire|1 North]] • [[West Riding of Yorkshire|2 West]] • [[East Riding of Yorkshire|3 East]] |Image= [[File:FlagOfYorkshire.PNG|220px|Flag of Yorkshire]]<br /><small>[[Flags and symbols of Yorkshire|Flag of Yorkshire]]</small> |Map= [[File:EnglandYorkshireTrad.png|160px|Yorkshire in England]]<br />''Yorkshire within England, showing [[Historic counties of England|ancient extent]]'' |Arms= |Civic= |PopulationFirst= 1,371,359<ref name=york_pop>{{cite web| url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/bicentenary/pdfs/yorkshire.pdf| title=200 years of the Census in Yorkshire|year=2001|work=National Statistics|format=pdf |accessdate=2008-07-15}} Note that the area of Yorkshire increases slightly from {{convert|3669510|acre|km2|0}} in ೧೮೩೧ to {{convert|3883979|acre|km2|0}} in ೧೯೦೧ and then reduces to {{convert|2941247|acre|km2|0}} in ೧೯೯೧, so that these three figures relate to different areas.</ref> |PopulationFirstYear= ೧೮೩೧ |AreaFirst= {{convert|3669510|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaFirstYear= ೧೮೩೧ |DensityFirst= ೦.೩೭/acre |DensityFirstYear= ೧೮೩೧ |PopulationSecond= ೩,೫೧೨,೮೩೮<ref name=york_pop/> |PopulationSecondYear= ೧೯೦೧ |AreaSecond= {{convert|3883979|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaSecondYear= ೧೯೦೧ |DensitySecond= ೦.೯/acre |DensitySecondYear= ೧೯೦೧ |PopulationLast= ೩,೯೭೮,೪೮೪<ref name=york_pop/> |PopulationLastYear= ೧೯೯೧ |AreaLast= {{convert|2941247|acre|km2|0}}<ref name=york_pop/> |AreaLastYear= ೧೯೯೧ |DensityLast= ೧.೩೫/acre |DensityLastYear= ೧೯೯೧ }} '''ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್''' {{IPAc-en|icon|ˈ|j|ɔr|k|ʃ|ər}} ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref>G. ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್, ''ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್: ಬ್ರಿಟನ್ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಡಿ'' (ಲಂಡನ್: ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯ ಲಿಮಿಟೆಡ್., ೧೯೬೯).</ref> ಇತರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೂಡ ಆವರ್ತಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|title=Yorkshire Ridings Society|accessdate=2009-06-03|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805051852/http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|url-status=dead}}</ref><ref name="special">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/5234444.stm| publisher=BBC|title=What's so special about Yorkshire?| date=1 August 2006| first=Liam| last=Allen| accessdate=2008-07-15}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹೆಸರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು,<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/west_yorkshire/5050496.stm| publisher=BBC|title=New Yorkshire Regiment is formed|accessdate=2008-10-08 | date=2006-06-06}}</ref> ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್‌ನ ನಾಶವಾಗಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ತೆರೆದ ನೋಟದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2007/oct/20/communities?gusrc=rss&feed=networkfront |publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=And the winner of the award for the greenest city in Britain is&nbsp;... Bradford|date=20 October 2007|accessdate=2007-10-24 | location=London | first1=Alison | last1=Benjamin | first2=Martin | last2=Wainwright}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=2934&parent_id=263|publisher=''[[Yorkshire Forward]]''|title=Green space conference comes to UK's 'greenest city'|date=23 March 2006|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061118034333/http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=2934&parent_id=263 |archivedate = 2006-11-18}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೆಲವುಬಾರಿ ''ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ'' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="special" /><ref name="gods">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/travel/2006/jun/02/travelnews.shortbreaks.unitedkingdom|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=God's own county|date=2 June 2006|accessdate=2007-10-24 | location=London}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಲಾಂಛನವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರಾಯಲ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಿಳಿಯ ಗುಲಾಬಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌‌ಷೈರ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಧ್ವಜವು ದಟ್ಟ ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಗುಲಾಬಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="flag">{{cite news|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/gb-en-ys.html|publisher=CRWFlags.nom|title=Yorkshire (United Kingdom)|accessdate=2007-10-25}}</ref> ವರ್ಷಗಳ ಬಳಕೆ ನಂತರ ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೨೯ರಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2008/jul/29/britishidentity |title=Proud Yorkshire can finally fly white rose flag without charge |author=Martin Wainwright |publisher=''[[The Guardian]]'' |date=29 July 2008 |accessdate=2008-07-29 | location=London}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೧ರಂದು ನಡೆಯುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ದಿನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಆಡುಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www2.army.mod.uk/yorkshire_regiment/regiment/history/battle_honours/yorkshire_day.htm|publisher=Army.mod.uk|title=Yorkshire Day|date=18 February 2008|accessdate=2008-10-03|archive-date=14 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114020220/http://www2.army.mod.uk/yorkshire_regiment/regiment/history/battle_honours/yorkshire_day.htm|url-status=dead}}</ref> ==ಸ್ಥಳನಾಮ ಅಧ್ಯಯನ== ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೌಂಟಿಯು ಯಾರ್ಕ್(ಉಚ್ಚರಿತ)ನಗರದ ಷೈರ್(ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ) ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್`ಸ್ ಷೈರ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೌಂಟಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹಾಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.{{IPA-en|ˈjɔːk|local|en-uk-York.ogg}} "ಯಾರ್ಕ್" ನಗರದ ವೈಕಿಂಗ್ ಹೆಸರು ಜಾರ್ವಿಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. "ಷೈರ್" ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕರ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಷಿಯರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಷಿಯರ್ ಭೂಮಿಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. "ಷೈರ್" ಉತ್ತರ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಷರ್" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{IPA|/-ʃər/}}ಅಥವಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ {{IPA|/-ʃɪər/}}"ಷಿಯರ್‌"ನ ಸಮಾನೋಚ್ಚಾರಣ ಪದದಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last=Mills|first=A.D.|title=Oxford Dictionary of British Place Names|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2003|isbn=978-0-19-852758-9}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Yorkshire}} ===ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು=== ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮುಂಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೆಲ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಹುತೇಕ ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.roman-britain.org/tribes/tribes.htm|publisher=Roman-Britain.org|title=The Celtic Tribes of Britain|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509201239/http://www.roman-britain.org/tribes/tribes.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಒಳನಾಡಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವಿರುವುದಕ್ಕೆ ''ಇಸುರಿಯಂ ಬ್ರಿಗಾಂಟಂ'' (ಈಗ ಆಲ್ಡ್‌ಬರೊ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ''ಸಿವಿಟಾಸ್'' ‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ''ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್ ತೊಲೆಮಾಸ್ ವರ್ಣಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಂಟಿಯನ್ ''ಪೊಲೈಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="brigantes">{{cite web|url=http://www.roman-britain.org/tribes/brigantes.htm|publisher=Roman-Britain.org|title=The Brigantes|accessdate=2007-10-24|archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061231090447/http://www.roman-britain.org/tribes/brigantes.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="ptolemy">ಟೋಲೆಮಿ, ''ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯ'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/1*.html 2.1], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/2*.html 2.2]</ref> ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ಯಾರಿಸಿ, ''ಲುಟೇಶಿಯ ಪ್ಯಾರಿಸಿಯೋರಂ'', ಗಾಲ್‌(ಈಗ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ)ನ ಪ್ಯಾರಿಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref name="parisii">{{cite web |url=http://www.roman-britain.org/tribes/parisi.htm|publisher=Roman-Britain.org |title=The Parisii|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯು ಪೆಟುಯಾರಿಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ವಿರುದ್ಧ ರೋಮನ್ ವಿಜಯವು ೪೩ನೇ AD ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ವಿಸ್ತರಿತ ಅವಧಿವರೆಗೆ [[ರೋಮ್]]‌ನ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಬ್ರಿಗಾಂಟಿನ್ ರಾಣಿ ಕಾರ್ಟಿಮಂಡುವ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ ವೆನುಷಿಯಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಮಿಲಿಟರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="rib">{{cite web|url=http://www.romans-in-britain.org.uk/his_brigantian_uprising.htm|publisher=Romans-In-Britain.org.uk|title=Romans In Britain|accessdate=2007-10-25|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017195232/http://romans-in-britain.org.uk/his_brigantian_uprising.htm|url-status=dead}}</ref> ===ರೋಮನ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್=== [[File:Constantine by Philip Jackson.JPG|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಹೊರಗೆ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟೈನ್ I ಪ್ರತಿಮೆ]] ರಾಣಿ ಕಾರ್ಟಿಮಾಂಡುವಾ ತನ್ನ ಪತಿ ವೆನುಷಿಯಸ್‌ನ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಧಾರಕ ವೆಲ್ಲೊಕ್ಯಾಟಸ್‌‌ಗಾಗಿ ಪತಿಯನ್ನು ಅಗಲಿದಳು. ಇದು ಘಟನೆಗಳ ಸರಪಣಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು. ರೋಮನ್ನರ ಜತೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಟಿಮಂಡುವಾಗೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವಳ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಅವಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ರೂಪಿಸಿದ.<ref>{{cite news| url=http://www.arch.wyjs.org.uk/AdvSrv/indexRoman.asp?pg=Romanweb/Cartimandua.htm| publisher=West Yorkshire Archaeology Advisory Service| title=Cartimandua| year=2007| accessdate=2008-10-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009031721/http://www.arch.wyjs.org.uk/AdvSrv/indexRoman.asp?pg=Romanweb%2FCartimandua.htm| archivedate=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007| url-status=live}}</ref> ಎರಡನೇ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ವೆನುಷಿಯಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಆದರೆ ರೋಮನ್ನರು ಜನರಲ್ ಪೆಟಿಲ್ಲಿಯಸ್ ಸೆರಿಯಾಲಿಸ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಗಾಂಟೆಸ್‌‌ ಜಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://www.shadowdrake.com/brigit5.html| publisher=House Shadow Drake| title=The Brigantes| accessdate=2007-10-25| archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20061021090013/http://www.shadowdrake.com/brigit5.html| url-status=dead}}</ref> ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಲಕ್ಷ್ಯಣ್ಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಎಬೋರಾಕಂನ ಗೋಡೆಗಳ ನಗರ(ಈಗ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಈಗ ''ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ಇನ್ಫೀರಿಯರ್'' ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಜಂಟಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vanderbilt.edu/AnS/Classics/roman_provinces/britain/image21.htm| publisher=VanderBilt.edu| title=Lower (Britannia Inferior) and Upper Britain (Britannia Superior)| accessdate=2007-10-24}}</ref> ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸೆಪ್ಟಿಮಸ್ ಸೆವೆರಸ್ ಸಾವಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಎಬೋರಾಕಂನಿಂದ ಅವನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref name="romanfest">{{cite web |url=http://www.yorkromanfestival.com/history.htm| publisher=York Roman Festival| title=Roman York - a brief introduction to York's Roman History| accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071008234045/http://www.yorkromanfestival.com/history.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 8 October 2007}}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್‌ಷಿಯಸ್ ಕ್ಲೋರಸ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಭೇಟಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಪುತ್ರ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್‌ಟೈನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಅವನ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web| url=http://www.britainexpress.com/cities/york/roman.htm| publisher=Britain Express| title=Roman York| accessdate=2007-10-25}}</ref> ೫ನೇ ಶತಮಾದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ರೋಮನ್ ಪಡೆಗಳ ಹಿಂದೆಗೆತದಿಂದ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರೀ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref name="romanfest" /> ===ಎರಡನೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಏಂಜಲ್ಸ್=== ರೋಮನ್ನರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದ್ದುನಿಂತವು; ಯಾರ್ಕ್ ಸುತ್ತ ಎಬ್ರಾಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಮೆಟ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsBritain/BritainEbrauc.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Ebrauc|accessdate=2007-10-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesBritain/BritishElmet.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Elmet|accessdate=2007-10-25 }}</ref> ಎಲ್ಮೆಟ್ ನಾರ್ತಂಬ್ರಿಯನ್ ಏಂಜಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ನಾರ್ತ್‌ಅಂಬ್ರಿಯದ ಎಡ್ವಿನ್ ರಾಜ ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಸರ್ಟಿಕ್‌ನನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿ, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಮಹಾನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ, ನಾರ್ತ್‌ಅಂಬ್ರಿಯ ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ ಹಲ್ಲಾಮ್‌ಷೈರ್‌ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/schools/anglosaxons/invasion/invind3.shtml|publisher=BBC|title=The Anglo-Saxons|accessdate=2007-10-25}}</ref> ===ಜಾರ್ವಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ=== {{Main|Jórvík|l1=Kingdom of Jórvík}} [[File:EricBloodaxeCoin.png|thumb|right|ಎರಿಕ್ ಬ್ರಡೇಕ್ಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಾಣ್ಯ]] ಡ್ಯಾನಿಷ್ ವೈಕಿಂಗ್‌ರ ಸೇನೆ, ಅದರ ಶತ್ರುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಗ್ರೇಟ್ ಹೆಥೆನ್ ಸೇನೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.jorvik-viking-centre.co.uk/vikings4.htm|publisher=Jorvik-Viking-Centre.co.uk|title=What Happened to Them?|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012204846/http://www.jorvik-viking-centre.co.uk/vikings4.htm |archivedate = 2007-10-12}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ.೮೬೬ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಡೇನರು ಜಯಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಜಾರ್ವಿಕ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶವು ಈ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ.<ref name="jorvikking">{{cite web|url=http://www.viking.no/e/england/york/kingdom_of_york_m.html|publisher=Viking.no|title=The Viking Kingdom of York|date=15 April 2000|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಡೇನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ನಂತರ ಡೇನ್‌ಲಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಡೇನ್‌ಲಾ ಈಗಲೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನೆಲವಾಗಿದ್ದು, ವೈಕಿಂಗ್ ಅಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಜಾರ್ವಿಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯನಾಡು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರದ ನಿಜವಾದ ಏಕೈಕ ವೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ವಾಯವ್ಯ ಯುರೋಪ್, ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದ ಜತೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.britannia.com/history/york/yorkhist4.html|publisher=Britannia.com|title=Narrative History of York: Viking Times|accessdate=2007-10-25|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818202555/http://www.britannia.com/history/york/yorkhist4.html|url-status=dead}}</ref> ೮೭೫ರಲ್ಲಿ ಡೇನ್ ಹಾಫ್‌ಡನ್ ರಗ್ನಾರ್‌ಸನ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ,<ref name="vikingnorth">{{cite web|url=http://www.northeastengland.talktalk.net/VikingNorthumbria.htm|publisher=NorthEastEngland.net|title=Part Two - Jorvik and the Viking Age (866&nbsp;AD &ndash; 1066&nbsp;AD)|accessdate=2007-10-25|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029182047/http://www.northeastengland.talktalk.net/VikingNorthumbria.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ರಾಜರು ಆಳಿದ, ಡ್ಯಾನಿಷ್ ವೈಕಿಂಗ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಯಕತ್ವವು ಅದರ ಅವನತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೇಯನ್ನರ]] ಕೈಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಯಿತು.<ref name="vikingnorth" /> ಜಾರ್ವಿಕ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ನಾರ್ವೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಎರಿಕ್ ಬ್ಲಡೇಕ್ಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ನಾಯಕತ್ವದತ್ತ ಅವನ ರಕ್ತಪಿಪಾಸೆಯ ನಿಲುವು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಷ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾರ್ವಬೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಬೇಕೆಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗಲು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesBritain/BritishElmet.htm|publisher=HistoryFiles.co.uk|title=Eric Bloodaxe|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಲವಲವಿಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ನಂತರ ಜಾರ್ವಿಕ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ವೆಸೆಕ್ಸ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಈಗ ಉಚ್ಚ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಾರ್ಥಂಬ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಾಯತ್ತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವೆಸೆಕ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.britannia.com/history/york/yorkhist5.html|publisher=Britannia.com|title=Narrative History of York: Late Saxon Times|accessdate=2007-10-25|archive-date=23 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623102237/http://www.britannia.com/history/york/yorkhist5.html|url-status=dead}}</ref> ===ನಾರ್ಮನ್ ವಿಜಯ=== [[File:YorkMinsterWest.jpg|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಎತ್ತರಿಸಿಕೆ]] ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೬೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ತಕ್ಷಣದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್ II ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ದುಗುಡಗೊಂಡರು. ಅವರ ಸೋದರ ಟಾಸ್ಟಿಗ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ ರಾಜ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಡಾ ಫಲ್ಫೋರ್ಡ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಮ್‌ಪೋರ್ಡ್ ಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ಸಂಧಿಸಿದವು. ಟೋಸ್ಟಿಗ್ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಡಾ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇನೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಗಾಡ್‌ವಿನ್ಸನ್ ವಿಲಿಯಂ ದಿ ಕನ್ಕ್ವೈರರ್ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುವ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪುನಃ ತರಬೇಕಾಯಿತು. ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಸೋಲಪ್ಪಿದ ಮತ್ತು ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮೇಲೆ ನಾರ್ಮನ್ ಜಯಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[File:Fountains Abbey view02 2005-08-27.jpg|thumb|right|12ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಿಸ್ಟರ್‌ಸಿಯಾನ್ ಅಬ್ಬೆ (ಫೌಂಟನ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಸ್ಟಡ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್).]] ಉತ್ತರದ ಜನರು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೦೬೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ವೇನ್ II ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ನಾರ್ಮನ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದರು. ಅವರ ಯಾರ್ಕ್ ವಾಪಸು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಅದನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಅದನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://allabout1066.net/north_east_1069.htm| publisher=The Norman Conquest School Site| title=Resistance in the North East - 1069| accessdate=2008-10-03| archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081026043408/http://www.allabout1066.net/north_east_1069.htm| url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಘಟನೆಯು ವಿಲಿಯಂ ಆದೇಶಿಸಿದ ಹ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಆಗಿತ್ತು. ಯಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಡರ್‌ಹ್ಯಾಂವರೆಗೆ ಬೆಳೆಗಳು, ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸುಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ತರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಹತ್ಯೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url=http://allabout1066.net/harrying.htm| publisher=The Norman Conquest School Site| title=Harrying of the North| accessdate=2007-10-24| archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081024202922/http://www.allabout1066.net/harrying.htm| url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸತ್ತವು ಮತ್ತು ಚಳಿ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಸಾವಪ್ಪಿದರು. ಉತ್ತರದಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರ್ಡರಿಕ್ ವಿಟಾಲಿಸ್ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://allabout1066.net/orderics_reaction.htm|publisher=The Norman Conquest School Site|title=Orderic's reaction|accessdate=2007-10-24|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026043414/http://www.allabout1066.net/orderics_reaction.htm|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಬ್ಬೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯರಿಗಳನ್ನು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಾರ್ಮನ್ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಅವರ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ಲೇ, ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್, ಹಲ್,ಲೀಡ್ಸ್, ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತಿತರ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಡ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್, ಪಾಕ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="rulocal">{{cite web |url=http://www.localhistories.org/yorkshire.html| publisher=LocalHistories.org| title=Yorkshire| accessdate=2007-10-24}}</ref> ೧೩೧೫ ಮತ್ತು ೧೩೨೨ರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.<ref name="rulocal" /> ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ಸ್ಕಾಟರ ಜತೆ ನಾರ್ತಲರ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಥರ್‌ಸ್ಟಾನ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಆರ್ಕ್‌ಬಿಷಪ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸೈನಿಕರು ಹೆಚ್ಚು ಅಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಸ್ಕಾಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.britainexpress.com/History/battles/standard.htm| publisher=Britain Express| title=The Battle of the Standard| accessdate=2007-10-25}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೆತ್(ಪ್ಲೇಗ್) ೧೩೪೯ರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="rulocal" /> ===ವಾರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೋಸಸ್=== {{See|House of York|Wars of the Roses}} [[File:Richard III of England.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ III ಮಿಡ್ಲ್‌ಹ್ಯಾಂ‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref name="middleham">[82]</ref>]] ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ II ೧೩೯೯ರಲ್ಲಿ ಪದಚ್ಯುತರಾದಾಗ, ರಾಜಮನೆತನದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಂಟಾಜೆನೆಟ್‌ನ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾದ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ನಡುವೆ ವಿರೋಧ ಹೊಮ್ಮಲಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೌಸ್‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದವು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾರ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಸಸ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಟೌಟನ್. ಕೊನೆಯದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ರಕ್ತಮಯ ಕದನವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Gravett | first = Christopher | title = Towton 1461: England's Bloodiest Battle | publisher = Osprey Publishing | url = https://books.google.com/?id=-UlMBQYccEMC&dq=towton+bloodiest&printsec=frontcover | isbn = 978-0-415-09378-1 | year = 1999 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಿಚರ್ಡ್ III ಕೊನೆಯ ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಂಕಾಸ್ಟರ್‌ನ ಹೆನ್ರಿ ಟ್ಯುಡರ್ ಬಾಸ್ವರ್ಥ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದ. ಅವನು ನಂತರ ರಾಜ ಹೆನ್ರಿ VII ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ IV ನ ಪುತ್ರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web|url=http://metamedia.stanford.edu/projects/MichaelShanks/1877|publisher=Stanford.edu|title=Yorkists|accessdate=2007-10-24}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬಿಳಿಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಎರಡು ಗುಲಾಬಿಗಳು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ಹೌಸ್‌ಗಳ ಲಾಂಛನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜತೆ ಸೇರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಟ್ಯೂಡರ್ ರೋಸ್ ರಚನೆಯಾಯಿತು.{{ref label|wars|a|a}}<ref>{{cite book| last =Hey | first = David | title =History of Yorkshire: County of the Broad Acres|publisher=Carnegie Publishing| url =http://www.amazon.co.uk/dp/1859361226 | isbn = 1-85936-122-6| year =2005}}</ref> ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ರಾಯಲ್ ಹೌಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಷೈರ್ ಕೌಂಟಿಗಳ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ರೋಸಸ್ ಪಂದ್ಯ ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ನಡುವೆ ರೋಸಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು. ===ಸಂತರು, ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ=== [[File:Victorian Bishopgate.jpg|thumb|200px|right|ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಕೈಗಾರೀಕೃತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಉದಾ ವೆದರ್‌ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು.]] ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಮುಂಚಿನ ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಉಣ್ಣೆ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪೆನ್ನಿನೆಸ್‍‌ನಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳನ್ನು ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ನೀರಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="woolindustry">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/making_history/makhist10_prog13a.shtml|publisher=''[[BBC]]''|title=William Hirst - Leeds woollen industry pioneer|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರಿಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಹೆನ್ರಿ VIIIಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೫೩೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನಾರ್ಥವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮೇಜ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂಗೆಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರ ತಂಡ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.ಅವರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವರನ್ನು [[ಮೊದಲನೆಯ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ I]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಯಾರ್ಕ್ ಮಹಿಳೆ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಕ್ಲಿಥೇರೊ ಆಗಿದ್ದು,ನಂತರ ಸಂತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/04059b.htm|publisher=''[[Catholic Encyclopedia]]''|title=St. Margaret Clitherow|accessdate=2007-11-25}}</ref> [[File:Battle of Marston Moor 1644 by John Barker.png|thumb|left|೧೬೪೪ರ ಮಾರ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ ಯುದ್ಧ]] ೧೬೪೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ನಡುವೆ ಆರಂಭವಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಒಡೆದ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜನು ಹಲ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಹಲ್ ನಗರವು ನಗರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿತು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/humber/content/articles/2005/07/20/coast05walks_stage8.shtml|publisher=''[[BBC]]''|title=Seeds of the English Civil War|accessdate=2007-11-25}}</ref><ref>{{cite web| title = Historic Cleveland - Timeline| url = http://www.historic-cleveland.co.uk/timeline/timelineIndex.php| publisher = Historic-Cleveland.co.uk| accessdate = 2007-11-25| archive-date = 30 ನವೆಂಬರ್ 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071130064734/http://historic-cleveland.co.uk/timeline/timelineIndex.php| url-status = dead}}</ref> ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾಲ್ಟನ್ ಮೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಅದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅವರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು(ಹಲ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಹಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸಂಸದೀಯರು("ರೌಂಡ್‌‍ಹೆಡ್ಸ್")ಮರುಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಒಂದೊಂದೇ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮಾರ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಇಡೀ ನಾರ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.british-civil-wars.co.uk/military/1644-york-march-marston-moor.htm|publisher=British-Civil-Wars.co.uk|title=The York March and Marston Moor|accessdate=2007-11-25|archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228033814/http://british-civil-wars.co.uk/military/1644-york-march-marston-moor.htm|url-status=dead}}</ref> ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉಣ್ಣೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್, ಹಲ್ ಮತ್ತು ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಜತೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿದವು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.num.org.uk/?p=history&c=num|publisher=NUM.org.uk|title=History of the NUM: 1 - Towards A National Union|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಹ್ಯಾರೋಗೇಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ‌ನ ಸ್ನಾನದ ಸ್ಥಳದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.great-britain.co.uk/regions/yorkshire/harrogat.htm|publisher=Great-British.co.uk|title=Harrogate, Yorkshire Spa town|accessdate=2007-11-25|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122243/http://www.great-britain.co.uk/regions/yorkshire/harrogat.htm|url-status=dead}}</ref> ===ಇಂದಿನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ === {{Main|History of local government in Yorkshire}} [[File:Lister's Mill.jpg|right|thumb|140px|ಲಿಸ್ಟರ್'ಸ್ ಮಿಲ್, ಮ್ಯಾನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್.]] [[File:Saltaire from Leeds and Liverpool Canal.jpg|thumb|left|190px|ಸಾಲ್ಟೇರ್‌ನ ಟಿಟುಸ್ ಸಾಲ್ಟ್'ಸ್ ಗಿರಣಿ. ಬ್ರಾಡ್‌ಪೋರ್ಡ್ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಳ.]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, [[ಬಟ್ಟೆ|ಜವಳಿ]] ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ)ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನರಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕುಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ೧೮೩೨ ಮತ್ತು ೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thoresby.org.uk/history.htm|publisher=Thoresby.org.uk|title=The Historical Society for Leeds and District|accessdate=2007-11-25|archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071229103015/http://www.thoresby.org.uk/history.htm|url-status=dead}}</ref> ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಕೌಂಟಿಗೆ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಚರಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ತಲುಪಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nrm.org.uk/|publisher=NRM.org.uk|title=National Railway Museum, York|accessdate=2007-11-25}}</ref> ಮೂರು ರೈಡಿಂಗ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ(ವಿಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ)ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರದೇಶವು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವು ಕೌಂಟಿ ಬರೋಗಳಾದವು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್, W., ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಡ್ ಅರ್ಬನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್'', (೧೯೯೧)</ref> ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ RAF ಬಾಂಬರ್ ಕಮಾಂಡ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite book | last = Halpenny | first = Bruce Barrymore | authorlink = | author = Halpenny, Bruce Barrymore | title = Action Stations: Military Airfields of Yorkshire v. 4 | year = 1982 | publisher = PSL | isbn = 978-0-85059-532-1 }}</ref> ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಶ್ರಬ್ರಿಟನ್)‌ನಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯಿತು. ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ<ref name="hmso" /> ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಾಗಗಳು<ref name="controversial">{{cite web |url=http://www.politics.co.uk/issue-briefs/domestic-policy/local-government/local-government-structure/local-government-structure-$366613.htm|publisher=Politics.co.uk |title= Local Government Structure|accessdate=2007-11-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070211094339/http://www.politics.co.uk/issue-briefs/domestic-policy/local-government/local-government-structure/local-government-structure-$366613.htm |archivedate = 2007-02-11}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೭೨ರ ಭಾಗವಾಗಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="autogenerated1">ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ -ಬೇಕರ್, C., ''ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೭೨'', (೧೯೭೩)</ref> ಹಂಬರ್‌ಸೈಡ್ ರದ್ದುಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿದ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="controversial" /> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ಯಾಡಲ್‌ವರ್ತ್(ಈಗ ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ), ಬೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅರಣ್ಯ(ಲಂಕಾಷೈರ್), ಸೆಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಡೆಂಟ್‌(ಕಂಬ್ರಿಯ), ಅಪ್ಪರ್ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್(ಕೌಂಟಿ ಡರ್ಹಾಮ್) ಮತ್ತು ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬರೊ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ಕಾರ್ ಹಾಗೂ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದೆ.<ref name="hmso">HMSO, ''ಆಸ್ಪಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್'', (೧೯೯೬)</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಬೌಗೋಳಿಕ=== :''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳು: ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ‌'' [[File:Yorksgeology.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬೌಗೋಳಿಕತೆ]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಸ್ ನದಿ, ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್ ಸೀ ತೀರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಬರ್ ಎಸ್ಟುಯರಿ ಮತ್ತು ಡಾನ್ ನದಿ ಹಾಗು ಶೀಫ್ ನದಿಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯು ಪೆನ್ನೈನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಬಳಸಿ ಸಾಗಿ ಪುನಃ ಟೀಸ್ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="genukiorg">{{cite web |url=http://www.genuki.org.uk/big/eng/YKS/|publisher=Genuki.org|title=Yorkshire Geology|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಕೌಂಟಿ ಡರ್ಹಾಮ್, ಲಿಂಕನ್‌ಷೈರ್, ನಾಟಿಂಗ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್ ಷೈರ್, ಡರ್ಬಿಷೈರ್, ಚೆಷೈರ್, ಲಂಕಾಷೈರ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳು ಇದರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.jlcarr.info/maps/index.html|publisher=JLCarr.info|title=The historic counties of England|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050208092227/http://www.jlcarr.info/maps/index.html |archivedate = 2005-02-08}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ರಚನೆಯಾದ ಬೌಗೋಳಿಕ ಅವಧಿ ನಡುವೆ ಅತೀ ಸಮೀಪದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.<ref name="genukiorg" /> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪೆನ್ನಿ ಸರಣಿಯು ಕಾರ್ಬನಿಫೆರಲ್ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಮಧ್ಯ ಕಣಿವೆ ಪರ್ಮೊ- ಟ್ರಿಯಾಸಿಕ್. ಕೌಂಟಿಯ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ಜುರಾಸಿಕ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಲ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಅವಧಿಯ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ ಪದರದ ಒಳಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="genukiorg" /> [[File:Yorkshire-Drainage.jpg|thumb|left|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅನೇಕ ನದಿಗಳಿಂದ ನೀರು ನಿರ್ಗಮನ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಔಸ್ ನದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನೀರನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆ ನದಿಯು ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆ ಮೂಲಕ ನಾರ್ತ್ ಸೀಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref name="rivers">{{cite book | year = 1992 | title = Yorkshire Rivers: A Canoeists Guide | publisher= Menasha Ridge Press | isbn = 978-1-871890-16-7 | author = British Canoe Union, Yorkshire and Humberside Region, Access and Recreation Committees ; prepared by Mike Twiggs and David Taylor.}}</ref> ಔಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಲ್ ನದಿಯು ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಮೌಬ್ರೆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಬಳಸಿ ಸಾಗಿ ಸ್ವೇಲ್‌ಡೇಲ್‌ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವೆನ್ಸಲೆ‌ಡೇಲ್‌ನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡುವುದು ಯೂರ್ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬರೋಬ್ರಿಜ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವೇಲ್ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ನಿಡ್ ನದಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಯಾರ್ಕ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುನ್ನ ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಔಸ್ ಗಿಲ್ ಬೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೂರ್ ಜತೆ ಸಂಗಮದ ನಂತರ ನದಿಗೆ ಔಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ವಾರ್ಫ್‌ಡೇಲ್ ಬರಿದುಮಾಡುವ ವಾರ್ಫ್ ನದಿಯು ಕಾವುಡ್‌ನ ಔಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ನದಿಗಳಾದ ಏರ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಡರ್ ಔಸ್ ನದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಉಪನದಿಯು ಡಾನ್ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಗೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೌಂಟಿಯ ದೂರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಟೀಸ್ ನದಿ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬ್ರೋನ ನಾರ್ತ್ ಸೀ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಎಸ್ಕ್ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ ಮೂರ್ಸ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ವಿಟ್‌ಬೈನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಡೆರ್ವೆಂಟ್ ನದಿಯು ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಂತರ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪಿಕರಿಂಗ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ಕಣಿವೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾರ್ಮ್‌ಬಿ ಆನ್ ದಿ ಮಾರ್ಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಔಸ್ ನದಿಗೆ ಅದು ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಲ್ಡ್ಸ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲ್ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಅಪಾನ್ ಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಂಬರ್ ಅಳಿವೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್‌‌ಗೆ ರಿಬ್ಬಲ್ ನದಿ ಕೊಡುಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಲಿಥಾಂ ಸೇಂಟ್ ಆನ್ನೆಸ್‌ಗೆ ಸಮೀಪ ಬರಿದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rivers" /> ===ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು=== {{Main|Topographical areas of Yorkshire}} [[File:Upper Nidderdale.JPG|thumb|right|ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹಳ್ಳಿಗಾಡು ''ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕೌಂಟಿ'' ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="special" /><ref name="gods" /> ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಪ್ರಕಾರ, ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೆಂಟ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಮಾಡಿ ''ಗಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/01/ruralaffairs.travelnews|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=Kent loses its Garden of England title to North Yorkshire|accessdate=2008-10-03|date=1 June 2006 | location=London | first=Martin | last=Wainwright}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಪೀಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಡ್ಡರ್‌ಡೇಲ್ ಮತ್ತು ಹೊವಾರ್ಡಿಯನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ನಿಯುಕ್ತ ಮಹೋನ್ನತ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/aonbs/ |title=Areas of Outstanding Natural Beauty |accessdate=2008-05-03 |publisher=Natural England |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223034302/http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/aonbs/ |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಪರ್ನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಪ್ಲಾಂಬರೊ ಹೆಡ್ ಮತ್ತು ತೀರಪ್ರದೇಶದ ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮೂರ್ಸ್ ನಿಯುಕ್ತ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web |url=http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/heritage_coasts/index.asp |title=Heritage Coasts |accessdate=2008-05-03 |publisher=Natural England |archive-date=25 ಜೂನ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625042855/http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/heritage_coasts/index.asp |url-status=dead }}</ref> ರಮಣೀಯ ನೋಟಗಳಿಗೆ ವಿಟ್ಬಿಯ ಜೆಟ್ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮುಂತಾದ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರಪಾತಕೋಡುಗಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರು ಭಾಗ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="cliffs">{{cite web|url=http://www.britaingallery.com/england_yorkshire_and_humberside.php|publisher=BritainGallery|title=Yorkshire and Humberside: the North East|accessdate=2007-10-24|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808174914/http://www.britaingallery.com/england_yorkshire_and_humberside.php|url-status=dead}}</ref> ,<ref name="cliffs" /> ಫೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಂಬರೊಹೆಡ್‌ನ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ಪ್ರಪಾತಗಳು<ref>{{cite web |url=http://www.fileybay.com/fbi/walking.html|publisher=FileyBay.com|title=A Filey Walk|accessdate=2007-10-24}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britainexpress.com/countryside/coast/north-yorkshire.htm|publisher=Britain Express|title=North Yorkshire Heritage Coast|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಮೂರ್ ಹೌಸ್-ಅಪ್ಪರ್ ಟೀಸ್‌ಡೇಲ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮುಂಚಿನ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೀಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.naturalengland.org.uk/ourwork/conservation/designatedareas/nnr/1007241.aspx|title=Moor House-Upper Teesdale NNR |publisher=Natuaral England|accessdate=2009-07-16}}</ref> The ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯುಬೆಂಪ್ಟನ್ ಪ್ರಪಾತಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ಷಿತ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ನಾರ್ದನ್ ಗ್ಯಾನೆಟ್ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪಫಿನ್ ಮತ್ತುರಾಜೋರ್‌ಬಿಲ್ ಮುಂತಾದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rspb.org.uk/reserves/guide/b/bemptoncliffs/about.asp|publisher=RSPB.org.uk|title=About Bempton Cliffs|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಸ್ಪರ್ನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ {{convert|3|mi|km}} ಉದ್ದದ ಮರಳಿನದಿಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಚಕ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ದಿಬ್ಬವು ನಾಶವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಪ್ರತೀ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fortunecity.com/greenfield/ecolodge/25/spurn.htm|publisher=Spurn Point|title=A cyclic coastal landform|accessdate=2007-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990128115600/http://www.fortunecity.com/greenfield/ecolodge/25/spurn.htm|archivedate=28 ಜನವರಿ 1999|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಬದಿಯ ವಿಹಾರಧಾಮಗಳಿವೆ. ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೋ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅತೀ ಹಳೆದ ಸಮುದ್ರಬದಿಯ ವಿಹಾರಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಪಾ ಟೌನ್ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_pictures/4791651.stm|publisher=BBC|title=In pictures: Scarborough|accessdate=2007-10-24|date=20 August 2006}}</ref> ವಿಟ್‌ಬಿ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಂದರಿನೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಸಮುದ್ರತೀರ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/norfolk/4755033.stm|publisher=BBC|title=Report rates the best UK beaches|accessdate=2007-10-24|date=9 May 2006}}</ref> {{Clear}} ==ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ== {{Ref improve section|date=September 2009}} [[File:Bridgewater Place from Call Lane.jpg|thumb|upright|120px|ಬ್ರಿಜ್‌ವಾಟರ್ ಪ್ಲೇಸ್,ಲೀಡ್ಸ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್ ನಗರವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಲೀಡ್ಸ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಪೂರ್ವದವರೆಗೆ ಸೇವಾಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡುವೆ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅವನತಿಯಿಂದ ಷೆಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಳೆಯುವ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೆಡೋವಾಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಲ್ಸ್ಟ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿದರೂ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಮರುಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆಯಿತು. ವೆಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಬೋಯಿಂಗ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಗುಂಪು ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವೈಲಕ್ಷ್ಯಣ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ತರಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.amrc.co.uk/faq/index.php#1|publisher=amrc.co.uk|title=Advanced Materials Research Centre|accessdate=2009-11-10|archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090426235602/http://www.amrc.co.uk/faq/index.php#1|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೈಗ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಉಣ್ಣೆ ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಆಗಿನಿಂದ ನಶಿಸಿದ್ದು, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಡಿವ್ಸ್‌ಬರ್ ಮತ್ತು ಕೈಗ್ಲಿಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳಾದ(ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ನಾರ್ತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂರ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್), ಹಾರೊಗೇಟ್, ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಲೀಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಅಪಾನ್ ಹಲ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರವು ಇನ್ನೂ ಕೃಷಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಿದೆ. ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಸನ್ಸ್ (ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್), ಆಸ್ಡಾ (ಲೀಡ್ಸ್), ಕಾಮೆಟ್, (ಹಲ್), Jet೨.com (ಲೀಡ್ಸ್), ರಾನ್ಸೀಲ್ (ಶೆಫೀಲ್ಡ್), ಆಪ್ಟೇರ್ (ಲೀಡ್ಸ್), ವಾರ್ಫ್‌ಡೇಲ್ (ಲೀಡ್ಸ್), ಪ್ಲಾಕ್ಸ್‌ಟನ್ (ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ), ಲಿಟಲ್ ಚೆಫ್ (ಶೆಫೀಲ್ಡ್), ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್) ಮತ್ತು ಮೆಕೇನ್ಸ್ (ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:A1(M) and M62 interchange.jpg|thumb|ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫೆರಿಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ A1(M) ಮತ್ತು M62 ಜಂಕ್ಷನ್]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ನಾರ್ಥ್ ರೋಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, A೧ ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.org/motorway/a1nrccintro.htm|publisher=The Motorway Archive|title=Region: North East - Trunk Road A1 in the North Riding of Yorkshire|accessdate=2007-10-24|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017013308/http://www.iht.org/motorway/a1nrccintro.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಟ್ರಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಕೌಂಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/a1m/ |title=Motorway Database |accessdate=2008-04-24 |last=Marshall |first=Chris |coauthors=Clive Jones, Chris "c2R", John Mohan and George Carty |year=2008 |publisher=CBRD |archive-date=11 ಮೇ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511231246/http://www.cbrd.co.uk/motorway/a1m/ |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪೂರ್ವದ A೧೯ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಡಾನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೀಟನ್ ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್ -ಅಪಾನ್-ಟೈನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. The M೬೨ ಮೋಟರ್‌ವೇ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಲ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನತ್ತ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.highways.gov.uk/roads/2786.aspx|publisher=Highways.gov.uk|title=M62 Liverpool to Hull|accessdate=2007-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121171006/http://www.highways.gov.uk/roads/2786.aspx|archivedate=21 ನವೆಂಬರ್ 2008|url-status=dead}}</ref> M೧ ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ಗೆ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಲೀಡ್ಸ್ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಮತ್ತು A೧ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸುಮಾರು {{convert|8|mi|km}}ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/m1/ |title=Motorway Database |accessdate=2008-04-24 |last=Marshall |first=Chris |year=2008 |publisher=CBRD }}</ref> ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಮೇನ್ ಲೈನ್ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲಕ A೧ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೆನ್ನಿ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಲೀಡ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹಲ್‌ನಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗೆ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=1437&parent_id=1183|publisher=''[[Yorkshire Forward]]''|title=East Coast Mainline Upgrade Could Create 2000 New Jobs|accessdate=2007-10-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061111004250/http://www.yorkshire-forward.com/www/view.asp?content_id=1437&parent_id=1183 |archivedate = 2006-11-11}}</ref> [[File:Leeds Bradford International Airport terminal.jpg|thumb|180px|left|ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫರ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ.]] ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಹಲ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್‌ಬಿ ಬಂದರುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಲೀಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾಲುವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡು ಯುರೋಪ್‌ನ್ನು([[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ) P&amp;O ಫೆರೀಸ್‌ನ ಕಾಯಂ ದೋಣಿ ಸಂಚಾರ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಹಲ್‌ನಿಂದ ತಲುಪಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.boozecruise.com/ferry_port/hull.asp|publisher=BoozeCruise.com|title=Hull Ferry Port Information|accessdate=2007-10-24|archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819114546/http://www.boozecruise.com/ferry_port/hull.asp|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ನಿಲ್ದಾಣದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೯೯೬ರಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.airports-worldwide.com/uk/uk_leeds.html|publisher=Airports-Worldwide.com|title=Leeds Bradford International Airport|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಸೌತ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫಿನಿಂಗ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ರಾಬಿನ್ ಹುಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಿಂದ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.robinhoodairport.com/page_history_of_the_airport_5.html|publisher=RobinHoodAirport.com|title=History of the Airport|accessdate=2007-10-24|archive-date=2007-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070723010136/http://www.robinhoodairport.com/page_history_of_the_airport_5.html|url-status=dead}}</ref> ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ಲಂಡನ್]] ಜತೆ ನಗರದ ಉತ್ತಮ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಸ್ಥಾಪಿಸದಂತೆ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ ಲೀಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಪೋರ್ಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮುಂತಾದ ದೊಡ್ಡ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಜತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ, ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ನಿಗದಿತ ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ರನ್‌ವೇ ಕಡಿಮೆ ದರದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಡಾನ್‌‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಆರಂಭದಿಂದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿ ೨೦೦೮ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== {{Main|Culture of Yorkshire}} {{See also|Yorkshire dialect and accent}} ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಇದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಭಿನ್ನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಂಚಿತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟರು (ಬ್ರಿಗಾಂಟೆ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸಿ), ರೋಮನ್ನರು, ಏಂಜಲ್ಸ್, ನಾರ್ಸ್ ವೈಕಿಂಗರುಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರುಸೇರಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/summary/117892308/SUMMARY?CRETRY=1&SRETRY=0|publisher=InterScience.wiley.com|title=Northern Britons by Christopher A. Snyder|accessdate=2007-10-24}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬ್ರೆಟಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಾನರ್ ಆಫ್ ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ಜೆಫ್ರಿ ೧ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಲೇನ್ ಲೆ ರೌಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ವಶವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಬ್ರೆಟಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://everything2.com/e2node/Earl%2520of%2520Richmond|publisher=Everything.com|title=Earl of Richmond|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕೌಂಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆ ತಾಳಿದ್ದರು. ಅವರ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ಕೌಂಟಿಯ ಜತೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="yne">{{cite web|url=http://www.conservatives.com/tile.do?def=news.story.page&obj_id=11797&speeches=1|publisher=Conservatives.com|title=He's a shrewd, straight-talking Yorkshireman - not English, mind you, Yorkshire|accessdate=2007-10-24|archive-date=17 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070617065152/http://conservatives.com/tile.do?def=news.story.page&obj_id=11797&speeches=1|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜನರು ''ಟೈಕ್ '' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸ್ವಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ [[ಭಾಷೆ]] ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book | last = Kellett | first =Arnold | title =The Yorkshire Dictionary of Dialect, Tradition and Folklore | publisher =Smith Settle | month = January | year = 1994 | url =http://www.amazon.co.uk/Yorkshire-Dictionary-Dialect-Tradition-Folklore/dp/185825017X | isbn = 1-85825-016-1}}</ref> ಕೌಂಟಿಯು ವಿಶಿಷ್ಠ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಡುಮಾತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಉದ್ದ ಕತ್ತಿಯ ನೃತ್ಯವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವು ''ಆನ್ ಇಲ್ಕಾ ಮೂರ್ ಬಟ್ 'ಎಟ್ ("ಆನ್[[ಇಲ್ಕೆ ಮೂರ್|ಇಲ್ಕೆ ಮೂರ್‌ವಿತೌಟ್]] ಎ ಹ್ಯಾಟ್").ಇದನ್ನು ಕೌಂಟಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dksnakes.co.uk/national_anthem.htm|publisher=DKSnakes.co.uk|title=The National Anthem of Yorkshire 'God's own county'|accessdate=2007-10-24|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912065527/http://www.dksnakes.co.uk/national_anthem.htm|url-status=dead}}</ref>'' ===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ=== [[File:Castle Howard and garden.jpg|thumb|left|ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೋಟೆ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನಾರ್ಮನ್-ಬ್ರೆಟಾನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ನಂತರ ಅನೇಕ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೊವೆಸ್ ಕೋಟೆ, ಪಿಕರಿಂಗ್ ಕೋಟೆ, ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಕೋಟೆ, ಸ್ಕಿಪ್‌ಟನ್ ಕೋಟೆ, ಯಾರ್ಕ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತಿತರ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.britainexpress.com/counties/yorkshire/castles/index.htm|title=Castles in Yorkshire|publisher=Britain Express|accessdate=2007-10-24}}</ref> ನಂತರ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕೋಟೆಗಳಾದ ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೇ, ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್‌ಬರೊ ವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ ಸ್ಕಾಟರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="EH">{{cite web|url=http://www.english-heritage.org.uk/server/show/ConWebDoc.4694|title=About Yorkshire|publisher=[[English Heritage]]|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಿಚರ್ಡ್ IIIII ಅವನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದನು.<ref name="EH" /> ಈ ಕೋಟೆಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪರಂಪರೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="EH" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮಧೇಯದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಅವು ಅರಮನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.britainexpress.com/counties/yorkshire/Castle_Howard.htm|title=Castle Howard|publisher=Britain Express|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಲ್ಲರ್‌ಟನ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೋಟೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.northernlifestyle.com/pdf/northside/nside_aug06.pdf|title=Northside, August 2006|publisher=NorthernLifestyle.com|accessdate=2007-10-24|format=PDF|archive-date=27 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527221321/http://www.northernlifestyle.com/pdf/northside/nside_aug06.pdf|url-status=dead}}</ref> ಎರಡೂ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಕುಟುಂಬದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Saumarez Smith | first =Charles | title =The Building of Castle Howard | publisher =University of Chicago Press | year = 1990 | url =https://books.google.com/?id=ZxoU2x-vHDkC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=howard+recusant+%22duke+of+norfolk%22 | isbn = 0-226-76403-6}}</ref> ಕ್ಯಾಸಲ್ ಹೋವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಹೇರ್‌ವುಡ್ ನಿವಾಸವಾದ ಹೇರ್‌ವುಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರೆಷರ್ ಹೌಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಒಂಬತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.treasurehouses.co.uk|title=Welcome to The Treasure Houses of England|publisher=TreasureHouses.co.uk|accessdate=2007-10-24}}</ref> [[File:Whitby Abbey North Yorkshire.jpg|thumb|right|ವಿಟ್‌ಬೈ ಅಬ್ಬೆ]] ಅಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರೆ ಗ್ರೇಡ್ ೧ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ ಲೀಡ್ಸ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಬಿ ಹಾಲ್, the ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗಿಲ್ಡ್‌ಹಾಲ್ ಸೇರಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಎಸ್ಟೇಟ್‌‍ಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ಹಾಲ್, ಟೆಂಪಲ್ ನ್ಯೂಸಾಮ್ ಮತ್ತು ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ರಕ್ಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನನ್ನಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹಾಲ್, ರೈವಾಲಕ್ಸ್ ಟೆರೇಸ್ & ಟೆಂಪಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಡ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಆಸ್ತಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-global/w-localtoyou/w-yorkshire_ne.htm|title=Yorkshire & the North East|publisher=NationalTrust.org.uk|accessdate=2007-10-24|archive-date=22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022022645/http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-global/w-localtoyou/w-yorkshire_ne.htm|url-status=dead}}</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿಯರ ನಿವಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅಬ್ಬೆಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆನ್ರಿ VIII ಕ್ರೈಸ್ತಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಲ್ಟನ್ ಅಬ್ಬೆ, ಫೌಂಟನ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಗಿಸ್‌ಬರೊ ಪ್ರಿಯರಿ,ರೈವಾಲಕ್ಸ್ ಅಬ್ಬೆ, ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಅಬ್ಬೆಮತ್ತು ವಿಟ್ಬಿ ಅಬ್ಬೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="churches">{{cite web|url=http://www.dalesman.co.uk/activities/minsters_abbeys.htm|title=Yorkshire Abbeys - Yorkshire Minsters - Yorkshire Cathedrals|publisher=Dalesman.co.uk|accessdate=2007-10-24|archive-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070831194027/http://www.dalesman.co.uk/activities/minsters_abbeys.htm|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲದ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಯಾರ್ಕ್ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್|ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಗೋತಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌,<ref name="churches" /> ಬೆವರ್ಲಿ ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ರೈಪನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="churches" /> ===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== [[File:Painting of Brontë sisters.png|180px|thumb|left|ಬ್ರಾಂಟೆ ಸಹೋದರಿಯರು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾರ್ತಂಬ್ರಿಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕುಯಿನ್, ಕ್ಯಾಡ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಫ್ರಿಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕವಿಗಳು, ಪಂಡಿತರು, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಇದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.whitby-yorkshire.co.uk/abbey/abbey.htm|publisher=Whitby-Abbey.co.uk|title=Whitby Abbey|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಕೌಂಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕುಟುಂಬವು ಮೂವರು ಬ್ರಾಂಟೆ ಸಹೋದರಿಯರು. ಹಾವೋರ್ತ್ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಕೌಂಟಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಬ್ರಾಂಟೆ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಉಪನಾಮವನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="bronte">{{cite web |url=http://www.brontefamily.org/history.html|publisher=BronteFamily.org|title=Biography of Family|accessdate=2007-10-25}}</ref> ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಭಾವೋದ್ರೇಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಆದರೂ ತರುವಾಯ ಮಹಾನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೃತಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.universalteacher.org.uk/lit/history.htm|publisher=UniversalTeacher.org.uk|title=A brief history of English literature|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315154021/http://www.universalteacher.org.uk/lit/history.htm|url-status=dead}}</ref> ಸಹೋದರಿಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಆನ್ನೆ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ದಿ ಟೆನ್ಯಾಂಟ್ ಆಫ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಪೆಲ್ ಹಾಲ್'', ಚಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ಜೇನ್ ಐರ್'' ಮತ್ತು ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆಯವರ ''ವುದರಿಂಗ್ ಹೈಟ್ಸ್''.<ref name="bronte" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ''ವುದರಿಂಗ್ ಹೈಟ್ಸ್'' ‌ನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜೌಗುಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮುಂಚಿನ ಮನೆಯಾಗಿದ್ದ ಪಾರ್ಸನಿನ ನಿವಾಸವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.digyorkshire.com/VenueListing.aspx?venue=5646|title=Bronte Parsonage events and listings|publisher=digyorkshire.com|accessdate=2009-06-18|archive-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228060000/http://www.digyorkshire.com/VenueListing.aspx?venue=5646|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ ವಿಟ್ಬಿ<ref name="Bram Stoker and Whitby">{{cite web|url=http://www.dracula-in-whitby.com/bram-stoker.html|publisher=Dracula-in-Whitby.com|title=Bram Stoker and Whitby|accessdate=2007-10-25|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028103605/http://www.dracula-in-whitby.com/bram-stoker.html|url-status=dead}}</ref> ಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಾಗ ''ಡ್ರಾಕ್ಯುಲಾ'' ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕನಾದ<ref name="Bram Stoker and Whitby"/> ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕತೆಗಳ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಷ್ಯದ ಹಡಗು ''ಡಿಮಿಟ್ರಿ'' ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಲಂಗರು ಹಾಕುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಡಿಮೀಟರ್‌ಗೆ (ಫಲವಂತಿಕೆಯ ದೇವತೆ) ಆಧಾರವಾಯಿತು.<ref name="stoker">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/northyorkshire/content/articles/2005/07/21/coast05walks_stagesix.shtml|publisher=BBC|title=Coast: Point 6 - Stoker|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. J. B. ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಲಿ, ಅಲನ್ ಬೆನ್ನೆಟ್, A S ಬ್ಯಾಟ್, ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಟೈಲರ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpriestley.htm|publisher=Spartacus.schoolnet.co.uk|title=J. B. Priestley|accessdate=2007-10-25|archive-date=14 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514055015/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/Jpriestley.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="writers">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/oct/13/books.britishidentity|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=The 50 greatest Yorkshire people?|accessdate=2007-10-25 | location=London | first=Martin | last=Wainwright | date=2005-10-19}}</ref> ಟೈಲರ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ''ಎ ವುಮನ್ ಆಫ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇನ್ಸ್'' ‌ ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟದ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://thebookshow.skyarts.co.uk/authors/5394/barbara_taylorbradford.html|publisher=The Book Show|title=Barbara Taylor-Bradford: The best-selling author on the latest in the Ravenscar saga|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071115075552/http://thebookshow.skyarts.co.uk/authors/5394/barbara_taylorbradford.html|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಲೇಖಕ ಮಕ್ಕಳ ಕತೆಗಾರ ಆರ್ಥರ್ ರಾನ್‌ಸಮ್ ಆಗಿದ್ದು, ''ಸ್ವಾಲೋಸ್ ಮತ್ತು ಅಮೆಜಾನ್ಸ್'' ಸರಣಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="writers" /> ಜೇಮ್ಸ್ ಹೆರಿಯಟ್, ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ೬೦ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳ ಲೇಖಕ ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತಿರ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯನಾಗಿ ಅವರ ಸುಮಾರು ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಡಾರೊಬೈ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hello-yorkshire.co.uk/thirsk/tourist-information|publisher=Hello Yorkshire|title=Thirsk Tourist Information|accessdate=2009-06-08}}</ref>(ಸಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ)ಅವರ ಸುಲಭವಾದ ಓದುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE4DF1238F937A15751C0A963958260 | work=The New York Times | title=James Herriot, 78, Writer, Dies; Animal Stories Charmed People | date=1995-02-24 | accessdate=2010-04-06 | first=Mary B. W. | last=Tabor}}</ref> ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಡ್ ಹಗೆಸ್, W. H.ಆಡನ್, ವಿಲಿಯಂ ಎಂಪ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ಮಾರ್ವೆಲ್ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="writers" /><ref>{{cite web|url=http://www.luminarium.org/sevenlit/marvell/marvbio.htm|publisher=Luminarium.org|title=The Life of Andrew Marvell (1621-1678)|accessdate=2007-10-25|archive-date=4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060904021446/http://www.luminarium.org/sevenlit/marvell/marvbio.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theotherpages.org/poems/marvel05.html|publisher=TheOtherPages.org|title=Poets' Corner - Andrew Marvell - Selected Works IV|accessdate=2007-10-25}}</ref> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹೊಮ್ಮಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಹೆಪ್‌ವರ್ತ್. ಅವರ ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸ್ಕಲ್ಪ್‌ಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.haworth-village.org.uk/outandabout/yorkshire-sculpture/yorkshire-sculpture-park.asp|publisher=Haworth-Village.org.uk|title=Visiting Yorkshire Sculpture Park - Bretton Hall|accessdate=2007-10-25|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013214316/http://www.haworth-village.org.uk/outandabout/yorkshire-sculpture/yorkshire-sculpture-park.asp|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಅನೇಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೆರೆನ್ಸ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಲೀಡ್ಸ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಮಿಲೇನಿಯಂ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://my-yorkshire.co.uk/art-galleries/|publisher=My-Yorkshire.co.uk|title=Yorkshire Art Galleries|accessdate=2007-10-25|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716030005/http://my-yorkshire.co.uk/art-galleries/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digyorkshire.com/Venues.aspx?Menu=2465|title=List of art galleries in Yorkshire|publisher=digyorkshire.com|accessdate=2009-06-18|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805172413/http://www.digyorkshire.com/Venues.aspx?Menu=2465|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.redraggallery.co.uk/counties/Yorkshire-art-galleries.asp|publisher=RedRagGallery.co.uk|title=Yorkshire Art Gallery and Galleries|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ವಿಲಿಯಂ ಎಟ್ಟಿಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ;<ref>{{cite web|url=http://www.artchive.com/artchive/H/hockney.html|publisher=Artchive.com|title=David Hockney|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಹಾಕ್ನಿಯ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಲ್ಟೇರ್‌ನ ಸಾಲ್ಟ್ಸ್‌ಮಿಲ್ ೧೮೫೩ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.visitbradford.com/thedms-search.asp?dms=13&campaign=0&feature=1&venue=1580799&easi=true|title=1853 Gallery|work=Visit Bradford|accessdate=2008-05-28|archive-date=17 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717221908/http://www.visitbradford.com/thedms-search.asp?dms=13&campaign=0&feature=1&venue=1580799&easi=true|url-status=dead}}</ref> ===ಕ್ರೀಡೆ=== [[File:Sheffield FC.svg|thumb|right|ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಹಳೆದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ FC ಯ ಬಿಲ್ಲೆ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]], ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ರೇಸ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/football/Yorkshire-clubs-aim-to-cash.4048332.jp|publisher=''[[Yorkshire Post]]''|title=Yorkshire clubs aim to cash in on jackpot|accessdate=2008-10-03|date=3 October 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yorkshirerugbyleague.co.uk/newsfront.aspx?sectionid=2270|publisher=YorkshireRugbyLeague.co.uk|title=Rugby League in Yorkshire|accessdate=2007-10-25|archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070822131613/http://www.yorkshirerugbyleague.co.uk/newsfront.aspx?sectionid=2270|url-status=dead}}</ref><ref name="yccc">{{cite web |url=http://www.napit.co.uk/viewus/infobank/cricket/yorkshire.php|publisher=Napit.co.uk|title=Yorkshire County Cricket Club|accessdate=2007-10-25}}</ref><ref name="racing">{{cite book | last = Ellerington | first = Alison | authorlink = | coauthors = | title = The Kiplingcotes Derby | publisher = Hyperion Books | year = 1989 | location = | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 978-0-948929-32-8 }}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ೩೦ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಗಿಂತ ೧೨ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟೈಟಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ.<ref name="yccc" /><ref name="cricketyorks">{{cite web|url=http://www.dalesview.fsnet.co.uk/cricket/|publisher=Dalesview.co.uk|title=Yorkshire Win County Championship|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060421081836/http://www.dalesview.fsnet.co.uk/cricket/ |archivedate = 2006-04-21}}</ref> ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನ್ನಣೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಜೆಫ್ ಬಾಯ್ಕಾಟ್, ಲೆನ್ ಹಟ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸಟ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cricketyorks" /> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯ ೧೫೧೯ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಮಾರ್ಕೆಟ್ ವೇಟನ್ ಬಳಿ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್‌ಕೋಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="racing" /> ಕುದುರೆ ರೇಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಸಕ್ತ [[:ವರ್ಗ:Horse racing venues in Yorkshire|ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌]]ಗಳು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://my-yorkshire.co.uk/racecourses/|publisher=My-Yorkshire.co.uk|title=Yorkshire Racecourses|accessdate=2007-10-25|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716025959/http://my-yorkshire.co.uk/racecourses/|url-status=dead}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಸಂಘಟಿತ ನರಿ ಬೇಟೆ ಬಿಲ್ಸ್‌ಡೇಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮೂಲತಃ ೧೬೬೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref> {{cite news |url = https://www.theguardian.com/uk/2004/nov/19/hunting.immigrationpolicy |title = A short history of the foxhunt |work = guardian.co.uk |publisher = The Guardian |date = 2004-11-19 |accessdate = 2008-11-02 | location=London}} </ref><ref> {{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/422753.stm |title = Three centuries of hunting foxes |work = BBC News Online |publisher = BBC |date = 1999-09-16 |accessdate=2008-11-02 }} </ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ FIFAದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ.,<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html|publisher=[[FIFA]]|title=Sheffield FC: 150 years of history|accessdate=2007-10-25|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/insidefifa/news/newsid=622007.html|publisher=[[FIFA]]|title=FIFA marks Sheffield FC's anniversary|accessdate=2007-10-25]|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091201214427/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/insidefifa/news/newsid=622007.html|url-status=dead}}</ref>. ೧೮೫೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ FC ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sheffieldfc.com/famous_sons.htm|publisher=SheffieldFC.com|title=Famous sons and daughters|accessdate=2007-10-25|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210342/http://www.sheffieldfc.com/famous_sons.htm|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರ ಕ್ಲಬ್ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಡರ್ಬಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೈದಾನ ಸ್ಯಾಂಡಿಗೇಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/students/a_z/index.shtml|publisher=BBC|title=The Ultimate A-Z of Sheffield|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070220051324/http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/students/a_z/index.shtml |archivedate = 2007-02-20}}</ref> ಈಗ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಆಟದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹರ್ಲ್‌ನ ಎಬೆನೆಜೆರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ffhy">{{cite book | last = Harvey | first =Adrian | title =Football, the First Hundred Years: The Untold Story of the People's Game | publisher =Routledge | month = January | year = 2005 | url =https://books.google.com/?id=TxoZ0S-GC7MC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=26+december+1860+sheffield+hallam | isbn = 0-415-35018-2}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಲೇ, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸಿಟಿ, ಡಾನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ರೋವರ್ಸ್, ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟೌನ್, ಹಲ್ ಸಿಟಿ, ಲೀಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್, ಮಿಡಲ್‌ಬರೊ, ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮತ್ತುಶೆಫೀಲ್ಡ್ ವೆಡ್‌ನೆಸ್‌ಡೇ,<ref name="yorkshireclubsfoot">{{cite web | title=The History of the Football League| work=Football League website | url=http://www.football-league.co.uk/page/History/0,,10794,00.html|accessdate=2008-10-03}}</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮೂರು ಸತತ ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಕ್ಲಬ್ ಎನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://history-timeline.deepthi.com/sports-history-timeline/sports-timeline-1921-1930.html|title=World Sports History Timeline 1921&ndash;1930|accessdate=2007-10-25|archive-date=26 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526054659/http://history-timeline.deepthi.com/sports-history-timeline/sports-timeline-1921-1930.html|url-status=dead}}</ref> ಮಿಡಲ್ಸ್‌ಬ್ರೊ F.Cಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೬ರ UEFA ಕಪ್ ಫೈನಲ್<ref name="uefa.com">http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=೨೦೦೫/intro.html</ref> ತಲುಪುವ ಮೂಲಕ<ref name="uefa.com"/> ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಲೀಗ್ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/3507795.stm | work=BBC News | title=Boro lift Carling Cup | date=2004-02-29 | accessdate=2010-04-06}}</ref> ಆಟದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಹೆಸರಾಂತ ಆಟಗಾರರು ವಿಶ್ವ ಕಪ್-ವಿಜೇತ ಗೋಲುರಕ್ಷಕ ಗಾರ್ಡನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್<ref>{{cite web |url=http://www.ifhof.com/hof/banks.asp|publisher=IFHOF.com|title=Gordon Banks |accessdate=2007-10-25}}</ref> ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಾರಿಯವರ್ಷದ ಐರೋಪ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕೆವಿನ್ ಕೀಗನ್,<ref>{{cite web|url=http://www.normanphillips.co.uk/kevin_keegan_bio.htm|publisher=Norman Phillips Organisation|title=Kevin Keegan Biography|accessdate=2007-10-25|archive-date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070422172356/http://normanphillips.co.uk/kevin_keegan_bio.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮ್ಯಾನೇಜರುಗಳಾದ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮನ್, ಬ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ಲೋಗ್, ಬಿಲ್ ನಿಕಲ್‌ಸನ್, ಜಾರ್ಜ್ ರೇನರ್ ಮತ್ತುಡಾನ್ ರೆವಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2437525.ece|publisher=TimesOnline.co.uk|title=The top 50 managers of all time|accessdate=2007-10-25|date=12 September 2007|location=London|first=Matt|last=Dickinson|archive-date=16 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716010209/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2437525.ece|url-status=dead}}</ref> The ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಜತೆಗೆ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ಹೊಟೆಲ್‌lನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಒಡಕಿನ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.napit.co.uk/viewus/infobank/rugby/superleague/history.php|publisher=Napit.co.uk|title=The History Of Rugby League|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಉನ್ನತ ಲೀಗ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುದಾಂಕಿತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಹಡ್ಡರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಜೈಂಟ್ಸ್, ಹಲ್ FC, ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬುಲ್ಸ್, ಹಲ್ KR, ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್, ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೀಡ್ಸ್ ರೈನೋಸ್.<ref>{{cite web|url=http://www.rlhalloffame.org.uk/champion.htm|publisher=RLHallofFame.org.uk|title=League Champions|accessdate=2007-10-25|archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214214410/http://www.rlhalloffame.org.uk/champion.htm|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ೬ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಮಂದಿಯನ್ನು ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ರೋಜರ್ ಮಿಲ್‌ವಾರ್ಡ್, ಜಾಂಟಿ ಪಾರ್ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಹೆರಾಲ್ಡ್ ವಾಗ್‌ಸ್ಟಾಫ್ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rlhalloffame.org.uk/hall.htm|publisher=RLHallofFame.org.uk|title=Rugby League Hall of Fame|accessdate=2007-10-25|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011022141/http://www.rlhalloffame.org.uk/hall.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನ "ಪ್ರಿನ್ಸ್" ನಸೀಂ ಹಮೆದ್ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="princenaz">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/boxing/4765035.stm|publisher=BBC|title=Naseem Hamed profile|accessdate=2007-10-25 | date=2006-05-12}}</ref> ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರಾಂತ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳು ಎಂದು BBC ವರ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="princenaz" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಟೆರಿಕ್, ರೆಡ್‌ಕಾರ್, ರೈಪನ್, ತಿರ್ಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆವರ್ಲಿ,ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಂಟೆಫ್ರಾಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ವೆದರ್‌ಬೈ, ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಾನ್‌ಕಾಸ್ಟರ್. ನರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಲ್‌ನ ಕ್ರೀಡೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದಾಗಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite episode|series=Countryfile|title=Knurr and Spell|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00yc523#synopsis|network=BBC One|airdate=2011-01-30}}</ref><ref>{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/local/bradford/hi/people_and_places/history/newsid_9379000/9379408.stm|title=Yorkshire game of 'knurr and spell' rediscovered for TV|date=2011-01-28}}</ref><ref name="kirklees">{{cite web|publisher=Kirklees Council|title=Tolson Museum Top Ten - Knurrs, spell and pommel|last=Holland|first=Isobel|date=April 2010}}</ref> ===ಪಾಕಪದ್ಧತಿ=== [[File:Roastbeef with yorkshire puddings.jpg|thumb|left|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಡೇ ರೋಸ್ಟ್ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಡಿಸುವ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಡುಬುಗಳು]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು, ನಾರ್ತ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮೃದ್ಧ ರುಚಿಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅವು ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಕೈಗೆಟಕುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="favyorksrecipe">{{cite web |url=http://www.amazon.co.uk/dp/1898435111 |publisher=Amanda Persey|title=Favourite Yorkshire Recipes|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಮೂಲದ ಅಥವಾ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ತಿನಿಸುಗಳಿವೆ.<ref name="favyorksrecipe" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪಡ್ಡಿಂಗ್, ರುಚಿಕರವಾದ ಅರೆದ್ರವ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುರಿದ ದನದ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಡೆ ರೋಸ್ಟ್ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="favyorksrecipe" /> ಕೌಂಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಆಹಾರಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ [[ಮೊಸರು|ಮೊಸರಿನ]] ಕಡುಬು, ರೋಸ್‌ವಾಟ‌ರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಸರಿನ ಕಡುಬಿನ ಭಕ್ಷ್ಯ,<ref>{{cite web|url=http://www.blunham.demon.co.uk/Yorksgen/Recipes/CakesandPastries/Curd%20Cheesecakes.html|publisher=Yorksgen Recipes|title=Curd Cheesecakes|accessdate=2007-10-25|archive-date=15 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715220012/http://www.blunham.demon.co.uk/Yorksgen/Recipes/CakesandPastries/Curd%20Cheesecakes.html|url-status=dead}}</ref> [http://redshed.co.uk/blog/yorkshire-curd-tart-recipe/] ಸಿಹಿ ಶುಂಠಿ ಕೇಕ್ ಪಾರ್ಕಿನ್,ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶುಂಠಿ ಕೇಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಓಟ್ ಧಾನ್ಯದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಕಾಕಂಬಿ]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{cite web |url=http://www.aboutfood.co.uk/places/yorkshire_guide.html|publisher=AboutFood.com|title= Right good food from the Ridings|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070607194557/http://www.aboutfood.co.uk/places/yorkshire_guide.html |archivedate = 2007-06-07}}</ref> ಮತ್ತು ವೆನ್‌ಸ್ಲೇಯ್‌ಡೇಲ್ [[ಗಿಣ್ಣು]], ವೆನ್‌ಸ್ಲೇಯ್‌ಡೇಲ್‌ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಗಿಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wensleydale.org/pick-of-the-dales/selected.asp?ID=6|publisher=Wensleydale.org|title=Yorkshire Recipes: Ginger Beer|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009023533/http://www.wensleydale.org/pick-of-the-dales/selected.asp?ID=6|url-status=dead}}</ref> ಪಾನೀಯ ಶುಂಠಿ ಬಿಯರ್, [[ಶುಂಠಿ|ಶುಂಠಿಯ]] ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಹಾಗು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2009}} ಲಿಕ್ವೋರೈಸ್ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಪಾಂಟೆ‌ಫ್ರಾಕ್ಟ್‌ನ ಜಾರ್ಜ್ ಡನ್‌ಹಿಲ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.೧೭೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಜತೆ ಲಿಕ್ವೋರೈಸ್ ಸಸಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wakefield.gov.uk/CultureAndLeisure/HistoricWakefield/PontefractCakes/liquorice.htm|publisher=Wakefield.gov.uk|title=Liquorice in Pontefract|accessdate=2008-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615110659/http://www.wakefield.gov.uk/CultureAndLeisure/HistoricWakefield/PontefractCakes/liquorice.htm|archivedate=15 ಜೂನ್ 2011|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರವು ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ರೌನ್‌ಟ್ರೀಸ್, ಟೆರೀಸ್ ಮತ್ತು ಥಾರ್ನ್‌ಟನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿಹಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.visityork.org/media/factsheets/Chocolate.asp|publisher=VisitYork.org|title=Chocolate is to York what mustard is to Norwich|accessdate=2007-10-25|archive-date=31 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131165503/http://www.visityork.org/media/factsheets/Chocolate.asp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/localnews/Safeguard-for-chocolate-heritage-.3217104.jp |publisher=YorkshirePost.co.uk|title=Safeguard for chocolate heritage|date=20 September 2007| accessdate=2007-10-25}}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಹಾರ ಪಿಕೆಲೆಟ್(ತೆಳು ಮೃದು ರೊಟ್ಟಿ). ಇದು ಕ್ರಂಪೆಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅತಿಯಾಗಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.seymour-recipes.com/recipes/Bread/breadmachine/Yorkshire_pikelets.htm|publisher=Seymour-Recipes.com|title=Yorkshire Pikelets|accessdate=2007-10-25|archive-date=12 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112003627/http://www.seymour-recipes.com/recipes/Bread/breadmachine/Yorkshire_pikelets.htm|url-status=dead}}</ref> ರೂಬಾರ್ಬ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ರೂಬಾರ್ಬ್‌ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಏಕತೆಯಿಂದ ಕರಿಗಳು(ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣ) ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಕ್‌ಹೀಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೮೪೦ ಆಸನದ ಆಕಾಶ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕರಿ ಹೌಸ್" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/news/New-owner-for-world39s-largest.1833967.jp|title=New owner for world's largest curry house|last=Roberts|first=John|date=20 Oct 2006|work=Yorkshire Post|accessdate=2009-03-22}}</ref> ===ಬೀರ್ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ === ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮದ್ಯಸಾರ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕಗಳಿವೆ,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುವೆಂದರೆ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಶೀಪ್, ಕಾಪರ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿವರಿ, ಜಾನ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಟೆಟ್ಲೆಯ್ಸ್, ಕೆಲ್ಹಮ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ರಿವರಿ, ಥೀಕ್ ಸ್ಟೊನ್ಸ್ ಮತ್ತು ತಿಮೊತಿ ಟೇಲರ್.<ref name="quaffale">{{cite web |url=http://www.quaffale.org.uk/php/county/S59 |title=Breweries In The Historic County of Yorkshire |publisher=www.quaffale.org.uk |accessdate=2009-05-03 |last= |first= |archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081123042851/http://www.quaffale.org.uk/php/county/S59 |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆವ ಬೀರ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಹಿ ರುಚಿ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref> {{cite web |url=http://www.sallyhoward.net/article.php?id=24&category=food |title=Yorkshire Beer Guide | Sally Howard } freelance writer |publisher=www.sallyhoward.net |accessdate=2009-05-03 |last= |first= }} </ref> ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೊರೆಯುವ ಇದನ್ನು ಕೈಪಂಪ್ ಮೂಲಕ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಳಪು ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ನೊರೆ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.roosters.co.uk/faq.htm |title=Roosters brewery - Frequently asked questions |publisher=www.roosters.co.uk |accessdate=2009-05-03 |last= |first= |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080612055702/http://www.roosters.co.uk/faq.htm |archivedate = 2008-06-12}} </ref> ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಸದ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದ ಫೌಂಟೇನ್ಸ್ ಅಬೆಯ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎಂದರೆ ೬೦ ಬ್ಯಾರಲ್ ಗಳಷ್ಟು ಮದ್ಯಸಾರವನ್ನು ಮೊಳೆತ ಪ್ರಬಲ ಬಾರ್ಲಿ ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.beer-pages.com/protz/features/st-albans-abbey-beer.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716000300/http://www.beer-pages.com/protz/features/st-albans-abbey-beer.htm |url-status=dead }}</ref> ಸದ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬ್ರಿವರಿಗಳು ಆರಂಭಿಕ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು.ಅಂದರೆ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref name="quaffale" /> ===ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ === [[File:Kate Rusby live.jpg|thumb|right|೨೦೦೫ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಟ್ ರಸ್ಬಿ]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಲಾಂಗ್ ಸೊರ್ಡ್ ಡಾನ್ಸ್ ತುಂಬಾ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>C. J. Sharp, ''ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ದನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟುಗೆದರ್ ವಿತ್ ದಿ ಹಾರ್ನ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಆಬಟ್ಸ್ ಬ್ರಾಮ್ಲೆ,'' (ಕೆಸ್ಸಿಂಜರ್ ಪ್ರಕಟಣೆ,೨೦೦೩).</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಭಾಷಣಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲೂ ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಆನ್ ಇಲ್ ಕಲಾ ಮೂರ್ ಬಹತ್ 'ಅತ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ತೆರನಾದ ಜನಪದೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಂಟ್ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ ಹಿಮ್ನಲ್ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.)ಆದರಿದು ಅನಧಿಕೃತ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಾಡಗೀತೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>A. ಕೆಲ್ಲೆಟ್, ''ಆನ್ ಇಲ್ಕಾ ಮೂರ್ ಬಾಹಟ್'ಎಟ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಾಂಗ್'' (ಸ್ಮಿತ್ ಸೆಟ್ಟಲ್, ೧೯೮೮).</ref> ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದರೆ ಹಲ್ ನಲ್ಲಿನ ವಾಟರ್ ಸನ್ಸ್,ಇವರು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಜಾನಪದ ಕಥನ ಭಾಷಾಂತರಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ೧೯೬೫ ರಿಂದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Nidel2005">R. ನೈಡೆಲ್, ''ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್: ದಿ ಬೇಸಿಕ್ಸ್'' (ಲಂಡನ್: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ೨೦೦೫), p. ೯೦.</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಇನ್ನುಳಿದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದರೆ ಯಂಗ್ ಟ್ರೆಡಿಶನ್ ನ ಹೀದರ್ ವುಡ್ (ಜನನ ೧೯೪೫); ಮಿಕ್ಕುಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಿನ ಜಾನಪದ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ ಮಿ.ಫಾಕ್ಸ್ (೧೯೭೦–೨),ದಿ ಡೈಟಾನ್ ಫೆಮಿಲಿ,ಜೂಲಿ ಮ್ಯಾಥಿವ್ಸ್,ಕತ್ರಿನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಟೆ ರಸ್ಬಿ ಇದ್ದರೂ ಅಲ್ಪಕಾಲದ್ದವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Nidel2005" /> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲ್ವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಕ್ ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಮೂವತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>''ಫಾಲ್ಕ್ ರೂಟ್ಸ್'', http://www.folkandroots.co.uk/Venues_Yorkshire.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209201537/http://www.folkandroots.co.uk/Venues_Yorkshire.html |date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013 }}, ೨೦೦೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೀಗೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ದಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರುಪ್ ವೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇದರ ಮೂಲಕ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>'ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಗುಂಪಿನ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.,' ''Yorkshire Post'', http://www.yorkshirepost.co.uk/video/Folk-songs-of-traditional-yorkshire.೩೧೬೬೪೧೯.jp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೯ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದವರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡೆಲ್ಯುವಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಡೈಸನ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬೇರ್ಸ್ಟೊವ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಬೆನೆಸ್, ಕೆನ್ನೆತ್ ಲೈಟನ್, ಎರಿಕ್ ಫೆನ್ಬಿ, ಹಾಯ್ದನ್ ವುಡ್, ಆರ್ತರ್ ವುಡ್, ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಕುಕೆ, ಗಾವಿನ್ ಬ್ರಿಯರ್ಸ್; ಅದಲ್ಲದೇ,ಟೀವಿ,ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಂಗೀತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಬ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ವಾಲಿ ಸ್ಟೊಟ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್,ಬಾಜಾ ಬಜಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಎಂಬ ಈ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ ತವರು ಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ರಾಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೈಕೆ,ಬ್ರೈಟ್ ಹೌಸ್ & ರಾಸ್ಟ್ರಿಕ್,ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಇಂಪಿರಿಯಲ್,ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ಟನ್ ಮೇಲ್ ಫ್ರಿಕ್ಲೆಯ್.{{Citation needed|date=June 2010}} ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಕೌಂಟಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಣಿಗಳು,ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಬಳಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದವು.ಆದರೆ ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗಿದಂತೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃತ್ತಿಪರವಾದವು.ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=June 2010}} ಇಂತಹ ಬ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇನ್ನೂ ಇದೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ.ಈ UK ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಗಳು ಯುರೊಪ್,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ದೂರದ ಪೌರಾತ್ಯ ಮತ್ತು USA ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=June 2010}} ಆಗ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ಬೌವೀ ಎಂಬುವವರು ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0670006/ "ಎಪಿಸೋಡ್ ಫಾರ್ ನವೆಂಬರ್ 2003"]. ''ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ (TV ಸೀರೀಸ್)''. ೨೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೩.</ref> ನಲ್ಲಿನ ತಾಡ್ ಕಾಸ್ಟರ್ ನ ಜನಕ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹಲ್ ನಿಂದ್ ಮೂವರು ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರೆಂದರೆ ಮಿಕ್ ರೊನ್ಸನ್,ಟ್ರೆವೊರ್ ಬೊಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಮಿಕ್ ವುಡ್ ಮಾನ್ಸೆಯ್;ಈ ಮೂವರು ''ಜಿಗ್ಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಪೈಡರ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮಾರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಆಲ್ಬಮ್ ನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು.ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವೀ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html|publisher=Time.com|title=The All-TIME 100 Albums|accessdate=2007-10-25|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109195005/http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೆಫೆಲ್ಡಿಮೂಲದ ಡೆಫ್ ಲೆಪ್ಪಾರ್ಡ್ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರ ೧೯೮೩ ರ ಆಲ್ಬಮ್ ಪಿರೊಮಾನಿಯಾ (ಆಲ್ಬಮ್) ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರ ಆಲ್ಬಮ್,ಹಿಸ್ಟೆರಿಯಾ (ಡೆಫ್ ಲೆಪ್ಪಾರ್ಡ್ ಆಲ್ಬಮ್) ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಾಗಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದವು. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಾಚೀನ-ಸಂಗೀತ ದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ತನ್ನ ಸಾಧನೆ ಮೆರೆದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ; ದಿ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಮರ್ಸಿ, ದಿ ಕಲ್ಟ್, ವಾರ್ದಿಸ್, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಆಫ್ ಫೋರ್, ABC, ದಿ ಹ್ಯುಮನ್ ಲೀಗ್, ನಿವ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆರ್ಮಿ, ಸಾಫ್ಟ್ ಸೆಲ್, ಚುಂಬಾವಾಂಬಾ, ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರೆಜೆಂಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಮಿಶನ್.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/leeds/music/raw_talent/gods/2004.shtml|publisher=BBC|title=Will the gods come from Leeds?|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಅದು ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ನಿಂದ ಬಂದ ತಿರುಳಾದ ಪಲ್ಪ್ ಎನಿಸಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಅದು ''ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್'' ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು.ಆ ಹಾಡು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ದುಡಿಯುವ-ವರ್ಗದ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/radio2/soldonsong/songlibrary/commonpeople.shtml|publisher=BBC|title=Common People|accessdate=2007-10-25}}</ref> ನಂತರ ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಪೊಸ್ಟ್-ಪಂಕ್ ರಿವೈವಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೈಸರ್ ಚೆಫ್ಸ್ ಕೂಡಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಂಡವು.ನಂತರ ಬಂದ ದಿ ಕ್ರಿಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್ ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟ ಕಂಡವು.ಇದರೊಂದಿಗೆ ''ವಾಟ್ ಎವರ್ ಪೀಪಲ್ ಸೇ ಐ ಆಮ್,ದ್ಯಾಟೀಸ್ ವಾಟ್ ಐ ಆಮ್ ನಾಟ್'' ಕೂಡ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಆಲ್ಬಮ್ ಆದರೂ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಂಗೀತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ-ಮಾರಾಟ ಕಂಡು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news|publisher=[[BBC News Online]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5315452.stm|title=Arctic Monkeys win Mercury Prize|accessdate=2007-10-25|date=5 September 2006}}</ref> ಅದಲ್ಲದೇ ಇಂಡಿ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವನ್ ನೈಟ್ ಓನ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೆಲ್ಮ್ ಸ್ಲೆಯ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು (ಅದೇ ಆಧಾರದ) ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿವೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ ಕಾಮ್ ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ವೈನ್'' ; ಅಲ್ಲದೇ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಳಾದ ''ಹಾರ್ಟ್ ಬೀಟ್'' ಮತ್ತು ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ ''ಎಮ್ಮರ್ ಡೇಲ್'' ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು.ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಡವು. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ವೈನ್'' ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಡೆದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ವಿನೋದದ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.ಇದು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಈಗಲೂ ಓಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.summer-wine.com/story.htm|publisher=Summer-Wine.com|title=Summer Wine - The Story|accessdate=2008-10-03|archive-date=1 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501132716/http://www.summer-wine.com/story.htm|url-status=dead}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸರಣಿಗಳೆಂದರೆ ''ದಿ ಬೆಡೆರ್ ಬೆಕೆ ಟ್ರಿಲೊಜಿ'',''ರೈಸಿಂಗ್ ಡ್ಯಾಂಪ್'',''ಫ್ಯಾಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ಮತ್ತು'' ದಿ ರಾಯಲ್''. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಗೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಕೆಸ್'', ''ದಿಸ್ ಸ್ಪೊರ್ಟಿಂಗ್ ಲೈಫ್'', ''ರೂಮ್ ಎಟ್ ದ ಟಾಪ್'', ''ಬ್ರಾಸ್ಡ್ ಆಫ್'', ''ಮಿಶ್ಚೀಫ್ ನೈಟ್'', ''ರಿಟಾ, ಸೂ ಅಂಡ್ ಬಾಬ್ ಟೂ'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಲಂಡರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್''. ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ದಿ ಫುಲ್ ಮೊಂಟಿ'' ಒಂದು [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವ-ಕಾಲಿಕ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ANI ನ ಜನಮತಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/070724/139/6iho5.html|publisher=Yahoo.com|title=Monty Python's 'Life of Brian' tops Best British Movie list|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080105090427/http://in.news.yahoo.com/070724/139/6iho5.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-01-05}}</ref> ಕೌಂಟಿ ಕೂಡ'' ಮೊಂಟಿ ಪೈಥೊನ್ಸ್ ದಿ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತಗೊಂಡಿದೆ.ಜನನದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದು "ದಿ ಮಿರಾಕಲ್ ಆಫ್ ಬರ್ತ್,ಪಾರ್ಟ್ II—ದಿ ಥರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್"ಎಂದು ಉದ್ಘರಿಸುತ್ತದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದು ಮಿಲ್ ಟೌನ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡು "ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್" ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9F03E4D7123BF932A05750C0A965948260|publisher=''[[New York Times]]''|title=Monty Python's The Meaning of Life (1983)|accessdate=2007-10-25|archive-date=19 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519194528/http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9F03E4D7123BF932A05750C0A965948260|url-status=dead}}</ref> ಮೊಂಟಿ ಪೈಥಾನ್ ಕೂಡ ಫೋರ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮೆನ್ ಸ್ಕೆಚ್ ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಎಟ್ ಲಾಸ್ಟ್ ದಿ ೧೯೪೮ ಶೊ'' ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ayup.co.uk/laugh/laugh0.html|publisher=Ayup! Online Magazine|title=The 'Four Yorkshiremen' Sketch|accessdate=2007-10-25}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ===ರಾಜಕೀಯ=== {{Main|Yorkshire (UK Parliament constituency)|High Sheriff of Yorkshire|Lord Lieutenant of Yorkshire}} [[File:Wilberforce john rising.jpg|thumb|left|ವಿಲಿಯಂ ವಿಲ್ಬರ್‌ಫೋರ್ಸ್, ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದುಮಾಡಿದವರು, 1784–೧೮೧೨ರಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ MP ಯಾಗಿದ್ದರು.]] ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್೧೨೯೦ರಿಂದಲೂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗಿನ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ೧೭೦೭ ರಿಂದ ೧೮೦೦ ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ್ನು ೧೮೦೧ ರಿಂದ ೧೮೩೨ ವರೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೌಂಟಿಯು ೧೮೩೨ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಪೌಂಡ್ ನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಹರಣದ ನಂತರ ಇನ್ನೆರೆಡು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರ ಬಲ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ.<ref name="mps">{{cite web|url=http://www.election.demon.co.uk/prereform.html|publisher=Election. Demon.co.uk|title=Parliamentary Constituencies in the unreformed House|accessdate=2007-10-25|archive-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071105102205/http://www.election.demon.co.uk/prereform.html|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಏಕೈಕ,ವಿಶಾಲ ಕೌಂಟಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="mps" /> ಇನ್ನುಳಿದ ಕೌಂಟಿಗಳಂತೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿಯು ಕೌಂಟಿ ಚಿಕ್ಕಭಾಗಗಳಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೆಂದರೆ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್. ಇದು ೧೨೬೫ ರ ಡೆ ಮೊಂಟ್ ಫೊರ್ಟ್ಸ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಇದ್ದಾಗಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಂದರೆ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೩೨ ನಂತರ ಅದರ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನ ಮೂವರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ಷೈರ್ ನಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು;ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್,ನಾರ್ತ್ ರೈಡಿಂಗ್,ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="mps" /> ನಂತರದ ೧೮೬೫ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ವೆಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಮತ್ತೆ ನಾರ್ದರ್ನ್,ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಸಂಸತ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲ ರಿಡಿಸ್ಟ್ರಿಬುಶನ್ ಆಫ್ ಸೀಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೮೫ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.revision-notes.co.uk/revision/820.html|publisher=Revision-Notes.co.uk|title= 1885 Redistribution Act|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012082430/http://www.revision-notes.co.uk/revision/820.html |archivedate = 2007-10-12}}</ref> ಈ ಕಾನೂನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ಥಳೀಕರಣ ಕಂಡಿತು.ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗ ೨೬ ಹೊಸ ಸಂಸತ್ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೮೮೮ ಸಣ್ಣ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.ಆಗ ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿ ೮ ಚಿಕ್ಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1888/cukpga_18880041_en_1|publisher=OPSI.gov.uk|title=Local Government Act 1888|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ ರಿಪ್ರೆಜೆಂಟೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೧೮ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ೧೯೧೮ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಮತ್ತೆ ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/images/historical/1918representation.cfm|publisher=Parliament.co.uk|title=Representation of the People Act 1918|accessdate=2007-10-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070311003222/http://www.parliament.uk/about/images/historical/1918representation.cfm |archivedate = 2007-03-11}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಿತ ರಿಆರ್ಗೈನೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಅಂದರೆ ಲೋಕಲ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೭೨,ಇದು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?LegType=All+Primary&PageNumber=58&NavFrom=2&parentActiveTextDocId=2431824&activetextdocid=2432047|publisher=StatuteLaw.gov.uk|title=Local Government Act 1972|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಈ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇನಾಧಿಕಾರಗಳು,ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಕೌಂಟಿಗಳ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ಸ್ ಗಳು ರದ್ದಾದವು.ಇವುಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಕೌಂಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಗಡಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಖಾಂತರ ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="autogenerated1" /> ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು <ref>{{cite web|url=http://www.aroundsaddleworth.co.uk/Old-Website/White_rose_red3.htm|publisher=AroundSaddleworth.co.uk|title=White Rose or Red|accessdate=2007-10-25|archive-date=28 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728172415/http://www.aroundsaddleworth.co.uk/Old-Website/White_rose_red3.htm|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ <ref>{{cite web|url=http://www.buzzle.com/editorials/9-23-2004-59624.asp|publisher=''[[Guardian Unlimited]]''|title=Elsewhere (reprint of original article)|date=23 September 2004|access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090316081249/http://www.buzzle.com/editorials/9-23-2004-59624.asp|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಇಂತಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ರೈಡಿಂಗ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಆದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಿದ್ದವು.ಅದಲ್ಲದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಾವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಯಸಲು ಅದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|publisher=[[Yorkshire Ridings Society]]|title=About|accessdate=2009-06-03|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805051852/http://www.yorkshireridings.org/news/the-yorkshire-ridings.html|url-status=dead}}</ref> ಹೀಗೆ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಷೈರ್ ನ್ನು ಯುನಿಟರಿ ಅಥಾರಿಟಿ ಏರಿಯಾ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೆರೆಮೊನಿಯಲ್ ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮತ್ತು ದಿ ಅಹಂಬರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹುತೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಆದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೌಂಟಿ ಭಾಗವನ್ನಲ್ಲ.ಯಾರ್ಕ್ ಷೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮತಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.ಇದು ಆರು MEP ಗಳನ್ನು ಯುರೊಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮರಳಿಸಿದೆ. ===ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಉನ್ನತವರ್ಗ=== {{Main|Kings of Jórvík|Earl of York|Duke of York|House of York}} ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡ್ಯಾನಿಷ್]] ವೈಕಿಂಗ್‌ರ ಆಕ್ರಮಣದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಯಾರ್ಕ್, ಜಾರ್ವಿಕ್ ವಸಾಹತಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ‌ವನ್ನು ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.viking.no/e/england/york/rulers_of_jorvik.html|publisher=Viking.no|title=The Rulers of Jorvik (York)|accessdate=2007-10-24}}</ref> ೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಿಂದ ವೈಕಿಂಗ್ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಎರಿಕ್ ಬ್ಲಡೇಕ್ಸ್ ನಿಧನಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ವಿಕ್ ಕೊನೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೆಸರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.viking.no/e/england/york/jorvik_who_ruled_it_and_when.html|publisher=Viking.no|title=Jorvik - who Ruled it and When?|accessdate=2007-10-24}}</ref> [[File:TheSingleWhiteRose.jpg|thumb|right|ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ವೈಟ್ ರೋಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಉಳಿದಿದೆ.]] ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೆಸರು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾದರೂ, ಅದನ್ನು ೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ಎಡ್ಗರ್ ದಿ ಪೀಸ್‌ಫುಲ್ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದ ಬಿರುದು ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್<ref name="northeasthiss">{{cite web|url=http://www.northeastengland.talktalk.net/page24.htm|publisher=NorthEastEngland.talktalk.net|title=Timeline of North East History|accessdate=2007-10-24|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029173256/http://www.northeastengland.talktalk.net/page24.htm|url-status=dead}}</ref> ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿದರು.ಅರ್ಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯವು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿರುದು ಪ್ರಸಕ್ತ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು.<ref name="northeasthiss" /> ಈ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಲಿಯಂ ಲೆ ಗ್ರಾಸ್.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರ್ಲ್‌ಗಿರಿಯನ್ನು ಹೆನ್ರಿ II ರದ್ದುಮಾಡಿದ. ''ದಿ ಅನಾರ್ಚಿ'' (ಅರಾಜಕತೆ)ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ತೊಂದರೆಯ ಅವಧಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಅರ್ಲ್‌ಗಿರಿಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.sqa.org.uk/files_ccc/03miHistoryInt2.pdf|publisher=SQA.org.uk|title=Murder in the Cathedral: Crown, Church and People 1154-1173|accessdate=2007-10-24|format=PDF|archive-date=27 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527221320/http://www.sqa.org.uk/files_ccc/03miHistoryInt2.pdf|url-status=dead}}</ref> ವರಿಷ್ಠರ ವರ್ಗವನ್ನು ೧೩೮೫ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ III ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಈ ಬಾರಿ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿರುದಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಅವನ ಪುತ್ರ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಲಿಗೆ ನೀಡಿದ. ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ; ನಂತರ ಬಿರುದನ್ನು ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಜತೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವೈಟ್ ರೋಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಸಂಕೇತವು ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್‌ರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="whiterosehistory">{{cite web |url=http://www.yorkshirehistory.com/yorkshirerose.htm|publisher=YorkshireHistory.com|title=The White Rose of Yorkshire|accessdate=2007-10-24}}</ref> ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಹೌಸ್‌ಗೆ ವಿಶೇಷ ನಂಟನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ ರಾಜ ರಿಚರ್ಡ್ IIIವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜೀವನದ ಬಹು ಭಾಗವನ್ನು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ.<ref name="middleham" /><ref>{{cite web|url=http://www.richardiiiyorkshire.co.uk/|publisher=Richard III Society - Yorkshire Branch|title=Why a Yorkshire Branch Site?|accessdate=2007-10-24|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071124043401/http://www.richardiiiyorkshire.co.uk/|url-status=dead}}</ref> ಆಗಿನಿಂದ ಈ ಬಿರುದು ಅನೇಕ ಮಂದಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದು, ರಾಜನ ಜತೆ ವಿಲೀನವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಬಿರುದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಎರಡನೇ ಪುತ್ರನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ukdukes.co.uk/the_dukes/the_duke_of_york/|publisher=UKDukes.co.uk|title=The Dukes of the Peerage of the United Kingdom: Duke of York|accessdate=2007-10-24|archive-date=19 ಮಾರ್ಚ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319081521/http://www.ukdukes.co.uk/the_dukes/the_duke_of_york/|url-status=dead}}</ref> ==ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|List of people from Yorkshire}} ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== {{Portal|Yorkshire}} * ೧೯೩೧ ಡಾಗರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭೂಕಂಪ * ೧೯೮೪ರಿಂದ ಉಪಸ್ಥಿತವಿದ್ದ ಮುಚ್ಚಿದ ದಿನಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಫಾರ್ವಾರ್ಡ್ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ತುಕಡಿ * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಸಮಾಜ * ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌(ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೈನ್ಯದ ಸದಸ್ಯ) * ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಬಯಲುಗಳು *ಈಸ್ಟ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ಉತ್ತರ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ದಕ್ಷಿಣ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ *ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ {{Clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{Reflist|2}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== :{{note label|wars|a|a}}ವಾರ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಸಸ್ ಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಕಾಸ್ಟರ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಯುದ್ಧಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅವು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟಾಜೆನೆಟ್‌ನ ಕ್ಯಾಡೆಟ್ ಶಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ರಾಜಮನೆತನದ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ.ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬ ಶರೀಪ್ ಹಟ್ಟನ್ ನೆವಿಲ್ಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಡಲ್‌ಹ್ಯಾಂ ಯಾರ್ಕಿಸ್ಟರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಬೋಲ್ಟನ್ಸ್ಕ್ರೋಪ್ಸ್, ಡ್ಯಾನ್‌ಬಿಯ ಲ್ಯಾಟಿಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಪ್ ಹಾಗು ತಿರ್ಸ್ಕ್ನ ಮೊಬ್ರೇಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಟನ್ ಇನ್ ಲಾನ್ಸ್‌ಡೇಲ್. ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಲಂಕಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪರ್ಸೀಸ್, ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಿಪ್‌ಟನ್, ರಾಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ಮ್ಸ್‌ಲೆ, ಗ್ರೇಸ್ಟಾಕ್ ಆಫ್ ಹೆಂಡರ್‌ಸ್ಕೆಲ್ಫ್, ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್ ಆಫ್ ಹೋಲ್ಡರ್‌ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲ್ಬೋಚ್ ಆಫ್ ಶೆಫೀಲ್ಡ್. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Sister project links|Yorkshire}} * [http://www.britannia.com/history/yorkshire/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521035135/http://www.britannia.com/history/yorkshire/ |date=21 ಮೇ 2014 }} * [http://www.yorkshire-dialect.org/ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್] * [http://www.theoriginalrecord.com/database/search/decade/127 ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಇಂಕ್ವಿಸಿಷನ್ಸ್ 1275–1295] *[http://www.genuki.org.uk/big/eng/YKS/ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್]: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಯ ಮಾಹಿತಿGENUKIನಲ್ಲಿ. * [http://www.yorkshire.com/ ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112102230/http://www.yorkshire.com/ |date=2021-01-12 }} {{Yorkshire}} {{England counties/1889}} {{Coord|54|00|N|1|30|W|display=title|region:GB_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೌಂಟಿಗಳು]] eyoo6fczv3umwknd4h20ik16apk7grn 0 37264 1372622 1361398 2026-05-03T02:33:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372622 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಪಂ. ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್ | image= Pt. Rajeev Taranath.JPG|thumb|Pt. Rajeev Taranath]] | pseudonym = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೧೯೩೨ | birth_place = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ "ಪ್ರೇಮಾಯತನ" ಆಶ್ರಮ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಅನುವಾದಕರು | language = [[ಕನ್ನಡ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | ethnicity = | citizenship = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = ಎಂ.ಎ, ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ (ಇಂಗ್ಲೀಷ್) | alma_mater = | period = | genre = ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = ಪಂ.ತಾರಾನಾಥರು, ಉ.ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್, ವಿ.ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾದೇವಿ, ಪಂ. ರವಿಶಂಕರ್ | influenced = | awards = ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ(೧೯೯೯-೨೦೦೦), ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೧೯೯೩) ಇತ್ಯಾದಿ | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್''' ([[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭]], [[೧೯೩೨]]) ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ [[ಸರೋದ್]] ವಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿರುವ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ಜನಿಸಿದ ದಿನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭, ೧೯೩೨. ಅತ್ಯಂತ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವರು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದವರೇ ಆದ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು. ==ಜೀವನ== ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಪಂಡಿತ ತಾರಾನಾಥ]]ರಿಂದ ಪಡೆದರು. ಕೇವಲ ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಇಪ್ಪತ್ತರ ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದವರಾದರೂ, ತಮಗಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ|ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೆ]] ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾದ್ [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್|ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನರ]] ಶಿಷ್ಯರಾದರು. 2009ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನರು ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೆ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದರು. ಅಕ್ಬರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರಲ್ಲದೆ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್]], ಶ್ರೀಮತಿ ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾದೇವಿ, ಪಂಡಿತ್ [[ನಿಖಿಲ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ಆಶಿಶ್ ಖಾನರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಸಹಾ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕಲಾವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ೧೯೯೫ರಿಂದ ೨೦೦೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ರಾಜೀವ ತಾರಾನಾಥರು ಇದೀಗ ಮೈಸೂರಿನ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಹೃದಯದ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಮೀಟುವ ಸಂಗೀತ== ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಕಚೇರಿಯೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ‘ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆ: “ತಾರಾನಾಥರ ಸಂಗೀತವು ಹೃದಯದ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಮೀಟುವಂತದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೋತೃವರ್ಗ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಭಾವುಕತೆಯ ಆರ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥತೆಗೆ ಮೂಕವಾಗಿ ತಲ್ಲೀನಗೊಂಡಿತ್ತು”. ‘[[ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]’ ಹೇಳುತ್ತದೆ, “ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ಅದೆಷ್ಟು ಮೋಹಕ ಚೆಲುವನ್ನು ತಮ್ಮ ‘ಸ್ವರ’ ಮತ್ತು ದನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ! ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರತೀ ಸ್ತರವೂ ಮೋಹಕತೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಸುಮಧುರತೆಯ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಯುವಂತದ್ದು.” ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋತ್ ಸ್ಟೀನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ “ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಸಂಗೀತವು ‘spiritual and spirited’ ಸಂಯೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳಂತಹ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪುರಿಸುವಂತಹವು. ಅಂತರಾತ್ಮದ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ತಲುಪುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಾದಭವ್ಯತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಆಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು”. ಹೀಗೆ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಂಗೀತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಎಳೆಯಿಂದ ನಾದವೈಭವದ ಅನಂತತೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ== ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ತಾವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ [[ರಾಗ]]ಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ, ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವವರು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ, ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಅನುಭೂತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಇವೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಸೃಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಳೈಸಿವೆ. ==ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತ== ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿವೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಯೂರೋಪ್]], [[ಯೆಮೆನ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], [[ಕೆನಡಾ]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದು ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನೀ ಬಳಗ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ== ಹಲವೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿರುವ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಕನ್ನಡದ [[ಸಂಸ್ಕಾರ]], ಪಲ್ಲವಿ, ಅನುರೂಪ, ಶೃಂಗಾರ ಮಾಸ, ಪೇಪರ್ ಬೋಟ್, ಮಲಯಾಳಂನ ಕಾಂಚನ ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಕಟವ್ ಮುಂತಾದವು. ==ಸಂಗೀತ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳು== ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳೆಂದರೆ: *‘ಮನನ ಮೆಡಿಟೇಶನ್’: [[ಬಿಹಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಭೈರವಿ]] ರಾಗಗಳು; *‘ಹಾರ್ಮನಿ’ [[ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ]] ರಾಗಮಾಲಿಕೆ’, *‘ಕಾಫಿ ರಾಗ’ದ ಹಲವು ಮುಖಗಳು; *ರಸರಂಗ್; *‘ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಅರೌಂಡ್ ನೂನ್’ ತೋಡಿ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ರಾಗಗಳು; *ಡೇ ಬ್ರೇಕ್ ಅಂಡ್ ಎ ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಎಂಡ್; *ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ; ರಾಗ ನಟಭೈರೋ, ರಾಗ ಕೌಶಿ ಭೈರವಿ, ಭೈರವಿ; *ಓವರ್ ದಿ ಮೂನ್ – ರಾಗ ಚಂದ್ರ ನಂದನ; *ರಾಗ ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್, ರಾಗ [[ಚಾರುಕೇಶಿ]]; *‘ದಿ ಮ್ಯಗ್ನಿಫಿಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಯಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್’, *ಇನ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಟ್ರೆಡಿಶನ್: *ರಾಗ್ ಬಸಂತ್ ಮುಖಾರಿ, ರಾಗ್ [[ಕಿರ್ವಾಣಿ]], ರಾಗ್ ಕೋಮಲ್ ದುರ್ಗಾ, ರಾಗ್ [[ಪುರಿಯಾ ಧನಶ್ರೀ]] ಮುಂತಾದವು. ==ಗೌರವಗಳು== ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ, [[ಟಿ.ಚೌಡಯ್ಯ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಗೌರವಗಳು ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರನ್ನು ಅರಸಿಬಂದಿವೆ. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಪಂ. [[ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮಾನ" ಗೌರವ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%AF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2-%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B3%8D</ref> ೧೯೮೯ರಿಂದ ೧೯೯೨ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರು ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಮೈಹಾರ್ – ಅಲ್ಲಾಉದ್ದಿನ್ ಘರಾಣಾದ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ಆ [[ಘರಾಣ]]ದ ಭೋಧನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿದ್ವತ್ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. *[[ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೯-೨೦೦೦ *ಸಂಗೀತ ರತ್ನ ಮೈಸೂರು ಟಿ. ಚೌಡಯ್ಯ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೯೮ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ, ಭಾರತ) *ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೩ *ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೬ *ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೬ *ಗಾಯನ ಸಮಾಜದಿಂದ ಸಂಗೀತ ಕಲಾರತ್ನ *ಜ್ಯೋತಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ *ಭ್ರಮರಾಂಬಾ ಎನ್ ನಾಗರಾಜ್ ಬಂಗಾರದ ಪದಕ *ವಿ. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ *ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 'ನಾಡೋಜ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ *ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ೨೦೧೯ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪುಸ್ತಕ "ಸರೋದ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ" ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತಾ ಪುಸ್ತಕದವರಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕರು ಶ್ರೀಮತಿ ಸುಮಂಗಲಾ. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://www.rajeevtaranath.com/ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್ ಅವರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829075126/http://www.rajeevtaranath.com/ |date=2019-08-29 }} *[http://kendasampige.com/article.php?id=2254 ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕಿ ಸುಮಂಗಲಾ ಅವರು ಬರೆದ ಲೇಖನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://avadhimag.com/2012/12/19/%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D-%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B0/ ಪಂ. ರವಿಶಂಕರ್ ನಿಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ ಅವರ ನುಡಿಗಳು] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸರೋದ್ ವಾದಕರು]] k41vu5cxazinc945v70uo2t2m4ybui7 0 65923 1372634 1361863 2026-05-03T04:32:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372634 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ರಿಕಿ ಕೇಜ್ | image = Rickey Kej 01.jpg | size = 200px | caption = ರಿಕಿ ಕೇಜ್ | nickname = | background = non_performing_personnel | birth_name = ರಿಕಿ ಕೇಜ್ | birth_date = {{birth date |df=yes|1981|08|05}} | birth_place = [[ಉತ್ತರ ಕರೊಲಿನಾ]], US | residence = [[ಇಂದಿರಾನಗರ]],[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಭಾರತ]] | death_place = | profession = ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ | country = {{IND}} | years_active = 2000–present | amateur_since = 1997 | professional_since = 1999 | website ={{url|rickykej.com}} }} '''ರಿಕಿ ಕೇಜ್''' [[ಭಾರತ]] ಮೂಲದ,[[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ.೨೦೧೫ರ ೫೭ನೆಯ [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತನ್ನ "'''ವಿಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಂಸಾರ'''" ದ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗೆ ಪಡೆದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಕೊಳಲು ವಾದಕ [[ವೂಟರ್ ಕೆಲ್ಲರ್‍ಮನ್]] ಎಂಬವರ ಜತೆಗೂಡಿ ಮಾಡಿದರು.ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೫,೨೦೧೪ರಂದು "ಬೆಸ್ಟ್ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಆಲ್ಬಂ" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name=Grammy_WOS>{{cite web|title=57th Annual Grammy Award Nominees|last= | first= |date=December 2014 | url=http://www.grammy.com/nominees|publisher=GRAMMY.com|accessdate=6 Dec 2014}}</ref> ಕೇಜ್ ಈ ಮೊದಲು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಐದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದ್ದು,ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ ಜಾಹೀರಾತು ಚುಟುಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೧ರಂದು [[ಡಾಕ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾಟದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇವರದು<ref name=Parsons_Profile>{{cite web|title=Ricky Kej|last=Parsons | first=Kathy | url=http://www.mainlypiano.com/Artist_Pages/Ricky_Kej.html|publisher=MainlyPiano|accessdate=27 November 2014}}</ref> .ಇವರು [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಪ್ರಜೆ.<ref name=Kej_NRIPulse>{{cite web|title=Topping Charts the Kej Way |last=D G | first=Supriya | url=http://www.nripulse.com/topping-charts-the-kej-way/|publisher=NRI Pulse|accessdate=27 November 2014}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ರಿಕಿ ಕೇಜ್‍ರವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೫,೧೯೮೧ರಂದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕೆರೊಲಿನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಅರ್ಧ ಪಂಜಾಬಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಾಡಿ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ<ref name=Kej_Mid-Day>{{cite web|title=Bangalore to Mumbai|last=Ghose|first=Priyanjali|date=November 2009|url=http://www.mid-day.com/articles/bangalore-to-mumbai/64710|publisher=Mid-Day|accessdate=28 November 2014|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205172546/http://www.mid-day.com/articles/bangalore-to-mumbai/64710|url-status=dead}}</ref>.ತಮ್ಮ ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಈಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ<ref name=Kej_NRIPulse/>.ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಿಷಪ್ ಕಾಟನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ತರುವಾಯ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಡೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.ಆದರೆ ತಾನು ಕಲಿತ ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳದೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು<ref name=Kej_TNIE>{{cite web |title=Tuned to Pefection |last=Choudhury |first=Prerna |date=December 2009 |url=http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article89117.ece |publisher=The New Indian Express |accessdate=27 November 2014 |archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://archive.today/20141130052906/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article89117.ece |url-status=dead }}</ref>. ಕೇಜ್ ಸಂಗೀತದ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪಡೆದವರಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಕಲಿತರು. ಅವರೇ ಹೆಳುವಂತೆ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೇರಿದ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ ಇವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು<ref name=Kej_Mid-Day />.ಕೇಜ್‍ರವರ ತಾಯಿ ಪಮ್ಮಿ ಕೇಜ್ ಹೇಳುವಂತೆ ರಿಕಿ ಕೇಜ್‍ರವರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದ, ನಟರಾಗಿದ್ದ ಜಾನಕೀದಾಸ್‍ರವರಿಂದ ವಂಶವಾಹಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದೆ<ref name=YoungOnTheConsole_Hindu>{{cite web |title=Young on the console |last=Rodgers |first=Debbie |date=August 2004 |url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/03/stories/2004080301040300.htm |publisher=The Hindu |accessdate=27 November 2014 |archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://archive.today/20141130052851/http://www.thehindu.com/mp/2004/08/03/stories/2004080301040300.htm |url-status=dead }}</ref> .ವ್ಯಾಸಂಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಜ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು.ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ [[ಜಾಹೀರಾತು]] ಚುಟುಕುಗಳ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಕೇಜ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಂತೆ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ ಈ ಕ್ಸೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು.ಅವರು ತಾನು ಕಲಿತ ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಏರಿಳಿತ ಇರುವುದು ಸಹಜವಾದುದರಿಂದ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಬದಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಎಂಬುದರ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ<ref name=Kej_TNIE/>. ಅವರ ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹೆತ್ತವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ== ===ಆರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು (೧೯೯೦ ರಿಂದ ೨೦೦೭)=== ಕೇಜ್ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳ ಚುಟುಕು ಸಂಗೀತಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. ೧೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ ಇಂತಹ ಚುಟುಕು ಸಂಗೀತಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು.ಅವರ ಈ ಸಾಧನೆ ಅವರಿಗೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]], [[ಲೆವಿಸ್]], [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮುಂತಾದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪನಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವೊದಗಿಸಿತು<ref name="Dnaindia.com">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report_i-will-continue-to-strive-ricky-kej_1626730 |title=I will continue to strive: Ricky Kej – Bangalore – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=16 December 2011 |accessdate=15 September 2012}}</ref>. ತನ್ನ ಜಿಂಗಲ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, 2003 ರಲ್ಲಿ ಕೇಜ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಜ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಆಲ್ಬಂನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಚೀನಾ]], [[ತೈವಾನ್]], [[ಭಾರತ]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು<ref name="filmharvest">{{cite web |url=http://www.filmharvest.in/panel.html |title=Film Harvest 2012 – The Team behind the Festival |publisher=Filmharvest.in |date=16 March 2012 |accessdate=15 September 2012 |archive-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814084235/http://www.filmharvest.in/panel.html |url-status=dead }}</ref>. ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಯಶಸ್ವೀ ಅಲ್ಬಂ ನಂತರ ಕೇಜ್ "ಆಶಾವಾಲಿ ದೂಪ್" ಎಂಬ ಸಂಕಲವನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇಜ್‍ರವರ ಯಶಸ್ಸು ಅಮೆರಿಕಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕದ 'ವಾಟರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ "ಕಾಮಸೂತ್ರ ಲೌಂಜ್ I ಮತ್ತು II" ಎಂಬ ಎರಡು ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.watermusicrecords.com/Product.php?upc=08032 |title=Water Music Records |publisher=Water Music Records |accessdate=15 September 2012 |archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120722/http://www.watermusicrecords.com/Product.php?upc=08032 |url-status=dead }}</ref>. ===೨೦೦೮ ರಿಂದ ೨೦೧೧ ರ ಅವಧಿ=== ಕೇಜ್‍ರವರ ೩ನೆಯ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ನಂತರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು.೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜಾಹೀರಾತಿಗಾಗಿ "ಕ್ಲಿಯೋ" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಜಾಹೀರಾತು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ "ಅಡ್‍ಫೆಸ್ಟ್ ಏಷಿಯಾ" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಇವರ ಪ್ರಥಮ ಮೂರು ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಇವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು.೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಯ [[ಅಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರ [[ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದರು.ಇವರಿಗೆ ಜಾಹೀರಾತು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಥತೆಗಾಗಿ "ಒನ್ ಶೋ" ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತರೆ,ಕ್ಯಾನೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನೈಕ್ ಕೆಂಪನಿಯ ಚುಟುಕು ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ರಿಮಿಕ್ಸ್‍ಡ್" ಮತ್ತು "ಡಾನ್ಸ್ ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಇಯರ್ಸ್" ಎಂಬ ಎರಡು ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಹೊರತಂದರು. ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೧ರಂದು [[ಡಾಕ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಾಟದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.ಈ ಸಮಾರಂಭವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೨೦೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವರು [[ಕೊಳಲು]] ಮತ್ತು [[ಸಂತೂರ್]] ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸ "ಫೈರಿ ಡ್ರಮ್ಸ್-೧" ಮತ್ತು "ಫೈರಿ ಡ್ರಮ್ಸ್-೨" ಎಂಬ ಎರಡು ಅಲ್ಬಂಗಳನ್ನೂ ಹೊರತಂದರು. ===೨೦೧೨ ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ=== ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಕೇಜ್‍ರವರ "ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ" ಎಂಬ ವಿಡಿಯೋ ಅಮೇರಿಕದ ಕೇಬಲ್ ವಾಹಿನಿ " VH1"ರಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.ಇದೇ ವೇಳೆ ಕೇಜ್ ಹಲವಾರು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ]]ಯ ಆಲ್ಬಂಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದರು.[[ಸ್ಲಂ ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]] ಚಿತ್ರದ ಗೀತೆ "ಜೈ ಹೋ"ದ ಅಧಿಕೃತ ರೀಮಿಕ್ಸ್‍ನ್ನು ಇವರು ತಯಾರಿಸಿ ಅಮೇರಿಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಕೇಜ್ "ಜಯ ಹೇ ಕನ್ನಡ ತಾಯೆ" ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಸೃಜಿಸಿದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವನ್ಯಜೀವಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಕರ ಜತೆಗೂಡಿ "ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋ" ಎಂಬ ವಿಡೀಯೋವನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಸಿದೆ. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಸ್ಟುಡಿಯೋ "ರೆವೆಲ್ಯೂಷನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ"ದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ "ಶಾಂತಿ ಅರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ", "ಬ್ಯಾಲೆಡ್ ಅಫ್ ಮಾಯಾ" ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು. ೨೦೧೩ರ ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ರಿಕಿಯ ಶಾಂತಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಲ್ಬಂ‍ನ "ಫಾರೆವರ್" ಹಾಡು "ಹಾಲಿವುಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಇನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== # ಕ್ಲಿಯೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ಜಾಹೀರಾತು (೨೦೦೮) # ಆಡ್‍ಫೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ಜಾಹೀರಾತು (೨೦೦೯) # ೫೭ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ೨೦೧೫ ==ಇತರೆ ಕೆಲಸಗಳು== ರಿಕಿ ಕೇಜ್ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು,ಹಲವಾರು ವಾಹಿನಿಗಳ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಕ್ಕು ಹೋರಾಟ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಸಂಗೀತದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉನ್ನತೀಕರಣ,ಅಶಕ್ತ ಕಲಾವಿದರ ಮಾಸಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಧನಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ "ಮಜೊಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್" ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರೊಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ== ===ಆಲ್ಬ್ಂಗಳು=== # ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟಿವ್ ಆರ್ಟ್ (೨೦೦೪) # ಕಾಮಸೂತ್ರ ಲೌಂಜ್ (೨೦೦೭) # ಕಾಮಸೂತ್ರ ಲೌಂಜ್-೨ (೨೦೦೮) # ಮೆಸ್ಮರೈಸಿಂಗ್ ಪ್ಲೂಟ್ (೨೦೧೧) # ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೂವ್ಸ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ (೨೦೧೧) # ಫೈರಿ ಡ್ರಮ್ಸ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್-೧ (೨೦೧೧) # ಮೆಸ್ಮರೈಸಿಂಗ್ ಸಂತೂರ್ (೨೦೧೨) # ಪಂಜಾಬಿ ಇನ್ ದಿ ಕ್ಲಬ್ (೨೦೧೨) # ಬಾಲಿವುಡ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ಲಬ್ (೨೦೧೨) # ಕಾಮಸೂತ್ರ ಲೌಂಜ್-ದಿ ಡಿಲಕ್ಸ್ ಎಡಿಶನ್ (೨೦೧೩) # ಶಾಂತಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ - (೨೦೧೩) # ಫೈರಿ ಡ್ರಮ್ಸ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್ -೨ (೨೦೧೩) # ಬ್ಯಾಲಡ್ ಆಫ್ ಮಾಯಾ (೨೦೧೩) ===ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ=== # ಅಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ # ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ # ಕ್ರೇಜಿ ಕುಟುಂಬ # ಒಂದು ರುಪಾಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರೀತಿ ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] 4sga82cosbpr6lxonpraj5hqz64mrw2 0 84118 1372639 1362924 2026-05-03T08:57:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372639 wikitext text/x-wiki {{Infobox amusement park |name = ವಂಡರ್ಲಾ |image = Wonderla Amusements Parks Logo.png |location = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] |location2 = [[ಹೈದರಬಾದ್]] |location3 = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |location4 = [[ಭುವನೇಶ್ವರ್]] |coordinates = |theme = ಅಮ್ಯೂಸ್ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ |rides = ಬೆಂಗಳೂರು - ೬೨, ಹೈದರಾಬಾದ್ - ೪೬ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ - ೫೬ ಎಫ್ |coasters=೨ |slides = 72 |homepage = {{URL|http://www.wonderla.com/}} |owner = {{Unbulleted_list|[[:en:Kochouseph Chittilappilly|ಕೋಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪಿಲ್ಲಿ]]|ಅರುಣ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪಿಲ್ಲಿ}} |headquarters = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] |opening_date = ೨೦೦೦; ೨೪ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ<br /> ೨೦೦೫; ೧೯ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ<br />ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬; ೮ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ |closing_date = |operator = ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ |previous_names= ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ವೀಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ |season = ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ |area = |visitors= ೨೫ ಮಿಲಿಯನ್{{citation needed|date=April 2022}} }} '''ವಂಡರ್ಲಾ''' [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಿಡದಿ ಬಳಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ೨೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.wonderla.com/about-us/about-wonderla.html|title=About Wonderla {{!}} Kochi, Bangalore and Hyderabad Amusement Parks {{!}} Bangalore Resort|website=www.wonderla.com|language=en|access-date=2017-10-25}}</ref> ವಂಡರ್ಲಾವನ್ನು [[:en:Kochouseph Chittilappilly|ಕೋಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪಿಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಅರುಣ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಲ್ಲಿ ಮಾಲಿಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಂಡರ್ಲಾ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ (ಆಗ ವೀಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಎರಡನೆಯದನ್ನು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Dhamija |first=Anshul |date=2017-03-30 |title=After V-Guard and Wonderla, Kochouseph Chittilappilly is busy with his realty business |url=http://www.forbesindia.com/article/indias-family-businesses/after-vguard-and-wonderla-kochouseph-chittilappilly-is-busy-with-his-realty-business/46437/1 |access-date=2017-10-25 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಕೊಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ವೀಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ವಾಟರ್ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವೀಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ₹೭೫ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ವೀಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯ ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ, ಕೊಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಅರುಣ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಂಡರ್ಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹ ೧೦೫ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೮೨ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೂರನೇ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ವಂಡರ್ಲಾ ಹೈದರಾಬಾದ್, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಂಪನಿಯನ್ನು, ಅರುಣ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪಿಲ್ಲಿ ಅವರು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಸ್ಥಳಗಳು== {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Veegaland full view.JPG | width1 = 200 | alt1 = | caption1 = ವಂಡರ್ಲಾ ಕೊಚ್ಚಿ | image2 = Wonderla Bangalore BNC.jpg | width2 = 200 | alt2 = | caption2 = ವಂಡರ್ಲಾ ಬೆಂಗಳೂರು | image3 = Wonderla.jpg | width3 = 200 | alt3 = | caption3 = ವಂಡರ್ಲಾ ಅಮ್ಯೂಸ್ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ರವಿರಿಯಾಲ್, ಹೈದರಾಬಾದ್ }} [[File:Wonderla Amusements Parks Logo.png|thumb]] ===ಕೊಚ್ಚಿ=== ಕೊಚ್ಚಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Reporter">{{Cite news |last= |first= |date=2012-02-24 |title=Wonderla to expand presence in South India |work=Business Standard India |url=http://www.business-standard.com/article/companies/wonderla-to-expand-presence-in-south-india-112022400052_1.html |access-date=2017-10-25}}</ref><ref>{{cite web|title=Wonderla Kochi|url=http://advicesacademy.com/travel/wonderla/|publisher=AdvicesAcademy|access-date=12 October 2015|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011132619/http://advicesacademy.com/travel/wonderla/|url-status=dead}}</ref> ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೭.೫ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಲ್ಲಿಕ್ಕರ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಜೋಸೆಫ್ ಜಾನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/41/Veega-Land/|title=Kochi : Veega Land{{!}}Hangouts in Kochi/Cochin - Kochiservnet|website=kochiservnet.com|access-date=2017-10-25|archive-date=2017-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025185523/http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/41/Veega-Land/|url-status=dead}}</ref> ವಂಡರ್ಲಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಪರತೆಗಾಗಿ ಐಎಸ್‍ಒ ೧೪೦೦೧ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಒಎಚ್‍ಎಸ್‍ಎಎಸ್ ೧೮೦೦೧ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ವಾಗಿದೆ.<ref name="wonderlakochi">{{Cite web|url=http://www.wonderla.com/about-us/about-wonderla.html|title=Wonderla Amusement Park Kochi|website=wonderla.com|access-date=2018-08-16}}</ref> ಉದ್ಯಾನವನವು ೩೦ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೋರಂಜನಾ ಸವಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಡಿದೆ.<ref name="wonderlakochi"/> ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ [[:en:TripAdvisor|ಟ್ರಿಪ್ ಅಡ್ವೈಸರ್]] 'ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್' ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಂಡರ್ಲಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=29 July 2018 |title=Ramoji Film City, Wonderla in top in Asia theme parks |newspaper=Business Standard India |publisher= |agency=Press Trust of India |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ramoji-film-city-wonderla-in-top-in-asia-theme-parks-118072900287_1.html |access-date=2018-08-16}}</ref> ===ಬೆಂಗಳೂರು=== ಉದ್ಯಾನವನವು ೫೫ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸವಾರಿಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಾರಂಜಿ, ಲೇಸರ್ ಶೋಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಚುವಲ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಆಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name=":1" /> ವಂಡರ್ಲಾ ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ವಿಸ್ಟ್, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮಳೆಯ ತುಂತುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೃತ್ಯ ಮಹಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಂಡರ್ಲಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪೂಲ್‌ಗಳಿಗೆ [[:en:Solar power|ಸೌರ]]-ಬಿಸಿಮಾಡಿದ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ೧,೦೦೦ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೧,೧೫೦ ಐದು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ೨,೩೫೦ ಲಾಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಶವರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಾಕರ್ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=":1">{{Cite web |last=Daniels |first=Christina |title=Top 5 Water Parks in Bangalore - Hello Travel Buzz |url=https://www.hellotravel.com/stories/top-5-water-parks-in-bangalore |access-date=2017-10-25 |website=www.hellotravel.com}}</ref> ವಂಡರ್ಲಾ ಬೆಂಗಳೂರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪ್‌ಅಡ್ವೈಸರ್‌ನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧ ನೇ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ೭ ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news |date=Jul 16, 2014 |title=Five amusement parks in India feature among top 25 in Asia |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/five-amusement-parks-in-india-feature-among-top-25-in-asia/articleshow/38495409.cms |url-access=registration |access-date=2023-12-28}}</ref> ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಐಷಾರಾಮಿ [[:en:resort|ರೆಸಾರ್ಟ್]] ಅನ್ನು ತೆರೆಯಿತು, ೮೪-ಕೋಣೆಗಳ ಹೋಟೆಲ್ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೧೦೦,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2017-04-06 |title=Wonderla Holidays plans to expand operations outside southern states: Report |url=https://www.moneyworks4me.com/company/news/index/id/246356 |access-date=2023-12-28 |website=MoneyWorks4Me |language=en}}</ref> ಈ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಆಟದ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ.<ref name="worth the ride">{{cite news |author=Gupta |first=Jitendra Kumar |date=22 April 2014 |title=Wonderla: Worth the ride |work=Business Standard India |publisher= |url=http://www.business-standard.com/article/markets/wonderla-worth-the-ride-114042200790_1.html}}</ref> ಈ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಂಡರ್ಲಾ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.wonderla.com/bangalore-resort/|title=Wonderla Resort Bangalore {{!}} Resort in Bangalore {{!}} Hotel on Mysore Road|website=www.wonderla.com|language=en|access-date=2017-10-25}}</ref> ==ಹೈದರಾಬಾದ್== ವಂಡರ್ಲಾ ಹೈದರಾಬಾದ್ ೫೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೨೮ ಭೂ-ಆಧಾರಿತ ಸವಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ-ಆಧಾರಿತ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |date=8 May 2016 |title=Wonderla Hyderabad Amusement Park |work=Telangana Tourism |location=Hyderabad |url=http://telanganatourisminfo.com/wonderla-hyderabad-amusement-park-launched/ |url-status=dead |access-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819145421/http://telanganatourisminfo.com/wonderla-hyderabad-amusement-park-launched/ |archive-date=2017-08-19 }}</ref> ವಂಡರ್ಲಾ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದಿಂದ ೨೮ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Raviryal|ರವಿರಿಯಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ. ರಿವರ್ಸ್ ಲೂಪಿಂಗ್ ರೋಲರ್ ಕೋಸ್ಟರ್ ರಿಕೊಯಿಲ್ ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಸವಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೧೮ ರಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅರುಣ್ ಕೆ ಚಿಟ್ಟಿಲಪಿಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಿಎಸ್ ಸಚ್ದೇವ ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|last=Kumar|first=V. Rishi|title=Wonderla Holidays to open ₹250-cr facility in Hyderabad next month|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/wonderla-holidays-to-open-250cr-facility-in-hyderabad-next-month/article8384738.ece|access-date=2021-10-16|website=@businessline|date=22 March 2016 |language=en}}</ref> ==ಭುವನೇಶ್ವರ== ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್ ಭುವನೇಶ್ವರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಯೂಸ್ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ೧೧೫ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೫೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖುರ್ದಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಮಾರಬಸ್ತಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ-ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಯ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಾಗಿ ೯೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಲು ಕಂಪನಿಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2022-07-02 |title=Wonderla Holidays to set up amusement park in Bhubaneswar, investment of Rs 115 crore |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bhubaneswar/2022/jul/02/wonderla-holidays-to-set-up-amusement-park-in-bhubaneswar-investment-of-rs-115-crore-2472020.html |access-date=2023-12-28 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ೨೪ ಮೇ ೨೦೨೪ ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮುಂಗಡ-ಬುಕಿಂಗ್ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |date=2024-05-06 |title=Wonderla Bhubaneswar Announces Special Soft Launch Offer: Tickets Starting At Just Rs.649* |url=https://orissadiary.com/wonderla-bhubaneswar-announces-special-soft-launch-offer-tickets-starting-at-just-rs-649/ |access-date=2024-05-09 |website=Orissa Diary |archive-date=2024-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509080216/https://orissadiary.com/wonderla-bhubaneswar-announces-special-soft-launch-offer-tickets-starting-at-just-rs-649/ |url-status=dead }}</ref> ==ಚೆನ್ನೈ (ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ)== ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೪ ನೇ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಚೆನ್ನೈ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಕಂಟ್ರಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.<ref name=":2">{{Cite news |date=2020-07-27 |title=Clearance awaited from Town & Country Planning dept: Wonderla Holidays on Chennai project |language=en |work=The Economic Times |agency=PTI |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/construction/clearance-awaited-from-town-country-planning-dept-wonderla-holidays-on-chennai-project/articleshow/77191728.cms |url-access=registration |access-date=2021-05-24}}</ref> ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ₹೩ ಶತಕೋಟಿ (ಯುಎಸ್$೩೮ ಮಿಲಿಯನ್) ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ, ಇದು ೫೫ ಎಕರೆ (೨೨೦,೦೦೦ ಮೀ^೨) ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.<ref>{{cite news |author=Ramalingam |first=Aparna |date=10 September 2015 |title=Global Investors Meet: Wonderla signs MoU with TN govt to set up amusement park in Chennai |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Global-Investors-Meet-Wonderla-signs-MoU-with-TN-govt-to-set-up-amusement-park-in-Chennai/articleshow/48901648.cms}}</ref> ==ಐಪಿಒ== ವಂಡರ್ಲಾ ಹಾಲಿಡೇಸ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆ (ಐಪಿಒ) ಸುಮಾರು ₹೧೮೦ [[ಕೋಟಿ]]ಗಳಿಗೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಐಪಿಒ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.livemint.com/Companies/X6mDzgztPc8YMGtyyY1iJI/Wonderla-Holidays-IPO-oversubscribed-38-times-on-last-day.html Wonderla Holidays IPO oversubscribed 38 times on last day] LiveMint April 23, 2014</ref><ref>{{cite news |author=Krishnamoorthy |first=Suresh |date=February 28, 2012 |title=Wonderla to set foot in Hyderabad with water theme park |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/wonderla-to-set-foot-in-hyderabad-with-water-theme-park/article2940184.ece}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಾನಗಳು]] 2uca1i5m37hycadbfpzz4y6wyk2fwde 0 84337 1372602 1358202 2026-05-02T14:43:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372602 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ | image = Marissa Mayer May 2014 (cropped).jpg | caption = ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಮರಿಸ್ಸಾ ಆನ್ ಮೇಯರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1975|5|30|mf=y}} | birth_place = ವಾಸಾವ್‍, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್, ಯು. ಎಸ್‍ | education = [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (ಬಿ. ಎಸ್, ಎಮ್‍. ಎಸ್‍) | occupation = ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ, ಸನ್‍ಶೈನ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್<ref>{{cite web|url=https://sunshine.com|title=Sunshine - Sunshine|publisher=Sunshine |access-date=December 29, 2018 }}</ref> | boards = {{plainlist| * ಎಟಿ&ಟಿ ಇಂಕ್‍. * ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಬ್ಯಾಲೆ * [[ವಾಲ್ ಮಾರ್ಟ್]]<ref name="walmart20120416"/>}} | residence = {{plainlist| * ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ }} | nationality = ಅಮೆರಿಕನ್‍ | alma_mater = | employer = [[ಯಾಹೂ]] | salary = ಯುಎಸ್‍ಡಿ $೨೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್‍ | children = ೩ | spouse = ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೋಗ್ }} ಮರಿಸ್ಸಾ ಆನ್ ಮೇಯರ್ (ಜನನ ಮೇ ೩೦, ೧೯೭೫) ಅಮೇರಿಕನ್ ವ್ಯವಹಾರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದು, ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಿ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‍ನ ಪ್ರಮುಖ ವಕ್ತಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇಯರ್ ನಂತರ ಸನ್‍ಶೈನ್ ಎಂಬ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಯಾಹೂ]], ಮೇಯರ್ ಆ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವೆರಿಝೋನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ಗೆ $ ೪.೪೮ ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈಗ ಯಾಹೂ ಇಂಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಂಪನಿಗೆ ಅವರು ಸೇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೧೭ ರಂದು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ]] ಪದವಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮರಿಸ್ಸಾ ೩ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು, ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಲ್‌‍ಮಾರ್ಟ್, [[ಯಾಹೂ]], ಜಾಬೋನ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವರು ಕೂಪರ್ ಹೀವಿಟ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ, ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಬ್ಯಾಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಎಂಬ ಎನ್.ಜಿ.ಒ ಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮೇಯರ್ [[ಅಮೆರಿಕಾ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‍ನ ವಾಸಾವ್ ನಲ್ಲಿ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಮೂಲದ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಮೇಯರ್ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name=MM-B-07>{{cite web|title=Google-johtaja vieraili Suomessa sukujuurillaan|url=http://www.kauppalehti.fi/etusivu/google-johtaja+vieraili+suomessa+sukujuurillaan/201111102319?|work=[[Kauppalehti]]|first=Jenny|last=Jännäri|date=November 9, 2011|access-date=July 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022110632/http://www.kauppalehti.fi/etusivu/google-johtaja+vieraili+suomessa+sukujuurillaan/201111102319|archive-date=October 22, 2013|url-status=dead}} English title: "Google vice president visits the land of her ancestors".</ref><ref name="vogue2013">{{cite magazine |url=http://www.vogue.com/magazine/article/hail-to-the-chief-yahoos-marissa-mayer/#3 |title=Yahoo's Marissa Mayer: Hail to the Chief |magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=August 16, 2013 |last=Weisberg |first=Jacob |access-date=August 24, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823053005/http://www.vogue.com/magazine/article/hail-to-the-chief-yahoos-marissa-mayer/#3 |archive-date=August 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.businessweek.com/stories/2006-06-18/marissa-mayer-the-talent-scout |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720014522/http://www.businessweek.com/stories/2006-06-18/marissa-mayer-the-talent-scout |url-status=dead |archive-date=July 20, 2012 |title=Marissa Mayer: The Talent Scout |magazine=[[Businessweek]] |date=June 18, 2006 |access-date=August 8, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.quepasa.cl/articulo/23_1942_9.shtml|title=La mujer fuerte de Google|first=Andrew|last=Chernin|work=Qué Pasa|date=January 16, 2010|publisher=[[Quepasa]]|access-date=August 8, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031001630/http://www.quepasa.cl/articulo/23_1942_9.shtml|archive-date=October 31, 2012}}</ref> ಅವರ ಅಜ್ಜ, ಕ್ಲೆಮ್ ಮೇಯರ್ ಅವರು ಏಳು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಪೋಲಿಯೊಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‍ನ ಜಾಕ್ಸನ್ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ೩೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="businessweek2005"/><ref>{{cite web|url=http://blog.myheritage.com/2012/07/marissa-mayer-from-finland-to-yahoo/ |title=Marissa Mayer" From Finland to Yahoo! |publisher=MyHeritage |date=July 18, 2012 |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.milwaukeemag.com/article/5142013-MightyMayer |title=Mighty Mayer |publisher=Milwaukee Mag |date=May 14, 2013 |first=Matt |last=Hrodey |access-date=October 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014152700/http://www.milwaukeemag.com/article/5142013-MightyMayer |archive-date=October 14, 2014 |url-status=dead }}</ref> ಆಕೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದನು.<ref name="vogue2013" /> ಅವಳು ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ಮಗು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವಳಾಗಿ "ನೋವಿನಿಂದ ನಾಚಿಕೆಪಡುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.<ref name="businessinsiderbio">{{cite web |last=Carlson |first=Nicholas |date=August 25, 2013 |title=The Truth About Marissa Mayer: An Unauthorised Biography |url=https://www.businessinsider.com/marissa-mayer-biography-2013-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825204024/http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-biography-2013-8 |archive-date=August 25, 2013 |access-date=October 1, 2014 |website=Business Insider}}</ref> ಬ್ಯಾಲೆ, ಐಸ್-ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್, [[ಪಿಯಾನೋ]], ಈಜು, ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೌನೀಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದಾದರೂ ಶಾಲಾ ನಂತರದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="vogue2013" /> ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು "ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು" ಕಲಿಸಿತು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ, ಅವರು [[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="biography.com">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689#early-life|title=Marissa Mayer - Business Leader, Computer Programmer, Engineer|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323021544/https://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689|date=October 2012|archive-date=2018-03-23|website=Biography.com}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ===ವಾಸಾವ್‍ ವೆಸ್ಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್=== ಅವರು ವಾಸಾವ್‍ ವೆಸ್ಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, [[:en:Curling|ಕರ್ಲಿಂಗ್]] ತಂಡ ಮತ್ತು ನಿಖರ ನೃತ್ಯ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಅವರು [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/business/2014/01/marissa-mayer-yahoo-google |title=Yahoo's Geek Goddess |magazine=Vanity Fair |date=January 2014 |first=Bethany |last=McLean |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಅವರು ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಕ್ಲಬ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಕೀ ಕ್ಲಬ್‍ನ ಖಜಾಂಚಿ, ಚರ್ಚಾ ತಂಡದ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಪಾಮ್-ಪಾಮ್ ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಅವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಚರ್ಚಾ ತಂಡವು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಪಾಮ್-ಪಾಮ್ ತಂಡವು ರಾಜ್ಯ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="businessweek2005" /> ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಿನಸಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2012/jul/16/business/la-fi-tn-marissa-mayer-yahoo-himi-20120716 |title=Look back at Marissa Mayer's 2011 Los Angeles Times interview |newspaper=Los Angeles Times |date=July 16, 2012 |first=Salvador |last=Rodriguez |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ಗವರ್ನರ್ ಟಾಮಿ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="MM-B-05" /><ref name="MM-B-06" /> ===ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ=== ಮಕ್ಕಳ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಮೇಯರ್ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ಪೂರ್ವ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="businessinsiderbio" /><ref name="ieee">{{cite magazine|url=https://spectrum.ieee.org/geek-life/profiles/marissa-mayer-googles-chic-geek |title=Marissa Mayer: Google's Chic Geek |magazine=IEEE Spectrum |date=March 30, 2012 |first=Tekla S. |last=Perry |access-date=October 1, 2014 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು,<ref name="fortune2011" /> ಇದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಅರಿವಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.<ref name="vogue2013" /> ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬ್ಯಾಲೆಯ ನಟ್‍ಕ್ರ್ಯಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರು, ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬರ್ಮುಡಾದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name="vogue2012">{{cite magazine|url=https://www.vogue.com/article/from-the-archives-marissa-mayer-machine-dreams |title=From the Archives: Google's Marissa Mayer in Vogue |magazine=Vogue |date=March 28, 2012 |first=Sally |last=Singer |access-date=September 11, 2023}}</ref> ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತರಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು, ಎರಿಕ್ ಎಸ್. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಇವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. ತರಗತಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದರೆ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತರಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಕೇಳಿದರು.<ref name="businessinsiderbio" /> ಮೇಯರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು,<ref name="fortune2011">{{cite magazine|url=http://fortune.com/2011/12/01/googles-marissa-mayer-how-i-got-ahead/ |title=Google's Marissa Mayer: How I got ahead |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=December 1, 2011 |first=Colleen |last=Leahey |access-date=October 1, 2014 }}</ref><ref name="vogue2012" /><ref>{{Cite web |title=Marissa Mayer - Business Executive - Interviewees - Life Stories |url=https://www.lifestories.org/interviewees/marissa-mayer |access-date=2024-02-29 |website=www.lifestories.org |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎಸ್ ಪಡೆದರು. ಎರಡೂ ಪದವಿಗಳಿಗೆ, ಅವರ ಪರಿಣತಿ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{cite news|url=http://www.stanforddaily.com/2012/07/19/marissa-mayer-97-becomes-ceo-of-yahoo/ |title=Marissa Mayer '97 becomes CEO of Yahoo |newspaper=The Stanford Daily |date=July 19, 2012 |access-date=October 1, 2014 }}</ref> ತನ್ನ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಪ್ರಯಾಣ-ಶಿಫಾರಸು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ-ಧ್ವನಿಯ ಮಾನವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು.<ref name="ieee" /> ===ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ=== ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮೇಯರ್‌ಗೆ [[ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್|ಸರ್ಚ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="MM-B-08" /><ref>{{cite web|url=http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=369 |title=IIT Media Room |publisher=Iit.edu |date=May 18, 2009 |access-date=June 14, 2013}}</ref> ಮೇಯರ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೆನ್ಲೊ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್ಆರ್‌ಐ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‍ನ ಜ್ಯೂರಿಚ್ ಮೂಲದ ಯುಬಿಎಸ್‍ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಉಬಿಲಾಬ್‍ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="ieee"/> ಅವರು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೇಟೆಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="cnn2012">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/07/17/tech/web/fast-facts-marissa-mayer/ |title=Know Yahoo's Marissa Mayer in 11 facts |publisher=CNN |date=July 17, 2012 |first=John D. |last=Sutter |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20120716006348/en/Yahoo!-Appoints-Marissa-Mayer-Chief-Executive-Officer#.VDhV0fldUrX |title=Yahoo! Appoints Marissa Mayer Chief Executive Officer |publisher=Business Wire |date=July 16, 2012 |access-date=October 10, 2014 }}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ===ಗೂಗಲ್ (೧೯೯೯-೨೦೧೨)=== [[File:Marissa Mayer, Search On 2010.jpg|thumb|ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ "ಸರ್ಚ್ ಆನ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು|265x265px]] ಸ್ಟಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮರಿಸ್ಸಾಗೆ ಕಾರ್ನೆಗೀ ಮೆಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮೆಕಿನ್ಸೆ & ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸಲಹಾ ಕೆಲಸ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೪ ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="businessinsiderbio"/><ref name="fortune2011"/><ref name="vogue2012"/> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ಇವರು [[ಗೂಗಲ್]] ಕಂಪನಿಗೆ ಸೇರಿದರು,<ref name="MM-B-09" /><ref name="MM-B-10" /> ಇವರು ಗೂಗಲ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="holson" /> ಮರಿಸ್ಸಾ ಮಾಡಿದ ಕಾಣಿಕೆಗಳಿಂದ, ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="nymag2012">{{cite magazine|url=https://nymag.com/thecut/2012/10/marissa-mayer-yahoo-ceo.html |title=Can Marissa Mayer Really Have It All? |magazine=New York Magazine |date=October 7, 2012 |first=Lisa |last=Miller |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref name=ctpmc>{{Cite book|url=https://www.crackingthepmcareer.com/|title=Cracking the PM career|last2=McDowell|first2=Gayle Laakmann|last1=Bavaro|year=2021|first1=Jackie|isbn=978-0984782895|location=Palo Alto, CA|oclc=1239322919|authorlink2=Gayle Laakmann McDowell}}</ref> ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಇವರಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ವೆಬ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕೆಲಸ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="businessweek2005"/><ref name="fastcompany2005">{{cite magazine|url=http://www.fastcompany.com/56804/beauty-simplicity |title=THE BEAUTY OF SIMPLICITY |magazine=The Fast Company |date=November 1, 2005 |first=Linda |last=Tischler |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಅವರು ಗೂಗಲ್‍ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಸರ್ಚ್‌ ಹೋಮ್‍ಪೇಜ್‍ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="fastcompany2005" /><ref name="MM-B-11" /><ref name="MM-B-12" /> ಗೂಗಲ್ ಆಡ್‍ವರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಮೂರು-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಇದ್ದರು, ಇದು ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವ್ಯವಹಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಹುಡುಕಾಟ ಪದಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಡ್‍ವರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೧ ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಆದಾಯದ ೯೬% ಅನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. [[File:Marissa Mayer interview in 2011 III.jpg|thumb|ಗೂಗಲ್‍ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್|267x267px]] ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (ಎಪಿಎಂ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಗೂಗಲ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಮೇಯರ್ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಿರಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಠ್ಯೇತರ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಜೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="businessinsiderbio" /><ref name="apm" /> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಟ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ರೋಸೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="apm">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-google-associate-product-manager-alumni-2012-7?op=1 |title=MARISSA'S MARVELS: The Graduates Of Her Google Genius School |website=Business Insider |date=July 23, 2012 |first=Owen |last=Thomas |access-date=October 7, 2014 }}</ref> ೨೦೦೫ ರಿಂದ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಮೇಯರ್ ಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯೂಸರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite magazine|url=https://money.cnn.com/popups/2006/fortune/how_i_work/frameset.exclude.html |title=Marissa Mayer |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಮೇಯರ್ ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್, ಗೂಗಲ್ ಇಮೇಜಸ್‍, [[ಗೂಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆಗಳು]], ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್, ಗೂಗಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಸರ್ಚ್, ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್, [[ಐಗೂಗಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜೀಮೇಲ್|ಜಿ-ಮೇಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/the-adventures-of-marissa |title=The adventures of Marissa |publisher=San Francisco Magazine |date=February 8, 2008 |first=Julian |last=Guthrie |access-date=October 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009064059/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/the-adventures-of-marissa |archive-date=October 9, 2014 }}</ref> ಮೇಯರ್ ೨೦೧೦ ರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಅನುಭವದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಆಗಿನ ಸಿಇಒ ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ, ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ ಸೇವೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref name="bitsblog" /> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೂಗಲ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸೈಟ್, ಜಗತ್ ಅನ್ನು $ ೧೨೫ ಮಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಯರ್ ಗೂಗಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು..<ref name="businessweek2005">{{cite magazine|url=http://www.businessweek.com/stories/2005-10-02/managing-googles-idea-factory |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720004155/http://www.businessweek.com/stories/2005-10-02/managing-googles-idea-factory |url-status=dead |archive-date=July 20, 2012 |title=Managing Google's Idea Factory |magazine=Bloomberg Businessweek |date=October 2, 2005 |first=Ben |last=Elgin |quote=at Stanford, where she taught computer science to undergrads |access-date=October 9, 2014 }}</ref><ref name="ieee" /> ಅವರಿಗೆ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಬೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಫೋರ್ಸಿತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://ecorner.stanford.edu/author/marissa_mayer |title=Marissa Mayer |publisher=Stanford University's Entrepreneurship Corner |access-date=October 1, 2014 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140207031233/http://ecorner.stanford.edu/author/marissa_mayer |url-status=dead }}</ref> ===ಯಾಹೂ (೨೦೧೨-೨೦೧೭)=== [[File:Michael Arrington and Marissa Mayer at TechCrunch Disrupt.jpg|left|thumb|ಟೆಕ್ ಕ್ರಂಚ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ ಅರಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್]] ಜುಲೈ ೧೬ ೨೦೧೨ ರಂದು ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು [[ಯಾಹೂ]] ಕಂಪನಿಯ ಸಿ.ಇ.ಒ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.businesswire.com/news/home/20120716006348/en/Yahoo!-Appoints-Marissa-Mayer-Chief-Executive-Officer#.VDhV0fldUrX</ref> ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name=MM-B-17/><ref name=MM-B-18/> ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಗೂಗಲ್‍ಗಿಂತ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯು ಹಲವಾರು ಉನ್ನತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮೇಯರ್ ಅವರು ಪಿಬಿ &ಜೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ೫೦ ಮತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2013/10/22/how-yahoo-ceo-mayer-fixed-1000-problems/|title=How Yahoo CEO Mayer fixed 1,000 problems – Postcards|last=Sellers|first=Patricia|date=October 22, 2013|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=July 19, 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂವಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ನೀತಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇದು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನೌಕರರೆಲ್ಲ, ಈಗ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="MM-BI-02-2013">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/why-marissa-mayer-told-remote-employees-to-work-in-an-office--or-quit-2013-2|title=Why Marissa Mayer Told Remote Employees To Work in an Office... Or Quit|date=February 24, 2013|work=[[Business Insider]]|access-date=February 24, 2013}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂವಿನ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |last=Guynn |first=Jessica |url=https://www.latimes.com/business/la-xpm-2013-feb-26-la-fi-yahoo-telecommuting-20130226-story.html |title=Yahoo CEO Marissa Mayer causes uproar with telecommuting ban |work=[[Los Angeles Times]] |date=February 26, 2013 | url-access=limited}}</ref> ಈ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಪೋಷಕರಿಗೆ ಹಣದ ''ಬೋನಸ್'' ಹಾಗೂ ಅವರ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|first=Nicholas |last=Carlson |url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-doubles-the-length-of-yahoos-paid-maternity-leave-gives-new-dads-eight-weeks-off-2013-4 |title=Marissa Mayer Doubles Yahoo's Paid Maternity Leave, Gives Dads Eight Weeks Off |website=Business Insider |date=April 30, 2013 |access-date=June 14, 2013}}</ref> ಇದು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‍ನಂತಹ ಇತರ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಿಎನ್ಎನ್ ಗಮನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Pepitone |first=Julianne |url=https://money.cnn.com/2013/04/30/technology/yahoo-maternity-leave/index.html |title=Marissa Mayer extends Yahoo's maternity leave – CNNMoney – Apr. 30, 2013 |publisher=Money.cnn.com |date=April 30, 2013 |access-date=June 14, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2014/aug/05/fortune-500-companies-crisis-woman-ceo-yahoo-xerox-jc-penny-economy |title=Women CEOs: Why companies in crisis hire minorities – and then fire them |newspaper=The Guardian |date=August 8, 2014 |first=DG |last=McCullough |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಮೇಯರ್ ತನ್ನ ಅನೇಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗಾಗಿ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Nicholas Carlson">{{cite news|author=Nicholas Carlson|url=https://www.nytimes.com/2014/12/21/magazine/what-happened-when-marissa-mayer-tried-to-be-steve-jobs.html?_r=0|title=What Happened When Marissa Mayer Tried to Be Steve Jobs|newspaper=[[The New York Times]]|date=December 17, 2014 |access-date=February 22, 2015}}</ref><ref name="Vauhini Vara">{{cite magazine|author=Vauhini Vara|url=https://www.newyorker.com/business/currency/yahoos-dynamic-ceo-boring-plan|title=Yahoo's Dynamic C.E.O. and Her Boring Plan|magazine=[[The New Yorker]]|date=October 22, 2014 |access-date=February 22, 2015}}</ref> ಮೇ ೨೦ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ, ''[[:en:Tumblr|ಟಂಬ್ಲರ್]]'' ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324787004578493130789235150 |title=Yahoo Deal Shows Power Shift |newspaper=The Wall Street Journal |date=May 20, 2013 |first1=Joann S. |last1=Lublin |first2=Amir |last2=Efrati |first3=Spencer E. |last3=Ante |access-date=October 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/20/technology/yahoo-to-buy-tumblr-for-1-1-billion.html?pagewanted=all&_r=0 |title=Yahoo to Buy Tumblr for $1.1 Billion |newspaper=[[The New York Times]] |date=May 19, 2013 |first1=Michael J. |last1=de la Merced |first2=Nick |last2=Bilton |first3=Nicole |last3=Perlroth |access-date=October 10, 2014 }}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಟಂಬ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವು $ ೨೩೦ ಮಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಜುಲೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ವಾಲ್‍ಸ್ಟ್ರೀಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಷೇರುಗಳು ೧.೭% ನಷ್ಟು ಕುಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-23337176 |title=Yahoo revenue falls on slow ad sales |work=BBC News |date=July 16, 2013 |access-date=July 18, 2013 }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ನೇಮಕದ ನಂತರದ ೧೪ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಷೇರು ಬೆಲೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=6 Things We Learned From Marissa Mayer and Mark Zuckerberg at TechCrunch Disrupt 2013|url=http://searchenginewatch.com/article/2296067/6-Things-We-Learned-From-Marissa-Mayer-and-Mark-Zuckerberg-at-TechCrunch-Disrupt-2013|work=Search Engine Watch|publisher=Incisive Media Incisive Interactive Marketing LLC|access-date=September 23, 2013|author=Victoria Edwards|date=September 21, 2013}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಚೀನಾದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಅಲಿಬಾಬಾ ಗ್ರೂಪ್‍ನಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಮೊದಲು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/12/21/magazine/what-happened-when-marissa-mayer-tried-to-be-steve-jobs.html|title=What Happened When Marissa Mayer Tried to Be Steve Jobs|date=December 21, 2014|work=[[The New York Times]]}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಬೆಲ್ ಕರ್ವ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಬೆಲ್ ಕರ್ವ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.v<ref>{{cite magazine|author=(Yahoo! Inc) |url=http://www.businessweek.com/articles/2013-11-12/yahoos-latest-hr-disaster-ranking-workers-on-a-curve |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112185414/http://www.businessweek.com/articles/2013-11-12/yahoos-latest-hr-disaster-ranking-workers-on-a-curve |url-status=dead |archive-date=November 12, 2013 |title=Yahoo's Latest HR Disaster: Ranking Workers on a Curve |magazine=Businessweek |date=November 12, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref><ref name="allthingsd1">{{cite news|url=http://allthingsd.com/20131108/because-marissa-said-so-yahoos-bristle-at-mayers-new-qpr-ranking-system-and-silent-layoffs/ |title="Because Marissa Said So" – Yahoos Bristle at Mayer's New QPR Ranking |first=Kara |last=Swisher |author-link=Kara Swisher |publisher=AllThingsD |date=November 8, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref> ಕೆಲವು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೌಕರರು ದೂರಿದರು.<ref name="allthingsd1"/> ೨೦೧೬ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂನ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮಾಜಿ ಯಾಹೂ ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/02/technology/yahoo-employee-ranking-system-lawsuit.html|title=A Yahoo Employee-Ranking System Favored by Marissa Mayer Is Challenged in Court|date=February 2, 2016|work=[[The New York Times]]}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಫಾರ್ಚೂನ್‍ನ ೪೦ ಅಂಡರ್ ೪೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು,<ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/|title=Fortune Most Powerful Women in Business|publisher=money.cnn.com |access-date=November 25, 2013}}</ref> ಮತ್ತು ಅದೇ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆ ವರ್ಷ ವಿಶ್ವದ ೧೬ ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/most-powerful-women/marissa-mayer-16/|title=Fortune Most Powerful Women in Business|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=January 14, 2015|archive-date=January 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112081010/http://fortune.com/most-powerful-women/marissa-mayer-16/|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="Nicholas Carlson"/><ref name="Vauhini Vara"/><ref name="fortune.com">{{cite magazine|url=http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|title=Here Are the World's 19 Most Disappointing Leaders - Fortune|date=March 30, 2016|magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref> ಯಾಹೂ ಷೇರುಗಳು ೨೦೧೫ ರಾದ್ಯಂತ ೩೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕುಸಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು, ಹಾಗೂ ೧೨ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref>{{cite web|author=Josh Lipton |url=https://www.cnbc.com/2015/10/20/what-options-does-marissa-mayer-have-left.html |title=What options does Marissa Mayer have left? |website=Cnbc.com |date=October 20, 2015 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂ ಇಂಕ್‍ನ]] ಷೇರುದಾರರಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮೂಲದ ಹೆಡ್ಜ್ ಫಂಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‍ಓವಲ್‍, ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ಸಿ.ಇ.ಒ ಪದವಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.hngn.com/articles/160929/20151216/marissa-mayer-firing-yahoo-ceo-staff-save-company-shareholder.htm|title=Marissa Mayer: Firing Yahoo CEO, Staff Can Save Company, Says Shareholder|work=Headlines & Global News}}</ref> ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಕೂಡ ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/2016/01/06/investing/yahoo-marissa-mayer-starboard-value/|title=Hedge fund is sick of Yahoo CEO Marissa Mayer|author=Paul R. La Monica|date=January 6, 2016|work=CNNMoney}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯಾಹೂನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2016/2/1/10862040/yahoo-marissa-mayer-fail|title=Yahoo is laying off 1,700 and putting itself up for sale. Here's why.|author=Timothy B. Lee|date=February 2, 2016|work=Vox}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್, ಯಾಹೂ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/yahoo-ceo-marissa-mayer-says-company-is-considering-selling-its-internet-business-a6850426.html|title=Yahoo CEO Marissa Mayer says company is considering selling its internet business|author=Hazel Sheffield|date=February 3, 2016|work=The Independent}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂ ಅನ್ನು ವೆರಿಝೋನ್‍ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮೇಯರ್ $೨೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಮುಕ್ತಾಯದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Seth |last=Fiegerman |title=Marissa Mayer could get $23 million severance |url=https://money.cnn.com/2017/03/13/technology/yahoo-marissa-mayer-severance/ |work=CNN Money |date=March 13, 2017 |access-date=July 2, 2017}}</ref> ಮೇಯರ್ ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೧೭ ರಂದು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="resignsMercury">{{Cite web |first=Ethan |last=Baron |url=http://www.mercurynews.com/2017/06/13/yahoo-ceo-marissa-mayer-resigns-cites-achievements-by-fallen-firm-as-verizon-deal-closes/ |title=Yahoo CEO Marissa Mayer resigns, cites achievements by fallen firm as Verizon deal closes |work=[[The Mercury News]] |date=June 13, 2017 |access-date=July 5, 2017}}</ref> ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿದ್ದ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ೫೦% ನಷ್ಟು ಕಡಿತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೇಯರ್‌ಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು $೨೩೯ ಮಿಲಿಯನ್ ವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/technology/yahoo-marissa-mayer-compensation.html|title=Dissecting Marissa Mayer's $900,000-a-Week Yahoo Paycheck|last=Goel|first=Vindu|date=June 3, 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=June 3, 2017|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ ದಿನದಂದು, ಮೇಯರ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣದಲ್ಲಿ $ ೪೩ ಬಿಲಿಯನ್‍ ರಚಿಸುವುದು, [[ಯಾಹೂ]] ಸ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ೬೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, $ ೧.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಜಾಹೀರಾತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯಾಹೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.<ref name="resignsMercury"/> ಮೇಯರ್ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾಹೂನ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ ಭೇಟಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧೦ ಬಿಲಿಯನ್ ನಿಂದ ೪.೫ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಇಳಿದರೆ, ಗೂಗಲ್ ೧೭ ಬಿಲಿಯನ್‍ನಿಂದ ೫೬ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref name="YahooMonthlyVisits">{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Uj1A9AguFs&t=304s |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211214/2Uj1A9AguFs |archive-date=December 14, 2021 |url-status=live|title=Most Popular Websites 1996 - 2019 |work=Data is Beautiful, [[YouTube]] channel |date=October 14, 2019 |access-date=October 14, 2019}}{{cbignore}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೧೭ ರಂದು, ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಿಇಒಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೇಯರ್ ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಹೂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭದ್ರತಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಕುರಿತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದರು.<ref>[https://www.cbsnews.com/live-news/senate-panel-holds-hearing-on-equifax-breach-consumer-data-security-live-updates/ Shabbad, Rebecca] "Senate panel holds hearing on Equifax, Yahoo security breaches"; ''CBS News''; November 8, 2017.</ref><ref>[https://www.justice.gov/opa/pr/us-charges-russian-fsb-officers-and-their-criminal-conspirators-hacking-yahoo-and-millions Justice Dept.] "U.S. Charges Russian FSB Officers and Their Criminal Conspirators for Hacking Yahoo and Millions of Email Accounts"; U.S. Department of Justice; March 15, 2017.</ref> ====ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರೋಪಗಳು==== ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂನಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಕಾಟ್ ಆರ್ಡ್, "ಮೇಯರ್ ಯಾಹೂನ ಪುರುಷ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪೋಷಿಸಿದರು" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಕಂಪನಿಯ ಮುಖಪುಟದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಕರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರನ್ನು ಆ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Andrew |last=Soergel |title=Lawsuit Accuses Yahoo CEO Marissa Mayer of Discrimination Against Men |url=https://www.usnews.com/news/articles/2016-10-07/lawsuit-accuses-yahoo-ceo-marissa-mayer-of-discrimination-against-men |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008075432/http://www.usnews.com/news/articles/2016-10-07/lawsuit-accuses-yahoo-ceo-marissa-mayer-of-discrimination-against-men |archive-date=October 8, 2016 |url-status=live |work=U.S. News & World Report |date=October 7, 2016 |access-date=September 21, 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=Ethan Baron |url=https://www.mercurynews.com/2016/10/06/yahoo-ceo-marissa-mayer-led-illegal-purge-of-male-employees-lawsuit-charges/ |title=Lawsuit: Yahoo CEO Marissa Mayer led illegal purge of male workers |website=Mercurynews.com |date=October 6, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.sfchronicle.com/business/article/Yahoo-gender-discrimination-lawsuit-dismissed-12747779.php |title=U.S. district court dismisses Yahoo gender discrimination lawsuit |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |date=March 14, 2018 |access-date=February 20, 2019}}</ref> ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರಂಕುಶ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್ ವಾರ್ನ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಜಾಗೊಂಡ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಮೊಕದ್ದಮೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಎದುರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/02/technology/yahoo-employee-ranking-system-lawsuit.html |title=A Yahoo Employee-Ranking System Favored by Marissa Mayer Is Challenged in Court [Updated&#93; |website=[[The New York Times]] |date=February 2016 |access-date=February 1, 2016|last1=Goel |first1=Vindu }}</ref><ref>{{cite web|last=Tong |first=Brian |url=https://www.cnet.com/news/yahoos-mayer-sued-for-allegedly-forcing-out-male-employees/ |title=Yahoo's Mayer sued for allegedly forcing out male employees |website=Cnet.com |date=October 7, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/mans-suing-yahoo-for-gender-bias_us_56b25e1ce4b08069c7a5d2ad |title=Why A Man Is Suing Yahoo For Sexism |work=[[The Huffington Post]] |date=February 5, 2016 |access-date=December 2, 2016}}</ref> ===ಸನ್‍ಶೈನ್‍ (೨೦೧೮ ರಿಂದ)=== ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಯಾಹೂ ತೊರೆದ ನಂತರ, ಮೇಯರ್ ಮಾಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಎನ್ರಿಕ್ ಮುನೋಜ್ ಟೊರೆಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಲುಮಿ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿಯು ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-19/former-yahoo-ceo-marissa-mayer-creates-tech-startup-incubator|title=Former Yahoo CEO Marissa Mayer Creates Tech Startup Incubator|date=April 19, 2018|work=Bloomberg.com|access-date=April 19, 2018|language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೮, ೨೦೨೦ ರಂದು ಮೇಯರ್ ಲೂಮಿ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಅನ್ನು, ಅದರ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="Sunshine">{{Cite web|url=https://www.sunshine.com/|title=Sunshine|website=www.sunshine.com|access-date=April 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Brien|first=Sara |title=Former Yahoo CEO Marissa Mayer's new company launches its first product|url=https://www.cnn.com/2020/11/18/tech/marissa-mayer-sunshine/index.html|access-date=November 23, 2020|publisher=CNN|date=November 18, 2020 }}</ref> ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ಡೇಟಾ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಳಕೆದಾರರ ಐಫೋನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಾಗಿ ಸನ್‍ಶೈನ್‍ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Sunshine"/><ref>{{Cite web|title=Marissa Mayer's startup launches its first official product, Sunshine Contacts|url=https://social.techcrunch.com/2020/11/18/marissa-mayers-startup-launches-its-first-official-product-sunshine-contacts/|access-date=April 13, 2021|website=TechCrunch|date=November 18, 2020|language=en-US}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಮಂಡಳಿಗಳು== ಎಟಿ&ಟಿ ಇಂಕ್, [[ವಾಲ್ ಮಾರ್ಟ್]], ಮೈಸೊನೆಟ್ ಮತ್ತು ಜಾವ್‍ಬೋನ್ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೇಯರ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಕೂಪರ್-ಹೆವಿಟ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ, ಸ್ಯಾನ್‍ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಬ್ಯಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‍ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಲಾಭರಹಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite press release |url=https://about.att.com/story/2024/marissa-mayer-board-of-directors.html |title=Marissa Mayer Elected to AT&T Board of Directors |date=March 1, 2024 |publisher=AT&T}}</ref><ref>{{cite web|author=Jeff Blagdon |url=https://www.theverge.com/2013/4/25/4267660/marissa-mayer-joins-jawbone-board |title=Yahoo's Marissa Mayer joins Jawbone board |website=The Verge |date=April 25, 2013 |access-date=June 14, 2013}}</ref><ref>{{Cite press release|last=Maisonette|title=Maisonette Appoints Marissa Mayer To Board Of Directors|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/maisonette-appoints-marissa-mayer-to-board-of-directors-300863849.html|access-date=May 7, 2021|website=www.prnewswire.com|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Savitz|first=Eric|title=Wal-Mart Names Google's Marissa Mayer To Its Board|url=https://www.forbes.com/sites/ericsavitz/2012/04/16/wal-mart-names-googles-marissa-mayer-to-its-board/|access-date=July 19, 2012|work=[[Forbes]]|date=April 16, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Yahoo's new boss Marissa Mayer could see pay top $70m|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18919395|work=[[BBC]]|date=July 19, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> ==ವ್ಯಾಪಾರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು== ಮೇಯರ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಡ್-ಸೋರ್ಸ್ ಡಿಸೈನ್ ರಿಟೇಲರ್ ಮಿಂಟೆಡ್,<ref>{{cite news|title=Benchmark, Marissa Mayer Put $5.5M '''In S'''tationery Design And Retail Site Minted|url=https://techcrunch.com/2011/11/15/benchmark-marissa-mayer-put-5-5m-in-stationery-design-and-retail-site-minted/|work=TechCrunch}}</ref><ref name="startup-invest"/> ಲೈವ್ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ಲಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ್ ಏರ್‌ಟೈಮ್‍.ಕಾಂ,<ref name="startup-invest">{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/here-are-the-startups-new-yahoo-ceo-marissa-mayer-has-invested-in-2012-7?op=1 |title=Here Are The Startups New Yahoo CEO Marissa Mayer Has Invested In |website=Business Insider |date=July 16, 2012 |first=Jay |last=Yarow |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಪವರ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಯುಬೀಮ್,<ref name="startup-invest"/> ಆನ್‍ಲೈನ್ ಡಿಐವೈ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬ್ರಿಟ್ + ಕೊ,<ref name="startup-invest"/><ref>{{cite news|last=Kelly|first=Heather|title=Meet the 'Martha Stewart of tech'|url=http://www.cnn.com/2013/05/02/tech/innovation/brit-co|access-date=October 9, 2014|newspaper=CNN|date=May 10, 2013}}</ref> ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್,<ref name="startup-invest"/> ಗೃಹ ಅಲಂಕಾರಿಕ ತಾಣ ಒನ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಲೇನ್,<ref name="startup-invest"/><ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2011/02/11/one-kings-lane-silicon-valleys-newest-obsession/ |title=One Kings Lane: Silicon Valley's newest obsession |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=February 11, 2011 |first=Jessica |last=Shambora |access-date=October 9, 2014 }}</ref> ಜೆನೆಟಿಕ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನಟೆರಾ,<ref name="startup-invest"/> ಮತ್ತು ನೂಟ್ರೋಪಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಮತ್ತು ಬಯೋಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನೂಟ್ರೊಬಾಕ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{citation |url=http://www.businessinsider.com/nootrobox-nootropics-startup-raises-seed-round-of-funding-2015-10 |title=Marissa Mayer and Mark Pincus invested in a startup that makes 'brain drugs' and chewable coffee |date=October 13, 2015 |work=[[Business Insider]]}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== [[File:Zachary Bogue (born 1975) at World Economic Forum Davos 2023.png|thumb|right|175px|೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೊಗ್]] ಮೇಯರ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಕೀಲ ''ಜ್ಯಾಖರಿ ಬೊಗ್'' ರನ್ನು ಮದುವೆ ಆದರು.<ref name="nymag2012" /><ref>{{cite news|last=Bigelow|first=Catherine|title=Google Employee No. 20 gets hitched|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Google-Employee-No-20-gets-hitched-3205183.php|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=December 23, 2009|access-date=July 19, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.businessinsider.in/12-spouses-who-are-lucky-to-be-married-to-the-most-powerful-women-in-Silicon-Valley/Zachary-Bogue-is-married-to-Marissa-Mayer-President-and-CEO-of-Yahoo/slideshow/48407276.cms |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-02-08 |archive-date=2016-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160725220114/http://www.businessinsider.in/12-spouses-who-are-lucky-to-be-married-to-the-most-powerful-women-in-Silicon-Valley/Zachary-Bogue-is-married-to-Marissa-Mayer-President-and-CEO-of-Yahoo/slideshow/48407276.cms |url-status=dead }}</ref> [[ಯಾಹೂ]] ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನದಂದು, ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ತಾನು ಗರ್ಭಿಣಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sellers|first=Patricia|title=New Yahoo CEO Mayer is pregnant|url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/16/mayer-yahoo-ceo-pregnant/|work=Postcards|publisher=[[CNNMoney.com]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826090532/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/07/16/mayer-yahoo-ceo-pregnant/|archive-date=August 26, 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Cain Miller|first=Claire|title=Marissa Mayer, New Yahoo Chief, Is Pregnant|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2012/07/17/marissa-mayer-new-yahoo-chief-is-pregnant/|newspaper=[[The New York Times]]|date=July 17, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/international-business/Googles-Marissa-Mayer-is-Yahoo-CEO-says-shes-pregnant/articleshow/15025986.cms|title=Google's Marissa Mayer is Yahoo CEO, says she's pregnant|work=[[The Times of India]]|date=July 18, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೨ ರಂದು ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|last=Carlson|first=Nickolas|title=Marissa Mayer Had A Baby Boy!|url=http://www.businessinsider.com/marissa-mayer-had-a-baby-boy-2012-10|website=Business Insider|access-date=October 1, 2012}}</ref> ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರಿನ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ,<ref>{{cite web|last=Gaynes|first=Sarah|title=Waaaa-hoo! Yahoo CEO asks others to name baby|url=http://bostonherald.com/business/technology/general/view.bg?articleid=1061164851&srvc=business&position=2|publisher=Bostonherald.com|access-date=October 3, 2012}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮ್ಯಾಕಲಿಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|last=Sellers|first=Patricia|title=Yahoo CEO Mayer reveals her baby's name|url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/10/22/yahoo-mayer-reveals-babys-name/?iid=HP_LN%20source|website=CNN Money|access-date=October 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205437/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2012/10/22/yahoo-mayer-reveals-babys-name/?iid=HP_LN%20source|archive-date=January 4, 2014|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಮೇಯರ್ ತಾನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅವಳಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Yahoo CEO Mayer gives birth to identical twin girls, Marielle and Sylvana|url=https://www.reuters.com/article/us-yahoo-mayer-idUSKBN0TT2BW20151210|website=Reuters|date=December 10, 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sheknows.com/parenting/articles/1111601/marissa-mayer-baby-names|title=Yahoo's Marissa Mayer reveals her twins' names a month after birth|author=Kim Grundy|work=SheKnows|date=February 4, 2016 }}</ref> ಅವರ ಹೆಸರು ಮರಿಯೆಲ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವಾನಾ.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/marissamayer/status/693489020601380865|title=marissamayer on Twitter|website=Twitter|access-date=April 21, 2016}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು== ಮರಿಸ್ಸಾ ೨೦೦೮, ೨೦೦೯, ೨೦೧೦, ೨೦೧೧, ೨೦೧೨, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ''ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮಾಗಾಜೀನ್‍''ನ ಅಮೇರಿಕಾದ ೫೦ ಅತೀ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳೆ ಉದ್ಯಮಿಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=MM-B-15/><ref>http://archive.fortune.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/14.html</ref> ಈ ೫೦ ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ೫೦, ೪೪, ೪೨, ೩೮, ೧೪, ೮ ಮತ್ತು ೧೬ ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ೩೩ ವಯಸ್ಸಿನ ಮರಿಸ್ಸಾ, ಈ ಮಾಗಾಜೀನ್‍ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೯ ರ ''ಗ್ಲಾಮರ್ ಮಾಗಾಜೀನ್'' ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ''ವಿಮೆನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೆರ್'' ಎಂದು ನೇಮಿಸಿತು.<ref name=MM-B-16/> ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ೨೧೦೨, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦, ೩೨ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೇಯರ್ ವೋಗ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[:en:Fortune 500|ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦]] ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಸಿಇಒ ಆದರು.<ref name="vogue2013"/> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟೈಮ್ ೧೦೦ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೪೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಗ್ರ ೪೦ ವ್ಯಾಪಾರ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.thewrap.com/fortunes-40-under-40-twitter-tops-facebook/ |title=Yahoo CEO Marissa Mayer First Female to Top Annual 40 Under 40 List |website=TheWrap |date=September 19, 2013 |access-date=November 28, 2013}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮೇಯರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರು ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ (ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦), ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆ (ಸಂಖ್ಯೆ ೮ ರಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ೪೦ ಅಂಡರ್ ೪೦ (ನಂ ೧) ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last=Sellers |first=Patricia |url=http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2013/11/21/mayer-women-businessperson-of-the-year/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131124194556/http://postcards.blogs.fortune.cnn.com/2013/11/21/mayer-women-businessperson-of-the-year/ |archive-date=November 24, 2013 |title=Marissa Mayer's unprecedented amazing trifecta – Postcards |publisher=Postcards.blogs.fortune.cnn.com |date=November 21, 2013 |access-date=November 28, 2013|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮೇಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="fortune.com"/> ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಿ‍‍‍ಚ್‍ಟೋಪಿಯಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ೫೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಿಇಒಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಸ್ಸಾರನ್ನು ೧೪ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://richtopia.com/inspirational-people/500-ceos|title=Top 500 CEOs: From Tim Cook to Justine Roberts, These Are the Most Influential CEOs in the World|work=Richtopia|access-date=January 22, 2016|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308084949/https://richtopia.com/inspirational-people/500-ceos/|url-status=dead}}</ref> ಮೇಯರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಹಿಳಾ ಸಿಇಒಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಗ್ರ ೫೦೦ [[:en:Fortune 500|ಫಾರ್ಚೂನ್ ೫೦೦]] ಕಂಪನಿy ಸಿಇಒಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ೪೯೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last1=Hinchliffe|first1=Emma|title=More women than ever lead Fortune 500 companies this year — but it's still not that many|url=https://mashable.com/2017/06/07/fortune-500-2017-women-ceos/#aMXEcanZAmqT|website=Mashable|date=June 7, 2017 |access-date=March 26, 2018|language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|refs= <!--not used<ref name=MM-B-01>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-10-12/google-s-marissa-mayer-takes-new-role-overseeing-location-local-services.html|first=Brian|last=Womack|work=[[Bloomberg Businessweek]]|title=Google Executive Marissa Mayer Takes New Role in Location, Local Services|date=October 12, 2010|access-date=April 21, 2012|url-access=subscription}}</ref>--> <!--not used<ref name=MM-B-02>{{cite web|url=http://www.vogue.com/vogue-daily/article/vd-the-bride-wore-snowflakes/|title=The Bride Wore Snowflakes|first=Sally|last=Singer|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=December 14, 2009|access-date=August 26, 2012|archive-date=April 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411132630/http://www.vogue.com/vogue-daily/article/vd-the-bride-wore-snowflakes/|url-status=dead}}</ref>--> <ref name="walmart20120416">{{cite web|title=Walmart Board of Directors Nominates New Candidate: Marissa Mayer to stand for election at Walmart's 2012 Annual Shareholders' Meeting| url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aS6iBhOAK7aY| website=Bloomberg|publisher=Bloomberg LP|access-date=December 26, 2014|date=April 16, 2012}}</ref> <!--not used<ref name=MM-B-03>{{Cite journal | last1 = Mayer | first1 = M.| doi = 10.1145/1352322.1352205 | title = Innovation, design, and simplicity at google | journal = [[SIGCSE|ACM SIGCSE Bulletin]] | volume = 40 | page = 199 | year = 2008 }}</ref>--> <ref name="holson">{{cite news|last=Holson|first= Laura|title=Putting a Bolder Face on Google |newspaper=[[The New York Times]]|date=March 1, 2009|page=BU-1|url=https://www.nytimes.com/2009/03/01/business/01marissa.html?th&emc=th}}</ref> <!--not used<ref name=MM-B-04>{{cite news|last=Stone|first=Brad|title=Marissa Mayer Is Yahoo's New CEO|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-07-16/marissa-mayer-is-the-new-yahoo-ceo|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717071424/http://www.businessweek.com/articles/2012-07-16/marissa-mayer-is-the-new-yahoo-ceo|url-status=dead|archive-date=July 17, 2012|newspaper=[[Bloomberg Businessweek]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref>--> <ref name=MM-B-05>{{cite news|url=http://www.wausau.k12.wi.us/departments/communityrelations/Dialogues/DialogueSpring10.pdf|title=Did You Know?|work=WSD Dialogue|publisher=[[Wausau School District]]|date=Spring 2010|page=11|access-date=August 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120182449/http://www.wausau.k12.wi.us/departments/communityrelations/Dialogues/DialogueSpring10.pdf|archive-date=November 20, 2012|url-status=dead}}</ref> <ref name=MM-B-06>{{cite news|last=Nalley|first=Steven|title=Wang attends National Youth Science Camp|url=http://www.starkvilledailynews.com/node/10393|newspaper=Starkville Daily News|date=June 28, 2012|access-date=July 16, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720050728/http://www.starkvilledailynews.com/node/10393|archive-date=July 20, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-08>{{cite news|url=http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=360|title=Google VP Marissa Mayer to Address 2009 IIT Graduates|work=IIT Media Room|publisher=[[Illinois Institute of Technology]]|date=March 25, 2009|access-date=May 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929012115/http://www.iit.edu/departments/pr/mediaroom/article_viewer_db.php?articleID=360|archive-date=September 29, 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="bitsblog">{{cite news|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/10/12/google-search-executive-marissa-mayer-takes-a-new-job/|title=At Google, Mayer Takes a New Job|work=[[The New York Times]] Bits Blog|first=Claire Cain|last=Miller|date=October 12, 2010|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-09>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57473243-93/googles-marissa-mayer-becomes-yahoo-ceo/|title=Google's Marissa Mayer becomes Yahoo CEO|last=Sloan|first=Paul|website=[[CNET]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-10>{{cite news|last=Guglielmo|first=Connie|title=Google's Page Says Mayer Will Be Missed; HP's Whitman Welcomes Yahoo's New CEO|url=https://www.forbes.com/sites/connieguglielmo/2012/07/16/googles-page-says-mayer-now-ceo-of-yahoo-will-be-missed/|newspaper=[[Forbes]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-11>{{cite news|last=Sorkin|first=Andrew Ross|author2=Rusli, Evelyn M|title=A Yahoo Search Calls Up a Chief From Google|url=https://dealbook.nytimes.com/2012/07/16/googles-marissa-mayer-tapped-as-yahoos-chief/?hp|newspaper=[[The New York Times]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-12>{{cite book |title=In the Plex: How Google Thinks, Works, and Shapes Our Lives |last=Levy |first=Steven |author-link=Steven Levy |year=2011 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-9658-5 |chapter=Part Four: Google's Cloud|chapter-url=https://books.google.com/books?id=V1u1f8sv3k8C&q=Part%20Four%3A%20Google's%20Cloud&pg=PP1}}</ref> <ref name=MM-B-15>{{cite web|title=14. Marissa Mayer|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/14.html|work=50 Most Powerful Women in Business|publisher=CNNMoney.com|access-date=March 2, 2013|date=October 8, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-16>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2009/11/06/marissa-mayer-gets-a-little-love-from-glamour-magazine/ |title=Marissa Mayer Chosen As A Glamour Magazine Woman of the Year|first=Leena |last=Rao|work=[[TechCrunch]]|date=November 6, 2009|access-date=April 21, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-17>{{cite news|last=Chang|first=Andrea|title=Google executive Marissa Mayer named Yahoo's new chief executive|url=https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-yahoo-ceo-marissa-mayer-20120716,0,7751622.story|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=July 16, 2012|access-date=August 26, 2012}}</ref> <ref name=MM-B-18>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48201624/ns/business-stocks_and_economy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918153542/http://www.msnbc.msn.com/id/48201624/ns/business-stocks_and_economy/|url-status=dead|archive-date=September 18, 2012|title=Yahoo snags Google's Mayer as CEO in surprise hire| first=Alexei|last=Oreskovic|author2=Lauria, Peter| agency=[[Reuters]]|work=[[MSNBC]]|date=July 16, 2012|access-date=July 18, 2012}}</ref> <!-- unused ref <ref name=GT-DEX-2012-CN-MP-X7>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-04-16/wal-mart-nominates-google-s-marissa-mayer-to-board.html|title=Wal-Mart Nominates Google's Marissa Mayer to Board| publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=April 17, 2012 |access-date=September 24, 2012}}</ref>--> }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|3217677|ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್}} * [http://richtopia.com/women-leaders/marissa-mayer-businesswoman-achievements "ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್: ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು"] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] sew6opd9nsc9t4an5jkj7waagt6bm3h 0 99089 1372637 1362702 2026-05-03T08:07:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372637 wikitext text/x-wiki ಲೀಲಾ ಪೂನಾವಾಲ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಇವರು ಲೀಲಾ ಫೌಂಡೇಷನಿನ ಸ್ಥಾಪಕರು. ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ. ಅಲ್ಫಾ ಲಾವಲ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.theweekendleader.com/Relationship/970/a-love-story.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-04-08 |archive-date=2019-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321135059/http://www.theweekendleader.com/Relationship/970/a-love-story.html |url-status=dead }}</ref> == ಜನನ == ಲೀಲಾ ಪೂನಾವಾಲ ಅಥವಾ ಲೀಲಾ ತಡನಿಯವರು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೬, ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದಿನ]] ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಲೀಲಾರವರು [[ಸಿಂಧಿ]] ಕುಟುಂಬದ ೫ ಜನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. == ಜೀವನ == ಅದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನು]] ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಭಜನೆನೆಯ]] ಸಂದರ್ಭ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಪುಣೆಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತು. ಲೀಲಾರವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ [https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=C211US660D20150521&p=google ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220151431/https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=C211US660D20150521&p=google |date=2025-02-20 }} ಅನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಲೀಲಾ ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ '''ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ''' ಎಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದೆ ರಶ್ಟನ್ ಆಂಡ್ ಹಾರ್ನ್ಸ್ ಬೈ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ರತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಫಿರೋಜ್ ಪೂನಾವಾಲರ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಲೀಲಾರಿಗೆ ಫಿರೋಜ್ ಜೊತೆ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪೆನಿಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಪತಿ ಪತ್ನಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಲೀಲಾ [http://vishvakannada.com/ ಅಲ್ಫಾ ಲಾವಲ್] ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಕಂಪೆನಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ೨ ದಶಕಗಳ ದೀರ್ಘ ಪರಿಶ್ರಮದ ನಂತರ ಅದರ ಸಿ.ಇ.ಒ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಸಿ.ಇ.ಒ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ '''ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ''' ಎಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಫಾ ಲಾವಲ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಒಟ್ಟು ವಹಿವಾಟು ೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿಂದ ೨.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೀಲಾರವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಲೀಲಾ ಫೌಂಡೇಷನ್ == ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಪೂನಾವಾಲ ದಂಪತಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.ಲೀಲಾರು ತಮ್ಮ ೫೩ನೆಯ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ಉಡುಗೊರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಹಣವನ್ನು ೨೦ ಜನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಪುಣೆ]],[https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=C211US660D20150521&p=google ಅಮರಾವತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220151431/https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=C211US660D20150521&p=google |date=2025-02-20 }} ಮತ್ತು [http://vishvakannada.com/ ವಾರ್ದಾ] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರನ್ನು ಉನ್ನತ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>https://economictimes.indiatimes.com/magazines/corporate-dossier/how-alfa-lavals-lila-poonawalla-is-leveraging-lessons-from-career-to-promote-higher-education-for-underprivileged-girls/articleshow/34829121.cms?intenttarget=no</ref> ಇದರ ೨೦ ವರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ೮೨೨೫ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರ ಉನ್ನತ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಪೂನಾವಾಲರ ಪತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] k46q57m1aggacby6e97yywokxqz5ijg 0 112559 1372626 1361507 2026-05-03T03:03:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372626 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:2021–22 WBBL MR v SS 21-10-30 Yadav (02).jpg|thumb|ರಾಧಾ ಯಾದವ್]] '''ರಾಧಾ ಪ್ರಕಾಶ್ ಯಾದವ್'', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ್ತಿ. ಇವರು ಎಡಗೈ ಲೆಗ್ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲರ್. ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬೈ]], [[ಬರೋಡ]] ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/13533/radha-yadav</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ರಾಧಾ ಯಾದವ್ ರವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೧, ೨೦೦೦ರಂದು [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಓಂ ಪ್ರಕಾ‍ಶ್ ಓರ್ವ ತರಕಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ. ಇವರ ತಂದೆಗೆ ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳಿದ್ದರು, ಮಗಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ ಆಟಕ್ಕೆ ಯಾವುದೆ ತರಹದ ತೊಂದರೆಗಳು ಆಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಏಳನೇ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ೧೨ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮುಂಬೈನ ಬೊರವಿಲಿಯ ಶಿವಸೇನೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಫುಲ್ ನಾಯ್ಕ ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಷ್ಟವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರ ಕೋಚ್ ಪ್ರಫುಲ್ ಇವರ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನ ಕರ್ಚ್ಚನ್ನು ಭರಿಸಿದರು. ನಂತರ ರಾಧಾರನ್ನು ಆನಂದಿಬಾಯಿ ದಾಮೋದರ್ ಕಾಲೆ ವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಇವರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟವನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.mid-day.com/articles/radha-yadav-mumbai-vegetable-vendors-daughter-becomes-india-cricketer/19239199{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.news18.com/cricketnext/profile/radha-yadav/68441.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬೈ]], [[ಬರೋಡ]] ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.sportskeeda.com/player/radha-yadav</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಸರಣಿಯ ೦೧ನೇ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮಾನ್ಸಿ ಜೋಶಿ ರವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿವರೆಗು ಕೇವಲ ಟಿ-೨೦ ಮಾತ್ರ ಆಡಿರುವ ಇವರು, ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೇಟ್‍ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.espncricinfo.com/series/18087/scorecard/1123206/south-africa-women-vs-india-women-1st-t20i-ind-w-in-sa-2017-18</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೭''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/960737.html</ref> === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೨೧''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] 010ycgxuzor7glcuz6829sdstz01gjb 0 122642 1372611 1359917 2026-05-02T20:08:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372611 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಕ್ವೀನ್ಸ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್(ರಾಣಿಯ ಹಾರ) | settlement_type = ವಾಯುವಿಹಾರ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = ಗಿರ್ಗಾಂವ್ ಚೌಪಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಭಾರತ]] | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಸ್ಥಳ ಮುಂಬೈ | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type1 = [[:en:States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[:en:Districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_type3 = ನಗರ | subdivision_name1 = [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | subdivision_name2 = [[:en:Mumbai City district|ಮುಂಬೈ ನಗರ]] | subdivision_name3 = [[ಮುಂಬೈ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = | utc_offset1 = | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[ಮರಾಠಿ]] | official_name = }} '''[[:en:Marine Drive, Mumbai|ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್]]''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮುಂಬೈನ '''ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರಸ್ತೆ''' ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ವಾಯುವಿಹಾರವಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿಹಾರವನ್ನು ಪಲ್ಲೊಂಜಿ ಮಿಸ್ತ್ರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಲ್ಲಿಯ, ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಆಕಾರದ ಆರು ಪಥದ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್]] ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಮರೈನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಗಿರ್ಗಾಂ ಚೌಪಾಟಿ]] ಇದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ರಸ್ತೆಯು ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಮುಂಬಯಿ|ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌]] ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[:en:Babulnath Temple|ಬಾಬುಲನಾಥ್]] ಮತ್ತು [[:en:Malabar Hill|ಮಲಬಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ಪಶ್ಚಿಮ-ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು '''ಕ್ವೀನ್ಸ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್(ರಾಣಿಯ ಹಾರ)''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.visittnt.com/blog/interesting-facts-marine-drive-mumbai/</ref> ಏಕೆಂದರೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಬೀದಿ ದೀಪಗಳು ನೆಕ್ಲೇಸ್‌(ಹಾರ)ನಲ್ಲಿರುವ ಮುತ್ತುಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_03-2016_27_skyline_at_Marine_Drive.jpg|thumb|ಮಲಬಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್.]] ಈ ರಸ್ತೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿ ''[[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್|ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] ರಸ್ತೆ'' ಎಂದು ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಈ ವಿಹಾರವು ತಾಳೆಮರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>https://www.visittnt.com/blog/interesting-facts-marine-drive-mumbai/</ref> ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಗಿರ್ಗಾಂ ಚೌಪಾಟಿ|ಚೌಪಟ್ಟಿ ಬೀಚ್]] ಇದೆ. ಇದು [[ಭೇಲ್ ಪುರಿ|ಭೇಲ್ ಪುರಿಗೆ]](ಸ್ಥಳೀಯ ತ್ವರಿತ ಆಹಾರ) ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕಡಲತೀರವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಸಹ ರಸ್ತೆಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಲು ಹಾಕುತ್ತವೆ. ಈ ರಸ್ತೆಯ ಕೆಳಗೆ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ನೆರೆಹೊರೆಯ ''ವಾಲ್ಕೇಶ್ವರ''ವಿದೆ. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಶ್ರೀಮಂತ [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿಗಳು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೯೨೦ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ ಮಹಲ್, ಝವೇರ್ ಮಹಲ್ ಮತ್ತು ಕೆವಲ್ ಮಹಲ್ ಸೇರಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ೧೯೩೭ ಮತ್ತು ೧೯೩೯ ರ ನಡುವೆ ಒಟ್ಟು ೧ ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2018-07-29 |title=Meher Marfatia: Three s company on Marine Drive |language=en |work=mid-day |url=https://www.mid-day.com/articles/meher-marfatia-threes-company-on-marine-drive/19650164 |access-date=2018-09-23 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೈದಾನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಬೆಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇದೆ. ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಈ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ೫-ಸ್ಟಾರ್ ಒಬೆರಾಯ್ (ಹಿಂದೆ ಒಬೆರಾಯ್ ಹಿಲ್ಟನ್ ಟವರ್, ಆದರೆ ೨೦೦೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಹೆಸರಿಗೆ ಮರಳಿತು), ದಿ ಇಂಟರ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್, ಹೋಟೆಲ್ ಮರೈನ್ ಪ್ಲಾಜಾ, ಸೀ ಗ್ರೀನ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು. ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್ [[ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಮುಂಬಯಿ|ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಆದ್ಯತೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ ಮೈದಾನಗಳು ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ-ಮಾತ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (CCI), [[:en:Brabourne Stadium|ಬ್ರಬೋರ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[:en:Hindu Gymkhana Ground|ಹಿಂದೂ ಜಿಮ್ಖಾನಾ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಾಂಖೆಡೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ವಾಂಖೆಡೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಗರ್ವೇರ್ ಕ್ಲಬ್ ಹೌಸ್‌, ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಬೈ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಮ್ಖಾನಾ, [[:en:Hindu Gymkhana, Mumbai|ಹಿಂದೂ ಜಿಮ್ಖಾನ]], [[:en:Parsi Gymkhana, Marine Drive|ಪಾರ್ಸಿ ಜಿಮ್ಖಾನಾ]] ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಜಿಮ್ಖಾನಾದಂತಹ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕಿ ಸುರಯ್ಯ ಅವರು ೧೯೪೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಂದು ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ನೆಲ-ಮಹಡಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಶಾ ಕುಟುಂಬದ ಬಾಡಿಗೆದಾರರಾಗಿ) 'ಕೃಷ್ಣ ಮಹಲ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಬೇಗಂ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. [[ನರ್ಗಿಸ್|ನರ್ಗೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ ಕಪೂರ್]] ಅವರಂತಹ ಅನೇಕ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು ೧೯೪೦ ಮತ್ತು ೫೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, [[ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (ಬಿಎಂಸಿ)|ಗ್ರೇಟರ್ ಮುಂಬೈನ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯು]], ಸಂಪೂರ್ಣ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ೭೨ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="resurface">{{Cite news |last=Makne |first=Eknath |date=22 October 2012 |title=Marine Drive will be smoother ride soon |agency=[[Daily News and Analysis]] |location=Mumbai |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_marine-drive-will-be-smoother-ride-soon_1754833 |access-date=2012-10-29}}</ref> ಅಪಘಾತಗಳು ಅಥವಾ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಹಲವಾರು ಬೋಲಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=10 March 2021 |title=Mumbai: Marine Drive gets steel barriers to avert attacks &#124; Mumbai News - Times of India |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-marine-drive-gets-steel-barriers-to-avert-attacks/articleshow/81418842.cms}}</ref> == ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು == ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ ರಸ್ತೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳುಃ * [[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಬಿಸಿಸಿಐ)|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ]] (ಬಿಸಿಸಿಐ) ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] (ಐಪಿಎಲ್) ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು ವಾಂಖೆಡೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಆವರಣದಲ್ಲಿವೆ. * [[ಮುಂಬೈ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ 'ಮುಂಬೈ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆ' ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Marine_Lines_Mumbai_2021.jpg|thumb|ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೆರೈನ್ ಡ್ರೈವ್.]] == ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು == ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ ರಂತೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು: * [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಐಎಎಫ್]] ವೈಮಾನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ, ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೨೦೦೪ * ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ - ೨೦೦೪ ರ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೯ ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ - ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮ್ಯಾರಥಾನ್. * ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಲೀಟ್ ರಿವ್ಯೂ ೧೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೧ - ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು ಐಎಫ್ಆರ್‌(IFR)ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು. * [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಉತ್ಸವ ೧೯೮೮. * ೧೯೯೩, ೨೦೦೩ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳು: ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಅಜ್ಮಲ್ ಕಸಬ್]], ಕಳವು ಮಾಡಿದ ಕಾರನ್ನು ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಓಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=6 May 2010 |title=Factbox: What happened during the Mumbai attacks |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-india-trial-attacks-idUSTRE64521N20100506}}</ref> ಕಸಬ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಸಹ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು(ಫಹಾದುಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಎಆರ್ ಚೋಟಾ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ), ಟ್ರೈಡೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಒಬೆರಾಯ್ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ (NSG) ಕಮಾಂಡೋಗಳಿಂದ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಮೊದಲು ಇವರು ೩ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೩೦ ಜನರನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರೈಫಲ್‌ಗಳು, ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕಗಳಿಂದ ಕೊಂದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] 4s88xovam4a9fb6yy9a1d3g0jr5i97s 0 123400 1372615 1347575 2026-05-02T22:03:57Z Kiranveer Chahal 99251 1372615 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ | image = [[File:Janhvi Kapoor during baume and mercier event in 2026.jpg|280px]] | caption = ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ | parents = [[ಶ್ರೀದೇವಿ]]<br>ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=no|1997|03|7}} | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | years_active = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | occupation = ನಟಿ | relatives = ನೋಡಿ [[List of Hindi film clans#Kapoor family (of Surinder Kapoor)|Kapoor family]] }} '''ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಭಾರತೀಯ]] ನಟಿ. ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ '''ಧಡಕ್''' ಎಂಬ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ== ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ೧೯೯೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ರಂದು ನಟಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[:en: boney kapoor|ಬೋನಿ ಕಪೂರ್]] ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://m.timesofindia.com/topic/Janhvi-Kapoor |website=timesofindia.indiatimes.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=2 June 2019 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಖುಷಿ, ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಂದಿರು ನಟ ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಅನ್ಶುಲಾ ಕಪೂರ್.<ref>{{cite web |title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html |website=Hindustan Times |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=22 August 2019 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ನಟರಾದ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್ ಅವರ ಸೊಸೆ. ಮುಂಬೈನ ಧೀರೂಭಾಯ್ ಅಂಬಾನಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲೀ ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ನಟನಾ ಕೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿರುವ ಶಶಾಂಕ್ ಖೈತಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಧಡಕ್ ಮೂಲಕ ಕಪೂರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೬ ರ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:sairat|ಸೈರತ್‌]]ನ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ರಿಮೇಕ್ ಧಡಕ್, ಕಪೂರ್‌ನನ್ನು ಯುವ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಅವರು ಕೆಳವರ್ಗದ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ (ಖಟ್ಟರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಓಡಿಹೋದ ನಂತರ ಜೀವನವು ದುರಂತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=‘Dhadak’ reviews: Critics give film a thumbs down |url=https://gulfnews.com/going-out/movie-reviews/dhadak-reviews-critics-give-film-a-thumbs-down-1.2254597 |website=gulfnews.com |accessdate=29 December 2019 |language=en}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The Real Winner With Dhadak - Box Office India |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4133 |website=boxofficeindia.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Dhadak :Bollywood Box Office - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-dhadak/ |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=21 July 2018}}</ref> ಸಿಎನ್ಎನ್-ನ್ಯೂಸ್ ೧೮ ಗಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕೀಳರಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ನ ಅನ್ನಾ ಎಂ. ಎಂ. ವೆಟಿಕಾಡ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ದೋಷಪೂರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ದುಃಖಕರವೆಂದರೆ, ಜಾನ್ವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ". ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನೈಕಾ ಕಪೂರ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=Girls should be unapologetic about what they want: Janhvi Kapoor |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ians/girls-should-be-unapologetic-about-what-they-want-janhvi-kapoor-118091201224_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=12 September 2018 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಸಿನಿಮಾ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೮ !scope="row"|''ಧಡಕ್'' |ಪಾರ್ಥವಿ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೊರೀಸ್ (೨೦೨೦ಸಿನೆಮಾ )'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ನೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಆಂಥಾಲಜಿ ಫಿಲ್ಮ್; ಜೊಯಾ ಅಖ್ತರ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ರೂಹಿ ಅಫ್ಜಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ರೂಹಿ ಅರೋರ/ ಅಫ್ಸಾನ ಬೆಡಿ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ದೊಸ್ತನ ೨'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ಚಿತ್ರೀಕರನ<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|title=Janhvi Kapoor kicks off Dostana 2 shoot in Amritsar with lassi and a visit to Golden Temple.|work=[[Hindustan Times]]|date=7 November 2019|accessdate=9 November 2019|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109003116/https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|url-status=dead}}</ref> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Janhvi Kapoor at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|thumb|೨೫ ನೇ ಎಸ್‌ಒಎಲ್ ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ File:Janhvi Kapoor graces Lokmat Most Stylish Awards 2018 (04).jpg|thumb|ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ಲೋಕಮತ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲೀಶ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೯೭ ಜನನ]] dlqqyuyr5iutqtbc4s92k0b57sdistb 1372621 1372615 2026-05-03T02:22:01Z A826 72368 1372621 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ | image = File:Janhvi Kapoor during baume and mercier event in 2026.jpg | caption = ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ಕಪೂರ್ | parents = [[ಶ್ರೀದೇವಿ]]<br>ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1997|03|7}} | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | years_active = ೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | occupation = ನಟಿ | relatives = ನೋಡಿ [[w:List of Hindi film clans#Kapoor family (of Surinder Kapoor)|ಕಪೂರ್ ವಂಶಾವಳಿ]] }} '''ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಭಾರತೀಯ]] ನಟಿ. ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಬೋನಿ ಕಪೂರ್ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಪುತ್ರಿ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ '''ಧಡಕ್''' ಎಂಬ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ== ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ೧೯೯೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ರಂದು ನಟಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[:en: boney kapoor|ಬೋನಿ ಕಪೂರ್]] ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes |url=https://m.timesofindia.com/topic/Janhvi-Kapoor |website=timesofindia.indiatimes.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=2 June 2019 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಖುಷಿ, ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಂದಿರು ನಟ ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಅನ್ಶುಲಾ ಕಪೂರ್.<ref>{{cite web |title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html |website=Hindustan Times |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=22 August 2019 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ನಟರಾದ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್ ಅವರ ಸೊಸೆ. ಮುಂಬೈನ ಧೀರೂಭಾಯ್ ಅಂಬಾನಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲೀ ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ನಟನಾ ಕೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಇಶಾನ್ ಖಟ್ಟರ್ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿರುವ ಶಶಾಂಕ್ ಖೈತಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಧಡಕ್ ಮೂಲಕ ಕಪೂರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೬ ರ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:sairat|ಸೈರತ್‌]]ನ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ರಿಮೇಕ್ ಧಡಕ್, ಕಪೂರ್‌ನನ್ನು ಯುವ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು. ಅವರು ಕೆಳವರ್ಗದ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ (ಖಟ್ಟರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಓಡಿಹೋದ ನಂತರ ಜೀವನವು ದುರಂತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=‘Dhadak’ reviews: Critics give film a thumbs down |url=https://gulfnews.com/going-out/movie-reviews/dhadak-reviews-critics-give-film-a-thumbs-down-1.2254597 |website=gulfnews.com |accessdate=29 December 2019 |language=en}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=The Real Winner With Dhadak - Box Office India |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4133 |website=boxofficeindia.com |accessdate=29 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Dhadak :Bollywood Box Office - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-dhadak/ |accessdate=29 December 2019 |language=en |date=21 July 2018}}</ref> ಸಿಎನ್ಎನ್-ನ್ಯೂಸ್ ೧೮ ಗಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕೀಳರಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ನ ಅನ್ನಾ ಎಂ. ಎಂ. ವೆಟಿಕಾಡ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ದೋಷಪೂರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ದುಃಖಕರವೆಂದರೆ, ಜಾನ್ವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ". ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನೈಕಾ ಕಪೂರ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=Girls should be unapologetic about what they want: Janhvi Kapoor |url=https://wap.business-standard.com/article/news-ians/girls-should-be-unapologetic-about-what-they-want-janhvi-kapoor-118091201224_1.html |website=Business Standard India |accessdate=29 December 2019 |date=12 September 2018 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಸಿನಿಮಾ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೮ !scope="row"|''ಧಡಕ್'' |ಪಾರ್ಥವಿ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೊರೀಸ್ (೨೦೨೦ಸಿನೆಮಾ )'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ನೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಆಂಥಾಲಜಿ ಫಿಲ್ಮ್; ಜೊಯಾ ಅಖ್ತರ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ರೂಹಿ ಅಫ್ಜಾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ರೂಹಿ ಅರೋರ/ ಅಫ್ಸಾನ ಬೆಡಿ |ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |- |೨೦೨೦ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''ದೊಸ್ತನ ೨'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ಟಿಬಿಎ |ಚಿತ್ರೀಕರನ<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|title=Janhvi Kapoor kicks off Dostana 2 shoot in Amritsar with lassi and a visit to Golden Temple.|work=[[Hindustan Times]]|date=7 November 2019|accessdate=9 November 2019|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109003116/https://m.hindustantimes.com/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-dostana-2-shoot-in-amritsar-with-lassi-and-a-visit-to-golden-temple-see-pics/story-YMSbFGz7mODC4lGucuwXgO_amp.html|url-status=dead}}</ref> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Janhvi Kapoor at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|thumb|೨೫ ನೇ ಎಸ್‌ಒಎಲ್ ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ File:Janhvi Kapoor graces Lokmat Most Stylish Awards 2018 (04).jpg|thumb|ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್ ಲೋಕಮತ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲೀಶ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೯೭ ಜನನ]] 4os4smcghcx9j86bwwk6kyd9eaoa8yh 0 130115 1372612 1360017 2026-05-02T21:15:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372612 wikitext text/x-wiki {{good article}} {{Infobox military person | honorific_prefix = ಮೇಜರ್ | name = ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ | honorific_suffix = [[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ|PVC]] | image = Somnath Sharma 2003 stamp of India.jpg | image_size = 250 px | caption = ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾರವರ ಚಿತ್ರವಿರುವ [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ]] | birth_name = | birth_date = ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೨೩ | birth_place = ದಾದ್, ಕಾಂಗ್ರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಂಜಾಬ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಭಾರತ), ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | death_date = {{Death date and age|1947|11|3|1923|1|31|df=y}} | death_place = ಬಡ್ಗಾಮ್, [[ಭಾರತ]] | resting_place = | servicenumber = IC-521{{Sfn|Chakravorty|1995|pp=75–76}} | resting_place_coordinates = | residence = | branch = [[File:Purported flag of the Royal Indian Army.svg|24px]] [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌‌ ಭಾರತೀಯ‌ ಸೇನೆ]] <br> [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] | serviceyears = 1942–1947 | rank = [[File:Major of the Indian Army.svg|24px]] ಮೇಜರ್ | other_names = | awards = {{plainlist| *[[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ]] }} | unit = ಕುಮಾವ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌, ೪ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ‌ಕುಮಾವ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ |battles = *[[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]] *ಅರಾಕನ್ ಅಭಿಯಾನ ೧೯೪೨-೪೩ *೧೯೪೭ರ ಇಂಡೋ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಯುದ್ಧ *ಬಡ್ಗಾಮ್ ಕದನ | education = | allegiance = [[File:British_Raj_Red_Ensign.svg|24px]]ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾರತ <br> [[File:Flag_of_India.svg|24px]] [[ಭಾರತ]] | relations = ಜನರಲ್ ವಿ.ಎನ್ ಶರ್ಮ (ಸಹೋದರ) }} [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ '''ಮೇಜರ್ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ''' ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಿಲಿಟರಿ ಪುರಸ್ಕಾರವಾದ [[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ]] ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಮೊದಲಿಗರು. (೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೨೩ - ೩ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೭).<ref>{{Cite web|url=http://gallantryawards.gov.in/Awardee/somnath-sharma|title=SOMNATH SHARMA {{!}} Gallantry Awards|website=Gallantry Awards, Government of India|access-date=15 December 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216091208/http://gallantryawards.gov.in/Awardee/somnath-sharma|archivedate=16 December 2017}}</ref> ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್, ೧೯ನೇ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|title=Major Somnath Sharma: A hero for generations of soldiers - ADU News|url=https://www.aviation-defence-universe.com/a-hero-for-generations-of-soldiers/|access-date=2020-06-23|website=www.aviation-defence-universe.com}}</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅರಾಕನ್ ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ೧೯೪೭-೧೯೪೮ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ನವೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೪೭ರಂದು ಶ್ರೀನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಒಳನುಸುಳುವವರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಾಗ ಹುತಾತ್ಮರಾದರು; ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ== ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮಾ ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೨೩ ರಂದು ಪಂಜಾಬ್ನ ಕಾಂಗ್ರಾದ ದಾದ್ನಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ) ದೋಗ್ರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ, ಅಮರ್ ನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="The soldier who won India's first Param Vir Chakra">{{cite web|title=The soldier who won India's first Param Vir Chakra|url=http://www.rediff.com/news/2006/nov/03spec.htm|website=Rediff|accessdate=24 September 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211015333/http://www.rediff.com/news/2006/nov/03spec.htm|archivedate=11 December 2016}}</ref> ಅವರ ಹಲವು ಸಹೋದರರೂ ಕೂಡ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ನ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಶರ್ಮಾ ನೈನಿತಾಲ್ನ ಶೆರ್ವುಡ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ಯಾಂಡ್ಹರ್ಸ್ಟ್ನ ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜನಿಂದ ಕಲಿತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಸೋಮನಾಥ್ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಮಿಲಿಟರಿ ವೃತ್ತಿ== ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೨, ೧೯೪೨ ರಂದು, ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ೮ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್, ೧೯ನೇ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು (ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ೪ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್, ಕುಮಾನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು). ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರಾಕನ್ ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಲ್ [[ಜನರಲ್ ಕೆ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ|ಕೆ.ಎಸ್. ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅವರು ನಂತರ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿ ೧೯೫೭ರಿಂದ ೧೯೬೧ ರವರೆಗೆ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕೆ. ಡಿ. ವಾಸುದೇವ ಅವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ವಾಸುದೇವ ೮ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಮಲಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಎದುರಿಸಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನೂರಾರು ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಾಣ ಕಾಪಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ತಾವೇ ಪ್ರಾಣಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="The soldier who won India's first Param Vir Chakra" /> ===ಬಡ್ಗಾಮ್‌ ಕದನ=== ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೭, ೧೯೪೭ರಂದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಮಾನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ನ ೪ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ನ ಡಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು.. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಾಕಿ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಎಡಗೈ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ತನ್ನ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೩ರಂದು, ಮೂರು ಕಂಪನಿಗಳ ಬ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಗಸ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬಡ್ಗಾಮ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರದಿಂದ ಶ್ರೀನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಒಳನುಸುಳುಕೋರರನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಶತ್ರುಗಳ ಯಾವುದೇ ಚಲನವಲನ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಮೂರು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2: 00 ಕ್ಕೆ ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವು. ಆದರೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಡಿ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೨:೩೫ಕ್ಕೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆನ ಬಡ್ಗಾಮ್ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮನೆಗಳಿಂದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮುಗ್ಧ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರತಿದಾಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಲಷ್ಕರ್‌ ನ ೭೦೦ ಒಳನುಸುಳುಕೋರರ ತಂಡ ಗುಲ್ಮಾರ್ಗ್ನ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಡ್ಗಾಮ್ ಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಡಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮರ ಡಿ ಕಂಪನಿ ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಎರಡನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶರ್ಮಾ ತಾವಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಭಾರೀ ಗುಂಡಿನ ಕಾಳಗದ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಏಳರಿಂದ ಒಂದರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಲು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದರು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಓಡುವಾಗ ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಡುಗಳು ಅವರಿಗೂ ತಗಲುತ್ತವೆ. ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಗುಂಡಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದಾಗ, ಶರ್ಮಾ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ, ಲಘು ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸ್ವತಃ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಳನುಸುಳುಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಶತ್ರುಗಳ ಒಂದು ಶೆಲ್ ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು, ತಮ್ಮ ಬ್ರಿಗೇಡ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸಿದರು: "ಶತ್ರುಗಳು ನಮ್ಮಿಂದ ಕೇವಲ ೫೦ ಗಜಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಾನು ಒಂದು ಇಂಚು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಬುಲೆಟ್ ಇರುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ." - ಮೇಜರ್ ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮಾ, ಬಡ್ಗಾಮ್ ಕದನ, ೧೯೪೭ ಕುಮಾನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ನ ೧ ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ನಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿ ಬಡ್ಗಾಮ್ ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಕಂಪನಿಯು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಾನವು ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಳನುಸುಳುಕೋರರ ೨೦೦ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಶತ್ರುಗಳ ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಶ್ರೀನಗರ ವಾಯುನೆಲೆಗೆ ಹಾರಲು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಸಮಯ ದೊರೆಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶರ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಒಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಡಿ ಕಂಪನಿಯ ೨೦ ಇತರ ಸೈನಿಕರು ಮೃತರಾದರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಶವವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಇದು ಗುರುತಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ವಿರೂಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಅವರ ಪಿಸ್ತೂಲಿನ ಚರ್ಮದ ಹೋಲ್ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಕಿಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Major Somnath Sharma statue at Param Yodha Sthal Delhi.jpg|thumb|right|ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮಾರ ಮೂರ್ತಿ, ಪರಮಯೋಧ ಸ್ಥಳ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ, ದೆಹಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:National War Memorial India, Circle of Sacrifice, Somnath Sharma.jpg|thumb|ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮಾರ ಹೆಸರು, ತ್ಯಾಗಚಕ್ರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕ, ದೆಹಲಿ]] ==ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ== ಶ್ರೀನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ೧೯೪೭ರ ನವೆಂಬರ್ ೩ರಂದು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸೋಮನಾಥ ಶರ್ಮಾ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ೨೧ ಜೂನ್ ೧೯೫೦ರಂದು, ಪರಮ್ ವೀರ್ ಚಕ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲು ಗೆಜೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ, ಶರ್ಮಾ ಸಹೋದರನ ಅತ್ತೆ ಸಾವಿತ್ರಿ ಖಾನೋಲ್ಕರ್ ಅವರು ಪರಮ ವೀರ್ ಚಕ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅಧಿಕೃತ ಉಲ್ಲೇಖವು ಹೀಗಿದೆ: ನವೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೪೭ರಂದು, ಮೇಜರ್ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಕಂಪನಿಗೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಬಡ್ಗಾಮ್‌ ಗೆ ಹೋಗಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದರು ಸುಮಾರು ೫೦೦ ರಷ್ಟಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಪು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀನಗರ ಎರಡಕ್ಕೂ ಉಂಟಾಗುವ ನೇರ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡ ಮೇಜರ್ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮಟ್ಟಿಸಿ ಹೋರಾಡಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು.. ವಿಪರೀತ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಅವರು ತೆರೆದ ಮೈದಾನದಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಬೆದರದೆ ಸತತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಂಪನಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲು ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಶತ್ರುಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೈಟ್ ಮೆಷಿನ್ ಗನ್ ಗಳಿಗೆ ಬುಲೆಟ್ ಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಕೈಹಾಕಿದರು. ಈ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಎಡಗೈ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿದ್ದು, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬುಲೆಟ್ಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸತತವಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದರು. ಒಂದು ಷೆಲ್ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿದ್ದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ಮೇಜರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಕಂಪನಿಯು ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಅವರ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಉದಾಹರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶತ್ರುವು ಮುಂದುವರಿಯದಂತೆ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ತುಕಡಿಗಳು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಧಾವಿಸಲು ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಈ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಏಳು:ಒಂದರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದ್ದ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಅವರ ಸೈನಿಕರನ್ನುಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಬಲಿದಾನದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಮೊದಲು ಬ್ರಿಗೇಡ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊನೆಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ, "ಶತ್ರುಗಳು ನಮ್ಮಿಂದ ಕೇವಲ ೫೦ ಗಜಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಾನು ಒಂದು ಇಂಚು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಬುಲೆಟ್ ಇರುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ." ==ಪರಂಪರೆ== ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯಮವಾದ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಸ್ಸಿಐ), ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರ ಹದಿನೈದು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಗಳಿಗೆ ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿತು.ಮೇಜರ್ ಸೋಮನಾಥ್ ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಅನ್ನು ೧೧ ಜೂನ್ ೧೯೮೪ರಂದು ಎಸ್ಸಿಐಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು. ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಟ್ಯಾಕರ್ ನಿರತವಾಗಿತ್ತು. ==ದೂರದರ್ಶನ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ== ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ ವಿಜೇತರ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಟಿವಿ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಕಂತು, ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ (೧೯೮೮) ೩ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೭ರ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಸಾಹಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಫಾರೂಕ್ ಶೇಖ್]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು [https://en.wikipedia.org/wiki/Chetan_Anand_(director) ಚೇತನ್ ಆನಂದ್] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ದೂರದರ್ಶನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|group=lower-alpha}} {{reflist|30em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{refbegin}} * {{citation|first1=B.C. |last1=Chakravorty|title=Stories of Heroism: PVC & MVC Winners|year=1995|publisher=[[Allied Publishers]]|location=New Delhi|isbn=978-81-7023-516-3|language=English|url=https://books.google.com/books?id=uzizVBSb4YsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} * {{citation|title=Thimayya: An Amazing Life |last1=Khanduri|first1=Chandra B. |year=2006|publisher=Knowledge World|location=New Delhi |isbn=978-81-87966-36-4|url=https://books.google.com/books?id=ZWXfAAAAMAAJ}} * {{Citation|last1 =NCERT|first1=Govt. of India|author-link=National Council of Educational Research and Training|year =2016|title=Veer Gaatha|publisher=[[National Council of Educational Research and Training]]|publication-place=New Delhi|url=http://www.ncert.nic.in/publication/Miscellaneous/pdf_files/veergatha.pdf|isbn=978-93-5007-765-8}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Somnath Sharma}} * {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=qBiPrnymPyE |title=Param Vir Chakra - Major Somnath Sharma - Episode-1m |format=Video |publisher=HimalayaFilmsIndia |via=[[YouTube]]}} * {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=KBddIfd17Zg |title= Major Somnath Sharma - Param Vir Chakra |format=Video |publisher=Param Vir Chakra |via=[[YouTube]]}} * ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ವೀರ ಸೈನಿಕರ ಯಶೋಗಾಥೆಗಳು - [https://www.sahityabooks.com/shop/itihasa/ranaveelya/ ರಣವೀಳ್ಯ - ರಾಷ್ಟ್ರೋತ್ಥಾನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೊದಲ ಕಾಣಿಕೆ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Sharma, Somnath}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Indian military personnel killed in action]] [[ವರ್ಗ:Recipients of the Param Vir Chakra]] [[ವರ್ಗ:೧೯೨೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1947 deaths]] [[ವರ್ಗ:Rashtriya Indian Military College alumni]] ma2vey2mfnj26nu9mx4bkpzkzsjse6p 0 140264 1372603 1358465 2026-05-02T15:42:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372603 wikitext text/x-wiki  [[ಚಿತ್ರ:Lala_Hansraj.jpg|thumb| ಲಾಲಾ ಹಂಸ್ ರಾಜ್, ೧೯೧೫]] '''ಲಾಲಾ ಹಂಸ್ ರಾಜ್''' (೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೬೪ - ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೮) ಅವರನ್ನು '''ಮಹಾತ್ಮ ಹಂಸ್ ರಾಜ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಶಿಕ್ಷಣ [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ|ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪರಾದ [[ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ|ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರ]] ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಗುರುದತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊ೦ದಿಗೆ,[[ಲಾಹೋರ್|೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ]] ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲ - ವೈದಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಡಿ ಎ ವಿ) ಲಾಹೋರ್‌ನಲ‍್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಡಿ ಎ ವಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ [[ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್|ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್ ಅವರ ದೇಶವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು]] . ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಡಿ ಎ ವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇಂದು ಡಿ ಎ ವಿ ಸುಮಾರು ೬೬೯ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸ೦ಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರು ೧೯ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೬೪ ರಂದು ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಹೋಶಿಯಾರ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಜ್ವಾರದ ಖತ್ರಿ ಕುಟು೦ಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3N4mGlbutbgC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA283&dq=born+in+a+khatri+family&hl=en|title=Encyclopedia of Hinduism|last=Cush|first=Denise|last2=Robinson|first2=Catherine|last3=York|first3=Michael|date=2012-08-21|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-18978-5|pages=283|language=en}}</ref> ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ೧೯ ವರ್ಷವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವರ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡರು.ನ೦ತರ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮುಲ್ಖ್ ರಾಜ್ ಅವರು ನೋಡಿಕೊ೦ಡರು. ತರುವಾಯ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿಷನರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಇದು ಅವರ ಜೀವನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ (ಬಿ ಎ) ಪದವಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ '''ಮುಗಿಸಿದರು.''' == ವೃತ್ತಿ == ಅವರು ಬಿ ಎ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಬದಲು ಮೊದಲ ಡಿ ಎ ವಿ (ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲ - ವೈದಿಕ ಶಾಲೆ)ಯನ್ನು [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]]ದ ತಮ್ಮ ಸಹ ಸದಸ್ಯ ಗುರುದತ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊ೦ದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಲಾಹೋರ್‌ನ ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲ - ವೈದಿಕ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿನ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಡಿ ಎ ವಿ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆರ್ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. <ref>G. R. Thursby (1975) [https://books.google.com/books?id=abcfAAAAIAAJ&pg=PA141&dq=Lala+Hansraj&lr=&as_brr=0#PPA141,M1 ''Hindu-Muslim relations in British India: a study of controversy, conflict, and communal movements in northern India 1923-1928'']'', Published by BRILL, {{ISBN|90-04-04380-2}}. ''pp 141''.''</ref> ೧೮೯೩ ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವು ಎರಡು ವಿಭಾಗವಾಯಿತು.ಲಾಲಾ ಹನ್ಸ್ ರಾಜ್ ಮತ್ತು [[ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್|ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್]] ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಲಾಹೋರ್‌ನ ಡಿ ಎ ವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತೀವ್ರಗಾಮಿ ವಿಭಾಗವು ಪಂಡಿತ್ ಲೇಖ್ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಲಾಲಾ ಮುನ್ಶಿ ರಾಮ್ ( ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರು ಪಂಜಾಬ್ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆರ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭಾವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. <ref>[https://books.google.com/books?id=abcfAAAAIAAJ&pg=PA14&vq=Lala+Hans+Raj&dq=Lala+Hansraj&lr=&as_brr=0&source=gbs_search_s&cad=0 Split] Hindu Muslim: Page 14.</ref> ಅವರು ಮುಂದಿನ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಲಾಹೋರ್‌ನ ಡಿ ಎ ವಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಧ್ವಜದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಧರ್ಮ ಚಕ್ರವು ಇರಲು ಸೂಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/a-salute-to-the-man-who-designed-the-tricolour-pingali-venkaya-285987-2015-08-02|title=A salute to the man who designed the Tricolour: Pingali Venkayya|last=Archana|first=K.C.|date=2 August 2015|access-date=6 April 2018|publisher=India Today}}</ref> ಅವರು ೧೪ ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೮ ರಂದು [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಿಧನರಾದರು. == ಪರಂಪರೆ == ಇಂದು, ಪ೦ಜಾಬ್ ನ ಜಾಲ೦ಧರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ ಮಹಿಳಾ ಮಹಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ,ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪಂಜಾಬ್ ಹನ್ಸ್ ರಾಜ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾತ್ಮ ಹನ್ಸ್ ರಾಜ್ ಕಾಲೇಜು ರಸ್ತೆಯೂ ಒಳಗೊ೦ಡ೦ತೆ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ|ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು]] * [[ಹಿಂದೂ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿಗಳು|ಹಿಂದೂ ಸುಧಾರಕರು]] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಶ್ರೀ ರಾಮ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ''ಮಹಾತ್ಮಾ ಹಂಸ್ ರಾಜ್ , ಮೇಕರ್ ಆಫ್ ದ ಮಾಡನ್ ಪಂಜಾಬ್ .'' * ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ 'ಪಂಜಾಬಿ ಬ್ರ್ಯಡ್ರಿ' ಸ೦ಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಆರ್‌ ಎಂ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ * 'ದ ಲೆಗಸಿ ಆಫ್ ದ ಪಂಜಾಬ್ ' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಲೇಖನ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20100413163628/http://www.aryasamaj.org/eng_art/mahatma.htm ಹಂಸ್ ರಾಜ್: ಓರ್ವ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮ] * [http://vedicphilosophy.tripod.com/Mahatma_Hans_Raj.htm ಮಹಾತ್ಮ ಹಂಸ್ ರಾಜ್]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಉಲ್ಲೇಖ== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಾಪಕರು]] azzx69nuzbqzhb4o1jtiy03i67stosk 0 144347 1372605 1358782 2026-05-02T16:37:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372605 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|title=ಆಂಧ್ರಧೀಪತಿ, ದಕ್ಷಿಣಪದ, ತ್ರಿಸಂದ್ರಾಧಿಪತಿ, ಪರಮಹೇಶ್ವರ, ಜನಶ್ರಾವ್ಯ|image=|succession=[[Vishnukundina Dynasty|ವಿಷ್ನುಕುಂಡಿನ ರಾಜ]]|reign=ಸಿ.೪೪೦ – ಸಿ.೪೬೦|predecessor=ಮಾಧವ ವರ್ಮ ೧|successor=ವಿಕ್ರಮೇಂದ್ರ ವರ್ಮ ೨|dynasty=[[Vishnukundina dynasty|Vishnukundina]]|issue=[[ವಿಕ್ರಮೇಂದ್ರ ವರ್ಮ ೨]], [[ದೇವವರ್ಮ]]}} '''ಮಾಧವ ವರ್ಮ ೨''' ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ರಾಜವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು. ಅವರನ್ನು ಅವರ ರಾಜವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅವನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಘನತೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/book/show/28680623-history-of-the-andhras|title=History of the Andhras: Upto 1565 AD}}</ref> <ref name="Desa, Madras pp.422-427">Krishna Eao, B.V., 1942; Early Dynasties of the Andhra Desa, Madras; pp.422-427.</ref> <ref>Venkataramanayya, N.;1975I fhe Vishnukundins, Madras</ref> ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ [[ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶ|ವಾಕಾಟಕ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಡನೇ ಪೃಥ್ವಿಷೇನರ ಮೇಲೆ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯ. ಎರಡನೇ ಪೃಥ್ವಿಷೇನರ ಮಗಳು, ವಾಕಾಟಕ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. <ref name="exoticindiaart.com">{{Cite web|url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/administration-in-andhra-from-earliest-time-to-13th-century-d-old-and-rare-book-nal163/|title=Administration in Andhra: From the Earliest Time to 13th Century A.D. (An Old and Rare Book) &#124; Exotic India Art}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.livehistoryindia.com/story/people/the-vishnukundin-kings-of-andhra|title=The Vishnukundin Kings of Andhra|date=13 December 2017}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ, ಗೋವಿಂದ ವರ್ಮ ೧ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಗ. ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು - ವಿಕ್ರಮೇಂದ್ರ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವ ವರ್ಮ. <ref name="Fdaytalk- Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Telangana_History_Ancient_to_Modern_Peri/zay2DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PT78&printsec=frontcover|title=Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions|last=Fdaytalk|first=Fdaytalk|publisher=Fdaytalk|pages=612|access-date=23 December 2020}}</ref> == ಆಳ್ವಿಕೆ == ಅವನ ಹಿಂದಿನವನು ಮಾಧವ ವರ್ಮ ೧ (ಸಿ. ೪೨೦ – ಸಿ. ೪೫೫). ಅವರನ್ನು ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ರಾಜವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅವನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಅವನು ಪ್ರಬಲ [[ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶ|ವಾಕಾಟಕ]] ರಾಜ ಎರಡನೇ ಪೃಥ್ವಿಷೇನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಎರಡನೇ ಪೃಥ್ವಿಷೇನರ ಮಗಳು, ವಾಕಾಟಕ ಮಹಾದೇವಿಯ ವಿವಾಹ ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Telangana_History_Ancient_to_Modern_Peri/zay2DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PT78&printsec=frontcover|title=Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions|last=Fdaytalk|first=Fdaytalk|publisher=Fdaytalk|pages=612|access-date=23 December 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFdaytalk">Fdaytalk, Fdaytalk. [https://www.google.co.in/books/edition/Telangana_History_Ancient_to_Modern_Peri/zay2DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PT78&printsec=frontcover ''Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions'']. Fdaytalk. p.&nbsp;612<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2020</span>.</cite></ref> <ref name="Mahalakshmi Ramakrishnan: (1) (PDF) Vishnukundina Empire | Mahalakshmi Ramakrishnan">{{Cite journal|last=Ramakrishnan|first=Mahalakshmi|title=(1) (PDF) Vishnukundina Empire {{!}} Mahalakshmi Ramakrishnan|url=https://www.academia.edu/25578228|publisher=Academia edu|accessdate=22 December 2020}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Andhra Pradesh PSC notes: Vishnukundins- Andhra Pradesh PCS Exam Notes">{{Cite web|url=https://andhrapradesh.pscnotes.com/appsc-group-1-mains/paper-i/andhra-pradesh-history/vishnukundins/|title=Vishnukundins- Andhra Pradesh PCS Exam Notes|date=4 June 2017|website=Andhra Pradesh PSC notes|publisher=Andhra Pradesh PSC notes|access-date=23 December 2020}}</ref> ಅವನು [[ಕಲಿಂಗ|ಕಳಿಂಗವನ್ನು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ೩೩ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಪಲ್ಲವ|ಕಾಂಚೀಪುರಂನ ಪಲ್ಲವರ ಮೇಲೆ]] ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. <ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Telangana_History_Ancient_to_Modern_Peri/zay2DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PT78&printsec=frontcover|title=Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions|last=Fdaytalk|first=Fdaytalk|publisher=Fdaytalk|pages=612|access-date=23 December 2020}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFdaytalk">Fdaytalk, Fdaytalk. [https://www.google.co.in/books/edition/Telangana_History_Ancient_to_Modern_Peri/zay2DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PT78&printsec=frontcover ''Telangana History Ancient to Modern Period: Chapter Wise Most Common MCQ Questions'']. Fdaytalk. p.&nbsp;612<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2020</span>.</cite></ref> ಅವರು '''ಜನಾಶ್ರಯ'''ವನ್ನು ಬರೆದರು. <ref> ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ಒಂದು ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು- ''ತ್ರಿವಾರ ನಗರ ಭಾವನಾಗತಾ ಸುಂದರಿ ಹೃದಯ ನಂದನ'' (ತ್ರಿವಾರ ನಗರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಂದರ ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತಂದವರು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. </ref> ಆನಂದ ಗೋತ್ರಿಕರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ಅಮರಾಪುರವನ್ನು (ಆಧುನಿಕ [[ಅಮರಾವತಿ (ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ)|ಅಮರಾವತಿ]] ) ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. [[ಪಲ್ಲವ|ಪಲ್ಲವರ]] ನಿರಂತರ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅವರು ಔಟ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ದೇವ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮೂರನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ಅವರನ್ನು ಅದರ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. <ref name="S.R Ramanujan: The Lord of Vengadam A Historical Perspective">{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/THE_LORD_OF_VENGADAM/rntPBAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Madhava+Varma+II%22+-wikipedia&pg=PA23&printsec=frontcover|title=The Lord of Vengadam A Historical Perspective|last=Ramanujan|first=S.R|date=15 August 2014|publisher=Partridge Publishing India|isbn=9781482834635|edition=E-book|pages=268|access-date=23 December 2020}}</ref> == ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿ == ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ೮೦೦ ಆನೆಗಳು, ೧೫೦೦ ಅಶ್ವದಳದ ಕುದುರೆಗಳು, ೨೩ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಕಾಲಾಳುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ರಾಜವಂಶದ ಐಪುರ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಅವರ ಸೈನ್ಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: * ಆನೆಗಳು * ರಥಗಳು * ಅಶ್ವದಳ * ಪದಾತಿ ದಳ ಹಸ್ತಿಕೋಸನು ಆನೆ ಪಡೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ವೀರಕೋಶನು ಭೂಸೇನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ರಾಜರ ಪರವಾಗಿ ಸಹ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. <ref name="Venkataramanayya, N. p.25">Venkataramanayya, N.;1975I fhe Vishnukundins, Madras, p.25</ref> <ref>Sankaramrayanan* S,j 1977? The Vishnukundinas and their times, Delhi</ref> == ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ == *ಪೂರ್ವ-ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ *ಪಶ್ಚಿಮ - ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ *ಉತ್ತರ - ರೇವಾ, ನರ್ಮದಾ ನದಿ. *ದಕ್ಷಿಣ - ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರ. ಪುಲಿಕಾಟ್ ಕೆರೆ ಇರಬಹುದು. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.livehistoryindia.com/story/people/the-vishnukundin-kings-of-andhra|title=The Vishnukundin Kings of Andhra|date=13 December 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.livehistoryindia.com/story/people/the-vishnukundin-kings-of-andhra "The Vishnukundin Kings of Andhra"]. 13 December 2017.</cite></ref> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ನಾಣ್ಯಗಳು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.teluguwishesh.com/190-andhra-headlines-flash-news/67366-history-of-ancient-andhra-dynasty-vishnukundinas-historical-story.html|title=The History of Ancient Andhra Dynasty &#124; Vishnukundinas Dynasty &#124; Telugu Ancient Stories &#124; Telugu Historical Stories|access-date=2022-08-07|archive-date=2015-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822205405/http://www.teluguwishesh.com/190-andhra-headlines-flash-news/67366-history-of-ancient-andhra-dynasty-vishnukundinas-historical-story.html|url-status=dead}}</ref> ದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. == ಧರ್ಮ == ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನರ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮರ ಹಿಂದಿನ ರಾಜರ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] ಪೋಷಕರಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.harekrsna.com/sun/features/05-15/features3456.htm|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - May 2015}}</ref> == ಶಾಸನಗಳು == ಅವನ ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ಇತರ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನ ಅಧಿಕಾರವು ಪೂರ್ವ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರೇವಾ ( [[ನರ್ಮದಾ ನದಿ|ನರ್ಮದಾ]] ) ನದಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ತುಮ್ಮಲಗುಡೆಮ್ ಪ್ಲೇಟ್ಸ್ ೨ ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ನದಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಡಿತು ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. <ref>Sastry, B.I.; June, 1965? '*Indrapalanagaram Copper Plates” Bharathi, Vijayawada, pp.14-28</ref> <ref>Sastry, B*H.? July, 1965? opoCit* pp.2-14</ref> <ref>Kielhom, F. ? 1896-97? ‘‘Chickulla plates of Vikramendra</ref> [[ಗುಂಟೂರು]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದನು ಎಂದು ವೇಲ್ಪುರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ಪಲ್ಲವ|ಪಲ್ಲವರೊಂದಿಗಿನ]] ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ವೇಲ್ಪುರುವಿನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಎರಡನೇ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನರ್ಮದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು, [[ವೆಂಗಿನಾಡು|ವೆಂಗಿಯಲ್ಲಿ]] [[ನರ್ಮದಾ ನದಿ|ಸಾಲಂಕಾಯನ]] ರಾಜವಂಶವನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದನು, ಪಿಷ್ಟಾಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದನು. ಅವನು ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ಗುಂಟೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು. <ref>Sankaranarayanan, S; 1967-^8? "Velpuru stone inscription of ladhavavarman II", Epigraphia Indica Vol. XXXVII, Delhi, pp.125 ff.</ref> ಖಾನಾಪುರ ಫಲಕಗಳು: ಸ್ಥಳ: ಸತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. 'ಎರಡನೆಯ ಫಲಕವು ಸಾರ್ವಭೌಮ (ಚಕ್ರವರ್ತಿ) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾರಾಜ ಮಾಧವ ವರ್ಮ ೨'' ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶ|ವಾಕಾಟಕ ರಾಜ ಎರಡಾನೇ ಪೃಥ್ವಿಷೇನನನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ವಾಕಾಟಕ ರಾಜವಂಶ|ವಾಕಾಟಕ ಮಹಾದೇವಿಯ]] ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು, ಅವನು ಚಾತುರ್ವಂಶ, ಚತುರಾಶ್ರಮ, ಧರ್ಮ-ಕರ್ಮಸೇತು ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] brj0yw9miixjc7k9vvxwq3pb8ai54br 0 144879 1372635 1372230 2026-05-03T07:47:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372635 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">Temporal range: <span class="noprint"><span style="display:inline-block;">99.7–0&nbsp;[[Megaannum|Ma]]</span> </span><div style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; white-space:nowrap; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0; font-size:97%;"> <div style="position:absolute; height:100%; left:0px; width:207.23076923077px; padding-left:5px; text-align:left; background-color:rgb(254,217,106); background-image: linear-gradient(to right, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1));"><span class="noprint">[[Precambrian|PreꞒ]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,160,86); left:37.636923076923px; width:18.073846153846px;"><span class="noprint">[[Cambrian|Ꞓ]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(0,146,112); left:55.710769230769px; width:14.08px;"><span class="noprint">[[Ordovician|O]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(179,225,182); left:69.790769230769px; width:8.3261538461539px;"><span class="noprint">[[Silurian|S]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(203,140,55); left:78.116923076923px; width:20.409230769231px;"><span class="noprint">[[Devonian|D]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(103,165,153); left:98.526153846154px; width:20.307692307692px;"><span class="noprint">[[Carboniferous|C]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(240,64,40); left:118.83384615385px; width:15.907015384615px;"><span class="noprint">[[Permian|P]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(129,43,146); left:134.74086153846px; width:17.126830769231px;"><span class="noprint">[[Triassic|T]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(52,178,201); left:151.86769230769px; width:19.055384615385px;"><span class="noprint">[[Jurassic|J]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,198,78); left:170.92307692308px; width:26.738461538462px;"><span class="noprint">[[Cretaceous|K]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(253,154,82); left:197.66153846154px; width:14.543692307692px;"><span class="noprint">[[Paleogene|Pg]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(255,230,25); left:212.20523076923px; width:6.9215384615385px;"><span class="noprint">[[Neogene|N]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div><div style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;"><div style="position:absolute; height:8px; left:186.25538461538px; width:33.744615384615px; background-color:#360; opacity:0.42; "></div> <div style="position:absolute; height:8px; left:186.25538461538px; width:33.744615384615px; background-color:#360; opacity:1; "></div> <div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:187.25538461538px; width:31.744615384615px; background-color:#6c3;"></div> </div> </div> [[Late Cretaceous]] - present <ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="269">[http://www.fossilworks.org/cgi-bin/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=55292 ""Liriodendron""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929011248/http://www.fossilworks.org/cgi-bin/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=55292 |date=2022-09-29 }}. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="270">''Fossilworks''.</span></cite></ref></div> |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Liriodendron_tulipifera.jpg|frameless]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''Liriodendron tulipifera'' foliage and flower. <br /><br />[[Morton Arboretum]] acc. 500-67*21 |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|link=Template:Taxonomy/Liriodendron| e ]]</span> |- |Kingdom: |[[Plant|Plantae]] |- |''Clade'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Clade'': |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |''Clade'': |[[Magnoliids]] |- |Order: |[[Magnoliales]] |- |Family: |[[Magnoliaceae]] |- |Genus: |''[[Liriodendron]]''<br /><br /><small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Species |- | colspan="2" style="text-align: left" | * ''[[Liriodendron chinense]]'' (Hemsl.) Sarg. * ''[[Liriodendron tulipifera]]'' L. |} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with 'species' microformats]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] '''''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್''''' / / ˌl aɪriəˈdɛndrən , _ _ _ _ _ _ _ ˌ lɪr - , - ioʊ -/ [2] <ref>''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607.</ref> ) ಎರಡು ಜಾತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ಕುಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ (ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾಸಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಪರ್ಣಪಾತಿ|ಪತನಶೀಲವಾಗಿದೆ]]. ಈ ಮರಗಳನ್ನು '''ಟುಲಿಪ್ ಮರ''' ಅಥವಾ '''ಟುಲಿಪ್‌ಟ್ರೀ''' ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹೂವುಗಳು ಟುಲಿಪ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಟುಲಿಪ್ ಪಾಪ್ಲರ್''' ಅಥವಾ '''ಹಳದಿ ಪಾಪ್ಲರ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ "ಪೋಪ್ಲರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ನಿಜವಾದ ಪಾಪ್ಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನೋವುಡ್, ಸ್ಯಾಡಲ್-ಲೀಫ್ ಮರ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮರ ಸೇರಿವೆ. ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು ಗ್ರೀಕ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ: ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್, ಇದರರ್ಥ ಲಿಲಿಟ್ರೀ ಮತ್ತು ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ ಇದರರ್ಥ "ಟುಲಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವುದು". ಇದು ಟುಲಿಪ್‌ಗೆ ಅದರ ಹೂವುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ ''ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ'', ಪೂರ್ವ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್'', [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂಗೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಜಾತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜಾತಿಗಳು {{Convert|58.5|m|ft|0|abbr=on}} ವರೆಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.monumentaltrees.com/en/trees/tuliptree/records/|title=The thickest, tallest, and oldest tulip trees (Liriodendron tulipifera)}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಜಾತಿಗಳು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಎರಡು ಅಲೋಪಾಟ್ರಿಕವಾಗಿ ವಿತರಿಸಿದ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ನ'' ವಿವಿಧ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Liriodendron_chinense1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Liriodendron_chinense1.jpg/220px-Liriodendron_chinense1.jpg|thumb| ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್'' ರೆಂಬೆ. ಎಲ್''. ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ'' ದಳಗಳ ಕಿತ್ತಳೆ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]] == ವಿವರಣೆ == ''ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್'' ಮರಗಳು ಅವುಗಳ [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳಿಂದ]] ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ-ಕತ್ತರಿಸಿದ ನಾಚ್ ಅಥವಾ ನೇರವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಯ ಗಾತ್ರವು ೮-೨೨ ರಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಸೆಂ.ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೬-೨೫ ಸೆಂ. ಅಗಲ. ಎರಡೂ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಪತನಶೀಲವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದವು [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಮತ್ತು ಯುನ್ನಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite journal|doi=10.3390/f10010013|title=RAD-Seq Data Point to a Distinct Split in Liriodendron (Magnoliaceae) and Obvious East–West Genetic Divergence in L. Chinense|year=2018|last=Zhong|first=Yongda|last2=Yang|first2=Aihong|last3=Liu|first3=Shujuan|last4=Liu|first4=Lipan|last5=Li|first5=Yanqiang|last6=Wu|first6=Zhaoxiang|last7=Yu|first7=Faxin|journal=Forests|volume=10|page=13}}</ref> ಟುಲಿಪ್ ಮರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮರವಾಗಿದೆ, ೧೮-೬೦ ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೬೦-೧೨೦ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸೆಂ.ಮೀ. ಮರವು ೧೯೧.೮ ಅಡಿ (೫೮.೪೯ ಮೀಟರ್) ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.landmarktrees.net/spring%202011%20latest%20news.html|title=Landmark Trees|date=May 6, 2011|access-date=December 20, 2011}}</ref> ಅವರು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ, ತೆರೆದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಇದರ ಕಾಂಡವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದವಾದ, ಶಾಖೆ-ಮುಕ್ತ ಬೋಲ್ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಶಾಖೆಗಳ ತೆರೆದ, ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಕಿರೀಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಆಳವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>Michigan Trees</ref> ''ಎಲ್. ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ'' ''ಗೆ'' ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಎಲ್. ಚೈನೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ತೊಟ್ಟು ೪-೧೮ ಸೆಂ ಉದ್ದ. ಎಳೆಯ ಮರಗಳ ಮೇಲಿನ ಎಲೆಗಳು ಪ್ರೌಢ ಮರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಹಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ, ಅಥವಾ ಕಂದು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನದ ಶ್ರೀಮಂತ, ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೈಬ್ರಿಡೈಸ್ ಆಗುತ್ತವೆ. [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ೩-೧೦ ಸೆಂ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಟೆಪಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ - ಮೂರು ಹಸಿರು ಹೊರಗಿನ ಸೀಪಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ಒಳ [[ಎಸಳು|ದಳಗಳು]] ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಮತ್ತು ತಳದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಜ್ವಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ. ಅವು ಸುಮಾರು ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಟುಲಿಪ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮರದ ಹೆಸರು. ''ಎಲ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ'' ಹೂವುಗಳು ಮಸುಕಾದ [[ಸೌತೆಕಾಯಿ|ಸೌತೆಕಾಯಿಯ]] ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ಪುಂಕೇಸರ|ಕೇಸರಗಳು]] ಮತ್ತು ಪಿಸ್ತೂಲುಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಪೈಕ್ ಅಥವಾ ಗೈನೇಸಿಯಂ ಸುತ್ತಲೂ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕೇಸರಗಳು ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪಿಸ್ತೂಲುಗಳು ಸಮರಾಸ್ ಆಗುತ್ತವೆ. [[ಹಣ್ಣು]] ಸಮರಾಸ್ ೪-೯ ಒಂದು ಕೋನ್ ತರಹದ ಸಮುಚ್ಚಯವಾಗಿದೆ ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಟೆಟ್ರಾಹೆಡ್ರಲ್ ಬೀಜವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂದು ತುದಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಸ್ಪೈಕ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಚನ್ನು ರೆಕ್ಕೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Liriodendron_tulipifera_flower.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Liriodendron_tulipifera_flower.jpg/190px-Liriodendron_tulipifera_flower.jpg|right|thumb|190x190px| ಟುಲಿಪ್ ಮರದ ಹೂವು]] [[ಚಿತ್ರ:TinicumParkTuliptree.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/TinicumParkTuliptree.jpg/190px-TinicumParkTuliptree.jpg|right|thumb|190x190px| ತುಲಿಪ್ಟ್ರೀಗಳು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಬಹುದು. ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಈ ೧೩೦-ಅಡಿಯು ೫-ಅಡಿ ಟ್ರಂಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೌಢ ಓಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೇಪಲ್ಸ್ ಗುಂಪನ್ನು ಕುಬ್ಜಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.]] == ವಿತರಣೆ == ''ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್'' ಮರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕಾರದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಎತ್ತರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಓಕ್ಸ್, ಮೇಪಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮರಗಳ ಮೇಲಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ-ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಪಲಾಚಿಯನ್ ಕೋವ್ ಕಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಗಟ್ಟಿಮರದ ಇತರ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಳತೆಯ ಹಲವಾರು ಟುಲಿಪ್ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಕೋವ್ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ೧೫೦ ರಿಂದ ೧೬೫ ಮರಗಳು ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೬೬ ರಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮೦ ಮರಗಳು ಅಡಿಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧೭೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್'' ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಸ್ಥಳೀಯ ಟ್ರೀ ಸೊಸೈಟಿಯು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಜಾತಿಗಳಿಗಿಂತ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಟುಲಿಪ್ ಮರವು ೧೯೧.೯ ತಲುಪಿದೆ&nbsp;ಅಡಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಆವೃತಬೀಜ ಸಸ್ಯಗಳು|ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್]] ಮರ. <ref>{{Cite web|url=http://www.ents-bbs.org/viewtopic.php?f=256&t=2423|title=Fork Ridge Tuliptree- new eastern height record!!!|publisher=Eastern Native Tree Society, Will Blozan|access-date=Apr 29, 2011|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405174650/http://www.ents-bbs.org/viewtopic.php?f=256&t=2423|url-status=dead}}</ref> ಟುಲಿಪ್ ಮರವು ಪೂರ್ವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಪೈನ್, ಲೋಬ್ಲೋಲಿ ಪೈನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಹೆಮ್ಲಾಕ್ಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟುಲಿಪ್ ಮರಗಳ ವರದಿಗಳು ಅಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ನೇಟಿವ್ ಟ್ರೀ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಮರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕ್ರೌನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡದಿರುವ ಮಾಪನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ - ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳೆಯುವಾಗ ಕ್ಲೈನೋಮೀಟರ್‌ಗಳು / ಹೈಪ್ಸೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾಡಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೋಷವಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಗರಿಷ್ಟ ಸುತ್ತಳತೆಗಳು ಎದೆಯ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೨೪ ಮತ್ತು ೩೦ ಅಡಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಬಹುದು. ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ಮೋಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಟುಲಿಪ್ ಮರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ೨೦ ಅಡಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತಳತೆ. ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ-ಗಾತ್ರದ ಟುಲಿಪ್ ಮರವೆಂದರೆ ಸಾಗ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಜೈಂಟ್, ಇದು ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು {{Convert|4000|ft3|m3|abbr=on}} ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ. == ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು == ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ತೃತೀಯದಿಂದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ-ಯುಗದ [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ|ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗೆ, ಒಮ್ಮೆ [[wiktionary:circumpolar|ಸುತ್ತುವರಿದ]] ಉತ್ತರದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ "ಆರ್ಕ್ಟೋ-ತೃತೀಯ" ಕುಲಗಳಂತೆ, ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಮನದಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಶುಷ್ಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್'' ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. (ಹೆಸರನ್ನು ''ಲೆಪಿಡೋಡೆನ್ಡ್ರಾನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಫೈಲಮ್ ಲೈಕೋಪೊಡಿಯೋಫೈಟಾದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ-ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಪುಚ್ಛ ಸಸ್ಯಗಳು|ಟೆರಿಡೋಫೈಟ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಜೊಯಿಕ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಯುಗದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ). [[ಚಿತ್ರ:Geology_(1907)_(14753394636).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Geology_%281907%29_%2814753394636%29.jpg/220px-Geology_%281907%29_%2814753394636%29.jpg|thumb| ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಮ್ (ಎ), ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಟ್ ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ ಜಾತಿಗಳು.]] == ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Liriodendron_tulipifera_at_Vancouver_BC_10th_Ave_at_Dunbar_in_spring.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Liriodendron_tulipifera_at_Vancouver_BC_10th_Ave_at_Dunbar_in_spring.jpg/220px-Liriodendron_tulipifera_at_Vancouver_BC_10th_Ave_at_Dunbar_in_spring.jpg|thumb| ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಟುಲಿಪ್ ಮರಗಳು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.]] ''ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್'' ಮರಗಳು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ, ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ನೆರಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ, ಫಲವತ್ತಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರಿದಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ [[ಆಮ್ಲ|ಆಮ್ಲೀಯ]] [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣನ್ನು]] ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಬೀಜ ಅಥವಾ [[ಕಸಿಮಾಡುವಿಕೆ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕಸಿ ಮಾಡುವ]] ಮೂಲಕ. ಬೀಜದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೂಬಿಡಲು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[ಕಸಿಮಾಡುವಿಕೆ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕುಡಿ]] ಸಸ್ಯದ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕಸಿ ಮಾಡಿದ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೂವು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜಾತಿಯ ಮರವು (ಪಾಪ್ಲರ್ ಅಥವಾ ಟುಲಿಪ್‌ವುಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಉತ್ತಮವಾದ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ವೆನೆರಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ಉಪಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮಾರಾಟದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ "ಗಟ್ಟಿಮರದ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾದ ಹೆಚ್ಚು ಅಗ್ಗದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣದ ಪೋಪ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಿಂದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೀಠೋಪಕರಣ ತಯಾರಕರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಗಮ್ ವುಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರವು ಕೇವಲ ಮಧ್ಯಮ ಕೊಳೆತ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಲೈಟ್-ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಮರವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯು ಒಣಗಿದಾಗ, ಸುಮಾರು {{Convert|24|lb/cuft|g/cm3|abbr=on}} ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನೋವುಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಅಗೆಯುವ ದೋಣಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮರದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಉತ್ತಮ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಡದ ಗಾತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಟುಲಿಪ್ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಲೆಪಿಡೋಪ್ಟೆರಾ [[ಕಂಬಳಿಹುಳು|ಮರಿಹುಳುಗಳು]] ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಹುಲಿ ಸ್ವಾಲೋಟೈಲ್ ( ''ಪಾಪಿಲಿಯೊ ಗ್ಲಾಕಸ್'' ). == ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಳಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Liriodendron.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Liriodendron.jpg/200px-Liriodendron.jpg|right|thumb|200x200px| ಹಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್, ಹಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:Liriodendron_tulipifera_×_chinense_(Hybrid_of_Tulip_Tree)_(26532119311).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Liriodendron_tulipifera_%C3%97_chinense_%28Hybrid_of_Tulip_Tree%29_%2826532119311%29.jpg/220px-Liriodendron_tulipifera_%C3%97_chinense_%28Hybrid_of_Tulip_Tree%29_%2826532119311%29.jpg|thumb| ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್‌ನ ಮೊಗ್ಗು]] * ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್'' * ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ'' ** 'ಆರ್ಡಿಸ್' [[ಒಂದು]] ಸಣ್ಣ [[ಎಲೆ]], ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ** 'ಆರಿಯೊಮಾರ್ಜಿನಾಟಮ್' [[ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಹಳದಿ]]-ಅಂಚುಗಳ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ** 'ಫಾಸ್ಟಿಗಿಯಾಟಮ್' ನೆಟ್ಟಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ಅಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ (ಫಾಸ್ಟಿಜಿಯೇಟ್). ** 'ಫ್ಲೋರಿಡಾ' ಸ್ಟ್ರೈನ್ - ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಆರಂಭಿಕ ಹೂವು, ಎಲೆಗಳು ಸುತ್ತಿನ ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ** 'ಗ್ಲೆನ್ ಗೋಲ್ಡ್' ಹಳದಿ-ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ** 'ಮಿಡಿಯೋಪಿಕ್ಟಮ್' ಎಂಬುದು ಚಿನ್ನದ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. * 'ಚಾಪೆಲ್ ಹಿಲ್' ಮತ್ತು 'ಡಾಕ್ ಡಿಫೋರ್ಸ್ ಡಿಲೈಟ್' ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ಹಂಟ್,ಡಿ. (ಇಡಿ). ೧೯೯೮. ''ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿತ್ರರು'' . ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆಂಡ್ರಾಲಜಿ ಸೊಸೈಟಿ & ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿ. (ಐಎಸ್‌ಬಿ‌ಎನ್‌ ೦-೯೫೧೭೨೩೪-೮-೦) * ಪಾರ್ಕ್ಸ್, ಸಿಆರ್, ವೆಂಡೆಲ್, ಜೆ‌ಎಫ್, ಸೆವೆಲ್, ಎಮ್‌ಎಮ್, & ಕ್ಯು, ವೈ.-ಎಲ್. (೧೯೯೪) ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ (ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾಸಿ) ಅಲೋಜೈಮ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಒಳಹೊಕ್ಕುಗಳ ಮಹತ್ವ. ''ಅಂ. ಜೆ. ಬೋಟ್'' ೮೧ (೭): ೮೭೮-೮೮೯ [https://www.jstor.org/stable/2445769 ಅಮೂರ್ತ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪುಟ] * ಪಾರ್ಕ್ಸ್, ಸಿಆರ್, ಮಿಲ್ಲರ್, ಎನ್‌ಜಿ, ವೆಂಡೆಲ್, ಜೆ‌ಎಫ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಡೊಗಲ್, ಕೆ‌ಎಮ್ (೧೯೮೩). ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ (ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾಸಿ) ಕುಲದೊಳಗಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ. ''ಮಿಸೌರಿ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್'' ೭೦ (೪): ೬೫೮-೬೬೬ [https://www.jstor.org/stable/2398983 ಅಮೂರ್ತ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪುಟ] * ಕಾಲಿಂಗ್‌ವುಡ್, ಜಿಹೆಚ್, ಬ್ರಷ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಡಿ (೧೯೮೪) ''ನಿಮ್ಮ ಮರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು'' . ಅಮೇರಿಕನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್. (ಎಲ್‌ಒಸಿ ಕಾರ್ಡ್ ಸಂಖ್ಯೆ. ೭೮-೫೨೯೯೪):೨೮೬-೨೮೭ * [https://web.archive.org/web/20041205144540/http://www.floridata.com/tracks/trees/TulipPoplarCentFla.htm ಮೊರಿಯಾಟಿ, ವಿಲಿಯಂ.] [https://web.archive.org/web/20041205144540/http://www.floridata.com/tracks/trees/TulipPoplarCentFla.htm ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿರುವ ಟುಲಿಪ್ ಮರ] * [http://www.asianflora.com/Magnoliaceae/Liriodendron-chinense.htm ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್''] * [https://web.archive.org/web/20060209110805/http://www.losn.com.cn/hjbh/plant/magnoliaceae/1-67.htm ''ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್'' ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳು] * [https://web.archive.org/web/20060417083017/http://www.rbgkew.org.uk/plants/trees/tuliptree.html ಕ್ಯೂ: ಸಸ್ಯಗಳು: ಟುಲಿಪ್ ಮರಗಳು, ಲಿರಿಯೊಡೆನ್ಡ್ರಾನ್ ಟುಲಿಪಿಫೆರಾ ಮತ್ತು ಲಿರಿಯೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಚೈನೆನ್ಸ್] * [http://www.fna.org/china/mss/volume07/Magnoliaceae-CAS_coauthoring.htm ''ಫ್ಲೋರಾ ಆಫ್ ಚೀನಾ'' ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯೇಸಿಯ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಖಾತೆ] (ಸೈಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ; [https://web.archive.org/web/20070505104021/http://www.fna.org/china/mss/volume07/Magnoliaceae-CAS_coauthoring.htm ಗೂಗಲ್ ಕ್ಯಾಶ್] ನೋಡಿ) * [https://web.archive.org/web/20060910174744/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/litu.htm ''Liriodendron tulipifera'' ಚಿತ್ರಗಳು bioimages.vanderbilt.edu ನಲ್ಲಿ] * ''ಬೊಟಾನಿಕಾಸ್ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳು'', ರಾಂಡಮ್ ಹೌಸ್, ಸಿಡ್ನಿ, ೧೦೦೫ * [http://hazardkentucky.com/more/tuliptree.htm ಕೆ‌ವೈ, ಪೆರ್ರಿ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಟುಲಿಪ್ ಮರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210044020/http://hazardkentucky.com/more/tuliptree.htm |date=2007-02-10 }} * [http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_litu.pdf ಯು‌ಎಸ್‌ಡಿಎ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಟುಲಿಪ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://forestry.about.com/od/hardwoods/ss/tuliptree.htm ಕಾಮ್ ಹಳದಿ ಪಾಪ್ಲರ್ ಬಗ್ಗೆ ಅರಣ್ಯ - ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಪಾಪ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016131043/http://forestry.about.com/od/hardwoods/ss/tuliptree.htm |date=2015-10-16 }} * [http://www.psu.edu/dept/nkbiology/naturetrail/speciespages/poplar.htm ಪೆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಳದಿ ಜನಪ್ರಿಯ] * [http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_litu.pdf ಯು‌ಎಸ್‌ಡಿಎ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/liriodendron/tulipifera.htm ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ ಹಳದಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214183725/http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/liriodendron/tulipifera.htm |date=2015-02-14 }} 6yhbza870bvuck8s586ovjxmutno6lk 0 146719 1372638 1371315 2026-05-03T08:14:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372638 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | image = Luther Burbank cph.3a00184.jpg | birth_date = {{birth date|1849|03|07}} | birth_place = ಲ್ಯಾಂಕಾಸ್ಟರ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್, ಯುಎಸ್‍ | death_date = {{death date and age|1926|04|11|1849|03|07}} | death_place = ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ಯುಎಸ್‍ | field = ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ | author_abbrev_bot = '''ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್''' | spouses = ಹೆಲೆನ್ ಕೋಲ್ಮನ್, ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಾಟರ್ಸ್ | children = | patrons = [[ಆಂಡ್ಯ್ರೂ ಕಾರ್ನೆಗೀ|ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕಾರ್ನೆಗೀ]] | signature = Signature of Luther Burbank.png }} ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಮಾರ್ಚ್ ೭, ೧೮೪೯ - ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೧೯೨೬)<ref>[http://invent.org/inductee-detail/?IID=21 Luther Burbank. Peach and Other Fruit. US Patent No. PP15. Inducted in 1986], National Inventors Hall of Fame</ref> ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ತೋಟಗಾರಿಕಾ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ೫೫ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅವರು ಸ್ಪೈನ್‍ಗಳಿಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿಯನ್ನು (ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇವಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ)<ref>{{Cite web |title=ಸ್ಪೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿ |url=https://lutherburbank.org/about-us/specialty-gardens/spineless-cactus}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ಲಮ್‍ಕಾಟ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತಾ ಡೈಸಿ, ಬೆಂಕಿ ಗಸಗಸೆ (ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವೈಲ್ಡ್‌ಫ್ಲವರ್, ಪಾಪಾವರ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಕಮ್, ಇದನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಗಸಗಸೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ''ಜುಲೈ ಎಲ್ಬರ್ಟಾ'' [[ಪೀಚ್ (peach)|ಪೀಚ್]], ''ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾ'' [[ಪ್ಲಮ್]], ''ಫ್ಲೇಮಿಂಗ್ ಗೋಲ್ಡ್'' ನೆಕ್ಟರೈನ್, ''ವಿಕ್ಸನ್'' [[ಪ್ಲಮ್]] (ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜೆ. ವಿಕ್ಸನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ), ಫ್ರೀಸ್ಟೋನ್ ಪೀಚ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಬೆರಿ ಸೇರಿವೆ. [[ವ್ಯತ್ಯಯನ]] ಒಳಗೊಂಡ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಇದು ರಸ್ಸೆಟ್ ಬಣ್ಣದ ಚರ್ಮ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ''ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂ'' ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಈ ದೊಡ್ಡ, ಕಂದು ಚರ್ಮದ, ಬಿಳಿ-ಮಾಂಸದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಾಗಿದೆ. ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ನಂತರ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ನಲ್ಲಿನ]] ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆಲೂವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಇದು ಲೇಟ್ ಬ್ಲೈಟ್ ರೋಗ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂ |url=https://lutherburbank.org/about-us/luther-burbank/burbank-potato}}</ref> ಲೇಟ್ ಬ್ಲೈಟ್ ಎಂಬುದು ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹರಡುವ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸುವ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಐರಿಷ್ ಜನರು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Jane S.|title=The Garden of Invention : Luther Burbank and the business of breeding plants|date=2010|publisher=Penguin Group|location=New York|isbn=978-0143116899|pages=1–2}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Luther_Burbank_on_the_Steps_of_his_Cabin_at_Sebastopol.jpg|alt=Luther_Burbank_on_the_Steps_of_his_Cabin_at_Sebastopol|thumb|ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್]] [[ಚಿತ್ರ:Leucanthemum_x_superbum_'Becky'_in_NH.jpg|alt=Leucanthemum_x_superbum_'Becky'_in_NH|100x100px|thumb|ಶಾಸ್ತಾ ಡೈಸಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Russet_potato.jpg|alt=Russet_potato|100x100px|thumb|ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂ]] ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರು ಜನಿಸಿದ್ದು ಮಾರ್ಚ್ ೭ ೧೭೪೯, ಅಂದು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಎಂದು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=ಆರ್ಬರ್ ಡೇ |url=https://www.britannica.com/topic/Arbor-Day}}</ref> == ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ == ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮ್ಯಾಸುಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಲ್ಯಾನಕಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಲ್ಯಾನಕಾಸ್ಟರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆದರು. ಇವರು ತನ್ನ ತಾಯಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೮ ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.altiusdirectory.com/Society/luther-burbank.html|title=Luther Burbank, Biography|access-date=December 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330172312/http://www.altiusdirectory.com/Society/luther-burbank.html|archive-date=March 30, 2019|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಇವರು ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತವನ್ನು ಬಳಸಿ ಲುನೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಬಳಿ ೧೭ ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಹಾಗೂ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು $೧೫೦ ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಬಂದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸೆಂಟಾ ರೋಸಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ರಸ್ಸೆಟ್ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಂದು ರಸ್ಸೆಟ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಇದು ಇತರೆ ವಿಧದ [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳಂತೆ]] ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=https://app.studiesweekly.com/online/publications|title=Luther Burbank, California Studies Weekly|access-date=May 26, 2021|archive-url=https://app.studiesweekly.com/online/publications/127820/units/128059/articles/154771|archive-date=May 27, 2021}}</ref> [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ (ಪಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್)|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‍ನ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಉಪ್ಪೇರಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಸ್‍ಗಳನ್ನು]] ಈ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನ |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Luther_Burbank_Home_and_Gardens}}</ref> ಸೆಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ೪ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ [[ಹಸಿರುಮನೆ]], ನರ್ಸರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ [[ಅಡ್ಡತಳಿಯೆಬ್ಬಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] ರವರ "ದ ವೇರಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಅಂಡರ್ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕೇಶನ್" ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸೈಟ್ ಈಗ ನಗರದ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಸೆಬಾಸ್ಟೋಪೋಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್ ರಿಡ್ಜ್ ಫಾರ್ಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ೧೮ ಎಕರೆ (೭.೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.wschs-grf.pon.net/bef.htm|title=Gold Ridge Luther Burbank's Experiment Farm<!-- Bot generated title -->|access-date=March 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821034433/http://www.wschs-grf.pon.net/bef.htm|archive-date=August 21, 2008|url-status=dead}}</ref> ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಸಸ್ಯದ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೮೯೩ ರ "ನ್ಯೂ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಫ಼್ರೂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಫ಼್ಲವರ್ಸ್" ಹಾಗೂ ತೃಪ್ತ ಗ್ರಾಹಕರ ಬಾಯಿ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಸಿದವು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್ ನರ್ಸರಿಸ್ & ಆರ್ಚರ್ಡ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ರುಚಿಕರವಾದ ಸೇಬನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿತು.<ref name=":0">{{Cite book|title=200 Years and Growing: The Story of Stark Bro's Nurseries & Orchards Co.|last=Zotta|first=LeAnn|publisher=IngramSpark|year=2015}}</ref> ಇದು ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಹಣ್ಣು. ವಿಚಿತ್ರ ಆಕಾರದ ಸೇಬು ಮರಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಾಫ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬುಡ್ಡರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಅವರು ಹೊಸ ರುಚಿಕರ ತಳಿಯನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರುಚಿಯ ಸೇಬು" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{Cite journal|last=Stark|first=Clarence|date=1913|title=Stark Delicious: The World's Best Apple|url=https://archive.org/stream/CAT31294322/CAT31294322_djvu.txt|journal=Stark Bro's Nurseries & Orchards Catalog|access-date=May 18, 2016}}</ref> ೧೮೯೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ಸ್, ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರ ಅದ್ಭುತವಾದ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿನ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಕೆಲಸದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮೆಕ್ಡೊವೆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಒಬ್ಬರು, ಅವರು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಕ್ಕೆ]] ಹೋಗಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು. ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಸರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಹಳ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಾಗುವಂತೆ, ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬೀಜ ಮತ್ತು ನರ್ಸರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದರು. ಈ ಅಲ್ಪ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನರ್ಸರಿ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನೀವು ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯವು ಅದರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹೈಬ್ರಿಡೈಸಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನೀವು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ, ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀವು ಬಹಳ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ನೀವು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿದ ಈ ಮೂರು ಹೊಸ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ನೀವು ನನಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೆ ನಮ್ಮ ಕಂಪನಿ ನಿಮಗೆ $ ೯,೦೦೦ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಸಸ್ಯ ತಳಿಗಾರರಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಸೀನಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವರು ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite journal|last=Janick|first=Jules|date=February 2015|title=Luther Burbank: Plant Breeding Artist, Horticulturist, and Legend|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/pdfs/burbank-ashs-2015.pdf|journal=HortScience|access-date=May 18, 2016}}</ref> ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ $೯,೦೦೦ ಮೌಲ್ಯದ ಸಹಾಯದ ಜೊತೆಗೆ, ಲೂಥರ್ ಅವರು ''ದಿ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಘವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| url=http://library.duke.edu/digitalcollections/broadsides_bdsca10056/|title= Luther Burbank Society roster|date=1912|website=Duke University Libraries - Digital Collections|publisher=Luther Burbank Society| access-date= May 18, 2016}}</ref> ಈ ಗುಂಪು ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ೧೯೦೪ ರಿಂದ ೧೯೦೯ ರವರೆಗೆ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾರ್ನೆಗೀ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‍ನಿಂದ ಹೈಬ್ರಿಡೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕಾರ್ನೆಗೀ ಸ್ವತಃ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3468300282.html|title=Luther Burbank|encyclopedia=encyclopedia.com}}</ref> ಜಠರಕರುಳಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಬಿಕ್ಕಳಿಕೆಗಳು ಲೂಥರ್ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೧೯೨೬ ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ (ಅವರ ಪತ್ನಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿನ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಬನಾನ್‍ನ ದೈತ್ಯ ದೇವದಾರು ಮರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಜೀವನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾರು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅನೇಕರು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು, ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ನೀವು ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ಒಂದು ಡಜನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಅವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಾನು ಯೋಚಿಸುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಷಯವಿದೆ, ಅದು ಅದರ ಗರಿಷ್ಠ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು." ಅವರು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್ ನರ್ಸರಿಸ್ & ಆರ್ಚರ್ಡ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಸಸ್ಯಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಾದಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ ಹಣ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಡಜನ್‍ಗಟ್ಟಲೆ ಪುರಸಭೆಯ ಯುಟಿಲಿಟಿ ಬಾಂಡ್‍ಗಳು - ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಬೀಜಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಲಿಜಬೆತ್‍ಗೆ ಬಿಟ್ಟರು.<ref name=":0" /> ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮೊದಲು ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಎರಡೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೋರಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆ ಲಾಭಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರದಿದ್ದಾಗ ಸ್ಟಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀಮತಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೧೯೨೭ ರಂದು ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಆಸ್ತಿಗಳಿಂದ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಒಪ್ಪಂದವು ವ್ಯವಹಾರದ ಹೆಸರಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬, ೧೯೨೭ ರ ಒಪ್ಪಂದವು ಸೆಬಾಸ್ಟೋಪೋಲ್‍ನಲ್ಲಿ (ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಡಾಕ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ೧೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಗೆ ನವೀಕರಣದ ಹಕ್ಕು ಇತ್ತು. ತೆರಿಗೆ ರಸೀದಿಗಳು ಶ್ರೀಮತಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗೆ $ ೨೭,೦೦೦ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=":0" /> ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ (ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಮಾರಾಟವಾಗದ) ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೨೦ ರೀತಿಯ ಪ್ಲಮ್‍ಗಳು, ೧೮ ಪೀಚ್‍ಗಳು, ೨೮ ಸೇಬುಗಳು, ೫೦೦ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಗುಲಾಬಿಗಳು, ೩೦ ಚೆರ್ರಿಗಳು, ೩೪ ಪೇರಳೆಗಳು, ೫೨ ಗ್ಲಾಡಿಯೋಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವು ಸೇರಿವೆ. ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‍ನ ಈ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name=":0" /> ೧೯೩೧ ರವರೆಗೆ, ಎಕ್ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹಣ್ಣು, ಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬರ್ಪಿ ಸೀಡ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲಿಜಬೆತ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ೧೬ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪೇಟೆಂಟ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರನ್ನು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರು "ಆವಿಷ್ಕಾರಕ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಂತರ ಉಪವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿದರು. ಅವರು ಉಳಿದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು (ಮನೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಮನೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ತರಬೇತಿ ಮೈದಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ೧೯೫೪ ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು (ಜೆ. ಬಿ. ಕೀಲ್ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದರು). ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ನಗರವು ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ಅದನ್ನು ಇಂದು ಅದು ಮುಕ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ). ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುರಹಿತ ಗುಲಾಬಿ, ಸ್ಪೈನ್‍ಗಳಿಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿ, ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಜೋಳ, ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆ ಮರ (ಇದು ಅಮೇರಿಕನ್ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲೂಥರ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಂಪು ದಹನ ಸಸ್ಯ (ಯುಯೋನಿಮಸ್ ಅಲಟಸ್) ಸೇರಿವೆ. === ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:LutherBurbankSpinelessCactus.JPG|alt=LutherBurbankSpinelessCactus|thumb|321x321px|ಸ್ಪೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡದ ಜೊತೆ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚಿತ್ರ]] ನೂರಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು (ಪ್ಲಮ್, ಪೇರಳೆ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಪೀಚ್, ಬ್ಲಾಕ್ಬೆರ್ರಿ, ರಾಶ್ಬೆರಿ); ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಟೊಮೇಟೊ; ಅಲಂಕಾರಿಕ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref name="ABA_hon_mem">{{cite journal |last1=Stansfield |first1=William D. |title=Luther Burbank: Honorary Member of the American Breeders' Association |journal=Journal of Heredity |date=March 2006 |volume=97 |issue=2 |pages=95–99 |doi=10.1093/jhered/esj015|pmid=16489147 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehenryford.org/explore/stories-of-innovation/what-if/luther-burbank/|title=What If a Potato Could Change Agriculture|publisher=The Henry Ford|website=thehenryford.org|language=en|access-date=June 11, 2019}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''ಹಣ್ಣುಗಳು''' {{columns-list|colwidth=12em| * ೧೧೩ [[ಪ್ಲಮ್]] ಮತ್ತು [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] * ೬೯ ನಟ್ಸ್ * ೩೫ ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವ [[ಕಳ್ಳಿ ಗಿಡ|ಕಳ್ಳಿ]] * ೧೬ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಬೆರಿ * ೧೩ [[ರಾಸ್‍ಬೆರಿ]] * ೧೧ ಕ್ವಿನ್ಸ್ * ೧೧ ಪ್ಲಮ್‌ಕಾಟ್‌ * ೧೦ [[ಚೆರಿ]] * ೧೦ [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ]] * ೧೦ [[ಸೇಬು]] * ೮ [[ಪೀಚ್ (peach)|ಪೀಚ್]] * ೬ [[ಚೆಸ್ನಟ್ ಮರ|ಚೆಸ್ನಟ್]] * ೪ [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] * ೪ [[ಮರಸೇಬು]] * ೩ [[ಅಖ್ರೋಟ್]] * ೨ [[ಅಂಜೂರ]] * ೧ [[ಬಾದಾಮಿ (ಪದಾರ್ಥ)|ಬಾದಾಮಿ]] }} ''' ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹುಲ್ಲು, ಮೇವು''' * ೯ ವಿಧಗಳು '''ತರಕಾರಿಗಳು''' * ೨೬ ವಿಧಗಳು '''ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು''' * ೯೧ ವಿಧಗಳು [[ಚಿತ್ರ:Luther_Burbank_-_Burbank_cherries.jpg|alt=Luther_Burbank_-_Burbank_cherries|150x150px|thumb|left|ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚೆರ್ರಿ]] ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚೆರ್ರಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುವ ಮೊದಲು ಎರಡು ಬಾರಿ ಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ರವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚೆರ್ರಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಇರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಗಾತ್ರದ ಏಕರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಘನಾಕೃತಿಯ ರೂಪ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾದ ಚೆರ್ರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚೆರ್ರಿ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಚೆರ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚೆರ್ರಿ ಇದಾಗಿದೆ. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಅವರ ವಿಧಾನವು ಸರಳವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದು ಜಾತಿಯ ೧೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದರಿಂದ ಅವರು ೫೦ ಮೊಳಕೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|last=Whitman|first=John|title=The Psychic Power of Plants |date=1974-12-03|publisher=New American Library |isbn=0451062531 }}</ref> ಆಯ್ದ ಸಸ್ಯ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ, ಅವರು ಇನ್ನೂ ೧೦,೦೦೦ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಬಯಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವರೆಗೆ ಆಯ್ದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೫ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ನಂತರ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್ ಮರಗಳು ಈಗ ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| url= https://calisphere.org/item/1c816752984d091cc0ba2704cfd2df14/ |title= Image: Chestnut tree| website= calisphere.org| publisher= | date= | access-date= October 7, 2022}}</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ರಸಭರಿತವಾದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ಲಮ್, ಸ್ಪೈನ್‍ಗಳಿಲ್ಲದ ಕಳ್ಳಿ,<ref>{{cite web| url= http://www.lutherburbank.org/about-us/specialty-gardens/spineless-cactus | title= Spineless Cactus | website= lutherburbank.org| publisher= Luther Burbank Home & Gardens | date= | access-date= October 7, 2022}}</ref> ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಲಾ ಲಿಲ್ಲಿ<ref>{{Cite journal| last1= Anderson| first1= Neil O.|last2=Olsen|first2=Richard T.|date=2015-02-01|title=A Vast Array of Beauty: The Accomplishments of the Father of American Ornamental Breeding, Luther Burbank |url= https://journals.ashs.org/hortsci/view/journals/hortsci/50/2/article-p161.xml|journal=HortScience|language=en-US|volume=50|issue=2|pages=161–188|doi=10.21273/HORTSCI.50.2.161|issn=0018-5345|doi-access=free}}</ref> ಅವರ ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು=== ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರು ಕೆಲ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಜೂಲ್ಸ್ ಜಾನಿಕ್, ೨೦೦೪ ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬುಕ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ "ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆಯು ಅವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿತರಿಸುವ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರು ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳು ಸುಸಂಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ತೋಟದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮಯವು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು, ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ೧೮೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿದೆ. ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳ ''ಹೌ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಆರ್ ಟ್ರೈನ್ಡ್ ಟು ವರ್ಕ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾನ್'' (೧೯೨೧), ''ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ಸ್'' (ವಿಲ್ಬರ್ ಹಾಲ್, ೧೯೨೭), ''ಪಾರ್ಟ್ನರ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್'' (೧೯೩೯), ಮತ್ತು 12 ಸಂಪುಟಗಳ ''[[:en:Luther Burbank: His Methods and Discoveries, Their Practical Application|ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್: ಹಿಸ್ ಮೆಥಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸ್ಕವರಿಸ್ ಅಂಡ್ ದೆಯರ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್‍ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‍]]'' ಸೇರಿವೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ ಅವರು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವರ ನಮ್ರತೆ, ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದಯೆಯ ಮನೋಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Smith, Jane S 2009">Smith, Jane S. "Prologue." The Garden of Invention: Luther Burbank and the Business of Breeding Plants. New York: Penguin, 2009. Print.</ref> ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು‌ತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾದರು: ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ ಹೆಲೆನ್ ಕೋಲ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಈ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ೧೮೯೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಮತ್ತು ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಾಟರ್ಸ್‌ರವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇವರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಮಗಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದಿದ್ದರು. === ಮರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Paul_Stark_Sr._pays_his_respects_at_Luther_Burbank's_gravesite.jpg|alt=Paul_Stark_Sr._pays_his_respects_at_Luther_Burbank's_gravesite|thumb|220x220px|ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೈತ್ಯ ಸೀಡರ್]] ೧೯೨೬ ರ ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ [[ಹೃದಯಾಘಾತ|ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ]] ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಜಠರಗರುಳು ವ್ಯೂಹ]] ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ನಿರಂತರ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಬಿಕ್ಕಳಿಸುವಿಕೆಯು ಲೂಥರ್ ಅವರನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತ್ತು, ಕೊನೆಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೧೯೨೬ ರಂದು ೭೭ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Freethought Today">{{Cite web |url=https://ffrf.org/component/k2/item/18437-i-am-an-infidel |title=I Am An Infidel |last=Barker |first=Dan |author-link=Dan Barker |date=August 1993 |publisher=[[Freedom From Religion Foundation]] |work=[[Freethought Today]] |access-date=November 8, 2019}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೧೯೨೬ ರಂದು ಅವರು ಮರಣಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆಯ ಬಳಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದರು. ಇವರ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸೆಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿನ ''ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ದೈತ್ಯ ಸೀಡರ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಹಾಕದ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಬ್ರೋಸ್ ನರ್ಸರಿ |url=https://www.starkbros.com/}}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಆರ್ಬರ್ ದಿನವನ್ನು ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ರಂದು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಜನರು ನೋಡುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ..<ref name="Smith, Jane S 2009"/> ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರ ಕೆಲಸವು ಅವರ ಮರಣದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೯೩೦ ರ ಸಸ್ಯ ಪೇಟೆಂಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಸನವು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು (ಗೆಡ್ಡೆ-ಪ್ರಸರಣ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಫ್ರಿಡಾ ಕಹ್ಲೋ ಅವರು, ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರು ಮರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.fridakahlo.org/portrait-of-luther-burbank.jsp|title=Portrait of Luther Burbank, 1931 - by Frida Kahlo|website=Henri Matisse}}</ref> ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ೩-ಸೆಂಟ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|title=Stamp Series |publisher=United States Postal Service |url=http://beyondtheperf.com/stamp-series |access-date=September 2, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810160707/http://beyondtheperf.com/stamp-series |archive-date=August 10, 2013}}</ref> ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವೆಂಟರ್ಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‍ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾ ಡೌನ್ ಟೌನ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗೋಲ್ಡ್ ರಿಡ್ಜ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ಮ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸೆಬಾಸ್ಟೋಪೋಲ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜನಿಸಿದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಉದ್ಯಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್ ಮಿಚಿಗನ್‍ನ ಡಿಯರ್ಬಾರ್ನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಲೇಜ್‍ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌಲಭ್ಯ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ * ಟೆಕ್ಸಾಸ್‍ನ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೊದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ * ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಲ್ಯಾಂಕಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ * ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮಿಲ್ವಾಕೀ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ * ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮರ್ಸೆಡ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೊಡೆಸ್ಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ * ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‍ನ ಮರ್ಸರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾರ್ಕ್ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಆರ್ಟೆಸಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ * ಜನಗಣತಿ-ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ * ಜನಗಣತಿ-ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾರಾ ಕೌಂಟಿ, ಸಿಎ * ಜನಗಣತಿ-ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ * ಜನಗಣತಿ-ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್, ಅಲಬಾಮಾ * ಲೂಥರ್ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್, ಸಾಂಟಾ ರೋಸಾ ಮೂಲದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದಿ== {{Refbegin}} * {{cite journal |last=Bailey |first=Liberty H. |date=August 1901 |title=A Maker of New Fruits and Flowers: How Luther Burbank Breeds New Varieties of Plants on His California Farm |journal=[[World's Work|The World's Work: A History of Our Time]] |volume=II |pages=1209–1214 |url= https://books.google.com/books?id=IF6tNZnhO7wC&pg=PA1209|access-date=July 9, 2009 }} *Burbank, Luther. [http://hearth.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?sid=ee2702066663ae4e729bbb6c9e6f63d9&idno=4765397 "The Training of the Human Plant"]. Century Magazine, May 1907. *{{cite book|title=The Garden of Invention: Luther Burbank and the Business of Breeding Plants|first=Jane S.|last=Smith|publisher=[[Penguin Group (USA)]]|year=2009|isbn=978-1-59420-209-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/gardenofinventio0000smit}} *Burbank, Luther. ''The Canna and the Calla: and some interesting work with striking results''. Paperback {{ISBN|978-1-4147-0200-1}} *Burbank, Luther with Wilbur Hall, ''Harvest of the Years''. This is Luther Burbank's autobiography published after his death in 1926. *Burbank, Luther. 1939.''An Architect of Nature''. Same details as ref. above, publisher: Watts & Co. (London) 'The Thinker's Library, No.76' *Burt, Olive W. ''Luther Burbank, Boy Wizard''. Biography published by Bobbs-Merrill in 1948 aimed at intermediate level students. *Anderson, N. O., & Olsen, R. T. (2015). [https://api.elsevier.com/content/abstract/scopus_id/84923121568 ''A vast array of beauty: The accomplishments of the father of American ornamental plant breeding, Luther Burbank.''] HortScience, 50(2), 161–188. *Dreyer, Peter, ''A Gardener Touched With Genius The Life of Luther Burbank'', # L. Burbank Home & Gardens; New & expanded edition (January 1993), {{ISBN|0-9637883-0-2}} *Kraft, K. ''Luther Burbank, the Wizard and the Man''. New York : Meredith Press, 1967 ASIN: B0006BQE6C *Pandora, Katherine. "Luther Burbank". American National Biography. Retrieved on 2006-11-16. *Yogananda, Paramahansa. ''Autobiography of a Yogi''. Los Angeles : Self-Realization Fellowship, 1946 {{ISBN|0-87612-083-4}} *{{cite journal |author1= Harte, Bret |date=September 1903 |title=King of Horticulture |journal=Overland Monthly |volume=XLII |pages=226–233 |url=https://books.google.com/books?id=8WI4AAAAIAAJ&pg=RA6-PA226 }} *Tuomey, Honoria. [https://books.google.com/books?id=KG8LAQAAIAAJ&q=R.+P.+Tuomey%22%27%27Luther&pg=PA668 ''Burbank, Scientist''."] Out West magazine, September 1905. pages 201–222. illustrated. {{Refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Luther Burbank}} * [http://www.worldcat.org/search?q=Luther+Burbank&fq=ap%3A%22burbank%2C+luther%22&qt=facet_ap%3A A complete bibliography of books by and about Luther Burbank on WorldCat.] *[http://www.lutherburbank.org Luther Burbank Home and Gardens official website] *[http://invent.org/inductee-detail/?IID=21 National Inventors Hall of Fame profile] *[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/PUBLICAT/Cactusnt/cactus3.htm UN report on spineless cactus cultivation in Tunisia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924043858/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/PUBLICAT/Cactusnt/cactus3.htm |date=September 24, 2015 }} *[https://web.archive.org/web/20131014015412/http://score.rims.k12.ca.us/activity/lbsite/lobby.html Luther Burbank Virtual Museum] *[http://www.ananda.org/inspiration/books/ay/38.html Autobiography of a Yogi, by Paramhansa Yogananda, Chapter 38: Luther Burbank – A Saint Amidst the Roses] *[https://www.jstor.org/stable/3109372 ''A Rare Crossing: Frida Kahlo and Luther Burbank''] * ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/HistSciTech.LutherBurbank Luther Burbank: His Methods and Discoveries and Their Practical Application]'', 1914–1915, a 12-volume monographic series, is available online through the [[University of Wisconsin System|University of Wisconsin Digital Collections Center]]. *[http://www.lutherburbankonline.com/index.html Luther Burbank Online]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2013 — Selections from "Luther Burbank: His Methods and Discoveries and Their Practical Application," 1914–1915, by an amateur gardener, 2013. *http://www.wschsgrf.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412204932/http://www.wschsgrf.org/ |date=2022-04-12 }} Official website of the Western Sonoma County Historical Society and Luther Burbank's Gold Ridge Experiment Farm *''Burbank Steps Forward with a Super-Wheat'', [[Popular Science]] monthly, January 1919, page 22; [https://books.google.com/books?id=HykDAAAAMBAJ&pg=PA22 scanned by Google Books] * {{Internet Archive film clip|id=gov.archives.arc.91015|description="Luther Burbank, ca. 1917"}} * {{Internet Archive film clip|id=gov.archives.arc.92287|description="Visit for Luther Burbank, the Great American Naturalist (1917)"}} *{{Cite NIE|wstitle=Burbank, Luther|year=1905 |short=x}} *[http://www.saadigitalarchive.org/search/luther%20burbank Luther Burbank materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.google.com/search?q=inauthor:%22Luther+Burbank%22&tbm=bks&source=lnt&tbs=bkv:r&sa=X&ei=54bnVISiL4v_yQSf2YDgBw&ved=0CA8QpwU selected readings of Luther Burbank writings] * {{PM20|FID=pe/002755}} *Preece, John E. and Gale McGranahan."[https://doi.org/10.21273/HORTSCI.50.2.201 Luther Burbank’s Contributions to Walnuts]," ''HortScience'', Vol. 50:2, Feb. 2015, pp.&nbsp;201–204. — Video slide presentation narrated by John E. Preece: "[https://www.youtube.com/watch?v=cExql2vE53M Luther Burbank's Contributions to Walnuts]," posted by cevizbiz cevizbiz, YouTube, November 14, 2015. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] mbnyfvpnjqaolgl3jrfroyx338897om 0 148754 1372619 1360669 2026-05-03T00:08:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372619 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=formatting needed}} {{Infobox person|name=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್|image=Yami Gautam Dhar during the screening of A Thursday enhanced.jpg|caption=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1988|11|28}}<ref name="dob"/>|birth_place=[[ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="indiatimes1" />|occupation={{hlist|ನಟಿ}}|spouse={{marriage|[[ಆದಿತ್ಯ ಧರ್]]|4 June 2021}}|father=[[ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್]]|relatives=[[ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್]] (ಸಹೋದರಿ)|years active=2008–ಪ್ರಸ್ತುತ}} '''ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್''' (ಜನನ ೨೮ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೮) ಒಬ್ಬಳು ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ]] ನಟನೆಯಿ೦ದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dob">{{Cite web|url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|title=Busy Birthday for Yami|date=28 November 2012|others=Indo Asian News Service (IANS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|archive-date=August 2014}}</ref> ಗ್ಲೋ &amp;amp; ಲವ್ಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms|title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam|last=Gupta|first=Priya|date=9 February 2014|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/|title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion|date=5 January 2017|website=The Indian Express}}</ref> ಗೌತಮ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ'' (2008-2009) ಮತ್ತು ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'' (೨೦೦೯-೨೦೧೦) ನಂತಹ ಟಿವಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಭಾಗವಾದರು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ರೊಮ್-ಕಾಮ್ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (2012) ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31|title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine|date=31 December 2018|website=India Today|others=Press Trust of India|access-date=14 February 2019}}</ref><ref name="Vicky Donor HIT">[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ "Vicky Donor is a HIT"] Indicine. 2012. Retrieved 26 January 2013</ref> ಕೆಲವು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' (೨೦೧೫) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗೌತಮ್ ತನ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸೇಡು ನಾಟಕ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭), ಆಕ್ಷನ್ ವಾರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಟ್ರೈಕ್]]'' (2019) ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಬಾಲಾ'' (2019). == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಿಲಾಸ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/|title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview|date=8 March 2014|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=29 August 2020}}</ref> ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-promote-sanam-re-at-her-college-in-chandigarh/|title=Yami Gautam to promote 'Sanam Re' at her college in Chandigarh|date=23 January 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-excited-to-revisit-her-chandigarh-college/articleshow/50704063.cms|title=Yami Gautam excited to revisit her Chandigarh college - Times of India|date=27 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101014/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|last=Singh|first=Jasmine|date=14 October 2010|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]|access-date=21 November 2022}}</ref> ಅವರು ಪಿಟಿಸಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ವಿಪಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|title=Family and friends bid adieu to comedy king Jaspal Bhatti|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026235147/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|archive-date=26 October 2012|access-date=17 February 2013}}</ref> ತಾಯಿ ಅಂಜಲಿ ಗೌತಮ್.<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|title=Mother day|date=8 May 2016|access-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-date=10 ಜೂನ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|url-status=dead}}</ref> ಅವರಿಗೆ ತಂಗಿ ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ''ಪವರ್ ಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ'' ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|title=Yami Gautam's sister to make her debut|date=1 October 2012|publisher=Mid-day.com|access-date=9 February 2014|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms|title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son|date=25 October 2012|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release|last=Subhash K Jha & VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST|date=26 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|archive-date=30 June 2013}}</ref> ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಯಮಿತ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (IAS) ಸೇರಲು ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ೨೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/yami-gautam-dasvi-films-fashion-fitness-interview-7920474/|title='Never grew up with the thought of being in an industry where you are expected to be the centre of attention: Yami Gautam|last=Goyal|first=Shrinkhla|date=23 May 2022|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Did-you-know-Yami-Gautam-wanted-to-become-an-IAS-officer-67323/1|title=Did you know Yami Gautam aspired to become an IAS officer?|date=7 November 2019|work=[[Mid-Day]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> ಅವರು ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ (ಕಾನೂನಿನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಪಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ) ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರು ನಟನೆಗಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಅರೆಕಾಲಿಕ ಪದವಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/yami-gautam-of-nuvvila-fame-turns-30-the-flawless-blend-of-beauty-amp-talent/photostory/66844386.cms|title=Yami Gautam of 'Nuvvila' fame turns 30: The Flawless Blend of Beauty & Talent|date=28 November 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|work=Suger Mint|access-date=21 November 2022}}</ref> ಅವಳು [[ಓದುವಿಕೆ|ಓದುವುದು]], ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-finds-hrithik-roshan-simple-and-inspiring/articleshow/56500057.cms|title=Yami Gautam finds Hrithik Roshan simple and inspiring - Times of India|date=12 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mensxp.com/gallery/actresses/22783-yami-gautam.html|title=Yami Gautam|date=23 May 2014|work=mensxp.com|access-date=21 November 2022|language=en-IN}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Aditya_Dhar ಆದಿತ್ಯ ಧರ್] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-ties-the-knot-with-aditya-dhar-7344330/|title=Yami Gautam ties the knot with Aditya Dhar|date=4 June 2021|work=The Indian Express|access-date=4 June 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/yami-gautam-marries-uri-director-aditya-dhar-in-intimate-wedding-see-first-pic-1810952-2021-06-04|title=Yami Gautam marries Uri director Aditya Dhar in intimate wedding|last=Keshri|first=Shweta|date=4 June 2021|work=India Today|access-date=4 June 2021}}</ref> ಮದುವೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-has-changed-her-name-post-marriage-to-aditya-dhar-here-s-what-she-chose-101629211763797.html|title=Yami Gautam has changed her name post marriage to Aditya Dhar, here's what she chose|date=17 August 2021|website=Hindustan Times|access-date=18 August 2021}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == === ದೂರದರ್ಶನ ವೃತ್ತಿ (೨೦೦೮–೨೦೧೦) === ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ತೆರಳಿದಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರಿಗೆ 20 ವರ್ಷ.<ref name="Filmfare">Vivek Bhatia (20 June 2012). [http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. ''Filmfare''.</ref> ಅವರು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋದಲ್ಲಿ'' ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/yami-gautam-turns-into-makeup-artist-for-her-sister-shares-tutorial-watch-6674515.html|title=Yami Gautam Turns Into Makeup Artist for Her Sister, Shares Tutorial, Watch|date=22 December 2022|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=30 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-shares-pic-from-jaisalmer-where-she-shot-her-first-scene-11-years-ago-my-heart-brimmed-with-nostalgia-gratitude-101611026855896.html|title=Yami Gautam shares pic from Jaisalmer where she shot her first scene 11 years ago: 'My heart brimmed with nostalgia'|date=19 January 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=30 December 2022|language=en}}</ref> ಅವರು ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'',<ref>{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=29 June 2010}}</ref> ಇದು ಕಲರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|title=Come, fall in love|date=12 February 2010|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|access-date=29 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|archive-date=13 February 2010}}</ref> ''ಮೀತಿ ಚೂರಿ ನಂ 1'' ಮತ್ತು ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಸೀಸನ್ 1'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="YGTI">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/news-detail-852877|title=Govt ropes in Yami Gautam as brand ambassador for global investors' meet|last=Lohumi|first=Bhanu P|date=October 26, 2019|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರ ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (೨೦೦೯–೨೦೧೮) === [[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam.jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]] ೨೦೦೯ ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ]]'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ಶೂಜಿತ್ ಸಿರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (೨೦೨೧) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರಾನಾ]], ಅಣ್ಣು ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ನಟಿಸಿದ ಅವರು, ಅರೋರಾ ಕುಟುಂಬದ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಗತಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಮಸೂಚಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆ ಆಶಿಮಾ ರಾಯ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/yami-gautam-remembers-bagging-role-in-vicky-donor-i-knew-it-was-going-to-be-something-special/story-5DyF0ZHn5ayXFm3Er7sxLI.html|title=Yami Gautam remembers bagging role in Vicky Donor: 'I knew it was going to be something special'|date=21 April 2020|website=Hindustan Times|others=Indo Asian News Service|access-date=19 May 2020}}</ref> ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಂ(ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೪೬ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೩.೯ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.. ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ (ಬರ್ಫಿಗಾಗಿ [[ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ ಕ್ರೂಸ್|ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ'ಕ್ರೂಜ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಬರ್ಫಿ! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟೈ!]]'' ) ಟ್ರೋಫಿ ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೮ ನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Bollywood News, Entertainment News, Movie Reviews, Ratings, Latest Videos, Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105734/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-date=March 4, 2016|access-date=4 December 2022}}</ref> ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬ೦ದರು. ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಈಶ್ವರ್ ನಿವಾಸ್ ಅವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'', ಅಲಿ ಜಾಫರ್, [[ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿರಣ್ ಖೇರ್|ಕಿರಣ್ ಖೇರ್ ಸಹ-]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಜಾಫರ್ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/yami-gautam-relates-to-total-siyapaa-character-114022400520_1.html|title=Yami Gautam relates to 'Total Siyapaa' character|date=24 February 2014|work=Business Standard India|access-date=19 May 2020}}</ref> ಆ ವರ್ಷ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪ್ರಭು ದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವ]] ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'', ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಜಯ್ ದೇವ್ ಗನ್|ಅಜಯ್ ದೇವಗನ್]] ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಮತ್ತು [[ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ|ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ]] ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರೇಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'' ಮತ್ತು ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'' ಎರಡೂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|title=Do you know how Total Siyapaa did at the Box Office?|website=Cinestaan|language=en-us|access-date=4 December 2022|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204022358/https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ajay-devgn/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ajay Devgn Hit Movies List {{!}} Ajay Devgn Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ali-zafar/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ali Zafar Hit Movies List {{!}} Ali Zafar Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀರಾಮ್ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' ನಲ್ಲಿ [[ವರುಣ್ ಧವನ್]] ಮತ್ತು ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗೌತಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yami-gautams-top-7-performances-in-hindi-films-you-can-watch-online/cid/1900944|title=Yami Gautam's top 7 performances in Hindi films you can watch online|last=Chakraborty|first=Saikat|date=November 29, 2022|work=[[The Telegraph (India)|Telegraph India]]|access-date=4 December 2022}}</ref> ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ (ಮಿಶಾ, ಅವಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಗನ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ (ಧವನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಘು) ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೭೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೧೧ ಮಿಲಿಯನ್), ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-play-varun-dhawans-wife-in-badlapur/|title=Yami Gautam to play Varun Dhawan's wife in 'Badlapur'|date=18 June 2014|website=The Indian Express|others=[[Bollywood Hungama]]|access-date=19 May 2020}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ [[ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್|ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ]] ಎರಡು ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು- ದಿವ್ಯಾ ಖೋಸ್ಲಾ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಅವರ ''ಜುನೂನಿಯತ್''.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|title='Junooniyat' review: Rotten wine in a plastic bottle|last=Ghosh|first=Sankhayan|date=25 June 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=4 December 2022|language=en-IN}}</ref> ಹಿಂದಿನದರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ''ಜುನೂನಿಯತ್'' ಎರಡೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|title=Yami Gautam tells why ''Junooniyat'' is not ''Sanam Re'' 2!|date=25 May 2016|website=The Statesman|others=IANS|access-date=19 May 2020|archive-date=13 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141040/https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಗೌತಮ್ ಸಂಜಯ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌|ಹೃತಿಕ್ ರೋಷನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಇದು ತನ್ನ ಕುರುಡು ಹೆಂಡತಿಯ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರುಡನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೯೬ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೮ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ನಂತರ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ವರ್ಮಾ ಅವರ ''ಸರ್ಕಾರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್‌ನ'' ಮೂರನೇ ಕಂತು, [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್]], ಮನೋಜ್ ಬಾಜ್‌ಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಸಾಧ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಾಟಕ ''ಬಟ್ಟಿ ಗುಲ್ ಮೀಟರ್ ಚಾಲು'' (೨೦೧೮), ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]], [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ದಿವ್ಯೇಂದು ಶರ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-1809930|title=Here's How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu|last=Shiksha|first=Shruti|date=February 7, 2018|work=[[NDTV]]|access-date=4 December 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-on-batti-gul-meter-chalu-her-favourite-legal-drama-and-bollywoods-metoo-moment-5220521.html|title=Yami Gautam on Batti Gul Meter Chalu, her favourite legal drama, and Bollywood's #MeToo moment-Entertainment News, Firstpost|last=Srivastava|first=Abhishek|date=20 September 2018|work=[[Firstpost]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-lawyers-up-for-batti-gul-meter-chalu-1.2278492|title=Yami Gautam lawyers up for 'Batti Gul Meter Chalu'|date=September 15, 2018|work=[[Gulf News]]|access-date=4 December 2022|others=IANS|language=en}}</ref> === ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (೨೦೧೯ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === [[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam_launches_Max_Fashion’s_250th_store_(cropped).jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]] ವಿಕ್ಕಿ ಕೌಶಲ್, ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್, ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ ಜೊತೆಗೆ ಆದಿತ್ಯ ಧಾರ್ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ]]'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri & she has a request for Indian directors|last=Ajaz|first=Mahwash|date=12 January 2019|work=[[ThePrint]]|access-date=27 December 2022}}</ref> [[ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ ೨೦೧೬|2016 ರ ಉರಿ ದಾಳಿಯ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪಲ್ಲವಿ ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3.42 ಬಿಲಿಯನ್ (US$೪೪ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2019 - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ಅವರು ನಂತರ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಖುರಾನಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಮರ್ ಕೌಶಿಕ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ''ಬಾಲಾ'', ದೈಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಡಂಬನೆ, ೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦ ೨೦೧೯ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭೂಮಿ ಪೆಡ್ನೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪರಿ ಮಿಶ್ರಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಟಿಕ್ ಟೋಕರ್ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಿಂದ]] ಬಂದ ಅರೆಕಾಲಿಕ ರೂಪದರ್ಶಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಬೋಳುತನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡು ಮೋಸಹೋದರು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದರು..<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/a-different-yami-gautam-in-bala-tik-tok-ayushmann-khurrana-6114585/|title=A different Yami Gautam in Bala|date=12 November 2019|website=The Indian Express|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಸುಕನ್ಯಾ ವರ್ಮಾ ಅವರು ಗೌತಮ್‌ರನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಒಂದು ಭಾಗ ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು "ಅವಳ ಬಲವಂತದ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕೃತಕತೆಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಗಾಳಿಯಿದೆ, ಅದು ಅವಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ" <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/the-bala-review/20191108.htm|title=The Bala Review|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ರೆಡಿಫ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/bollywoods-best-actresses-of-2019/20191224.htm|title=Bollywood's BEST ACTRESSES of 2019|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}</ref> ''ಬಾಲಾ'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೭ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೨ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/box-office/|title=Bala Box Office Collection {{!}} India {{!}} Day Wise {{!}} Box Office - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪುನೀತ್ ಖನ್ನಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಬಚ್ಚನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಕ್ರಾಂತ್ ಮಾಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ''ಗಿನ್ನಿ ವೆಡ್ಸ್ ಸನ್ನಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. COVID-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬದಲಿಗೆ ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="IE:Netflix">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ginny-weds-sunny-to-stream-on-netflix-from-october-9-6603451/|title=Netflix film Ginny Weds Sunny to premiere on October 9|last=Sharma|first=Priyanka|date=20 September 2020|website=The Indian Express}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್]], [[ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್ ಸಹ-ನಟರಾದ ಪವನ್ ಕಿರ್ಪಲಾನಿಯ ಭಯಾನಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಭೂತ್ ಪೊಲೀಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಮಾಯಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake/|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake : Bollywood News – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=28 January 2021|language=en|access-date=21 May 2021}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವಳು ಮುಂದೆ ''ಶವ ನಿ ಗಿರ್ಧಾರಿ ಲಾಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಮನ್ನತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/shava_ni_girdhari_lal|title=Shava Ni Girdhari Lal|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=4 December 2022}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಬೆಹ್ಜಾದ್ ಖಂಬಟಾ ಅವರ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಎ ಗುರುವಾರ'', ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಅತುಲ್‌ ಕುಲಕರ್ಣಿ|ಅತುಲ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435/|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'. See photo|date=30 March 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=21 May 2021}}</ref> ೧೬ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ಲೇಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಕಿ ನೈನಾ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಡಿಸ್ನಿ+ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/yami-gautam-as-terrorist-in-a-thursday-will-hook-you-disney-hotstar-film-to-release-on-feb-17-1911117-2022-02-10|title=Yami Gautam as terrorist in A Thursday will hook you. Disney+ Hotstar film to release on Feb 17|last=Srivastava|first=Samriddhi|date=February 10, 2022|website=[[India Today]]|language=en|access-date=18 July 2022}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. CNBC TV೧೮ ನ ಸ್ನೇಹಾ ಬೆಂಗಲ್ ಇದು ಅವರ "ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ" ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ನೈನಾ "ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/entertainment/a-thursday-movie-review-yami-gautam-delivers-her-best-performance-in-this-taut-thriller-12531332.htm|title=A Thursday movie review: Yami Gautam delivers her best performance in this taut thriller|last=Bengani|first=Sneha|date=17 February 2022|work=[[CNBC TV18]]|access-date=27 December 2022|language=en}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆ ತುಷಾರ್ ಜಲೋಟಾ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಸ್ಯ ದಾಸ್ವಿ, [[ಅಭಿಷೇಕ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಮತ್ತು ನಿಮ್ರತ್ ಕೌರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗಂಗಾರಾಮ್ ಚೌಧರಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜ್ಯೋತಿ ದೇಸ್ವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dasvi-movie-review-abhishek-bachchan-is-a-but-film-struggles-for-a-passing-score-101649306949708.html|title=Dasvi movie review: Abhishek Bachchan is A+, but film struggles for a passing score|last=Kukreja|first=Monika Rawal|date=7 April 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> '''ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು''' ಅವರು ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿಯವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕ ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''OMG 2 ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಓ ಮೈ ಗಾಡ್! 2''.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yami-gautams-lost-to-release-directly-on-zee5/article66194867.ece|title=Yami Gautam’s ‘Lost’ to release directly on ZEE5|date=28 November 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=31 December 2022|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|title=Yami Or Samantha? Who Did A Better Job With Daring Green Gown?|date=23 March 2022|work=[[Woman's Era]]|access-date=4 December 2022|others=Vanshika|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204012224/https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-yami-gautam-dance-their-hearts-out-in-new-ad-101667627278490.html|title=Akshay Kumar, Yami Gautam dance their hearts out in new ad ahead of OMG 2, fans say 'no logic but its fun'. Watch|date=5 November 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {{Pending films key}} === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Language ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2009 |''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Ullasa Utsaha]]'' |Mahalakshmi |[[ಕನ್ನಡ|Kannada]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/mar/05/ullasa-utsaha-helped-me-blossom-into-a-full-fledged-heroine-yami-gautam-1946786.html|title='Ullasa Utsaha' helped me blossom into a full-fledged heroine: Yami Gautam|date=16 May 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |2011 |''Ek Noor'' |Rabiha |[[ಪಂಜಾಬಿ|Punjabi]] | |<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/yami-gautam-prefers-bollywood-more-than-regional-cinema/938938/|title=Yami Gautam prefers Bollywood more than regional cinema - Indian Express|date=19 April 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|title=Do You Know About Yami Gautam's Work In Punjabi Films?|last=Singh|first=Jasmine|date=10 April 2022|work=Ghaint Punjab|access-date=21 November 2022|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121080210/https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|url-status=dead}}</ref> |- |''Nuvvila'' |Archana |[[ತೆಲುಗು|Telugu]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bala-actress-yami-gautam-says-its-not-easy-to-be-self-made-in-the-film-industry-2132057|title=Bala Actress Yami Gautam Says 'It's Not Easy To Be Self-Made' In The Film Industry|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|date=13 November 2019|access-date=21 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2012 |''Vicky Donor'' |Ashima Roy |[[ಹಿಂದಿ|Hindi]] | |<ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=21 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085640/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/photostory/49320057.cms|title=Talvar to Vicky Donor: Low budget films that won our hearts|work=[[The Economic Times]]|access-date=21 November 2022}}</ref> |- |''Hero'' |Gauri Menon |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-yami-gautam-was-a-part-of-the-malayalam-film-hero-starring-prithviraj-sukumaran/articleshow/83305734.cms|title=Did you know Yami Gautam was a part of the Malayalam film, 'Hero' starring Prithviraj Sukumaran? - Times of India|date=7 June 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 |''Gouravam'' |Yazhini |[[ತಮಿಳು|Tamil]] | |<ref name="Gm">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/question-of-gouravam/article4588142.ece|title=Question of Gouravam|last=Rangarajan|first=Malathi|date=6 April 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- |''Gouravam'' |Yamini |Telugu | |<ref name="Gm" /> |- | rowspan="3" |2014 |''Total Siyapaa'' |Asha |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/total-siyappa-lamest-indopak-match/article5764167.ece|title=Total Siyappa: Lamest Indo-Pak match|last=Kamath|first=Sudhish|date=8 March 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- |''Yuddham'' |Madhumita |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|title=Tarun - Yami's Yuddham to release on Jan 16|last=Chronicle|first=Deccan|date=7 January 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=22 November 2022|language=en|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415135507/https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|url-status=dead}}</ref> |- |''Action Jackson'' |Anusha | rowspan="2" |Hindi | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/action-jackson-q29sbgvjdglvbjpwwc0zotc5mzy|title=Action Jackson|website=[[British Board of Film Classification]]|language=en|access-date=22 November 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Badlapur]]'' |Misha Verma | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/badlapur-is-content-driven-and-entertaining-radhika-apte/|title='Badlapur' is content-driven and entertaining: Radhika Apte|date=18 February 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-badlapur-is-a-dark-unflinching-fantastic-film/20150220.htm|title=Review: Badlapur is a dark, unflinching, fantastic film|last=Sen|first=Raja|date=20 February 2015|work=Rediff|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Courier Boy Kalyan'' |Kavya |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-08-16/Nithiins-Courier-Boy-Kalyan-gets-its-release-date/170497|title=Nithiin's Courier Boy Kalyan gets its release date|last=India|first=The Hans|date=16 August 2015|work=[[The Hans India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Sanam Re'' |Shruti | rowspan="2" |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/last-schedule-of-sanam-re-to-be-shot-in-calgary/|title=Last schedule of Yami Gautam's 'Sanam Re' to be shot in Calgary|date=10 August 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Junooniyat'' |Suhani Kapoor | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Junooniyat-Pulkit-Samrat-chooses-film-over-honeymoon/articleshow/45002223.cms|title=Junooniyat: Pulkit Samrat chooses film over honeymoon - Times of India|last=Fernandes|first=Kasmin|date=1 November 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pulkit-samrat-yami-gautam-and-junooniyat-crew-get-gheraoed-in-kashmir-2043432|title=Pulkit Samrat, Yami Gautam and 'Junooniyat' crew get gheraoed in Kashmir|last=Jha|first=Subhash K|date=13 December 2014|work=DNA India|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Tamilselvanum Thaniyar Anjalum'' |Kavya |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Yami-plays-a-salesperson-in-Jais-film/articleshow/33660340.cms|title=Yami plays a salesperson in Jai's film - Times of India|date=16 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/tamilselvanum-not-a-remake-of-premium-rush-clarifies-director/story-dvTmVuWiN3bYdy8sSysdpO.html|title=Tamilselvanum... not a remake of Premium Rush, clarifies director|date=2 August 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |''Kaabil'' |Supriya Bhatnagar | rowspan="7" |Hindi | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Girish-Kulkarni-shoots-for-Kaabil/articleshow/52256001.cms|title=Girish Kulkarni in Hrithik-Yami starrer Kaabil - Times of India|last=Bhanage|first=Mihir|date=13 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/kaabil-movie-review-hrithik-roshan-yami-gautam-rakesh-roshan-star-rating-4489671/|title=Kaabil movie review: Hrithik Roshan's film revives rape-and-revenge cliches|last=Gupta|first=Shubhra|date=24 January 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |''Sarkar 3'' |Annu Karkare | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sarkar-3-yami-gautam-never-looked-so-intense-see-pics-3087636/|title=Sarkar 3 first look: Yami Gautam has never looked so intense, see pics|date=17 October 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/sarkaar-3-first-look-intense-yami-gautam-steals-the-show-347075-2016-10-17|title=Sarkaar 3 first look: Intense Yami Gautam steals the show|date=19 October 2016|work=[[India Today]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/634883/sarkar-3-opportunity-me-performer.html|title='Sarkar 3' was a great opportunity for me as a performer: Yami|last=Mumbai|first=Press Trust of India|date=25 September 2017|work=[[Deccan Herald]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref> |- |2018 |''Batti Gul Meter Chalu'' |Advocate Gulnaar Rizvi | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/batti-gul-meter-chalu-actor-yami-gautam-issue-based-films-5366289/|title=With Batti Gul Meter Chalu audience will realise the gravity of the issue: Yami Gautam|date=20 September 2018|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-goes-to-court-for-batti-gul-meter-chalu/articleshow/64847708.cms|title=Yami Gautam goes to court for Batti Gul Meter Chalu|last=Iyer|first=Sanyukta|date=8 July 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/trending-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-her-film-with-shahid-kapoor-1860412|title=Trending: How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu, Her Film With Shahid Kapoor|last=Shiksha|first=Shruti|date=31 May 2018|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Uri: The Surgical Strike]]'' |Pallavi Sharma / Jasmine Almeida | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-on-her-role-in-uri-the-surgical-strike-5532011/|title=Yami Gautam on her role in Uri: The whole idea was to keep it real|last=Sharma|first=Priyanka|date=10 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-says-aditya-dhar-gave-her-uri-when-she-was-typecast-by-bollywood-101658645968753.html|title=Yami Gautam says Aditya Dhar cast her in a 'different' role in Uri when she was being typecast by Bollywood|date=24 July 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yami-gautam-feels-proud-to-be-a-part-of-uri-the-surgical-strike-2084713|title=Yami Gautam Feels 'Proud' To Be A Part Of Uri: The Surgical Strike|last=Chaubey|first=Pranita|date=13 August 2019|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}</ref> |- |''Bala'' |Pari Mishra | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/cast/|title=Bala Cast List {{!}} Bala Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}</ref> |- |2020 |''Ginny Weds Sunny'' |Simran 'Ginny' Juneja | |<ref name="IE:Netflix"/> |- | rowspan="2" |2021 |''Bhoot Police'' |Maya "Mayu" Kulbhushan | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake|date=28 January 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=17 February 2021}}</ref> |- |''Shava Ni Girdhari Lal'' |Mannat |Punjabi |Cameo appearance |<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/shava-ni-girdhari-lal-launches-its-trailer-surprises-viewers-with-yami-gautam-in-a-punjabi-flick-after-10-years-345459|title='Shava Ni Girdhari Lal' launches its trailer; surprises viewers with Yami Gautam in a Punjabi flick after 10 years|date=2 December 2021|website=The Tribune|access-date=2 December 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''A Thursday'' |Naina Jaiswal | rowspan="6" |Hindi | |<ref>{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'|date=30 March 2021|website=The Indian Express|access-date=30 March 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|title=Yami Gautam announces official production wrap for 'A Thursday'|date=23 November 2021|website=ANI News|access-date=23 November 2021|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123174552/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|url-status=dead}}</ref> |- |''Dasvi'' |IPS Jyoti Deswal | |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-wraps-up-filming-for-dasvi-says-goodbyes-on-certain-films-are-difficult-9452261.html|title=Yami Gautam wraps up filming for Dasvi, says 'goodbyes on certain films are difficult'|date=23 March 2021|website=Firstpost|access-date=23 March 2021}}</ref> |- | rowspan="4" |2023 |{{Pending film|[[Lost (2023 film)|Lost]]}} |Vidhi Sahani | |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-gets-emotional-as-she-finishes-shooting-for-lost/articleshow/85625366.cms|title=Yami Gautam gets emotional as she finishes shooting for 'Lost'|date=25 August 2021|website=The Times of India|access-date=25 August 2021}}</ref> |- | {{Pending film|[[OMG 2 – Oh My God! 2]]}} |Sanjana Tripathi | rowspan="2" |Completed |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pankaj-tripathi-start-shooting-oh-god-2-today-akshay-kumar-back-lord-krishna/|title=Pankaj Tripathi to start shooting for Oh My God 2 from today; Akshay Kumar back as Lord Krishna|date=1 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=1 September 2021}}</ref> |- |{{Pending film|Chor Nikal Ke Bhaga}} || {{TBA}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|title=Chor Nikal Ke Bhaga Teaser Out: Gear up with Yami Gautam and Sunny Kaushal for the biggest heist|date=24 September 2022|website=Pinkvilla|access-date=24 September 2022|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924085710/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|url-status=dead}}</ref> |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2008–2009 | ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ'' | ಸನಾ | <ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|last=Hegde|first=Rajul|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=23 November 2022|language=en}}</ref> |- | 2008 | ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್'' | ರಾಜಕುಮಾರಿ ಭೈರ್ವಿ | <ref>{{Cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/tv/news/yami-gautam-romanced-patiala-babes-fame-aniruddh-dave-in-this-tv-show-featuring-avika-gor/articleshow/83951628.cms|title=यामी गौतम ने अनिरुद्ध दवे संग किया था 'रोमांस', टीवी पर अविका गौर संग आई थीं नजर|last=Tomar|first=Sangeeta|date=29 June 2021|work=[[Navbharat Times]]|access-date=23 November 2022|language=hi}}</ref> |- | 2010 | ''ಸಿಐಡಿ'' | ಅನನ್ಯಾ | ಸಂಚಿಕೆ 642: "ಕಬರವಾಲಿ ಲಡ್ಕಿ" <ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-was-a-part-of-the-television-serial-cid-in-this-episode-actress-photos-viral-bud|title=यामी गौतम CID के इस एपिसोड में आ चुकी हैं नजर, क्या आपको याद है?|date=June 13, 2021|work=[[Prabhat Khabar]]|access-date=27 December 2022|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.latestly.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-birthday-special-cid-chand-ke-paar-chalo-5-tv-shows-the-actress-did-before-debuting-with-vicky-donor-2169837.html|title=Yami Gautam Birthday Special: CID, Chand Ke Paar Chalo - 5 TV Shows The Actress Did Before Debuting With Vicky Donor {{!}} 🎥 LatestLY|last=Bhattacharjee|first=Moumita|date=28 November 2020|work=LatestLY|access-date=27 December 2022|language=en}}</ref> |- | 2009–2010 | ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'' | ಲೆಹರ್ ಮಾಥುರ್ ವಾಜಪೇಯಿ | <ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=23 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085646/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2010 | ''ಮೀಥಿ ಚೂರಿ ನಂ 1'' | rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಧಿ | <ref name="vgy">{{Cite news|url=https://www.vogue.in/topics/yami-gautam/|title=Yami Gautam - News, Videos & Yami Gautam Photos|work=[[Vogue (magazine)|Vogue India]]|access-date=23 November 2022|language=en-IN}}</ref> |- | ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್'' | ಸೀಸನ್ 1 <ref name="vgy" /> |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="4" | 2012 | 5ನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಟಿವಿಯಿಂದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು | rowspan="13" | ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್''|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/aug/10-news-ayushmann-khurrana-yami-of-vicky-donor-bag-gold-awards-081210.asp|title=Ayushmann Khurrana, Yami of VICKY DONOR bag Gold Awards|access-date=26 January 2012}}</ref> |- | ಭಾಸ್ಕರ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಪ್ರವೇಶ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|title=Newcomers Nominations: Fresh Entry of the Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|archive-date=23 September 2015|access-date=26 January 2012}}</ref> |- | ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಮೆಚ್ಚಿನ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ (ಪುರುಷ/ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|last=Kumar|first=Ravi|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|archive-date=30 November 2012|access-date=27 January 2012}}</ref> |- | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನಾ ನಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|title=3rd Annual BIG Star Entertainment Awards Nominations|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|archive-date=15 September 2018|access-date=17 December 2012}}</ref> |- | rowspan="9" | 2013 | ETC ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕ ಚೊಚ್ಚಲ (ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|title=ETC Bollywood Business Awards 2012 / 2013&nbsp;– Nominations|access-date=26 January 2012}}</ref> |- | [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Yaami Gautam—Awards|publisher=Bollywood Hungama|access-date=14 October 2013}}</ref> |- | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|access-date=22 January 2012}}</ref> |- | ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archive-date=21 January 2013|access-date=21 January 2013}}</ref> |- | rowspan="2" | ಸ್ಟಾರ್ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ|| {{nom}} | <ref name="Stardust Awards">[http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437 "Nominations for Stardust Awards 2013"] Retrieved 27 January 2013</ref> |- | ನಾಳೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref name="Stardust Awards" /> |- | ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/yami-gautam/awards/nominated/|title=Yami Gautam Dhar Awards & Nominations - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}</ref> |- | [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} | <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|title=TOIFA 2013 nominations|date=7 February 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|archive-date=29 April 2013}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವರ್ಷದ ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|title=IIFA Awards 2013: The winners are finally here!|access-date=7 July 2013|archive-date=7 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707135510/http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ | rowspan="2" | ''ಬಾಲ''|{{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/star-screen-awards-deepika-padukone-ananya-panday-add-glam-as-alia-bhatt-ranveer-singh-win-top-awards-read-complete-winners-list/story-wxcAy5E1LqYOcCwJkB6OtM.html|title=Star Screen Awards: Deepika Padukone, Ananya Panday add glam as Alia Bhatt, Ranveer Singh win top awards. Read complete winners list|date=9 December 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=20 January 2020}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ|{{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|title=IIFA Awards 2020 nominations are out|website=[[International Indian Film Academy Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504094638/https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|archive-date=May 4, 2020|access-date=December 2, 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/iifa-2020-postponed-amid-fears-coronavirus-outbreak-1502863257.html|title=IIFA 2020 postponed amid fears over Coronavirus outbreak|date=6 March 2020|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|access-date=4 December 2022|others=SNS}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ OTT ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ವೆಬ್ ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಹಿಳೆ) | rowspan="2" | <nowiki><i id="mwA2M">ಒಂದು ಗುರುವಾರ</i></nowiki>| {{nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/filmfare-ott-awards-2022-complete-nominations-list/articleshow/96390952.cms|title=Danube Properties Filmfare OTT Awards 2022: Complete Nominations List - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-12-27}}</ref> |- | ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ (ಮಹಿಳೆ)|{{pending}} | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2023-nominations-announced-brahmastra-gangubai-kathiawadi-bhool-bhulaiyaa-2-lead-the-list-8345858/|title=IIFA 2023 nominations announced: Brahmastra, Gangubai Kathiawadi and Bhool Bhulaiyaa 2 lead the list|date=2022-12-27|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-12-27}}</ref> |} === ಇತರ ಗೌರವಗಳು === * 2013: iTimes ನ ನಂ. 12 2012 ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ.<ref>{{Cite web|url=http://ww.itimes.com/times-polls/times-most-desirable-women-2012|title=Times Most Desirable Women 2012 – Results|publisher=ITimes|access-date=20 June 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|website=Suger Mint|access-date=30 December 2022}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ಜನನ]] 3hrtfr5osk5xg6m8hfytorvkelhrl0a 0 153419 1372645 1338439 2026-05-03T10:20:48Z Dr Thippeswamy M 99255 /* ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ */ 1372645 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste||caste_name=ಉಪ್ಪಾರ|classification=ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿ|country=[[ಭಾರತ]]|populated_states=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]<br />[[ತೆಲಂಗಾಣ]]<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]<br />[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|religions=[[ಹಿಂದೂ]]}}'''ಸಗರ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಉಪ್ಪಾರ''' ಒಂದು [[ಹಿಂದೂ]] ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite journal|date=13 September 1993|title=Specification of OBCs in respect of Andhra Pradesh, Assam, Bihar, Goa, Gujarat, Haryana, Himachal Pradesh, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Punjab, Tamil Nadu and Uttar Pradesh (No. 12011/68/1993-BCC)"|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1993/E-0450-1993-0186-17135.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=38|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref>{{cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last1=Thurston|first1=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link1=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> ಇವರನ್ನು ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|date=11 August 2016|title=Inclusion/Amendment in the Central Lists of OBCs in respect of the State of Andhra Pradesh and Telangana. (No. 12011/04/2014-BC-II)|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/171261.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=13|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು ಮೂಲತಃ ಸಗರ ರಾಜನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಇದೆ. ಇವರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರಿಗೆ ಉಪ್ಪಾರರೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.೧೪ ಕಿಟಲ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ “ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ A Man of the salt maker caste ^{ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.} their proper occupation is the building of mud walls, especially those of forts." A very important occupation of these people was the manufacture of earth salt and saltpetre, of which the latter was an important ingredient in the manufacture of gunpowder.ಈ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕೇವಲ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿಗೆ ಬಳಸುವ ‘ಯವಕ್ಷಾರ’ವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಮಾರಾಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಶೆಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ). <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VG0EBZP3scUC&dq=Uppara+caste&pg=PA470|title=Gold Nuggets: Selected Post-independence Telugu Short Stories|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|last2=Vijayasree|first2=Changanti|date=2004|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-1930-4|pages=470|language=en|author-link=Bhadriraju Krishnamurti}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jA4uRbWoGfUC&q=Uppara+caste|title=People of India: Andhra Pradesh|last=Singh|first=K. S.|date=1992|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7671-006-0|pages=1847|language=en}}</ref> ಇವರ ಉದ್ಯೋಗವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] {{Lang|te|ಉಪ್ಪು}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. <ref name=":3" /> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nCELAQAAIAAJ&q=Uppara+caste|title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore District|date=1993|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|pages=171|language=en}}</ref> ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ, [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಲೋನಿಯಾ/ಲೂನಿಯಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> • ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವನತಿ : ಉಪ್ಪು ಸರ್ವರಿಗೂ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೃತ್ತಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಇಂದು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು. ಕರಾವಳಿಯೇತರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಉಪ್ಪು ಮದ್ದು-ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸೋರುಪ್ಪು, ಮಣ್ಣುಪ್ಪು, ಪೆಟ್ಲೂಪ್ಪು, ಅಟ್ಟುಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಒಳ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಹು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು : • ವಿಧಾನ – ೧: ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಧ್ಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳದ ಪಕ್ಕದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಇದ್ದವು. ವಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಡೋಣಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಪ್ಪು ಬಹಳ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಯಾವತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆಗಳು ಹಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಗೊಗ್ಗೀಹಾಳ, ಕನ್ನೋಳಿ, ಕಾಂತೋಜಿ, ಮುಂತಾದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋರುಪ್ಪು ಈಗ್ಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.೧೭ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಲುಗಳನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ತಳಭಾಗದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಲುವೆ ಕೇಲುಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಇಟ್ಟ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಾಜು ೧೦ಘಿ೧೦ ಉದ್ದ-ಅಗಲದ ಈ ಮಡಿಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ನೀರು ಬಸಿಯದಂತೆ ಧೃಡವಾಗಿ, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ, ನುಣುಪಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಡಿಗಳು ೧೦ಘಿ೧೦ ಅಗಲದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಸುಮಾರು ೮ಘಿ೧೦ ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಮಡಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಈಚಲು ಗರಿಯ ಪುಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಬಂದು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನದಿ/ಹಳ್ಳದ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲವೆ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಇದೇ ರೀತಿ ೨-೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ನೀರು ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆ ೩-೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆಯುತ್ತದೆ. ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ರಂಧ್ರಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಈಚಲು ಗರಿ ಮತ್ತು ಮರಳಲ್ಲಿ ನೆನದು ಸೋಸಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಂಡೆವುಗೆ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಮಡಿಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷಾರವು ೮-೧೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಿಸಿಲಿನ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಣಗಿ ನೀರಿನಾಂಶವೆಲ್ಲ ಇಂಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರ ಉಪ್ಪಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧದಿಂದ ಮಡಿಯೊಳಗಡೆಯೆ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿಮಾಡಿ ತದನಂತರ ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಅಥವಾ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊರಹಾಕಿ ಮೊತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ರಾಶಿ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನೇ ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆ, ಮಳೆಗಳು ಎನ್ನುವರು. ಹೀಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ – ೨: ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು  ಭೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನ-೧ ಕ್ಕಿಂತ ಭೀನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕುಂಬಾರರಿAದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೇಲು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಕೇಲಿನ ಕಂಟದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸುತ್ತಾ ವಿಭಿನ್ನ ಆಕೃತಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ರಂಧ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಧ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಲೋಹದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಂಡೆವು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.  ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು, ಸಿಹಿ ಮಣ್ಣು, ಚೌಳು ಮಣ್ಣು, ವಗರು ಮಣ್ಣು. ಡಾ|| ಬೆಂಜವಿನ್ ಹೇನೆ ಮೈಸೂರಿನ ಭೂ ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿರುವ ಅಂಕಿಅAಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬAಧಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ೮. ಸೊಳ್ಡು : ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು.೧೮ ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫-೨೦ ಪುಟ್ಟಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ೧೫-೨೦ ಕೊಡದಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಳ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಮಟ್ಟಾಳಗರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಮಣ್ಣು ನೇರವಾಗಿ ಕಿಂಡಿಯಿAದ ಹೊರಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲು. ಕೇಲಿನೊಳಗಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡು, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣಾಂಶಗಳು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ತೊಟ್ಟುತ್ತಾ ಲೋಹದ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಕ್ಷಾರವು ಅಂಡೆವುನಿAದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೇರೊಂದು ಲೋಹದ ದೊಡ್ಡ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಾಕಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಲೆಯ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸರಿ ಸಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕುದಿಸಿದ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಡಿಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ಕ್ಷಾರವು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಚೆಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಚಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಸಲಕರಣೆ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಪುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದಂತೆ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಹೀಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಬೃಹತ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂಳೆ, ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆ ಎನ್ನುವರು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ - ೩: ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೊದಲು ತಾಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೦-೧೦ ಅಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತಾಟುಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಹಾಗೆ ತಯಾರಕರು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕಾದ ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ೧ ತಾಟುವಿನಿಂದ ಮೊತ್ತೊಂದು ತಾಟುವಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ತಾಟುಗಳಿಗೂ ಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಗುನ್ನಾಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುನ್ನಾಗಳು ಅರಲು ಅಥವಾ ಗಜನಿ (ಜಿಗಟು) ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ‘ಹಲ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಆಯುಧ (ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಾದದ್ದು)ದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ಒಂದು ಹದ(ಸಮ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ)ಮಾಡಿ ತಾಟುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹರಿಸಿದ ನೀರು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೨ ದಿನಗಳಿಗೆ ನೀರು ಉಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹಲಗೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ(ಖಿ)  ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಯುಧ) ಮೂಲಕ ಜಿಗ್‌ಜಾಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಸಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲಗೆಯಿಂದ ತಳ್ಳಿದ ಉಪ್ಪು ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಕಟಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬಿ ಒಂದೆಡೆ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಪ್ಪಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮುಖಾಂತರ ‘ಅಯೋಡಿನ್’ ಅನ್ನು ನಿಗಧಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ : ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗೆವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಶೇಖರಣೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಕೋಣಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜೋತು ಬೀಳುವ ಹಾಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ೧ ಸೇರು ಉಪ್ಪಿಗೆ ೨-೩ ಸೇರು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದುವೇಳೆ ಕೋಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಡೆದು ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನಿಮಯದಂತೆ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಣಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೃಹತ್ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೩-೧೯೦೩ ರವರೆಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಉಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೭ ಕ್ರ.ಸಂ ವರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ * ಉತ್ಪಾದನೆ ವ್ಯಾಪಾರ * ೧ ೧೮೯೩-೯೪ ೧೧೫,೦೪೦ ೧೩೧,೦೯೧ * ೨ ೧೮೯೪-೯೫ ೧೪೫,೯೭೮ ೧೨೫,೩೧೧ * ೩ ೧೮೯೫-೯೬ ೨೩೮,೭೩೯ ೧೨೫,೧೯೮ * ೪ ೧೮೯೬-೯೭ ೧೧೩,೬೦೨ ೧೧೬,೭೭೧ * ೫ ೧೮೯೭-೯೮ ೧೧೩,೨೩೫ ೯೭,೪೨೫ * ೬ ೧೮೯೮-೯೯ ೧೬೮,೩೯೫ ೯೫,೫೧೬ * ೭ ೧೮೯೯-೦೦ ೨,೫೯೦ ೮೫,೬೮೮ * ೮ ೧೯೦೦-೦೧ ೨೫೦,೯೯೮ ೧೦೦,೬೨೫ * ೯ ೧೯೦೧-೦೨ ೧೦೪,೦೩೫ ೧೨೦,೭೫೪ * ೧೦ ೧೯೦೨-೦೩ ೧೬೦,೨೨೫ ೧೦೬,೨೧೨ * (ಮೂಲ: ಎಥ್ನೋವೆನ್ ಆರ್. ಇ, ಕೆನರಾ-ಬಾಂಬೆ ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್-ಸಂಪುಟ ೧೫, ಕೇಂದ್ರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೪. ಪು. ೩.) ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾನಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಬಹಳ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಜನರು ಉಪ್ಪು ತೆಗಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವೊಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದವರು ಉಪ್ಪಿನ ಜಕಾತೀ ಕೂಡ್ರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮಟಾ, ಕಾರವಾಡ, ಮುಂತಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈಗ ಉಪ್ಪು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಾವಿರಾರು ಖಂಡಗ ಉಪ್ಪು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಉಪ್ಪು ಬೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೈಲು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.೨೪ ಇಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಆಯಾ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಶಾಹಿಗಳು ನಿಗಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಗುವ ಅನಾಹುತಗಳ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ಸುಂಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ರೀತಿಯ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದವರಿಗೆ ಸುಂಕದ ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ನಾಮಾಂಕಿತವು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಬೆಡಗಾಗಿ ರೂಪ ತಳೆದಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ : ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯ ಜನರನ್ನು ನೀತಿ, ನಡತೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಳಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಗಡಿಮನೆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸಂಭೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸಮುದಾಯವಾದ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇಂತಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಧೃಡವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳು ನಮಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ೪ ನೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. Their offices are hereditary, and they get the usual perquisites of pan-supari on all important occasions. The Upparas belong to the Eighteen Phana section, and as such, command the services of the Chalavadi, the servant of this faction. His insignia are the bell, and the ladle, as also the Upparas’ professional mark(೦೧  ) ಹೆಚ್.ವಿ ನಂಜುAಡಯ್ಯನವರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ೧೮ ಫಣಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಗುಂಪಿನ ಸೇವಕನಾದ ಛಲವಾದಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುರುತುಗಳು ಗಂಟೆ, ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಾರರ ವೃತ್ತಿ ಚಿಹ್ನೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ಛಲವಾದಿಯ ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ವೃತ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಮೂದುಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಉಪ್ಪಾರರ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಕೆತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಣಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಬಹುಷಹ ಇಲ್ಲಿರುವ ೧೮ ಫಣಗಳ ಗುಂಪು ಎಂದರೆ ಹದಿನೆಂಟು ಜಾತಿ ಜನರ ಕಾಯಕಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಫಣಗೆಳೆಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದಾದ ಊಹೆಗಳಿವೆೆ. ಸೊಡ್ಡಳ ಬಾಚರಸನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಮಾನವನ ತಲೆಯ ಕೂದಲಿನಿಂದಹಿಡಿದು ಪಾದದ ಅಂಗಾಲಿನವರೆಗೂ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದೊAದು ಜಾತಿಯನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯು ಸಹ ವರ್ಗವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಕಂಡಿದ್ದು, ಮಾನವ ಸಂಘ ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯೇ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪೆAದರೆ ಹಟ್ಟಿ. ಹಟ್ಟಿಯ ಜಗಳ ತಂಟೆ ತಕರಾರುಗಳನ್ನು ಹಟ್ಟಿಯ ಹಿರಿಯರೇ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಟ್ಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಣತಿ, ಅನೇಕ ಕಣತಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಂಬು, ಅಣೇಕ ಅಂಬುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಗುಡಿಕಟ್ಟು, ಹಲವು ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂಧು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಟ್ಟಿ, ಕಣತಿ, ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜನರ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಕೆಲಸ, ಇಲ್ಲಿ ಕಣತಿ ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.೦೨ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮನೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಜನ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಊರಿನ ಪಂಚಮರದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಗುಡಿಕಟ್ಟೆಯ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಜನಪದರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂದೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.೦೩ ಇನ್ನೂ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ ಕಟ್ಟೇಮನೆ (ನಾ). Kattemane (n).. ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ,-ಚಾವಡಿ.An Arbitation Platform ಎಂದಿದೆ.೦೪ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೇಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದಂತಹ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.  ಈ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವುಗಳು ಈ ಮುಂದಿನAತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆ # ನಾಡಗೌಡ # ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ # ಯಜಮಾನರು # ಬುದ್ಧಿವಂತ # ಕೋಲ್ಕಾರ(ಭAಡಾರಿಕ)(ಗಡಿಕಾರ) # ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು/ ಪಂಚರು/ದೈವದವರು/ಇತರೆ ೧. ನಾಡಗೌಡ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ನಾಡಗೌಡ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ನಾಡಗುಡ, ನಾಡಗವುಡ, ನಾಡಗವುಂಡ; Nadagauda, Nadagavuda; Nadagavunda:: ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿ; Officer in charge of an administrative division; Divisional Commissioner ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಈ ಹುದ್ದೆಯು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಾಡಗೌಡ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೋಲ್ಕಾರರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾರೂ ವಿಧೇಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೨. ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ (ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ಸಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗೌಡಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು, ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡಿಕೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಕುಟುಂಬವು ಬಡವರಾಗಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಲಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೌಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಕಟ್ಟಿಮನಿ, ಇತರೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ವಂಶಪಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದು? ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗಧಿತ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾಡಗೌಡನಿದ್ದು ಕಟ್ಟೆಗೌಡ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೩. ಯಜಮಾನ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯರು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತ ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವು ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಉತ್ತಮ ನಡತೆ, ಸಭ್ಯಸ್ಥ, ಗೌರವಯುತ, ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲನು, ಹಿರಿಯನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವ ಉಳ್ಳಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ತೀರ್ಪು, ಅದರ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದ, ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ, ಉಸ್ತುವಾರಿ, ಇತರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಯಜಮಾನ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೪. ಬುದ್ಧಿವಂತ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವಕೀಲರು/ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸ್ಥಾನವು ಸಹ ಯಜಮಾನ ಸ್ಥಾನದಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಮಾಜದ ಕಾಳಜಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುದ್ಧಿವಂತರು;Buddhivantaru: ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು; ನಾಯದರ್ಶಿಗಳು; The Jurists; Jury ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ದೂರಿನ ಸ್ಥಿತಿ, ಅದರ ಯೋಚನೆ, ಉದ್ದೇಶ, ಅದರಿಂದಾಗುವ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯ, ದಂಡ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಬಹುಮಾನ, ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೫. ಕೋಲ್ಕಾರ (ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಮತ್ತು ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವವ) : ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬುವುದು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ, ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕಾರ ಆಯಾ ಸಂಬAಧಿತ ಕುಂಟುAಬ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯ ನಿಗಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವ, ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಈ ಹುದ್ದೆ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡನಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಣಿ, ಭಂಡಾರಿ, ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ನಾನಾರ್ಥಗಳಿದ್ದವು. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. ಕೋಲ್ಕಾರ ಹುದ್ದೆಯು ಸಮುದಾಯದ ಬಡ ಕುಟುಂಬದವರು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಇಂತಿಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೋಲ್ಕಾರ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರರು ಆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಯಕದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಂತಿಷ್ಟು ಎಂಬAತೆ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ದವಸ-ಧಾನ್ಯ, ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ನಾಡಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರವರೆಗೂ ಹಂತ-ಹAತವಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಡವಳಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ. ಸಹಭಾಳ್ವೆ, ಸೌರ್ಹದತೆಯ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಇತಿಹಾಸ == ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪ್ರಕಾರ, ತೆಲುಗು ಉಪ್ಪಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಮೈಸೂರು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು ಉಪ್ಪಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸೂಚಿಸಿವೆ: "ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗವು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಕಟ್ಟುವ ಉತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಂತ ರಾಮನ್ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಉಪ್ಪಾರರು ಈ ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. * ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು. ಉಪ್ಪು ತಯಾರಕರಾದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕುಲಕಸುಬನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು. ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪುನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಸುರೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jHQMAQAAMAAJ&q=Uppara|title=India's Communities|last=Singh|first=K. S.|date=1998|publisher=[[Anthropological Survey of India]]|isbn=978-0-19-563354-2|pages=3539–3541|language=en}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು [[ಸಗರ|ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ]] (ಸಗರ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ) ವಂಶಸ್ಥರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m0cxtNhMmr4C&q=Uppara|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|date=1971|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|pages=162|language=en}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಜಾತಿಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವರು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವರು [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಉಪ್ಪಾರರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಂಗಾ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ರಾಜರ್ಷಿ [[ಭಗೀರಥ]] ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮದ್ ಜಗದ್ಗುರು ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ ಶಿಲಾಪುರಿ ಸೂರ್ಯಸಿಂಹಾಸನ ಭಗೀರಥ ಪೀಠ, ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ [[ಮಠ]], ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾನಗರ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ, [[ಹೊಸದುರ್ಗ]]ತಾಲೂಕು, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == ಉಪ್ಪಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧.೧೮ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿನ್ನಪ್ಪ ರೆಡ್ಡಿ ವರದಿ (೧೯೯೦) ಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೧ ಕ್ರ ಸಂ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು # ಚಿ ಉಪ್ಪಾರ # b ಬೆಲ್ದರ್ # ಛಿ ಚುನಾರ್ # ಜ ಗಾವಾಡಿ # e ಗೌಂದಿ # ಜಿ ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ   # g ಲೋನಾರಿ # h ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆಯವರು # i ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ # ರಿ ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ # ಞ ಪಡಿತ್ / ಪಡ್ತಿ # ಟ ಪಡಿತಿ # m ಪಾಡಿ # ಟಿ ಸಗರ # o ಸುಣ್ಣಗಾರ # ಠಿ ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ # q ಉಪ್ಪಳಿಗ # ಡಿ ಉಪ್ಪಳಿಗಶೆಟ್ಟಿ # s ಉಪ್ಪಳಿಯನ್ # ಣ ಉಪ್ಪೇರ # u ಯಕಲಾರ # v ಎಕ್ಕಲಿ ಆಧಾರ: ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಕಇ ೨೨೫ ಬಿಸಿಎ ೨೦೦೦, ಬೆಂಗಳೂರು, ದಿನಾಂಕ ೩೦.೩.೨೦೦೨ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮಗೂ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬAಧಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಡಿವೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಅಧೀನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದಂತಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸAಸ್ಕಾರಗಳಿAದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹದಾಗಿದೆ. # ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೨ # ಜಾತಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಲಾರ ತುಮಕೂರು ಮೈಸೂರು ಹಾಸನ ಶಿಮೊಗ್ಗ ಕಡೂರು ಚಿತಲ್‌ದುರ್ಗ # ಉಪ್ಪಾರ ೧,೫೧೬ ೩,೧೨೭ ೧೧,೫೬೭ ೩೪,೭೧೭ ೮,೫೬೬ ೧೦,೯೫೬ ೧೦,೦೦೦ ೮೬೭೩ # ಮೂಲ: ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಿವಿಸ್ ರೈಸ್, ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್, ಸಂಪುಟ ೧, ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೧೮೭೬. ಪು. ೨೪೨. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಈ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೯,೧೨೨ ಇದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ೮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೯೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂಕಿ-ಅAಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೩ * ಮೈಸೂರು ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಟಿ ಕೋಲಾರ ಗೋಲ್ಡ್ ಪೀಲ್ಡ್ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಚಿತ್ತಲ್‌ದುರ್ಗ * ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ * ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ - - - - - * ೨೩೦ ೨೦೪ ೪೧ ೧೩.೨೪೮ ೧೦.೬೮೭ ೯.೬೦೧ ೧೧.೪೮೯ ೧೦.೬೯೯ * ೪೫.೪೦೦ ೧೮೭೭ ೩.೨೩೬ - - - - - * ಒಟ್ಟು ಗಂಡು – ೫೩.೮೩೬ ಹೆಣ್ಣು – ೫೨.೩೭೧ ೧೦.೬೨.೦೭ ಮೂಲ: ಆನಂದ ರಾವ್ ಟಿ., ೧೯೦೩, ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವರದಿ-೧೯೦೧, ಸಂಪುಟ- ಘಿಘಿIಗಿ-ಃ, ಮೈಸೂರು ಭಾಗ-ಂ, ಟೇಬಲ್ಸ್- ಘಿIII, ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು. ಮೇಲ್ಕAಡ ಕೋಷ್ಟಕ ಹಾಗೂ ೧೯೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಿತು. ಅದರಂತೆ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಜಾತಿಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡAತೆ ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೫ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] 7k0a4l8dv39m3wvxiu1klg646nfn3fn 1372646 1372645 2026-05-03T10:24:18Z Dr Thippeswamy M 99255 https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605 1372646 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste||caste_name=ಉಪ್ಪಾರ|classification=ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿ|country=[[ಭಾರತ]]|populated_states=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]<br />[[ತೆಲಂಗಾಣ]]<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]<br />[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|religions=[[ಹಿಂದೂ]]}}'''ಸಗರ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಉಪ್ಪಾರ''' ಒಂದು [[ಹಿಂದೂ]] ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite journal|date=13 September 1993|title=Specification of OBCs in respect of Andhra Pradesh, Assam, Bihar, Goa, Gujarat, Haryana, Himachal Pradesh, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Punjab, Tamil Nadu and Uttar Pradesh (No. 12011/68/1993-BCC)"|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1993/E-0450-1993-0186-17135.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=38|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref>{{cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last1=Thurston|first1=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link1=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> ಇವರನ್ನು ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|date=11 August 2016|title=Inclusion/Amendment in the Central Lists of OBCs in respect of the State of Andhra Pradesh and Telangana. (No. 12011/04/2014-BC-II)|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/171261.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=13|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು ಮೂಲತಃ ಸಗರ ರಾಜನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಇದೆ. ಇವರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರಿಗೆ ಉಪ್ಪಾರರೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.೧೪ ಕಿಟಲ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ “ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ A Man of the salt maker caste ^{ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.} their proper occupation is the building of mud walls, especially those of forts." A very important occupation of these people was the manufacture of earth salt and saltpetre, of which the latter was an important ingredient in the manufacture of gunpowder.ಈ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕೇವಲ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿಗೆ ಬಳಸುವ ‘ಯವಕ್ಷಾರ’ವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಮಾರಾಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಶೆಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ). <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VG0EBZP3scUC&dq=Uppara+caste&pg=PA470|title=Gold Nuggets: Selected Post-independence Telugu Short Stories|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|last2=Vijayasree|first2=Changanti|date=2004|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-1930-4|pages=470|language=en|author-link=Bhadriraju Krishnamurti}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jA4uRbWoGfUC&q=Uppara+caste|title=People of India: Andhra Pradesh|last=Singh|first=K. S.|date=1992|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7671-006-0|pages=1847|language=en}}</ref> ಇವರ ಉದ್ಯೋಗವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] {{Lang|te|ಉಪ್ಪು}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. <ref name=":3" /> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nCELAQAAIAAJ&q=Uppara+caste|title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore District|date=1993|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|pages=171|language=en}}</ref> ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ, [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಲೋನಿಯಾ/ಲೂನಿಯಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> • ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವನತಿ : ಉಪ್ಪು ಸರ್ವರಿಗೂ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೃತ್ತಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಇಂದು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು. ಕರಾವಳಿಯೇತರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಉಪ್ಪು ಮದ್ದು-ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸೋರುಪ್ಪು, ಮಣ್ಣುಪ್ಪು, ಪೆಟ್ಲೂಪ್ಪು, ಅಟ್ಟುಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಒಳ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಹು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು : • ವಿಧಾನ – ೧: ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಧ್ಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳದ ಪಕ್ಕದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಇದ್ದವು. ವಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಡೋಣಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಪ್ಪು ಬಹಳ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಯಾವತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆಗಳು ಹಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಗೊಗ್ಗೀಹಾಳ, ಕನ್ನೋಳಿ, ಕಾಂತೋಜಿ, ಮುಂತಾದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋರುಪ್ಪು ಈಗ್ಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.೧೭ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಲುಗಳನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ತಳಭಾಗದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಲುವೆ ಕೇಲುಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಇಟ್ಟ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಾಜು ೧೦ಘಿ೧೦ ಉದ್ದ-ಅಗಲದ ಈ ಮಡಿಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ನೀರು ಬಸಿಯದಂತೆ ಧೃಡವಾಗಿ, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ, ನುಣುಪಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಡಿಗಳು ೧೦ಘಿ೧೦ ಅಗಲದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಸುಮಾರು ೮ಘಿ೧೦ ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಮಡಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಈಚಲು ಗರಿಯ ಪುಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಬಂದು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನದಿ/ಹಳ್ಳದ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲವೆ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಇದೇ ರೀತಿ ೨-೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ನೀರು ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆ ೩-೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆಯುತ್ತದೆ. ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ರಂಧ್ರಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಈಚಲು ಗರಿ ಮತ್ತು ಮರಳಲ್ಲಿ ನೆನದು ಸೋಸಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಂಡೆವುಗೆ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಮಡಿಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷಾರವು ೮-೧೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಿಸಿಲಿನ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಣಗಿ ನೀರಿನಾಂಶವೆಲ್ಲ ಇಂಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರ ಉಪ್ಪಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧದಿಂದ ಮಡಿಯೊಳಗಡೆಯೆ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿಮಾಡಿ ತದನಂತರ ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಅಥವಾ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊರಹಾಕಿ ಮೊತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ರಾಶಿ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನೇ ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆ, ಮಳೆಗಳು ಎನ್ನುವರು. ಹೀಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ – ೨: ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು  ಭೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನ-೧ ಕ್ಕಿಂತ ಭೀನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕುಂಬಾರರಿAದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೇಲು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಕೇಲಿನ ಕಂಟದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸುತ್ತಾ ವಿಭಿನ್ನ ಆಕೃತಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ರಂಧ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಧ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಲೋಹದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಂಡೆವು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.  ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು, ಸಿಹಿ ಮಣ್ಣು, ಚೌಳು ಮಣ್ಣು, ವಗರು ಮಣ್ಣು. ಡಾ|| ಬೆಂಜವಿನ್ ಹೇನೆ ಮೈಸೂರಿನ ಭೂ ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿರುವ ಅಂಕಿಅAಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬAಧಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ೮. ಸೊಳ್ಡು : ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು.೧೮ ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫-೨೦ ಪುಟ್ಟಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ೧೫-೨೦ ಕೊಡದಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಳ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಮಟ್ಟಾಳಗರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಮಣ್ಣು ನೇರವಾಗಿ ಕಿಂಡಿಯಿAದ ಹೊರಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲು. ಕೇಲಿನೊಳಗಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡು, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣಾಂಶಗಳು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ತೊಟ್ಟುತ್ತಾ ಲೋಹದ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಕ್ಷಾರವು ಅಂಡೆವುನಿAದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೇರೊಂದು ಲೋಹದ ದೊಡ್ಡ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಾಕಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಲೆಯ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸರಿ ಸಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕುದಿಸಿದ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಡಿಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ಕ್ಷಾರವು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಚೆಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಚಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಸಲಕರಣೆ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಪುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದಂತೆ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಹೀಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಬೃಹತ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂಳೆ, ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆ ಎನ್ನುವರು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ - ೩: ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೊದಲು ತಾಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೦-೧೦ ಅಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತಾಟುಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಹಾಗೆ ತಯಾರಕರು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕಾದ ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ೧ ತಾಟುವಿನಿಂದ ಮೊತ್ತೊಂದು ತಾಟುವಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ತಾಟುಗಳಿಗೂ ಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಗುನ್ನಾಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುನ್ನಾಗಳು ಅರಲು ಅಥವಾ ಗಜನಿ (ಜಿಗಟು) ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ‘ಹಲ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಆಯುಧ (ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಾದದ್ದು)ದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ಒಂದು ಹದ(ಸಮ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ)ಮಾಡಿ ತಾಟುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹರಿಸಿದ ನೀರು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೨ ದಿನಗಳಿಗೆ ನೀರು ಉಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹಲಗೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ(ಖಿ)  ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಯುಧ) ಮೂಲಕ ಜಿಗ್‌ಜಾಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಸಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲಗೆಯಿಂದ ತಳ್ಳಿದ ಉಪ್ಪು ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಕಟಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬಿ ಒಂದೆಡೆ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಪ್ಪಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮುಖಾಂತರ ‘ಅಯೋಡಿನ್’ ಅನ್ನು ನಿಗಧಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ : ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗೆವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಶೇಖರಣೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಕೋಣಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜೋತು ಬೀಳುವ ಹಾಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ೧ ಸೇರು ಉಪ್ಪಿಗೆ ೨-೩ ಸೇರು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದುವೇಳೆ ಕೋಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಡೆದು ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನಿಮಯದಂತೆ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಣಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೃಹತ್ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೩-೧೯೦೩ ರವರೆಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಉಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೭ ಕ್ರ.ಸಂ ವರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ * ಉತ್ಪಾದನೆ ವ್ಯಾಪಾರ * ೧ ೧೮೯೩-೯೪ ೧೧೫,೦೪೦ ೧೩೧,೦೯೧ * ೨ ೧೮೯೪-೯೫ ೧೪೫,೯೭೮ ೧೨೫,೩೧೧ * ೩ ೧೮೯೫-೯೬ ೨೩೮,೭೩೯ ೧೨೫,೧೯೮ * ೪ ೧೮೯೬-೯೭ ೧೧೩,೬೦೨ ೧೧೬,೭೭೧ * ೫ ೧೮೯೭-೯೮ ೧೧೩,೨೩೫ ೯೭,೪೨೫ * ೬ ೧೮೯೮-೯೯ ೧೬೮,೩೯೫ ೯೫,೫೧೬ * ೭ ೧೮೯೯-೦೦ ೨,೫೯೦ ೮೫,೬೮೮ * ೮ ೧೯೦೦-೦೧ ೨೫೦,೯೯೮ ೧೦೦,೬೨೫ * ೯ ೧೯೦೧-೦೨ ೧೦೪,೦೩೫ ೧೨೦,೭೫೪ * ೧೦ ೧೯೦೨-೦೩ ೧೬೦,೨೨೫ ೧೦೬,೨೧೨ * (ಮೂಲ: ಎಥ್ನೋವೆನ್ ಆರ್. ಇ, ಕೆನರಾ-ಬಾಂಬೆ ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್-ಸಂಪುಟ ೧೫, ಕೇಂದ್ರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೪. ಪು. ೩.) ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾನಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಬಹಳ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಜನರು ಉಪ್ಪು ತೆಗಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವೊಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದವರು ಉಪ್ಪಿನ ಜಕಾತೀ ಕೂಡ್ರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮಟಾ, ಕಾರವಾಡ, ಮುಂತಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈಗ ಉಪ್ಪು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಾವಿರಾರು ಖಂಡಗ ಉಪ್ಪು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಉಪ್ಪು ಬೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೈಲು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.೨೪ ಇಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಆಯಾ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಶಾಹಿಗಳು ನಿಗಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಗುವ ಅನಾಹುತಗಳ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ಸುಂಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ರೀತಿಯ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದವರಿಗೆ ಸುಂಕದ ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ನಾಮಾಂಕಿತವು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಬೆಡಗಾಗಿ ರೂಪ ತಳೆದಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ : ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯ ಜನರನ್ನು ನೀತಿ, ನಡತೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಳಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಗಡಿಮನೆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸಂಭೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸಮುದಾಯವಾದ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇಂತಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಧೃಡವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳು ನಮಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ೪ ನೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. Their offices are hereditary, and they get the usual perquisites of pan-supari on all important occasions. The Upparas belong to the Eighteen Phana section, and as such, command the services of the Chalavadi, the servant of this faction. His insignia are the bell, and the ladle, as also the Upparas’ professional mark(೦೧  ) ಹೆಚ್.ವಿ ನಂಜುAಡಯ್ಯನವರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ೧೮ ಫಣಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಗುಂಪಿನ ಸೇವಕನಾದ ಛಲವಾದಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುರುತುಗಳು ಗಂಟೆ, ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಾರರ ವೃತ್ತಿ ಚಿಹ್ನೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ಛಲವಾದಿಯ ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ವೃತ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಮೂದುಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಉಪ್ಪಾರರ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಕೆತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಣಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಬಹುಷಹ ಇಲ್ಲಿರುವ ೧೮ ಫಣಗಳ ಗುಂಪು ಎಂದರೆ ಹದಿನೆಂಟು ಜಾತಿ ಜನರ ಕಾಯಕಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಫಣಗೆಳೆಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದಾದ ಊಹೆಗಳಿವೆೆ. ಸೊಡ್ಡಳ ಬಾಚರಸನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಮಾನವನ ತಲೆಯ ಕೂದಲಿನಿಂದಹಿಡಿದು ಪಾದದ ಅಂಗಾಲಿನವರೆಗೂ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದೊAದು ಜಾತಿಯನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯು ಸಹ ವರ್ಗವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಕಂಡಿದ್ದು, ಮಾನವ ಸಂಘ ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯೇ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪೆAದರೆ ಹಟ್ಟಿ. ಹಟ್ಟಿಯ ಜಗಳ ತಂಟೆ ತಕರಾರುಗಳನ್ನು ಹಟ್ಟಿಯ ಹಿರಿಯರೇ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಟ್ಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಣತಿ, ಅನೇಕ ಕಣತಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಂಬು, ಅಣೇಕ ಅಂಬುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಗುಡಿಕಟ್ಟು, ಹಲವು ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂಧು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಟ್ಟಿ, ಕಣತಿ, ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜನರ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಕೆಲಸ, ಇಲ್ಲಿ ಕಣತಿ ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.೦೨ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮನೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಜನ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಊರಿನ ಪಂಚಮರದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಗುಡಿಕಟ್ಟೆಯ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಜನಪದರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂದೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.೦೩ ಇನ್ನೂ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ ಕಟ್ಟೇಮನೆ (ನಾ). Kattemane (n).. ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ,-ಚಾವಡಿ.An Arbitation Platform ಎಂದಿದೆ.೦೪ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೇಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದಂತಹ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.  ಈ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವುಗಳು ಈ ಮುಂದಿನAತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆ # ನಾಡಗೌಡ # ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ # ಯಜಮಾನರು # ಬುದ್ಧಿವಂತ # ಕೋಲ್ಕಾರ(ಭAಡಾರಿಕ)(ಗಡಿಕಾರ) # ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು/ ಪಂಚರು/ದೈವದವರು/ಇತರೆ ೧. ನಾಡಗೌಡ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ನಾಡಗೌಡ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ನಾಡಗುಡ, ನಾಡಗವುಡ, ನಾಡಗವುಂಡ; Nadagauda, Nadagavuda; Nadagavunda:: ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿ; Officer in charge of an administrative division; Divisional Commissioner ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಈ ಹುದ್ದೆಯು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಾಡಗೌಡ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೋಲ್ಕಾರರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾರೂ ವಿಧೇಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೨. ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ (ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ಸಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗೌಡಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು, ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡಿಕೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಕುಟುಂಬವು ಬಡವರಾಗಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಲಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೌಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಕಟ್ಟಿಮನಿ, ಇತರೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ವಂಶಪಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದು? ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗಧಿತ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾಡಗೌಡನಿದ್ದು ಕಟ್ಟೆಗೌಡ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೩. ಯಜಮಾನ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯರು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತ ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವು ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಉತ್ತಮ ನಡತೆ, ಸಭ್ಯಸ್ಥ, ಗೌರವಯುತ, ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲನು, ಹಿರಿಯನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವ ಉಳ್ಳಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ತೀರ್ಪು, ಅದರ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದ, ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ, ಉಸ್ತುವಾರಿ, ಇತರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಯಜಮಾನ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೪. ಬುದ್ಧಿವಂತ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವಕೀಲರು/ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸ್ಥಾನವು ಸಹ ಯಜಮಾನ ಸ್ಥಾನದಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಮಾಜದ ಕಾಳಜಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುದ್ಧಿವಂತರು;Buddhivantaru: ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು; ನಾಯದರ್ಶಿಗಳು; The Jurists; Jury ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ದೂರಿನ ಸ್ಥಿತಿ, ಅದರ ಯೋಚನೆ, ಉದ್ದೇಶ, ಅದರಿಂದಾಗುವ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯ, ದಂಡ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಬಹುಮಾನ, ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೫. ಕೋಲ್ಕಾರ (ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಮತ್ತು ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವವ) : ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬುವುದು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ, ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕಾರ ಆಯಾ ಸಂಬAಧಿತ ಕುಂಟುAಬ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯ ನಿಗಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವ, ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಈ ಹುದ್ದೆ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡನಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಣಿ, ಭಂಡಾರಿ, ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ನಾನಾರ್ಥಗಳಿದ್ದವು. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. ಕೋಲ್ಕಾರ ಹುದ್ದೆಯು ಸಮುದಾಯದ ಬಡ ಕುಟುಂಬದವರು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಇಂತಿಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೋಲ್ಕಾರ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರರು ಆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಯಕದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಂತಿಷ್ಟು ಎಂಬAತೆ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ದವಸ-ಧಾನ್ಯ, ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ನಾಡಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರವರೆಗೂ ಹಂತ-ಹAತವಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಡವಳಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ. ಸಹಭಾಳ್ವೆ, ಸೌರ್ಹದತೆಯ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಇತಿಹಾಸ == ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪ್ರಕಾರ, ತೆಲುಗು ಉಪ್ಪಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಮೈಸೂರು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು ಉಪ್ಪಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸೂಚಿಸಿವೆ: "ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗವು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಕಟ್ಟುವ ಉತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಂತ ರಾಮನ್ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಉಪ್ಪಾರರು ಈ ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. * ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು. ಉಪ್ಪು ತಯಾರಕರಾದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕುಲಕಸುಬನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು. ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪುನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಸುರೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jHQMAQAAMAAJ&q=Uppara|title=India's Communities|last=Singh|first=K. S.|date=1998|publisher=[[Anthropological Survey of India]]|isbn=978-0-19-563354-2|pages=3539–3541|language=en}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು [[ಸಗರ|ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ]] (ಸಗರ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ) ವಂಶಸ್ಥರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m0cxtNhMmr4C&q=Uppara|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|date=1971|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|pages=162|language=en}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಜಾತಿಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವರು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವರು [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಉಪ್ಪಾರರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಂಗಾ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ರಾಜರ್ಷಿ [[ಭಗೀರಥ]] ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮದ್ ಜಗದ್ಗುರು ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ ಶಿಲಾಪುರಿ ಸೂರ್ಯಸಿಂಹಾಸನ ಭಗೀರಥ ಪೀಠ, ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ [[ಮಠ]], ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾನಗರ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ, [[ಹೊಸದುರ್ಗ]]ತಾಲೂಕು, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == ಉಪ್ಪಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧.೧೮ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿನ್ನಪ್ಪ ರೆಡ್ಡಿ ವರದಿ (೧೯೯೦) ಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೧ ಕ್ರ ಸಂ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು # ಚಿ ಉಪ್ಪಾರ # b ಬೆಲ್ದರ್ # ಛಿ ಚುನಾರ್ # ಜ ಗಾವಾಡಿ # e ಗೌಂದಿ # ಜಿ ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ   # g ಲೋನಾರಿ # h ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆಯವರು # i ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ # ರಿ ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ # ಞ ಪಡಿತ್ / ಪಡ್ತಿ # ಟ ಪಡಿತಿ # m ಪಾಡಿ # ಟಿ ಸಗರ # o ಸುಣ್ಣಗಾರ # ಠಿ ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ # q ಉಪ್ಪಳಿಗ # ಡಿ ಉಪ್ಪಳಿಗಶೆಟ್ಟಿ # s ಉಪ್ಪಳಿಯನ್ # ಣ ಉಪ್ಪೇರ # u ಯಕಲಾರ # v ಎಕ್ಕಲಿ ಆಧಾರ: ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಕಇ ೨೨೫ ಬಿಸಿಎ ೨೦೦೦, ಬೆಂಗಳೂರು, ದಿನಾಂಕ ೩೦.೩.೨೦೦೨ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮಗೂ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬAಧಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಡಿವೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಅಧೀನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದಂತಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸAಸ್ಕಾರಗಳಿAದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹದಾಗಿದೆ. # ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೨ # ಜಾತಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಲಾರ ತುಮಕೂರು ಮೈಸೂರು ಹಾಸನ ಶಿಮೊಗ್ಗ ಕಡೂರು ಚಿತಲ್‌ದುರ್ಗ # ಉಪ್ಪಾರ ೧,೫೧೬ ೩,೧೨೭ ೧೧,೫೬೭ ೩೪,೭೧೭ ೮,೫೬೬ ೧೦,೯೫೬ ೧೦,೦೦೦ ೮೬೭೩ # ಮೂಲ: ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಿವಿಸ್ ರೈಸ್, ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್, ಸಂಪುಟ ೧, ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೧೮೭೬. ಪು. ೨೪೨. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಈ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೯,೧೨೨ ಇದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ೮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೯೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂಕಿ-ಅAಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೩ * ಮೈಸೂರು ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಟಿ ಕೋಲಾರ ಗೋಲ್ಡ್ ಪೀಲ್ಡ್ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಚಿತ್ತಲ್‌ದುರ್ಗ * ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ * ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ - - - - - * ೨೩೦ ೨೦೪ ೪೧ ೧೩.೨೪೮ ೧೦.೬೮೭ ೯.೬೦೧ ೧೧.೪೮೯ ೧೦.೬೯೯ * ೪೫.೪೦೦ ೧೮೭೭ ೩.೨೩೬ - - - - - * ಒಟ್ಟು ಗಂಡು – ೫೩.೮೩೬ ಹೆಣ್ಣು – ೫೨.೩೭೧ ೧೦.೬೨.೦೭ ಮೂಲ: ಆನಂದ ರಾವ್ ಟಿ., ೧೯೦೩, ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವರದಿ-೧೯೦೧, ಸಂಪುಟ- ಘಿಘಿIಗಿ-ಃ, ಮೈಸೂರು ಭಾಗ-ಂ, ಟೇಬಲ್ಸ್- ಘಿIII, ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು. ಮೇಲ್ಕAಡ ಕೋಷ್ಟಕ ಹಾಗೂ ೧೯೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಿತು. ಅದರಂತೆ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಜಾತಿಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡAತೆ ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೫ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] joi2e50cwh332mypqn2njp70f6u4wze 1372647 1372646 2026-05-03T11:21:14Z Dr Thippeswamy M 99255 1372647 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste||caste_name=ಉಪ್ಪಾರ|classification=ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿ|country=[[ಭಾರತ]]|populated_states=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]<br />[[ತೆಲಂಗಾಣ]]<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]<br />[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|religions=[[ಹಿಂದೂ]]}}'''ಸಗರ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಉಪ್ಪಾರ''' ಒಂದು [[ಹಿಂದೂ]] ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite journal|date=13 September 1993|title=Specification of OBCs in respect of Andhra Pradesh, Assam, Bihar, Goa, Gujarat, Haryana, Himachal Pradesh, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Punjab, Tamil Nadu and Uttar Pradesh (No. 12011/68/1993-BCC)"|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1993/E-0450-1993-0186-17135.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=38|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref>{{cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last1=Thurston|first1=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link1=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> ಇವರನ್ನು ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|date=11 August 2016|title=Inclusion/Amendment in the Central Lists of OBCs in respect of the State of Andhra Pradesh and Telangana. (No. 12011/04/2014-BC-II)|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/171261.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=13|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು ಮೂಲತಃ ಸಗರ ರಾಜನ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಇದೆ. ಇವರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರಿಗೆ ಉಪ್ಪಾರರೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.(ವೆಂಕಟರAಗೋ ಕಟ್ಟೀ., ೧೮೯೩, ಗ್ಯಾಝೆಟೀಯರು ಮುಂಬಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ್ದು ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸಹಿತ ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ವಿಜಾಪುರ, ಕಾನಡಾ ಈ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳದ್ದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಘಟಕ, ಮುಂಬಯಿ. ಪು. ೧೫೦-೧೫೧.) ಕಿಟಲ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ “ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ A Man of the salt maker caste ^{ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.(ಕಿಟ್ಟಲ್ ಆರ್. ಎಫ್., ೧೮೯೪, ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಿಘಂಟು, ಬ್ಯಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ರ‍್ಯಾಛಿಕ್ಟ್ ಡೆಪಾಸಿಟರಿ, ಮಂಗಳೂರು. ಪು. ೨೩೮.) their proper occupation is the building of mud walls, especially those of forts." A very important occupation of these people was the manufacture of earth salt and saltpetre, of which the latter was an important ingredient in the manufacture of gunpowder.(ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ., ೧೯೦೯, ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟ-೭(ಟಿ-ಝಡ್), ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮದ್ರಾಸ್. ಪು. ೨೩೦.) ಈ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕೇವಲ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿಗೆ ಬಳಸುವ ‘ಯವಕ್ಷಾರ’ವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಮಾರಾಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಶೆಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ). <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VG0EBZP3scUC&dq=Uppara+caste&pg=PA470|title=Gold Nuggets: Selected Post-independence Telugu Short Stories|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|last2=Vijayasree|first2=Changanti|date=2004|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-1930-4|pages=470|language=en|author-link=Bhadriraju Krishnamurti}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jA4uRbWoGfUC&q=Uppara+caste|title=People of India: Andhra Pradesh|last=Singh|first=K. S.|date=1992|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7671-006-0|pages=1847|language=en}}</ref> ಇವರ ಉದ್ಯೋಗವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] {{Lang|te|ಉಪ್ಪು}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. <ref name=":3" /> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nCELAQAAIAAJ&q=Uppara+caste|title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore District|date=1993|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|pages=171|language=en}}</ref> ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ, [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಲೋನಿಯಾ/ಲೂನಿಯಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> • ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವನತಿ : ಉಪ್ಪು ಸರ್ವರಿಗೂ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವೃತ್ತಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಇಂದು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು. ಕರಾವಳಿಯೇತರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಉಪ್ಪು ಮದ್ದು-ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸೋರುಪ್ಪು, ಮಣ್ಣುಪ್ಪು, ಪೆಟ್ಲೂಪ್ಪು, ಅಟ್ಟುಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಒಳ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಹು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು : • ವಿಧಾನ – ೧: ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಧ್ಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳದ ಪಕ್ಕದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ಇದ್ದವು. ವಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಡೋಣಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಪ್ಪು ಬಹಳ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಯಾವತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆಗಳು ಹಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಗೊಗ್ಗೀಹಾಳ, ಕನ್ನೋಳಿ, ಕಾಂತೋಜಿ, ಮುಂತಾದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋರುಪ್ಪು ಈಗ್ಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.೧೭ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಲುಗಳನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ತಳಭಾಗದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಲುವೆ ಕೇಲುಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಇಟ್ಟ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು ೫ಘಿ೧೦ ಅಡಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದಾಜು ೧೦ಘಿ೧೦ ಉದ್ದ-ಅಗಲದ ಈ ಮಡಿಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು, ನೀರು ಬಸಿಯದಂತೆ ಧೃಡವಾಗಿ, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ, ನುಣುಪಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಡಿಗಳು ೧೦ಘಿ೧೦ ಅಗಲದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಸುಮಾರು ೮ಘಿ೧೦ ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಮಡಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಈಚಲು ಗರಿಯ ಪುಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಬಂದು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನದಿ/ಹಳ್ಳದ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲವೆ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಕೇಲುಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಇದೇ ರೀತಿ ೨-೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ನೀರು ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆ ೩-೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆಯುತ್ತದೆ. ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ರಂಧ್ರಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಈಚಲು ಗರಿ ಮತ್ತು ಮರಳಲ್ಲಿ ನೆನದು ಸೋಸಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವು ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂಡೆವುಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಂಡೆವುಗೆ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಮಡಿಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷಾರವು ೮-೧೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಿಸಿಲಿನ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಣಗಿ ನೀರಿನಾಂಶವೆಲ್ಲ ಇಂಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರ ಉಪ್ಪಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧದಿಂದ ಮಡಿಯೊಳಗಡೆಯೆ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿಮಾಡಿ ತದನಂತರ ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕೋಣಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಅಥವಾ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊರಹಾಕಿ ಮೊತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ರಾಶಿ ಮಣ್ಣು ಒಂದೆಡೆ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನೇ ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆ, ಮಳೆಗಳು ಎನ್ನುವರು. ಹೀಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ – ೨: ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು  ಭೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನ-೧ ಕ್ಕಿಂತ ಭೀನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಕುಂಬಾರರಿAದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೇಲು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ಕೇಲಿನ ಕಂಟದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸುತ್ತಾ ವಿಭಿನ್ನ ಆಕೃತಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ರಂಧ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಧ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಲೋಹದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಂಡೆವು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.  ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು, ಸಿಹಿ ಮಣ್ಣು, ಚೌಳು ಮಣ್ಣು, ವಗರು ಮಣ್ಣು. ಡಾ|| ಬೆಂಜವಿನ್ ಹೇನೆ ಮೈಸೂರಿನ ಭೂ ಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿರುವ ಅಂಕಿಅAಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬAಧಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ೮. ಸೊಳ್ಡು : ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣು.೧೮ ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫-೨೦ ಪುಟ್ಟಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ೧೫-೨೦ ಕೊಡದಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಳ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕೇಲಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ಮಟ್ಟಾಳಗರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಮಣ್ಣು ನೇರವಾಗಿ ಕಿಂಡಿಯಿAದ ಹೊರಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲು. ಕೇಲಿನೊಳಗಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡು, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಲವಣಾಂಶಗಳು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ತೊಟ್ಟುತ್ತಾ ಲೋಹದ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಕ್ಷಾರವು ಅಂಡೆವುನಿAದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೇರೊಂದು ಲೋಹದ ದೊಡ್ಡ ಅಂಡೆವುನಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಾಕಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಲೆಯ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸರಿ ಸಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕುದಿಸಿದ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮಡಿಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸುರಿದ ಕ್ಷಾರವು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಚೆಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಚಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಸಲಕರಣೆ ಮೂಲಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಪುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದಂತೆ ಕೇಲಿನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಕೇಲಿನಿಂದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೇಲಿಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಹೀಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಸಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಬೃಹತ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂಳೆ, ಮಾಳೆ, ಉಪ್ಪಿನ ಮಳೆ ಎನ್ನುವರು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ವಿಧಾನ - ೩: ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೊದಲು ತಾಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೦-೧೦ ಅಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ತಾಟುಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಹಾಗೆ ತಯಾರಕರು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಾಟುಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕಾದ ಉಪ್ಪಿನ ನೀರನ್ನು ೧ ತಾಟುವಿನಿಂದ ಮೊತ್ತೊಂದು ತಾಟುವಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ತಾಟುಗಳಿಗೂ ಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಗುನ್ನಾಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುನ್ನಾಗಳು ಅರಲು ಅಥವಾ ಗಜನಿ (ಜಿಗಟು) ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ‘ಹಲ್ಕಿ’ ಎಂಬ ಆಯುಧ (ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಾದದ್ದು)ದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮತಟ್ಟು ಮಾಡಿ, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದು ಒಂದು ಹದ(ಸಮ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ)ಮಾಡಿ ತಾಟುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹರಿಸಿದ ನೀರು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೨ ದಿನಗಳಿಗೆ ನೀರು ಉಪ್ಪಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹಲಗೆ (ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಟಿ(ಖಿ)  ಆಕಾರದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಯುಧ) ಮೂಲಕ ಜಿಗ್‌ಜಾಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಸಿ ಒಂದೆಡೆ ರಾಶಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲಗೆಯಿಂದ ತಳ್ಳಿದ ಉಪ್ಪು ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಕಟಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬಿ ಒಂದೆಡೆ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಪ್ಪಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮುಖಾಂತರ ‘ಅಯೋಡಿನ್’ ಅನ್ನು ನಿಗಧಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಉಪ್ಪಿನ ಕಂದಾಯ : ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಡಳಿತವರ್ಗ, ದೇಶ, ನಾಡು, ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳಾದ ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು, ಜಲಸಂಪತ್ತು, ಖನಿಜ, ಕಾಡು, ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸದ್ಭಳಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮೂಲ ವೃತ್ತಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಉಪ್ಪು ಉದ್ದಿಮೆಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಉಪ್ಪು ಸರ್ವರಿಗೂ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ಕಂದಾಯ ವಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಭದ್ರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪು ತಯಾರಕರು ಉಪ್ಪಿನ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಆಯಾ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನಕರ, ಉಪ್ಪಿನ ಕಾವಲದೆರೆ, ಉಪ್ಪು ಸುಂಕ, ಉಪ್ಪಿನ ಛಂದ, ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಉಪ್ಪಾರರ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳದ ಕರ, ಉಪ್ಪಿನ ಕಾವಲದೆರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರಾಜರು ವಿಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಕರ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಈ ಉಪ್ಪಾರರ ಕೇವಲ ೯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವೆಂದು ಮೆಕೆಂಜಿಯ ದಾಖಲೆಯು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ೯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕನ್ನಮೇಡಿ ತರಫ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇವರು ತಾವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ ಪಾವಗಡ, ರಾಯರ‍್ಲು, ಗುಮ್ಮಗುಟ್ಟ, ಕಾಮನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಕನ್ನಮೇಡಿ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿಗಳು ಪಾಳೆಯಪಟ್ಟಿನಾದ್ಯಂತ ೪೩ ಇದ್ದವು. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳದ ಕರವನ್ನು ವಿಧಿಸಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ((ಯೋಗೀಶ್ವರಪ್ಪ ಡಿ.ಎನ್, ೨೦೨೦, ಪಾವಗಡ ಪಾಳೆಯಗಾರರು, ಬರಹ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು. ಪು. ೮೪-೮೫.)) ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುಗಳು ನದಿ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವರು ನದಿ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಉಪ್ಪಾರರು ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪಿನ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಸಂರ್ಪೂಣವಾಗಿ ಬಸಿದ ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸಿಗರಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಗಳಿಯ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೦೭೯ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಎಸ್‌ಐಐ ೯-೧. ಪು.೧೨೮) ಉಪಿನಕಾವಲಿದೆರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಣ ೫ ಉಪ್ಪುಕೊಳಗ ೫, ಉಪ್ಪಿನಿಕ ಗೌಡಗದ್ಯಾಣಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿವೆ. ವಸ್ತುರೂಪ, ಧನರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಕಂದಾಯ ಸುಂಕ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು.(((ಹೀರೆಮಠ ಎಸ್.ಎಸ್, ೧೯೯೮, ಉಪ್ಪಾರರು, ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ತಾ. ಉಪ್ಪಾರ ನೌಕರರ ಸಂಘ (ರಿ), ಹರಪನಹಳ್ಳಿ. ಪು. ೩೨.)) ಮೆಕೆಂಜಿಯ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ದಾಖಲೆ ೧೮೦೧ ರಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೫ # ಕ್ರ.ಸಂ ಹೆಸರು ಪಾವಗಡ ಕನ್ನಮೇಡಿ ಗುಮ್ಮಗುಟ ರಾಯರ‍್ಲು ಕಾಮನದುರ್ಗ # ೦೧ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿ ೧೮ - ೧೨ ೧೦ ೦೩ (ಮೂಲ: ಯೋಗೀಶ್ವರಪ್ಪ ಡಿ.ಎನ್, ಪಾವಗಡ ಪಾಳೆಯಗಾರರು, ಬರಹ ಪ್ರಕಾಶÀನ, ಬೆಂಗಳೂರು. ೨೦೨೦. ಪು. ೮೨.) ಈ ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿ ಮಾಡುವ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ೧೮೦೦ ರಲ್ಲಿನ ಮೆಕೆಂಜಿಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಒಟ್ಟು ೨೯೦೦ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಂದಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ೨೯೦೦ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ೪೩ ಉಪ್ಪಾರರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಂದಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯು ಸಹ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂದಾಯವನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆ ೧೮೬೫ ರಿಂದ ೧೮೮೧ ರವರೆಗೆ ವರ್ಷವಾರು ಉಪ್ಪಿನ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಕೋಷ್ಟಕ ಕಂದಾಯದ ವಿವರಗಳು ಕ್ರ.ಸಂ ವರ್ಷಗಳು ಉಪ್ಪಿನ ಕಂದಾಯ ೧ ೧೮೬೫-೬ ೧೫,೮೫೦ ೨ ೧೮೬೬-೭ ೮,೪೮೦ ೩ ೧೮೬೭-೮ ೧೮,೦೨೫ ೪ ೧೮೬೮-೯ ೧೪,೪೨೯ ೫ ೧೮೬೯-೭೦ ೧೦,೬೧೧ ೬ ೧೮೭೦–೧ ೧೦,೭೨೦ ೭ ೧೮೭೧-೨ ೧೪,೮೪೪ ೮ ೧೮೭೨–೩ ೧೩,೪೩೭ ೯ ೧೮೭೩-೪ ೧೮,೪೯೨ ೧೦ ೧೮೭೪-೫ ೧೬,೫೩೯ ೧೧ ೧೮೭೫-೬ ೧೧,೪೮೫ ೧೨ ೧೮೭೬-೭ ೫,೨೮೭ ೧೩ ೧೮೭೭-೮ ೬,೧೧೪ ೧೪ ೧೮೭೮-೯ ೮,೭೧೩ ೧೫ ೧೮೭೯-೮೦ ೧೧,೩೫೯ ೧೬ ೧೮೮೦-೧ ೨೩,೩೫೮ (ಮೂಲ: ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಿವಿಸ್ ರೈಸ್, ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್, ಸಂಪುಟ ೧, ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೧೮೭೬. ಪು. ೬೮೬.) ೧೮೭೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರ ಸುಂಕವನ್ನು (ಕಂದಾಯವನ್ನು) ವಿಧಿಸಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. For similar reasons, and also because all the Upparas were very poor, a license tax was out of the question. At the same time he calculated that the loss to Government due to the system was from eight to ten lakhs annually (ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ., ೧೯೦೯, ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟ-೭(ಟಿ-ಝಡ್), ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮದ್ರಾಸ್. ಪು. ೨35.) ೧೮೭೩ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಂದಾಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯನಾದ ಥಾರ್ನ್ಹಿಲ್ ಜೆ ಅವರು ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆಗಳನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಮೂಲತಃ ಬಡವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡುವಂತಹ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ತಿಳಿಸುವುದು ಅಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೮-೧೦ ಲಕ್ಷ ರೂಗಳವರೆಗೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಸರ್ಕಾರ ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಮಾಳೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಉಪ್ಪಿನ ಮಾಳೆಗಳಿಗೆ ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯ ಸಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ removes any salt without or in excess of the permits necessary by this Act.(ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ., ೧೯೦೯, ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟ-೭(ಟಿ-ಝಡ್), ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮದ್ರಾಸ್. ಪು. ೨33.) ರಂತೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಪರವಾನಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪರವಾನಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿತ್ತು. ಉಪ್ಪನ್ನು ಕೇವಲ ಗೃಹಬಳಕೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿಗೂ ತಯಾರಿಸದೆ ಮದ್ದು-ಗುಂಡುಗಳಿಗೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. refines saltpetre without such license as is prescribed by the Act (ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ., ೧೯೦೯, ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟ-೭(ಟಿ-ಝಡ್), ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮದ್ರಾಸ್. ಪು. ೨34.)ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆದು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವವರು, ಪರವಾನಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲವೆAದು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪರವಾನಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮತ್ತು ಸಿಡಿಮದ್ದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಮತ್ತು ಐನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಳು ಮೀರದಂತೆ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. • ಉಪ್ಪಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ : ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಉಪ್ಪನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗೆವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಶೇಖರಣೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ಕೋಣಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜೋತು ಬೀಳುವ ಹಾಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಉಪ್ಪನ್ನು ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ೧ ಸೇರು ಉಪ್ಪಿಗೆ ೨-೩ ಸೇರು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದುವೇಳೆ ಕೋಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಾಗ ಉಪ್ಪನ್ನು ಈಚಲು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊAಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಡೆದು ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಪ್ಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನಿಮಯದಂತೆ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹಣಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೃಹತ್ ಉಪ್ಪಿನ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಂಕೋಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಣಿಕಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೩-೧೯೦೩ ರವರೆಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಉಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ ಪ್ರಮಾಣ ಕ್ರ.ಸಂ ವರ್ಷ ಉತ್ಪಾದನೆ ವ್ಯಾಪಾರ * ೧ ೧೮೯೩-೯೪ ೧೧೫,೦೪೦ ೧೩೧,೦೯೧ * ೨ ೧೮೯೪-೯೫ ೧೪೫,೯೭೮ ೧೨೫,೩೧೧ * ೩ ೧೮೯೫-೯೬ ೨೩೮,೭೩೯ ೧೨೫,೧೯೮ * ೪ ೧೮೯೬-೯೭ ೧೧೩,೬೦೨ ೧೧೬,೭೭೧ * ೫ ೧೮೯೭-೯೮ ೧೧೩,೨೩೫ ೯೭,೪೨೫ * ೬ ೧೮೯೮-೯೯ ೧೬೮,೩೯೫ ೯೫,೫೧೬ * ೭ ೧೮೯೯-೦೦ ೨,೫೯೦ ೮೫,೬೮೮ * ೮ ೧೯೦೦-೦೧ ೨೫೦,೯೯೮ ೧೦೦,೬೨೫ * ೯ ೧೯೦೧-೦೨ ೧೦೪,೦೩೫ ೧೨೦,೭೫೪ * ೧೦ ೧೯೦೨-೦೩ ೧೬೦,೨೨೫ ೧೦೬,೨೧೨ (ಮೂಲ: ಎಥ್ನೋವೆನ್ ಆರ್. ಇ, ಕೆನರಾ-ಬಾಂಬೆ ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್-ಸಂಪುಟ ೧೫, ಕೇಂದ್ರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೪. ಪು. ೩.) ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾನಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಬಹಳ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಜನರು ಉಪ್ಪು ತೆಗಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವೊಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದವರು ಉಪ್ಪಿನ ಜಕಾತೀ ಕೂಡ್ರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮಟಾ, ಕಾರವಾಡ, ಮುಂತಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈಗ ಉಪ್ಪು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಾವಿರಾರು ಖಂಡಗ ಉಪ್ಪು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಉಪ್ಪು ಬೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೈಲು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ((ವೆಂಕಟರAಗೋ ಕಟ್ಟೀ., ೧೮೯೩, ಗ್ಯಾಝೆಟೀಯರು ಮುಂಬಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ್ದು ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸಹಿತ ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ವಿಜಾಪುರ, ಕಾನಡಾ ಈ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳದ್ದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಘಟಕ, ಮುಂಬಯಿ. ಪು.28-29 )) ಇಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಆಯಾ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಶಾಹಿಗಳು ನಿಗಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿಗಧಿತ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಗುವ ಅನಾಹುತಗಳ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ಸುಂಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ರೀತಿಯ ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದವರಿಗೆ ಸುಂಕದ ಉಪ್ಪಾರ ಎಂಬ ನಾಮಾಂಕಿತವು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಬೆಡಗಾಗಿ ರೂಪ ತಳೆದಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' • ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ : ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯ ಜನರನ್ನು ನೀತಿ, ನಡತೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಳಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಗಡಿಮನೆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸಂಭೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉಪ್ಪಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸಮುದಾಯವಾದ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇಂತಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಧೃಡವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳು ನಮಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ೪ ನೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. Their offices are hereditary, and they get the usual perquisites of pan-supari on all important occasions. The Upparas belong to the Eighteen Phana section, and as such, command the services of the Chalavadi, the servant of this faction. His insignia are the bell, and the ladle, as also the Upparas’ professional mark (ನಂಜುAಡಯ್ಯ ಎಚ್.ವಿ., ೧೯೩೧, ಮೈಸೂರು ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್, ಸಂ-೪, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು, ಪು. ೬೫೦-೬೫೧.) ಹೆಚ್.ವಿ ನಂಜುAಡಯ್ಯನವರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪ್ಪಾರರು ೧೮ ಫಣಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ಗುಂಪಿನ ಸೇವಕನಾದ ಛಲವಾದಿ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಗುರುತುಗಳು ಗಂಟೆ, ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಾರರ ವೃತ್ತಿ ಚಿಹ್ನೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವೆಂಬAತೆ ಛಲವಾದಿಯ ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ವೃತ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಮೂದುಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಉಪ್ಪಾರರ ಉಪ್ಪಿನ ಮಡಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಕೆತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಏಣಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಸೊಡ್ಡಳ ಬಾಚರಸನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಮಾನವನ ತಲೆಯ ಕೂದಲಿನಿಂದಹಿಡಿದು ಪಾದದ ಅಂಗಾಲಿನವರೆಗೂ ಸಮೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಒಂದೊAದು ಜಾತಿಯನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿಯು ಸಹ ವರ್ಗವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಕಂಡಿದ್ದು, ಮಾನವ ಸಂಘ ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯೇ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪೆAದರೆ ಹಟ್ಟಿ. ಹಟ್ಟಿಯ ಜಗಳ ತಂಟೆ ತಕರಾರುಗಳನ್ನು ಹಟ್ಟಿಯ ಹಿರಿಯರೇ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಹಟ್ಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕಣತಿ, ಅನೇಕ ಕಣತಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಂಬು, ಅಣೇಕ ಅಂಬುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಗುಡಿಕಟ್ಟು, ಹಲವು ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂಧು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಟ್ಟಿ, ಕಣತಿ, ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜನರ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನವೊಂದೇ ಕೆಲಸ, ಇಲ್ಲಿ ಕಣತಿ ಅಂಬು, ಗುಡಿಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.(ಎಚ್.ವಿ. ನಾಗೇಶ್., ೨೦೦೩, ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ. ಪು.೦೬) ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಎಂದರೆ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮನೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಜನ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಊರಿನ ಪಂಚಮರದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಗುಡಿಕಟ್ಟೆಯ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಜನಪದರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂದೆ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.(ಭೈರೇಗೌಡ ಎಂ., ೧೯೯೯, ಜಾನಪದ ವೈವಿದ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು. ಪು. ೬೫.) ಇನ್ನೂ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವುದಾದರೆ ಕಟ್ಟೇಮನೆ (ನಾ). Kattemane (n).. ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಟ್ಟೆ,-ಚಾವಡಿ.An Arbitation Platform ಎಂದಿದೆ.(ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು, ೨೦೧೯, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು. ಪು. ೨೫೦.) ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪ್ಪಾರರ ಕಟ್ಟೇಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದಂತಹ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.  ಈ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವುಗಳು ಈ ಮುಂದಿನAತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಾಡಗೌಡ | ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ | ಯಜಮಾನರು | ಬುದ್ಧಿವಂತ | ಕೋಲ್ಕಾರ(ಭAಡಾರಿಕ)(ಗಡಿಕಾರ) | ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು/ ಪಂಚರು/ದೈವದವರು/ಇತರೆ ೧. ನಾಡಗೌಡ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ನಾಡಗೌಡ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ನಾಡಗುಡ, ನಾಡಗವುಡ, ನಾಡಗವುಂಡ; Nadagauda, Nadagavuda; Nadagavunda:: ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿ; Officer in charge of an administrative division; Divisional Commissioner (ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ., (ಸಂ), ೨೦೦೦, ಪ್ರಾಚೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡಳಿತ ಪರಿಭಾಷಾಕೋಶ, ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಮೈಸೂರು. ಪು. ೧೫.) ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಈ ಹುದ್ದೆಯು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಾಡಗೌಡ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ಕಟ್ಟೆಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೋಲ್ಕಾರರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾರೂ ವಿಧೇಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೨. ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡ (ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ) : ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿಯು ಸಹ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗೌಡಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು, ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಗೌಡಿಕೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಕುಟುಂಬವು ಬಡವರಾಗಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಲಿ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೌಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ನಾಮಾಂಕಿತಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟೆಮನೆ, ಕಟ್ಟಿಮನಿ, ಇತರೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ವಂಶಪಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವವಿರಬಹುದು? ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗಧಿತ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೇಗೌಡನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾಡಗೌಡನಿದ್ದು ಕಟ್ಟೆಗೌಡ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು ನಾಡಗೌಡನಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೩. ಯಜಮಾನ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯರು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತ ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವು ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಲ್ಲ. ಇದು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಉತ್ತಮ ನಡತೆ, ಸಭ್ಯಸ್ಥ, ಗೌರವಯುತ, ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲನು, ಹಿರಿಯನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವ ಉಳ್ಳಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯಜಮಾನನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟೇಮನೆಯ ತೀರ್ಪು, ಅದರ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದ, ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ, ಉಸ್ತುವಾರಿ, ಇತರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಯಜಮಾನ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೪. ಬುದ್ಧಿವಂತ (ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ವಕೀಲರು/ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು) : ಕಟ್ಟೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸ್ಥಾನವು ಸಹ ಯಜಮಾನ ಸ್ಥಾನದಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಿಕ್ಷಣಸ್ಥ, ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಮಾಜದ ಕಾಳಜಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುದ್ಧಿವಂತರು;Buddhivantaru: ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು; ನಾಯದರ್ಶಿಗಳು; The Jurists; Jury (ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ., (ಸಂ), ೨೦೦೦, ಪ್ರಾಚೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡಳಿತ ಪರಿಭಾಷಾಕೋಶ, ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಮೈಸೂರು. ಪು. ೧೧೨.) ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ದೂರಿನ ಸ್ಥಿತಿ, ಅದರ ಯೋಚನೆ, ಉದ್ದೇಶ, ಅದರಿಂದಾಗುವ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯ, ದಂಡ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಬಹುಮಾನ, ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ೫. ಕೋಲ್ಕಾರ (ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಮತ್ತು ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವವ) : ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬುವುದು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯದ ಯಾವುದೇ ಶುಭ-ಅಶುಭ, ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕಾರ ಆಯಾ ಸಂಬAಧಿತ ಕುಂಟುAಬ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯ ನಿಗಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸುದ್ಧಿ ಮುಟ್ಟಿಸುವ, ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಈ ಹುದ್ದೆ ಕಟ್ಟೆಮನೆ ಗೌಡನಂತೆ ವಂಶಪಾರAಪರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಣಿ, ಭಂಡಾರಿ, ಕೋಲ್ಕಾರ ಎಂಬ ನಾನಾರ್ಥಗಳಿದ್ದವು. Upparas have a tribal constitution like other castes of a similar status. The kattemanes are presided over by the Setties and yajamans, who have under them a beadle, styled Bandari or Kolkar. (ನಂಜುAಡಯ್ಯ ಎಚ್.ವಿ., ೧೯೩೧, ಮೈಸೂರು ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್, ಸಂ-೪, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು, ಪು. ೬೫೦-೬೫೧.) ಕೋಲ್ಕಾರ ಹುದ್ದೆಯು ಸಮುದಾಯದ ಬಡ ಕುಟುಂಬದವರು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಇಂತಿಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೋಲ್ಕಾರ ಕುಟುಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲ್ಕಾರರು ಆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾಯಕದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಂತಿಷ್ಟು ಎಂಬAತೆ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ದವಸ-ಧಾನ್ಯ, ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡAತೆ ಉಪ್ಪಾರರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ನಾಡಗೌಡನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರವರೆಗೂ ಹಂತ-ಹAತವಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಡವಳಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ. ಸಹಭಾಳ್ವೆ, ಸೌರ್ಹದತೆಯ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟೆಮನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಇತಿಹಾಸ == ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪ್ರಕಾರ, ತೆಲುಗು ಉಪ್ಪಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಮೈಸೂರು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು ಉಪ್ಪಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸೂಚಿಸಿವೆ: "ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗವು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಕಟ್ಟುವ ಉತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಂತ ರಾಮನ್ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಉಪ್ಪಾರರು ಈ ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. * ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು. ಉಪ್ಪು ತಯಾರಕರಾದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕುಲಕಸುಬನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು. ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪುನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಸುರೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jHQMAQAAMAAJ&q=Uppara|title=India's Communities|last=Singh|first=K. S.|date=1998|publisher=[[Anthropological Survey of India]]|isbn=978-0-19-563354-2|pages=3539–3541|language=en}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು [[ಸಗರ|ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ]] (ಸಗರ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ) ವಂಶಸ್ಥರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m0cxtNhMmr4C&q=Uppara|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|date=1971|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|pages=162|language=en}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಜಾತಿಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವರು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವರು [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಉಪ್ಪಾರರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಂಗಾ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ರಾಜರ್ಷಿ [[ಭಗೀರಥ]] ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮದ್ ಜಗದ್ಗುರು ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ ಶಿಲಾಪುರಿ ಸೂರ್ಯಸಿಂಹಾಸನ ಭಗೀರಥ ಪೀಠ, ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ [[ಮಠ]], ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾನಗರ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ, [[ಹೊಸದುರ್ಗ]]ತಾಲೂಕು, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == ಉಪ್ಪಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧.೧೮ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿನ್ನಪ್ಪ ರೆಡ್ಡಿ ವರದಿ (೧೯೯೦) ಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಉಪ್ಪಾರ, ಬೆಲ್ದರ್, ಚುನಾರ್, ಗಾವಾಡಿ, ಗೌಂದಿ, ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ, ಲೋನಾರಿ, ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ, ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ, ಸಗರ, ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ, ಉಪ್ಪಳಿಗ, ಉಪ್ಪಳಿಗ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಪ್ಪಳಿಯನ್, ಉಪ್ಪೇರ, ಯಕಲಾರ, ಎಕ್ಕಲಿ, ಲಿಂಗಾಯಿತ ಉಪ್ಪಾರ ಮುಂತಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿದೆ ಇಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತು ಉಪ್ಪಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ಗ-೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.'''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' ಕೋಷ್ಟಕ : ೦೧ ಕ್ರ ಸಂ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು # ಚಿ ಉಪ್ಪಾರ # b ಬೆಲ್ದರ್ # ಛಿ ಚುನಾರ್ # ಜ ಗಾವಾಡಿ # e ಗೌಂದಿ # ಜಿ ಕಲ್ಲು ಕುಟಿಗ ಉಪ್ಪಾರ   # g ಲೋನಾರಿ # h ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆಯವರು # i ಮೇಲು ಸಕ್ಕರೆ # ರಿ ನಾಮದ ಉಪ್ಪಾರ # ಞ ಪಡಿತ್ / ಪಡ್ತಿ # ಟ ಪಡಿತಿ # m ಪಾಡಿ # ಟಿ ಸಗರ # o ಸುಣ್ಣಗಾರ # ಠಿ ಸುಣ್ಣ ಉಪ್ಪಾರ # q ಉಪ್ಪಳಿಗ # ಡಿ ಉಪ್ಪಳಿಗಶೆಟ್ಟಿ # s ಉಪ್ಪಳಿಯನ್ # ಣ ಉಪ್ಪೇರ # u ಯಕಲಾರ # v ಎಕ್ಕಲಿ ಆಧಾರ: ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ: ಸಕಇ ೨೨೫ ಬಿಸಿಎ ೨೦೦೦, ಬೆಂಗಳೂರು, ದಿನಾಂಕ ೩೦.೩.೨೦೦೨ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮಗೂ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಾರರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬAಧಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಡಿವೆ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಅಧೀನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದಂತಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಸAಸ್ಕಾರಗಳಿAದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ೧೮೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹದಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕ # ಜಾತಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋಲಾರ ತುಮಕೂರು ಮೈಸೂರು ಹಾಸನ ಶಿಮೊಗ್ಗ ಕಡೂರು ಚಿತಲ್‌ದುರ್ಗ # ಉಪ್ಪಾರ ೧,೫೧೬ ೩,೧೨೭ ೧೧,೫೬೭ ೩೪,೭೧೭ ೮,೫೬೬ ೧೦,೯೫೬ ೧೦,೦೦೦ ೮೬೭೩ (ಮೂಲ: ಬೆಂಜಮಿನ್ ಲಿವಿಸ್ ರೈಸ್, ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್, ಸಂಪುಟ ೧, ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೧೮೭೬. ಪು. ೨೪೨.) ಈ ಕೋಷ್ಟಕದ ಅನ್ವಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೯,೧೨೨ ಇದ್ದು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ೮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ೧೯೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂಕಿ-ಅAಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡತೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೋಷ್ಟಕ * ಮೈಸೂರು ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಟಿ ಕೋಲಾರ ಗೋಲ್ಡ್ ಪೀಲ್ಡ್ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಚಿತ್ತಲ್‌ದುರ್ಗ * ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ * ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ - - - - - * ೨೩೦ ೨೦೪ ೪೧ ೧೩.೨೪೮ ೧೦.೬೮೭ ೯.೬೦೧ ೧೧.೪೮೯ ೧೦.೬೯೯ * ೪೫.೪೦೦ ೧೮೭೭ ೩.೨೩೬ - - - - - * ಒಟ್ಟು ಗಂಡು – ೫೩.೮೩೬ ಹೆಣ್ಣು – ೫೨.೩೭೧ ೧೦.೬೨.೦೭ (ಮೂಲ: ಆನಂದ ರಾವ್ ಟಿ., ೧೯೦೩, ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ವರದಿ-೧೯೦೧, ಸಂಪುಟ- xxiv-b <gallery> <gallery> Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2 </gallery> <gallery> <gallery> Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2 </gallery> <gallery> <gallery> Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2 </gallery> <gallery> Example.jpg|Caption1 Example.jpg|Caption2 </gallery> </gallery> </gallery> </gallery> , ಮೈಸೂರು ಭಾಗ-a, ಟೇಬಲ್ಸ್- xiii, ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು.) ಮೇಲ್ಕAಡ ಕೋಷ್ಟಕ ಹಾಗೂ ೧೯೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇಡೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಿತು.'ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಡಾ. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಎಂ, ಸಂಶೋಧಕರು. ಇವರ ಕಟ್ಟೆಮನೆ : ಉಪ್ಪಾರರ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ. ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೂಲಕ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಬಹುದು.https://archive.org/details/kattemane-upparara-charithrika-dhakalegalu_202605''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] r268sux6iiqph6x361lcb5jbfzinxmf 0 153433 1372601 1358139 2026-05-02T14:27:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372601 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಮಯೂರಿ ಉಪಾಧ್ಯ|image=Mayuri Upadhya Portfolio Seemal Karthik-22.jpg|birth_place=[[ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ|birth_date=೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೯| occupation = [[ನರ್ತಕಿ]], [[ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ]], ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ | spouse = {{marriage|[[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್]]|2005|2019|end=divorced}} | website = {{URL|http://www.mayuriupadhya.com/}} | footnotes = }} '''ಮಯೂರಿ ಉಪಾಧ್ಯ''' (ಜನನ ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೯) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ, ನರ್ತಕಿ, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮೂಲದ ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನರ್ತರುತ್ಯದ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Nritarutya – Contemporary Indian Dance Company |url=http://www.nritarutya.com |access-date=2018-04-09 |website=nritarutya.com |language=en-GB}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಯೂರಿ ಅವರು ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ . <ref>{{Cite news |date=2016-10-09 |title=Mughal-e-Azam is great theatre |work=mid-day |url=https://www.mid-day.com/articles/mughal-e-azam-theatre-stage-adaptation-lifestyle-culture/17672191 |access-date=2018-04-09 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಯೂರಿ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ಸೌಲ್|ಸಿಯೋಲ್]], ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಮಾನವ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ === ಮಯೂರಿ ಅವರು [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿಯ]] ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮುರಳೀಧರ ಉಪಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಮಲಾ ಉಪಾಧ್ಯ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೯ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇಬ್ಬರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಿರಿಯವಳು. ಅವರ ಅಕ್ಕ ಮಾಧುರಿ ಉಪಾಧ್ಯ ಅವರು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಾರುತ್ಯದ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=In step with each other |url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/columns/sunday-read/in-step-with-each-other/articleshow/46079665.cms |access-date=2018-04-09 |website=Bangalore Mirror}}</ref> ಮಯೂರಿ ಶ್ರೀ ವಾಣಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಎಂಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. === ತರಬೇತಿ === ಅವರು ಇಂದಿರಾ ಕಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಮಿನಲ್ ಪ್ರಭು ಅವರಲ್ಲಿ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ಮತ್ತು ಉದಯ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಬಳಿ [[ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಒಡಿಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಗುರು [[ಮಾಯಾ ರಾವ್]] ಮತ್ತು ಜಯಂತಿ ಈಶ್ವರಪುತಿ ಅವರ ಬಳಿ ಕಥಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜನ್ ಮುಲ್ಲಾರಟ್ ಅವರ ಬಳಿ [[ಕಳರಿ ಪಯಟ್ಟು|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ರುಜುವಾತುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. === ವೃತ್ತಿ === ಮಯೂರಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಜಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಟ್ಟಡದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಮತೋಲಿತ ಮಿಶ್ರಣವು ಅವಳ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಚಿತ್ರಣಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಗಳು, ಒಂದು ಕಡೆ ಭಾವೋದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ (ಅವಳ ಸಮಕಾಲೀನ ಕೆಲಸ, ಮಿರ್ಜ್ಯಾ ಮುಂತಾದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸಂಗೀತ 'ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಮ್' ಮತ್ತು 'ರೌನಕ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಸಿ', ಮತ್ತು ಹರಿವಂಶರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ 'ಮಧುಶಾಲಾ', ಕೆಲವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು), ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಆಕೆಯ ಕ್ಯುರೇಟೋರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪರಾಕ್ರಮ (ಸಬ್ಲೈಮ್ಸ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು, ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ (೨೦೧೯-೨೦೨೦) ಗಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೊವನ್ನು ಕ್ಯೂರೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಆಧುನಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು). ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನೃತ್ಯಾರುತ್ಯವು ತನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite news |title=ನಾಟ್ಯ ಮಯೂರಿ! - ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |language=kn |work=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |url=http://www.prajavani.net/news/article/2015/05/17/321495.html |access-date=2018-04-09 |archive-date=2018-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409172122/http://www.prajavani.net/news/article/2015/05/17/321495.html |url-status=dead }}</ref> ==== ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶಕ - ನೃತ್ಯರುತ್ಯ ==== ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನೃತಾರುತ್ಯ ಇಂದು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಹಾದಿ-ಮುರಿಯುವ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ, ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದಂತಹ ಸೃಜನಶೀಲ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಧ್ಯಾಯ, <ref>{{Cite web |title=Adhyaya – Nritarutya |url=http://www.nritarutya.com/adhyaya/}}</ref> ನೃತಾರುತ್ಯರ ನೃತ್ಯದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ನೋಡಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು "ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ" ದ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ, ಕಲಾವಿದರು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಹೊಸ ತುಣುಕನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಅಧ್ಯಾಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಂತ್ ಗಾರ್ಡ್ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು, ೧೨೦ ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಮಯೂರಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಚನೆಯ ಉಪಕ್ರಮ ಪ್ರಯೋಗ್, <ref>{{Cite web |title=Prayog – Nritarutya |url=http://www.nritarutya.com/prayog/}}</ref> ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಗದ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆಯೋಗಗಳು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರು, ನೃತ್ಯಗಾರರು ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಅವರು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ 'ಅರ್ಧನರೀಶ್ವರ' ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=2011-05-02 |title=Nritarutya: dance composition takes a horizontal slant at Ardha Nareshwar |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/nritarutya-dance-composition-takes-a-horizontal-slant-at-ardha-nareshwar/articleshow/8138258.cms |access-date=2018-04-14}}</ref> ಊಂ, ಯಂತ್ರ, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ, ದ್ವಂದ್ವ, ಆಕೆಯ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕೃತಿಗಳು. ತಮ್ಮ ಕುಲ್-ದೇವಿ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ) ಗಾಗಿ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಆಯೋಗದ ನಂತರ, ಮಯೂರಿ ಅವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ 'ಕಾಳಿ'ಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನತೆಯ ಆಳವಾದ ಅಂತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news |date=2011-04-16 |title=In Kali's Footsteps |language=en-US |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/in-kalis-footsteps/ |access-date=2018-04-14}}</ref> 'ಪರ್ಚ್ಡ್ - ೧ ನೇ ಕಟ್', [http://www.serendipityartsfestival.com/ ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್] ಅನ್ನು ೨೦೧೬ ಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಕೊರತೆ, ಮಾನವಕುಲದ ತಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸತ್ಯ ಈ ತುಣುಕಿನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. <ref>{{Cite news |title=Dancing to the rhythm of the Cauvery |language=en |work=oHeraldo |url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Cafe/Dancing-to-the-rhythm-of-the-Cauvery/109517.html |access-date=2018-04-14 |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415014016/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Cafe/Dancing-to-the-rhythm-of-the-Cauvery/109517.html |url-status=dead }}</ref> 'ಪಾರ್ಚ್ಡ್ - ಕೊರಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಕಟ್' ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮಯೂರಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==== ಸ್ವತಂತ್ರ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ==== ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಯೂರಿಯವರು ಫಿರೋಜ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರೌನಕ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಸಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಮೈ ಶೋವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ರೋಮಿಯೋ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂಜಾಬಿ ಟೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಪಂಜಾಬಿ ಜಾನಪದಗಳ ಮೇಲೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಲು ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Review: Feroz Abbas Khan's 'Raunaq & Jassi' soars high on performances, music and story |url=https://www.mumbailive.com/en/theatre/review-raunaq-and-jassi-by-feroz-abbas-khan-and-bookmyshow-live-romantic-musical-42436}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಯೂರಿಯವರು, ಮೊಘಲ್-ಎ-ಆಜಮ್ ಸಂಗೀತದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು - ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು ಈ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್-ಇ-ಆಜಮ್‌ಗಾಗಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ವರ್ಲ್ಡ್ <ref>{{Cite news |last=Datta |first=Sravasti |date=2018-01-16 |title=Creating visual poetry of Mughal-e-Azam |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/entertainment/dance/creating-visual-poetry-of-a-classic/article22450214.ece |access-date=2018-04-14 |issn=0971-751X}}</ref> ನಿಂದ ಮಯೂರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಯೂರಿಯನ್ನು TED ಟಾಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಯೀ ಸೋಚ್ ಅವರು #100sareepact ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಂಜು ಕದಮ್ ಅವರ, ೬ ಗಜದ ಡ್ರೆಪ್, [[ಸೀರೆ]], ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸರಣಿಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news |work=epaper.timesgroup.com |url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/PrintPages.aspx?doc=TOIBG/2018/01/08&from=26&to=26&ts=20180111103621&uq=20180115041603 |url-access=subscription |access-date=2018-04-09}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಕೇಶ್ ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮೆಹ್ರಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಿರ್ಜ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. <ref>{{Cite news |date=2016-10-12 |title=Dynamics are different |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Dynamics-are-different/article15894264.ece |access-date=2018-04-14 |issn=0971-751X}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮಯೂರಿಯವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಉದಯ ಶಂಕರ್|ಉದಯ್ ಶಂಕರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಸಪ್ತಾಹಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ರಚಿಸಲು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಿಂದ]] ಅವರು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, <ref>{{Cite news |date=2015-05-30 |title=Namma artiste in Namo's honour |language=en |work=deccanchronicle.com/ |url=https://www.deccanchronicle.com/150529/lifestyle-offbeat/article/namma-artiste-namo%E2%80%99s-honour |access-date=2018-04-09}}</ref> ಅದರ ನಂತರ, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ವೀಕ್‌ಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ತುಣುಕನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=Nandgaonkar |first=Satish |date=2016-02-14 |title=Maharashtra signs three MoUs worth Rs 21,400 crore on Day One |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/maharashtra-signs-three-mous-worth-rs-21400-crore-on-day-one/article8236301.ece |access-date=2018-04-14 |issn=0971-751X}}</ref> ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಉದ್ಘಾಟನಾ ನೃತ್ಯ ಸರಣಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಈವೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉದ್ಯಮಿ ಕೋಕಿಲಾಬೆನ್ ಅಂಬಾನಿಗಾಗಿ ಮಧುರ್ ಮಿಲನ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Good lord! |url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/code-560/kokilaben-%20ambani-vani-%20ganapathy-chowdiah-%20memorial-hall-%20raghu-dixit-%20poetry-band-%20swarathma-arjun-%20singh-vikram-%20bhatt/articleshow/30631616.cms |access-date=2018-04-14 |website=Bangalore Mirror}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ - ಮಧುಶಾಲಾ <ref>{{Cite web |title=India Today Headlines Archive- Get News headlines by date {{!}} IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20121022-amitabh-%20bachchans-70th-%20birthday-%20turns-out-%20to-be-%20biggest-bollywood-%20party-760183-%202012-10-%2013 |access-date=2018-04-14 |website=indiatoday.in |language=en}}</ref> - [[ಹರಿವಂಶ್‌ ರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್|ಹರಿವಂಶರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯ .ಮಧುಶಾಲಾ ಅವರ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪಿಕ್ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರು ತಮ್ಮ ೭೦ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು - B70. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆ]] ನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರ ಜಯಂತಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ [[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್|ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news |title=Raghu and Mayuri have big plans to impress the Queen of England - Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Raghu-and-%20Mayuri-have-%20big-%20plans-to-%20impress-the-%20Queen-of-%20England/articleshow/13093130.cms |access-date=2018-04-14}}</ref> ಅವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ]] ಸಿಯೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರೆಡ್ ಫೋರ್ಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ - ಇದು ಡಾಲ್ಮಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಫೋರ್ಟ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕಾಗಿ "ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು" ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಹ್ಯೂಮರ್ ಮಿ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ದಿ ಡೇವಾರಿಸ್ಟ್ಸ್ ಸೀಸನ್ ೩ ಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ರಘು ದೀಕ್ಷಿತ್]], ಹರುಣ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಹು ಶಿಸ್ತಿನ ನೃತ್ಯ ಅನುಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು.{{Fact|date=March 2020}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;} ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮಯೂರಿ ಅವರು ಅಬು ಜಾನಿ - ಸಂದೀಪ್ ಖೋಸ್ಲಾ, <ref>{{Cite news |last=Sangghvi |first=Malavika |date=August 20, 2012 |title=An Evening At India Fantastique |work=Mid Day |url=https://www.mid-day.com/articles/an-evening-at-india-fantastique/177766}}</ref> ತರುಣ್ ತಹಿಲಿಯಾನಿ, ಸಬ್ಯಸಾಚಿ, ಅಂಜು ಮೋದಿ, ಹೇಮಂತ್ ತ್ರಿವೇದಿ, ಮನೀಶ್ ಅರೋರಾ ಮತ್ತು ವೆಂಡೆಲ್ ರಾಡ್ರಿಕ್ಸ್ ಅವರಂತಹ ವಿವಿಧ ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಫ್ಯಾಶನ್ ಲೈನ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ನೃತ್ಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . <ref>{{Cite news |last=Vijayan |first=Naveena |date=2015-10-16 |title=Amrapali's silver linings jewelbook |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/amrapalis-silver-linings-jewelbook/article7770173.ece |access-date=2018-04-14 |issn=0971-751X}}</ref> ೨೬/೧೧ ಶೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಏಕೈಕ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ ಅವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೀ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು '೨೬/೧೧- ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ <ref>{{Cite web |title=26/11 Stories of Strength |url=https://indianexpress.com/26-11/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=26/11 Stories of Strength: A memorial to mark 11th anniversary of Mumbai attacks |url=https://www.msn.com/en-in/news/photos/26-11-stories-of-strength-a-memorial-to-mark-11th-anniversary-of-mumbai-attacks/ss-BBXlHJO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724141655/https://www.msn.com/en-in/news/photos/26-11-stories-of-strength-a-memorial-to-mark-11th-anniversary-of-mumbai-attacks/ss-BBXlHJO |archive-date=2020-07-24 |website=www.msn.com}} </ref> <ref>{{Cite web |title=26/11 Stories of Strength |url=https://www.adgully.com/26-11-stories-of-strength-89636.html}}</ref> ==== ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿ ==== ಮಯೂರಿಯವರ ಕೆಲಸವು ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ನೃತಾರುತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಂಬಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಪನಿಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಯೋಗ್, ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಭವ್ಯವಾದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ಗಾಗಿ, ಮಯೂರಿ ಅವರು ೨೦೧೯ ಮತ್ತು ೨೦೨೦ ರ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಯುವರ್‌ಸ್ಟೋರಿ ಮಹಿಳಾ ದಿನದಂದು (೨೦೨೦) ಮೇಕರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ಯಾನೆಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ==== ''ಟಿವಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ:'' ==== ಮಯೂರಿ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಾದ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಸೀಸನ್ ೨ ಮತ್ತು ೩ <ref>{{Cite web |title=Details |url=http://www.vijaykarnatakaepaper.com/Details.aspx?id=13044&bo |access-date=2018-04-09 |website=vijaykarnatakaepaper.com}}</ref> (ಬಿಬಿಸಿ ನಿರ್ಮಾಣ), ಮಾಸ್ಟರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ (ಕಲರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ ೧೮]] ನಿರ್ಮಾಣ) ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ( ಲೋಕೇಶ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ) ಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಪುಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳು === * ಕಲಾಂಕ್ (ಬಾಲಿವುಡ್, ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್) - ' ಘರ್ ಮೋರ್ ಪರ್ದೇಸಿಯಾ ' ಹಾಡಿಗೆ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ವಿನ್ಯಾಸ * ಶಿಕಾರಾ (ಬಾಲಿವುಡ್, ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ಚಲನಚಿತ್ರ) - "ಮರ್ ಜಾಯೆ ಹಮ್" ಹಾಡಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ * ರೌನಕ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಸಿ (ಸಂಗೀತ) <ref>{{Cite web |title=Raunaq and Jassi - A Playful Mélange of Drama and Music in this Beautifully Presented Hindi Play |url=https://entertainment-weekly.over-blog.com/2020/01/raunaq-and-jassi-a-playful-melange-of-drama-and-music-in-this-beautifully-presented-hindi-play.html}}</ref> * ಮೊಘಲ್-ಎ-ಅಜಮ್ (ಸಂಗೀತ) <ref>{{Cite news |date=2017-09-14 |title=Reinventing the wheel in art |work=asianage.com/ |url=http://www.asianage.com/life/art/140917/reinventing-the-wheel-in-art.html |access-date=2018-04-09}}</ref> * ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಸೀಸನ್ ೨ ಮತ್ತು ೩ (ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ) <ref>{{Cite news |title=Mayuri Upadhya to shake a leg on Dancing Star - Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/Mayuri-Upadhya-%20to-shake-%20a-leg-%20on-Dancing-%20Star/articleshow/46784086.cms |access-date=2018-04-14}}</ref> * ಮಾಸ್ಟರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ (ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ) * ಮಧುಶಾಲಾ (ಸಂಗೀತ) <ref>{{Cite web |title=Interview - Mayuri Upadhya: A big milestone for Nritarutya - Lalitha Venkat |url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv150.html |access-date=2018-04-14 |website=narthaki.com}}</ref> * ಮಧುರ್ ಮಿಲನ್ (ಸಂಗೀತ) * ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಮಾರಂಭ (ವೇದಿಕೆ ರಚನೆ) * ಪರ್ಚ್ಡ್ (ಸಮಕಾಲೀನ ಕೆಲಸ) * ಪ್ರೊ ಕಬ್ಬಡಿ ಲೀಗ್ (ಹಂತ ರಚನೆ) * ಮಿರ್ಜ್ಯಾ (ಬಾಲಿವುಡ್) * ಟೀಚರ್ಸ್ ಜೆನ್ಯೂನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ - ರಾಹುಲ್ ಬೋಸ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಮಯೂರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯಾಣದ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>{{Cite web |title=Viu &#124; No Service |url=https://www.viu.com/ott/in/en/hindi/video-english-talk_shows-tv_shows-teacher_genuine_stories_with_nritarutya-1165628955?containerId=playlist-26029938}}</ref> * ದೇವಾರಿಸ್ಟ್ಸ್ ಸೀಸನ್ ೩ ಫೈನಲ್ (ಸಂಗೀತ ಟಿವಿ ಸರಣಿ) * ಕಲಾತ್ಮಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಬೋಧನೆ (ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ) * ಇಶಾ ಸೆಂಟರ್ (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ * PATA (ಹಂತ) <ref>{{Cite news |title=Wizcraft executes the opening ceremony of Pacific Asia Travel Association (PATA) 2015 |language=en-GB |work=EVENTFAQS Media |url=https://www.eventfaqs.com/news/ef-11046/wizcraft-%20executes-the-%20opening-%20ceremony-of-%20pacific-asia-%20travel-association-%20pata-2015 |access-date=2018-04-14 |archive-date=2018-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414234305/https://www.eventfaqs.com/news/ef-11046/wizcraft-%20executes-the-%20opening-%20ceremony-of-%20pacific-asia-%20travel-association-%20pata-2015 |url-status=dead }}</ref> * ವಿಂಡ್ಸರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆ ( [[ಏಷ್ಯಾ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ) * [[ಇಜ್ಜೋಡು]] (ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ) <ref>{{Cite web |last=Mangalore |first=Mangalore Today |title=Mangalore Today {{!}} Mangalore, Udupi News and information updated Every hour,Every day. |url=http://www.mangaloretoday.com/main/Ijjodu-is-%20the-first-%20Kannada-film-%20made-with-%20corporate-funds-%20M-%20S-Satyu.html |access-date=2018-04-14 |website=mangaloretoday.com |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415080422/http://www.mangaloretoday.com/main/Ijjodu-is-%20the-first-%20Kannada-film-%20made-with-%20corporate-funds-%20M-%20S-Satyu.html |url-status=dead }}</ref> - ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ * [[ತಮಸ್ಸು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಥಮಸ್ಸು]] (ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ) - "ತಮಸ್ಸು" ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ * [[ಪಂಚರಂಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪಂಚರಂಗಿ]] (ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ) - "ಉಡಿಸುವೆ" ಹಾಡಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ == ದೂರದರ್ಶನ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ತೋರಿಸು ! ಚಾನಲ್ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೫ | ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ೨ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | |- |೨೦೧೬ | ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ೩ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | |- |೨೦೨೨ | ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | |- |} === ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * ಮೊಘಲ್-ಎ-ಅಜಮ್ (೨೦೧೮) ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಮೈಸೂರು ರೋಟರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕಲೆಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಅವರಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಯತ್ರಿ ದೇವಿ - ಮೈಸೂರಿನ ರಾಣಿ. (೨೦೧೮) * ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ "ಮಾನವ ರತ್ನ" ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೩) * ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ (೨೦೧೨) <ref>{{Cite web |date=16 January 2012 |title=The vision of a choreographer |url=http://www.deccanherald.com/content/219689/vision-choreographer.html |access-date=2018-04-14 |website=Deccan Herald}}</ref> * ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ RAPA ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ಚೆನ್ನೈ]] (೨೦೦೫) <ref>{{Cite news |last=R |first=Shilpa Sebastian |date=2012-01-12 |title=Naache Mayuri |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/naache-mayuri/article2796056.ece |access-date=2018-04-14 |issn=0971-751X}}</ref> * ಯುವತಿಯರ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೪) * ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web |title=Report - Attendance Annual Awards 2015 |url=http://www.narthaki.com/info/rev15/rev1834.html |access-date=2018-04-14 |website=narthaki.com}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.nritarutya.com/ ನೃತಾರುತ್ಯ ನೃತ್ಯ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [[imdbname:8240260|IMDb ನಲ್ಲಿ ಮಯೂರಿ ಉಪಾಧ್ಯ]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] sct74xxu0gbstdoy74jlw730hmzyh79 0 159796 1372595 1372392 2026-05-02T12:14:16Z Sudheerbs 63909 ಉಲ್ಲೇಖ ಸೇರಿಸಿದ್ದು 1372595 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು 'ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == c8hjnlaiwaf2b5a5cwivhlweft03c7p 1372596 1372595 2026-05-02T12:16:58Z Sudheerbs 63909 ಅಂತರ್ ವಿಕಿ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು 1372596 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು '[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ]]' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == s32fbavi7eophi38xqbe0idpfoszntu 1372597 1372596 2026-05-02T12:27:41Z Sudheerbs 63909 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದು 1372597 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು '[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ]]' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೨೪ |ಲ್ಯೂಮಿಯರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-09-25 |title=Samarjit Lankesh sparks interest from Lyca Productions |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Sep/25/samarjit-lankesh-sparks-interest-from-lyca-productions |access-date=2026-05-02 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇರ್‌ ಸೌತ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಾಯಕನಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ರಾಘವೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರವಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Jan 28 |first=ByY Maheswara ReddyY Maheswara Reddy / Updated: |last2=2025 |last3=Ist |first3=06:00 |title=‘Subsidies, awards for movies to be sanctioned soon’ |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/subsidies-awards-for-movies-to-be-sanctioned-soon/articleshow/117612298.cms |access-date=2026-05-02 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೀಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಬೆಸ್ಟ್ ಆ್ಯಕ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಪುತ್ರ ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/sandalwood/director-indrajit-lankesh-son-samarjit-lankesh-wins-best-actor-award-sqwe0c |access-date=2026-05-02 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಚಿತ್ತಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಗೌರಿ | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == k6oe4xuhj7ocqu0uda5le7tea9wzhga 1372598 1372597 2026-05-02T12:32:23Z Sudheerbs 63909 ವರ್ಗ ಸೇರಿಸಿದ್ದು 1372598 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು '[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ]]' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೨೪ |ಲ್ಯೂಮಿಯರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-09-25 |title=Samarjit Lankesh sparks interest from Lyca Productions |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Sep/25/samarjit-lankesh-sparks-interest-from-lyca-productions |access-date=2026-05-02 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇರ್‌ ಸೌತ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಾಯಕನಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ರಾಘವೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರವಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Jan 28 |first=ByY Maheswara ReddyY Maheswara Reddy / Updated: |last2=2025 |last3=Ist |first3=06:00 |title=‘Subsidies, awards for movies to be sanctioned soon’ |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/subsidies-awards-for-movies-to-be-sanctioned-soon/articleshow/117612298.cms |access-date=2026-05-02 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೀಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಬೆಸ್ಟ್ ಆ್ಯಕ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಪುತ್ರ ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/sandalwood/director-indrajit-lankesh-son-samarjit-lankesh-wins-best-actor-award-sqwe0c |access-date=2026-05-02 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಚಿತ್ತಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಗೌರಿ | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]] h29ekx5kppohw90j8hiz8lf0rletgsn 0 172772 1372644 1361353 2026-05-03T10:17:16Z ~2026-26765-04 99257 1372644 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಡಾ. ರಾಜಶೇಖರಯ್ಯ ಜಿ. ಮಠಪತಿ (ರಾಗಂ) | image = File:Dr Rajashekar Ragam.jpg | birth_date = {{Birth date|1971|9|12}} | birth_place = ತೆಲಸಂಗ, ಅಥಣಿ ತಾಲೂಕು, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ | other_names = ರಾಗಂ | occupation = ಬರಹಗಾರ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ | spouse = {{marriage|ಪದ್ಮಶ್ರೀ|November 10, 2005||}} | children = 3 }} '''ಡಾ. ರಾಜಶೇಖರಯ್ಯ ಜಿ. ಮಠಪತಿ''' (ಜನನ 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1971) ರಾಗಂ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ನಾಮದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಜಯಪುರ, ಸೋಲಾಪುರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಐಐಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಬೆಳಗಾವಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬೇಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ರವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.varthabharati.in/yadagir/yadagiri-sagaranadi-has-a-long-history-sahitya-rajasekhara-mathapati-2042374 | title=ಯಾದಗಿರಿ &#124; ಸಗರನಾಡಿಗೆ ಹಿರಿದಾದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ : ಸಾಹಿತಿ ರಾಜಶೇಖರ ಮಠಪತಿ | date=17 December 2024 }}</ref><ref>https://m.vijaykarnatakaepaper.com/imageview_254347_23117436_4_1_21-11-2024_10_i_1_sf.html</ref> "ಹೆಣ್ಣು ಹೇಳುವ ಅರ್ಧಸತ್ಯ", "ಓಶೋ ಎಂಬ ವಿದ್ರೋಹಿಯ ಕಥೆ", "ಅನಾದ", "ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು," "ಗಲ್ಲು ಗಡಿಪಾರು", "ಕುರ್ಬಾನ್" ಮತ್ತು "ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ" ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗಾಂಧಿ ಭವನದಿಂದ ಅವರ "ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು" ಕೃತಿಗೆ ಗಾಂಧಿ ಸ್ಮಾರಕನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ರವರು ರಾಗಂ ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ 2013 ರಲ್ಲಿ "ಶ್ರೀವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಅವರ "ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವದಿಲ್ಲ" ಕೃತಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಸೊಗಸು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ "ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ" ಕೃತಿಯು 2019 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಕುವೆಂಪು ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರ "ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು" ಕೃತಿಯು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2022 ರಲ್ಲಿ ಬಸವ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಂಗಳವೇಡೆ (ಅರಳಿ)ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಂತರ್ರರಾಜ್ಯ' ಗಡಿನಾಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ' ( ೨ ದಿನಗಳ)ಉತ್ಸವದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿಸಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಿದಂ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿಸಿದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರ ನೃತ್ಯ- ಸಂಸ್ಕೃತಿ -ಸಾಹಿತ್ಯ ಲಾಸ್ಯಂ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಅವರಿಗೆ 'ಗುರು ಸಮ್ಮಾನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಗೌರವಿಸಿದೆ . ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ವೇದಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ರಾಗಂ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ2025 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ ರಾಗ0 ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ "ದಂಡಿ" ಚಿತ್ರವು ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ "ನಸ್ಸಾಬ್" ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ರಾಗಂ ಅವರದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kannada-director-shivu-jamkhandi-talks-about-nasab-based-on-an-autobiography/article67022069.ece | title=Shivu Jamkhandi talks about 'Nasab', based on an autobiography | work=The Hindu | date=5 July 2023 | last1=Anandraj | first1=Shilpa }}</ref> ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ====ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==== ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಥಣಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತೆಲಸಂಗದಲ್ಲಿ 1971 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಗಂ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿವರೆಗೆ ವಿಜಯಪುರ, ಸೋಲಾಪುರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ====ಕುಟುಂಬ==== ರಾಗಂ ನವೆಂಬರ್ 10, 2005 ರಂದು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ರಾಗಂ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಬೀರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ತರಂಗಿಣಿ ಎಂಬ ಒಬ್ಬಳು ಮಗಳು ಇದ್ದಾಳೆ. ====ವೃತ್ತಿಜೀವನ==== ರಾಗಂ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸಿಐಐಎಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಬೆಳಗಾವಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಬೇಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಜಯನಗರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ಸರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಸಾಹಿತ್ಯ=== ==== ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ==== * ಅರ್ಪಣೆ * ಎರಡು ದಡಗಳ ನಡುವೆ * ಒಂದಿಷ್ಟು ಕರುಣೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ನೀರು * ನಿಶಾಗಾನ (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್) * ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಇರುವಷ್ಟೇ ಕಾಲ * ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯ ಕಾತರ ====ಕಾದಂಬರಿಗಳು==== * ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ, (ಕನ್ನಡ,ಇಂಗ್ಲಿಷ್ & ತೆಲಗು) * ದಂಡಿ (ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ====ಕಥೆಗಳು==== * ಅಳಲು * ಹೆಣ್ಣು ಹೇಳುವ ಅರ್ಧಸತ್ಯ: ಈ ಸಾಕಿಯರ ಕೈ ಸೋಕಿ * ಸುಪಾರಿಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸಕೀನಾ ಕತೆಗಳು * ದೇವರ ಕೊಂದವಳು ====ನಾಟಕಗಳು==== * ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಗೂಂಡಾ (2002) * ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ (2008) * ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು ====ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ==== * ಹಠಯೋಗಿ (1996) * ಓಶೋ ನಃ ಭೂತೋ ನಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ (2006) * ಫಕೀರನ ಫಿಲ್ಮಿ ದುನಿಯಾ (2009) * ಓಶೋ ಒಂದು ಕಿರಣದ ಪಯಣ (2009) * ಜಿ ಬಿ ಜೋಶಿ, ಶತಮಾನ ಕಂಡ ಸಾಹಿತಿ (2010) * ಓಶೋ ಎಂಬ ದ್ರೋಹಿಯ (2011) * ಪರದೇಸಿ ಫಿಲ್ಮಿ ಪಯಣ (2011) * ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು (2012) * ಕೆ.ಎ. ಅಬ್ಬಾಸ್ (2012) * ಗಾಂಧಿ ಮುಗಿದ ಅಧ್ಯಾಯ (2013) * ಬತ್ತಲೆಗೆ ಬೆರಗಾಗಬಾರದು (2015) * ಗಾಂಧಿ (2015) * ಜಾನ್‌ ಕೀಟ್ಸ್: ನೀರ ಮೇಲೆ ನೆನಪ ಬರೆದು (2017) * ದಿಗಂಬರವೆ ದಿವ್ಯಾಂಬರ (2017) * ಯೋಗಸ್ಥ ( ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ,ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ) ====ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ==== * ಅವಲೋಕನ (1997) * ಲಿಂಗದೇವರು ಹಳೆಮನೆಯವರ ಅಂತೆಂಬರಗಂಡ (2002) * ಪ್ರಚಲಿತ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ (2004) * ಶಬ್ಧಸೂತಕದಿಂದ (2010) * ಬೆಶರತ್ (2010) * ವಿಬಂಧ (2010) * ಕನ್ನಡಕ್ಕೊಂದು ಕನ್ನಡಿ (2011) * ಬಹಿಷ್ಕೃತರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ (2013) * ಹೂವ ತಂದವರು (2016) * ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ (2020) * ಕಡಲಾಯಿತು ಕನ್ನಡ (2021) ====ಅನುವಾದ==== * ಲಾಜವಂತಿ (2007) * ಸ್ಪರ್ಶ (2007) * ವಿದಾಯ (2007) * ಒಂದು ದಿನದ ರಾಜ (2007) * ಅಮರತ್ವಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ (2008) * ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷೆಗಳು (2010) * ಲೋಕ ವಿಖ್ಯಾತರ ನುಡಿ ಮುತ್ತುಗಳು (2010) * ವಿಶ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಷಣಗಳು (2010) * ಜಗತ್ತಿನ ಆಯ್ದ ಮಹಾತ್ಮರ ಭಾಷಣಗಳು (2010) * ಪ್ರಪಂಚದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ಮಹಾನ್‌ ಯೋಧರ ಮಹಾನ್‌ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ರಾಜಕರಣಿಗಳ ಭಾಷಣಗಳು (2011) * ಬದುಕು ಬದಲಿಸುವ ಮಾತುಗಳು (2012) * ಗಾಂಧಿ ಸೂತ್ರ (2012) * ಭಗ್ನ ಪ್ರೀತಿ (2012) * ಜಾಡಮಾಲಿ ಜೀವ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ (2018) * ನೇಪಾಳಿ ಕವಿತೆಗಳು (2019) ====ಅಂಕಣಬರಹ==== * ನನ್ನೊಳಗಿನ ನಾನು (2007) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-1 (2014) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-2 (2015) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-3 (2015) * ಪ್ರೀತಿ ನಲವತ್ತು ರೀತಿ (2015) * ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಉರುಳು ಭಾಗ-4 (2016) * ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಮುರಕ್ಷರ (2016) * ಕುರ್ಬಾನ್ (2016) * ರಕ್ತ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ (2017) * ಗಲ್ಲು ಗಡಿಪಾರು (2017) ====ರಾಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಪಾದಕೀಯ==== * ಬರಹವೆಂಬ ನಿತ್ಯಧ್ಯಾನ (2018) * ದಂಡಿ: ಮಾತು, ವಿಮರ್ಶೆ – ಪರಾಮರ್ಶೆ (2022) ====ಪತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ==== * ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಬಾಪು (2013) * ಮನುಷ್ಯ ಮರವಾಗಬೇಕು: ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಜಾನ್ ಕೀಟ್ಸ್ (2021) ====ಚಿಂತನ ಸಾಹಿತ್ಯ==== * ಬದುಕ ಬಾರದೆ ಬದುಕು (2020) * ಅನಾದ: ಬರಹಗಾರನ ಮರಣ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತು (2022) ====ನೆನಪು==== * ಸಂತೆಯಿಂದ ಸಂತನೆಡೆಗೆ: ಯೋಗಸ್ಥಃ (2024) (ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತೆಲಗು) ====ರಾಗಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==== * 'ದಂಡಿ'<ref>{{cite web | url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/vishal-raj-dandi-kannada-movie-song-released/articleshow/90249616.cms | title=ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ 'ದಂಡಿ' ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದಾಗಲೇ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಶುರು: ವಿಶಾಲ್ ರಾಜ್ }}</ref> ರಾಗಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ (ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ), ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ – 2021-22 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/vishal-raj-dandi-kannada-movie-song-released/articleshow/90249616.cms ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ 'ದಂಡಿ' ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದಾಗಲೇ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಹೋರಾಟ ಶುರು: ವಿಶಾಲ್ ರಾಜ್] * "ನಸಾಬ್' ಕೃತಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ (ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತುಸಾಹಿತ್ಯ) - 2024. ====ರಾಗಂ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ==== * 'ಗಾಂಧಿಯವರ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು', ರಂಗ ಆರಾಧನಾ ತಂಡ, ಸವದತ್ತಿ * 'ಲೆಟರ್ಸ ಟು ಡೆತ್', ರಂಗ ಚಂದಿರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 2022 * 'ನಸಾಬ್', ಒನ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಶೋ, ಗ್ರೀನ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌ ವಿಜಯ ಅವರಿಂದ - 2022 ==ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {{citation needed}} * ನೇಹಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಫಾರ್ಮ್, ಕೊಪ್ಪಳ ರವರಿಂದ 2008 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ಮುನ್ಸಿಪಲ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಬೇಲೂರು ರವರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪೌರ ಸನ್ಮಾನ - 2009 * ವಿಶ್ವ ರೂರಲ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಬೇಲೂರು ರವರಿಂದ 2010 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ತಾಲೂಕು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಅರೇಹಳ್ಳಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ * ವೇಲಾಪುರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಫೋರಂ, ಬೇಲೂರು, 2012 * 2011-12ರ ‘ಗಾಂಧಿ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳು’ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಗಾಂಧಿ ಸ್ಮಾರಕನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಡಿ.ಎಸ್. ಕರ್ಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (‘ಗಾಂಧಿ ಮುಗಿದ ಅಧ್ಯಾಯ’ ಕೃತಿಗೆ) ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಳಗಾವಿ -2015 * ರೇಣುಕ ಬಸವ ಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೊಚೇರಿ 2015 * ಬುದ್ಧ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಶ್ವ ಚೇತನ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಬೆಂಗಳೂರು 2015 * ಶ್ರೀವಿಜಯಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು 2016 * ಸಾ. ಜಾ. ನಾಗಲೋಟಿಮಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ರತ್ನಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಾಂಧಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ) 2016 * ಅಡ್ವೈಸರ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, (ಗಾಂಧಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ) ಮಂಡ್ಯ – 2017 * ಕನ್ನಡ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು-2018 * ಸಂಗಮ ಸಿರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಮೀನಗಡ-2018 * 10ನೇ ಅಖಂಡ ಇಂಡಿ ತಾಲೂಕಾ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ, 26ನೇ ಜುಲೈ, 2018 ರಂದು ಚಡಚಣದಲ್ಲಿ * ಚೇತನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ (‘ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವಲ್ಲಿ’ ಕೃತಿಗೆ), ಧಾರವಾಡ-2019 * ‘ಜಾಡಮಾಲಿಯ ಜೀವ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲʼ ಕೃತಿಗೆ 2018ರ ಪುಸ್ತಕ ಸೊಗಸು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ಸೊಗಸು’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 2019 * ‘ಜಗದ್ವಂದ್ಯ ಭಾರತಂ’ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ರವರು ಕುವೆಂಫು ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕೊಡಮಾಡುವ 2019 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 20ನೇ ಜೂನ್, 2020 * 2020-21ನೇ ಸಾಲಿನ ʼಅಜೂರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ (ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು ಕೃತಿಗೆ) ಹಾರೂಗೇರಿ, 08ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 * 50ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಹುನಗುಂದ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಳಗದಿಂದ 11ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 ರಂದು ಅಭಿನಂದನೆ * ಬೆಳದಿಂಗಳ ಕಾವ್ಯ ವೇದಿಕೆ, ಗುಳೇದಗುಡ್ಡದ ವತಿಯಿಂದ 12ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 ರಂದು 50 ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಶುಭಾಶಯಗಳು * ಶಿಕ್ಷಕ ಸನ್ಮಾನ: ಲಯನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ 5ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 * ‘ದಂಡಿ’ ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ (BIFF) 2 ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 3 - 10 ಮಾರ್ಚ್ 2022 <ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/tara-suchendra-prasad-share-screen-space-in-dandi/articleshow/81650965.cms | title=Tara, Suchendra Prasad share screen space in Dandi | work=The Times of India | date=23 March 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-details/dandi/movieshow/90707630.cms | title=DandiUA | work=The Times of India }}</ref><ref>{{cite web | url=https://kannada.filmibeat.com/news/dandi-shooting-start-movie-is-about-freedom-fight-of-uttara-kannada-district-049591.html | title='ದಂಡಿ'ಯಾಗಿ ಬರಲಿದೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ | date=19 March 2021 }}</ref> * 08ನೇ ಮೇ 2022 ರಂದು ಕಲಬುರ್ಗಿಯ ಜನ ಕಲ್ಯಾಣ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ‘ಬದುಕಬಾರದೆ ಬದುಕು’ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ‘ಬಸವ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ʼಕಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿʼ, ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ – 06.03.2024 * ನೂರು ಕೃತಿಗಳ ದಾರಿ ಕ್ರಮಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ʼರಾಗಂ ನೂರೊಂದು ರಾಗʼ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭ, ಕಂದಗಲ್‌ ಹನುಮಂತರಾಯ ರಂಗ ಮಂದಿರ, ವಿಜಯಪುರ - 10.03.2024 * ʼಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂತʼ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸಮಸ್ತ ಗುಡೂರಿನ (ಇಳಕಲ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ) ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಳಗ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕರಿಂದ – 26.05.2024 * ʼಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು ಪ್ರಶಸ್ತಿʼ, ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯ ಸಭಾಭವನ, ಧಾರವಾಡ – 02.06.2024 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] t9l1kzjhdplbqcn1rmlvvw0bxdhgrh3 0 172886 1372599 1357896 2026-05-02T13:41:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372599 wikitext text/x-wiki '''ಮದರ್ ತೆರೇಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಗಳನ್ನು '''ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮದರ್ ತೆರೇಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮದರ್‌ ತೆರೇಸಾ|ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]] ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Welcome to Mother Teresa Awards |url=http://www.motherteresaawards.org/ |access-date=14 December 2014 |publisher=Mother Teresa Awards}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆ == 2005ರಿಂದ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ದ್ವಿವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನ]] ಡಾ. ಅಬ್ರಹಮ್ ಮತ್ತಾಯಿಯವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹಾರ್ಮನಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ನ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮಿಷನರೀಸ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟಿ ಸುಪೀರಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಸಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರೇಮಾ ಅವರಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=About the Mother Teresa Awards |url=http://www.cashabu.com/mta/about.asp |access-date=24 March 2016}}</ref> ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ<ref>{{Cite web |title=Board of Patrons - Mother Teresa Memorial Awards |url=http://www.motherteresaawards.org/about-us/board-of-patrons/ |access-date=2018-12-31 |website=Mother Teresa Memorial Awards |language=en-US}}</ref> ಪೋಷಕ ಮಂಡಳಿಯು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಬ್ರಹಾಂ ಮಥಾಯ್-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ ಮಾಜಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಬ್ಯಾರನೆಸ್ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ ಕಾಕ್ಸ್-ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮಾಜಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮಹೇಶ್ ಭಟ್, ತುಷಾರ್ ಗಾಂಧಿ-[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] ಮರಿಮೊಮ್ಮಗ, ಫ್ಲಾವಿಯಾ ಆಗ್ನೆಸ್-ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮತ್ತು ಶಾಜಿಯಾ ಇಲ್ಮಿ-ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು == {| {{Table|sort}} !Year !Recipients !Award type !Notes |- | align="center" |2005 |{{bulletedlist|[[Caroline Cox]]|[[Kiran Bedi]]|M. A. Thomas|Lim Siow Jin|Rajanikant S. Arole|[[Mihir Desai]]|Susai Joseph|Christobel Fonseca|Oasis India}} |National Award |<ref>{{Cite web |title=Mother Teresa Awards 2005 |url=http://www.motherteresaawards.org/2005.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044226/http://www.motherteresaawards.org/2005.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 December 2014}}</ref> |- | rowspan="2" align="center" |2006 |{{Bulleted list|[[Mahathir Mohamad]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Mother Teresa Awards 2006 |url=http://www.motherteresaawards.org/2006.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220523/http://www.motherteresaawards.org/2006.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=14 December 2014}}</ref> |- |{{Bulleted list|[[Anna Hazare]]|[[Oscar Fernandes]]|[[Jesuits]]|Nitin Sardar|[[Tata Consultancy Services|TCS]]|Dr. Farhan|Edwin Britto|[[Sudha Murty]]}} |National Award |- | align="center" |2007 | colspan="3" align="center" |''no awards'' |- | rowspan="2" align="center" |2008 |{{Bulleted list|[[Ansar Burney]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Mother Teresa Awards 2008 |url=http://www.motherteresaawards.org/2008.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002119/http://www.motherteresaawards.org/2008.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 December 2014}}</ref> |- |{{Bulleted list|Kripa Foundation|Shri. Shailesh Gandhi|Shri. [[R. B. Sreekumar]]|[[The Leprosy Mission]]|''[[The Times of India]]''|[[Teen Challenge]]|[[Swami Agnivesh]]|[[John Dayal]]|Shri. [[Manikrao Thakare]]}} |National Award |- | align="center" |2009 | colspan="3" align="center" |''no awards'' |- | rowspan="2" align="center" |2010 |{{Bulleted list|[[Dalai-Lama]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Mother Teresa Awards 2010 |url=http://www.motherteresaawards.org/2010.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051238/http://www.motherteresaawards.org/2010.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 December 2014}}</ref> |- |{{Bulleted list|Sayed [[Iqbal Haider]]|Sewa- Ashram|[[Udit Raj]]|[[Aruna Roy]] and [[MKSS]]|Shri [[Colin Gonsalves]]|Smt. [[Sumaira Abdulali]]|[[Adhik Kadam]]|[[Borderless World Foundation]]|[[Yogesh Pratap Singh]]|AADS Education}} |National Award |- | align="center" |2011 | | |<ref>{{Cite news |last=Vijayakar |first=Rajiv |date=14 April 2011 |title=Mother Teresa Award for Anuradha |url=http://archive.indianexpress.com/news/mother-teresa-award-for-anuradha/775729/ |access-date=17 March 2018 |publisher=[[Indian Express]] |location=[[Mumbai]]}}</ref> |- | rowspan="2" align="center" |2012 |{{Bulleted list|[[Sima Samar]]|[[Malala Yousafzai]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |last=Carvalho |first=Nirmala |date=29 November 2012 |title=Mother Teresa Award given to two women targeted by the Taliban |url=http://www.asianews.it/news-en/Mother-Teresa-Award-given-to-two-women-targeted-by-the-Taliban-26492.html |access-date=14 December 2014 |work=Asianews.it}}</ref> |- |{{Bulleted list|Mukti Mission|[[Kuldip Nayar]]|NDTV-[[Coca-Cola India]] Support My School|Campaign Impact|Vinay Shetty|Indian Cancer Society|[[Flavia Agnes]]|[[Shillong Chamber Choir]]}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2013 |{{Bulleted list|[[Sam Childers]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=8 November 2014 |title=Harmony Foundation to host Mother Teresa awards on Nov 9 |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-harmony-foundation-to-host-mother-teresa-awards-on-nov-9-2033089 |access-date=2016-09-29 |website=dna |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mother Teresa Awards given to promoters of social justice |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/28458/mother-teresa-awards-given-to-promoters-of-social-justice |access-date=14 December 2014 |publisher=Catholic News Agency}}</ref> |- |{{Bulleted list|[[Cedric Prakash]]|Indian Rescue Mission|[[Sindhutai Sapkal]]|Diep Saeeda|[[Hanumappa Sudarshan]]|[[Arunachalam Muruganantham]]|[[Sushmita Sen]]|Maulana Mahmood Madani}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2014 |{{Bulleted list|[[Anuradha Koirala]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref name="bs2014">{{Cite news |title=Mother Teresa global awards for Anuradha Koirala, Amte |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mother-teresa-global-awards-for-anuradha-koirala-amte-114110900812_1.html |access-date=14 December 2014 |work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 November 2014 |title=Mother Teresa Memorial International Award for Social Justice held on Sunday |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-mother-teresa-memorial-international-award-for-social-justice-held-on-sunday-2033914 |access-date=14 December 2014 |work=dna |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref> |- |{{Bulleted list|[[Prakash Amte]]|[[Sangthankima]]|Medha Patkar|[[Sunitha Krishnan]]|Ujjwal Uke|Lakshmidhar Mishra|[[Udaan (2014 TV series)]]|Medha Patkar|[[Vandana Shiva]]|Rifat Abdullah}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2015 |{{Bulleted list|[[Bilquis Edhi|Bilquis Bano]]|[[Médecins Sans Frontières]]|[[Gladys Staines]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |date=23 November 2015 |title=Pakistan's Bilquis Bano, Caretaker of Speech and Hearing Impaired Geeta and Gladys Staines Honoured with the Mother Teresa Memorial International Award for Social Justice 2015 |url=http://businesswireindia.com/news/news-details/pakistans-bilquis-bano-caretaker-speech-hearing-impaired-geeta-gladys-staines-honoured-with-mother-teresa-memorial-international-award-social-justice-2015/46268 |access-date=10 August 2016 |work=Business Wire India |archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821185300/http://businesswireindia.com/news/news-details/pakistans-bilquis-bano-caretaker-speech-hearing-impaired-geeta-gladys-staines-honoured-with-mother-teresa-memorial-international-award-social-justice-2015/46268 |url-status=dead }}</ref> |- |{{Bulleted list|[[Abhay and Rani Bang]]|Harakchand Savla|Rural Healthcare Foundation|[[Narayanan Krishnan]]|Nandakumar and Shylaja Menon|Thomas Auto Raja|Rahul Baura ([[South Asia Foundation]])}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2016 |{{Bulleted list|[[Nana Akufo-Addo]]|[[Abdullah bin Zayed Al Nahyan|Abdullah Bin Zayed Al Nahyan]]|Late [[Faraaz Ayaaz Hossain]]|[[White Helmets (Syrian Civil War)|White Helmets]] (Syrian Civil Defense)}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |title=Mother Teresa Memorial Awards 2016 - Mother Teresa Memorial Awards |url=http://www.motherteresaawards.org/awardees/mother-teresa-memorial-awards-2016/ |access-date=2017-12-12 |work=Mother Teresa Memorial Awards |language=en-US}}</ref> |- |{{Bulleted list|Selene Biffi|Dr. Zeenat Shaukat Ali|Karambir Singh Kang|[[Maninderjeet Singh Bitta]]|Late [[Neerja Bhanot]]}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2017 |{{Bulleted list|[[United Nations High Commissioner for Refugees|UNHCR]]|[[Shigeru Ban]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |title=Mother Teresa Memorial Awards 2017 - Mother Teresa Memorial Awards |url=http://www.motherteresaawards.org/awardees/mother-teresa-memorial-awards-2017-2/ |access-date=2018-12-31 |work=Mother Teresa Memorial Awards |language=en-US}}</ref> |- |{{Bulleted list|Fr. [[Tom Uzhunnalil]]|[[The A21 Campaign]]|[[Hellenic Rescue Team]]|[[Priyanka Chopra]]|[[Mercy Corps|Mercy Corp]]|Khalsa Aid|[[Caritas Internationalis]]|Bayat Foundation|Zakat Foundation of India|[[IsraAid|IsraAID]]}} |National Award |- | rowspan="2" align="center" |2018 |{{Bulleted list|[[Women for Afghan Women]]|Dr. [[Oby Ezekwesili]]|Idress Bashar Silo|Laila Talo Khuder Alali|Salman Sufi|Shahida Akter|[[Tawakkol Karman]]}} |International Award | rowspan="2" |<ref>{{Cite news |title=Mother Teresa Memorial Awards 2018 - Mother Teresa Memorial Awards |url=http://motherteresaawards.org/awardees/mtma-2018/ |access-date=2019-07-12 |work=Mother Teresa Memorial Awards |language=en-US}}</ref> |- |{{Bulleted list|[[Barefoot College]]|Adv. Deepika Singh Rajawat|[[Kiran Mazumdar]]|[[Laxmi Agarwal]]|Sister [[Lucy Kurien]]|[[Suhani Jalota]]}} |National Award |- |2019 | * [[ಕೈಲಾಸ್ ಸತ್ಯಾರ್ಥಿ|Kailash Satyarthi]] * Prerana * Ajeet Singh * Hasina Kharbhih * Kiran Kamal Prasad * Alezandra Russell * Evelien Holsken * Rob Williams * [https://dafoh.org/ DAFOH] * Office for the Rescue of Yazidi * Junior Nzita Nsuami |International Award | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.theharmonyfoundation.org/ theharmonyfoundation.org] * [https://web.archive.org/web/20170616170415/http://www.motherteresaawards.org/home/ motherteresaawards.org] {{DEFAULTSORT:Mother Teresa Awards}} {{Interwikineeded}} 2q3p6u6gauc6mjz4mtxuzxmuw7zywug 0 178874 1372613 1370509 2026-05-02T21:26:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372613 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{short description|American poet}} {{Infobox person | name = ಮೇರಿ ಹಂಟ್ ಆಫ್ಲೆಕ್ | image = MaryHuntAffleck1919.png | image_size = | alt = An older white woman with grey hair in a curly updo, wearing a high frilled collar and a cameo or brooch at the throat | caption = ಮೇರಿ ಹಂಟ್ ಅಫ್ಲೆಕ್ | birth_name = ಮೇರಿ ಹಂಟ್ | birth_date = ಜನವರಿ 20, 1847 | birth_place = ಡ್ಯಾನ್ವಿಲ್ಲೆ, ಕೆಂಟುಕಿ | death_date = {{death date and age|November 28, 1932|January 20, 1847}} | death_place = ಗ್ಯಾಲ್ವೆಸ್ಟನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | known_for = | education = | employer = | occupation = ಕವಯಿತ್ರಿ | title = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | spouse = ಐಸಾಕ್ ಡನ್ಬಾರ್ ಅಫ್ಲೆಕ್ | children = 3 | parents = ಜೇಮ್ಸ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಹಂಟ್<br/>ಅನ್ನಾ (ಅಡೈರ್) ಹಂಟ್ | relatives = ಥಾಮಸ್ ಅಫ್ಲೆಕ್ (ಮಾವ) }} ಮೇರಿ ಹಂಟ್ ಆಫ್ಲೆಕ್ (ಜನವರಿ 20, 1847 – ನವೆಂಬರ್ 28, 1932) ಅವರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೃಷಿ ಕವಯಿತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾನ್ಫೆಡರೇಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mary_Hunt_Affleck</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮೇರಿ ಹಂಟ್ ಅವರು ಜನವರಿ 20, 1847ರಂದು ಕೆಂಟಕಿ ರಾಜ್ಯದ ಡ್ಯಾನ್‌ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಹಂಟ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅಣ್ಣಾ (ಅಡೇರ್) ಹಂಟ್. ಅವರು ಕೆಂಟಕಿ ರಾಜ್ಯದ ಹರೋಡ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಹರೋಡ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಫೀಮೇಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 1874ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಬರ್ಲೆಸನ್ ಕೌಂಟಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=-emQo5VJjfgC&pg=PA174&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆಫ್ಲೆಕ್ ಅವರು ಕವಯಿತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=CpReuAKhBioC&pg=PA105&redir_esc=y</ref> ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>https://www.tshaonline.org/handbook/entries/affleck-mary-hunt</ref> ಅವರು ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಕಾಂಫೆಡರಸಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ 1812 ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=I6538lRUJZIC&pg=PA12&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಕಾಂಫೆಡರಸಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ವಿಭಾಗದ ಪಾಠಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://books.google.co.in/books?id=-emQo5VJjfgC&pg=PA174&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಗೃಹಯುದ್ಧದ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಫೆಡರಸಿಯನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಪಾಠಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು.<ref>https://www.utexas.edu/gtw/ipage.php?id=578{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1910ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಆಸ್ಟಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡ್‌ನ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಾಂಫೆಡರೇಟ್ ಸ್ಮಾರಕದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ನಿಧನ == ಅವರು ಐಸಾಕ್ ಡನ್‌ಬಾರ್ ಆಫ್ಲೆಕ್ (1844–1919) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು; ಅವರು ಪ್ಲಾಂಟರ್ ಥಾಮಸ್ ಆಫ್ಲೆಕ್ (1812–1868) ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು. ಅವರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಫ್ಲೆಕ್ ಅವರು 1932ರ ನವೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಗಾಲ್ವೆಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಗಳು]] hdgkid8fav7fthu1zqdjbew0v7mn87e 0 178991 1372642 1372238 2026-05-03T09:41:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372642 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Saraswati_f._Strassenpuja.JPG|thumb|[[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ]] ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ [[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ|ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಗಾಗಿ]] [[ಸರಸ್ವತಿ]] ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.]] '''ವಸಂತ''' ( {{Langx|sa|वसन्त|Vasanta|Spring}}), '''ಬಸಂತ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಭಾರತೀಯ ವಸಂತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-03 |title=Vasanta, Vasantā, Vasamta: 32 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/vasanta |access-date=2022-10-11 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ''[[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ|ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಂದು]]'' ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ( {{Langx|sa|वसन्त पञ्चमी}}) ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ವಸಂತಕಾಲದ ಮೊದಲ ದಿನ, [[ಹಿಂದೂ]] ''[[ಮಾಘ ಮಾಸ|ಮಾಘ]]'' (ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ) ಐದನೇ ದಿನ (ಪಂಚಮಿ) ದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮೂಲ == [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] ''ವಸಂತ'' ಎಂದರೆ ''ವಸಂತ'' ''ಕಾಲ'' ಎಂದರ್ಥ. ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ''ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ'' ಐದನೇ ದಿವಸ. [[ಹಿಂದೂ]] ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಜನವರಿ - ಫೆಬ್ರವರಿ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನೈದು ದಿವಸ. ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುನ್ಸೂಚಿಸುವ [[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ]], [[ಸರಸ್ವತಿ]] ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಸರಸ್ವತಿ ನೀರಿನ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನದಿ. ಸರಸ್ವತಿ ನೀರು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಯಮುನಾ]] (ತ್ರಿವೇಣಿ) ಸಂಗಮದ ಬಳಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಸ್ವತಿ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ದೇವತೆಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ''ಮಾತು'' (ಪದಗಳು), ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾಳೆ. <ref>[http://www.hindukids.org/stories/festivals/index.html "Hindu festivals."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221825/http://www.hindukids.org/stories/festivals/index.html |date=2016-03-03 }} Hindu kids website</ref> <ref>[http://www.indiasite.com/festivals/basantpanchami.html "Basant Pachami."] India site website.</ref> ಕಲಿಕೆಯ ದಿನದಂದು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ಪದವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಶುಭ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''[[ವೇದ|ವೇದಗಳಲ್ಲಿ]]'', ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಅವಳನ್ನು ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಿಳಿ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ವಿಶಾಲವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ (''neluhini'') ಅರಳುವ ಬಿಳಿ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ''[[ವೀಣೆ|ವೀಣೆಯನ್ನು]]'' ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಅದು ಸಿತಾರನ್ನು ಹೋಲುವ ತಂತಿ ವಾದ್ಯ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಸರಸ್ವತಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಹೀಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. : "ಓ ಸರಸ್ವತೀ ಮಾತೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು (ಅಜ್ಞಾನ) ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು." == ಭಾರತ == [[ಚಿತ್ರ:Kite_shop_in_Lucknow.jpg|right|thumb|301x301px|ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಾಳಿಪಟ ಅಂಗಡಿ.]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ವಸಂತವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನವಲ್ಲ . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳದ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಶಾಲೆಗಳು ಸಂಗೀತ, ಚರ್ಚೆ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿವಿಧ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ. [[ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ|ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯ]] ದಿನದಂದು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆಯ ದಿನದ ಸಂಜೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ. === ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬ === ವಸಂತ ಪಚಮಿ <ref>{{Cite web |date=19 January 2022 |title=बसंत पंचमी (Basant Panchami) के बारे में विस्तारपूर्वक जानकारी - One Hindu Dharma |url=https://onehindudharma.org/basant-panchami/ |access-date=19 January 2022 |website=One Hindu Dharma |publisher=onehindudharma.org |language=hi-IN |archive-date=20 ಜನವರಿ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120075218/https://onehindudharma.org/basant-panchami/ |url-status=dead }}</ref> ದಿನದಂದು, ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು, ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹಣೆಗೆ [[ಅರಿಸಿನ|ಅರಿಶಿನ]] ( ''[[ತಿಲಕ]]'' ) ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯ ದೇವರು, [[ಗಂಗಾ (ದೇವತೆ)|ಗಂಗಾ ಮಾತೆ]] ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಮಸಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಗರಿಗಳಂತಹ ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ಇರಿಸಿ ಆಕೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕುದಿಸದ ಹಾಲಿನ ನೀರು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ''ಅವ್ರೋ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಚರಣೆಯ ಆ ದಿನದಂದು ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪದವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಶುಭವಾದರೂ, ದೇವತೆಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದು ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಅದೃಷ್ಟ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ವಸಂತಕಾಲದ ಬೆಳೆಗಳ ಮಾಗಿದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು [[ಕೇಸರಿ]] ಬಣ್ಣದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಉಡುಪು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಸರ್ [[ಹಲ್ವಾ|ಹಲ್ವಾದಂತಹ]] ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಸಿವೆ ಬೆಳೆಯ ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳು ಹೊಲವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. === ಸೂಫಿ ಹಬ್ಬ === [[ಸೂಫಿಪಂಥ|ಸೂಫಿಗಳು]] [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬಸಂತ್ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಫಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿಜಾಮ್ ಔಲಿಯಾ ಕಿ ಬಸಂತ್, ಖ್ವಾಜಾ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಕಾಕಿ ಕಿ ಬಸಂತ್, ಖುಸ್ರಾವ್ ಕಿ ಬಸಂತ್ ಹೀಗೆ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ವಿವಿಧ ಸೂಫಿ ಸಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ]] (1253–1325) ಮತ್ತು ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಔಲಿಯಾ ''ಬಸಂತ್'' (ಹಬ್ಬ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ-ಕವಿ ಖುಸ್ರಾವ್, ವಸಂತನ ಬಗ್ಗೆ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು:   ಆಜ್ ಬಸಂತ್ ಮನಲೇ, ಸುಹಾಗನ್, ಆಜ್ ಬಸಂತ್ ಮನಲೇ ಅಂಜನ್ ಮಂಜನ್ ಕರ್ ಪಿಯಾ ಮೋರಿ, ಲಂಬೇ ನೆಹರ್ ಲಗಾಲೇ ತು ಕ್ಯಾ ಸೋವಯ್ ನೀಂದ್ ಕಿ ಮಾಸಿ, ಸೋ ಜಾಗಯ್ ತೇರೆ ಭಾಗ್, ಸುಹಾಗುನ್, ಆಜ್ ಬಸಂತ್ ಮನಲೇ. ಊಂಚಿ ನಾರ್ ಕೇ ಊಂಚಯ್ ಚಿತ್ವನ್, ಆಯ್ಸೋ ದಿಯೋ ಹೈ ಬನಾಯೇ ಶಾ ಅಮೀರ್ ತುಹಯ್ ದೇಖಾನ್ ಕೋ, ನೈನಾನ್ ಹೇಳು ನೈನಾ ಮಿಲಾಯೆ, ಸುಹಾಗುನ್, ಆಜ್ ಬಸಂತ್ ಮನಲೇ. ಇಂದು ಬಸಂತ್ ಆಚರಿಸಿ, ಓ ವಧು, ಇಂದು ಬಸಂತ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ [[ಕೊಹ್ಲ್ (ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳು)#ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ಕಾಜಲ್]] ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಓಹ್ ನೀನೇಕೆ ನಿದ್ರೆಯ ಸೇವಕ? ನಿನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವೂ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದೆ, ಇಂದು ಬಸಂತ್ ಆಚರಿಸು, ಉನ್ನತ ನೋಟ ಹೊಂದಿರುವ ಓ ಉದಾತ್ತ ಮಹಿಳೆ, ನೀನು ಹೀಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೀಯ, ರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಓ ವಧು, ಇಂದು ಬಸಂತ್ ಆಚರಿಸು. == ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ == [[ಚಿತ್ರ:Bangladeshi_girls_taking_Selfie_at_Pohela_Falgun.jpg|thumb|150x150px|ಪಹೇಲಾ ಫಲ್ಗುನ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹುಡುಗಿಯರು ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಬಂಗಾಳಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ [[ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸ|ಫಾಲ್ಗುಣ]] ತಿಂಗಳ ವಸಂತಕಾಲದ ಮೊದಲ ದಿನ ಬೋಷೊಂಟೊ. ಇದನ್ನು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] <ref name="history">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 February 2011 |title=Pohela Falgun celebrated |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074436/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151/ |archive-date=4 March 2016 |access-date=6 April 2017 |work=The Daily Star}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವರೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ]], ಪಹೇಲಾ ಎಂದರೆ 'ಮೊದಲ' ಮತ್ತು 'ಫಾಲ್ಗುಣ' ಎಂದರೆ ಬಂಗಾಳಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಹನ್ನೊಂದನೇ ತಿಂಗಳು. ಈ ದಿನವನ್ನು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಹಳದಿ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ''ಬೋಷೊಂಟೊ ಉತ್ಶೋಬ್'' ( {{Langx|bn|বসন্ত উৎসব}} ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ; ''ವಸಂತ ಹಬ್ಬ''). == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ == [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ಬಸಂತ್ ಆಚರಣೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಬದಲಾಗಿ, ''ಜಶ್ನ್-ಎ-ಬಹರಾನ್'' ([[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]]) ವಸಂತ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಸಂತ್ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು "ಬಸಂತ್" ಎಂಬ ಪದವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸಂತ ಹಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವ ಉತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಳಿಪಟ ತಯಾರಕರು ಫೆಬ್ರವರಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾನುವಾರವನ್ನು ಬಸಂತ್ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ ದಾಖಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾಳಿಪಟಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಬೆಸೆಂಟ್ ಮೇಳ, ಲಾಹೋರ್ === ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಕೀಕತ್ ರಾಯ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಲು ರಾಮ್ ಅವರು ಅಂತಹ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಹಾರಾಜ [[ಮಹಾರಾಜ ರಣಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]] ಅನೇಕ ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಜಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅವರು [[ಸೂಫಿಪಂಥ|ಸೂಫಿ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ವಿವಾದ === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಸಂತ್ ಎಂದರೆ ನೆರೆಯ ಭಾರತದ ಕಾಲೋಚಿತ ಉತ್ಸವ ಸಂಘಕ್ಕಿಂತ ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಸಂತ್ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವು ಅದರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹ ಅಥವಾ ಗಾಜಿನಿಂದ ಲೇಪಿತ ಗಾಳಿಪಟ ದಾರಗಳ ಬಳಕೆ (ಒಬ್ಬ ಫ್ಲೈಯರ್ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಗಾಳಿಪಟವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಾಜಿನ ಚೂರುಗಳ ಸಿಮೆಂಟು), ಗಾಳಿಪಟಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತ, ಜನದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳ ಬಳಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅನನುಕೂಲಕರ ಮಕ್ಕಳು ಗಾಳಿಪಟಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಎಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 2005 ರಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. == ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶ == ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಸಂತ ಪಚಮಿಯನ್ನು ''ಬಸಂತ್ ಪಂಚಮಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಗಾಳಿಪಟಗಳ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬಸಂತ್ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಸಿವೆ ಹೊಲಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪಂಜಾಬ್‌ನಾದ್ಯಂತ ವರ್ಣರಂಜಿತ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. "ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ಚಳಿಗಾಲವು ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ''ಆಯಿ ಬಸಂತ್ ಪಲಾ ಉದಂತ್'' ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20060815140117/http://ccindia.sphosting.com/basant/ "ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಸಂತ ಹಬ್ಬ."] CC ಇಂಡಿಯಾ. * [http://www.chapatimystery.com/archives/holydays/basant_i.html "ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳು, ಬಸಂತ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401215229/http://www.chapatimystery.com/archives/holydays/basant_i.html |date=2019-04-01 }} * [https://web.archive.org/web/20070310033006/http://blog.wired.com/wiredphotos50/ "ಬಸಂತ್ ೨೦೦೭, ಲಾಹೋರ್."] Wired.com ವೆಬ್‌ಸೈಟ್. [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಬ್ಬ]] 8cajxdt8rg1tknt2x4txl51dq2gcs06 0 179032 1372604 1372186 2026-05-02T16:10:49Z Vikashegde 417 ಚಿತ್ರಸೇರ್ಪಡೆ 1372604 wikitext text/x-wiki ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಆನೇಕಲ್|ಆನೇಕಲ್ ತಾಲೂಕಿನ]] ಸಕಲವಾರ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲು]]. ಇದೊಂದು '''ಹುಲಿಬೇಟೆ''' ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದ್ದು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಶಾಸನೋಕ್ತ ವೀರಗಲ್ಲು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>Quarterly Journal of Mythic Society</ref> [[File:The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription.jpg|thumb|300px|೮ನೇ‌ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲು]] [[File:Digital Image of The Sakalavara 750CE Ravichuttaʼs Hulibete Herostone With Inscription 01.png|thumb|300px|೮ನೇ‌ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಸಕಲವಾರ ರವಿಚುಟ್ಟ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ]] ==ವಿವರಣೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹುಲಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಾಕು/ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ವೀರನೊಬ್ಬನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೧೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಐದು ಸಾಲುಗಳ ಬರಹವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಸಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಸಿಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕುಸಾಲುಗಳಷ್ಟೇ ಓದಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು ೪ ಸೆಂ.ಮಿ. ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೫ ಸೆಂ.ಮಿ. ಅಗಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೦.೧೨ ಸೆಂ.ಮಿ.ಯಷ್ತು ಆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ==ಕಾಲ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬರಹದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಾಮಾಜ್ಯದ]] ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ]] ರಾಜನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಸಾ.ಶ. ೭೨೬ ರಿಂದ ೭೮೦. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಸಾ.ಶ. ೭೫೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ವಿಶೇಷತೆ== ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹುಲಿಬೇಟೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ನೂರಾರು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ '[[ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಿಕ]]' (Epigraphia Carnatica) ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦೦ ಶಾಸನ/ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೭ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಬೇಟೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬರಹವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೀರಗಲ್ಲು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಉಪಟಳದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಅಥವಾ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಹಳಮೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬರಹ == (ಈಗಿನ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ) <poem> ಸ್ವಸ್ತಿಶ್ರಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ ಮಹಾರಾಜ ಪೃಥಿವಿ ರಾಜ್ಯಂಗೆಯೆ ವಿದುರಸರ.. ನೞು ಮುರನ್ದನಾಳೆ ಹಿಱಿಪಾರಮ್ಮ ರವಿಚುಟ್ಟನ ಪುೞಿ ಎಱಿದು ............... </poem> ==ಬರಹದ ಸಾರಾಂಶ== ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಡಿ ಮಡಿದ '''ಹಿರಿಪಾರಮ್ಮ ಹುಲಿಚುಟ್ಟ''' ಎಂಬ ವೀರನ ಬಗ್ಗೆ ಬರಹವು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಮಿಥಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಬೆಂಗಳೂರು ಶಾಸನಗಳ 3D ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಲವಾರ ಗ್ರಾಮದ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಲೀಕರಿಂದ ಮೂಲಜಾಗದಲ್ಲೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ತ್ರಿಡಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಈಗಿನ ಇರುವೆಡೆಯ ಜಿಪಿಎಸ್ 12°49'20.1"N 77°36'35.7"E ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಹೆಬ್ಬಾಳ ಕಿತ್ತಯ್ಯ ಶಿಲಾಬರಹ]] *[[ಕೃಷ್ಣರಾಜಪುರ ವೀರಗಲ್ಲು]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ- K V Ramesh "Inscriptions of the Western Gangas", ICHR, 1984. [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] ttuvlzsoyjyhouvdidol83odnes64x5 0 179044 1372623 1372562 2026-05-03T02:35:38Z A826 72368 1372623 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]] | birth_place = [[ಹೇರೂರು]], [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]], [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = [[ಕನ್ನಡ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ.]] | alma_mater = [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]]) ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಲೇಖಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಮಲೆನಾಡು|ಮಲೆನಾಡಿನ]] [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]]ನ [[ಹೇರೂರು]] ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ [[1992]] [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]]ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ. ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ [[ವೀರಗಲ್ಲು]] ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ [[ಹೇರೂರು]] ಇಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ]] ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. [[ಪಿಯುಸಿ]]ಯನ್ನು [[ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಜಯಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಮೂಡಬಿದ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಂ.ಎ.]] ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ]] ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. [[ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಎನ್ಇಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == [[ಮಂಗಳೂರು]] ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. [[ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ [[ಜೆಸಿಬಿಎಂ]] [[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸಕ್ತಿ == [[ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು|ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ]] ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಆಕಾಶವಾಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – [[ಕಾದಂಬರಿ]] # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ – ಕಾದಂಬರಿ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ [[ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ]] – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – [[ಸಂಶೋಧನೆ]] # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ [[ಲೇಖನ]]ಗಳು == [[ಹೊಸದಿಗಂತ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ]], [[ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ – ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು] s8hcuwle0ipxdjqpr6sl6c2b9o14hvh 1372624 1372623 2026-05-03T02:37:48Z A826 72368 1372624 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]] | birth_place = [[ಹೇರೂರು]], [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]], [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = [[ಕನ್ನಡ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ.]] | alma_mater = [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]]) ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಲೇಖಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಮಲೆನಾಡು|ಮಲೆನಾಡಿನ]] [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]]ನ [[ಹೇರೂರು]] ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ [[1992]] [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]]ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ. ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ [[ವೀರಗಲ್ಲು]] ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ [[ಹೇರೂರು]] ಇಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ]] ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. [[ಪಿಯುಸಿ]]ಯನ್ನು [[ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಜಯಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಮೂಡಬಿದ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಂ.ಎ.]] ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ]] ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. [[ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಎನ್ಇಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == [[ಮಂಗಳೂರು]] ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. [[ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ [[ಜೆಸಿಬಿಎಂ]] [[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸಕ್ತಿ == [[ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು|ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ]] ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಆಕಾಶವಾಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – [[ಕಾದಂಬರಿ]] # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ – ಕಾದಂಬರಿ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ [[ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ]] – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – [[ಸಂಶೋಧನೆ]] # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == [[ಹೊಸದಿಗಂತ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ]], [[ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ – ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು] s2qvs9ckl8gb53t47nn5lim7hqtt833 1372625 1372624 2026-05-03T02:38:04Z A826 72368 added [[Category:ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372625 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]] | birth_place = [[ಹೇರೂರು]], [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]], [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = [[ಕನ್ನಡ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ.]] | alma_mater = [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]], [[1992]]) ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಲೇಖಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಮಲೆನಾಡು|ಮಲೆನಾಡಿನ]] [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು]]ನ [[ಹೇರೂರು]] ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ [[1992]] [[ಫೆಬ್ರವರಿ 14]]ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ. ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ [[ವೀರಗಲ್ಲು]] ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ [[ಹೇರೂರು]] ಇಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ]] ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. [[ಪಿಯುಸಿ]]ಯನ್ನು [[ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಜಯಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]] [[ಮೂಡಬಿದ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ [[ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಂ.ಎ.]] ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. [[ಪಿಎಚ್.ಡಿ]] ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. [[ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಎನ್ಇಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == [[ಮಂಗಳೂರು]] ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. [[ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ [[ಜೆಸಿಬಿಎಂ]] [[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸಕ್ತಿ == [[ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು|ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ]] ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಆಕಾಶವಾಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ, [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – [[ಕಾದಂಬರಿ]] # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ – ಕಾದಂಬರಿ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ [[ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ]] – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – [[ಸಂಶೋಧನೆ]] # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == [[ಹೊಸದಿಗಂತ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ]], [[ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ – ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] i3owqe7o8q6aomlqafd45rl2fv9ip2d 1372640 1372625 2026-05-03T08:57:40Z A826 72368 1372640 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ. ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == ಮಂಗಳೂರು ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – ಕಾದಂಬರಿ # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ – ಕಾದಂಬರಿ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – ಸಂಶೋಧನೆ # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * [https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ – ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 6uaglu8rixy66tzerm69kvcf7icej61 1372641 1372640 2026-05-03T09:05:04Z A826 72368 Added title. Changed bare reference to CS1/2. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 1372641 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ. ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == ಮಂಗಳೂರು ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] # ಬಾನಂಗಳ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಪಯಣ – ಕವನ ಸಂಕಲನ # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ – ಕಾದಂಬರಿ # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ – ಕಾದಂಬರಿ # ಜೀವನ ಯಾನ – ಕಾದಂಬರಿ # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ – ಕಾದಂಬರಿ # ಮನ್ವಂತರ – ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ # ಅನಿಕೇತನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಕದಿರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಸಿಂಚನ – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು – ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ – ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಜ್ಞಾನ – ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ – ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ # ಸ್ಥಳೀಯತೆ – ವಿಮರ್ಶೆ # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ – ಸಂಶೋಧನೆ # ಲೋಕದ ಸ್ವರ – ಅಂಕಣ ಬರೆಹ # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಠ್ಯ == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ # ಕಟಕ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯದ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} * [https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ – ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 9o8lzp95f0zo1ccfvv7dcxfml3g4ytn 0 179045 1372606 2026-05-02T17:21:34Z SANDUR HISTORY 99189 ಲೇಖನಿಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡಿದೆ 1372606 wikitext text/x-wiki ಶ್ರೀ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಹರಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದು ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರು ಸಹೋದರರಂತೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸಂಡೂರಿನ 2ನೆಯ ವಾರ್ಡನ ಮೇನ್ ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಕರ ಓಣಿಯಲಿದೆ.<ref name=":0">ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆ ಯಾಗಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಾಯಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯಾಗಿದೆ</ref> '''ಇತಿಹಾಸ''' ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ಸಂಡೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಂಬರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಡರೈತನಿಗೆ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯದಿನದಂದು ಕರಿ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊಹರಂ ದೇವರ ಪಂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದು.ಮೂರು ಗೆರೆ ಗಡಿಗೆ ಆಕಾರ ಮೂಕ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ದೈವ ಶಕ್ತಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವತಿದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ದೇವರನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ದೇವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಲಾದರರ ಮನೇಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದೆ.<ref name=":0" /> '''ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸವಾರಿಕಾರ್ಯ''' ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಊರಿನ ರೈತರು ವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಆ ಮನೆತನದವರು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಡದರು ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಬೆಸ್ತರ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿಯಾನ್ನು ನಾಗಪ್ಪ ನವರು ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ಪಕೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಗ ಮರೆಪ್ಪ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ .ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮಧ್ಯದ ಮಗ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದಾರೆ.ನಂತರ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ನವರ ಮಗ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಒಲುಮೆ ಇಂದ 14 ವರ್ಷ ಇದ್ದಾಗ ಸವಾರಿ.ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪವಾಡಗಳು , ಮೂರ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.ಮಸೀದಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ. '''ಆಚರಣೆ''' ಗುದ್ದಲಿ ಹಾಕಿ ಐದನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಇವರ ಮನೆ ಇಂದ ದೇವರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳನು ಮಸೀದಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮರು ದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತೆದೆ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಸವಾರಿ ದಿವಸ ಇಮಾಮ್ ಕಾಸಿಂ ಸವಾರಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ನಂತರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಮೂರು ದೇವರ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರದಂಡು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸವಾರಿ ವಿಶೇಷ ವಾಗಿದು ಸವಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ .ಹೇಳಿಕೆ ಹೇಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಂಜೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. cy9pfeoom63iizbyzwh7ch435i10ei1 1372607 1372606 2026-05-02T17:24:02Z SANDUR HISTORY 99189 Instagram account ಇಂದ ಲೇಖನಿಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡಿದೆ 1372607 wikitext text/x-wiki [https://www.instagram.com/123adaviswamyd?igsh=MXIzcmozMTZ4bGx4Nw==] ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಹರಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದು ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರು ಸಹೋದರರಂತೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸಂಡೂರಿನ 2ನೆಯ ವಾರ್ಡನ ಮೇನ್ ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಕರ ಓಣಿಯಲಿದೆ.<ref name=":0">ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆ ಯಾಗಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಾಯಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯಾಗಿದೆ</ref> '''ಇತಿಹಾಸ''' ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ಸಂಡೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಂಬರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಡರೈತನಿಗೆ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯದಿನದಂದು ಕರಿ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊಹರಂ ದೇವರ ಪಂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದು.ಮೂರು ಗೆರೆ ಗಡಿಗೆ ಆಕಾರ ಮೂಕ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ದೈವ ಶಕ್ತಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವತಿದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ದೇವರನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ದೇವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಲಾದರರ ಮನೇಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದೆ.<ref name=":0" /> '''ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸವಾರಿಕಾರ್ಯ''' ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಊರಿನ ರೈತರು ವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಆ ಮನೆತನದವರು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಡದರು ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಬೆಸ್ತರ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿಯಾನ್ನು ನಾಗಪ್ಪ ನವರು ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ಪಕೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಗ ಮರೆಪ್ಪ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ .ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮಧ್ಯದ ಮಗ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದಾರೆ.ನಂತರ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ನವರ ಮಗ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಒಲುಮೆ ಇಂದ 14 ವರ್ಷ ಇದ್ದಾಗ ಸವಾರಿ.ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪವಾಡಗಳು , ಮೂರ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.ಮಸೀದಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ. '''ಆಚರಣೆ''' ಗುದ್ದಲಿ ಹಾಕಿ ಐದನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಇವರ ಮನೆ ಇಂದ ದೇವರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳನು ಮಸೀದಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮರು ದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತೆದೆ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಸವಾರಿ ದಿವಸ ಇಮಾಮ್ ಕಾಸಿಂ ಸವಾರಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ನಂತರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಮೂರು ದೇವರ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರದಂಡು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸವಾರಿ ವಿಶೇಷ ವಾಗಿದು ಸವಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ .ಹೇಳಿಕೆ ಹೇಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಂಜೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. 7oel926h8bt2b9r0sonupq6nrjw2x1f 1372608 1372607 2026-05-02T18:21:54Z SANDUR HISTORY 99189 Nike name change 1372608 wikitext text/x-wiki [https://www.instagram.com/123adaviswamyd?igsh=MXIzcmozMTZ4bGx4Nw==] ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಹರಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದು ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರು ಸಹೋದರರಂತೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸಂಡೂರಿನ 2ನೆಯ ವಾರ್ಡನ ಮೇನ್ ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಕರ ಓಣಿಯಲಿದೆ.<ref name=":0">ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆ ಯಾಗಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಾಯಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯಾಗಿದೆ</ref> '''ಇತಿಹಾಸ''' ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ಸಂಡೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಂಬರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಡರೈತನಿಗೆ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯದಿನದಂದು ಕರಿ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊಹರಂ ದೇವರ ಪಂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದು.ಮೂರು ಗೆರೆ ಗಡಿಗೆ ಆಕಾರ ಮೂಕ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ದೈವ ಶಕ್ತಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವತಿದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ದೇವರನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ದೇವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಲಾದರರ ಮನೇಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದೆ.<ref name=":0" /> '''ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸವಾರಿಕಾರ್ಯ''' ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಊರಿನ ರೈತರು ವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಆ ಮನೆತನದವರು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಡದರು ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಬೆಸ್ತರ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿಯ ಸವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಇವರ ಮನೇಲಿಯೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿಯಾನ್ನು ದೇವರಮನೆ ನಾಗಪ್ಪ ನವರು ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಪಕೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಮರೆಪ್ಪ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ .ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮಧ್ಯದ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದಾರೆ.ನಂತರ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ನವರ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಮಗ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಒಲುಮೆ ಇಂದ 14 ವರ್ಷ ಇದ್ದಾಗ ಸವಾರಿ.ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪವಾಡಗಳು , ಮೂರ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.ಮಸೀದಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವೆಂದರೆ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಮಗ ದೇವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದ ಸವಾರಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಜನಿಸಿದ್ದು ಆಚಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> '''ಆಚರಣೆ''' ಗುದ್ದಲಿ ಹಾಕಿ ಐದನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಇವರ ಮನೆ ಇಂದ ದೇವರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳನು ಮಸೀದಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮರು ದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತೆದೆ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಸವಾರಿ ದಿವಸ ಇಮಾಮ್ ಕಾಸಿಂ ಸವಾರಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ನಂತರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಮೂರು ದೇವರ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರದಂಡು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸವಾರಿ ವಿಶೇಷ ವಾಗಿದು ಸವಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ .ಹೇಳಿಕೆ ಹೇಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಂಜೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. 7r2rb0xt74tj0tbuj9k1fb32azqyh8t 1372609 1372608 2026-05-02T18:38:38Z SANDUR HISTORY 99189 Salpa vishaya add madide 1372609 wikitext text/x-wiki [https://www.instagram.com/123adaviswamyd?igsh=MXIzcmozMTZ4bGx4Nw==] ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಹರಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದು ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರು ಸಹೋದರರಂತೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸಂಡೂರಿನ 2ನೆಯ ವಾರ್ಡನ ಮೇನ್ ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಕರ ಓಣಿಯಲಿದೆ.<ref name=":0">ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆ ಯಾಗಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಾಯಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯಾಗಿದೆ</ref> '''ಇತಿಹಾಸ''' ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ಸಂಡೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಂಬರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಡರೈತನಿಗೆ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯದಿನದಂದು ಕರಿ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊಹರಂ ದೇವರ ಪಂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದು.ಮೂರು ಗೆರೆ ಗಡಿಗೆ ಆಕಾರ ಮೂಕ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ದೈವ ಶಕ್ತಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವತಿದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ದೇವರನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ದೇವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಲಾದರರ ಮನೇಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದೆ.<ref name=":0" /> '''ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸವಾರಿಕಾರ್ಯ''' ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಊರಿನ ರೈತರು ವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಆ ಮನೆತನದವರು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಡದರು ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಬೆಸ್ತರ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿಯ ಸವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಇವರ ಮನೇಲಿಯೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿಯಾನ್ನು ದೇವರಮನೆ ನಾಗಪ್ಪ ನವರು ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಪಕೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಮರೆಪ್ಪ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ .ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮಧ್ಯದ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದಾರೆ.ನಂತರ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ನವರ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಮಗ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಒಲುಮೆ ಇಂದ 14 ವರ್ಷ ಇದ್ದಾಗ ಸವಾರಿ.ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪವಾಡಗಳು , ಮೂರ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.ಮಸೀದಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವೆಂದರೆ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಹೊತ್ತು ತರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮನೆಯಲಿ ಸವಾರಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿದಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿರ್ತಾರೆ ಅದರಂತೆ ಸವಾರಿದಾರರದ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದ ಸವಾರಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿದ್ದು ಆಚಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. .<ref name=":0" /> '''ಆಚರಣೆ''' ಗುದ್ದಲಿ ಹಾಕಿ ಐದನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಇವರ ಮನೆ ಇಂದ ದೇವರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳನು ಮಸೀದಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮರು ದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತೆದೆ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಸವಾರಿ ದಿವಸ ಇಮಾಮ್ ಕಾಸಿಂ ಸವಾರಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ನಂತರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಮೂರು ದೇವರ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರದಂಡು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸವಾರಿ ವಿಶೇಷ ವಾಗಿದು ಸವಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ .ಹೇಳಿಕೆ ಹೇಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಂಜೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. em99vxgrrzjqpwbkwlqakfpqash74bv 1372610 1372609 2026-05-02T18:42:39Z SANDUR HISTORY 99189 ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಮಗ ಅಂಥ ಇರೋದು 1372610 wikitext text/x-wiki [https://www.instagram.com/123adaviswamyd?igsh=MXIzcmozMTZ4bGx4Nw==] ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಹರಂ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದು ಇದು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮಗಳ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದವರು ಸಹೋದರರಂತೆ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸಂಡೂರಿನ 2ನೆಯ ವಾರ್ಡನ ಮೇನ್ ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯ ನಾಯಕರ ಓಣಿಯಲಿದೆ.<ref name=":0">ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಕಥೆ ಯಾಗಿದು ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇದೆ ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಾಯಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯಾಗಿದೆ</ref> '''ಇತಿಹಾಸ''' ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ಸಂಡೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಂಬರ ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಡರೈತನಿಗೆ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯದಿನದಂದು ಕರಿ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೊಹರಂ ದೇವರ ಪಂಜೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದು.ಮೂರು ಗೆರೆ ಗಡಿಗೆ ಆಕಾರ ಮೂಕ ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ದೈವ ಶಕ್ತಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವತಿದೆ. ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ದೇವರನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ದೇವರು ಸಂಡೂರಿನ ಮಲಾದರರ ಮನೇಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದೆ.<ref name=":0" /> '''ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಸವಾರಿಕಾರ್ಯ''' ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಊರಿನ ರೈತರು ವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಆ ಮನೆತನದವರು ಹಲವಾರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹಿಡದರು ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಊರಿನ ರೈತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲರೂ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಬೆಸ್ತರ ಸಮುದಾಯದ ಶ್ರೀ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿಯ ಸವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಇವರ ಮನೇಲಿಯೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿಯಾನ್ನು ದೇವರಮನೆ ನಾಗಪ್ಪ ನವರು ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ದೊಡ್ಡ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಪಕೀರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಮರೆಪ್ಪ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ .ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ ನವರ ಮಧ್ಯದ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದಾರೆ.ನಂತರ ದೇವರಮನೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ನವರ ಮಗ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಒಲುಮೆ ಇಂದ 14 ವರ್ಷ ಇದ್ದಾಗ ಸವಾರಿ.ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪವಾಡಗಳು , ಮೂರ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.ಮಸೀದಿಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವೆಂದರೆ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಸವಾರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಹೊತ್ತು ತರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮನೆಯಲಿ ಸವಾರಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿದಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಿರ್ತಾರೆ ಅದರಂತೆ ಸವಾರಿದಾರರದ ದೇವರಮನೆ ಹೊನ್ನೂರಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದ ಸವಾರಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿದ್ದು ಆಚಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. .<ref name=":0" /> '''ಆಚರಣೆ''' ಗುದ್ದಲಿ ಹಾಕಿ ಐದನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ ಇವರ ಮನೆ ಇಂದ ದೇವರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳನು ಮಸೀದಿಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮರು ದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕುರಿಸಲಾಗುತ್ತೆದೆ ಮತ್ತು 7ನೆಯ ಸವಾರಿ ದಿವಸ ಇಮಾಮ್ ಕಾಸಿಂ ಸವಾರಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ನಂತರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದಿನದಂದು ಮೂರು ದೇವರ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರದಂಡು ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅಡವಿಸ್ವಾಮಿ ಯ ಸವಾರಿ ವಿಶೇಷ ವಾಗಿದು ಸವಾರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮಳೆ ಬೆಳೆ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಷದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಈ ಭವಿಷ್ಯ ಸುಳ್ಳು ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ .ಹೇಳಿಕೆ ಹೇಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಂಜೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. 0ed7z65x0mi4rybs4qnak04ytfk35pq 3 179046 1372643 2026-05-03T09:57:06Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1372643 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Dr Thippeswamy M}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೭, ೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) lbx6ci692ut0ka04gg43kjoqkzkikrf