ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 10951 1372683 1357300 2026-05-04T05:51:35Z ~2026-26931-47 99266 1372683 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Surfacegyri.JPG|thumb|250px|[[ಮಾನವ]]ನ [[ಮೆದುಳು|ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳು]] '''ಭಾಷೆ''' ಮಾಹಿತಿಯ ಸಂವಹನೆಗೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಪದ್ದತಿ. ಈ ಸಂಕೇತಗಳು ಉಚ್ಛರಿತವಾಗಿರಬಹುದು, ಲಿಖಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಭಿನಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಭಾಷೆ [[ಮಾನವ]]ನ ಅನುಪಮ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==[[ಇತಿವೃತ್ತ]]== * ಭಾಷೆ ಎನ್ನುವುದು ಮಾನವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಅಥವಾ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಎನ್ನುವರು. ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವರದಿಯಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೬೦೦೦ ದಿಂದ ೭೦೦೦ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒಂದು ವರದಿಯು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಡಯಲೆಕ್ಟ್ (ಉಪಭಾಷೆ) ಗಳನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬೇರೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. *ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭಾಷೆಗಳು ಮಾತಿನ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ, ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಬರವಣಿಗೆ, ಬ್ರೈಲ್ ಲಿಪಿಗಳು. ಭಾಷೆಯೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಅಥವಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತಹುದು. ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಾವು ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ (ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನಬಹುದು. * ಇದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು (ಸೈನ್ ಗಳು) ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆಡು ಭಾಷೆ(ಲಿಪಿ ರಹಿತ) ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಟಭಾಷೆಗಳೆರಡೂ ಕೂಡ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದ್ದು ಹಾಗೂ ವಾಕ್ಯರಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಫೀಮ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪದಗುಚ್ಚ. * ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಉಚ್ಛಾರಣೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮಾನವ ಭಾಷೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಹಾವ ಬದಲಾವಣೆಯಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸನ್ನಿವೇಷಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನುವುದು ಚಿಂತನಾಶೀಲವಾದುದು ಹಾಗೂ ಚಲನಾಶೀಲವಾದುದು. * ಇದು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂದು ಭಾಷೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಯೋಚನೆಗಳು ಪದಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನದೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ತಾನು ಮೂರು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗಲೇ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. *ಭಾಷೆಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯೇನೆಂದರೆ ಅದು ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಆದ್ಧರಿಂದ ಭಾಷೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ವೃದ್ದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಒಂದೇರೀತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ ಎನ್ನಬಹುದು. *ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳು "ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್" ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ರಷ್ಯನ್ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ; ಅದೇ ರೀತಿ ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಳಗವು ಮಾಂಡ್ರಿಯನ್, ಚೈನೀಸ್, ಕಾಂಟೋನಿಸ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಂಟು ಭಾಷೆಯು ಸ್ವಹಿಲಿ, ಜುಲು, ತೋನ ಹಾಗೂ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಳಗ ಎನಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಶೇ ೫೦ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಗಳು ಕ್ರಿ. ಶ. ೨೧೦೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಶಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. == ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಈ ಎರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ - * ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳು - ಉದಾ. [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳು, [[ಪದ]]ಗಳು * ಈ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು - [[ವ್ಯಾಕರಣ]] ಸಂಕೇತಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅವು ಹೊಂದಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ''nada''(ನಾಡಾ) ಎಂಬ ಸಂಕೇತ "ಇಲ್ಲ" ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂಕೇತ, [[ಕ್ರೊಯೇಶಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ "ಆಶಯ" ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕೇತಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವು ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. == ಪ್ರಕಾರಗಳು == ಮಾನವನ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ - # ವಿಕಸಿತಗೊಂಡ ಭಾಷೆಗಳು # [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷೆ]]ಗಳೆಂದು ಕೆರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, # ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಭಾಷೆ|ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು, # [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಭಾಷೆ]]ಗಳು, ಹಾಗೂ # [[ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಭಾಷೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಮಾನವೇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವ್ಯಾಕರಣ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. === ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷೆಯ ವರ್ಗಗಳು === {{ಮುಖ್ಯ| ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ}} [[ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದಂತೆ, ಹಳೆಯ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಭಾಷೆಗಳು ಕವಲುಗೊಂಡು ತಾವಾಗಿಯೂ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು ಹಾಗು ಈ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ವಂಶವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಬಹುದು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಭಾಷೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]], [[ಆಫ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೋನೇಷ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] ಹಾಗು [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]]ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ==ನೋಡಿ== ಭಾಷೆ ; [[ಭಾಷೆಯ ರಚನೆ]] ; [[ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ]] ; [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] ; [[ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ]] ; [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸ]] ; [[ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]] ; [[ಭಾಷಿಕ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆ]] ; [[ಭಾಷಾಂತರ]];[[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/06/511429.html ಭಾರತದ ನಾನೂರು ಭಾಷೆಗಳು ಅಳಿವಿನತ್ತ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;6 Aug, 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180327110556/http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/06/511429.html |date=2018-03-27 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Commons|Language}} [[ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] 554qmfnz7wa5d7t46qxow2rt7lshxvv 0 15021 1372693 1343751 2026-05-04T10:53:20Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1372693 wikitext text/x-wiki {{ಮೂಲಧಾತು/ಕೊಬಾಲ್ಟ್}} '''ಕೊಬಾಲ್ಟ್''' ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಮೂಲಧಾತು]] [[ಲೋಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು '''ಸಿ.ಒ''' ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ೨೭. ಇದು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಹಾಗೂ [[ನಿಕಲ್]] ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಂತೆ ಇದು ಕೂಡಾ [[ಆಯಸ್ಕಾಂತ|ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ]] ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ದೇಶದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರಾಂಡ್]] (Georg Brandt) ಎಂಬವರು [[೧೭೩೭]]ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ೮.೯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ 'ಫೆರ್ರೊಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಲೋಹವಾಗಿದೆ'. ==ಲಭ್ಯತೆ== ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹರೂಪದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅಲ್ಪಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು ಆರ್ಸೆನಾಯಿಡ್ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪದಲ್ಲಿ-ಸ್ಮಾಲ್‍ಟೈಟ್ ನ್ಸ್ , ಲಿನ್ನೆಯಾಟ್, ಎರಿಥ್ರಾಯ್ಟ್ ಎಂಬವುಗಳಲ್ಲಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅದುರುಗಳು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡ]]ದ [[ಆಂಟೆರಿಯೊ|ಆಂಟೇರಿಯೋ]]ದ ಹತ್ತಿರ [[ನಿಕಲ್]] ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ==ತಯಾರಿಕೆ== ಅದುರನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿಮಾಡಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರೆದು ಆ ಮೇಲೆ ನೊರೆ ತೇಲುವ ವಿಧಾನದಿಂದ (ಫ್ರಾತ್ ಫ್ಲೊಟೇಶನ್ ಮೆಥಡ್) ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿಮಾಡಿ ಹುರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್|ಆರ್ಸೆನಿಕ್‍]]ಗಳು ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿಸಿದ ಅದುರನ್ನು [[ಸುಣ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ನೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಊದು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ (ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಫರ್ನೇಸ್) ಕರಗುವ ವರೆಗೆ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದ ಅದುರು ಎರಡು ಪದರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ಪದರದ ಅಶುದ್ಧ ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ನಿಕಲ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಆರ್ಸೆನಾಯಿಡ್ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಿಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೆಳಗಿನ ಪದರದ ಅಶುದ್ಧ ಬೆಳ್ಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ಸ್ಪಿಸನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಆರಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪುಡಿಪುಡಿಮಾಡಿ ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಪರಾವರ್ತಿನಿ (ರೆವರ್ಬರೇಟರಿ) ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಿಂದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಲೋಹಗಳಾದ ನಿಕಲ್, ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರಗಳು ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಲೋರೈಡುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾರದಲ್ಲಿರುವ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಯೂ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಖಡುವನ್ನು ಹಾಕಿಯೂ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಇದನ್ನು ಸೋಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ [[ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ]] ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಲುಗಳು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಒತ್ತರಗಳನ್ನು (ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಟ್ಸ್) ಒಣಗಿಸಿ ದಹನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟನ್ನು ನಿಕಲ್‍ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಂಡ್ ಎಂಬಾತನ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡನ್ನು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿಕಲ್ ಅನಿಲರೂಪ ನಿಕಲ್ ಕಾರ್ಬೊನಿಲ್ [ಓi(ಅo)4] ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲರೂಪದ ಕಾರ್ಬೊನಿಲ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಆ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಖಡುವಿನಿಂದ ತಡಸ್ಥೀಕರಿಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನ. ಇದಕ್ಕೆ ಚೆಲುವೆ ಪುಡಿ (ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್) ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಿಂದ ಒತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿಕಲ್ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಿ, ದಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೋಬಾಲ್ಟೊ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಲೋಹಕ್ಕೆ ಅಪಕರ್ಷಿಸಲು ಅದನ್ನು ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಹರಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಬೇಕು. ಈ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಜಲಜನಕ ಅನಿಲದಿಂದಾಗಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡಿನಿಂದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೇ [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]ನಿಂದಾಗಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಿಂದ ಮಾಡುವುದು ಅತಿ ಸುಲಭ. ಇದಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡ್‍ಶ್ಮಿಟ್ ವಿಧಾನ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಿಂದ ನಿಕಟವಾದ (ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್) ಲೋಹ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸಲ್ಫೇಟ್, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಅಮೋನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಇವುಗಳ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅತಿಶುದ್ಧವಾದ ಧಾತುವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು [[ಫಾರ್ಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ 99.9% ಶುದ್ಧತೆಯುಳ್ಳ ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಭೌತಗುಣಗಳು== ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹಾಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಬಿರುಸು ಲೋಹ. ಅದನ್ನು ತಗಡಾಗಿ ತಟ್ಟಬಹುದು. ಮತ್ತು ತಂತಿಯಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದು. ಇದರ ಲೋಹಚುಂಬಕ ಗುಣ 1.1500 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯ ವರೆಗೂ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ಈ ಲೋಹದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೂ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಉರಿಯುವುದು. ಹುಡಿಹಿಟ್ಟು ಕೋಬಾಲ್ಟ್‍ಗೆ ಅಗ್ನಿಗ್ರಾಹಕ ಗುಣವಿದೆ. ನೀರು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಪ್ತವಾದ ಲೋಹ ಉಗಿಯನ್ನು ವಿಘಟಿಸುತ್ತದೆ.[[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಸಂಗಡ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ವರ್ತಿಸಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಸ್ ಲವಣಗಳನ್ನೂ [[ಜಲಜನಕ]] ಅನಿಲವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೊಗೆಬೀರುವ ತಣ್ಣಗಿನ ಸಾರ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. ಜಲಜಲನಕ, ಗಂಧಕ, [[ರಂಜಕ]] ಮತ್ತು [[ಬೋರಾನ್|ಬೊರಾನು]]ಗಳು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ==ಸಂಯುಕ್ತಗಳು== ಕೋಬಾಲ್ಟಸ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಅತಿಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 2. ಇವು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಇವು ಸಜಲವಾಗಿದ್ದರೆ ನೀಲವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಜಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಆಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಡುಸಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಕೋಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 3. ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 3 ಮತ್ತು 4. ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 4 ಇರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿವೆ. == ಬಳಕೆ == ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಡುಗೆ ನಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜೈವಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ - ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋನ್ಯೂಟ್ರಿಯಂಟ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಿಟಮಿನ್]] B-12ರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]] (isotope) [[ಕೊಬಾಲ್ಟ್-೬೦]] [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಸ್ಥಿರಲೋಹಚುಂಬಕಗಳ ರಚನೆಗೆ 35% ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಇರುವ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಉಕ್ಕು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾಂಶ ಟಂಗ್‍ಸ್ಟನ್ ಇರುವ ಸ್ಟೆಲ್ಲೈಟನ್ನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಮತ್ತು ಕರ್ತನೋಪಕರಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಇರುವ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಕೋಕ್ರೋಮ್ ಎಂಬುದು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಕರ್ತನೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವಶ್ಯ. ಗಾಜಿನ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟನ್ನು ತಳಹದಿಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಏಡಿಗಂತಿ ಸಂಬಂಧಿ ವ್ರಣಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಆಧಾರಿತ ನೀಲಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾನವರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡಲು . ಇದನ್ನು ಮಡಿಕೆಗಳು, ಕಪ್‌ಗಳು, [[ಶಾಯಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಮಾಡಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಂಬಿಯ|ಜಾಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಬಲವಾದ ಫೆರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಸಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂಲಧಾತುವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಲೋಹವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == {| class="wikitable sortable" |+2017 ರಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು <ref name="minerals.usgs.gov">{{citation| publisher = U.S. Geological Survey| url = https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cobalt/mcs-2018-cobal.pdf| title = Cobalt Statistics and Information| date = 2018| df = dmy-all| access-date = 7 जनवरी 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190110053033/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cobalt/mcs-2018-cobal.pdf| archive-date = 10 जनवरी 2019| url-status = live}}</ref> !ದೇಶ !ಉತ್ಪಾದನೆ (ಟನ್‌ಗಳು) !ಸ್ಟಾಕ್ (ಟನ್‌ಗಳು) |- |{{flag|DR Congo}} |64,000 |3,500,000 |- |{{flag|Russia}} |5,600 |250,000 |- |{{flag|Australia}} |5,000 |1,200,000 |- |{{flag|Canada}} |4,300 |250,000 |- |{{flag|Cuba}} |4,200 |500,000 |- |{{flag|Philippines}} |4,000 |280,000 |- |{{flag|Madagascar}} |3,800 |150,000 |- |{{flag|Papua New Guinea}} |3,200 |51,000 |- |{{flag|Zambia}} |2,900 |270,000 |- |{{flag|New Caledonia}} |2,800 | - |- |{{flag|South Africa}} |2,500 |29,000 |- |{{flag|United States}} |650 |23,000 |- |ಇತರ ದೇಶಗಳು |5,900 |560,000 |- |'''ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು''' |'''110,000''' |'''7,100,000''' |} {ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌}} [[ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]] jb0t2uvab31qgwitzq4q5kvnrh0i1lt 1372694 1372693 2026-05-04T10:55:03Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಳಕೆ */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1372694 wikitext text/x-wiki {{ಮೂಲಧಾತು/ಕೊಬಾಲ್ಟ್}} '''ಕೊಬಾಲ್ಟ್''' ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಮೂಲಧಾತು]] [[ಲೋಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು '''ಸಿ.ಒ''' ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ೨೭. ಇದು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಹಾಗೂ [[ನಿಕಲ್]] ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಂತೆ ಇದು ಕೂಡಾ [[ಆಯಸ್ಕಾಂತ|ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ]] ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ದೇಶದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರಾಂಡ್]] (Georg Brandt) ಎಂಬವರು [[೧೭೩೭]]ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ೮.೯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ 'ಫೆರ್ರೊಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಲೋಹವಾಗಿದೆ'. ==ಲಭ್ಯತೆ== ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹರೂಪದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅಲ್ಪಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದು ಆರ್ಸೆನಾಯಿಡ್ ಸಂಯುಕ್ತರೂಪದಲ್ಲಿ-ಸ್ಮಾಲ್‍ಟೈಟ್ ನ್ಸ್ , ಲಿನ್ನೆಯಾಟ್, ಎರಿಥ್ರಾಯ್ಟ್ ಎಂಬವುಗಳಲ್ಲಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅದುರುಗಳು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡ]]ದ [[ಆಂಟೆರಿಯೊ|ಆಂಟೇರಿಯೋ]]ದ ಹತ್ತಿರ [[ನಿಕಲ್]] ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ==ತಯಾರಿಕೆ== ಅದುರನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿಮಾಡಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರೆದು ಆ ಮೇಲೆ ನೊರೆ ತೇಲುವ ವಿಧಾನದಿಂದ (ಫ್ರಾತ್ ಫ್ಲೊಟೇಶನ್ ಮೆಥಡ್) ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿಮಾಡಿ ಹುರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್|ಆರ್ಸೆನಿಕ್‍]]ಗಳು ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿಸಿದ ಅದುರನ್ನು [[ಸುಣ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ನೊಡನೆ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಊದು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ (ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಫರ್ನೇಸ್) ಕರಗುವ ವರೆಗೆ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದ ಅದುರು ಎರಡು ಪದರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮೇಲಿನ ಪದರದ ಅಶುದ್ಧ ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ನಿಕಲ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಆರ್ಸೆನಾಯಿಡ್ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಿಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೆಳಗಿನ ಪದರದ ಅಶುದ್ಧ ಬೆಳ್ಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ಸ್ಪಿಸನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಆರಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪುಡಿಪುಡಿಮಾಡಿ ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಪರಾವರ್ತಿನಿ (ರೆವರ್ಬರೇಟರಿ) ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಿಂದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಲೋಹಗಳಾದ ನಿಕಲ್, ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರಗಳು ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಲೋರೈಡುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾರದಲ್ಲಿರುವ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಯೂ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಖಡುವನ್ನು ಹಾಕಿಯೂ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಇದನ್ನು ಸೋಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ [[ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ]] ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ಲುಗಳು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಒತ್ತರಗಳನ್ನು (ಪ್ರೆಸಿಪಿಟೇಟ್ಸ್) ಒಣಗಿಸಿ ದಹನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟನ್ನು ನಿಕಲ್‍ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಂಡ್ ಎಂಬಾತನ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡನ್ನು 500 ಸೆಂ.ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿಕಲ್ ಅನಿಲರೂಪ ನಿಕಲ್ ಕಾರ್ಬೊನಿಲ್ [ಓi(ಅo)4] ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿಲರೂಪದ ಕಾರ್ಬೊನಿಲ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು [[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಆ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಖಡುವಿನಿಂದ ತಡಸ್ಥೀಕರಿಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನ. ಇದಕ್ಕೆ ಚೆಲುವೆ ಪುಡಿ (ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್) ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ರೂಪದಿಂದ ಒತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿಕಲ್ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಿ, ದಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೋಬಾಲ್ಟೊ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಲೋಹಕ್ಕೆ ಅಪಕರ್ಷಿಸಲು ಅದನ್ನು ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಹರಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಬೇಕು. ಈ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಜಲಜನಕ ಅನಿಲದಿಂದಾಗಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡಿನಿಂದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೇ [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]ನಿಂದಾಗಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಿಂದ ಮಾಡುವುದು ಅತಿ ಸುಲಭ. ಇದಕ್ಕೆ ಗೋಲ್ಡ್‍ಶ್ಮಿಟ್ ವಿಧಾನ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಿಂದ ನಿಕಟವಾದ (ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್) ಲೋಹ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸಲ್ಫೇಟ್, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಅಮೋನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಇವುಗಳ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅತಿಶುದ್ಧವಾದ ಧಾತುವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು [[ಫಾರ್ಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ 99.9% ಶುದ್ಧತೆಯುಳ್ಳ ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಭೌತಗುಣಗಳು== ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹಾಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಬಿರುಸು ಲೋಹ. ಅದನ್ನು ತಗಡಾಗಿ ತಟ್ಟಬಹುದು. ಮತ್ತು ತಂತಿಯಾಗಿ ಎಳೆಯಬಹುದು. ಇದರ ಲೋಹಚುಂಬಕ ಗುಣ 1.1500 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯ ವರೆಗೂ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ಈ ಲೋಹದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೂ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಉರಿಯುವುದು. ಹುಡಿಹಿಟ್ಟು ಕೋಬಾಲ್ಟ್‍ಗೆ ಅಗ್ನಿಗ್ರಾಹಕ ಗುಣವಿದೆ. ನೀರು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಪ್ತವಾದ ಲೋಹ ಉಗಿಯನ್ನು ವಿಘಟಿಸುತ್ತದೆ.[[ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಸಂಗಡ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ವರ್ತಿಸಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಸ್ ಲವಣಗಳನ್ನೂ [[ಜಲಜನಕ]] ಅನಿಲವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೊಗೆಬೀರುವ ತಣ್ಣಗಿನ ಸಾರ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. ಜಲಜಲನಕ, ಗಂಧಕ, [[ರಂಜಕ]] ಮತ್ತು [[ಬೋರಾನ್|ಬೊರಾನು]]ಗಳು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ==ಸಂಯುಕ್ತಗಳು== ಕೋಬಾಲ್ಟಸ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಅತಿಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 2. ಇವು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು. ಇವು ಸಜಲವಾಗಿದ್ದರೆ ನೀಲವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಜಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಆಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಡುಸಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಕೋಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 3. ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 3 ಮತ್ತು 4. ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ವೇಲೆನ್ಸಿ 4 ಇರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿವೆ. == ಬಳಕೆ == [[File:bristol.blue.glass.arp.750pix.jpg|thumb|left|alt=shelf with blue glass vessels|Cobalt blue glass]] [[File:Cobalt blue flask.jpg|thumb|upright=0.6|alt=blue glass bottle with neck|Cobalt-colored glass]] ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಡುಗೆ ನಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜೈವಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ - ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋನ್ಯೂಟ್ರಿಯಂಟ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮಿಶ್ರಲೋಹ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಿಟಮಿನ್]] B-12ರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]] (isotope) [[ಕೊಬಾಲ್ಟ್-೬೦]] [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಸ್ಥಿರಲೋಹಚುಂಬಕಗಳ ರಚನೆಗೆ 35% ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಇರುವ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಉಕ್ಕು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾಂಶ ಟಂಗ್‍ಸ್ಟನ್ ಇರುವ ಸ್ಟೆಲ್ಲೈಟನ್ನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಮತ್ತು ಕರ್ತನೋಪಕರಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಇರುವ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಕೋಕ್ರೋಮ್ ಎಂಬುದು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಕರ್ತನೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವಶ್ಯ. ಗಾಜಿನ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟನ್ನು ತಳಹದಿಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಏಡಿಗಂತಿ ಸಂಬಂಧಿ ವ್ರಣಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋಬಾಲ್ಟಿನ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಆಧಾರಿತ ನೀಲಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾನವರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡಲು . ಇದನ್ನು ಮಡಿಕೆಗಳು, ಕಪ್‌ಗಳು, [[ಶಾಯಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಮಾಡಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಂಬಿಯ|ಜಾಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಬಲವಾದ ಫೆರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಸಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮೂಲಧಾತುವು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಲೋಹವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್-ಭರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ == {| class="wikitable sortable" |+2017 ರಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು <ref name="minerals.usgs.gov">{{citation| publisher = U.S. Geological Survey| url = https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cobalt/mcs-2018-cobal.pdf| title = Cobalt Statistics and Information| date = 2018| df = dmy-all| access-date = 7 जनवरी 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190110053033/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cobalt/mcs-2018-cobal.pdf| archive-date = 10 जनवरी 2019| url-status = live}}</ref> !ದೇಶ !ಉತ್ಪಾದನೆ (ಟನ್‌ಗಳು) !ಸ್ಟಾಕ್ (ಟನ್‌ಗಳು) |- |{{flag|DR Congo}} |64,000 |3,500,000 |- |{{flag|Russia}} |5,600 |250,000 |- |{{flag|Australia}} |5,000 |1,200,000 |- |{{flag|Canada}} |4,300 |250,000 |- |{{flag|Cuba}} |4,200 |500,000 |- |{{flag|Philippines}} |4,000 |280,000 |- |{{flag|Madagascar}} |3,800 |150,000 |- |{{flag|Papua New Guinea}} |3,200 |51,000 |- |{{flag|Zambia}} |2,900 |270,000 |- |{{flag|New Caledonia}} |2,800 | - |- |{{flag|South Africa}} |2,500 |29,000 |- |{{flag|United States}} |650 |23,000 |- |ಇತರ ದೇಶಗಳು |5,900 |560,000 |- |'''ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು''' |'''110,000''' |'''7,100,000''' |} {ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌}} [[ವರ್ಗ:ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]] 1neu756mnxvojr5j0d92x8o0r0j8huc 0 17248 1372649 1364101 2026-05-03T13:57:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372649 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ವಿಷ್ಣು ದಿಗಂಬರ್ ಪಲುಸ್ಕರ್ |image = Vishnu Digambar Paluskar.jpg |caption = |image_size = 150 |birth_name = |birth_date = {{birth date|df=y|1872|8|18 }} |birth_place = ಕುರುಂದವಾಡ, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ |death_date = ೨೧ [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೧೯೩೧ (ವಯಸ್ಸು ೫೯) |occupation = ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ |children = ಡಿ. ವಿ. ಪಲುಸ್ಕರ್ }} ಪಂಡಿತ್ '''ವಿಷ್ಣು ದಿಗಂಬರ್ ಪಲುಸ್ಕರ್''' (೧೮ [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೧೮೭೨{{sfn|GroveMusicOnline}} - ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೧{{sfn|GroveMusicOnline}}) ಒಬ್ಬ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರ. ಅವರು ಭಜನ್ ರಘುಪತಿ ರಾಘವ ರಾಜ ರಾಮ್‌ನ ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದವರು ಮತ್ತು ೫ [[ಮೇ]] ೧೯೦೧ ರಂದು ಗಂಧರ್ವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆ ವಂದೇ ಮಾತರಂ ಅನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮೂಲ ಉಪನಾಮ ಗಾಡ್ಗೀಲ್, ಆದರೆ ಅವರು ಪಾಲುಸ್ (ಸಾಂಗ್ಲಿ ಬಳಿ) ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು "ಪಲುಸ್ಕರ್" ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://giitaayan.com/satish/art-345.htm |title=RMIM Archive Article "107"}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ== ವಿಷ್ಣು ದಿಗಂಬರ್ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರು ಕುರುಂದವಾಡದ ಚಿತ್ಪಾವನ್ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] [[ಮರಾಠಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಡೆಕ್ಕನ್ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಅವರ ತಂದೆ ದಿಗಂಬರ ಗೋಪಾಲ್ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಕೀರ್ತನ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕುರುಂದವಾಡದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದರು. ಆದರೆ ಪಲುಸ್ಕರ್‌ಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿತು. ದತ್ತ ಜಯಂತಿ ಎಂಬ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಖದ ಬಳಿ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿದು ಅವರ ಎರಡೂ [[ಕಣ್ಣು]]ಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಣದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಲುಸ್ಕರ್ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು. ಬಾಲಕನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಮೀರಜ್ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಸಂಗೀತಗಾರನಾದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣಬುವಾ ಇಚಲಕರಂಜಿಕರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದನು. ೧೮೯೬ ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಪಲುಸ್ಕರ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಹದಗೆಡುವವರೆಗೂ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="chembur">{{Cite web |url=http://www.chembur.com/anecdotes/vdpaluskar.htm |title=An Introduction to Indian Music |last=Deva |first=B. Chaitanya |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |access-date=10 May 2006}}</ref> ==ಸಂಗೀತ ಪ್ರಯಾಣ== ಅದರ ನಂತರ ಪಲುಸ್ಕರ್ ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ]] [[ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿನ [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಬರೋಡಾ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು, ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ [[ಅರಮನೆ]] ಅಥವಾ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು [[ಮಥುರಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಹಿಂದಿಯ ಉಪಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಜ್ಭಾಷಾವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಪಂಡಿತ್ ಚಂದನ್ ಚೌಬೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಅವರಿಂದ ಅವರು ಧ್ರುಪದ್ ಕಲಿತರು. ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಲಾಹೋರ್ ತಲುಪಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ==ಗಂಧರ್ವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ== ೫ [[ಮೇ]] ೧೯೦೧ ರಂದು, ಪಂಡಿತ್ ವಿಷ್ಣು ದಿಗಂಬರ್ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರು ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಗಂಧರ್ವ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೆರೆದಿರುವ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. ಇದು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ತಂದಿತು, ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಪಲುಸ್ಕರ್ ಶಾಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಹೋದರು. ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಲಾಹೋರ್‌ನಿಂದ ಬಾಂಬೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಶಾಲೆ, ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗೂ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು, ಅವರು ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರ ಸಾಲಗಾರರು ಅವರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಹರಾಜು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicalnirvana.com/hindustani/vd_paluskar.html |title=Pt Vishnu Digambar Paluskar |publisher=MusicalNirvana.com |access-date=10 May 2006 |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926231334/http://www.musicalnirvana.com/hindustani/vd_paluskar.html |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ== [[File:Vishnu Digambar Paluskar 1973 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|೧೯೭೩ ರ ಭಾರತದ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಲುಸ್ಕರ್]] ಪಲುಸ್ಕರ್ ತನ್ನ ೫೯ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ೨೧ [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೧೯೩೧ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.ಇಂದು, ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ವೃತ್ತಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ತಂದ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಘರಾನಾ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅವರು ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತು ಸಂಗೀತ ಬಾಲ ಪ್ರಕಾಶ್ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೮ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ರಾಗಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ವಿನಾಯಕರಾವ್ ಪಟವರ್ಧನ್, ಓಂಕಾರನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್, ನಾರಾಯಣರಾವ್ ವ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಬಿ.ಆರ್. ದೇವಧರ್ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ವಿಷ್ಣು ಪಲುಸ್ಕರ್ ಕೂಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ೨೧ [[ಜುಲೈ]] ೧೯೭೩ ರಂದು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಇಲಾಖೆಯು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆಚೀಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Color/Mineral%20Red/VISHNU%20DIGAMBAR%20PALUSKAR%20(MUSICIAN) |title=Visnu Digambar Paluskar (Musician) |publisher=IndianPost |access-date=10 May 2006}}</ref> ಅದರ ೨೦೦೦ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ತನ್ನ "ಭಾರತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ೧೦೦ ಜನರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಲುಸ್ಕರ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.india-today.com:80/itoday/millennium/100people/vishnu.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060514195344/http://www.india-today.com:80/itoday/millennium/100people/vishnu.html |url-status=dead |archive-date=14 May 2006 |title=Vishnu Bhatkhande and Vishnu Paluskar |last=Kalidas |first=S. |work=India Today |access-date=10 May 2006}}</ref> ==ಸಹ ನೋಡಿ== * [[:en:Vishnu Narayan Bhatkhande|ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ ಭಾತಖಂಡೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== *[http://www.musicalnirvana.com/hindustani/vd_paluskar.html ಪಲೂಸ್ಕರ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231334/http://www.musicalnirvana.com/hindustani/vd_paluskar.html |date=2007-09-26 }} *[http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Color/Mineral%20Red/VISHNU%20DIGAMBAR%20PALUSKAR%20(MUSICIAN) ಪಲೂಸ್ಕರ್ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಲೇಖನ] *[http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/vishnu.html ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060514195344/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/vishnu.html |date=2006-05-14 }} {{ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ - ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ: ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ: ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ: ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] ih0yfln7l42pdt1rv48b45m51szet6e 0 23056 1372650 1372252 2026-05-03T14:04:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372650 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Wisconsin | Fullname = State of Wisconsin | Flag = Flag of Wisconsin.svg | Flaglink = [[Flag of Wisconsin|Flag]] | Seal = Seal of Wisconsin.svg | Seallink = [[Seal of Wisconsin|Seal]] | Map = Map_of_USA_WI.svg | Nickname = Badger State; America's Dairyland | Motto = Forward | Former = Wisconsin Territory | Capital = [[Madison, Wisconsin|Madison]] | BorderingStates = [[Illinois]], [[Iowa]], [[Michigan]], <br /> [[Minnesota]] | OfficialLang = None | Demonym = [[List of U.S. state residents names|Wisconsinite]] | LargestCity = [[Milwaukee]] | LargestCounty = [[Marathon County, Wisconsin|Marathon County]] | LargestMetro = [[Milwaukee–Racine–Waukesha Metropolitan Area|Milwaukee metropolitan area]]<!-- Only a small part of the Chicago MSA is in Wisconsin--> | Governor = [[Jim Doyle]] (D) <!-- please do not change to James Doyle. Thank you. --> | Lieutenant Governor = [[Barbara Lawton]] (D) | Senators = [[Herb Kohl]] (D)<br />[[Russ Feingold]] (D) | AreaRank = 23rd | TotalArea = 169,639 | TotalAreaUS = 65,498 | LandArea = 140,787 | LandAreaUS = 54,310 | WaterArea = 28,006 | WaterAreaUS = 11,188 | PCWater = 17 | Latitude = 42° 30′ N to 47° 05′ N | Longitude = 86° 46′ W to 92° 53′ W | PopRank = 20th | population_as_of = 2006 | population_note = 5,556,506 | population_total = 5,556,506 | DensityRank = 23rd | 2000Pop (old) = 5,556,506 | 2000Pop = 5,363,675{{GR|2}} | ೨೦೦೦Density = ೩೮.೧೩ | ೨೦೦೦DensityUS = ೯೮.೮ <!--census.gov --> | MedianHouseholdIncome = $೪೭,೨೨೦ | IncomeRank = ೧೫^th | AdmittanceOrder = ೩೦^th | AdmittanceDate = May ೨೯, ೧೮೪೮ | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-೬/[[Daylight saving time|-5]] | Width = ೪೨೦ | WidthUS =೨೬೦ | Length = ೫೦೦ | LengthUS = ೩೧೦ | HighestPoint = [[Timms Hill]]<ref name="usgs2005">{{cite web|date=29 April 2005|url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest|title=Elevations and Distances in the United States|publisher=U.S Geological Survey|accessdate=2006-11-09|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest|url-status=dead}}</ref> | HighestElev = ೫೯೫ | HighestElevUS = ೧,೯೫೧ | MeanElev = ೩೨೦ | MeanElevUS = ೧,೦೫೦ | LowestPoint = [[Lake Michigan]]<ref name="usgs2005"/> | LowestElev = ೧೭೬ | LowestElevUS = ೫೭೯ | ISOCode = US-WI | PostalAbbreviation = WI | TradAbbreviation = Wis. | Website = www.wisconsin.gov }} '''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್''' [[U.S. ನ ಐವತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ|U.S. ನ ಐವತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಉತ್ತರ-ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]],[[ಐವೊವಾ]] ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ,[[ಇಲಿಯೊನೊಯಿಸ್]] ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮಿಚಿಗನ್ ಲೇಕ್]],[[ಮಿಚಗನ್]] ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿದೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ಲೇಕ್ ಸುಪಿರಿಯರ್]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕಿ]] ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ೨೦೦೮ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫.೬ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' ಎಂಬುದು [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ]] ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷಿಕ|ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷಿಕನೊಬ್ಬ]] ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸಿದ್ದಾನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.[[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕ|ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಜನಾಂಗವು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತಿತ್ತೆಂದು <ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |title=Wisconsin's Name: Where it Came from and What it Means |accessdate=2008-07-24 |publisher=Wisconsin Historical Society |archive-date=2005-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ''ಫ್ರೆಂಚ್ '' ನ ಸಂಶೋಧಕ [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಮಾರ್ಕ್ವೆಟೆ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿಗೆ ತಲುಪಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಸುಮಾರು ೧೬೭೩ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಈತ ತನ್ನ ಜರ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಮೆಸ್ಕೊಸಿಂಗ್ '' ಎಂದು <ref>{{Citation | last = Marquette | first = Jacques | author-link = Jacques Marquette | year = 1673 | contribution = The Mississippi Voyage of Jolliet and Marquette, 1673 | contribution-url = http://www.americanjourneys.org/aj-051/ | editor-last = Kellogg | editor-first = Louise P. | title = Early Narratives of the Northwest, 1634-1699 | place = New York | publisher = Charles Scribner's Sons | page = 235 | oclc = 31431651 }}</ref> ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯು ಇನ್ನುಳಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ''ಔಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ '' ಎಂದು ಕೇಳಿಸಿದೆ.ಬರಬರುತ್ತಾ ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹೆಸರಾಗಿಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ ಹಾಗು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹೆಸರು ಜನಜನಿತವಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಇದನ್ನು [[ಆಂಗ್ಲಿಕರಣ|ಆಂಗ್ಲಿಕರಣಗೊಳಸಿದರಲ್ಲದೇ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಚಾರವು ೧೮೪೫ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] <ref>{{cite journal | la st = Smith | first = Alice E. | title = Stephen H. Long and the Naming of Wisconsin | journal = Wisconsin Magazine of History | volume = 26 | issue = 1 | pages = 67–71 | publisher = Wisconsin Historical Society | location = Madison, Wisconsin | month = September | year = 1942 | url = http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,14413 | accessdate = 2008-07-24 }}</ref> ಎಂದಾಯಿತು. ದಿನಗಳೆದಂತೆ ಅದರ ಶಬ್ದೋಚ್ಛಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡು ಬಂದವು ಅಲ್ಗೊಂಕಿನ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ )ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದವು. ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ನದಿ ಇರುವ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಅದರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. }ಒಂದು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಿಯಾಮಿ]] ಶಬ್ದ ''ಮೆಸ್ಕೊನ್ ಸಿಂಗ್ '' ಎಂಬುದರಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಇದರ್ಥ "ಇದು ಕೆಂಪಾಗಿ ಹರಡಿದೆ" ಅಂದರೆ ಇದು ಕೆಂಪು ಮರಳು ಕಲ್ಲಿನ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಲ್ಸ್]] ಮುಖಾಂತರ <ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಫೆಕರ್ಟಿ, ಮೈಕೆಲ್. ೨೦೦೩. ''[http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&amp;id=2002552&amp;journal_code=ONO ಆನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ದಿ ಡಿರೆವೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರೆಫ್ರೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಯನ್ ಓಲ್ಡ್ ಪಜಲ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲೇಸೆ ನೇಮ್ಸ್]''. ಒನೊಮಾ ೩೮: ೩೯-೫೬</ref> ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದವು,ಒಂದು ಶಬ್ದ [[ಒಜಿಬ್ವಾ]] ಎಂಬುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದವಾಗಿದ್ದುಇದನ್ನು"ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಗ"ಎನ್ನಲಾಗುವುದು."ನೀರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವುದು ಅಥವಾ"ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆ" ಎಂದು <ref>{{cite journal | last = Vogel | first = Virgil J. | title = Wisconsin's Name: A Linguistic Puzzle | journal = Wisconsin Magazine of History | volume = 48 | issue = 3 | pages = 181–186 | publisher = Wisconsin Historical Society | location = Madison, Wisconsin | year = 1965 | url = http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,23263 | accessdate = 2008-07-24 | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20170525200457/http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/wmh/id/23263 | url-status = dead }}</ref> ಕರೆಯಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Jean Nicolet.jpg|thumb|300px|right| ಜೀನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್'ನ 1634 ರಲ್ಲಿನ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಆಗಮನ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]] === ಪಶ್ಚಿಮದೊಡನೆ ಪರಿಚಯ === [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin in 1718.jpg|thumb|250px|left|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ 1718,ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಲುಮೆ ಡೆ ಲೆಸ್ಲಿ ಮ್ಯಾಪ್, ಅಪ್ರೊಕ್ಷಿಮೇಟ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ.]] ಸುಮಾರು ೧೬೩೪ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮನ್ [[ಜೀನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹೇಗಾಯಿತು ಎಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ಮೊದಲ ಯುರೊಪಿಯನ,ಆತ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆನಂತರದ ಸುಮಾರು ೧೫೦ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೭೬೩ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೇನ್ ವಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಸುಮಾರು ೧೭೮೩ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಆದರೆ ಅದು ''ವಾಸ್ತವಾಗಿ '' ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ [[1812ರ ಯುದ್ದ|1812ರ ಯುದ್ದದ]] ವರೆಗೂ ಬ್ರಿಟೇನ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡವು,ಮುಖ್ಯವಾಗಿ "ಯಾಂಕೀ"ಹೊಸ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗರು]][[,ನಿವ್ ಯಾರ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗ|,ನಿವ್ ಯಾರ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರು]],ಕೊರ್ನಿಶ್ ನ ಗಣಿಗಾರರು,ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್,ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಮತ್ತುಸ್ವಿಸ್ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬದುಕು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿಮೊದಲ ವ್ಹೈಟ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ದುಚಾರ್ಮೆ]] ಎಂಬಾತ ೧೭೯೩ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ. ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಕೌಕೌನಾ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಎರಡು ಬ್ಯಾರಲ್ ನಷ್ಟು ರಮ್ ಮದ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ದಿ ಡುಚಾರ್ಮೆ ಒಪ್ಪಂದವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಮೊದಲ ಕರಾರು ಪತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಆತನೊಂದು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾದ. ಭಾರತೀಯರಾದ [[ಮೆನೊಮಿನೀ]] ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪೆವಾ]] ಎಂಬ ಭಾರತೀಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೌಕೊನಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು೧,೫೦೦ ಭಾರತೀಯರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅದರ ಮರುವರ್ಷವೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಾಕೊಬ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಮೆನಿಮೀ ಭಾರತೀಯರಿಂದ "ಮೌಲ್ಯ ಪಡೆದ"ಕಾರಣದ ಮೇಲೆ ೯೯೯ {{convert|1200|acres|km2}}ವರ್ಷದ ಲೀಸ್ ಮೇಲೆ ಆ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ.ಲಾ ಬ್ನೇಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫಾಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಡುಚಾರ್ಮೆ ಪಡೆದದ್ದಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಿಯಾಯತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಆತ ಬಹುಶ: ಸುಮಾರು ೧೫ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರುವ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ.ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪದೆದುಕೊಂಡ. === ಗಡಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Wisconsinwelcome.jpg|thumb|right|ಸ್ವಾಗತ ಸಂಕೇತ.]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.[[ಐವೊವಾ]],[[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]],[[ಮಿಚಿಗನ್]],ಮತ್ತು [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲದೇ [[ಮಿಚಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಸುಪಿರಿಯರ್]] ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ನಂತರ ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರದೇಶ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.ಈ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು]](ಸದ್ಯ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ) ಜುಲೈ೩,೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತನ್ನ [[ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು]] ಮಾರ್ಚ೧೩,೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಸಂಘಟಿಸಿ,ಮೇ ೨೯,೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ೩೦ನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಯುನಿಯನ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. [[ಮಿಚಿಗನ್]] ನೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಅದು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿತು,ಅವೆರಡೂ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಿ.ಮಿಚಿಗನ್]] ೧೯೩೪ ಮತ್ತು ೧೯೩೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. === ಆರ್ಥಿಕತೆ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]] ಅಂದರೆ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಡೈರಿ)[[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಮರಗೆಲಸ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಶ್ವೇತ ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳ ಕಷಾಯ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ ಭರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಮರಗೆಲಸದ ಹಲವಾರು ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಮರಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು ವಹಿವಾಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ,ವಲಸೆ ಕೃಷಿಕರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ. ರ್ಷಕ ಬೆಟ್ಟ್ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು(ಬಹುತೇಕ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶ)ಉತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಸಂಪನ್ ಭರಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಿಚಗನ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚ್ಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು(ಮರ-ಕಟ್ಟಿಗೆ,ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು) ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಿಲೆಕೀ ಬಂದರು ಕೂಡಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ "WWI ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬಾಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಿದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ,ಮಿಲ್ವೆಕೀ "ವಿಶ್ವದ ಸಲಕರಣೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ" ಎನಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ,ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಬೆಳೆಯ ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ವಿರಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾಗದ ಉದ್ಯಮ ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಿರುವ ಇದು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಂದ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್,ಚಿಪ್ಪೆವಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಗುಂಟ ಅಗ್ಗದ ವಿದ್ಯುತ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.ತಮ್ಮ ಬೇಸಾಯದ ಜಾಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸ ಅರಸಿ ಹೊರಟರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮ]] ವಲಯಗಳಾದ ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಲು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕುಸಿತವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ {{Citation needed|date=January 2010}}ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಮಬಂಡೆ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಮಬಂಡೆಗಳಿಂದ]] ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.ಈ ಹಿಂದಿನ [[ಐಸ್ ಏಜ್]] ನಿಂದಾಗಿ ಈ ಹಿಮ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ.ಆಗ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸುಂದರ ಸರೋವರ,ಉರುಳುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗು ನದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾದ ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿ,ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ/ಸರೋರವರಗಳ ಪ್ರದೇಶ. ಬಹುತೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಯರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಇಲಿನೊಯಿಸ್,ಐವೊವಾ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ವಾಹನದ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಎಟಕುವ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. U.S ನ ಸಮರ [[ನೌಕಾದಳ]] ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' USS ನ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin welcome sign.JPG|left|thumb| ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಸುಸ್ವಾಗತ ಕೇಂದ್ರ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನದಿ|ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನದಿಯನ್ನು]] ತನ್ನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ.[[ಸೂಪಿಯರ್ ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಚಿಗನ್]] ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ.ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್]],ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]],ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಐವೊವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]] ಗಳು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳಾದ [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]],ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಕ್ಸಿ ನದಿ|ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಕ್ಸಿ ನದಿಗಳು]] ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿವೆ,[[ಮೆನೊಮಿನೀ ನದಿ|[[ಮೆನೊಮಿನೀ ನದಿ]]]]ಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ತುದಿಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ತುದಿಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದೊಂದಿಗೆ]] ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. [[.ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬಹುವಿಶಾಲ ಭೂಗೋಳದ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಐದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸೂಪಿಯರ್ ಸರೋವರ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ತನ್ನ ದಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಲೇಕ್ ಸೂಪಿಯರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಪಟ್ಟಿ ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರ ಮತ್ತು ಶಂಕು ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.[[ಚೆಕ್ವಾಮೆಗಾನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಹಿಮಸರೋವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ [[ಟಿಮ್ಸ್ ಹಿಲ್]] {{convert|1500000|acre|km2}}ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಅಪರೂಪದ [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್]] ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ [[ಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ|ಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿಯ]] ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಜೊತೆಗೇ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯೂ ಇದೆ. [[ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗಗಳು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿ [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಅಪ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ[[.ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]] ದಂಡೆಗುಂಟ ಹಲವಾರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ [[ಪ್ರಸಸ್ತಪ್ರದೇಶ]] ವಾಗಿದ್ದು [[ಐವೊವಾ]],[[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೆಲಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಹಿಮಬೆಟ್ಟ|ಹಿಮಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಆವರಿಸಿಲ್ಲ,ಆವಾಗಿನ ಐಸ್ ಏಜ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿಲ್ಲ.[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಗ್ಲೇಸಿಫಿಕೇಶನ್]] ಆಗಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ೪೬%ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ [[ಆಂಟಿಗೊ ಸಿಲ್ಟ್ ಲೋಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣು [[ಲ್ಯಾಂಗ್ ಲೇಡ್ ಕೌಂಟಿ]] ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟಿರುವ <ref>{{cite web | title = Wisconsin | publisher = National Park Service | accessdate = 2008-07-17 | url = http://www.nps.gov/state/wi}}</ref> ಸ್ಥಳಗಳು. * [[ಅಪೊಸ್ಟ್ಲೆ ಐಲೆಂಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೇಕ್ ಶೋರ್]] ಲೇಕ್ ಸೂಪಿಯರ್ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ * [[ಐಸ್ ಏಜ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ನಾರ್ತ ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ರಿವರ್ ವೇ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು[[U.S. ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ನವರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಅದೆಂದರೆ ಚೆಕ್ವಾಮೆಗಾನ್ -ನಿಕೊಲೆಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂಧುತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದೆಂದರೆ, ಜರ್ಮನಿಯ [[ಹೆಸ್ಸೆ]], ಜಪಾನ್ ನ [[ಚಿಬಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ]],ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ಜಲಿಸ್ಕೊ]],ಚೀನಾದ [[ಹೆಲಿಂಗ್ ಜಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕರಾಗುವಾ]],<ref name="iw2006">{{cite web|url=http://international.wi.gov/SisterStates.html|title=Sister-States and Cities|accessdate=2007-03-16|date=2006-03-20|publisher=International Wisconsin|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204165758/http://international.wi.gov/SisterStates.html|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. === ಹವಾಗುಣ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಹವಾಗುಣವನ್ನು [[ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಹವಾಮಾನದ ಖಂಡ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ೧೩,೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ೧೧೪&nbsp;°F (೪೬&nbsp;°C)ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ್ನಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ [[ಕೌಡ್ ರೇ]] ನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ೪,೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ–೫೫&nbsp;°F (-೪೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟು <ref name="uwexclimate">{{cite web|url=http://www.uwex.edu/sco/stateclimate.html|title=Climate of Wisconsin|accessdate=2007-03-16|last=Benedetti|first=Michael|publisher=The University of Wisconsin–Extension}}</ref> ದಾಖಲಾಗಿದೆ. {| ಶ್ರೇಣಿ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" "ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;"| | ಕೊಲಾಸ್ಪ್ಯಾನ್ ="13" ಸ್ಟೈಲ್="ಪಠ್ಯ-ಜೋಡಣೆ:ಕೇಂದ್ರ;font-size:110%;background:#E8EAFA;"|'''ಮಾಸಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ''' [°F (°C)] |- ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000; ಎತ್ತರ:17px;"| ನಗರ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜನವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಫೆಬ್ರವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮಾರ್ಚ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಏಪ್ರಿಲ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮೇ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜೂನ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜುಲೈ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಆಗಸ್ಟ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ನವೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಡಿಸೆಂಬರ್ |- ! style="text-align:left; background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | Green Bay | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-4/-14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-2/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|44 /23 4/5 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|55 /33 (13/1) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|68 /44 (20/7) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (25/12) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|81/57 (27/15) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (26/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (21/9) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|58/35 (14/3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|48/26 (6/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-2/-11) |- ! style="text-align:left; background: #C5DFE1; color:#000000;" height="16;" | La Crosse | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-3/-14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (0/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|45/26 (7/-4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|69/49 (22/9) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (27/14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|84 /63 (29/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (28/16) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (23/11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|42/27 (7/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-1/-10) |- ! style="text-align:left; background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | Madison | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-4/-13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-1/-10) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (6/-4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|58/35 (14/2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (21/8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (26/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (28/16) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|79 /55 (26/15) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (22/10) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (16/4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (6/-2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-1/-9) |- ! style="text-align:left; background: #C5DFE1; color:#000000;" height="16;" | Milwaukee | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-2/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|36 /18 (0/-8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|43 /23 (6/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|55/36 (12/2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|68 /46 (19/8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (24/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (27/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|79 /57 (26/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|75 /54 (22/12) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/6) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (8/-1) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 1.7% |- | ಕಾಲ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ = "13" ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#E8EAFA;"| |} == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == {{USCensusPop |1850=305391 |1860=775881 |1870=1054670 |1880=1315457 |1890=1693330 |1900=2069042 |1910=2333860 |1920=2632067 |1930=2939006 |1940=3137587 |1950=3434575 |1960=3951777 |1970=4417731 |1980=4705767 |1990=4891769 |2000=5363675 |estyear=2009<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2010-01-04 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> |estimate=೫೬೫೪೭೭೪ }} [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin population map.png|thumb|right|200px|ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ನಕ್ಷೆ]] [[U.S. ನ ಜನಗಣತಿ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ]],ಇಸವಿ ೨೦೦೦,ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿ ೫,೩೬೩,೬೭೫ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು. ಈ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೬.೪%ರಷ್ಟು ೫ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನವರು,೨೫.೫%ನಷ್ಟು ೧೮ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದರೆ ೧೩.೧%ನಷ್ಟು ೬೫ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೫೦.೬%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಇದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಲ್ಕೈಂಗಿಕ ವಲಯದ ಉಭಯ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಂತರದ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳೆಂದರೆ [[ಕ್ರೊನಿಶ್]] ಮೂಲದ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಮೂಹವೆಂದರೆ [[ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಗು [[ನ್ಯುಯಾರ್ಕಿನ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದ|ನ್ಯುಯಾರ್ಕಿನ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ]] "ಯಾಂಕೀ" ಸಮುದಾಯದವರು.ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಹಣಕಾಸು,ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಸುಮಾರು ೧೮೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಯುರೊಪಿಯನ್ [[ವಲಸೆಗಾರರ]] ದಂಡೇ ಬಂತು,ಅವರೊಟ್ಟಿಗೆ [[ಜರ್ಮನ್ಸ್]],ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನೇವಿಯನ್ಸ್ ([[ನಾರ್ವೆಯನ್ನರ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು),ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ [[ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ಸ್]],[[ಡಚ್]],[[ಸ್ವಿಸ್]],[[ಫಿನ್ಸ್]],[[ಐರಿಶ್]],[[ಪೋಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು. ಸುಮಾರು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]] ರು ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು,ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು.[[ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ದ|ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ದದ]] ನಂತರ [[ಹೊಂಗೊನ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೊಸ ಜನಸಮೂಹ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು. ಐದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ:ಜರ್ಮನ್ (೪೨.೬%),[[ಐರಿಶ್]] (೧೦.೯%),[[ಪೊಲಿಶ್]] (೯.೩%),[[ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್]] (೮.೫%),[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] (೬.೫%). ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ,ಮೆನೊಮಿನೀ,ಟ್ರೆಂಪೀಲಿಯು ಮತ್ತು ವರ್ನೊನ್ ರ ಹೊರತಾಗಿ ಜರ್ಮನರೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನದ <ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.wi.us/LRB/bb/03bb/128-133.pdf |title=''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಲು ಬುಕ್ 2003–2004'' |access-date=2010-04-08 |archive-date=2008-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080902021433/http://www.legis.state.wi.us/LRB/bb/03bb/128-133.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪೊಲಿಶ್ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ <ref name="census.gov"/> ಇದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ಜರ್ಮನ್]] ರು ಹರಡಿಕೊಂಡಾರಾದರೂ ಅವರ ಪ್ರಮಾಣ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮರಗೆಲಸ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ಸ್]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ಸ್]],[[ಸ್ವಿಸ್]],[[ಫಿನ್ಸ್]],ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳ ಜನಸಮೂಹ ವಾಸವಾಗಿದೆ.ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಪೊಲಿಶ್ ವಲಸೆಗಾರರು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ <ref>[http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=/tp&amp;CISOPTR=14489 ಮಿಲ್ಲರ್, ಫ್ರಾಂಕ್ ಹೇಡನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829135614/http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=%2Ftp&CISOPTR=14489 |date=2009-08-29 }}, "ದಿ ಪೊಲಂಡರ್ಸ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್." ''ಪರ್ಕ್ ಮನ್ ಕ್ಲಬ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್'' No. ೧೦. ಮಿಲುಕೀ, Wis.: ಪಾರ್ಕ್ ಮನ್ ಕ್ಲಬ್, ೧೮೯೬); ಆನ್ ಲೈನ್ ಫ್ಯಾಸಿಮೇಲ್ t: [http://www.wisconsinhistory.org/turningpoints/search.asp?id=1336; ದಿ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ], visited January ೨೯, ೨೦೦೮</ref> ನಗರವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]] ರು ಸುಮಾರು ೧೯೪೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿಲ್ಕೆಕೀಗೆ ಬಂದರು. ಪೂರ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆನೊಮೀ ಕೌಂಟಿ|ಮೆನೊಮೀ ಕೌಂಟಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. {{US Demographics}} ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು೮೬%ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಕೆನೊಶಾ ಸಮೂಹದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿವೆ:[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ]],[[ರೇಸಿನ್]],[[ಬೆಲೊಯಿಟ್]],[[ಕೆನೊಶಾ]],ಮಿಲ್ವೆಕೀಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕಾಂಶದಷ್ಟು ಕಪ್ಪು ಅಮೆರಿಕಾದವರಿದ್ದಾರೆ.. ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು U.S.ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಅಂದರೆ ೧೦ನಗರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರು {{Citation needed|date=August 2008}}ಇದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್ -ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನಾಂಗವಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಏಷಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೩೩%ರಷ್ಟಿದ್ದು,ಅದರಲ್ಲಿ [[ಹೊಮೊಂಗ್]],[[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ,[[ವೌಸುವು]],[[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]],[[ಶೆಬಾಯ್ ಗಾನ್]],[[ಅಪ್ಲೆಟೊನ್]],[[ಮ್ಯಾದಿಸನ್]],[[ಲಾ ಕ್ರೊಸ್ಸೆ]],[[ಇವೊ ಕ್ಲೆರಿ,]][[ಒಶ್ಕೊಶ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾನಿಟೊವೊಕ್]] <ref>{{cite web|url= http://www.apl.wisc.edu/reports/HmongChartbook.pdf|format= PDF|title= Wisconsin's Hmong Population|accessdate= 2008-08-29|publisher= University of Wisconsin–Madison Applied Population Laboratory|archive-date= 2008-09-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902021435/http://www.apl.wisc.edu/reports/HmongChartbook.pdf|url-status= dead}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === [[ಕ್ರಿಶ್ಚನ್]] ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಲುಥೆರನ್ :[[ಲುಥೆರನ್]] ಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ[[ELCA]],[[ಮಿಸೌರಿ ಸಿನೊಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎವಿಂಜೆಲಿಕಲ್ ಲುಥೆರನ್ ಸಿನೊಡ್]](WELS) ಮುಂತಾದ ಪ್ರವರ್ಗಗಳಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಧರ್ಮದ <ref name="carroll2000">{{cite book|last=Carroll|first=Brett E.|title=The Routledge Historical Atlas of Religion in America|series=Routledge Atlases of American History|date=2000-12-28|publisher=[[Routledge]]|isbn=0415921376}}</ref> ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ: * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] – ೭೭% ** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] – ೫೫% *** ಲೂಥೆರಾನ್ – ೪% *** ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ – ೭% *** ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ – ೨೨% *** [[ಪ್ರೆಸ್ ಬ್ವೆಟರಿಯನ್]] – ೨% *** [[ಯುನೈಟೈಡ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ of ಕ್ರಿಸ್ಟ್]] – ೨% *** ಉಳಿದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್– ೧೫% ** ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ – ೧೯% ** ಇನ್ನುಳಿದ ಕ್ರಿಸ್ಟನ್– ೧% * ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು – ೨% * ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧೀನವಾಗಿರದ – ೧೫% == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == ರಾಜಧಾನಿ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]]. [[ಚಿತ್ರ:Capitol Madison, WI.jpg|thumb|250px|right|ದಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲ್]] '''ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು''' * ರಾಜ್ಯಪಾಲರು: [[ಜೇಮ್ಸ್ ಡೊಯ್ಲೆ, Jr.]] (ಡಿ * ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್: [[ಬಾರ್ಬರಾ ಲಾಟೊನ್]] (D) * ಅಟೊರ್ನಿ ಜನರಲ್: {0ಜೆ.ಬಿ. ವ್ಯಾನ್ ಹೊಲೆನ್{/0} (R) * ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆ: [[ಡೊಗ್ಲಾಸ್ ಲಾ ಫೊಲ್ಲಿಟ್ಟಿ]] (D) * ಖಜಾನೆ: [[ಡಾನ್ ಮಾರಿ ಸಾಸ್]] (D) * ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ವರಿಷ್ಟಾಧಿಕಾರಿ ಟೊನಿ ಈವರ್ಸ್(ಅಭಿಜಿತ ಕಚೇರಿ) ''ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ'' * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂವಿಧಾನ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ** [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸೆನೆಟ್]] ** [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸುಪ್ರಿಮ್ ಕೋರ್ಟ್]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಿಂದ U.S. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ನಿಯೋಗ]] * [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಕ್ಷೆ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಿಂದ U.S. ಸೆನೇಟರ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿ]] === ರಾಜಕಾರಣ === {| align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:79%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' </td> |- bgcolor="lightgrey" ! ವರ್ಷ ! [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ! [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್]] |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | bgcolor="#fff3f3"|42.31% ''1,262,393'' | bgcolor="#f0f0ff"| '''56.22%''' ''1,677,211'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[೨೦೦೪]] | bgcolor="#fff3f3"|49.25% 1,441,911 | bgcolor="#f0f0ff"|49.25% 1,441,911 |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | bgcolor="#fff3f3"|47.56% ''1,237,279'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''47.83%''' ''1,242,987'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | bgcolor="#fff3f3"|38.48% ''845,029'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''48.81%''' ''1,071,971'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | bgcolor="#fff3f3"| 36.78% ''930,855'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''41.13%''' ''1,041,066'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | bgcolor="#fff3f3"| 47.80% ''1,047,794'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''51.41%''' ''1,126,794'' |} [[ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ|ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಆಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಯುನಿಯನ್ ನ ಬೆಂಬಲಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಜನಾಂಗೀಯ ವಿವಾದಗಳು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜಕಾರಣವು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಲಾ ಫೊಲೆಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಆತನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.ಇವರು ಮೂಲತ: [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು]].ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನೇ ಮರುಪರೀಕ್ಷಿತ [[ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಾದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೯೪೫ರಿಂದಲೂ ರಾಜ್ಯವು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು [[ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರ]] ಮಧ್ಯ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸೆನೆಟರ್ [[ಜೊಯಿ ಮ್ಯಾಕರ್ತಿ]] ೧೯೫೦ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="conant2006">{{cite book|last=Conant|first=James K.|title=Wisconsin Politics and Government: America's Laboratory of Democracy|date=2006-03-01|publisher=[[University of Nebraska Press]]|isbn=0803215487|chapter=1}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿರಿಯ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಎಂದರೆ [[ಟೊಮ್ಮಿ ಥಾಂಪ್ಸನ್]] ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ [[ಎಫ್. ಜೇಮ್ಸ್ ಸೆನ್ ಸೆನ್ ಬ್ರನ್ನರ್, ಜೂ.]];ಪ್ರಮುಖ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ಸ್ ಎಂದರೆ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ಆದ [[ಹೆರ್ಬ್ ಕೊಹ್ಲ್]] ಮತ್ತು [[ರಸ್ ಫಿಂಗ್ ಗೊಲ್ಡ್]],ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್ [[ಮನ್ ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ,|ಮನ್ [[ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ]],<ref name="conant2006"/>]]ಇತ್ಯಾದಿ. ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಇದನ್ನು ಇತ್ಯಾದಿ. ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಇದನ್ನು [[ಬೆನೆಟ್ ಲಾ]] ಮೂಲಕ ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಮೂಲಕ ಸೆಣಸಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರು ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಜರ್ಮನಿಗರು [[ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.ಬೆನೆಟ್ ಲಾ ಗೆ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ]] ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ನಗರಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಸದ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಶಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮತದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಗರ ಈ ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲುಅ ಆರಂಭಿಸಿತೋ ಆಗ ಉಳಿದ ನಗರಗಳು [http://legistar.milwaukee.gov/mattersearch/ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208173029/http://legistar.milwaukee.gov/mattersearch/ |date=2007-02-08 }}ಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಟಿ ಎಂದರೆ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಇದನ್ನು [http://www.usatoday.com/tech/products/cnet/2006-12-01-wired-cities_x.htm ನಂಬರ್ 1ಸಿಟಿ ಎಂದು ಅಲ್ಲದೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸುಮಾರು ೧೮%ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ನಗರಸಭೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಶಕ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಆರು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಲವು ತೋರಿದೆ. ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ನಗರಗಳ ಉಪನಗರಗಳ ವಲಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಕ್ತತೆ ತೋರಿದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ವಲಸಿಗರಾದ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನೇವಿಯನ್ನರ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಕಾರಣ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಗಟ್ಟಿ {{Citation needed|date=October 2008}}ತಳಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ,ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ನ ಸೆನೇಟರ್ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಅವರನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಒಬಾಮಾ೫೬%ರಷ್ಟು ಮತ ಗಳಿಸಿದರು,ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ ಒಲ್ವಎ ಕಾರಣ. ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಕ ಬ್ರೌನ್ ಕೌಂಟಿ(ಹೋಮ್ ಗ್ರೀನ್ ಬೇ)ಮತ್ತುಔಟಾಗ್ಯಾಮಿ ಕೌಂಟಿ(ಹೋಮ್ ಮ್ಟೊ ಅಪ್ಲೆಟನ್ )ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಒಬಾಮಾಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕಿನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಪಡೆದರು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು ೪೨%ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದು ೭೨ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೩ರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಡಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡರು. ಮ್ಯಾಕನ್ ಪಡೆದ ಬಹುಮತದ ಕೆಲವು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ೫೫%ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆರು.(ಫ್ಲೊರೆನ್ಸ್,ಗ್ರೀನ್ ಲೇಕ್,ಒಝೌಕೆ,ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಮತ್ತು ವೌಕೊಶಾ ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಕೌಂಟಿ ಅಧಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು) ಎಲ್ಲಾ ೫೯ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬಾಮಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು,ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನಗರ/ಉಪನಗರ/ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯೆ ಜೊತೆಗೆ ಒಬಾಮಾ ಸಫಲರಾದರು. ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದೆ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.ಮಿನ್ನೊಸೆಟಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{Further|[[Political party strength in Wisconsin]]}} === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಕಾನೂನು ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು === ಕಳೆದ ೧೯೮೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು. ಹೇಗೆ ಆದರೂ ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜಾಹಿರಾತಿನ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆಗ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದು.ಆಗ "ಸ್ವಿಂಗ್ "ಮತ್ತು "ವ್ಯಾಪ್ತಿ" ಗಳು ಈ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶೇಷಗಳು. ಅಲ್ ಗೊರೆ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೫,೭೦೦ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.[[ಜಾನ್ ಕೆರ್ರಿ]] ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೧೧,೦೦೦ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ನ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಈ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ೩೮೧,೦೦೦ ಮತ ಗಳಿಸಿ ೫೬%ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾದರು. ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಪ್ರಬಲ ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.[[ಅಪ್ಲೆಟೊನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸ್ಟೆವ್ ಕಾಗೆನ್]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೮ನೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರು ವೌಕೆಶಾ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನಗರ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಗರವು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ [[ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] [[ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸಹ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೯೬೯ರಿಂದ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗಳ ೭ನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಬೆಂಬಲಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ ಉತ್ತಮ ಅಧಿಕಾರದ ಹೌಸ್ ಅಪ್ರೊಪ್ರಿಯೇಶನ್ ಕಮೀಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ."[[ಫೈಟಿಂಗ್ ಬಾಬ್ "ಲಾ ಫೊಲೆಟ್ಟಿ]], ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಮೂಮೆಂಟ್]] ;ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ [[ಜೊಯಿ ಮ್ಯಾಕರ್ಥಿ]] ಈತ ಕಮ್ಮುನಿಷ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು [[ಸೆನೆಟ್]] ನಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆ ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಇದೆ. * ಆದರೆ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ [[ಸೊಸಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ|ಸೊಸಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾವು]] ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ತೆರನಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಅದು "[[ಕೊಳಚೆ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಸಮಾಜವಾದ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೇ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.(ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.) ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ೧೯೫೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ [[ರೆಡ್ ಸ್ಕೇರ್]] (ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಆತಂಕ)ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ <ref name="smith2003">{{cite journal|last=Smith|first=Kevin D.|date=Spring 2003|title=From Socialism to Racism: The Politics of Class and Identity in Postwar Milwaukee|journal=Michigan Historical Review|volume=29|issue=1|pages=71–95}}</ref> ಕಾರಣವಾದವು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಮೊದಲ ಸಮಾಜವಾದಿ ಮೇಯರ್ [[ಎಮಿಲ್ ಸಿಡೆಲ್]],ಆತ ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ನಗರದ ಚುನಾಯಿತ ಮೇಯರ್,ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಮಾಜವಾದಿ [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಹೋನ್]] ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ೧೯೧೬ರಿಂದ ೧೯೪೦ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದರೆ ಮೂರನೆಯ ಮೇಯರ್ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಪಿ.ಜೆಡ್ಲರ್]] ;೧೯೪೮ರಿಂದ ೧೯೬೦ ವರೆಗೆ ಇದ್ದ. ಸಮಾಜವಾದಿ [[ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ]] [[ವಿಕ್ಟರ್ ಬೆರ್ಜರ್]] ಪದೇ ಪದೇ U.S.ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ,ಆದರೆ ಆತ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಈ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿರೋಧ ಪಡೆದದ್ದು ಆತ [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ|ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದವನ್ನು]] ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ. * [[ವಿಲಿಯಮ್ ಪ್ರೊಕ್ಸ್ ಮೈರ್]] ಎಂಬಾತ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಸೆನೆಟರ್ ಆಗಿದ್ದ,(೧೯೫೭-೮೯)ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಹಲವು ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದ.ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಾದುತ್ತಿರುವ ಪೋಲು ಮತ್ತು ದುಂದು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ ಮೋಸಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆತ ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ. * [[ರಸ್ ಫೆಂಗ್ ಗೊಲ್ದ್]] ಎಂಬಾತ ಒಬ್ಬನೇ ದೆಮೊಕ್ರಾಟ್ [[ಸೆನೆಟರ್]] [[ಪ್ಯಾಟ್ರೊಯಿಟ್ ಕಾಯಿದೆ|ಪ್ಯಾಟ್ರೊಯಿಟ್ ಕಾಯಿದೆಗೆ]] ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದ. * ಸದ್ಯ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನ ದೆಮೊಕ್ರಾಟ್<ref name="bull1999">{{cite news|first=Chris|last=Bull|title=Take a seat - openly lesbian Representative Tammy Baldwin|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877986|work=[[The Advocate]]|publisher=LPI Media|date=1999-02-16|accessdate=2007-03-16|archive-date=2005-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20050625081817/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877986|url-status=dead}}</ref> ಟ್ಯಾಮಿ ಬಾಲ್ಡ್ ವಿನ್ U.S.ನ ಮುಕ್ತ ಸಲಿಂಗ ವರ್ಗದ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ <ref name="bull1999"/> ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. * [[ಗ್ವೆನ್ ಮೂರೆ]] ಎಂಬಾತ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಿಂದ]] U.S.ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಏಕೈಕ ಆಫ್ರಿಕನ್ -ಅಮೆರಿಕನ್ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದು ಬುಶ್ ನ ಆದಳಿತ ಹಾಗು ಇರಾಕ್ ನ ಯುದ್ದವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. GOP ಯ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಲಿದ್ದ ೮ನೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ,ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ನ ಮಾರ್ಕ್ ಗ್ರೀನ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ[[ಜಿಮ್ ಡೊಯಲ್]] ಅವರ ವಿರುದ್ದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಾಂತ ಗ್ರೀನ್ ೮%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಸೋತು ಹೋದ,ಹೀಗಾಗಿ ೩೨ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗವರ್ನರ್ ಡೊಲೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಪಡೆದ. ರಾಜ್ಯ ಸೆನೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಏರಿಕೆ ಪಡೆದರೂ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಐದು ಮತಗಳ ಬಹುಮತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೫೨-೪೬ರ ಅಂತರ ಪದೆದರು,ಹೀಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಆಗಿದ್ದವು. === ತೆರಿಗೆಗಳು === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ]] ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.(ಇದು ಇದು ಐದು [[ಆದಾಯ ಬ್ರಾಕಟ್]] ಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ೪.೬ರಿಂದ ೭.೭೫ರಷ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ [[ಮಾರಾಟ]] ಮತ್ತು[[ಉಪಭೋಗದ ತೆರಿಗೆ]] ಪ್ರಮಾಣವು ೫.೦%ಆಗಿದೆ. ಐವತ್ತೊಬ್ಬತ್ತು ಕೌಂಟಿಗಳು ಮಾರಾಟ/ಉಪಭೋಗದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ೦.೫<ref>{{cite web|url=http://www.revenue.wi.gov/esd/cotax07.html|title=County Sales Tax Distribution-2007|accessdate=2007-03-24|date=2007-03-06|publisher=Wisconsin Department of Revenue|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513134039/http://www.revenue.wi.gov/esd/cotax07.html|url-status=dead}}</ref> ತೆರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ]] ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೌಂಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ೦.೧%ರಷ್ಟು ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.ಇದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಣಗೊಂಡ [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನ [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹಣ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿರುಕಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕರ ವಸೂಲಾತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆಯಾ ಕಿರುಕಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ|ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ನಿಜವಾದ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅಥವಾ ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೇರುವದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ನೊಂದಾವಣಿ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯ ಆದಾಯಗಳು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯಗಳಾಗಿವೆ.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ,ರಜಾಕಾಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು,ಇನ್ನಿತರ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು,ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕರ ವಿಧಿಸುವ ಪದ್ದತಿಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕರವಿಧಿಸಬಲ್ಲ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಸುಂಕ ವಸೂಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರಿಗಾಗಿ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯ ವಿನಾಯತಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಸಂಭವನೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತೆರಿಗೆ ವಿಧುಸುವದಿಲ್ಲ. ಸಮರೂಪದ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಧಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ,ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳ ಆದಾಯ ಮಾಪಕರ ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ [[ಅಮೂರ್ತ ಆಸ್ತಿ]] ಮೇಲೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ]] ವಿಧಿಸುವದಿಲ್ಲ.<ref name="revenue.wi.gov">{{Cite web |url=http://www.revenue.wi.gov/faqs/ise/estate.html#ret3 |title=ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರೆವಿನ್ಯು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722063948/http://www.revenue.wi.gov/faqs/ise/estate.html#ret3 |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಜನವರಿ೧,೨೦೦೮ರವರೆಗೆ [[ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ|ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಫೆಡ್ ರಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ ಕಾನೂನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುತಿತ್ತು,ಆದರೀಗ ಹಲವಾರು ಇಂತಹ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ತಾನೇ <ref name="revenue.wi.gov"/> ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಟೊಲ್ ರಸ್ತೆ]] ಗಳ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ;[[ಹೈವೇ]] ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿಗಳನ್ನು [[ಮೊಟಾರ್ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ|ಮೊಟಾರ್ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Milwaukee at night.jpg|thumb|280px|ದಿ US ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೆಂಟರ್,ಮಿಲ್ಕ್ವಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ನ ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪನ್ನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ $೨೪೦.೪ಬಿಲಿಯನ್ ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೨೧ನೆಯ <ref>http://www.bea.gov/regional/gsp/</ref> ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ತಲಾ ಆದಾಯವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ$೩೫,೨೩೯ಆಗಿತ್ತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಬಹುತೇಕ [[ಉತ್ಪಾದನೆ]],[[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ]] ವಿಭಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು ಕೃಷಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ,ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ಬೇಸಾಯ ಮೂಲದ ಆದಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ನೀಡುವ ವಲಯಗಳು: # [[ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್]] # [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದ್ದತಿ]] # [[U.S. ಅಂಚೆ ಸೇವೆ]] # [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು]] # [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೋಷಗಳ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಇಲಾಖೆ]] # [[ಮೆನಾರ್ಡ್ಸ]] # [[ಕೊಹಲ್ ನ]] # [[ಅಲ್ಟ್ರಾ ಮಾರ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್]] ಅಕಾ [[ರೌಂಡಿ']] # [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ನಗರ]] # [[ಕೊಹ್ಲೆಯರ್ ಕಂಪನಿ]]<ref>{{Cite web |url=http://worknet.wisconsin.gov/worknet/largemp.aspx?menuselection=ed |title=ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್'s ಲಾರ್ಜ್ ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ ಸರ್ಚ್ |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070812171236/http://worknet.wisconsin.gov/worknet/largemp.aspx?menuselection=ed |url-status=dead }}</ref> === ಕೃಷಿ === <ref>ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್.''ಡೇರಿ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ : ೨೦೦೭ ಸಮ್ಮರಿ ''.[http://future.aae.wisc.edu/collection/dairyproductsreport/DairProdSu_2007_13.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325105851/http://future.aae.wisc.edu/collection/dairyproductsreport/DairProdSu_2007_13.pdf |date=2009-03-25 }}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಡೇರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಬೆಣ್ಣೆ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ನಂತರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎರದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಲಾ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.[[ಇದಾಹೊ]] ಮತ್ತು [[ವೆರ್ಮಂಟ್]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ಸ್ಥಾನ <ref name="fmma2002">{{cite news|title=2001 Milk Production|url=http://www.fmmacentral.com/PDFdata/msb0202.pdf|format=PDF|work=Marketing Service Bulletin|publisher=[[United States Department of Agriculture]]|date=February 2002|accessdate=2007-03-16}}</ref> ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Walters">{{cite news| url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=173693| title=Doyle flips decision, puts cow on quarter| last=Walters| first=Steven| work=Milwaukee Journal Sentinel| accessdate=2007-03-30}}</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಪಟ್ಟಿ ಸುತ್ತಿದ ಆಕಳು,ಜೋಳದ ತೆನೆಯ ಕಿವಿ,ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ರಾಜ್ಯದ50ವಿಭಾಗಗಳು]] ವಿನ್ಯಾಸ <ref name="Walters"/> ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಹಸಿರು ಮೇವಿ|ಹಸಿರು ಮೇವಿಗಾಗಿ]] [[ಜೋಳ]][[,ಕ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ರೀಸ್]] ನ [[ಸುವಾಸನಾ ರಸ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನ್ಯಾಪ್ ಬೀನ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಮೊದಲು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಓಟ್]] ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.[[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು]][[,ಗಜ್ಜರಿ|,ಗಜ್ಜರಿಗಳು]] (ಕ್ಯಾರೆಟ್ಸ್ )ಟಾರ್ಟ್ [[ಚೆರೀಸ್]],[[ಮ್ಯಾಪಲ್ ಸಿರಪ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್]] ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಬಲ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದರೆ;[[ಆಸ್ಕರ್ ಮೇಯರ್]],[[ಟೊಂಬ್ ಸ್ಟೊನ್]],ಫ್ರೊಜನ್ ಫಿಜ್ಜಾ,[[ಜೊಹಾನ್ಸೊವಿಲ್ಲೆ]] [[ಬ್ನ್ರಾಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಯುಸೆಂಜರ್ ಸಾಸೇಜ್]] ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್]] ಒಂದೇ ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಮಿಲ್ವೆಕೀ [[ಬೀರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಬ್ರಿವಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ|ಮಿಲ್ಲರ್ ಬ್ರಿವಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗೆ]] ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಕೂರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವ ಮುಂಚೆ ದೇಶದ ಎರಡನೆಯ ಮದ್ಯಸಾರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು., ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು]] [[ಸ್ಲಿಕ್ಟ್ಸ್]] [[ಬ್ಲಾಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪಬಸ್ಟ್]] ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರೆವರೀಸ್ ಆಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದವು. ಇಂದು ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವು ಆರೋಗ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಳ ದೊರಕಿಸುವವರಲ್ಲಿನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಆರೋಗ್ಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೪ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite news| url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=281548| title=Out of steam: Decline of railroad sidetracked hopes of many| last=Schmid| first=John| date=2004-12-06| accessdate=2007-05-18| work=Milwaukee Journal Sentinel| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929133207/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=281548| url-status=dead}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ) {| class="toccolours" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0 0 1em 1em;font-size:95%;clear:right" |- | colspan="2" bgcolor="#ccccff" align="center"| '''''ಬ್ಯಾಜರ್ ರಾಜ್ಯ'' ''' |- | ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ | [[ಬಡ್ಗೇರ್‌]] |- | ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯತೆ<br />ಪ್ರಾಣಿ | [[ದೇರಿ ಹಸು]] |- | ರಾಜ್ಯದ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ: | [[ಬಿಳಿ- ಬಾಲದ ಜಿಂಕೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪಾನೀಯ]]: | [[ಹಾಲು]] |- | ರಾಜ್ಯ ಹಣ್ಣು: | [[ಕ್ರ್ಯಾನ್‌ಬೆರಿ]] |- | ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ | [[ರಾಬಿನ್]] |- | ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ: | [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] |- | ರಾಜ್ಯ ಶ್ವಾನ: | [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಾಟರ್ ಸ್ಪೈನಲ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಮೀನು]]: | [[ಮಸ್ಕೆಲ್ಲುಂಗೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪುಷ್ಪ]]: | [[ವೂಡ್ ವೈಲೆಟ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]: | [[ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್]] |- | ರಾಜ್ಯದ ಧಾನ್ಯ: | [[ಜೋಳ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ]]: | [[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಹನಿ ಬೀ]] |- | [[ರಾಜ್ಯದ ಗುರಿ]]: | ''ಮುಂದುವರಿಕೆ'' |- | [[ರಾಜ್ಯ ಗೀತೆ]]: | "{0 ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಆನ್!{/0}" |- | ರಾಜ್ಯ ವೃಕ್ಷ | [[ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಖನಿಜ]]: | [[ಗಲೆನಾ]] (ಲೀಡ್ ಸಲ್ಫೈಡ್) |- | [[ರಾಜ್ಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು]]: | [[ಕೆಂಪು ಗ್ರಾನೈಟ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಮಣ್ಣು]]: | [[ಆಂಟಿಗೊ ಜೇಡು ಮಣ್ಣು ಹೂಳು ತೆಗೆದದ್ದು]] |- | ರಾಜ್ಯ ನೃತ್ಯ | [[ಪೊಲ್ಕಾ]] |- | ರಾಜ್ಯದ ಸಂಕೇತ <br />ಶಾಂತಿ: | [[ಮುಂಜಾವಿನ ಪಾರಿವಾಳ]] |} === ಸಾರಿಗೆ ಉದ್ಯಮ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳೆಂದರೆ ದಿ [[ಕೊಹ್ಲರ್ ಕಂಪನಿ]], [[ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ಮರೈನ್]], [[ರಾಕ್ ವೆಲ್ ಅಟೊಮೇಶನ್]], [[ಜಾನ್ ಸನ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೊಲ್ಸ್]],[[ಸಿಗ್ರೇವ್ ಫೈರ್ ಅಪಾರ್ಚಸ್]], [[ಪೀರ್ಸ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್]](ಫೈರ್ ಅಪಾರ್ಚುಸ್), [[ಬ್ರಿಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾರ್ಟೊನ್]], [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]], [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಟೂಲ್ ಕಾಂಪನಿ]], [[ಬುಸಿರಸ್ ಇಂಟರನ್ಯಾಶನಲ್]], ಸೂಪರ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊ., [[ಒಶ್ಕೊಶ್ ಟ್ರಕ್]], ಅಂಡ್[[ಹಾರ್ಲಿ -ಡೇವಿಡ್ ಸನ್]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೇಶದಲ್ಲೇ [[ಕಾಗದ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ;ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ [[ಲೇಕ್ ವಿನ್ನೆಬ್ಯಾಗೊ|ಲೇಕ್ ವಿನ್ನೆಬ್ಯಾಗೊದಿಂದ]] [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೪ಕಾಗದ {{convert|39|mi|km}}ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ವಲ್ಯಗಳು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[GE ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ]][[ಎಪಿಕ್ ಸ್ಯ್ಸ್ಟೆಮ್ಸ್]],[[ಟೊಮೊಥೆರಪಿ]]. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ,ಎಂದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಆಕರ್ಷಕ ವಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವರ್ಗದವರ ಮನಾದಕರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೩ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು {{Citation needed|date=September 2009}}ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾದ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್]] ಬಳಿಯ [[ಹೌಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್]] [[,ಬಾರ್ಬೂ|,ಬಾರ್ಬೂನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಸರ್ಕ್ಸಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತವೆ.ಉಳಿದ ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳಾದ [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]],[[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು[[EAA ಒಶ್ಕೊಶ್ ಏರ್ ಶೊ]] ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ನದಿ,ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ಡೋರ್ ಪೆನ್ಯುನ್ ಸುಲಾ]] ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ,[[ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಸುಂದರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿಯು ದೋಣಿ ಚಾಲನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಕೊಲ್ಲಿಗಳು,ಬಂದರುಗಳು ಗ್ರೀನ್ ಬೇನಲ್ಲಿದ್ದು ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರವು ಪೆನ್ಯುನ್ ಸುಲಾ ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನಿಂದಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಆಯಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ರಿ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಮೀನು ಆಹಾರ|ಮೀನು ಆಹಾರವು]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಚಲನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === ಕಳೆದ ಜನವರಿ೧,೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ತೆರಿಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ|ತೆರಿಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹವನ್ನು]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಮೈಕೆಲ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎನಿಮೀಸ್. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು$೧೮ದಶಲಕ್ಷ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ;ಇದರ ಬಹುಪಾಲು ಮೊತ್ತ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಭಾಗದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಹೊರಗಡೆಯೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ;ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ತೆರಿಗೆದಾರರು $೪.೬ದಶಲಕ್ಷ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಕೇವಲ $೫ ದಶಲಕ್ಷ ಮಾತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಆದಾಯ <ref>[http://www.bizjournals.com/milwaukee/stories/2009/03/30/daily29.html "ಕಾಮರ್ಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸೆಂಟಿವ್ ಲಾ " ''ದಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಲ್ ಕಿಯುಲೆ '' ಮಾರ್ಚ್ 31, 2009]</ref> ಬಂದಿದೆ. == ಮಹತ್ವದ ನಗರಸಭೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin-counties-map.gif|thumb|350px|right|ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಕೌಂಟೀಸ್]] .ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ್ನು "ಅಮೆರಿಕಾದ ಡೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ "ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಾಡು ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೬೮%ರಷ್ಟು ಜನರು ನಗರವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ಒಂದ್ಮೂರಾಂಶರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref name="wi2000">{{cite web|url=http://www.doa.state.wi.us/docs_view2.asp?docid=418|title=Number and Percent of Total Population by Urban/Rural Categories for Wisconsin Counties: April 1, 2000|accessdate=2007-03-16|last=Naylor|format=PDF|publisher=State of Wisconsin, Department of Administration|archive-date=2007-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311091426/http://www.doa.state.wi.us/docs_view2.asp?docid=418|url-status=dead}}</ref> ವಾಸವಾಗಿದೆ. [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯು]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತನ್ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಮಿಚಗನ್ ಲೇಕ್ ನ ಗಡಿ ಹೊದಿರುವ ಇದು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಚಾಚಿದೆ.ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಶಿಕ್ಯಾಗೊ, ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿಇಂಡಿಯಾನಾಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು೧೧ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೬೦೨,೦೦೦ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ೨೨ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ <ref name="daviscity">{{cite news|first=Chase|last=Davis|coauthors=Rick Romell|title=City drops out of top 20|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=337561|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|publisher=[[Journal Communications]]|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310214138/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=337561|url-status=dead}}</ref> ನಗರವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿರುವ ನಗರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಗಾಪೊಲಿಸ್]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಗರವು ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಮೊದಲನೆಯದು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳ ನಗರವೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೦,೦೦೦ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನ ಉಪನಗರ [[ಮಿಡಲ್ ಟೊನ್]] ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ "ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಲಿವ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕಾ "ಎಂದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ''ಮನಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್'' ಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣದ ನಗರಗಳ ಸುಂದರ ತಾಣ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರಿನ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಇದರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ನೋಟವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿನ ೧೨ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಸುಮಾರು ೫೦.೦೦೦ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>U.S. ಸೆನ್ಸನ್ ಬ್ಯುರೊ, "ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್-- ಪ್ಲೇಸೆ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್. GCT-T೧-R. ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್"[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2006_EST&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1R_ST9S&amp;-geo_id=04000US55&amp;-format=ST-9&amp;-tree_id=806&amp;-context=gct ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829203218/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2006_EST&-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US55&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct |date=2009-08-29 }}</ref> ಹೊಂದಿವೆ. [[ನಗರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಮಗಳ]] ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.[[ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ಕೌಂಟಿಗಳ]] ಮೂಲಕ [[ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಭಜನೆ|ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. <gallery> File:Appletonskyline.jpg|ಅಪ್ಲೆಟೊನ್ File:Eau Claire - Barstow street looking north ೨೦೦೫.jpg|ಈವು ಕ್ಲೇರ್ File:IMG ೬೩೮೪.JPG|ಗ್ರೀನ್ ಬೇ File:Downtown Janesville.jpg|ಜನೆಸ್ವಿಲೆ File:Kenosha Harborpark ೨.jpg|ಕೆನೊಶಾ File:La Crosse WI from Grandad Bluff.jpg| ಲಾ ಕ್ರೊಸೆ File:Madison Wisconsin ೦೨೧೦.jpg|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ File:Milwaukee_skyline.jpg|ಮಿಲ್ವಾಕಿ File:AlgomaBlvdHistoricDistrictOshkoshWisconsin೧.jpg|ಒಶ್ಕೊಶ್ File:Racine ೦೭೦೬೧೧.jpg|ರೇಸಿನ್ </gallery> == ಶಿಕ್ಷಣ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಚಿಗನ್ ಜೊತೆಗೆ [[ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್]] ನೇತಾರರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್]] ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ "[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಐಡಿಯಾ]]"ದಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ "ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಐಡಿಯಾ"ವು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಹಾದಿ <ref name="nye">{{cite book | last = Rudolph | first = Frederick | authorlink = | coauthors = | title = The American College and University: A History. | publisher = The [[University of Georgia Press]], Athens and London | series = | year = 1990 | doi = | isbn = }}</ref> ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂದು, ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ೨೬ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್]], ಅದರ ಪೂರಕ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್– ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]], ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೧೬-ಕ್ಯಾಂಪಸ್ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್‌ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ]] ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ,ಹೆಸರಾಂತ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಯುಇನ್ವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಅಂದರೆ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್ಟೆ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ]], [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್]], [[ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]], [[ಕೊಂಕೊರಡಿಯಾ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]], [[ಎಜ್ ವುಡ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಬೆಲಿಒಟ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸೇಂಟ್. ನಾರ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜ್]], ಲೇಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು[[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ]], ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.. ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನಿಟೀಸ್ ಎಂದು ಸಂಭೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ಡೇರಿ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಚೀಸ್ ಮೇಕಿಂಗ್]] ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ತೇಜನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ,(ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ [[ಲೈಸನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್|ಲೈಸನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಸ್]] ಗಳಲ್ಲಿ "ಅಮೆರಿಕಾ ಡೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ "ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ,೧೯೪೦ರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಖಾಯಮಾಗಿದೆ.(ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಇದು ಕರೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು) ಚೀಸ್ ಹೆಡ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಚೀಸ್ ಹೆಡ್|ಚೀಸ್ ಹೆಡ್‌ಸ್]] ಎಂಬ ಹ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಮಾರಾಟವೂ ಇಂದು ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ <ref>ಕ್ರಿಸ್ಟೊಪೊಲಸ್, ಮೈಕ್ ಅಂಡ್ ಜೊಸ್ಲೆನ್, ಜಯ್. "ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಟುಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಉಯಿಥ್ ಐಡಿಯ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಲೊಗನ್ ಆನ್ ಪ್ಲೇಟ್" ''ಮಿಲ್ವೀಕೆ ವೆಂಟೆನೆಲ್'' ೧೨-೨೭-೮೫; Page ೫, Part ೧</ref> ಸಂಕೇತವೆನಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅದರ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.[[ಜನಾಂಗೀಯ ಹಬ್ಬಗಳು|ಜನಾಂಗೀಯ [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬಗಳು]] ]]ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಒಕ್ಟೊಬರ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಫೆಸ್ಟಾ ಇಟಾಲಿಯಾನಾ]], ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೆ ಡೇಸ್, [[ಸೆಟೆಂಡೆ ಮೈ]] (ನಾರ್ವೆಯನ್ ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ), ಬ್ರಾಟ್(ವ್ರಸ್ಟ್) ಡೇಸ್ [[ಶೆಬೊಯಗ್ಯಾನ್]], ಚೀಸ್ ಡೇಸ್ Days ಇನ [[ಮೊನ್ರೊಯಿ]] ಮತ್ತು[[ಮೆಕ್ವೊನ್]], ಆಫ್ರಿಕನ್ ವರ್ಲ್ದ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮರ್, [[ಐರಿಶ್ ಫೆಸ್ಟ್]], ಅರಬ್ ಫೆಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಹಲವಾರಿವೆ.. === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Milwaukee Art Museum.jpg|thumb|right|180px|ದಿ ಮಿಲುವಾಕಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesin600.jpg|thumb|180px|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೈಡ್ ರೈಟ್ ನ 's ತಾಲಿಸನ್ ವಸಂತಕಾಲದ ಹಸಿರಲ್ಲಿ,ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್,]] [[ಚಿತ್ರ:Summerfest Pabst Showcase 1994.jpg|right|thumb|180px|ಇಸವಿ 1994ರ ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್ ನ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಸದ್ಯ ಇದನ್ನು ಹಾರ್ಲಿ-ಡೇವಿಡ್ ಸನ್ ರೋಡ್ ಸೈಡ್,ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಲುವುಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಹೋನ್ ಬ್ರಿಜ್ ಗೆ ಅಪ್ರೊಚ್ ರಸ್ತೆ]] [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಸ್ಯಾಂಟಿಗೊ ಕಲಾಟ್ರಾವಾ|ಸ್ಯಾಂಟಿಗೊ ಕಲಾಟ್ರಾವಾನಿಂದ]] ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ಆತ ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಝುವಾಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿ {{convert|200|acre|km2}}ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ [[ವಿಲಾಸ್ ಝೂ]] ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ;ಅಲ್ಲದೇ ವನ್ಯರಕ್ಷಣಾ ತಾಣ [[ಒಲ್ಬ್ರಿಚ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮ್ಯಾಡಿಸಿನ್]] ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಾಅಗುತ್ತದೆ.ಇದೊಂದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ಟಾಲಿಸಿನ್ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಂಥೊನಿ ಪುಟ್ಟ್ ನ್ಯಾಮ್ ಎಂಬಾತನು ೧೯೩೦ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಅದೇ ವರ್ಷದಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೈಡ್ ರೈಟ್]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಜ್ಞ ಇದನ್ನು ಕಾಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ,ಆತ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು [[ರಿಚ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ <ref>[http://www.purecontemporary.com/Interview/article/11 ಪ್ಯುರ್ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಇಂಟ್ ರಿವ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181448/http://purecontemporary.com/Interview/article/11 |date=2007-10-12 }} ಉಯಿಥ್ ಆಂಥೊನಿ ಪುಟ್ಟ್ ನಮ್</ref> ತಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ನ [[ತಾಲಿಸಿನ್]] ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್ ನ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು ರೈಟ್ಸ್ ನ ಸಾವಿನ ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ತಾಲಿಸಿನ್ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. === ಸಂಗೀತ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶೀಯ ಸಂಗೀತದ ಹಬ್ಬಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಮಿಲ್ಲರ್ ಲೈಟ್ (ನಿಂದ) [[ಕಂಟ್ರಿ ಫೆಸ್ಟ್]], ಬಡ್ ಲೈಟ್ ನಿಂದ ಕಂಟ್ರಿ ಜಾಮ್ USA, ದಿ ಕೂರ್ಸ್ ಹೊಡಾಗ್ ಕಂಟ್ರಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಪೊರ್ಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಕಂಟ್ರಿ ಥಂಡರ್ USA ಇನ್ ಟ್ವಿನ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಫೊರ್ಡ್ ನಿಂದ ಕಂಟ್ರಿ USA. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು]] [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸುವ "ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ "(ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಒಳಗಿನ ಲೇಕ್ ಫ್ರಂಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಹೆನ್ರಿ ಮೇಯರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬದ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಎರಡೂ [[ಲೇಕ್ ನೆಬಾಗ್ಯಾಮೊನ್]] ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರದೇಶ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರದೇಶ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮವು]] ವಾರ್ಷಿಕ WAMI ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ;ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಮದ್ಯಸಾರ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಟಾವರಿನ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ,ಅಲ್ಲದೇ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ|ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು]] DUI ನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ.ಅದು ಸದ್ಯ BAC ೦.೧೦ to ೦.೦೮ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.(ಕೇವಲ ಫೆಡ್ರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಭಾವದ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಿಣಾಮ)ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮದ್ಯಸಾರದ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ನಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. "ವೇಸ್ಟೆಡ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ "ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಜರ್ನಲ್ ಸೆಂಟಿನೆಲ್]]'' ಈ ಅಂಶವನ್ನು <ref>[http://www.jsonline.com/news/30565984.html "ವೇಸ್ಟೆಡ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ " ಹೋಮ್ ಪೇಜ್]</ref> ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜರ್ಮನ್ ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು (ಸುದೀರ್ಘ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆ)ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬದುಕಿಗೆ ಇಂಬು ಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ''ಜರ್ನಲ್ ಸೆಂಟಿನಲ್'' ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇದನ್ನು {{Citation needed|date=October 2009}}ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವದಿಲ್ಲ. == ಮನರಂಜನೆ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ನ ಸುಂದರ್ ಭೂಚಿತ್ರಣವು ಹೊರಭಾಗದವರಿಗೆ ರಜಾದ ಮಜಾ ಕಳೆಯುವ ಉತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಆಟಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಕಿಯಿಂಗ್,ಐಸ್ ಫಿಶಿಂಗ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ನೊ ಮೊಬೈಲ್ ಡರ್ಬೀಸ್]] ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಣದ ದೊಡ್ದ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ನೀರು {{convert|11188|sqmi|km2}}ತಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ(ಅಲಾಸ್ಕಾ, [[ಮಿಚಿಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೊರಿಡಾ]]. ಹೊರಾಂಗಣದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಣಿಯೆಂದರೆ [[ವ್ಹೈಟ್ ಟೇಲ್ ಡೀರ್]] ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ೬೦,೦೦೦ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ನ್ನು <ref name="wdnr2008">{{cite press release|title=A Chronology Of Wisconsin Deer Hunting From Closed Seasons To Antlerless Permits|publisher=[[Wisconsin Department of Natural Resources]]|date=2005-11-12|url=http://www.dnr.state.wi.us/org/caer/ce/news/rbnews/2005/111205scr4.htm|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070211061345/http://www.dnr.state.wi.us/org/caer/ce/news/rbnews/2005/111205scr4.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಇಲಾಖೆ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಇಲಾಖೆಯು]] ಜಿಂಕೆಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣತಿ ಮಾಡಿದೆ.ಅಂದರೆ ಇದು ೧.೫ದಿಂದ ೧.೭ದಶಲಕ್ಷದ ವರೆಗೆ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತ್ತು. == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಲೀಗ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ತೋರುತ್ತದೆ:ಫೂಟ್ಬಾಲ್,ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಲ್ಯಾಂಬಿಯು ಫೀಲ್ಡ್]] ಮೈದಾನವು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್]] ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅವರುಗಳು ಲೀಗ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ NFL ನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಗಿದ್ದಾರೆ.NFL ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ನಗರದ ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಗೆ "USAದ ಟೈಟಲ್ ಟೌನ್ "ಎಂಬ ನಾಮವಾಚಕವೂ ಇದೆ.<ref name="ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ">ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್, Inc., [http://www.packers.com/fan_zone/faq/ ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318031051/http://www.packers.com/fan_zone/faq/ |date=2010-03-18 }}, ಅಂದರೆ ಫೆಬ್ ನಲ್ಲಿ. ೨೮, ೨೦೧೦.</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಾದರೂ ೧೨ NFL ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.ಮೊದಲ ಎರಡು AFL-NFL ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]] ನ [[I|Iಮತ್ತು]][[II]]) ಹಾಗು[[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XXXI|ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XXXIನ್ನು]] ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಯ ಬೆಂಬಲ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಸುಮಾರು ೮೧,೦೦೦ಜನರು ಲ್ಯಾಂಬಿಯು ಫೀಲ್ಡನಲ್ಲಿಆ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದು ಟಿಕೆಟ್ <ref name="ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ"/> ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಿಲ್ವಿಕೀ ಬ್ರೆವರ್ಸ್]] ಎಂಬ ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿನ]] [[ಮಿಲರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿಆಟವಾಡಿತು,ಇದು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ]] ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಟಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.. ಬ್ರೆವರ್ಸ್ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು,ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟವಾಡಿ ನಂತರ ಅವರು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೀಗ್]] ಗೆ ಹೋದರು. [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ನಿನ]] [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಬಕ್ಸ್]] ನವರು [[ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೋಮ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ದಿ ಬಕ್ಸ್ NBA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಕಿರಿಯ ಲೀಗ್ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ (ದಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟಿಂಬರ್ ರಾಟಲರ್ಸ್]],[[ಅಪ್ಪ್ಲೆಟೊನ್]] ಮತ್ತು ಎ ಕ್ಲಾಸ್ ಅ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ಸ್ ನ ದಿ [[ಬೆಲೊಟ್ ಸ್ನಾಪರ್ಸ್]] )ಇತ್ಯಾದಿ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ[[,ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಮಲ್ಲರ್ಡ್ಸ್]],ದಿ [[ಲಾ ಕ್ರೊಸೆ ಲಾಗರ್ಸ್]],ದಿ [[ಈವು ಕ್ಲೇರ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್]],ದಿ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಬುಲ್ಲ್ ಫ್ರಾಗ್ಸ್]],ಮತ್ತು ದಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ನಾರ್ಥ್ ಉಡ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ನ ಉಡ್ ಚಕ್ಸ್ ಇದು ಕಾಲೇಜಿಯಟ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸಮ್ಮರ್ ಲೀಗ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ನ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದೆ: ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವೂಲ್ಫ್ ಪ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಬೊನೆಕ್ರಶರ್ಸ್]] ಎರಡೂ [[CIFL|CIFLನಲ್ಲಿವೆ]]; ಹಾಗೂ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಬ್ಲಿಜರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಐರನ್]] ಇವೆರಡೂ [[AF2|AF2ನಲ್ಲಿವೆ]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ನ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಯುನ್ವರ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮ್ಯಾದಿಸನ್]] ನ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್]] ತಂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ತರಬೇತುದಾರ [[ಬ್ಯಾರಿ ಅಲ್ವರೆಜ್]] ಬ್ಯಾಜರ್ ರನ್ನು ಮೂರು [[ರೊಸ್ ಬೌಲ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್ ಅಲ್ಲದೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಬ್ಯಾಕ್ ವಿಜಯವನ್ನು `೧೯೯೯-೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಜರ್ ನ ಪುರುಷರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[1941|1941ರಲ್ಲಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೈಟಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.ಇದೇ ಎರಡನೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಿಪ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ನ [[ಫೈನಲ್ ಫೋರ್]] ನ್ನು [[2000|2000ರಲ್ಲಿ]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಬ್ಯ್ತಾಜರ್ಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೋಡಿ ೨೦೦೬ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಮಹಿಳೆ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಹಾಗು [[ಪುರುಷರ]] ಹಾಕಿ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು. [[ಬಿಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ ಫರೆನ್ಸ್]] ನ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್]] [[ಗೊಲ್ಡನ್ ಈಗಲ್ಸ್]] ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ [[ಪುರುಷ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಟೀಮ್]] [[ಅಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಗೆರ್]],ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ [[1977]] ರಲ್ಲಿNCAA ನ್ಯಾಶನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ತಂಡ ಫೈನಲ್ ಫೋರ್ ಗೆ ತಲುಪಿತು [[2003]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೂಡಾ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೇಸ್ ಟ್ರಾಕ್ ಎನಿಸಿದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಅಲ್ಲಿಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಫೇರ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ವಕೀ ಮಿಲೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.ಇಂಡಿ ೫೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಖ್ಯಾತಿ {{Citation needed|date=September 2009}}ಗಳಿಸಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Main|Outline of Wisconsin}} * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂಬಂಧಿತ-ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{clear}} == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ಬಾರೊನ್, ಮೈಕೆಲ್ ಅಂಡ್ ರಿಚರ್ದ್ E. ಕೊಹೆನ್. ''ದಿ ಅಲ್ಮ್ಯಾನಿಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, ೨೦೦೬'' (೨೦೦೫) * ಕರೆಂಟ್, ರಿಚರ್ಡ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ :ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿ'' (೨೦೦೧) * ಗಾರಾ, ಲಾರಿ. ''ಎ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್'' (೧೯೬೨) * ಹೊಲ್ಮ್ಸ್, ಫ್ರೆಡ್L. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ '' (೫ vols., ಶಿಕಾಗೊ, ೧೯೪೬), ವಿವರ ಪಾಪುಲರ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಅಂಡ್ ಮೇನಿ ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ * ನೆಸ್ ಬಿಟ್, ರಾಬರ್ಟ್ C. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿ'' (rev. ed. ೧೯೮೯) * ಪೀರ್ಸ್, ನೇಲ್. ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ'' (೧೯೮೦) * ಕವಾಲಿಫ್, ಮಿಲೊ ಎಂ. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್, ಇಟ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಪೀಪಲ್, ೧೬೩೪–೧೯೨೪'' (೪ vols., ೧೯೨೪), ವಿವರ ಪಾಪುಲರ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ&amp; ಬಯೊಗ್ರಾಫಿಸ್ * ರಾನಿಯೆ, ವಿಲಿಯಮ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್'' (೧೯೪೦) * ರಾಬಿನ್ ಸನ್, ಆರ್ಥರ್ H. and J. B. ಕಲ್ವ್ಸರ್, eds., ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ವ್ಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' (೧೯೭೪) * ಸಿಸನ್ , ರಿಚರ್ದ್, ed. ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಿದ್ ವೆಸ್ಟ್: ಎನ್ ಇಂಟೆರ್ ಪ್ರಿಟೇಟಿವ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ'' (೨೦೦೬) * ವೊಗ್ಲೆರ್, I. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ '' (೧೯೮೬) * ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ಫ್ರಾಫರೆಸ್' ಗಿಲ್ದ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್ 'ನ ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್: ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ '' (೨೦೦೨) * ವರ್ಕ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಬ್ಯಾಜರ್ ಸ್ಟೇಟ್'' (೧೯೪೧) ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ವಿವರಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ '' [[ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್|ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬುಕ್ಸ್ನೋಡಿ'' == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks}} * [http://www.nationalatlas.gov/printable/images/pdf/reference/pagegen_wi.pdf ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ಎಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟ್ಸ್.ಗವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002000516/http://www.nationalatlas.gov/printable/images/pdf/reference/pagegen_wi.pdf |date=2012-10-02 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55000.html U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303055517/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55000.html |date=2013-03-03 }} * [http://www.wisconsin.gov/ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ] * [http://www.wisconsin.gov/state/core/wisconsin_state_symbols.html ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಿಂಬಾಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112222837/http://www.wisconsin.gov/state/core/wisconsin_state_symbols.html |date=2010-01-12 }} * [http://www.legis.state.wi.us/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್ಸ್] * [http://www.wicourts.gov/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/WI.htm ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109200730/http://ers.usda.gov/StateFacts/WI.htm |date=2012-01-09 }} * [http://www.lmhscscorecard.com/sc/brief.cgi?s=1 ವಿನ್ಸ್ಕೊನ್ ಹೆಲ್ಥ್ ಅಂಡ್ ಡೆಮೊಗ್ರಾಫ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511063816/http://www.lmhscscorecard.com/sc/brief.cgi?s=1 |date=2008-05-11 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WI ಎನರ್ಜಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಫಾರ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ - ಎಕನಾಮಿಕ್, ಎನ್ವಾಯರ್ ಮೆಂಟಲ್, ಅಂಡ್ ಎನರ್ಜಿ ಡಾಟಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229213558/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WI |date=2010-12-29 }} * [http://www.wisconsinhistory.org/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |date=2005-10-28 }} * [http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ನ 's ನೇಮ್ : ವ್ಹೇರ್ ಇಟ್ ಕೇಮ್ ಫ್ರಾಮ್ ಅಂಡ್ ವಾಟ್ ಇಟ್ ಮೀನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |date=2005-10-28 }} * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/WI ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ] ಫ್ರಾಮ್ ದಿ [http://uwdc.library.wisc.edu/ UW ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ] * [http://www.wisconsinhistory.org/whi/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಇಮೇಜಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101154220/http://www.wisconsinhistory.org/whi/ |date=2008-11-01 }} * [http://faculty.uwstout.edu/shiellt/freespeech1/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಪೀಚ್ ಲೆಗಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515184143/http://faculty.uwstout.edu/shiellt/freespeech1/ |date=2007-05-15 }} * [http://www.misspronouncer.com/ ಮಿಸ್ ಪ್ರೊನನ್ಸರ್ ], ಪ್ರೊನೌನ್ಸೇಶನ್ ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಎವರಿಥಿಂಗ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್. * [http://www.travelwisconsin.com ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೂರಿಸಮ್] * [http://wisconsinology.blogspot.com/ ವಿಸ್ಕೊ ನಾಲಾಜಿ ಬ್ಲಾಗ್] * {{wikivoyage|Wisconsin}} * [http://wisconsin.hotelsin.tel/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹೊಟೆಲ್ ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026183107/http://wisconsin.hotelsin.tel/ |date=2009-10-26 }} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Wisconsin}} {{Geographic Location |Centre = Wisconsin |North = [[Lake Superior]] |Northeast = [[Michigan]] |East = [[Lake Michigan]] |Southeast = |South = [[Illinois]] |Southwest = [[Iowa]] |West = [[Minnesota]] |Northwest = }} {{Wisconsin|expand}} {{United States}} {{succession | preceded = [[Iowa]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on May 29, 1848 (30th) | succeeded = [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]] }} {{Coord|44.5|N|89.5|W|region:US-WI_type:adm1st_scale:3000000|display=title}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1848ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] 5dn9wjfvoaomf9sph2yujgkr6a43qo4 0 23455 1372670 1366569 2026-05-03T23:01:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372670 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Obvious water pollution.jpeg|thumb|300px|right|ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದಾಗಿರಬಹುದಾದರೂ, ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಹುಡಿಯರಾಶಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕವೇಳೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳೇ ಬಹುಪಾಲು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.]] '''ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯ''' ವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, [[ಕಣಗಳು]], ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಕೃಷಿಸಂಬಂಧಿ ಹಾಗೂ ಗೃಹಸಂಬಂಧಿ [[ತ್ಯಾಜ್ಯ]], ಗದ್ದಲ ಅಥವಾ ಹರಡುವ [[ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಜೀವಿಗಳ]] ಸಾಗರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲಗಳು ಭೂಮಿಮೂಲದ್ದಾಗಿವೆ. ಮಾಲಿನ್ಯವು ಅನೇಕವೇಳೆ ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ [[ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]] ಹಾಗೂ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾರಿಬಂದ ಹುಡಿಯರಾಶಿಗಳಂತಹಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಲ್ಲದ ಮೂಲ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಪುಟ್ಟ ಕಣಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಪ್ಲವಕ]] ಹಾಗೂ [[ಜಲತಳ ಜೀವಿ]]ಗಳು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂಚಯಿತ ಅಥವಾ [[ಸೋಸುಕ ಆಹಾರಸೇವನೆ]]ಯವು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳು ಸಾಗರ [[ಆಹಾರ ಸರಪಣಿ]]ಗಳೊಳಗೆ [[ಊರ್ಧ್ವಮುಖವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹ]]ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಕಣಗಳು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುವಂತಹಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಗಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಅಳಿವೆಗಳನ್ನು]] [[ಆಮ್ಲಜನಕರಹಿತ]]ವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು ಸಂಯೋಜಿತವಾದವೆಂದರೆ, ಅವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ [[ಆಹಾರ ಜಾಲ]]ಗಳಿಂದ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ, ಈ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳು ನವವಿಕೃತಿಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಡೀ ಆಹಾರ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲವು. [[ವಿಷಕಾರಿ ಲೋಹ]]ಗಳೂ ಕೂಡಾ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಆಹಾರ ಜಾಲಗಳೊಳಗೆ ಸೇರಬಲ್ಲವು. ಜೀವದ್ರವ್ಯ, ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವರ್ತನೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದು ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಆಹಾರ ಸೇವನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮೀನುಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಮೀನುಗಳ ಹೈಡ್ರೋಲೈಸೇಟ್‌]] ಅಂಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳು ಭೂವಾಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ನಂತರ ಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೀರೋತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. {{TOCleft}} {{clear}} == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:MARPOL 73-78 signatories.png|thumb|350px|right|ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲಿನ MARPOL 73/78 ಒಪ್ಪಂದದ/ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸಹಭಾಗಿಗಳು]] ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ. 1950ರ ದಶಕದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಅನೇಕ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು/ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಮುದ್ರ ಕಾನೂನು/ಲಾ ಆಫ್‌ ಸೀ]] ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಆತಂಕ ತರುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಗರಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತವೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಅಪರಿಮಿತವಾದ, ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಅನಪಾಯಕಾರಿಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂದೇ ನಂಬಿದ್ದರು.. 1950ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ 1960ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, [[ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಕಮಿಷನ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ದೂರ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ, [[ವಿಂಡ್‌ಸ್ಕೇಲ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಕಮೀಷರಿಯೆಟ್‌ ಅ ಲ'ಎನರ್ಜೀ ಅಟಾಮಿಕೇ]]ಯು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌‌ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಶಿ ಹಾಕುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದವು. ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌‌ ಸಮುದ್ರ ವಿವಾದದ ನಂತರ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ಕೌಸ್ಟಿ]]ಯು ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಅಭಿಯಾನದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟರು. 1967ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ [[ಟಾರ್ರೆ ಕ್ಯಾನ್ಯನ್‌]]ನ ಅಪಘಾತ/ಘರ್ಷಣೆಯ ಹಾಗೂ 1969ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ದೂರತೀರದಲ್ಲಿ [[ಸಾಂಟಾ ಬಾರ್ಬರಾ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆ]]ಗಳ ನಂತರ, ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ [[ಮಾನವ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ 1972ರ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಲಂಡನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ/ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳ ರಾಶಿಹಾಕುವಿಕೆಯಿಂದಾಗುವ, ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಯುವ ಒಪ್ಪಂದ]]ವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ/ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ವು ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಡುವ(ಕಪ್ಪು) ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ(ಬೂದು) ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಸೈಯನೈಡ್‌ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಮಟ್ಟದ ವಿಕಿರಣಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ ಒಪ್ಪಂದವು/ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಚೆಲ್ಲಲಾಗುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಒಳಚರಂಡಿನಾಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುವ ದ್ರವಗಳಂತಹಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನುಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>ಹ್ಯಾಂಬ್ಲಿನ್‌‌, ಜಾಕೋಬ್‌‌ ಡಾರ್ವಿನ್‌ (2008) ''ಪಾಯ್ಸನ್‌‌ ಇನ್‌‌ ದ ವೆಲ್‌ : ರೇಡಿಯೋಆಕ್ಟೀವ್‌‌ ವೇಸ್ಟ್‌‌‌ಸ್‌‌ ಇನ್‌‌ ದ ಓಷನ್ಸ್‌‌‌ ಅಟ್‌‌ ದ ಡಾನ್‌‌ ಆಫ್‌‌ ದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್‌‌ ಏಜ್‌‌.'' ರುಟ್‌‌ಗರ್ಸ್‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 978-0-8135-4220-1</ref> == ಮಾಲಿನ್ಯದ ಹಾದಿಗಳು == {{seealso|Water pollution#Transport and chemical reactions of water pollutants}} [[ಚಿತ್ರ:Nrborderborderentrythreecolorsmay05-1-.JPG|thumb|left|ಸೆಪ್ಟಿಕ್‌ ನದಿ.]] ನಮ್ಮ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಆದಾನಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಪಟಿನ್‌‌ (n.d.) ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಾಗರದ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಆದಾನಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು : ನೇರವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ತಂದು ಸುರಿಯುವಿಕೆ, ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹರಿದುಹೋಗುವುದು, ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ. ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ [[ಕಲ್ಮಶಗಳ]] ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ದಾರಿಯೆಂದರೆ ನದಿಗಳು. ಸಾಗರಗಳಿಂದ ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯು ಅವಕ್ಷೇಪನದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುವುದು. ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದು ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ನೀರು ತನ್ಮೂಲಕ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು. [[ಸ್ಟೇಟೆನ್‌ ದ್ವೀಪ]]ದ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಹಡ್ಸನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯ [[ರಾರಿಟಾನ್‌]] ನದಿಗಳು, [[ತೇಲುವ ಜೀವರಾಶಿ]]ಗಳು ([[ಕೋಪೆಪಾಡ್‌]]ಗಳು) ಮುಕ್ತ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸ]]ದಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮೂಲ ಸ್ರೋತಗಳಾಗಿವೆ. ತೀರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ನೀರು ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಸೋಸುಗ-ಸೇವಕಗಳ ([[ಕೋಪೆಪಾಡ್‌]]ಗಳು) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗ್ರಹವು ಈ ನದಿಗಳ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿರದೇ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 70 ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ನಗರ]]ಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. [[ಪ್ಲವಕಗಳು]]{{Ref|Gerlach}} ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳನ್ನು ಹೀರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲದಿನಗಳ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ [[ಪ್ರಧಾನಮೂಲ]] ಅಥವಾ [[ಅಪ್ರಧಾನ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯ]]ವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ, ಹಾಗೂ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ರೋತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಆ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಚರಂಡಿನೀರು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು. ಇಂತಹಾ ಮಾಲಿನ್ಯವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟ-ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹಾಗೂ ವಿಕೇಂದ್ರಿತ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಉಂಟಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಪ್ರಧಾನ ಮೂಲ ಮಾಲಿನ್ಯವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ [[ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]] ಹಾಗೂ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹಾರಿಬಂದ [[ಹುಡಿಯರಾಶಿ]]ಗಳಂತಹವು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. {{clear}} === ನೇರ ವಿಸರ್ಜನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Rio tinto river CarolStoker NASA Ames Research Center.jpg|thumb|right|ರಿಯೋ ಟಿಂಟೋ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲ ಗಣಿ ಒಳಚರಂಡಿ.]] {{seealso|Sewerage|Industrial waste|Environmental issues with mining}} ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ನದಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ನಗರಗಳ [[ಚರಂಡಿವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ]] ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅಪಾಯಕಾರಿ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ತಾಮ್ರ, ಚಿನ್ನ. etc.,ಗಳ ಒಳನಾಡಿನ [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಾಗಿದ್ದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಲುಪುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹವಳದ ಹುಳುಗಳ [[ಜೀವನ ಇತಿಹಾಸ]] ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಬಲ್ಲಂತಹಾ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವಾದ [[ತಾಮ್ರ]]ದಂತಹಾ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿತವಾಗುವ ಕೆಲ ಖನಿಜಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite web|author=Emma Young|year=2003|title=Copper decimates coral reef spawning|url= http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn4391|accessdate=26 August 2006}}</ref> ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಪರಿಸರ ಪೂರಕವಾಗದಿರುವಿಕೆಯ ಅಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು USನ ಪಶ್ಚಿಮ ಖಂಡಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದ 40%ಗೂ ಮೀರಿದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲ ತೊರೆಗಳನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಮಲಿನಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Environmental Protection Agency | title = Liquid Assets 2000: Americans Pay for Dirty Water | url=http://www.epa.gov/water/liquidassets/dirtywater.html | accessdate = 2007-01-23}}</ref> ಈ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. === ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು === {{main|Surface runoff}} {{seealso|Urban runoff|Stormwater}} ಕೃಷಿಯಿಂದುಂಟಾಗುವ [[ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]], ಹಾಗೂ [[ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]] ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆನಿರ್ಮಾಣ, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಮಹಾದ್ವಾರಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂದರುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಾಗುವಂತಹಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವುಗಳು, ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲ, ಸಾರಜನಕ, ರಂಜಕ ಹಾಗೂ ಖನಿಜಪೂರಿತ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಖನಿಜ-ಪೂರಿತ ನೀರು ತೆಳು ತಿರುಳಿನ ಪಾಚಿ/ಶೈವಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಪ್ಲವಕಗಳನ್ನು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ [[ಶೈವಲ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ/ಆಲ್ಗಲ್‌ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಆಮ್ಲಜನಕ ರಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಮೂಲವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಪಗೆಟ್‌ ಜಲಸಂಧಿ]]ಯೊಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಶತ 75ರಷ್ಟು ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲುಹಾಸಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಡ್ರೈವ್‌ವೇಗಳು, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳು, ಅಂಗಳಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವ [[ರಭಸದ ನೀರು]] ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ. [http://www.ecy.wa.gov/Programs/wq/pstoxics/index.html “ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌‌ ಟಾಕ್ಸಿಕ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಪಡ್ಗೆಟ್‌ ಸೌಂಡ್‌, ಫೇಸ್‌ 2: ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿಂಪಲ್‌ ನ್ಯೂಮರಿಕಲ್‌ ಮಾಡೆಲ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302010119/http://www.ecy.wa.gov/programs/wq/pstoxics/index.html |date=2017-03-02 }}, 2008</ref> === ಹಡಗು ಮಾಲಿನ್ಯ === {{main|Ship pollution}} {{see also|Ballast water discharge and the environment}} [[ಚಿತ್ರ:Ship pumping ballast water.jpg|thumb|left|ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಹಡಗೊಂದು ನಿಲುಭಾರ ನೀರನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದೆ.]] ಹಡಗುಗಳು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. [[ತೈಲ ಸೋರಿಕೆಗಳು]] ವಿಧ್ವಂಸಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, [[ಕಚ್ಚಾತೈಲ]]ದ ಘಟಕಗಳಾದ [[ಪಾಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಅರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ಸ್‌]] (PAHಗಳು), ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಮಡ್ಡಿಯ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="Panetta">ಪನೆಟ್ಟಾ, LE (ಅಧ್ಯಕ್ಷ) (2003) ''ಅಮೇರಿಕಾಸ್‌'‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ಓಷನ್ಸ್‌‌: ಚಾರ್ಟಿಂಗ್‌ ಎ ಕೋರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸೀ ಚೇಂಜ್‌'' [ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ, CD] ಫ್ಯೂ ಸಾಗರಗಳ ಸಮಿತಿ.</ref> [[ಬೃಹತ್‌ ಸಾಗಣೆಹಡಗುಗಳ]] ಸರಕುಸಾಗಣೆ ಅವಶೇಷಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯು ಬಂದರುಗಳನ್ನು, ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಗರಗಳನ್ನೂ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಡಗುಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿದೇಶೀ ಹಾಗೂ ದೇಶೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಅಂತಹುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ [[ಧಾರಕ ಹಡಗು]]ಗಳು 10,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಧಾರಕಗಳನ್ನು]] ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ).<ref>{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2001/06/0619_seacargo.html |title=Lost Sea Cargo: Beach Bounty or Junk? |accessdate=2008-04-08 |date=19 June 2001 |author=Janice Podsada |publisher=National Geographic News}}</ref> ಹಡಗುಗಳು [[ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯ]]ದ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ನಿಲುಭಾರ]] ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರು ಹಾನಿಕಾರಕ [[ಪಾಚಿ/ಶೈವಲಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ [[ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜೀವಜಾತಿಗಳನ್ನು]] ಹರಡಬಲ್ಲವು.<ref name="Meinesz">ಮೇಯ್ನೆಜ್‌, A. (2003) [http://www.pbs.org/wgbh/nova/algae/impact.html ಡೀಪ್‌ ಸೀ ಇನ್‌ವೇಷನ್‌‌: ದ ಇಂಪಾಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌‌ ಇನ್‌ವ್ಯಾಸಿವ್‌ ಸ್ಪೀಷಿಸ್‌] PBS: NOVA. ಪಡೆದಿದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 26, 2009</ref> ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುವ [[ನಿಲುಭಾರ ನೀರು]] ಬೇಡದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕಪ್ಪು, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಜೋವ್‌ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ [[ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ]] ಶುದ್ಧಜಲವಾಸಿ ಜೀಬ್ರಾ ಪಟ್ಟೆಗಳ ಚಿಪ್ಪುಜೀವಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸರೋವರಗಳಿಗೆ ನಿಲುಭಾರ ನೀರಿನ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಗರಾಂತರ ಸಂಚಾರಿ ಹಡಗುಗಳಿಂದ ಬಹುಶಃ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ.<ref>ಆಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಇನ್‌ವ್ಯಾಸಿವ್‌ ಸ್ಪೀಷಿಸ್‌. ಎ ಗೈಡ್‌ ಟು ಲೀಸ್ಟ್‌‌-ವಾಂಟೆಡ್‌ ಆಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌. 2001. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [http://www.wsg.washington.edu/mas/pdfs/leastwanted.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725040002/http://www.wsg.washington.edu/mas/pdfs/leastwanted.pdf |date=2008-07-25 }}</ref> ಮೇಯ್ನೆಜ್‌ರವರ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದೇ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜೀವಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ದುರದೃಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ನಿರಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುವ [[ಲೋಳೆಮೀನು]]. ಶಿಖೆಯುಳ್ಳ ಲೋಳೆಮೀನಿನ ತಳಿಯಾದ ''[[ನೆಮಿಯೋಪ್ಸಿಸ್‌ ಲ್ಯೇಡ್ಯೈ]]'' , ಈಗ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆಯೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಅಳಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೂಡಿವೆ. ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ 1982ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಹಾಗೂ ಹಡಗೊಂದರ ನಿಲುಭಾರ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲೋಳೆಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಲ್ಲದೇ 1988ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಮತ್ಸ್ಯೋದ್ಯಮ]]ದ ಮೇಲೆ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. “[[ಆಂಚೊವಿ]] ಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣವು 1984ರ 204,000 ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 1993ರಲ್ಲಿ 200 ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದರೆ ; [[ಸ್ಪ್ರಾಟ್‌]] ಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣವು 1984ರಲ್ಲಿನ 24,600 ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 1993ರಲ್ಲಿ 12,000 ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ; [[ಕುದುರೆ ಬಂಗಡೆಮೀನು]] 1984ರಲ್ಲಿನ 4,000 ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 1993ರಲ್ಲಿನ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಳಿಯಿತು.”<ref name="Meinesz"/> ಲೋಳೆಮೀನುಗಳು ಮೀನು ಲಾರ್ವಾಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ [[ತೇಲುವ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು]] ನಿಶ್ಶೇಷಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹಠಾತ್‌ ಕುಸಿತ ಕಂಡಿರುವುದಾದರೂ, ಅವು [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಬಿಗಿಹಿಡಿತವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಡಿಲಿಸಿಲ್ಲ. [[ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ತಳಿಗಳು]] ಒಮ್ಮೆ ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವಲ್ಲದೇ ಹೊಸ ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನೂ ಹರಡುವಿಕೆ, ಹೊಸದಾದ [[ವಂಶವಾಹಿ]] ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು, ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಗಳನ್ನು]] ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದಂತಹಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ತಳಿಗಳೇ US ಒಂದರಲ್ಲೇ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು $138 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆದಾಯನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿವೆ.<ref name="pimental">{{cite journal |last=Pimentel |first= D. |authorlink= |coauthors= R. Zuniga and D., Morrison |year= 2005 |title=Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States. |journal=Ecological Economics |volume=52 |issue= |pages=273–288 |id= |url= |accessdate= |quote= }}</ref> {{clear}} === ವಾತಾವರಣದ ಮಾಲಿನ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Barbadosdustgraph.gif|thumb|right|ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಧೂಳನ್ನು ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಫ್ಲಾರಿಡಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅನೇಕ ಹವಳಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಗ್ರಾಫ್‌ <ref>ಹವಳದ ಅಳಿವಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಧೂಳು: ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌‌ ಡಸ್ಟ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ : 1965-1996 US ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ. ಪಡೆದಿದ್ದು 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009.</ref>]] ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ದಾರಿಯೆಂದರೆ ವಾತಾವರಣ. [[ಭೂಭರ್ತಿ]] ಹೂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಚೀಲಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹರಡುವ ಧೂಳು ಹಾಗೂ ಹುಡಿಯರಾಶಿಗಳು ಸಮುದ್ರದೆಡೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹರಡುವಿಕೆ. [[ಸಹಾರ]]ದಿಂದ ಏಳುವ ಧೂಳು [[ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ/ಇಳಿಮೇಡು/ಸಾಲುಬ್ಬು]]ಗಳ ದಕ್ಷಿಣವಲಯದ ಮೂಲಕ [[ಕೆರಿಬಿಯನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಫ್ಲಾರಿಡಾ]]ದೆಡೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ/ಇಳಿಮೇಡು/ಸಾಲುಬ್ಬುಗಳು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಂತೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಗೋಭಿ]] ಹಾಗೂ [[ಟಕ್ಲಮಕನ್‌]] ಮರಳುಗಾಡುಗಳಿಂದ [[ಕೊರಿಯಾ]], [[ಜಪಾನ್‌]] ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]]ಗಳಿಂದ [[ಹವಾಯ್‌ ದ್ವೀಪಗಳೆ]]ಡೆ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಾನಾಂತರವನ್ನೂ ಧೂಳಿನ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು.<ref>ಡ್ಯೂಸ್‌, R.A., ಉನ್ನಿ, C.K., ರೇ, B.J., ಪ್ರಾಸ್ಪೆರೋ, J.M., ಮೆರ್ರಿಲ್, J.T. 1980. ಲಾಂಗ್‌-ರೇಂಜ್‌‌ ಅಟ್ಮಾಸ್‌ಫಿಯರಿಕ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ ಆಫ್‌ ಸಾಯಿಲ್‌ ಡಸ್ಟ್‌‌ ಫ್ರಂ ಏಷ್ಯಾ ಟು ದ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ :ಟೆಂಪೋರಲ್‌ ವೇರಿಯೆಬಲಿಟಿ. ಸೈನ್ಸ್‌ 209:1522–1524.</ref> 1970ರಿಂದ, ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಬರಗಾಲದ ಅವಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಧೂಳಿನ ಅಬ್ಬರವು ಮಿತಿಮೀರುತ್ತಲಿದೆ. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಹಾಗೂ ಫ್ಲಾರಿಡಾಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಧೂಳಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲಿದೆ;<ref>Usinfo.state.gov. [http://www.gcrio.org/OnLnDoc/pdf/african_dust.pdf ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಧೂಳು U.S.ನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ, ಕೆರಿಬಿಯನ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070620013708/http://www.gcrio.org/OnLnDoc/pdf/african_dust.pdf |date=2007-06-20 }} ಪಡೆದಿದ್ದು 10 ಜೂನ್ 2007ರಂದು.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಆಂದೋಲನ]]ದ ಧನಾತ್ಮಕ ಹಂತಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಪ್ರಾಸ್ಪೆರೋ, J.M., ನೀಸ್‌‌, R.T. 1986. ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ನಾರ್ತ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಡ್ರಾಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಲ್‌ನಿನೋ ಆನ್‌ ಮಿನರಲ್‌ ಡಸ್ಟ್‌‌ ಇನ್‌ ದ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌‌ ವಿಂಡ್ಸ್. ನೇಚರ್‌ 320:735–738.</ref> ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 1970ರ ದಶಕದಿಂದ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಹಾಗೂ ಫ್ಲಾರಿಡಾಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆಗೆ ಧೂಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು USGS ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.<ref>[[U. S. ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ]]. [http://coastal.er.usgs.gov/african_dust/ ಹವಳದ ನಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಧೂಳು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502091350/http://coastal.er.usgs.gov/african_dust/ |date=2012-05-02 }} ಪಡೆದಿದ್ದು 10 ಜೂನ್ 2007ರಂದು.</ref> [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯು [[ಸಾಗರ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ]]ಗೆ [30] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣ]]ದ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಈ ಏರಿದ ಮಟ್ಟಗಳು [[ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲೀಕರಿಸುತ್ತಲಿದೆ]].<ref>ಡಾನಿ, S. C. (2006) "[http://www.precaution.org/lib/06/ocean_acidification_from_c02_060301.pdf ದ ಡೇಂಜರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಓಷನ್‌ ಆಸಿಡಿಫಿಕೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042304/http://www.precaution.org/lib/06/ocean_acidification_from_c02_060301.pdf |date=2016-03-04 }}" ''ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 2006.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಜಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯುಂಟಾಗಿ ಮೀನುಗಳ ಚದುರಿಕೆಯು,<ref>ಚೀಯುಂಗ್‌, W.W.L., et al. (2009) "[http://www.seaaroundus.org/ClimateChange/images/Pew%20OSS%20Final%20climate%20change%20and%20fisheries.pdf ರೀಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌‌ ಫಿಶ್‌‌ ಕ್ಯಾಚ್‌ ಬೈ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726113553/http://www.seaaroundus.org/ClimateChange/images/Pew%20OSS%20Final%20climate%20change%20and%20fisheries.pdf |date=2011-07-26 }}[http://www.seaaroundus.org/ClimateChange/images/Pew%20OSS%20Final%20climate%20change%20and%20fisheries.pdf ಎ ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726113553/http://www.seaaroundus.org/ClimateChange/images/Pew%20OSS%20Final%20climate%20change%20and%20fisheries.pdf |date=2011-07-26 }}" ಫ್ಯೂ ಓಷನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ ಸರಣಿ. Oct 2009.</ref> ಬದಲಾಗಿ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಉಳಿವು]] ಹಾಗೂ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅದನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಲಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಾಗರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.climatefish.org/index_en.htm PACFA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091215221120/http://www.climatefish.org/index_en.htm |date=2009-12-15 }} (2009) [http://www.fao.org/climatechange/17789-1-0.pdf ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091110012907/http://www.fao.org/climatechange/17789-1-0.pdf |date=2009-11-10 }}</ref> {{clear}} === ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ === {{main|Deep sea mining}} [[ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯು [[ಸಾಗರ ತಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ನವೀನವಾದ ಖನಿಜ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಗರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಗರ’ದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ 1,400 - 3,700 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ [[ಬಹುಲೋಹೀಯ ಸಣ್ಣ ಗುಂಡುಗಳು]] ಅಥವಾ ಸಕ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ನಿರ್ನಾಮವಾದ [[ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ದ್ವಾರಗಳ]] ಸುತ್ತಲಿನ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="web.ebscohost.com">ಆಹ್ನರ್ಟ್‌, A., &amp; ಬಾರೋಸ್ಕಿ, C. (2000). ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ರಿಸ್ಕ್‌ ಆಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆಂಥ್ರೋಪೋಜೆನಿಕ್‌ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಇನ್‌ ದ ಡೀಪ್‌ ಸೀ. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಇಕೋಸಿಸ್ಟಂ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌‌ &amp; ರಿಕವರಿ, 7(4), 299. ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ಸರ್ಚ್‌‌ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ದತ್ತಸಂಚಯದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದು . http://web.ebscohost.com/ehost/pdf?vid=5&amp;hid=2&amp;sid=4b3a30cd-c7ec-4838-ba3c-48ce12f26813%40sessionmgr12</ref> ಈ ಕಂಡಿಗಳು [[ಬೆಳ್ಳಿ]], [[ಚಿನ್ನ]], [[ತಾಮ್ರ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‌]], [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸತುವು]]ಗಳಂತಹಾ [[ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹಾ [[ಸಲ್ಫೈಡ್‌ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ]]ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಹಾಲ್ಫರ್‌, ಜಾಚೆನ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಡ್ನಿ M. ಫ್ಯುಜಿತಾ. 2007. "ಡೇಂಜರ್‌ ಆಫ್‌ ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಮೈನಿಂಗ್‌." ಸೈನ್ಸ್‌ 316, no. 5827: 987. ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ಸರ್ಚ್‌‌ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ , EBSCOhost (ಪಡೆದಿದ್ದು ಜನವರಿ 19, 2010) <http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/316/5827/987></ref><ref>ಗ್ಲಾಸ್‌ಬಿ, G P. "ಲೆಸನ್ಸ್‌‌ ಲರ್ನ್‌ಡ್‌‌ ಫ್ರಂ ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಮೈನಿಂಗ್‌." ಸೈನ್ಸ್‌‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ 28 ಜುಲೈ 2000: 551-53. ಜಾಲ. 20 Jan. 2010. <http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/289/5479/551#ref3></ref> ಈ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಜಲಚಾಲಿತ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬಕೆಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅದಿರುಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹಾಗೆ, ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಕೂಡಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕಾಗುವ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಕಾರಣ, ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಣಾಮಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಜ್ಞರು ಸಮುದ್ರ ತಳದ ಕೆಲಭಾಗದ ಅಗೆಯುವಿಕೆಯು [[ಜಲತಳ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಕುಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ದಪ್ಪಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗರಿಗಳ ಸಂಚಯ ಹಾಗೂ [[ಜಲಸ್ತಂಭ]]ಗಳ [[ವಿಷಪೂರಿತತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹಾಲ್ಫರ್‌, ಜಾಚೆನ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಡ್ನಿ M. ಫ್ಯುಜಿತಾ. 2007. "ಡೇಂಜರ್‌ ಆಫ್‌ ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಮೈನಿಂಗ್‌." ಸೈನ್ಸ್‌ 316, no. 5827: 987. ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ಸರ್ಚ್‌‌ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ , EBSCOhost (ಪಡೆದಿದ್ದು ಜನವರಿ 19, 2010) <http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/316/5827/987></ref> ಸಮುದ್ರ ತಳದ ಕೆಲಭಾಗದ ಅಗೆಯುವಿಕೆಯು [[ಜಲತಳ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಕುಲ]]ದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡುವುದಲ್ಲದೇ ಬಹುಶಃ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ವಿಧ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳವನ್ನವಲಂಬಿಸಿ, ಶಾಶ್ವತ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="web.ebscohost.com"/> ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ನೇರ ಪರಿಣಾಮದ ಹೊರತಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸೋರಿಕೆ, ಚೆಲ್ಲುವಿಕೆ ಹಾಗೂ [[ಸವೆತ]]ಗಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಸಾಯನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಬಲ್ಲದು. ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವು ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲದು. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು) ಹೊರಬಂದ ದಪ್ಪಮರಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಚೆಲ್ಲುವುದರಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಕಣಗಳ ಮೋಡವುಂಟಾಗಿ ನಂತರ ಈ ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವುಗಳುಂಟಾಗಬಲ್ಲವು : ತಳಸನಿಹದ ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವುಗಳು.<ref name="web.ebscohost.com"/> ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಪ್ಪಮರಳನ್ನು ಮರಳಿ ಚೆಲ್ಲಿದಾಗ ತಳಸನಿಹದ ಮೇಲ್ಮುಖ ಹರಿವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ತೇಲುವ ವಸ್ತುಗಳು ನೀರಿನ [[ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]]ಯನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಡಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಜಲತಳದ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳು ಬಳಸುವ [[ಸೋಸಿ-ಸೇವಿಸುವ]] ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಶರ್ಮಾ, R. (2005). ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದೇಯ್ರ್‌/ದೇರ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌. ಮೆರೀನ್‌ ಜಿಯೋರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ &amp; ಜಿಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 23(4), 331-338. doi:10.1080/10641190500446698. <http://web.ebscohost.com/ehost/pdf?vid=7&amp;hid=13&amp;sid=cd55f6a4-c7f2-45e4-a1da-60c85c9b866e%40sessionmgr10></ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲ್ಮುಖದ ಹರಿವುಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲವು. ಕಣಗಳ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ/ಪ್ರವಾಹದ ಗಾತ್ರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಬಲ್ಲದು.<ref name="web.ebscohost.com"/><ref>ನಾಥ್‌, B., &amp; ಶರ್ಮಾ, R. (2000). ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಮೈನಿಂಗ್‌‌ : ಎ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟಿವ್‌. ಮೆರೀನ್‌ ಜಿಯೋರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ &amp; ಜಿಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 18(3), 285-294. doi:10.1080/10641190051092993. http://web.ebscohost.com/ehost/detail?vid=5&amp;hid=2&amp;sid=13877386-132b-4b8c-a81d-787869ad02cc%40sessionmgr12&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#db=a9h&amp;AN=4394513</ref> ಗರಿಗಳು [[ತೇಲುವ ಜೀವರಾಶಿಗಳು]] ಹಾಗೂ ಬೆಳಕಿನ ತೂರುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [[ಆಹಾರಜಾಲ]]ವನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="web.ebscohost.com"/><ref>ನಾಥ್‌, B., &amp; ಶರ್ಮಾ, R. (2000). ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೀಪ್‌-ಸೀ ಮೈನಿಂಗ್‌‌ : ಎ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟಿವ್‌. ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಮೆರೀನ್‌ ಜಿಯೋರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ &amp; ಜಿಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 18(3), 285-294. doi:10.1080/10641190051092993. http://web.ebscohost.com/ehost/detail?vid=5&amp;hid=2&amp;sid=13877386-132b-4b8c-a81d-787869ad02cc%40sessionmgr12&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#db=a9h&amp;AN=4394513</ref> *'''ಭಾರತದ ಆಳಸಮುದ್ರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ''':[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/financial-crisis%E2%80%8B-662159.html ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಥನ;ಟಿ.ಆರ್. ಅನಂತರಾಮು;d: 04 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019,;; ಭಾರತಕ್ಕೆ 2002ರಲ್ಲೇ 1.5 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ಸಾಗರದ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಮಿತಿ ವಿಧಿಸಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಸಾಗರಸ್ತರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತ ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಅಂದರೆ 75,000 ಚದರ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ಸಾಕು ಎಂದೂ, ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ 18,000 ಚದರ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು 2022ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡಿದೆ.] == ಆಮ್ಲತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ == {{main|Acidification}} [[ಚಿತ್ರ:Maldives - Kurumba Island.jpg|thumb|left|ಮಾಲ್ಟೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ತೀರದ ಅಂಚಾಗಿರುವ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು. ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸಾಯುತ್ತಿವೆ.<ref>ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು Guardian.co.uk, 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009.</ref>]] ಸಾಗರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ [[ಇಂಗಾಲ ಹೀರುತೊಟ್ಟಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ]] ಸಾಗರಗಳು [[ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲೀಕರಣ]]ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref name="orr05">{{cite journal|last=Orr|first=James C.|coauthors=Fabry, Victoria J.; Aumont, Olivier; Bopp, Laurent; Doney, Scott C.; Feely, Richard A. ''et al.''|year=2005|title=Anthropogenic ocean acidification over the twenty-first century and its impact on calcifying organisms|url=http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf|format=PDF|journal=Nature|issn=0028-0836|volume=437|issue=7059|pages=681–686|doi=10.1038/nature04095|access-date=2010-05-26|archive-date=2008-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625100559/http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="key04">{{cite journal|last=Key|first=R.M.|coauthors=Kozyr, A.; Sabine, C.L.; Lee, K.; Wanninkhof, R.; Bullister, J.; Feely, R.A.; Millero, F.; Mordy, C. and Peng, T.-H.|year=2004|title=A global ocean carbon climatology: Results from GLODAP|url=|journal=Global Biogeochemical Cycles|issn=0886-6236|volume=18|issue=|pages=GB4031|doi=10.1029/2004GB002247}}</ref> ಸಾಗರ ಆಮ್ಲೀಕರಣದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್‌ನಿಂದಾದ ರಚನೆಗಳು ಕರಗುವಿಕೆಗೆ ಪಕ್ಕಾಗಿ ಹವಳಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಚಿಪ್ಪುಮೀನುಗಳ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="raven05">ರೇವನ್, J. A. ''et al.'' (2005) [http://www.royalsoc.ac.uk/displaypagedoc.asp?id=13314 ಓಷನ್‌ ಆಸಿಡಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಡ್ಯೂ ಟು ಇನ್‌ಕ್ರೀಸಿಂಗ್‌ ಅಟ್‌ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌‌ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215722/http://www.royalsoc.ac.uk/displaypagedoc.asp?id=13314 |date=2007-09-27 }} ರಾಯಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್‌‌, UK.</ref>. ಸಾಗರಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕರಾವಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ಜಾಗತಿಕ ಇಂಗಾಲ ಆವರ್ತ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದಲ್ಲದೇ 2000ರಿಂದ 2007ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಸುಮಾರು 25%ರಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆರಂಭದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಾನವಜನ್ಯ CO₂ವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದೆ. ಸಾಗರ ತಾಪಮಾನದ ಏರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾಗರದ ಆಮ್ಲೀಕರಣವೆಂದರೆ ಸಾಗರದ ಇಂಗಾಲ ಹೀರುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದು,<ref>UNEP, FAO, IOC (2009) [http://dev.grida.no/RRAbluecarbon/pdfs/Blue_Carbon_Low_Res_2009-11-25.pdf ಬ್ಲ್ಯೂ ಕಾರ್ಬನ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905173614/http://dev.grida.no/RRAbluecarbon/pdfs/Blue_Carbon_Low_Res_2009-11-25.pdf |date=2011-09-05 }}[http://dev.grida.no/RRAbluecarbon/pdfs/Blue_Carbon_Low_Res_2009-11-25.pdf ದ ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತಿ ಓಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಬೈಂಡಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905173614/http://dev.grida.no/RRAbluecarbon/pdfs/Blue_Carbon_Low_Res_2009-11-25.pdf |date=2011-09-05 }}</ref> ಮೊನಾಕೋ<ref>[http://ioc3.unesco.org/oanet/Symposium2008/MonacoDeclaration.pdf ಮೊನಾಕೋ ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206011613/http://ioc3.unesco.org/oanet/Symposium2008/MonacoDeclaration.pdf |date=2009-02-06 }} ಅಂಡ್‌ [http://ioc3.unesco.org/oanet/OAdocs/SPM-lorezv2.pdf ಓಷನ್‌ ಆಸಿಡಿಫಿಕೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923025049/http://ioc3.unesco.org/oanet/OAdocs/SPM-lorezv2.pdf |date=2010-09-23 }} A ಸಮ್ಮರಿ ಫಾರ್‌ ಪಾಲಿಸಿಮೇಕರ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ದ ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಸಿಂಪೋಸಿಯಂ ಆನ್‌ ದ ಓಷನ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಹೈ-CO2 ವರ್ಲ್ಡ್‌.] ಇಂಟರ್‌ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್‌ ಓಷನೋಗ್ರಫಿಕ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ UNESCO, ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯೋಸ್ಫಿಯರ್‌-ಬಯೋಸ್ಫಿಯರ್‌‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌, ಮೆರೀನ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್‌ (MEL) ಆಫ್‌ ದ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಕಮಿಟಿ ಆನ್‌ ಓಷನಿಕ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌. 2008.</ref> ಹಾಗೂ ಮನಡೋ<ref>[http://www.cep.unep.org/news-and-events/manado-ocean-declaration ಮನಾಡೋ ಓಷನ್‌ ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103082511/http://www.cep.unep.org/news-and-events/manado-ocean-declaration |date=2013-11-03 }} ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಓಷನ್‌ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌‌ ಮಿನಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್‌/ಹೈ ಲೆವೆಲ್‌ ಮೀಟಿಂಗ್‌. ಮನಾಡೋ , ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, 11-14 ಮೇ 2009.</ref> ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೈನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೇ 2008ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ [[NOAA]] ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಆಮ್ಲೀಕೃತವಾದ ನೀರು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ಖಂಡದಂಚಿನ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರ ತಳ]]ದ ನಾಲ್ಕು ಮೈಲುಗಳೊಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಜನಿಸುವುದಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಆ ಲೇಖನವು ಕೇವಲ [[ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌]]ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರೂ, ಇತರೆ ಖಂಡದಂಚಿನ ಸಮುದ್ರತಳ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು.<ref name="feeley08">{{cite journal| journal=Science | year=2008 | volume=10 | last=Feely | first=Richard | coauthors=Christopher L. Sabine, J. Martin Hernandez-Ayon, Debby Ianson, Burke Hales. | title=Evidence for Upwelling of Corrosive "Acidified" Seawater onto the Continental Shelf}}</ref> ಸಂಬಂಧಿತ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಸಾಗರ ತಳಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಚಯಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗುವ [[ಮೀಥೇನ್‌ ಜಾಲರಿ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು. ಇವು [[ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ]]ವಾದ [[ಮೀಥೇನ್‌]]ಅನ್ನು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಸಾಗರ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಯು ಇದನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಮೀಥೇನ್‌ ಜಾಲರಿಗಳ ಜಾಗತಿಕ ದಾಸ್ತಾನು ಒಂದರಿಂದ ಐದು ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Milkov 2004">{{cite journal| last=Milkov| first= AV| year=2004| title= Global estimates of hydrate-bound gas in marine sediments: how much is really out there?| journal=Earth-Sci Rev| volume= 66| issue=3-4| pages= 183–197| doi= 10.1016/j.earscirev.2003.11.002}}</ref> ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಗರ ತಳದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಮೂರರಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಸಾಗರಗಳು 361 ದಶಲಕ್ಷ sq kmಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ</ref> ಈ ಅಂದಾಜು 500-2500 ಗಿಗಾಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲಕ್ಕೆ (Gt C), ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇತರೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವ್ಯವಶೇಷ ಇಂಧನ ಶೇಖರಣೆಗಳ 5000 Gt Cನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Milkov 2004"/><ref name="USGS 2000">USGS ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಆಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೀಂ, 2000. US ಜಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸರ್ವೇ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ 2000––ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್‌. USGS ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಡಾಟಾ ಸೀರೀಸ್‌ DDS-60.</ref> {{clear}} == ವಿಪರೀತ ಫಲವತ್ತತೆ == {{main|Eutrophication}} [[ಚಿತ್ರ:Aguas del lago de Maracaibo contaminadas por Lemna 03.JPG|thumb|right|ಕಲುಷಿತಗೊಂಡ ತಗ್ಗಾದ ಮರಳು ದಿಂಡೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Scheme eutrophication-en.svg|thumb|right|ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜಲತಳ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಪರೀತ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಪರಿಣಾಮ]] [[ವಿಪರೀತ ಫಲವತ್ತತೆ]] ಎಂದರೆ ರಾಸಾಯನಿಕ [[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾರಜನಕ]] ಅಥವಾ [[ರಂಜಕ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಏರಿಕೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ]]ಯು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ (ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ), ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ರಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಮೀನು, ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ದೋಷಿಯೆಂದರೆ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗುವ ನದಿಗಳು, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ [[ಕೃತಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಜಾನುವಾರುಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಮನುಷ್ಯ]]ರ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಹರಿದುಬರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕ ನಾಶಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವು [[ಆಮ್ಲಜನಕ ರಾಹಿತ್ಯತೆ]]ಗೆ ತನ್ಮೂಲಕ [[ಜಡ/ಮೃತ ವಲಯ]]ದ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಗೆ/ಜೆರ್ಲ್ಯಾಚ್‌: ಓಷನ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್‌, ಬರ್ಲಿನ್‌ (1975)</ref> ಮಿತಿಯಿರುವ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]] ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕಾರಣ ಭೂ-ಜನ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಅಳಿವೆಗಳು]] ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವಿಪರೀತ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 375 ಆಮ್ಲಜನಕ ರಾಹಿತ್ಯ ಕರಾವಳೀಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು, ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌, USನ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಪಾನ್‌ನ ಕರಾವಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.<ref> ಸೆಲ್ಮನ್‌‌, ಮಿಂಡಿ (2007) ''ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್‌‌: ಆನ್‌ ಓವರ್‌ವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಸ್ಟೇಟಸ್‌‌, ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌‌, ಪಾಲಿಸೀಸ್‌‌, ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜೀಸ್.'' ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌.</ref> ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಕಸಿಸುವ <ref>{{cite web |url=http://www.tulane.edu/~bfleury/envirobio/enviroweb/DeadZone.htm |title=The Gulf of Mexico Dead Zone and Red Tides |publisher= |accessdate=2006-12-27 |archive-date=2015-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507132040/http://www.tulane.edu/~bfleury/envirobio/enviroweb/DeadZone.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಕೆಂಪು ಭರತ]]ದ ಪಾಚಿ/ಶೈವಲಗಳಿದ್ದು ಅವು ಮೀನು ಹಾಗೂ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿ ವಿಕಸನವು ತೀರಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪಳಗಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. [[ಭೂಮೇಲ್ಮೈನ ಹರಿವ]]ಲ್ಲದೇ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಮಾನವಜನ್ಯ]] [[ಸ್ಥಿರ ಸಾರಜನಕ]]ವೂ ಕೂಡಾ ಮುಕ್ತ ಸಾಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಲ್ಲದು. 2008ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಇದು ಸಾಗರ’ದ ಬಾಹ್ಯ (ಮರುಬಳಕೆಯದಲ್ಲದ) ಸಾರಜನಕ ಸಂಗ್ರಹದ/ಪೂರೈಕೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ನವೀನ ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರತಿಶತ ಮೂರರಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>ಡ್ಯೂಸ್‌, R A ಹಾಗೂ 29 ಮಂದಿ ಇತರರು (2008) ''ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌‌‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್‌ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ಆಂಥ್ರೋಪೋಜೆನಿಕ್‌ ನೈಟ್ರೋಜೆನ್‌ ಆನ್‌ ದ ಓಪನ್‌ ಓಷನ್‌'' ಸೈನ್ಸ್‌. Vol 320, pp 893–89</ref> ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಾರಜನಕದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ಅನ್ನು ತೂರುವಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-05/uov-at051208.php ''ಸಾರಜನಕ ಸರಣಿಕ್ರಮದ ನಿರ್ವಹಣೆ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823023230/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-05/uov-at051208.php |date=2016-08-23 }} ಯುರೇಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, 2008.</ref> {{clear}} == ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಹುಡಿಯರಾಶಿ == {{main|Marine debris}} [[ಚಿತ್ರ:Pollution swan.jpg|thumb|left|ಮೂಕ/ಮ್ಯೂಟ್‌ ಹಂಸವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಗೂಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.]] ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ಬಿಸಾಡಲ್ಪಟ್ಟ/ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನವ ತ್ಯಾಜ್ಯ. ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಬತ್ತು ಪ್ರತಿಶತ [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌]] ಆಗಿದೆ- ಇದು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.<ref name="Weisman">{{cite book |author=Alan Weisman |title=The World Without Us |year=2007 |publisher=St. Martin's Thomas Dunne Books |isbn=0312347294 }}</ref> ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ರಾಶಿಯು ಒಂದು ನೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್‌ [[ಟನ್‌]]ಗಳಷ್ಟು ಅಗಾಧವಿರಬಹುದು.<ref name="Algalita">{{cite web |url=http://www.algalita.org/pdf/PLASTIC%20DEBRIS%20ENGLISH.pdf |title=Plastic Debris: from Rivers to Sea |accessdate=2008-05-29 |publisher=Algalita Marine Research Foundation |format=PDF |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819214304/http://www.algalita.org/pdf/PLASTIC%20DEBRIS%20ENGLISH.pdf |url-status=dead }}</ref> ವರ್ಜಿಸಿದ [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಚೀಲ]]ಗಳು, [[ಸಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ ರಿಂಗ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲಾಗುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಇತರ ರೂಪಗಳು ಜೀವರಾಶಿ ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.algalita.org/research.html "ರೀಸರ್ಚ್‌ | AMRF/ORV ಅಲ್‌ಗುಯಿಟಾ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313151547/http://www.algalita.org/research.html |date=2017-03-13 }} ಅಲ್‌ಗಲಿಟಾ ಮೆರೀನ್‌ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಿಸೈನ್. ಪಡೆದಿದ್ದು 19 ಮೇ 2009</ref> ಬಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕುವಿಕೆ, ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಹಾಗೂ ಸೇವನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜಲಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಿಗಳು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಪಡಬಲ್ಲವು.<ref>[[UNEP]] (2005) [http://www.unep.org/regionalseas/marinelitter/publications/docs/anl_oview.pdf ಮೆರೀನ್‌ ಲಿಟ್ಟರ್‌‌: ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಟಿಕಲ್‌ ಓವರ್‌ವ್ಯೂ] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20070717141400/http://www.unep.org/regionalseas/marinelitter/publications/docs/anl_oview.pdf |date=2007-07-17 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.helpwildlife.com/sixpackring.html |title=ಸಿಕ್ಸ್‌‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ |access-date=2010-05-26 |archive-date=2016-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013133343/http://www.helpwildlife.com/sixpackring.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.seagrantfish.lsu.edu/resources/factsheets/litter_mess.htm ಲೂಸಿಯಾನಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ - ದತ್ತಾಂಶ ವಿವರಗಳು]</ref> ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮೀನಿನ ಬಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಾರರು ಸಾಗರದಲ್ಲೇ ಬಿಡುವುದು ಅಥವಾ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. [[ದೆವ್ವದ ಬಲೆ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇವು, [[ಮೀನು]]ಗಳು, [[ಡಾಲ್ಫಿನ್‌]]ಗಳು, [[ಸಮುದ್ರ ಆಮೆ]]ಗಳು, [[ಷಾರ್ಕ್‌]]ಗಳು, [[ಡಗಾಂಗ್‌]]ಗಳು, [[ಮೊಸಳೆ]]ಗಳು, [[ಕಡಲಹಕ್ಕಿ]]ಗಳು, [[ಏಡಿ]]ಗಳು, ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ಚಲನೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಉಪವಾಸ ಕೆಡವಿ, ಸೀಳುವಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೋಂಕುಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಉಸಿರಾಡಲು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಗಿರುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/highlands_and_islands/6248366.stm |title='Ghost fishing' killing seabirds |accessdate=2008-04-01 |date=28 June 2007 |publisher=BBC News }}</ref> {{clear}} [[ಚಿತ್ರ:Laysan albatross chick remains.jpg|thumb|right|ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ್ದ ಕಡಲಕೋಳಿಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳು]] ಸಮುದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೇಟೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ ಚೂರುಪಾರುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ [[ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ]].<ref>{{cite web |url=http://www.pulitzer.org/year/2007/explanatory-reporting/works/oceans04.html |title=Plague of Plastic Chokes the Seas |accessdate=2008-04-01 |date=2 August 2006 |author=Kenneth R. Weiss |publisher=Los Angeles Times |archive-date=2008-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080325135434/http://www.pulitzer.org/year/2007/explanatory-reporting/works/oceans04.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಹುಡಿಯರಾಶಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಹಾದುಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಆಹಾರದ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.naturalhistorymag.com/1103/1103_feature.html |title=Across the Pacific Ocean, plastics, plastics, everywhere. |accessdate=2008-04-05 |month=November |year=2003 |author=Charles Moore |publisher=Natural History |archive-date=2005-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051230021622/http://www.naturalhistorymag.com/1103/1103_feature.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಷೆವ್ಲಿ &amp; ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌‌, 2007, p. 3.</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳ ಹಾಗೆ [[ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷಯಿಸದೇ]] ಇರುವುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ [[ದ್ಯುತಿಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೀಗಾಗುವುದು ಸೂಕ್ತ ಒಣ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೇ [[ನೀರು]] ಇದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/270/ |title=Polymers Are Forever |accessdate=2008-07-01 |date=Summer 2007 |author=Alan Weisman |publisher=Orion magazine |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102152257/http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/270/ |url-status=dead }}</ref> ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ, ದ್ಯುತಿ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತುಂಬ ಕಿರಿದಾದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ [[ಕಣಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ]] [[ಪಾಲಿಮರ್‌]] ಆಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ತೇಲುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕಣಗಳು [[ತೇಲುವ ಜೀವರಾಶಿ]]ಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ದ್ಯುತಿಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಇಳಿದಾಗ, [[ಲೋಳೆಮೀನು]]ಗಳು ಅದನ್ನು ನುಂಗಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ [[ಆಹಾರ ಸರಪಣಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Citation | last1=Thompson | first1=Richard C. | date=7 May 2004 | title=Lost at Sea: Where Is All the Plastic?, | periodical=[[Science (journal)|Science]] | volume=304 | number=5672 | doi=10.1126/science.1094559 | pages=843 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/304/5672/838/DC1 | accessdate=2008-07-19 | journal=Science }}</ref> <ref>{{Citation | last1=Moore | first1=Charles | last2=Moore | first2=S. L. | last3=Leecaster | first3=M. K. | last4=Weisberg | first4=S. B. | author-link= | publication-date=2001-12-01 | date=4 | year=2001 | title=A Comparison of Plastic and Plankton in the North Pacific Central Gyre | periodical=Marine Pollution Bulletin | volume=42 | issue=12 | pages=1297–1300 | doi=10.1016/S0025-326X(01)00114-X | url=http://www.alguita.com/gyre.pdf | format=PDF | accessdate= | journal=Marine Pollution Bulletin | archive-date=2008-12-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081219181136/http://www.alguita.com/gyre.pdf | url-status=dead }}</ref> ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ತುಂಡುಗಳು [[ಕಡಲ ಆಮೆ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕಪ್ಪು ಪಾದದ ಕಡಲಕೋಳಿ]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು,<ref name="natural-history">{{Cite news | title = Across the Pacific Ocean, plastics, plastics, everywhere | last = Moore | first = Charles | date = November 2003 | publisher = [[Natural History (magazine)|Natural History Magazine]] | url = http://www.naturalhistorymag.com/1103/1103_feature.html | access-date = 2010-05-26 | archive-date = 2005-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051230021622/http://www.naturalhistorymag.com/1103/1103_feature.html | url-status = dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಉದರದೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="mindfully">{{Cite news | title = Great Pacific Garbage Patch | last = Moore | first = Charles | date = 2002-10-02 | publisher = Santa Barbara News-Press | url = http://www.mindfully.org/Plastic/Ocean/Pacific-Garbage-Patch27oct02.htm | access-date = 2010-05-26 | archive-date = 2015-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150912023857/http://www.mindfully.org/Plastic/Ocean/Pacific-Garbage-Patch27oct02.htm | url-status = dead }}</ref> thumb|left|ಹವಾಯ್‌ನ ಕಾಂಇಲೋ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಹುಡಿಯರಾಶಿಗಳು, ಬೃಹತ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೇಲಿಕೊಂಡು ಬಂದದ್ದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯು [[ಸಾಗರ ವಲಯವೃತ್ತಗಳ/ಸುಳಿ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, [[ಬೃಹತ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಅನುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತು/ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ]]ಯು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಜಲಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ರಾಶಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ತೇಲುವ ಜೀವರಾಶಿಗಳ (ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಾಣಿಕುಲವಾದ) ಪ್ರಮಾಣದ ಆರು ಪಟ್ಟಿನಷ್ಟು ಇದೆ.<ref name="Weisman"/><ref name="AlgalitaVid">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rVwuPSLx2Xc |title=Plastics and Marine Debris |accessdate=2008-07-01 |year=2006 |publisher=Algalita Marine Research Foundation }}</ref> [[ಮಿಡ್‌ವೇ ಅಟಾಲ್‌/ಅಡಲು]], ಎಲ್ಲಾ [[ಹವಾಯ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳೊಂ]]ದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಶತ ತೊಂಬತ್ತರಷ್ಟು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯು ಮಿಡ್‌ವೇಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ಆ ದ್ವೀಪದ ಪಕ್ಷಿ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನಿಸಿದೆ. ಮಿಡ್‌ವೇ ಅಟಾಲ್‌/ಅಡಲು ಜಾಗತಿಕ ಸಂತತಿಪ್ರಮಾಣದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (1.5 ದಶಲಕ್ಷ) [[ಲೇಸನ್‌ ಕಡಲಕೋಳಿ]]ಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.<ref>http://the.honoluluadvertiser.com/article/2005/Jan/17/ln/ln23p.html</ref> ಈ ಕಡಲಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಮ್ಮ [[ಜೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯೊಳಗೆ<ref>{{cite web |url=http://blogs.nybooks.com/post/240609421/chris-jordan |title=Midway: Message from the Gyre |author=Chris Jordan |date=November 11, 2009 |accessdate=2009-11-13}}</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮರಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/talking_point/7318837.stm</ref> ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿಷಕಾರಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಾಗ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ [[wikt:leach|ಹರಡ]]ಬಹುದಾಗಿವೆ. ಜಲಮೂಲದ [[ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದ್ದೆಮಾಡಲಾಗದ]] ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯ [[ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ವರ್ಧಿಸುವುದರಿಂದ]],<ref name="Algalita"/> ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಅನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸಾಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.<ref name="Weisman"/> ಸುಲಭವಾಗಿ ನೀರಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಮಾಡಲಾಗದ ಕಲ್ಮಶಕಾರಕಗಳು ಸಂಪುಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೈವಿಕಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಯಾಗಿ ಆಹಾರ ಸರಪಣಿಯ ಮೂಲಕ [[ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಿ]] [[ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳ ಉನ್ನತ ಸ್ತರ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಗಳು ಸೇವಿಸಿದಾಗ [[ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಗ್ರಂಥಿವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನೇ ಹಾಳುಗೆಡವಬಲ್ಲದೆಂಬುದು ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದವು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ದರವನ್ನು ಇಳಿಕೆಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="AlgalitaVid"/> ತೇಲುವ ಹುಡಿಯರಾಶಿಯು ಸಮುದ್ರ ನೀರಿನಿಂದ [[PCBಗಳು]], [[DDT]] ಹಾಗೂ [[PAHಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಶಾಶ್ವತ ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite journal | last=Rios | first=L.M. | coauthors=Moore, C. and Jones, P.R. | year=2007 | title=Persistent organic pollutants carried by Synthetic polymers in the ocean environment | journal=Marine Pollution Bulletin | volume=54 | pages=1230–1237 | doi=10.1016/j.marpolbul.2007.03.022}}</ref> ವಿಷಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲದೇ,<ref>{{cite journal | last=Tanabe | first=S. | coauthors=Watanabe, M., Minh, T.B., Kunisue, T., Nakanishi, S., Ono, H. and Tanaka, H. | year=2004 | title=PCDDs, PCDFs, and coplanar PCBs in albatross from the North Pacific and Southern Oceans: Levels, patterns, and toxicological implications | journal=Environmental Science & Technology | volume=38 | pages=403–413 | doi=10.1021/es034966x }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೆದುಳು ಅದನ್ನು [[ಎಸ್ಟ್ರಾಡಯಾಲ್‌]] ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಪೀಡಿತ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಾ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="mindfully">{{Citation needed|date=August 2008}}</ref> {{clear}} == ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳು == {{Seealso|Mercury in fish}} ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಘಟಿತವಾಗದ ಇತರೆ [[ಜೀವಾಣು ವಿಷ]]ಗಳಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. [[ಮರುಕಳಿಸುವ ಜೀವಾಣು ವಿಷ]]ಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[PCBಗಳು]], [[DDT]], [[ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ]]ಗಳು, [[ಫ್ಯೂರನ್‌]]ಗಳು, [[ಡಯಾಕ್ಸಿನ್‌]]ಗಳು, [[ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ವಿಕಿರಣಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ]]. ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ [[ತೂಕದ ಲೋಹಗಳೆಂ]]ದರೆ ಅಲ್ಪ ಸಾರತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ವಿಷಕಾರಿ ಅಥವಾ ನಂಜಾಗುವಂತಹಾ ಲೋಹಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸ]], [[ಸೀಸ]], [[ನಿಕೆಲ್‌]], [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಅಂತಹಾ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳು ಜಲಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಅನೇಕ ತಳಿಗಳ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೈವಿಕಸಂಗ್ರಹಣೆ]] ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಅಳಿವೆಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಲ್ಲಿಗಳ ಹಸಿಮಣ್ಣಿ]]ನಂತಹಾ [[ಜಲತಳ ಜೀವಿಗಳ]] ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಂಬುದು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳು * [[ಫಿನಾಲ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಭಾರಲೋಹಗಳಂತಹಾ [[ಅಮುರ್‌ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಚೀನೀ ಹಾಗೂ ರಷ್ಯನ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾಲಿನ್ಯತೆಯು ಮೀನಿನ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ [[ಅಳಿವೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ತೈಲವನ್ನು ನಷ್ಟಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>[http://www.npolar.no/ansipra/english/Indexpages/Ethnic_groups.html#19 "ಇಂಡಿಜೀನಿಯಸ್‌ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ರಷ್ಯನ್‌ ನಾರ್ತ್‌‌, ಸೈಬೀರಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌‌‌ : ನಿವ್ಖ್" ] ರಷ್ಯನ್‌ ಶೀತವಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಶೀತವಲಯದ ಜಾಲ ಇವರಿಂದ</ref> * ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಸರೋವರದ ಮೀನು/ಶ್ವೇತಮೀನು]] ಸರೋವರವಾಗಿದ್ದ [[ಕೆನಡಾ]]ದ [[ಆಲ್ಬರ್ಟಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ವಾಬಾಮುನ್‌ ಸರೋವರ]]ವು, ಈಗ, ಸಂಚಯ/ಸಂಚಿತ ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದ ಭಾರಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ತೀವ್ರ ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕೆಲ್ಪ್‌ ಅರಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದು, ಪ್ರಭಾವದ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯು ಕಲ್ಮಶಗಳ ಗುಣಗಳು ಹಾಗೂ ಒಡ್ಡಣೆಯ ಕಾಲಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.<ref>ಗ್ರಿಗ್‌‌, R.W. ಹಾಗೂ R.S. ಕಿವಾಲಾ. 1970. ಸಮ್‌ ಇಕೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ಸ್‌ ಆಫ್‌‌ ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್‌ಡ್‌ ವೇಸ್ಟ್‌ಸ್‌ ಮೆರೀನ್‌ ಲೈಫ್‌. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಶ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಗೇಮ್‌ 56: 145-155.</ref><ref>ಸ್ಟಲ್, J.K. 1989. ಕಂಟ್ಯಾಮಿನ್ಯಾಂಟ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಸ್‌ ನಿಯರ್‌ ಎ ಮೇಜರ್‌ ಮೆರೀನ್‌ ಔಟ್‌ಫಾಲ್‌ : ಹಿಸ್ಟರಿ , ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌. OCEANS ’89 ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ 2: 481-484.</ref><ref>ನಾರ್ತ್‌, W.J., D.E. ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌‌ L.G. ಜೋನ್ಸ್. 1993. ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಕೆಲ್ಪ್‌ ಬೆಡ್ಸ್‌ (''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಿಸ್‌'' ) ಇನ್‌ ಆರೇಂಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯಾಗೋ ಕೌಂಟೀಸ್‌‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ. ಹೈಡ್ರೋಬಯಾಲಾಜಿಯಾ 260/261: 277-283.</ref><ref>ಟೆಗ್ನರ್‌, M.J., P.K. ಡೇಟನ್‌, P.B. ಎಟ್‌ವರ್ಡ್ಸ್‌, K.L. ರೈಸರ್‌‌, D.B. ಚಾಡ್ವಿಕ್‌‌, T.A. ಡೀನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ L. ಡೇಷರ್. 1995). ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಎ ಲಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಯೂಯೇಜ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಕೆಲ್ಪ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ : ಕ್ಯಾಟಸ್ಟ್ರೊಫೆ ಆರ್‌ ಡಿಸ್ಟರ್ಬೆನ್ಸ್‌? ಮೆರೀನ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ರೀಸರ್ಚ್‌ 40: 181-224.</ref><ref>ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್‌, S.R., R.F. ಕರಾಕೋ, D.F. ಕಾರ್ನೆಲ್‌‌, R.W. ಹೋವರ್ಥ್‌, A.N. ಷಾರ್ಪ್ಲೆ ಹಾಗೂ V.N. ಸ್ಮಿತ್‌‌. 1998. ನಾನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸರ್ಫೇಸ್‌ ವಾಟರ್ಸ್‌ ವಿತ್‌‌ ಫಾಸ್ಫರಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೈಟ್ರೋಜೆನ್‌. ಇಕಲಾಜಿಕಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ 8:559-568.</ref> * [[ಆಹಾರ ಸರಪಣಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ತತ್ಸಂಬಂಧಿ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವ [[ಭಾರಲೋಹಗಳ]] [[ಶೇಖರಣೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಬ್ಲೂಫಿನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಅಲ್ಬಕೋರ್‌ ಮೀನು]]ಗಳಂತಹಾ ದೊಡ್ಡ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸ]]ದ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2004ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನ [[FDA ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಬಾಣಂತಿಯರು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ವಿಧಗಳ ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title = What You Need to Know About Mercury in Fish and Shellfish | url = http://www.cfsan.fda.gov/~dms/admehg3.html | date = 2004-03 | accessdate = 2007-05-19 | archive-date = 2007-05-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070519060018/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/admehg3.html | url-status = dead }}</ref> * ಕೆಲ ಚಿಪ್ಪುಮೀನು ಹಾಗೂ ಏಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಲೋಹಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೂ ಕಲುಷಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ಏಡಿಗಳು]] ಕಲುಷಿತಗೊಂಡ ನೀರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹಳವೇ ಬದಲಿಸಿದ [[ಜಲ ವಾಸಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿವ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="issg.org">{{cite web |url=http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?si=38&fr=1&sts= |title=Ecology of ''Eriocheir sinensis'' |author=Stephen Gollasch |date=2006-03-03 |access-date=2010-05-26 |archive-date=2016-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313091158/http://issg.org/database/species/ecology.asp?fr=1&si=38&sts= |url-status=dead }}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂದರೆ ಅಂತಹಾ ತಳಿಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕಿರುತ್ತದೆ.<ref name="mbcmc">{{cite journal | last = Hui | first = Clifford A. ''et al.'' | authorlink = | coauthors = | title = Mercury burdens in Chinese mitten crabs (Eriocheir sinensis) in three tributaries of southern San Francisco Bay, California, USA | journal = Environmental Pollution | volume = 133 | issue = 3 | pages = 481–487 | publisher = [[Elsevier]] | location = | year = 2005 | url = | doi = 10.1016/j.envpol.2004.06.019 | id = | accessdate = 12 November 2007 }}</ref><ref name="uctip">{{cite journal | last = Silvestre | first = F. ''et al.'' | authorlink = | coauthors = | title = Uptake of cadmium through isolated perfused gills of the Chinese mitten crab, Eriocheir sinensis | journal = Comparative Biochemistry and Physiology - Part A: Molecular & Integrative Physiology | volume = 137 | issue = 1 | pages = 189–196 | publisher = [[Elsevier]] | location = | year = 2004 | url = | doi = 10.1016/S1095-6433(03)00290-3 | id = | accessdate = 12 November }}</ref> * ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಗಳ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವಿಕೆಯು ಮೀನಿನ ತಳಿಗಳ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಳಿಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಗಂಡು ಮೀನನ್ನು ಹೆಣ್ಣನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲದು.<ref>''ಸೈನ್ಸ್‌‌ ನ್ಯೂಸ್‌‌.'' [http://www.sciencenews.org/view/generic/id/160/title/DDT_treatment_turns_male_fish_into_mothers "DDT ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟರ್ನ್ಸ್‌ ಮೇಲ್‌ ಫಿಷ್‌ ಇನ್‌ಟು ಮದರ್ಸ್‌."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926103458/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/160/title/DDT_treatment_turns_male_fish_into_mothers |date=2012-09-26 }} 2000-02-05. (ಚಂದಾ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ.)</ref> * ಭಾರಲೋಹಗಳು ಪರಿಸರವನ್ನು [[ಗಲಿಷಿಯನ್‌]] ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿನ [[ಪ್ರೆಸ್ಟೀಜ್‌ ತೈಲ ಸೋರಿಕೆ]]ಯಂತಹಾ [[ತೈಲ ಸೋರಿಕೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಇತರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ [[ಮಾನವಜನ್ಯ ಮೂಲ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಪೆರೆಜ್‌ -ಲೋಪೆಜ್‌ ''et al.'' (2006).</ref> * 2005ರಲ್ಲಿ, [[ಇಟಾಲಿಯನ್‌]] ಮಾಫಿಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [['ಎನ್‌ಡ್ರನ್‌ಘೆಟಾ]], ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದ, ಬಹುತೇಕ ವಿಕಿರಣಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಕನಿಷ್ಠ 30 ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದ [[ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿದೆ]]. ಇದು ವಿಕಿರಣಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆಯ ದಂಧೆಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ತನಿಖೆಗಳು ನಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="esp050805">{{it icon}} [http://www.archivio900.it/it/articoli/art.aspx?r=relauto&amp;id=5978 Parla un boss: Così lo Stato pagava la 'ndrangheta per smaltire i rifiuti tossici], ರಿಕಾರ್ಡೋ ಬೊಕ್ಕಾರಿಂದ, L’Eಸ್ಪ್ರೆಸ್ಸೋ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 5, 2005</ref> * ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಕೊನೆಯಿಂದ, ಸೋವಿಯೆತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಆತಂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ [[ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿವೆ.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3102728,00.html ಕೆಮಿಕಲ್‌ ವೆಪನ್‌ ಟೈಂ ಬಾಂಬ್‌ ಟಿಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ಸೀ] ''ಡ್ಯೂಟ್ಸ್‌ಚೆ ವೆಲ್ಲೆ/ಡಚ್‌ ವೆಲ್'' , 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120229150755/http://www.helcom.fi/stc/files/Publications/Proceedings/bsep112.pdf ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್‌ 2006: ಓವರ್‌ವ್ಯೂ] ಬಾಲ್ಟಿಕ್‌ ಸೀ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ No. 112. [[ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಸಮಿತಿ]].</ref> {{clear}} == ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲ ಮಾಲಿನ್ಯ == {{seealso|Noise pollution|Acoustic ecology|Marine mammals and sonar}} ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಿಗಳು ಚಲಿಸುವ ಹಡಗುಗಳು, ತೈಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಭೂಕಂಪ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ನೌಕಾದಳೀಯ ಸಕ್ರಿಯ ಜಲಾಂತರ [[ಶಬ್ದಶೋಧಕ]]ದಂತಹಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲ ಅಥವಾ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಬಹುದು. ವಾತಾವರಣಕ್ಕಿಂತ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದವರೆಗೆ ಶಬ್ದವು ಚಲಿಸಬಲ್ಲದು. [[ತಿಮಿವರ್ಗದ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹಾ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ದುರ್ಬಲ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬಹುಪಾಲು ಶ್ರವಣಾಧಾರಿತ ಮಾಹಿತಿ ನಿರೂಪಿತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಕತ್ತಲ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಆಳಸಮುದ್ರದ ಮೀನುಗಳಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://see-the-sea.org/topics/pollution/noise/noise_pollution.htm ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲ ಮಾಲಿನ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207125032/http://see-the-sea.org/topics/pollution/noise/noise_pollution.htm |date=2016-12-07 }} ''Sea.org'' . ಪಡೆದದ್ದು 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009.</ref> 1950ರಿಂದ 1975ರ ನಡುವೆ, ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಪರಿವೇಷ್ಠಿತ ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲವು ಸುಮಾರು ಹತ್ತು [[ಡೆಸಿಬೆಲ್‌]]ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ (ಅಂದರೆ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ).<ref>ರಾಸ್, (1993) ಆನ್‌ ಓಷನ್‌ ಅಂಡರ್‌ವಾಟರ್‌ ಆಂಬಿಯೆಂಟ್‌ ನಾಯ್ಸ್‌. ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಬುಲೆಟಿನ್‌, St ಆಲ್ಬನ್ಸ್‌, ಹರ್ಟ್ಸ್‌‌‌, UK: ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌, 18.</ref> ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲವು ತಳಿಗಳು ಲಾಂಬಾರ್ಡ್‌ ಶಾಬ್ದಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಏರುದನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೂಡಾ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.dosits.org/glossary/pop/lvr.htm ಪದಕೋಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629202711/http://www.dosits.org/glossary/pop/lvr.htm |date=2017-06-29 }} ''ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್‌ ಸೌಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ದ ಸೀ'' . ಪಡೆದದ್ದು 23 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು.</ref> [[ವೇಲ್‌ಗಳ ಗಾಯನ]]ಗಳು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ-ಪ್ರೇಷಕಗಳು ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಫ್ರಿಸ್ಟ್ರಪ್‌ KM, ಹ್ಯಾಚ್‌ LT ಹಾಗೂ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ CW (2003) [http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ASAJ..113.3411F ವೇರಿಯೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ಹಂಪ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ವೇಲ್‌ (''ಮೆಗಾಪ್ಟೆರಾ ನೊವೇಂಗ್ಲಿಯೇ '' ) ಸಾಂಗ್‌ ಲೆಂತ್‌ ಇನ್‌ ರಿಲೇಷನ್‌ ಟು ಲೋ-ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಸೌಂಡ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌] ''ಅಕೌಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ ಜರ್ನಲ್‌ '' , '''113''' (6) 3411-3424.</ref> ಜೀವಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಏರುದನಿಯಲ್ಲಿ "ಮಾತಾಡದಿದ್ದರೆ" [[ಮಾನವಜನ್ಯ]] ಶಬ್ದಗಳು ಅವುಗಳ ದನಿಯನ್ನು ಮರೆಸಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೇಳದ ಶಬ್ದಗಳು ಬೇಟೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅಥವಾ ಬಲೆ-ಗುಳ್ಳೆಗಳೇಳುವಿಕೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಿರಬಹುದು. ಒಂದು ತಳಿಯು ಏರುದನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡತೊಡಗಿದಾಗ ಇತರೆ ತಳಿಗಳ ದನಿಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಏರುದನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.dosits.org/tutorials/animalt-masking.htm ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಮೆರೀನ್‌ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113232329/http://www.dosits.org/tutorials/animalt-masking.htm |date=2010-01-13 }} ''ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್‌ ಸೌಂಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಸೀ'' . ಪಡೆದಿದ್ದು 23 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು.</ref> ಸಾಗರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ [[ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಅರ್ಲೇ]]ಯವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನ ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಸಾವಿರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಸಾವಿನಂತೆ. ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದವು ತನ್ನಿಂತಾನೇ ಆತಂಕಿತಗೊಳಿಸುವಂತಹುದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹಡಗುಗಳ ಸಮೂಹದ, ಭೂಕಂಪನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ, ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲಗಳು ಕೇವಲ 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಪರಿಸರಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಸದ್ದು/ಗದ್ದಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದುರ್ಭರ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ."<ref>[[ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]] ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ (1999) ಆಳದಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲವುಂಟು ಮಾಡುವಿಕೆ: ಸೂಪರ್‌ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು, ಜಲಾಂತರ ಶಬ್ದಶೋಧಕ, ಹಾಗೂ ಸಾಗರತಳದ ಗದ್ದಲಗಳ ಏರಿಕೆ, ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹವರದಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, N.Y.: www.nrdc.org.</ref> == ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶಮನ == [[ಚಿತ್ರ:Aerosolcan pullution.jpg|thumb|left|ತೀರವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಯುದ್ರವ/ಏರೋಸಾಲ್‌ ಕ್ಯಾನ್‌‌.]] {{Essay-like|section|date=October 2009}} ಬಹುತೇಕ [[ಮಾನವಜನ್ಯ]] [[ಮಾಲಿನ್ಯತೆ]]ಯು ಸಾಗರಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಜಾರ್ನ್‌ ಜೆನ್‌ಸೆನ್‌ (2003) ತನ್ನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, “ಮಾನವಜನ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ, ಮಾನವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಆಹಾರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಇಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು” (p. A198). ಈ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಎರಡು ದಾರಿಗಳಿವೆ : ಒಂದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಾಧಾರಣ ಮಾನವ ಮೂಡಿಸುವ [[ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು]]ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ದಾರಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು. ಎರಡನೇ ದಾರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋದರೆ ಮೊದಲ ದಾರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ, [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಮುಗ್ಗರಿಸುವಿಕೆ ಎಂಬಂತೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಮಾನವನಿಗೆ ಇರುವ ಎರಡನೇ ದಾರಿಯೆಂದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಾಡುವುದು. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನಗಳು ಪರಿಸರವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅದರ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆಗದಿರುವಂತೆ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತಹಾ ಅರಿವಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಾಲಿನ್ಯವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡುವುದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಧಿಸಲು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಯುಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ/ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಿಕೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಷ್ಟೇ ಸಾಗಿವೆ. ಜನಬಾಹುಳ್ಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು. ನಂತರ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಡಾವೋಜಿ ಹಾಗೂ ಡಾಗ್‌'ರ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಹಾಗೆ,<ref>ಡಾವೊಜಿ &amp; ಡಾಗ್‌ (2004)</ref> ಚೀನಿಯರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ವಿವೇಚನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಮೊದಲು ಮೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅದೇ ತರಹ, ಆಳವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹಾ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕೃಷಿಯ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನೀರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಐಚ್ಛಿಕ/ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಜಲ ಸಂಹಿತೆಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಚೆನ್ನೈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಳಚರಂಡಿ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಕ್ತ ಹರಿವಿನ ನೀರಿಗೆ ಹರಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹವಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್‌ ರಾಶಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಿರುವಂತೆ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಸುವಂತೆ ಮುಕ್ತ -ಸಾಗರವೇ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==ನೋಡಿ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/17/445381.html ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ಘಟಕ’ದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು!;ಅಮಿತ್ ಎಂ.ಎಸ್.] *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳು]] *[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Wikipedia-Books|Pollution}} * [[ನಾಶವಾಗದ ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ ಒಪ್ಪಂದ/ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌]] {{clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * ಆಹನ್‌, YH; ಹಾಂಗ್‌‌, GH; ನೀಲಮಣಿ, S; ಫಿಲಿಪ್‌, L ಹಾಗೂ ಷಣ್ಮುಗಂ, P (2006) ''ಆಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲೆವೆಲ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌‌ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಮೆರೀನ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಚೆನ್ನೈ ಸಿಟಿ, ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ.'' ವಾಟರ್‌ ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌, 21(7), 1187-1206. * ಡಾವೊಜಿ, L ಹಾಗೂ ಡಾಗ್‌, D (2004) ''ಓಷನ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಫ್ರಂ ಲ್ಯಾಂಡ್‌-ಬೇಸ್‌ಡ್‌‌ ಸೋರ್ಸಸ್‌‌: ಈಸ್ಟ್‌‌ ಚೈನ್‌ ಸೀ.'' AMBIO – A ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌, 33(1/2), 107-113. * ಡೌರ್ಡ್‌, BM; ಪ್ರೆಸ್‌, D ಹಾಗೂ ಲಾಸ್‌ ಹ್ಯೂಯೆರ್ಟಸ್‌‌, M (2008) ''ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ನಾನ್‌-ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಸೋರ್ಸಸ್‌ : ವಾಟರ್‌‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಪಾಲಿಸಿ : ದ ಕೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ’ಸ್‌‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕೋಸ್ಟ್‌‌.'' ''ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌, ಇಕೋಸಿಸ್ಟಂಸ್‌‌ &amp; ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್'' , 128(3), 151-161. * ಲಾಸ್‌‌, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ A (2000) [http://books.google.co.nz/books?id=11LI7XyEIsAC&amp;pg=PA4&amp;lpg=PA4&amp;dq=As+the+trophic+level+increases,+the+biomass+decreases.&amp;source=web&amp;ots=eZO8XKFQor&amp;sig=IgNErx13uVipkhaa34G4F9kUObY&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=9&amp;ct=result#PPA30,M1 ''ಆಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌'' ] ಜಾನ್‌ ವಿಲೇ ಅಂಡ್‌ ಸನ್ಸ್‌‌. ISBN 1-58648-683-7 * ಷೀವ್ಲಿ, SB ಹಾಗೂ ರೆಜಿಸ್ಟರ್, KM (2007) ''ಮೆರೀನ್‌ ಡೆಬ್ರಿಸ್‌ ಅಂಡ್‌‌ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌‌: ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ನ್ಸ್‌, ಸೋರ್ಸಸ್‌, ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್‌‌.'' ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಲಿಮರ್ಸ್‌ & ದ ಎನ್‌ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್, 15(4), 301-305. * ಸ್ಲೇಟರ್, D (2007) ''ಅಫ್ಲ್ಯೂಯೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಫ್ಲ್ಯೂಯೆಂಟ್ಸ್‌.'' ಸಿಯೆರ್ರಾ 92(6), 27 * [[UNEP]] (2007) ''[http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_10_-_Land-Based_Pollution_in_the_South_China_Sea.html ಲ್ಯಾಂಡ್‌-ಬೇಸ್‌ಡ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಇನ್‌ ದ ಸೌತ್‌ ಚೀನಾ ಸೀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026131845/http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_10_-_Land-Based_Pollution_in_the_South_China_Sea.html |date=2009-10-26 }}'' . UNEP/GEF/SCS ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ No 10. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[[ವುಡ್ಸ್‌‌ ಹೋಲ್‌ ಓಷನೋಗ್ರಫಿಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌]] ಎಂಬ [http://www.whoi.edu/page.do?pid=12049 ಕರಾವಳೀಯ ಸಾಗರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕರಾವಳೀಯ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231221812/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12049 |date=2017-12-31 }} *[https://web.archive.org/web/20001021140316/http://www.ecoscope.com/mercury.htm ಪಾದರಸ ಮಾಲಿನ್ಯ] *[http://www.censol.co.uk/censol%20-%20oil%20absorbents%20-%20testing.html ತೈಲ ಸೋರುವಿಕೆ ಹೀರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ] *[http://www.oceana.org/north-america/what-we-do/stop-seafood-contamination ಸಾಗರ ಸಂಬಂಧಿ ಪಾದರಸ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಗಳು Oceana.orgನಿಂದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314153908/http://www.oceana.org/north-america/what-we-do/stop-seafood-contamination/ |date=2007-03-14 }} *[http://www.sciencenews.org/view/generic/id/38922/title/Marine_pollution_spawns_wonky_babies ಸೈನ್ಸ್‌‌ ನ್ಯೂಸ್‌/ಓಷನ್‌ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಸ್ಪಾನ್ಸ್‌‌ 'ವಾಂಕಿ ಬೇಬೀಸ್‌'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625235803/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/38922/title/Marine_pollution_spawns_wonky_babies |date=2009-06-25 }} {{Pollution}} {{marine pollution|state=expanded}} {{physical oceanography|expanded=none}} {{DEFAULTSORT:Marine Pollution}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಗರ ಮಾಲಿನ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]] bxuaslfzsk17c21gq3xv7pt3o3pbcxi 0 23865 1372685 1368420 2026-05-04T07:27:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372685 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = '''Quartz''' | category = Silicate mineral | boxwidth = 24 | boxbgcolor = | image = Quartz, Tibet.jpg | caption = Quartz crystal cluster from [[Tibet]] | formula = Silica ([[silicon dioxide]], SiO₂) | molweight = | strunz = 04.DA.05 | dana = 75.01.03.01 | symmetry = Trigonal 32 | unit cell = a = 4.9133 [[Ångstrom|Å]], c = 5.4053 Å; Z=3 | color = Colorless through various colors to black | habit = 6-sided prism ending in 6-sided pyramid (typical), drusy, fine-grained to microcrystalline, massive | system = α-quartz: [[trigonal]] trapezohedral class 3 2; β-quartz: [[Hexagonal crystal system|hexagonal]] 622<ref name=Deer>Deer, W. A., R. A. Howie and J. Zussman, ''An Introduction to the Rock Forming Minerals'', Logman, 1966, pp. 340–355 ISBN 0-582-44210-9</ref> | lattice = [[hexagonal lattice system|hexagonal]] | twinning = Common Dauphine law, Brazil law and Japan law | cleavage = {0110} Indistinct | fracture = Conchoidal | tenacity = Brittle | mohs = 7 – lower in impure varieties | luster = Vitreous – waxy to dull when massive | refractive = n_ω = 1.543–1.545 n_ε = 1.552–1.554 | opticalprop = Uniaxial (+) | birefringence = +0.009 (B-G interval) | pleochroism = None | streak = White | gravity = 2.65; variable 2.59–2.63 in impure varieties | density = | melt = 1670&nbsp;°C (β [[tridymite]]) 1713&nbsp;°C (β [[cristobalite]])<ref name=Deer/> | fusibility = | diagnostic = | solubility = Insoluble at [[Standard conditions for temperature and pressure|STP]]; 1&nbsp;ppm_mass at 400&nbsp;°C and 500 lb/in² to 2600&nbsp;ppm_mass at 500&nbsp;°C and 1500 lb/in²<ref name=Deer/> | diaphaneity = Transparent to nearly opaque | other = [[Piezoelectric]], [[pyroelectric]], may be [[triboluminescent]], chiral (hence optically active if not racemic) | references = <ref name=Handbook>{{Cite web |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/quartz.pdf |title=Handbook of Mineralogy. Quartz |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401032832/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/quartz.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-3337.html Mindat. Quartz]</ref><ref name=Webmin>[http://www.webmineral.com/data/Quartz.shtml Webmineral. Quartz]</ref><ref name=Klein>{{cite book|author=Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis|year=1985|title=Manual of Mineralogy|edition=20|isbn=0-471-80580-7}}</ref> }} '''ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಯು [[ಭೂಮಿ]]ಯ [[ಭೂಖಂಡೀಯ ತೊಗಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪರ್‌‌]]ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ವಿಪುಲ ಲಭ್ಯತೆಯ [[ಖನಿಜ]]ವಾಗಿದೆ. ಈ ಖನಿಜವು ಪ್ರತಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ಎರಡು ಚತುರ್ಮುಖಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[SiO2|SiO₂]] ಸೂತ್ರದಂತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ SiO₄ ಎಂಬ [[ಸಿಲಿಕಾನ್]]‌‌–[[ಆಮ್ಲಜನಕ]] [[ಚತುರ್ಮುಖ]]ಗಳ ಸಾತತ್ಯ ಸಂರಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ [[ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳು]]ಗಳು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯೂರೋಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೇ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು [[ರತ್ನಾಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಠಿಣಶಿಲೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಖನಿಜಗಳಾಗಿದ್ದವು. "ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ" ಎಂಬ ಪದವು [[ಜರ್ಮನ್‌‌]] ಪದ "ಕ್ವಾರ್ಜ್‌"ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ವಿಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಆಮದಾದ [[ಮಧ್ಯಂತರ ಉನ್ನತ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಪದ]] "ಟ್ವಾರ್ಕ್‌"ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದೂ ಕೂಡಾ [[ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಭಾಷಾ]]ಪದಗಳಾದ (cf. ಝೆಕ್‌‌ಮೂಲ ಟ್ವರ್ಡಿ ("ಕಠಿಣ"), ಪೋಲೆಂಡ್‌/ಪೋಲಿಷ್‌ ಭಾಷಾಮೂಲದ ಟ್ವಾರ್ಡಿ ("ಕಠಿಣ"), ರಷ್ಯನ್‌‌ಮೂಲದ твёрдый ("ಕಠಿಣ"))ಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು ಪೂರ್ವ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಪದಮೂಲ *tvьrdъನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಲಾವಿಕ್‌ ಪದಮೂಲ тврьдъ ("ದೃಢ")ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref>http://www.etymonline.com/index.php?term=quartz etymonline.com</ref> == ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸ್ವಭಾವ == [[ಚಿತ್ರ:a-quartz.png|thumb|left|100px|α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆ ]] [[ಚಿತ್ರ:b-quartz.png|thumb|left|100px|β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು [[ತ್ರಿಗುಣ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಅಕ್ಷ]]ದ [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. [[ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಆಕಾರ]]ವು ಪ್ರತಿ ಬದಿಯಲ್ಲೂ ಆರು-ಬದಿಗಳುಳ್ಳ [[ಪಿರಮಿಡ್‌‌‌‌/ಡ್ಡು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಆರು ಬದಿಗಳುಳ್ಳ [[ಅಶ್ರಗ]]ದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ [[ಯಮಳ ಸ್ಫಟಿಕಗಳಾ]]ಗಿದ್ದು, ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಈ ಸ್ವರೂಪವು ಅಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ಸನಿಹದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಹರಳುಗಳು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಖನಿಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬೇಕಾದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಕಾಣದಂತೆ ಮುದ್ದೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸುಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ರಿಕ್ತ/ತೆರಪಿನವರೆಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾದ 'ಹಾಸು'ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದುದರಿಂದ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಿರಮಿಡ್‌‌‌ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ [[ಜಿಯೋಡು]] ಒಳಭಾಗದೆಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವ ಹರಳುಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ತೆರಪಿನ ಭಾಗವು ಗೋಲಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ತಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಯಿ ರೂಪವೇ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1 [[ಕಿಲೋಬಾರ್‌]]ನಷ್ಟು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು 573&nbsp;°C ತಾಪಮಾನದವರೆಗೆ ಸ್ಥಾಯಿರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ತಾಪಮಾನದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 1300&nbsp;°Cಗೂ ಮೀರಿದ ತಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಬಾರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಥಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹಾ/ಆ ಸ್ಫಟಿಕಶಿಲೆಯು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ (ಅಥವಾ α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ), ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದಲ್ಲ. β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಘನವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಘನವಸ್ತುವಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಿಂದ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ತ್ವರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಬಲ್ಲಂತಹಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯ ಹ್ರಾಸವಾಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಎಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದೆಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಹರಳೊಂದನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನೇ ಮರಳಿ ತಣ್ಣಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸರಳ ಸ್ಫಟಿಕ ಹಾಗೂ ಮರಳಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ etc., ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೋ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಮರಳಿರುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಷ್ಟು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗೂ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಪರಮಾಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧವು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ "ತಿರುಚಿರುತ್ತದೆ" ಅಥವಾ ಬಗ್ಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು "ತಿರುಚಿರುವುದಿಲ್ಲ". ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಗಳು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧವು ತಿರುಚಿರದಂತೆ ಆಗುವಷ್ಟು ಅಥವಾ ನೇರವಾಗುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ಪರಮಾಣುಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬಂಧಗಳು ಸ್ಥಾಯಿತ್ವ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದರೆ ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತಿಯು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವಾದರೂ 573&nbsp;°Cಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವರಾದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇವುಗಳು ಹುಸಿರೂಪ/ಕೂಟರೂಪದ ಅಥವಾ "ಅಸಹಜ ಆಕೃತಿಯನ್ನುಳ್ಳ" ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಆಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ 'β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ' ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕಾದವು. ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅದೇ ತರಹದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ ಈ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ವಿನ ಸಮ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದ ಆರು ಬದಿಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷಟ್ಕೋನೀಯ ದ್ವಿಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅಶ್ರಗ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ'ಯ ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯು ಆರು ಬದಿಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳ ರೀತಿ ಕಾಣುವ ಮೂರು ವಜ್ರಾಕೃತಿಯ ಮುಖಗಳ ಎರಡು ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. == (ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಿ) ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆ == ತ್ರಿಕೋನೀಯ ಸ್ಫಟಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳಾದ ''P'' 3₁21 ಹಾಗೂ ''P'' 3₂21ಗಳಲ್ಲಿ α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಷಟ್ಕೋನೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ''P'' 6₂21 ಹಾಗೂ ''P'' 6₄21 ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref> ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಡಾಟಾ, ಡಿಟರ್ಮಿನೇಟಿವ್‌ ಟೇಬಲ್ಸ್‌‌, ACA ಮಾನೋಗ್ರಾಫ್‌‌‌ No. 5, ಅಮೇರಿಕನ್‌‌ ಕ್ರಿಸ್ಟಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌, 1963</ref> ಈ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಸಂರಚನಾ ಗುಂಪುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸಮಮಿತಿಯವಾಗಿದ್ದು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 11 ಪ್ರತಿರೂಪಿ ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ). α-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೆರಡೂ ಅಸಮಮಿತಿಯಲ್ಲದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ SiO₄ ಚತುರ್ಮುಖ) ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಅಸಮಮಿತಿಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಸಂರಚನೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. α- ಹಾಗೂ β-ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ರೂಪಾಂತರವು ಚತುರ್ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ವೈವಿಧ್ಯಗಳು (ಬಣ್ಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ) == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ '''ಶಿಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಸ್ಫುಟ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ), ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ವರ್ಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದು [[ಪಾರದರ್ಶಕ]] (ಸ್ಫುಟ) ಅಥವಾ [[ಪಾರದೀಪಕ/ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು, ಗುಲಾಬಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, [[ಪದ್ಮರಾಗ]], ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶಿಲೆಗಳು ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವರ್ಣಮಯ ರೂಪಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹೆಸರುಗಳ ಸರಮಾಲೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳ ನಡುವೆ ಬಹುಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳೆಂದರೆ ''ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು'' (ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವಂತಹಾ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು) ಹಾಗೂ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳ ವಿಧಗಳು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವರ್ಧಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸಮೂಹಗಳು). ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವಿಧಗಳು ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ವಿಧಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ]] ಎಂಬುದೊಂದು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಅದರ [[ಏಕನತ ರೂಪಿ]] [[ಮೊಗನೈಟ್‌]]ಗಳೆರಡರದೂ ‌ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂತರ್‌ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಲಿಕಾದ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="heany_1994">{{cite journal|last=Heaney |first=Peter J. |year=1994 |title=Structure and Chemistry of the low-pressure silica polymorphs |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=29 |pages=1–40|url=http://rimg.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/29/1/1|issue=1}}</ref> ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವೈದೃಶ್ಯರೂಪಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾದರಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳು ಅಥವಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಗೇಟು]], [[ಸಾರ್ಡ್]]‌‌, [[ಗೋಮೇದ/ಧಕ]], [[ಮಂದಗೆಂಪಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ]], [[ರಕ್ತಶಿಲೆ]], ಹಾಗೂ [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]] ಸೇರಿವೆ. === ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು === [[ಚಿತ್ರ:Citrin cut.jpg|left|thumb|ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು]] '''ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು''' ಪೇಲವ ಹಳದಿಯಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳವರೆಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಳದಿ [[ಪುಷ್ಯರಾಗ]]ದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳು [[ಕಬ್ಬಿಣದ]] ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ಬಹುತೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ [[ಪದ್ಮರಾಗ]] ಅಥವಾ [[ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]]ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌]] ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳ ಮುಂಚೂಣಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು [[ರಿಯೋ ಗ್ರಾಂಡೆ ಡು/ಡೊ ಸುಲ್‌‌‌]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು "ಹಳದಿ" ಎಂಬರ್ಥದ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯ ಪದ ಸಿಟ್ರಿನಾದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದೇ ಪದವು "ಸಿಟ್ರನ್‌‌" ಎಂಬ ಪದದ ಪದಮೂಲವೂ ಆಗಿದೆ.<ref>http://www.mindat.org/min-1054.html</ref> ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು ನವೆಂಬರ್‌‌ ತಿಂಗಳಿನ ಮೂರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಜನ್ಮರತ್ನಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. === ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:ele.rose.750pix.jpg|left|thumb|ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಆನೆ, 4 ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು (10 cm) ಉದ್ದವಿದೆ]] '''ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಯು ಪೇಲವ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ಶಿಲೆಯ ಸಾಂದ್ರ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರಬಹುದಾದ [[ಟೈಟೇನಿಯಮ್‌‌]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], ಅಥವಾ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‌‌ ಲೋಹ]]ಗಳ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಾತ್ರದ [[ರೂಟೈಲ್‌‌/ಟೈಟಾನಿಯಮ್‌ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌‌‌]] ಸೂಜಿಹರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಪ್ರಸರಿಸಿದ ಬೆಳಕು [[ತಾರಾಪುಂಜ]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬೆಳಕಿದ್ದ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ [[X-ರೇ/ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ವಿವರ್ತನೆ]]ಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೊಳಗೆ ಹುದುಗಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಾತ್ರದ ತೆಳು ತಂತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಶಃ [[ಡ್ಯೂಮರ್‌‌ಟೈರೈಟ್‌‌‌‌]]ನ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎಂಬುದರೆಡೆ ಬೊಟ್ಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.mindat.org/show.php?id=3456 ಮಿನ್‌ಡಾಟ್‌. ][http://www.mindat.org/show.php?id=3456 ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]</ref> ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು (ಬಹಳ ಅಪರೂಪ) '''ಗುಲಾಬಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಎನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲದೇ ಅದರ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌‌]] ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಅಂಶಗಳಿಂದ ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಗಳಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ದ್ಯುತಿಸಂವೇದಿಯಾಗಿರುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಕಾಂತಿಹೀನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. USAಯ [[ಮೈನೆ]]ಯ [[ರಮ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ [[ಪೆಗ್ಮಾಟೈಟ್‌‌]] ಮಾದರಿಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು [[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌‌]]ನ [[ಮಿನಾಸ್‌ ಗೆರಾಯ್ಸ್‌]]‌‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.<ref>[http://minerals.caltech.edu/ge114/Lecture_Topics/Quartz/Index.htm ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವರ್ಣಮಯ ವಿಧಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719160220/http://minerals.caltech.edu/ge114/Lecture_Topics/Quartz/Index.htm |date=2011-07-19 }}, ಕಾಲ್ಟೆಕ್‌‌</ref> ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ರತ್ನದಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ – ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಆ ಬಣ್ಣ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹೃದಯಗಳಂತಹಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೃದಯ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಕೆಂಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅದು ಶಕ್ಯವೆಚ್ಚದ ಖನಿಜವಾಗಿರುವುದು ಕಾರಣ. === ಪದ್ಮರಾಗ === [[ಚಿತ್ರ:Amethyst. Magaliesburg, South Africa.jpg|left|thumb|ಪದ್ಮರಾಗ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮಗಲೈ/ಲೀಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] {{main|Amethyst}} '''ಪದ್ಮರಾಗ''' ವು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಉಜ್ವಲದಿಂದ ದಟ್ಟವರ್ಣ ಅಥವಾ ಮಂದ ನೇರಳೆ ವರ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದು. === ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Quartz var. Smokey from Morella, Victoria.jpg|right|thumb|ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] '''ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಯು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ/ಸ್ಫುಟತೆಯು ಬಹುತೇಕ ಪಾರದರ್ಶಕದಿಂದ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಕಂದುಛಾಯೆಯ-ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕದವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದೂ ಇರುತ್ತವೆ. === ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ/ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:QuartzUSGOV.jpg|thumb|ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಮಾದರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Augstus kameo.jpg|thumb|ಆಗಸ್ಟಸ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್‌‌ ಗೋಮೇದ/ಧಕದ ರತ್ನಶಿಲಾಗೆತ್ತನೆ]] '''ಹಾಲಿನ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಅಥವಾ '''ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ''' ಯು ಬಹುಶಃ ಹರಳುರೂಪಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಹುಶಃ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದಾದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ, ದ್ರವಗಳ ಅಥವಾ ಎರಡರದೂ [[ಹರಿವಿನ ಸೇರ್ಪಡೆ]]ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಕಲ್ಮಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಬ್ಬಾಗುವಿಕೆಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿದೆ ದ್ಯುತಿಸಂವೇದಿ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರತ್ನಮಣಿ/ಹರಳು ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯಾಗದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.galleries.com/minerals/silicate/milky_qu/milky_qu.htm ಮಿನರಲ್‌ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್‌ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು]</ref> == ವಿಧಗಳು (ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂರಚನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) == ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹೆಸರುಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಖನಿಜದ ಬಣ್ಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿಡುವ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಖನಿಜದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವೇ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತುಕಾರಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಅನ್ವಯಿಸಲೇಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. {| class="wikitable" |+ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು | [[ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ]] | ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಹಾಗೂ ಮೊಗನೈಟ್‌‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಶ್ವೇತ ಅಥವಾ ತೆಳು ವರ್ಣದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |- | [[ಅಗೇಟ್‌]] | ಬಹುವರ್ಣೀಯ, ಪಟ್ಟಿಗಳುಳ್ಳ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ ಶಿಲೆಯು, ಅರೆ-ಪಾರದೀಪಕದಿಂದ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕದವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ |- | [[ಗೋಮೇದ/ಧಕ]] | ಪಟ್ಟಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿದ್ದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ಅಗೇಟ್‌ ಶಿಲೆ. |- | [[ಜ್ಯಾಸ್ಪರ್‌]] | ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಬಹುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದು |- | [[ಅವೆನ್‌ಟ್ಯೂರಿನ್‌‌]] | (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೈಕಾ) ಮಿನುಗುವ ಸಣ್ಣ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ ಶಿಲೆ. |- | [[ಹುಲಿಗಣ್ಣು/ಟೈಗರ್ಸ್‌ ಐ]] | ತಂತುರೂಪದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ, ಇದು [[ವರ್ಣಚದುರುವಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. |- | ಶಿಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ | ಸ್ಪಷ್ಟ, ವರ್ಣರಹಿತ |- | [[ಪದ್ಮರಾಗ]] | ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ, ಪಾರದರ್ಶಕ |- | ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು | ಹಳದಿಯಿಂದ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳು, ಹಸಿರು ಲೇಪದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಖನಿಜ |- | [[ಪ್ರಾಸಿಯೋಲೈಟ್‌‌]] | ಪುದೀನ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ, ಪಾರದರ್ಶಕ |- | ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ | ಕೆಂಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ, ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ, [[ನಕ್ಷತ್ರತೋರ್ಪಡಿಕೆ ಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ |- | ಕೆಂಪು ಮಿನುಗು ಬಣ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ | [[ರೂಟೈಲ್‌‌/ಟೈಟಾನಿಯಮ್‌ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌]]‌‌ನ ಸೂಜಿಯಾಕಾರದ (ಸೂಜಿರೂಪದ ಶಿಲೆ) ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ |- | ಹಾಲುಬಿಳುಪಿನ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ | ಶ್ವೇತವರ್ಣದ, ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕದಿಂದ ಅಪಾರದರ್ಶಕದವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದಾದ ಹಾಗೂ ನಕ್ಷತ್ರತೋರ್ಪಡಿಕೆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ |- | [[ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] | ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಬೂದು ಬಣ್ಣಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿರುವ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ |- | [[ನಸುಗೆಂಪು ಶಿಲೆ]] | ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಲ್ಸೆಡನಿ, ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ/ಪಾರದೀಪಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ |} == ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Quartz synthese.jpg|thumb|ಸುಮಾರು 19 cm ಉದ್ದವಿರುವ ಹಾಗೂ 127 ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೂಕವಿರುವ ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು]] ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲಿವ್‌ ನಸುಬೂದು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ [[ಪ್ರಸಿಯೋಲೈಟ್‌‌]] ಎಂಬ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಉಷ್ಣ ಸಂಸ್ಕರಣದ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ; ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಸಿಯೋಲೈಟ್‌‌ ಕೂಡಾ ಪೋಲೆಂಡ್‌‌ನ ಲೋಯರ್‌ ಸಿಲೇಸಿಯಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. [[ಹಳದಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲು]] ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಾದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪದ್ಮರಾಗಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ನೀಡಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಕ್ಯಾಲ್ಸಡೆನಿ]]ಗೆ ಉಷ್ಣ ಸಂಸ್ಕರಣ ನೀಡಿ ಅದರ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸುವುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ [[ಯಮಳ ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳಾಗುವುದರಿಂದ, ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ, ದೋಷರಹಿತ ಜೋಡಿಯಾಗದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು [[ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವತಾಪಕ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; [[ಪಚ್ಚೆ/ಮರಕತ]]ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಈಗಲೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳೆಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವುದಾದರೂ, ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರೆಂದರೆ [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ. == ಲಭ್ಯತೆ/ದೊರಕುವಿಕೆ == ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು [[ಗ್ರಾನೈಟ್‌]] ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಫೆಲ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌ ಪೂರಿತ]] [[ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ]]ಗಳ ಸಾರಭೂತ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. [[ಮರಳುಶಿಲೆ]] ಹಾಗೂ [[ಜೇಡಿ ಪದರಗಲ್ಲು]]ಗಳಂತಹಾ [[ಸಂಚಿತಶಿಲೆಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ [[ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್‌ ಶಿಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆನುಷಂಗಿಕ ಖನಿಜವಾಗಿ ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇದು [[ಪದರಶಿಲೆ]], [[ಗ್ನೈಸ್‌ ರೂಪಾಂತರಿತ ಶಿಲೆ]], [[ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪಾಂತರ/ಕ್ವಾಟ್ಸೈಟ್‌‌ ಶಿಲೆ]] ಹಾಗೂ ಇತರೆ [[ರೂಪಾಂತರಿಕ ಶಿಲೆ]]ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. [[ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗಳಿಗೆ ಇದು ತೋರುವ ನಿರೋಧಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಹ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇಷಾತ್ಮಕ [[ಮಣ್ಣಿ]]ನ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳು ಖನಿಜಗಳ [[ಅದಿರು]]ಗಳ ಜೊತೆಗಿರುವ [[ಅದಿರುತ್ಯಾಜ್ಯ/ಕಸ]]ಗಳಂತಹಾ [[ಜಲೋಷ್ಣೀಯ]] [[ಸಿರೆಗಳ]] ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹರಳುಗಳು [[ಪೆಗ್ಮಾಟೈಟ್‌]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ರೂಪುಗೊಂಡ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅನೇಕ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಷ್ಟು [[ತೂಗಬಲ್ಲವು]]. [[ಅರೆವಾಹಕ]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕಾನ್‌‌ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಕುಲುಮೆ/ಮೂಸೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರಚಿತಗೊಂಡ ವಿಪರೀತ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು ಬಹು ಬೆಲೆಬಾಳುವಂತಹವು ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಪರೂಪದವು. [[ಉತ್ತರ ಕೆರೋಲಿನಾದ ಸ್ಪ್ರೂಸ್‌ ಪೈನ್‌]]ನಲ್ಲಿಯ ಸ್ಪ್ರೂಸ್‌ ಪೈನ್‌ನ ರತ್ನಶಿಲಾ ಗಣಿಯು ಅಧಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8178580.stm|author=Sue Nelson|title=Silicon Valley's secret recipe|publisher=BBC News|date=2 August 2009}}</ref> == ಸಂಬಂಧಿತ ಸಿಲಿಕಾ ಖನಿಜಗಳು == [[ಟ್ರಿಡಿಮೈಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಬಲೈಟ್‌]]ಗಳು SiO₂ನ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ [[ರೂಪಾಂತರ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು ಸಿಲಿಕಾ ಅಧಿಕಾಂಶವಿರುವ [[ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ]] ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಕೋಯೆಸೈಟ್‌]] ಎಂಬುದು ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದ್ದು ಕೆಲ ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಷ್ಟಿಸೋವೈಟ್‌]] ಎಂಬುದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಕೆಲ ಉಲ್ಕಾಪಾತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ. [[ಲೆಕಾ/ಚಾಟೆಲೀರೈಟ್‌]]‌ ಎಂಬುದು [[ಅಸ್ಫಾಟಿಕ ರೂಪ]]ದ ಸಿಲಿಕಾ [[ಗಾಜಿ]]ನ ರೂಪದ SiO₂ ಆಗಿದ್ದು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ [[ಮರಳಿ]]ನಲ್ಲಿ [[ಸಿಡಿಲಿನ ಹೊಡೆತ]]ದಿಂದ ಇವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Ewer birds Louvre MR333.jpg|thumb|ಸ್ಫಟಿಕ (ಸ್ಫುಟ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ) ಕರಂಡಕ, c.1000]] [[ಚಿತ್ರ:Transparency.jpg|right|thumb|ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು]] "ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ" ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಲ್ಯಾವಿಕ್‌‌ ಭಾಷಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಝೆಕ್‌ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಇದನ್ನು ''ಕ್ರೆಮೆನ್‌'' ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು) ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡ [[ಜರ್ಮನ್‌ ಪದ]]ಗಳಾದ‌ {{Audio|De-Quarz.ogg|''Quarz''}},<ref>{{Cite web |url=http://german.about.com/library/blvoc_gerloan.htm |title=ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಜರ್ಮನ್‌‌ ಆಕರ ಪದಗಳು |access-date=2010-07-02 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607060111/http://german.about.com/library/blvoc_gerloan2.htm |url-status=dead }}</ref>ಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರೆ ಮೂಲಗಳು ಪದದ ಮೂಲವನ್ನು ''ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದ-ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಅದಿರು'' ಎಂಬರ್ಥದ [[ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌]] ಪದ ''ಕ್ವೆರ್ಕ್ಲುಫ್ಟರ್ಟ್ಜ್‌‌‌'' ‌‌ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mineralatlas.com/mineral%20general%20descriptions/Q/quartzpcd.htm |title=''ಖನಿಜ ಭೂಪಟ/ಅಟ್ಲಾಸ್‌‌'' , ಕ್ವೀನ್ಸ್‌‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2007-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070904052949/http://www.mineralatlas.com/mineral%20general%20descriptions/Q/quartzpcd.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲವಾಸಿಗಳ ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾಗುವ [[ಮಾಬನ್‌]]‌ ಗೂಢ ವಸ್ತುವಿರಬಹುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ [[ನ್ಯೂಗ್ರೇಂಜ್‌]] ಅಥವಾ [[ಕ್ಯಾರೋಮೋರ್‌‌]]ಗಳಂತೆ ಯೂರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹಾದಿಬದಿಯ ಗೋರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರುದ್ರಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕ್ಲುಪ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ [[ಐರಿಷ್‌]] ಪದವೆಂದರೆ ''ಗ್ರಿಯನ್‌ ಕ್ಲಾಚ್‌'' ಎಂದು, ಅದರ ಅರ್ಥ 'ಸೂರ್ಯನ ಶಿಲೆ'. [[ಜೇಡ್‌ ರತ್ನ]]ವು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]] ಹಾಗೂ [[ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್‌]] ಅಮೇರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೆತ್ತನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಯೂರೋಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊರೆದ ರತ್ನಶಿಲೆಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ರತ್ನಶಿಲಾ ಉಬ್ಬುಕೆತ್ತನೆಗಳು]], [[ಶಿಲಾ ಸ್ಫಟಿಕ ಕರಂಡಕಗಳು]], ಹಾಗೂ [[ಅತಿರಂಜಿತ ಅಲಂಕಾರದ ಪಾತ್ರೆ]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ [[ರತ್ನಾಭರಣ ತಯಾರಿಕೆ]] ಹಾಗೂ ಕಠಿಣಶಿಲೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಭರಣ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ವಾಡಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ಬಹು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಉಬ್ಬುಕೆತ್ತನೆಗಳ ರತ್ನಶಿಲೆಗಳ ತಂತ್ರವು ಗೋಮೇದ/ಧಕ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಿಧಗಳ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಮನ್‌ ನಿಸರ್ಗವಾದಿ [[ಹಿರಿಯ ಪ್ಲಿನಿ]]ಯು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಘನೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಘನೀಕೃತಗೊಂಡ [[ಮಂಜುಗೆಡ್ಡೆ]]ಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ("ಸ್ಫಟಿಕ" ಪದವು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗ್ರೀಕ್‌ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ.) ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವರು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯು ಆಲ್ಪ್ಸ್‌‌‌ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳ ಹಿಮನದಿಗಳ ಬಳಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು ಕೈಗಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವರ್ತುಲಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಂತವು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು [[ರೋಹಿತ]]ವನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವುದೂ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕನಿಷ್ಟ 1600ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ನಿಕೋಲಸ್‌ ಸ್ಟೆನೋ]]ರ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಧುನಿಕ [[ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತು. ಅವರು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳು ಎಷ್ಟೇ ವಿರೂಪಗೊಂಡರೂ, ದೀರ್ಘ ಅಶ್ರಗದ ಮುಖಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ 60° ಕೋನದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ B. ಸಾಯರ್‌]]‌ರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌]]ನ [[ಓಹಿಯೋ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಹಾಗೂ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ'ಯ [[ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳನ್ನು [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪಿಯರಿ ಕ್ಯೂರಿ]]ಯವರುಗಳು 1880ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಆಂದೋಲಕ]] ಅಥವಾ ಅನುರಣಕಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ 1921ರಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೈಟನ್‌ ಕ್ಯಾಡಿ]]ಯವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/cady.html|title=The Quartz Watch – Walter Guyton Cady|work=The Lemelson Center, National Museum of American History|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=2010-07-02|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104143758/http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/cady.html|url-status=dead}}</ref> ಜಾರ್ಜ್‌‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಿಯೆರ್ಸ್‌ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳ ಆಂದೋಲಕಗಳನ್ನು 1923ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಅದರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/pierce.html|title=The Quartz Watch – George Washington Pierce|work=The Lemelson Center, National Museum of American History|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=2010-07-02|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104145422/http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/pierce.html|url-status=dead}}</ref> ವಾರ್ರೆನ್‌ ಮ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಮೊದಲ 1927ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡಿ ಹಾಗೂ ಪಿಯೆರ್ಸ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಆಂದೋಲಕ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/clock.html|title=The Quartz Watch – Warren Marrison|work=The Lemelson Center, National Museum of American History|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=2010-07-02|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125110103/http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/clock.html|url-status=dead}}</ref> == ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ == ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳು [[ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; [[ಯಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರ/ವಿಭವವನ್ನು ಅವು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಳೆಯ ಬಳಕೆಯು [[ಧ್ವನಿಲೇಖ/ಫೋನೋಗ್ರಾಫ್‌]]ಗಳ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ [[ಸ್ಫಟಿಕ ಆಂದೋಲಕ]]ಗಳು. [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಗಡಿಯಾರ]]ವು ಈ ಖನಿಜವನ್ನು ಬಳಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಚಿತ ಸಾಧನ. ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳಿನ ಆಂದೋಲಕದ ಅನುರಣನಾ ಆವರ್ತನಾಂಕವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೇರುವ ಮೂಲಕ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಕ್ಕಡಿ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ತೆಳು-ಪದರ/ಹಾಳೆಗಳ ಸ್ಥೂಲತಾಸೂಚಕ ಸಾಧನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಿಖರ ಮಾಪನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{wikisourcepar|EB1911:Quartz}} * [[ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] * [[ಖನಿಜಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವಿದ್ಯುದಾಘಾತ ರೂಪಿತ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ]] * [[ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಬಂಡೆಗಳ ಸಾಲಿನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Quartz}} * [http://www.jewelinfo4u.com/quartz_pictures.aspx ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725082912/http://www.jewelinfo4u.com/Quartz_Pictures.aspx |date=2010-07-25 }} * [http://www.quartzpage.de/ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು, ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪ/ಆಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ. ][http://www.quartzpage.de/ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ನಿದರ್ಶನಗಳು] * [http://rockhoundingar.com/quartz.html ''ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌‌ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ'' , ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಲಾನ್ವೇಷಣೆ] * [http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/arc/silicanom.htm ''ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ ನಾಮೆನ್‌ಕ್ಲೇಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿಲಿಕಾ'' , ಅಮೇರಿಕನ್‌‌ ಮಿನರಲಾಜಿಸ್ಟ್‌‌‌, ಸಂಪುಟ 12, ಪುಟಗಳು 383–395, 1927] * [http://labs.sci.qut.edu.au/minerals/mineral%20general%20descriptions/Q/quartzpcd.htm ಕ್ವೀನ್ಸ್‌‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211180516/http://labs.sci.qut.edu.au/minerals/mineral%20general%20descriptions/Q/quartzpcd.htm |date=2006-02-11 }} ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆ ಪದದ ಮೂಲ. * [https://goby.nrl.nav.mil/branch/UFFC_Archive/cd01/fc/proceed/1959/proceed/s5910462.pdf ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸಾಯರ್‌ರ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಸಂಗೋಪನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿವರಣೆಯುಳ್ಳ PDF ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|url=http://invention.smithsonian.org/centerpieces/quartz/inventors/index.html|title=The Quartz Watch – Inventors|work=The Lemelson Center, National Museum of American History|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=2010-07-02|archive-date=2009-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107020810/http://invention.smithsonian.org/centerpieces/Quartz/inventors/index.html|url-status=dead}} * [http://www.connogue.com/quartslab/html/terminology.html ಆಂದೋಲಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲಾ ಹರಳುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಕೋಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012101816/http://www.connogue.com/quartslab/html/terminology.html |date=2007-10-12 }} {{Jewellery}} {{Silica minerals}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಫಟಿಕ ಶಿಲೆಗಳ ವಿಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಪೀಡನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಸ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅವಾಹಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌‌ ಆಕರಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]] 9xmq6tizua4rbig9810n9k5g41j0h8b 0 24209 1372651 1364283 2026-05-03T15:04:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372651 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----------------> |name = Wellington |native_name = Te Whanga-nui-a-Tara |native_name_lang= mi |nickname = Harbour City |settlement_type = [[Urban areas of New Zealand|main urban area]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Wellington_panorama_cropped.jpg |image_size = 300px |image_caption = Panorama of central Wellington |image_map = Location_of_Wellington.png |map_caption = Wellington urban area within New Zealand |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = <!-- Location ------------------> |coordinates_region = NZ |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_name = [[New Zealand]] |subdivision_type1 = [[Regions of New Zealand|Region]] |subdivision_name1 = [[Wellington Region|Wellington]] |subdivision_type2 = [[Territorial authorities of New Zealand|Territorial authorities]] |subdivision_name2 = [[Wellington City]]<br />[[Lower Hutt|Lower Hutt City]]<br />[[Upper Hutt|Upper Hutt City]]<br />[[Porirua|Porirua City]] <!-- Area ---------------------> |area_footnotes =<ref>{{cite web |url=http://www.wellington.govt.nz/aboutwgtn/glance/index.html. |title=About Wellington - Facts & Figures |accessdate=2008-08-05 |work= |publisher=Wellington City Council |date= }}</ref> |area_urban_km2 = 444 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_metro_km2 = 1390 |area_blank1_sq_mi = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = 0 |elevation_min_ft = 0 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = {{NZ population data|||y}} |population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.wellington.govt.nz/plans/annualplan/0708/pdfs/03snapshot.pdf |title=Wellington City Council Annual Plan 2007-2008 |accessdate=2008-08-05 |work= |publisher= |date= |archive-date=2013-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209140342/http://wellington.govt.nz/plans/annualplan/0708/pdfs/03snapshot.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NZ_population_data"/> |population_note = |population_urban = {{formatnum:{{NZ population data||y}}|R}} |population_density_urban_km2 = auto <!-- General information ---------------> |timezone = [[Time in New Zealand|NZST]] |utc_offset = +12 |timezone_DST = NZDT |utc_offset_DST = +13 |coor_type = |latd=41 |latm=17 |lats=20 |latNS=S |longd=174|longm=46 |longs=38 |longEW=E <!-- Area/postal codes & others --------> |blank_name =Local [[iwi]] |blank_info =[[Ngāti Poneke]], [[Ngāti Tama]], [[Te Āti Awa]] |postal_code_type = Postcode(s) |postal_code = 6000 group, and 5000 and 5300 series |area_code = 04 |website = http://www.wellingtonnz.com/ |footnotes = }} [[ಚಿತ್ರ:Cable Car.JPG|thumb|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರು &amp; ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ - ಕೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಿಂದ ಕಂಡುಬರುವ ದೃಶ್ಯ]] '''ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್''' [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] ನ [[ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ]] ಹಾಗು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ.ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಹಾಗು ರಿಮುಟಾಕ ರೇಂಜ್ ನಡುವೆ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ನಗರವು {{NZ population data||y}}ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು ೩,೭೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ]] ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ - ಇದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್ ಹಾಗು ವೈರರಪ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಹಾಗು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರು ನಡುವಿನ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ, ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದೆ; ಪೊರಿರುವಾ ಬಂದರಿನ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗಿರುವ ಪೊರಿರುವಾ ನಗರ, ಇಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಓರಿ ಹಾಗು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ; [[ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ]] ಹಾಗು [[ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರಗಳು]] ಈಶಾನ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ಹಟ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿ]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ ೨೦೦೯ರ ಮರ್ಸರ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಸರ್ವೇ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಗೆ ವಿಶ್ವದ ೧೨ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1128060#Top50_qol |title=Mercer's 2009 Quality of Living survey highlights |publisher=www.mercer.com |date=28 April 2009 |accessdate=26 December 2009 }}</ref> == ನಗರದ ಹೆಸರು == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಗು [[ವಾಟರ್ ಲೂ ಕದನ|ವಾಟರ್ ಲೂ ಕದನದ]] ಜಯಶಾಲಿ ಆರ್ಥರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸೊಮರ್ಸೆಟ್]] ನ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ]] [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಡ್ಯೂಕ್ ಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. [[ಮಓರಿ|ಮಓರಿಯಲ್ಲಿ]], ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. '''ತೆ ವ್ಹಾಂಗ-ನುಇ-ಅ-ತಾರಾ''' ಎಂಬುದು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರನ್ನು]] ಸೂಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ "ತಾರಾದ ಮಹತ್ವದ ಬಂದರು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="name1">{{cite web|url=http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/TeAtiAwaWellington/mi|title=Te Āti Awa ki Te Whanganui-a-Tara|publisher=[[Te Ara Encyclopedia of New Zealand]]|language=[[Māori]]|access-date=2010-08-06|archive-date=2008-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223022121/http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/TeAtiAwaWellington/mi|url-status=dead}}, ಕಾಗುಣಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯವು {{cite web|url=http://www.tetaurawhiri.govt.nz/english/pub_e/conventions2.shtml|title=Māori Language Commission|access-date=2010-08-06|archive-date=2012-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716231930/http://www.tetaurawhiri.govt.nz/english/pub_e/conventions2.shtml|url-status=dead}}ನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ</ref> '''ಪೋನೇಕೆ''' ಎಂಬುದು ''ಪೋರ್ಟ್ ನಿಕ್'' ನ ಲಿಪ್ಯಂತರಣ, ಇದು ''ಪೋರ್ಟ್ ನಿಕೋಲ್ಸನ್'' ನ ಹೃಸ್ವ ರೂಪವಾಗಿದೆ ([[ಮರೆ]], ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗು ಅದರ [[ಕಪ ಹಾಕ]] ಕೃತಕ-ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಹೆಸರಾದ '''ಎನ್ ಗಾಟಿ ಪೊನೇಕೆ''' ಎಂಬುದಾಗಿದೆ).<ref>{{cite web|url=http://www.doc.govt.nz/templates/placeprofilesummary.aspx?id=35015|title=Poneke|publisher=[[New Zealand Department of Conservation]]}}</ref> '''ತೆ ಉಪೋಕೋ-ಓ-ಇಕ-ಅ-ಮೌಇ''', ''ದಿ ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಶ್ ಆಫ್ ಮೌಇ'' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ತೆ ಉಪೋಕೋ-ಓ-ತೆ-ಇಕ''' ಎಂದು ಹೃಸ್ವಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದು ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವಮಾನವ ''ಮೌಇ'' ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪುರಾಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಮಹತ್ವ == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ [[ರಾಜಕೀಯ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, [[ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ]] ಭವನ, ಎಲ್ಲ [[ಸರ್ಕಾರಿ]] [[ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗು ಇಲಾಖೆಗಳು]] ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ [[ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯೋಗಗಳು]] ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವು ಕಲಾ ಪರಿಸರ, ಕೆಫೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗು ರಾತ್ರಿಜೀವನಕ್ಕೆ, ಇತರ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಹಲವು ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರವು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಿನೆಮಾ ಉದ್ಯಮದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಲಂಡ್]] ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="Statistics New Zealand">{{cite web | publisher = Statistics New Zealand | year = 2008 | url = http://search.stats.govt.nz/nav/ct2/industrysectors_filmtelevision/ct1/industrysectors/0 | title = Screen Industry Survey: 2007/08 -- (spreadsheet -- see pages 5, 8) | accessdate = 2009-08-01 | archive-date = 2009-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090808034612/http://search.stats.govt.nz/nav/ct2/industrysectors_filmtelevision/ct1/industrysectors/0 | url-status = dead }}</ref> [[ತೆ ಪಾಪಾ ಟೊಂಗರೆವ]](ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ರಾಯಲ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಲೆ]], [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ &amp; ಸೀ]] ಹಾಗು ದ್ವಿವಾರ್ಷಿಕ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಎಲ್ಲವೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೧೨ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ|ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು, ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮರ್ಸರ್ ನಡೆಸಿದ [[ಒಂದು 2007ರ ಅಧ್ಯಯನ|ಒಂದು 2007ರ ಅಧ್ಯಯನದ]] ಪ್ರಕಾರ,<ref name="mercer.com">{{cite web|url= http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 |title= Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey|accessdate=2009-07-27}}</ref> ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ೨೦೦೭ರಿಂದಲೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mercer.com/referencecontent.jhtml?idContent=1128060|title=Mercer 2007 World-wide quality of living survey}}</ref> ಏಶಿಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ಆಕ್ಲಂಡ್]] ಹಾಗು [[ಸಿಡ್ನಿ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ನಂತರ ಮೂರನೇ (೨೦೦೯)ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref name="mercer.com"/> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಜೀವನವೆಚ್ಚವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ೯೩ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ (ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ) ನಗರವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ೧೩೯ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು(ಅಗ್ಗ). ಬಹುಶಃ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಇಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಏರಿಳಿತ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web |url= http://www.mercer.co.nz/homepage.htm?siteLanguage=100 |title= Worldwide Cost of Living survey 2009 – City ranking released – Mercer survey |accessdate= 2009-07-27 |archive-date= 2009-06-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090608042117/http://www.mercer.co.nz/homepage.htm?siteLanguage=100 |url-status= dead }}</ref> ಕಳೆದ ೨೦೦೯ರ ಒಂದು ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ "ವಿದೇಶಿಗರು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಣವನ್ನು ನೀರಿನಂತೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಗರವು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಅಗ್ಗದ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ". ಹಣಕಾಸಿನ ಏರಿಳಿತದಿಂದಾಗಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉದ್ಯಮ ನಡೆಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖನ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ "ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನಗರಗಳು ವಿದೇಶಿಗರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗು ನೌಕರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು.<ref>{{cite news | publisher = The Dominion Post | date = 2009-08-07 | author = Kelly Burns | url = http://www.stuff.co.nz/dominion-post/business/2573142/You-get-more-for-your-money-in-Wellington | title = You get more for your money in Wellington | accessdate = 2009-08-01 }}</ref> == ವಸಾಹತು == {{See also|New Zealand Company}} ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುಮಾರು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕುಪೆ]](ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ಸಸ್ಯಾಭರಣ) ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಶೋಧಿಸಿದನೆಂದು ಚರಿತ್ರೆಯು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. [[File:The Old Shebang, Cuba Street, Wellington, ca 1883.jpg|thumb| ಕ್ಯೂಬಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ "ದಿ ಓಲ್ಡ್ ಶೆಬಂಗ್" ಸುಮಾರು 1883]] [[ಯೂರೋಪಿನ]] ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯು, ''ಟಾರಿ'' ಎಂಬ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೩೯ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಕಂಪನಿ|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಕಂಪನಿಯ]] ಉನ್ನತ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೫೦ ಜನ ವಲಸಿಗರು ''ಆರೋರಾ'' ದಲ್ಲಿ ೨೨ ಜನವರಿ ೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ವಲಸಿಗರು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು [[ಪೆಟೋನೆ|ಪೆಟೋನೆಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರು. (ಇದನ್ನು ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು). ಇದು [[ಹಟ್ಟ್ ನದಿ|ಹಟ್ಟ್ ನದಿಯ]] ಮುಖಭಾಗದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಜೌಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿದ್ದದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂಬುದನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:NZParliamentbuildings.JPG|thumb|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ "ಬೀಹೈವ್" ಹಾಗು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು.]]ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[1848]]<ref>{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/NaturalHazardsAndDisasters/HistoricEarthquakes/2/en |title=The 1848 Marlborough earthquake - Te Ara Encyclopedia of New Zealand |publisher=Teara.govt.nz |date=2005-03-30 |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614222309/http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/NaturalHazardsAndDisasters/HistoricEarthquakes/2/en |url-status=dead }}</ref> ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪಗಳ]] ಒಂದು ಸರಣಿ ಹಾಗು [[1855|1855ರಲ್ಲಿ]] ಸಂಭವಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಭೀಕರ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಭಾರಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಇಸವಿ [[1855ರ ವೈರರಪ ಭೂಕಂಪ|1855ರ ವೈರರಪ ಭೂಕಂಪವು]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದ [[ಗಡಿ ರೇಖೆ|ಗಡಿ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಇತಿಹಾಸ|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಭೂಕಂಪವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/NaturalHazardsAndDisasters/HistoricEarthquakes/3/en |title=The 1855 Wairarapa earthquake - Te Ara Encyclopedia of New Zealand |publisher=Teara.govt.nz |date=2007-09-21 |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221195734/http://www.teara.govt.nz/EarthSeaAndSky/NaturalHazardsAndDisasters/HistoricEarthquakes/3/en |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ [[ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕ|ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ]] ಕಡೇಪಕ್ಷ ೮.೨ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಲಂಬರೇಖೆಯ ಅಲುಗಾಟವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಬಂದರಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶದಾಚೆಗೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತರುವಾಯ [[ಪುನರ್ವಶ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಅಲ್ಲದೆ ಈಗ ಇದು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ [[ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪ್ರದೇಶ|ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪ್ರದೇಶದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಕ್ವೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಸ್ತೆಯು ಬಂದರಿನಿಂದ ೧೦೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು (೩೨೫ ರಿಂದ ೬೫೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಕ್ವೇ ರಸ್ತೆಯ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಫಲಕವು [[1840|1840ರಲ್ಲಿ]] ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ರೇಖೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿದ ಭಾಗ ಹಾಗು [[ಉದ್ಧೃತ ಸ್ಥಿತಿ|ಉದ್ಧೃತ ಸ್ಥಿತಿಯ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರದೇಶ ಇದಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ರೇಖೆಗಳು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಹಲವಾರು ಇತರ ಗಡಿ ರೇಖೆಗಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಣ್ಣ ಗಡಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಿವಾಸಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಹುಮಹಡಿ]] ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಲವಾರು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪಗಳನ್ನು]] ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಸವಿ ೧೮೫೫ರ ಭೂಕಂಪದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ-ನವೀಕರಿಸಲಾದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸಮೀಪದ,<ref>{{NZHPT|37|Government Buildings|2009-02-06}}</ref> [[ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧ|ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದ]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ [[ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ|ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ]]. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಕಲ್ಲು ಹಾಗು [[ರಾಚನಿಕ ಸ್ಟೀಲ್]] ಅನ್ನು ತರುವಾಯ [[ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ]] ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ [[ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟು]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ [[ಕಟ್ಟಡ ನಿಯಂತ್ರಣ|ಕಟ್ಟಡ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದಾಗಿ]] ನಿವಾಸಿಗಳು ಬದುಕುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದೆ. == ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SCONZ.jpg|thumb|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ಹಿಂದಿನ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಭವಿಷ್ಯದ ನೆಲೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:New Zealand-Wellington-Old Government Buildings-Panorama.png|thumb|360° ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.]] ಇಸವಿ [[1865|1865ರಲ್ಲಿ]], ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇದು [[1841|1841ರಲ್ಲಿ]] [[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಹಾಬ್ಸನ್]] ರಾಜಧಾನಿಯೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸದ [[ಆಕ್ಲಂಡ್]] ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೨ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಮೊದಲ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ಕೆಲ ಸಮಯದವರೆಗೂ ನಗರ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನವೆಂಬರ್ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಡೋಮೆಟ್ಟ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ (ಆಕ್ಲಂಡ್ ನಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಠರಾವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಅದರಂತೆ "...[[ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಸ್ಥಾನ|ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ನ ಯಾವುದೇ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವು ಒದಗಿಬಂದಿದೆ." ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾಳಜಿಯು ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿಯೋಗಿಗಳು(ತಮ್ಮ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು) ತನ್ನದೇ ಆದ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗು ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ೨೬ ಜುಲೈ ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಸಭೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೯೦೦ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>ಫಿಲ್ಲಿಪ್ ಟೆಂಪಲ್: ''ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಎಸ್ಟರ್ ಡೇ''</ref> ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ [[ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನ]], [[ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್]] ಅವರ [[ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ]], [[ಬೇಸಿನ್ ರಿಸರ್ವ್]] ಗೆ ಎದುರಾಗಿ ನ್ಯೂಟೌನ್ ನಲ್ಲಿದೆ. == ಭೂವಿವರಣೆ == [[File:Wellington Urban Area.png|thumb| ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು) ನಾಲ್ಕು ನಗರಾಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. ಮೋಡ ಮುಸುಕಿಲ್ಲದ ದಿನ ಹಿಮಾವೃತ [[ಕೈಕೌರ ಶ್ರೇಣಿಗಳು]] ಜಲಸಂಧಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ [[ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್]] ನ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೀಚಸ್ ಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ರಿಮುಟಕ ಶ್ರೇಣಿ|ರಿಮುಟಕ ಶ್ರೇಣಿಯು]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅನ್ನು [[ವೈರರಪ|ವೈರರಪದ]] ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ವೈರರಪದ [[ವೈನ್ ಪ್ರದೇಶ|ವೈನ್ ಪ್ರದೇಶವು]] ರಾಷ್ಟ್ರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ೪೧° ೧೭'S ನ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ|ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿದೆ]].<ref>{{cite book |title= [[Guinness World Records]] 2009|last= |first= |authorlink= |coauthors= |year= 2008 |publisher= Guinness World Records Ltd|location= London, United Kingdom|isbn= 9781904994367 |page= 277 |pages= |url= }}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ [[ಅತ್ಯಂತ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ]] ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಸಹ ಆಗಿದೆ (ಅದೆಂದರೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ). ಇದು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಇತರ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಬಂದರು ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳದ ಲಭ್ಯತೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಹಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ನಗರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯೂ ಉಂಟಾಗಿದೆ. [[ರೋರಿಂಗ್ ಫಾರ್ಟೀಸ್]] ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣ ಹಾಗು [[ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್]] ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗೆ ಅದು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[ಕಿವಿಸ್]] ಗೆ ನಗರವು "ವಿಂಡಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ನಗರ ಜೀವನವು ಅದರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (CBD)ನಿಂದ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ೬೨,೦೦೦ ಜನ CBDಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೇವಲ ೪,೦೦೦ದಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನ [[ಆಕ್ಲಂಡ್]] ನ CBDಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಕ್ಲಂಡ್ ನಗರವು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗು ರಾತ್ರಿಜೀವನದ ತಾಣಗಳು [[ಕೋರ್ಟೆನಿ ಪ್ಲೇಸ್]] ಹಾಗು [[CBD|CBDಯ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟೆ ಆರೋ]] ಉಪನಗರದ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಅತ್ಯಂತದ ದೊಡ್ಡ ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಸರಾಸರಿ ವರಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ನಡುವಣ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www2.careers.govt.nz/life_wellington.html|title=Living in Wellington|publisher=Career Services|date=1 May 2007|access-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219095222/http://www2.careers.govt.nz/life_wellington.html|url-status=dead}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wellington.govt.nz/aboutwgtn/glance/census/occupation.html|title=Wellington Facts & Figures - Census Summaries - 2006 - Occupation & Qualifications|publisher=[[Statistics New Zealand]]|access-date=2010-08-06|archive-date=2013-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130210015112/http://wellington.govt.nz/aboutwgtn/glance/census/occupation.html|url-status=dead}}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಸದೃಶ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರಿನಿಂದ]] ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಉಪನಗರಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ವಸಾಹತಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಹಸಿರಾದ ಪರ್ವತಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿವೆ. [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರಿನ]] ಅಂಗವಾದ ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಬಂದರಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ CBD ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರು ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು [[ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಡಿ|ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದೆ, ಇದು ನೇರವಾದ ತನ್ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿಯು ಕಡಿದಾಗಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಇದರರ್ಥ ಹಲವು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಉಪನಗರಗಳು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೊದೆಗಾಡುಗಳ ಹಾಗು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಂದು ಜಾಲವೇ ಇದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಹಾಗು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರು ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು {{convert|500|km2|sqmi|-1}}ರಷ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಮಿರಮಾರ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ|ಮಿರಮಾರ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವಿದೆ]], ಇದು ನಗರದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ರೊಂಗೊತೈ|ರೊಂಗೊತೈನಲ್ಲಿ]] ತಗ್ಗಿನ ಭೂಸಂಧಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಕಿರಿದಾದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗವು ಮಿರಮಾರ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಬಾರೆಟ್ ರೀಫ್]] ನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ತೆಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಡಗುಗಳು ನೌಕಾಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ (ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಅಂತರ-ದ್ವೀಪ ದೋಣಿಯಾದ [[ವಹಿನೆ]] [[1968|1968ರಲ್ಲಿ]] ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು).<ref>{{cite web|url= http://christchurchcitylibraries.com/kids/nzdisasters/wahine.asp|title=New Zealand Disasters - Wahine Shipwreck |publisher=Christchurch City Libraries |date= 1968-04-10|accessdate=2009-07-28}}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಹಾಗು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನವಿದೆ]]. ಇವೆರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ [[ಹಗ್ಗದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]], [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್]] ನಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರು ಮೂರು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[ಮತಿಯು/ಸೋಮೆಸ್ ದ್ವೀಪ]], [[ಮಕರೋ/ವಾರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ]] ಹಾಗು [[ಮೊಕೊಪುನ ದ್ವೀಪ]]. ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ದದಾಗಿದ್ದು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ದ್ವೀಪವೆಂದರೆ ಮತಿಯು/ಸೋಮೆಸ್ ದ್ವೀಪ. ಇದನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕ ನಿಷೇಧ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಹಾಗು [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು [[ಸ್ಥಳ ನಿರ್ಬಂಧ|ಸ್ಥಳ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿ]] ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಈಗ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಕರಾವಳಿಯ ಆಚೆಗಿರುವ [[ಕಪಿಟಿ ದ್ವೀಪ|ಕಪಿಟಿ ದ್ವೀಪದಂತೆ]] [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ]] ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ [http://www.eastbywest.co.nz/ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಫೇರಿ] ಯ ಮೂಲಕ ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಹವಾಮಾನ === ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೨೦೨೫ ಗಂಟೆಗಳು (ಅಥವಾ ಸುಮಾರು ೧೬೯ ದಿನಗಳು) ಸೂರ್ಯ ಬೆಳಕು ಬೀಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.niwascience.co.nz/edu/resources/climate/sunshine/| title = Mean Monthly Sunshine (hours) | publisher = [[National Institute of Water and Atmospheric Research]]}}</ref> ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ ಸಾಮುದ್ರಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಗರ ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ತಾಪಮಾನವು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ೨೫&nbsp;°Cಗೂ ಅಧಿಕವಿರುತ್ತದೆ (೭೭&nbsp;°F), ಅಥವಾ ಮಾಗಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ೪&nbsp;°Cಗೂ(೩೯&nbsp;°F) ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವೆಂದರೆ ೩೧.೧&nbsp;°C (೮೮&nbsp;°F), ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ -೧.೯&nbsp;°C (೨೮&nbsp;°F). ಆದಾಗ್ಯೂ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಮಾರುತವು ಕುಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ, ಇದು ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತಂಪನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕ ಮಳೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಗಾಳಿಯು ಬೀಸುತ್ತದೆ; ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೨೪೯mmನಷ್ಟಿದ್ದು, ಜೂನ್ ಹಾಗು ಜುಲೈ ತಿಂಗಳು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಹಟ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಹಟ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಮೇ ಹಾಗು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ನಡುವೆ [[ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಿತಿ|ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಿತಿಯು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಹಿಮ|ಹಿಮವು]] ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ಜುಲೈ ೧೭, ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಸುರಿದಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.travelblog.org/Oceania/New-Zealand/North-Island/Wellington-Region/Porirua/blog-286178.html| title = TravelBlog -- A Year at Pauatahanui Inlet| author = Tannis McCartney| publisher = TravelBlog.org|accessdate=2009-07-27}}</ref> == ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:Wellington-27-05-08.jpg|thumb|left|ಬಂದರಿನ ಇರುಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]]ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಹುವಿಧದ ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ೧೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ - ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮರದ ಕುಟೀರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಥಾರ್ನ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ]] [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್ ರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ]], ಕೆಲವು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಳೆಯ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಫ್ರೀ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್]] ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ, [[ಸಿಟಿ ಗ್ಯಾಲರಿ]], ಹಾಗು [[ಹಿಂದಿನ ಅಂಚೆ ಹಾಗು ತಂತಿ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ]], ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ CBDಯಲ್ಲಿರುವ ನವ್ಯೋತ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸದ ವಕ್ರಾಕೃತಿ ಹಾಗು ರೋಮಾಂಚಕ ಬಣ್ಣಗಳು. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಮೌಂಟ್ ಕುಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಹಿಂದಿನ [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್]] [[ಕಲೋನಿಯಲ್ ಕಾಟೇಜ್]].<ref>{{cite web |url=http://www.colonialcottagemuseum.co.nz/home.html |title=Colonial Cottage |publisher=Colonialcottagemuseum.co.nz |date= |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220110926/http://www.colonialcottagemuseum.co.nz/home.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಅತ್ಯಂತದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ೧೧೬ ಮೀಟರು ಎತ್ತರದ [[ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್]] ಕಟ್ಟಡ,<ref name="skyscrapercityarchive"> [http://skyscrapercity.com/archive/index.php/t-121304.html ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೇಪರ್ ಸಿಟಿ ಆರ್ಚಿವ್](ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ)</ref> [[ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತತೆ|ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತತೆಯನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ೧೦೩ ಮೀಟರು ಎತ್ತರವಿರುವ [[BNZ ಟವರ್]].<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=stateinsurancetower-wellington-newzealand |title=Emporis.com |publisher=Emporis.com |date=2006-11-11 |accessdate=2009-02-06}}</ref> [[ಕರೋರಿ|ಕರೋರಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಫುಟುನ ಚ್ಯಾಪಲ್]], ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಮೊದಲ ದ್ವಿಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:The Bucket Fountain, Wellington.jpg|thumb|left|ದಿ ಬಕೆಟ್ ಕಾರಂಜಿ, ಕ್ಯೂಬಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಗೋಥಿಕ್ ರಿವೈವಲ್ ವಿನ್ಯಾಸ|ಗೋಥಿಕ್ ರಿವೈವಲ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ]] [[ಓಲ್ಡ್ ಸೈಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್]] ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಸಾಹತಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹಾಗು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ [[ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ಆಫ್ ದಿ ಏಂಜಲ್ಸ್]] ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ &amp; ಸೀ]] ಕಟ್ಟಡ, [[ಬಾಂಡ್ ಸ್ಟೋರ್]] ಎರಡನೇ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಹಾಗು ವೆ[[ಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಬೋರ್ಡ್ ವ್ಹಾರ್ಫ್ ಆಫೀಸ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] ಹಿಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪುನರ್ವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದಂತಹ ಹಲವಾರು ರಂಗಭೂಮಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿದೆ, [[St. ಜೇಮ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಆಪೆರಾ ಹೌಸ್]] ಹಾಗು [[ಎಂಬಸಿ ಥಿಯೇಟರ್]]. [[ಸಿವಿಕ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] [[ಟೌನ್ ಹಾಲ್]] ಹಾಗು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಕಚೇರಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, [[ಮೈಕಲ್ ಫೌಲರ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ]], ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ E (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ನ ಆಗರವಾಗಿದೆ), [[ಸಿಟಿ-ಟು-ಸೀ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]], ಹಾಗು [[ಸಿಟಿ ಗ್ಯಾಲರಿ]]. ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. [[ಮೋಲೆಸ್ವರ್ತ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗು [[ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಕ್ವೇ]] ನಲ್ಲಿರುವ ತೆ ಪುನಿ ಕೊಕಿರಿ ಕಟ್ಟಡ ಎರಡೂ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಕ್ವೇ ಹಾಗು ಮೋಲೆಸ್ವರ್ತ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ-ಶಂಕ್ವಾಕೃತಿಯ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ]] ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ವಿಂಗ್ ನ್ನು, ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ದಿ ಬೀಹೈವ್]] ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಹೈವ್ ನಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಎದುರು ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧ|ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಕಟ್ಟಡವಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://www.doc.govt.nz/conservation/historic/by-region/wellington/poneke-area/government-buildings/ |title=Department of Conservation |publisher=Doc.govt.nz |date=2006-08-29 |accessdate=2009-02-06}}</ref> [[ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ನ ಕಾನೂನು ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೋಸ್ಟಲ್ ಇಕಾಲಜಿ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಕರ್ಷಕ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವು ೨೦೦೯ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತೆ ಪಾಪಾ ಟೊಂಗರೆವ]] ಜಲಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿರುಚಿಗಳು ಹಾಗು ಶೈಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿವೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿ ಹಾಗು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಎಲಿಜಾ ವುಡ್]], [[ಜೇ ಲೆನೋ]] ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾನು [[ಕ್ಯೂಬಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಬಕೆಟ್ ಫೌಂಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web |url=http://tbhl.theonering.net/tbhlnews/news-archive-12-2003.html |title=The Bastards have Landed: The Peter Jackson Fanclub |publisher=Tbhl.theonering.net |date= |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2008-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223080702/http://tbhl.theonering.net/tbhlnews/news-archive-12-2003.html |url-status=dead }}</ref> ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹೊಸ ಚಲನಶೀಲ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಲಾಯಿತು,ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಜೆಫೈರೋಮೀಟರ್]].<ref>{{cite web|url= http://texture.co.nz/blogs/reviews/archive/2008/09/23/kinetic-sculpture-by-tony-nicholls-enjoy-public-art-gallery.aspx|title= Kinetic Sculpture by Tony Nicholls - Enjoy Public Art Gallery|accessdate= 2009-07-28|publisher= Texture - Wellington, New Zealand|date= 2008-09-23|archive-date= 2008-09-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20080930100920/http://texture.co.nz/blogs/reviews/archive/2008/09/23/kinetic-sculpture-by-tony-nicholls-enjoy-public-art-gallery.aspx|url-status= dead}}</ref> ಈ ೨೬-ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಗೋಪುರವನ್ನು ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಫಿಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು "ಎತ್ತರ, ಉನ್ನತವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸರಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಎವಾನ್ಸ್ ಬೇ ಮರಿನಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಓಡು ದೋಣಿಗಳ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭಗಳು ತೂಗಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ" ಜೊತೆಗೆ "ಒಂದು ನೌಕಾ ಮಾಪನದ ಸೂಚಿಫಲಕದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳಿನ ಮಾದರಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಅಥವಾ ಮಾರುತದ ಅಥವಾ ಹಡಗಿನ ವೇಗವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web |url= http://www.sculpture.org.nz/engine/SID/10018/AID/1105.htm |title= Zephyrometer - The second of the Meridian Energy wind sculptures |accessdate= 2009-07-28 |author= Phil Price (kinetic sculptor) |publisher= Wellington Sculpture Trust |year= 2003 |archive-date= 2014-08-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140801063533/http://www.sculpture.org.nz/engine/SID/10018/AID/1105.htm |url-status= dead }}</ref> == ವಸತಿ ಹಾಗು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:N2 Oriental Bay.jpg|thumb|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳು (2005)]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ೨೦೦೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ (ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ)ವ್ಯವಹಾರನಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು ಜೊತೆಗೆ ೨೦೦೭ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು "ಸದೃಢ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author= Anne Gibson|title= Robust market sprouts apartments|publisher = The New Zealand Herald|date = 2005-08-03|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10338845}}</ref> ನಂತರ ೨೦೦೮ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯.೩%ರಷ್ಟು ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ದರ-ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ವತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ೨೦%ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಿತು.<ref>{{cite news|author= Andrea Milner|title= Post properties get biggest pounding|publisher = The New Zealand Herald|date = 2009-06-21|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/wellington-region/news/article.cfm?l_id=153&objectid=10579767}}</ref> "ಕಳೆದ ೨೦೦೪ರಿಂದ ೨೦೦೭ರ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದವರೆಗೂ, ಬಾಡಿಗೆಯಿಂದ ಬಂದ ವರಮಾನವು ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ಬಾಡಿಗೆಗಿಂತ ಅಧಿಕಗೊಂಡಾಗ ಪಾಸಿಟಿವ್ ಕ್ಯಾಶ್ ಫ್ಲೋ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ತಿರುವುಮುರುವುಗೊಂಡು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆಯಿಂದ ಬಂದ ವರಮಾನವು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು," ಎಂದು ಮೇ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ನ ಇಬ್ಬರು ವರದಿಗಾರರು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Andrea Milner and Jonathan Milne">{{cite news|author= Andrea Milner and Jonathan Milne |title= Real Estate: Rental buys looking good|publisher = The New Zealand Herald|date = |accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/property/news/article.cfm?c_id=8&objectid=10571367}}</ref> ಕಳೆದ ೨೦೦೯ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೌಲ್ಯ ಕುಸಿಯಿತು, ಬಡ್ಡಿಯ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು. ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ನೀಡಲು ಖರೀದಿಸಲಾದಂತಹ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಂಡವಾಳವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಲ್ಯಾಂಬ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಈ ಇಬ್ಬರು ವರದಿಗಾರರು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Andrea Milner and Jonathan Milne"/> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ ಮಾದರಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ನಿವಾಸಿಯು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯನಾಗಿದ್ದು ೨೪ ರಿಂದ ೩೫ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಜೊತೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದ ತಲಾದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನ (೭೩%) ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ೧೩%ರಷ್ಟು ಜನರು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರೆ, ೬%ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ೨%ನಷ್ಟು (ಆದಾಗ್ಯೂ ೩೧%ನಷ್ಟು ಜನರು ಸ್ವಂತ ಸೈಕಲ್ ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು) ಜನರು ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು (೭೩%) ನಗರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರು (೮೮%) ತಮ್ಮ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ; ೩೯%ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ; ೩೨%ನಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ೧೫%ನಷ್ಟು ಜನರ ಗುಂಪುಗಳು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ "ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು". ಬಹುತೇಕರು (೫೬%) ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ೪೨%ನಷ್ಟು ಜನರು ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು. (ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ, ೧೬%ನಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರತಿ ವಾರಕ್ಕೆ $೩೫೧ ರಿಂದ $೪೫೦ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ೧೩%ನಷ್ಟು ಜನರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ೧೫%ನಷ್ಟು ಜನರು ಅಧಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು-ಕೇವಲ ೩%ನಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರತಿ ವಾರ $೬೫೧ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು). ಮುಂದುವರಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ: "ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಜನರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವೆಂದರೆ, ಜೀವನಶೈಲಿ ಹಾಗು ನಗರ ಜೀವನ (ಶೇಖಡಾ ೨೩), ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ (ಶೇಖಡಾ ೨೦), ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗು ಕೆಫೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣ (ಶೇಖಡಾ ೧೧) ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಎಂಬ ಕಾರಣ (ಶೇಖಡಾ ೧೧)ಇತ್ಯಾದಿ... ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಹಾಗು ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶಬ್ದಗಳು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. (ಶೇಖಡಾ ೨೭), ಇದರ ನಂತರ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕೊರತೆ (ಶೇಖಡಾ ೧೭), ತೀರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳು (ಶೇಖಡಾ ೯) ಹಾಗು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ನ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕೊರತೆ (ಶೇಖಡಾ ೯)."<ref>{{cite news|author= |title= It's a great life downtown... except for the noise|publisher = The New Zealand Herald|date = 2009-04-14|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/wellington-city-council/news/article.cfm?o_id=240&objectid=10566448}}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಘಟಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು (೬೭%) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿರುತ್ತವೆ(೨೫%); ಬಹುಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸಂಸಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ೨೦೦೬ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. (ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿವೆ).<ref>{{NZ Quickstats|1000009|Wellington Region}}</ref> == ಇಂಧನ == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಧನದ ಅಗತ್ಯವು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಗಾಳಿ. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ವಿಂಡ್ ೬೬ ಆವಿಚಕ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೊರೆತ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೪೦MW ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/page/411415/642358|title=Makara Wind Farm}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಎನರ್ಜಿಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ವಿಂಡ್, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ಹಿಲ್ ಹಾಗು [[ಟೆರವ್ಹಿಟಿ ಕೇಂದ್ರ|ಟೆರವ್ಹಿಟಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮೀಪದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ವಿಂಡ್, ಮಿಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ನಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ - ಇದು ನೆರೆಯ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ; ಒಹರಿಯು ವ್ಯಾಲಿ (ಜಾನ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗ) ಹಾಗು ಪೋರಿರುವದ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವೆಸ್ಟ್ ವಿಂಡ್ ಯೋಜನೆಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರವು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ - ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪರಿಸರದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, $೪೪೦ ದಶಲಕ್ಷ ಗಾಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿರುವ ವಾಹಕ ತಂತಿಗಳ ಬಲೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೧೧೧ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಆವಿಚಕ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ೨೦೦೯ರ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೬೨ ಆವಿಚಕ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ಸೇರಿತ್ತು. (ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ೪೦ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಬ್ಲೇಡುಗಳಿದ್ದವು) ಇದು ೭೦,೦೦೦ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತ ತಯಾರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|author= |title= Wind farm begins to power national grid|publisher = The New Zealand Herald|date = 2009-04-30|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/electricity/news/article.cfm?c_id=187&objectid=10569481}}</ref> ರಭಸದ ಗಾಳಿಗೆ ಈಡಾದ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಗಾಳಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತವೆ; ಮೇ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಬೀಸಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ೨೫೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ವಂಚಿತರಾದರು.<ref>{{cite news| publisher = The New Zealand Herald| date = 2009-05-15|url = http://www.nzherald.co.nz/wellington-region/news/article.cfm?l_id=153&objectid=10572504|title = High winds cause power outages in Wellington|accessdate = 2009-07-29}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸುಧಾರಿಸಿದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮಿಂಚುಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|author= |title= Lightning blamed for Wellington blackout, gales on way|publisher = The New Zealand Herald|date = 2007-03-14|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/waikanae/news/article.cfm?l_id=522&objectid=10428709}}</ref> ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಪವರ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ,<ref>{{cite news|author= |title= Transpower apologizes for costly Auckland power black-out|publisher = The New Zealand Herald|date = 2009-02-12 |accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/wellington/news/article.cfm?l_id=325&objectid=10556467}}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಸಂಸ್ಥೆ ಚೆಯುಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಜಾಲವನ್ನು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿತು. (ಈ ಮಾರಾಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಮಾಡಿತು).<ref>{{cite news|author= Paula Olivier|title= Govt won't pull plug on capital's power sale|publisher = The New Zealand Herald|date = 2008-04-29|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&objectid=10506788}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್, ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ಹಾಗು ಪೋರಿರುವಾದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು {{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{NZ population data|Porirua City|y}}|R}} + {{formatnum:{{NZ population data|Upper Hutt City|y}}|R}} + {{formatnum:{{NZ population data|Lower Hutt City|y}}|R}} + {{formatnum:{{NZ population data|Wellington City|y}}|R}} }}}} {{NZ population data|||y|y|(|),}}ರಷ್ಟಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ೯೯%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿರುವುದು ಅಥವಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಇದೆ. ಕಳೆದ ೨೦೦೬ ರ ಜನಗಣತಿಯು ಪ್ರದೇಶ, ಲಿಂಗ, ಹಾಗು ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂಕಿಅಂಶ ನೀಡಿತು. [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರವು]], ನಾಲ್ಕು ನಗರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೧೭೯,೪೬೬ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು [[ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ]], [[ಪೋರಿರುವ]], ಹಾಗು ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]] ಅಂಕಿಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ.<ref name="stats.govt.nz">{{cite web|title = Regional Summary Tables - 2006 Census of Population and Dwellings - Regional Summary Tables by territorial authority (spreadsheet)|publisher = Statistics New Zealand|date = |accessdate = 2009-07-30|url = http://www.stats.govt.nz/Census/2006-census-data/2006-census-reports/regional-summary-tables.aspx|archive-date = 2009-09-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20090903055341/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/2006-census-reports/regional-summary-tables.aspx|url-status = dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:WellingtonRegionPopulationDensity.png|thumb|ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ (2008)]] {|class="wikitable" border="1" |- '''ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗು ಲಿಂಗಾನುಸಾರವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2006 ಜನಗಣತಿ)''' !ಪ್ರದೇಶ||'''ಒಟ್ಟಾರೆ''' ||ಪುರುಷ||ಮಹಿಳೆ |- |ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ||'''೧೭೯ ೪೬೬''' || ೮೬ ೯೩೨||೯೨ ೫೩೨ |- |ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ||''' ೯೭ ೭೦೧''' || ೪೭ ೭೦೩|| ೪೯ ೯೯೮ |- |ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ||''' ೩೮ ೪೧೫''' || ೧೯ ೦೮೮|| ೧೯ ೩೧೭ |- |ಪೋರಿರುವ ನಗರ||''' ೪೮ ೫೪೬''' || ೨೩ ೬೩೪|| ೨೪ ೯೧೨ |- |'''ಒಟ್ಟಾರೆ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳು''' ||'''೩೬೪ ೧೨೮''' ||'''೧೭೭ ೩೬೯''' ||'''೧೮೬ ೭೫೯''' |- |} ಆಧಾರ:ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ (೨೦೦೬ ಜನಗಣತಿ)<ref name="stats.govt.nz"/> === ವಯಸ್ಸು ಆಧಾರಿತ ವರ್ಗೀಕರಣ === ನಾಲ್ಕು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. (ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕ ನೋಡಿ). ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ವೃದ್ಧರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭%ರಷ್ಟು ಜನರು ೮೦ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. '''ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶ - ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವರ್ಗೀಕರಣ ''' {| class="wikitable" border="1" |- | ೨೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೆಳಗಿನವರು | ೨೦–೩೯ | ೪೦–೫೯ | ೬೦–೭೯ | | ೮೦ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು |- | ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರ | ೨೫% | ೩೭% | ೨೬% | ೧೦% | ೨% |- | ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ | ೩೦% | ೨೭% | ೨೭% | ೧೨% | ೩% |- | ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರ | ೩೦% | ೨೫% | ೨೮% | ೧೪% | ೩% |- | ಪೋರಿರುವ ನಗರ | ೩೪% | | ೨೭% | ೨೬% | ೧೦% | ೧% |- | ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳು | ೨೮% | ೩೨% | ೨೭% | ೧೧% | ೨% |- | ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ | ೨೯% | ೨೭% | ೨೭% | ೧೪% | ೩% |} ಆಧಾರ:ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ (೨೦೦೬ ಜನಗಣತಿ)<ref>{{cite web|title = Tables About Wellington Region - Age Group and Sex|publisher = Statistics New Zealand|date = |accessdate = 2009-07-30|url = http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/Tables/AboutAPlace/SnapShot.aspx?type=region&tab=Agesex&id=1000009|archive-date = 2012-09-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20120923060145/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/Tables/AboutAPlace/SnapShot.aspx?type=region&tab=Agesex&id=1000009|url-status = dead}}</ref> == ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಪೀಟರ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]], [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟೈಲರ್]] ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವೃತ್ತಿಪರರು [[ಮಿರಮಾರ್]] ನ ಪೂರ್ವದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಯ [[ಚಲನಚಿತ್ರ-ನಿರ್ಮಾಣ]] ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಡೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು '[[ವೆಲ್ಲಿವುಡ್]]' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ [[ವೇಟ ವರ್ಕ್ ಶಾಪ್]], [[ವೇಟ ಡಿಜಿಟಲ್]], ಕ್ಯಾಂಪರ್ ಡೌನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್, ಪಾರ್ಕ್ ರೋಡ್ ಪೋಸ್ಟ್, ಹಾಗು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="tws0910xx">{{cite news | author = Rebecca Lewis | title = High-flyer Peter Jackson's jet set upgrade | publisher = The New Zealand Herald | date = April 12, 2009 | url = http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=10566283 | accessdate = 2009-09-09 }}</ref>. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿ [[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್ಸ್ ಟ್ರಿಲಜಿ]], [[ಕಿಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಹಾಗು [[ಅವತಾರ್]]. ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಇದು ರಭಸದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬರುವವರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟದ ನೀರು ಹಾಗು ಕೊಲ್ಲಿಯು ಪ್ರದೇಶವು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸ್ವತಃ ನಗರವು ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮರೀನ್ ಕೌಂಟಿ ಹಾಗು ಬೇ ಏರಿಯ ಹವಾಮಾನ ಹಾಗು ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಇದು ಹವಾಯಿ ಹಾಗು ಈ ಸ್ಥಳದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ."<ref>{{cite web | publisher = American Way | year = 2009 | url = http://www.americanwaymag.com/wellington-new-zealand-peter-jackson-adrien-brody-1 | title = Yo, Adrien! | author = Mark Seal | accessdate = 2009-08-01 | archive-date = 2009-09-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090905013949/http://www.americanwaymag.com/wellington-new-zealand-peter-jackson-adrien-brody-1 | url-status = dead }}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳಾದ [[ಜೇನ್ ಕ್ಯಾಂಪಿಯನ್]] ಹಾಗು [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ವಾರ್ಡ್]] ವಿಶ್ವದ ಸಿನೆಮಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಕಿವಿ ಚಿತ್ರ-ನಿರ್ಮಾಪಕರುಗಳಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಸರ್ಕಿಯೇಸ್]], [[ತೈಕ ವೈತಿತಿ]], [[ಕೋಸ್ಟ ಬೋಟೆಸ್]] ಹಾಗು ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಬುಶ್-ಡುಮೆಕ್,<ref>{{cite web | publisher = Bushcraft | year = 2009 | url = http://www.bushcraft.co.nz/ | title = Bushcraft official website | accessdate = 2009-08-01 | archive-date = 2009-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090416124200/http://www.bushcraft.co.nz/ | url-status = dead }}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್-ಆಧಾರಿತ ವಂಶಾವಳಿ ಹಾಗು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಲು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.filmwellington.com/about-film-wellington/|title=FilmWellington New Zealand|accessdate=2009-07-28|archive-date=2009-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017143348/http://www.filmwellington.com/about-film-wellington/|url-status=dead}}</ref> ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [http://www.deluxe.co.nz/ ದಿ ಎಂಬಸಿ], [http://www.paramount.co.nz/ ಪ್ಯಾರಮೌಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729010058/http://paramount.co.nz/ |date=2010-07-29 }}, [http://www.empirecinema.co.nz/ ದಿ ಎಂಪೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722144507/http://www.empirecinema.co.nz/ |date=2010-07-22 }}, [http://www.penthousecinema.co.nz/ ಪೆಂಟ್ ಹೌಸ್] ಹಾಗು [http://www.lighthousepetone.co.nz/ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್], ಇದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ'' ದ ಹದಿನೈದು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವವು ಜುಲೈ ೧೬ ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೧ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.nzff.co.nz/|title=New Zealand 10 International Film Festival|accessdate=2010-02-11|archive-date=2010-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602001418/http://nzff.co.nz/|url-status=dead}}</ref> === ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Te papa museum.jpg|thumb|ತೆ ಪಾಪಾ ("ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳ"), ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ತೆ ಪಾಪಾ]] (ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್), [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ &amp; ಸೀ]], [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಬರ್ತ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], [[ಕೊಲೋನಿಯಲ್ ಕಾಟೇಜ್]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, [[ಓಲ್ಡ್ ಸೈಂಟ್ ಪಾಲ್'ಸ್]], ಹಾಗು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ]] ತವರಾಗಿದೆ. === ಆಹಾರ === ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ [[ಕೆಫೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಕೆಫೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.careers.govt.nz/default.aspx?id0=19906&id1=wellington|title=Living and working in Wellington|access-date=2010-08-06|archive-date=2007-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016120718/http://careers.govt.nz/default.aspx?id0=19906&id1=wellington|url-status=dead}}</ref> ಹೋಟೆಲುಗಳು ಮದ್ಯವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು BYO (ಬ್ರಿಂಗ್ ಯುವರ್ ಓನ್/ಖುದ್ದು ತರುವುದು) ಪರವಾನಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನದ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ (ಮದ್ಯವಿಲ್ಲ); ತಮ್ಮ ವೈನ್ ಗಳನ್ನು ತಾವೇ ತರಲು ಹಲವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.wellington.nz.com/restaurant-pub.aspx|title=Wellington Restaurants and Pubs|publisher=nz.com (New Zealand on the Web)|accessdate=2009-07-28|archive-date=2009-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605011450/http://www.wellington.nz.com/restaurant-pub.aspx|url-status=dead}}</ref> ಹೋಟೆಲುಗಳು ಯುರೋಪ್, ಏಷಿಯ ಹಾಗು ಪಾಲಿನೇಶಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ವಿವಿಧ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. "ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಹಂದಿಮಾಂಸ ಹಾಗು ಸರ್ವೇನ (ಜಿಂಕೆಮಾಂಸ), ಸ್ಯಾಮನ್, ಸಣ್ಣ ಮುಳ್ಳುನಳ್ಳಿ (ಸಮುದ್ರನಳ್ಳಿ ಮಾಂಸ), ಬ್ಲಫ್ ಆಯಸ್ಟರ್ಸ್, ಪೌಅ (ತಿನ್ನಲು ಬರುವ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಮೃದ್ವಂಗಿ) ಹಾಗು ಟುವಟುವ (ಎರಡೂ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನುಗಳ ಜಾತಿ); ಕುಮರ (ಸಿಹಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ); ಕಿವಿಹಣ್ಣು ಹಾಗು ಟಮರಿಲ್ಲೋ; ಹಾಗು ಪಾವ್ಲೊವ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿಹಿತಿನಿಸು," ಎಂದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.newzealand.com/travel/media/features/food-&-wine/food-wine_nzcuisine_backgrounder.cfm |title= New Zealand Cuisine - Cuisine Influences |publisher= Media Resources - Tourism New Zealand's site for media and broadcast professionals |accessdate=2009-07-28}}</ref> === ಉತ್ಸವಗಳು === ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳು ಹಾಗು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳ ತವರೆನಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತಹ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಉತ್ಸವ, ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಜಾಜ್ಜ್ ಉತ್ಸವ, ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ E ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವಗಳಾದ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ವೇರಬಲ್ ಆರ್ಟ್]], [[ಕ್ಯೂಬಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ನಿವಲ್]], ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಫ್ರಿಂಜ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] (ಆಕ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲೂ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಸಮ್ಮರ್ ಸಿಟಿ, ದಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಫೋಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ (ವೈನುಯಿಯೋಮಟನಲ್ಲಿ), ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅಫೋರ್ಡಬಲ್ ಆರ್ಟ್ ಶೋ, ದಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸೇವೆನ್ಸ್ ವೀಕೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಪೆರೇಡ್, [[ಔಟ್ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್]], [[ವೊಡಫೋನ್ ಹೋಂಗ್ರೋನ್]], ದಿ [[ಕೌಚ್ ಸೂಪ್]] ಥಿಯೇಟರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಹಾಗು ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ|ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳು]] ಜರುಗುತ್ತವೆ. === ಸಂಗೀತ === ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತವು ಹಲವು ವಾದ್ಯ ತಂಡವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ದಿ ವಾರ್ರಟಹ್ಸ್]], [[ದಿ ಫಿನಿಕ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್]], [[ಶಿಹಾದ್]], [[ಫ್ಲೈ ಮೈ ಪ್ರೆಟೀಸ್]], [[ರಿಯಾನ್ ಶೀಹನ್]], [[ಫ್ಯಾಟ್ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ'ಸ್ ಡ್ರಾಪ್]], [[ದಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಸೀಡ್ಸ್]], ಫರ್ ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್, [[ಫ್ಲೈಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಕನ್ಕಾರ್ಡ್ಸ್]], ಕಾನ್ನನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಮೋಕಸಿನ್ಸ್, [[ರಾಂಬಸ್]] ಹಾಗು [[ಮಾಡ್ಯೂಲ್]]. ದಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ಅನ್ನು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[ಮಸ್ಸೇಯ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಹಾಗು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಲಲಿತಕಲೆ ಹಾಗು ಸಂಗೀತ ಮೀಮಾಂಸೆ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ನೆವಿನೆ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್]] ಹಾಗು [[ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಖ್ಯಾತಿಯ ಪುರುಷರ [[ಏ ಕಾಪ್ಪೆಲ್ಲ]] ಗಾಯಕ ಮೇಳವಾದ [[ವೋಕಲ್ FX]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. === ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಲೆಗಳು === ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [http://www.citygallery.org.nz ಸಿಟಿ ಗ್ಯಾಲರಿ], ದಿ [[ರಾಯಲ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆ]], [[St ಜೇಮ್ಸ್' ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಡೌನ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್]], ಸಿರ್ಕಾ ಥಿಯೇಟರ್, ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಓರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಟಾಕಿ ರುವ, ಸಿವಿಕ್ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ Eನ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಉತ್ಸವ; ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಸಹ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಪ್ರೋವೈಸ್ಡ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಹಾಗು [[ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿ|ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿಯನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರೆನಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಶನ್ ಟ್ರೂಪ್]] (WIT), ದಿ ಇಂಪ್ರೋವೈಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಯೂತ್ ಗ್ರೂಪ್, ಜೋ ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಷನಲ್ ಕವಿ [[ಬಿಲ್ ಮ್ಯಾನ್ ಹೈರ್]], ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮಾಡ್ರನ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ನ ನಿರ್ದೇಶಕ, [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ನ [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬರವಣಿಗೆ]] ವಿಷಯಕ್ರಮವನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸತಾದ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. [[ತೆ ವ್ಹಾಯೆಯ]], ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ-ಮಟ್ಟದ ನೃತ್ಯ ಹಾಗು ನಾಟಕ ಶಾಲೆ, ಹಾಗು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ದಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಕನೆಕ್ಷನ್, ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. === ಹಾಸ್ಯ === ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಹಾಸ್ಯ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ತವರೆನಿಸಿದ ಫ್ರಿಂಜ್ ಬಾರ್ ನ ಹುಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ನೆರವು ದೊರೆತಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರತಿ ವಾರದ ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳು ಹಾಸ್ಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಡುವ ಹಾಸ್ಯ, ಇಂಪ್ರೋವೈಸೆಶನಲ್ ಹಾಸ್ಯ ಹಾಗು ಕಿರುನಾಟಕಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ ಜಾಗ್ವರ್ ಫಿಯೆಸ್ಟ ಡೆ ವೆರೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಗಾಯನ, ಅಣಕ, ಹಾಗು ಹಾಸ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.thefringebar.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218094629/http://thefringebar.org/ |url-status=dead }}</ref>. ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಬಾತ್ ಹೌಸ್ ಹಾಗು ಕಟಿಪೋ ಕೆಫೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿಂದ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗಿನೆಟ್ಟೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನಾಲ್ಡ್]]("[[ಲಿನ್ನ್ ಆಫ್ ಟಾವ]]"), [[ರೆಬನ್ ಕನ್]], [[ದೈ ಹೆನ್ವುಡ್]], [[ಬೆನ್ ಹರ್ಲೇ]], [[ಸ್ಟೀವ್ ರಿಗ್ಲೆಯ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ಲೈಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾನ್ಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ ಹಾಗು ವಿಡಂಬನಕಾರ [[ಜಾನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕೆ]] ("[[ಫ್ರೆಡ್ ಡಗ್ಗ್]]") ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈತ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ. ಕಿರುನಾಟಕ ತಂಡಗಳಾದ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ದಿ 5th ವಾಲ್<ref>{{Cite web |url=http://www.bt5w.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-06 |archive-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209161409/http://www.bt5w.com/ |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಇರುವ ತಂಡವಾದ ಲಿಟಲ್ ಮಸ್ಟಾಷ್ <ref>http://www.littlemoustache.com/about_us/</ref> ಎರಡೂ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಹೊರಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನಿರಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇಂಪ್ರೋವೈಸ್ಡ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಹಾಗು [[ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿ|ಇಂಪ್ರೋವೈಸೇಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿಯನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ತಂಡಗಳಿಗೂ ಸಹ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂಪ್ರೋವೈಸೆಷನ್ ಟ್ರೂಪ್]](WIT), ದಿ ಇಂಪ್ರೋವೈಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಯೂತ್ ಗ್ರೂಪ್, ಜೋ ಇಂಪ್ರೋವ್. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. NZ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮಿಡಿ ಫೆಸ್ಟ್ ೨೦೧೦, ೨೫೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ iPhone ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಫಿಶ್ ಹೆಡ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ http://www.fishhead.co.nz/, Issue ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦, ಪುಟ.೧೪</ref> === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Art Ferns & Civic Square.JPG|thumb|ಆರ್ಟ್ ಫರ್ನ್ಸ್ &amp; ಸಿವಿಕ್ ಸ್ವೇರ್.]] ಇಸವಿ ೧೯೩೬ ರಿಂದ ೧೯೯೨ರವರೆಗೂ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿತ್ತು, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ತೆ ಪಾಪ ತೊಂಗರೆವ|ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ತೆ ಪಾಪ ತೊಂಗರೆವದ]] ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಅಂಡ್ [[ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಗೂ ಸಹ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ನಗರದ ಹೊಸ [[ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಟೊಯಿ ಪೊನೇಕೆ]], ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಗಳು, ಸಹೋದ್ಯಮಗಳು, ಹಾಗು ಹಲವು-ಕಲಾ ವಿಭಾಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜೋಡಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗು ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಎರಿಕ್ ವಾಘನ್ ಹೊಲೋವಕ್ಜ್ ಹಾಗು ಅಬೆಲ್ ಸ್ಮಿತ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಂಡವು ತನ್ನ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಹೊಸ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಒಪನಿಂಗ್ ನೋಟ್ಸ್]], [[ಡ್ರೈವ್ ಬೈ ಆರ್ಟ್]], ಮಕ್ಕಳ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಪ್ಲಾಷ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]], ಹಾಗು ಹೊಸ [[ಖ್ಯಾತ ಕಲಾ]] ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ನಗರವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ [[ವೈಟ್ ಫಂಗಸ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್]] ಗೆ ಸಹ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ. == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಚಿತ್ರ:Westpac Trust stadium viewed from Wadestown.jpg|thumb|ವೆಸ್ಟ್ಪಾಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: * ದಿ [[ಹರಿಕೇನ್ಸ್]] - [[ಸೂಪರ್ 14]] ಲೋಯರ್ ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಗ್ಬಿ ತಂದ, ಮೂಲತಃ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ * [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಲಯನ್ಸ್]] - [[ITM ಕಪ್]] ರಗ್ಬಿ ತಂಡ * [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಫಿನಿಕ್ಸ್ FC]] - [[ಫುಟ್ಬಾಲ್(ಸಾಕರ್)]] ಕ್ಲಬ್ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಶಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಶಿಯನ್]] [[A-ಲೀಗ್]] ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡವಾಗಿದೆ. * [[ಟೀಮ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] - ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಅರೆ-ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡವಾದ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ನ ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿದೆ. * [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಲ್ಸ್]] - [[ನೆಟ್ ಬಾಲ್]] ನ ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾದ ಇದು ಲೋಯರ್ ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು [[ANZ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮೂಲತಃ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. * [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈರ್ ಬರ್ಡ್ಸ್]] ಹಾಗು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬ್ಲೇಜ್ - ಪುರುಷರ ಹಾಗು ಮಹಿಳೆಯರ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ತಂಡಗಳು * [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೈಂಟ್ಸ್]] - [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ತಂಡ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಈ ಕೆಳ ಕಂಡಂತೆ ಇವೆ: * ದಿ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೆವೆನ್ಸ್]] - [[IRB]] [[ಸೆವೆನ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರಿಸ್]] ನ ಸರಣಿ, ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಈ [[ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್]] ಸರಣಿಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ $೬.೮ ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಳೆದ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವರ್ಲ್ಡ್ [[ಮೌಂಟನ್ ರನ್ನಿಂಗ್]]. * ಇಸವಿ ೧೯೮೫ ಹಾಗು ೧೯೯೬ರ ನಡುವೆ [[ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರುಗಳಿಗಾಗೇ]] ನಡೆದ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ 500]] [[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ರೇಸ್]] * [[ಮ್ಯಾಕ್ ಎವೆಡಿ ಶೀಲ್ಡ್]] - ರೊಂಗೊತೈ ಕಾಲೇಜು, St ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜು (ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್), St ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜು (ಪಟ್ಟಣ), ಹಾಗು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಕೂಟ == ಶಿಕ್ಷಣ == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಹಾಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uniwersytetwiktorii.jpg|thumb|left|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೆಲ್ಬರ್ನ್, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ (2006)]] [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] (ತೆ ವ್ಹಾರೆ ವನಂಗ ಓ ತೆ ಉಪೋಕೋ ಓ ತೆ ಇಕ ಅ ಮೌಇ) ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನಾಲ್ಕು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾದರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ (ವ್ಯಾಸಂಗದ ಅವಧಿಯು ಮಾರ್ಚ್, ಜುಲೈ, ಹಾಗು ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ).<ref>{{cite web|author= |title= Victoria University of Wellington - website|publisher = Victoria University of Wellington|date = |accessdate= 2009-07-29|url= http://www.victoria.ac.nz/home/about/}}</ref> ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೨೧,೩೮೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಇವರಲ್ಲಿ ೧೬,೬೦೯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ೫೬%ನಷ್ಟು ಹುಡುಗಿಯರು ಹಾಗು ೪೪%ನಷ್ಟು ಹುಡುಗರಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಘಟಕವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೂಲದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ೧,೭೧೩ ಮಓರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ೧,೦೨೪ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ೨,೭೬೫ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು. ೫,೭೫೧ ಜನರಿಗೆ ಪದವಿ, ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಹಾಗು ಸರ್ಟಿಫಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧,೯೩೦ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ನೌಕರರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author= |title= Victoria in the year 2008|publisher= Victoria University of Wellington|date= |accessdate= 2009-07-29|url= http://www.victoria.ac.nz/home/about/snapshot.aspx|archive-date= 2009-08-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20090815064257/http://www.victoria.ac.nz/home/about/snapshot.aspx|url-status= dead}}</ref> [[ಮಸ್ಸೇಯ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮಸ್ಸೇಯ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]], ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (ಸಮೂಹ)ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು "ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕ್ಯಾಂಪಸ್" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹಾಗು ತಾಂತ್ರಿಕ, ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಹಾಗು ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಕಲೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಶಾಲೆಯನ್ನು ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ನಿದ್ರೆ, ಮಓರಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಣ್ಣ & ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮ, ದುರ್ಘಟನೆಗಳು, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="Massey University">{{cite web|author= |title= Wellington Campus - the Creative Campus|publisher = Massey University|date = |accessdate= 2009-07-29|url = http://wellington.massey.ac.nz/}}</ref> ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದಿ [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ನ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Massey University"/> [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಓಟಗೋ]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಅಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ನ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಶಾಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] ಸಹ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, [[ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾಲೇಜು ಸೇರಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೀಜನ್]] ನೋಡಿ. == ಸಾರಿಗೆ == {{See also|Public transport in Wellington|List of bus routes in Wellington}} ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೇಟ್ ಹೈವೇ 1]] ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಸ್ಟೇಟ್ ಹೈವೇ 2]] ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ [[ನ್ಗುರಾಂಗ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್]] ನಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ SH ೧ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ಇತರ ನಗರಗಳಂತೆ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ರಸ್ತೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ - ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಗು ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್ ನಡುವೆ, SH ೧ ಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಹೈವೇ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕಿರಿದಾದ ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾಗು ವೈರರಪ ನಡುವೆ, SH ೨ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ರಿಮುಟಕ ರೇಂಜಸ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದೂ ಸಹ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲೂ ಸಹ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಎರಡು ಅಲ್ಪ-ದೂರದ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ, ಎರಡೂ SH ೧ನ ಭಾಗವೆನಿಸಿವೆ: [[ಜಾನ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆ-ಪೋರಿರುವ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗ]] ಹಾಗು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅರ್ಬನ್ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗ]], ಇದು ನ್ಗುರಾಂಗ ಗೋರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಪೋರಿರುವ ನಗರದ ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[File:Commuters-wellington.ashx.jpeg|thumb|280px|right|ಕಳೆದ 2006ರಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಗಾಢವಾದ ಕೆಂಪು ಗೆರೆಗಳು ವಾಹನ ನಿಬಿಡತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧಾರ: ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌.<ref>[116]</ref>]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೆಟ್ ಲಿಂಕ್ ನ ಗುರುತಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿವಿಧ ನಿರ್ವಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸ್ಸುಗಳು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು "ಗೋಲ್ಡನ್ ಮೈಲ್" ನಿಂದ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ]] [[ಕೋರ್ಟ್ನಯ್ ಪ್ಲೇಸ್]] ನವರೆಗೂ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಬಸ್ಸುಗಳು [[ಡೀಸಲ್]] ಇಂಧನದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಒಂಬತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳು [[ಟ್ರಾಲಿ ಬಸ್ ಗಳನ್ನು]] ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ - ಒಶಿಯಾನಿಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:EM 1367 leading a southbound 4 car set as the morning sun breaks through the clouds, near Epuni - 17 May 2003.jpg|thumb|left|ಎರಡು ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಮೆಟ್ರೋದ EM ದರ್ಜೆಯ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲು ಹಲವು ಯೂನಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಹಟ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುವುದು. ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಏಕೈಕ ನಗರ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್.]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ನಾರ್ತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೇನ್ ಟ್ರಂಕ್ ರೈಲ್ವೆ]] (NIMT) ಹಾಗು [[ವೈರರಪ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ|ವೈರರಪ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ]] ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೇಂದ್ರ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ದೂರ-ಪ್ರಯಾಣ ಹೋಗುವ ರೈಲುಗಳು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ: [[ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕನೆಕ್ಷನ್]], [[ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನಾರ್ತ್]] ನಿಂದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹಾಗು [[ದಿ ಓವರ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್]] [[ಆಕ್ಲೆಂಡ್]] ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವವರಿಗೆ. ಕಳೆದ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಓವರ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದು ಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರವು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಒಬ್ಬ ರೈಲ್ವೆ ವಕ್ತಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಕಾರಣ "ನಾವು ಅದರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ".<ref>{{cite news|author= |title= |publisher = The New Zealand Herald|year = 2005|accessdate= 2009-07-29|url = http://www.nzherald.co.nz/rail-transport/news/article.cfm?c_id=428&objectid=10393040}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೆ ನಿರ್ವಾಹಕರು ತಾವು ಅದರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾದರೂ ಕನಿಷ್ಠ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು (ಶುಕ್ರವಾರಗಳು, ಶನಿವಾರಗಳು, ಹಾಗು ಭಾನುವಾರಗಳು ಅತಿ ಬೇಡಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಒತ್ತಡದ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಹಾಗು ಈಸ್ಟರ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ).<ref>{{cite news| title=Overlander announcement| url=http://www.scoop.co.nz/stories/BU0609/S00483.htm| publisher=[[Scoop (news website)|Scoop]]| date=2006-09-28| accessdate=2006-09-28 }}</ref><ref>{{cite news| title=Overlander's final fate revealed today?| url=http://www.newstalkzb.co.nz/newsdetail1.asp?storyID=104470| publisher=[[Newstalk ZB]]| date=2006-09-27| accessdate=2006-09-28| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929110720/http://www.newstalkzb.co.nz/newsdetail1.asp?storyID=104470| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| title=Overlander train service continues| url=http://www.newstalkzb.co.nz/newsdetail1.asp?storyID=104572| publisher=[[Newstalk ZB]]| date=2006-09-28| accessdate=2006-09-28| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927035649/http://www.newstalkzb.co.nz/newsdetail1.asp?storyID=104572| url-status=dead}}</ref> ನಾಲ್ಕು [[ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ]] [[ಉಪನಗರ|ಉಪನಗರಗಳ]] ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನಗರದಿಂದಾಚೆ ಇರುವ ಇತರ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ - [[ಜಾನ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]] ನಾರ್ತ್, ಉತ್ತರ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರದ ಉಪನಗರದಿಂದ ಹೊರತು, ಜಾನ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ; [[ಪರಪರುಮು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ|ಪರಪರುಮು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು]] NIMTಯಿಂದ ಪೋರಿರುವ ಹಾಗು ಕಪಿಟಿ ಕೋಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪರಪರಮುಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ; ಪೆಟೋನೆ ಮೂಲಕ ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ [[ಮೆಲ್ಲಿಂಗ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]], ಹಾಗು [[ಹಟ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಲೈನ್]] ವೈರರಪ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಲೋ ಹಾಗು ತೈತ ಮೂಲಕ ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಡೀಸಲ್ ನಿಂದ-ಸಾಗುವ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, [[ವೈರರಪ ಕನೆಕ್ಷನ್]], ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವೈರರಪದ ಮಾಸ್ಟರ್ಟನ್ ಗೆ{{convert|8.8|km|adj=on}} ಉದ್ದದ [[ರಿಮುಟಕ ಟನಲ್]] ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ [[ಕುಕ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್]] ನಿಂದ [[ಸೌತ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ [[ಪಿಕ್ಟನ್]] ಗೆ [[ದೋಣಿಮಾರ್ಗ|ದೋಣಿಮಾರ್ಗದ]] ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ-ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಟರ್ಐಲ್ಯಾಂಡರ್]] ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ [[ಬ್ಲೂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ದೋಣಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಈಸ್ಟ್ ಬೌರ್ನೆ, ಸೀಟೌನ್ ಹಾಗು ಪೆಟೋನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ನಗರದ ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಮಾನಗಳು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಹಾಗು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಇತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಸಣ್ಣ () [[ಓಡುಪಥ|ಓಡುಪಥಗಳು]] ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಏರೋ ಕ್ಲಬ್]] ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ವಾಯುಯಾನ ಕಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="tws122">{{cite web | author = | title = About Us | publisher = Wellington Aero Club | date = 2009-08-28 | url = http://www.flywellington.co.nz/?page_id=3 | accessdate = 2009-08-28 }}</ref><ref name="tws119">{{cite news | author = ROSALEEN MACBRAYNE | title = Body discovery stuns cousin | publisher = The New Zealand Herald | date = July 11, 2000 | url = http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=143681 | accessdate = 2009-08-27 }}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == [[ಚಿತ್ರ:Wellington 2.jpg|thumb|800px|centre|ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಬಂದರು ಹಾಗು ಕೃತಕ ಕೊಳದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Wellington City Night.jpg|thumb|800px|centre|ಮೌಂಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ರಾತ್ರಿಯ ದೃಶ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:WellingtonPano.jpg|thumb|800px|centre|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮೇಲಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿರುವ ಕೆಲ್ಬರ್ನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Wellington panorama.jpg|thumb|800px|centre|ಮೌಂಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Wel-har-pan.jpg|thumb|800px|centre|ಮೌಂಟ್ ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] == ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು == == ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಸಹೋದರ ನಗರಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ: * ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಗರದ ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು * ಪೋರಿರುವ ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು * ಲೋಯರ್ ಹಟ್ಟ್ ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು * ಅಪ್ಪರ್ ಹಟ್ಟ್ ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು * == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Wellington}} * [http://www.gw.govt.nz ಗ್ರೇಟರ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೀಜನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ] * [http://www.wellingtonnz.com ಅಫಿಷಿಯಲ್ NZ ಟೂರಿಸಂ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಫಾರ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ] * [http://www.wellington.govt.nz ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ] * ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಇನ್ ತೆ ಆರಾ ದಿ * {{wikivoyage|Wellington}} {{Coord|41|17|20|S|174|46|38|E|type:city(370000)_region:NZ-WGN|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] [[ವರ್ಗ:ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಶಿಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] dj1rm1fxty6qbykwyj2nn0pcyc7080m 0 25084 1372672 1367060 2026-05-04T00:15:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372672 wikitext text/x-wiki {{update|date=July 2010}} {{Distinguish2|[[CIT Group]], another large financial services company}} {{Infobox company |name = Citigroup Inc. |logo = [[ಚಿತ್ರ:Citi.svg|200px]] |type = [[Public company|Public]]<br />{{NYSE|C}}<br />{{Tyo|8710}} |foundation = [[New York City, New York]] (1812) |location = [[New York City, New York]], [[U.S.]] |area_served = Worldwide |key_people = {{nowrap | '''[[Richard D. Parsons]]''' <small>([[Chairman]])</small><br />'''[[Vikram Pandit]]''' <small>([[Chief executive officer|CEO]])</small><br /> '''John Gerspach''' <small>([[Chief financial officer|CFO]])</small>}} |industry = [[Banking]]<br />[[Financial services]] |products = [[Retail banking|Consumer banking]]<br />[[Commercial bank|Corporate banking]]<br />[[Investment banking]]<br />[[Private banking|Global wealth destruction]]<br />[[Financial analysis]]<br />[[Private equity]] |market cap = {{increase}} [[United States Dollar|US$]] 141.00 billion <small>(April 21, 2010)</small><ref>https://finance.yahoo.com/q?s=c</ref> |revenue = {{decrease}} $80.285 billion <small>(2009)</small><ref name=10k>{{cite web |url=https://finance.yahoo.com/q/is?s=C+Income+Statement&annual |title=Form 10-K |accessdate=February 3, 2009}}</ref> |operating_income = {{increase}} $32.463 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |net_income = {{decrease}} -$1.606 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.938 trillion <small>(2Q 2010)</small><ref name=10k /> |equity = {{increase}} $157.330 billion <small>(2Q 2010)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.938 trillion <small>(2Q 2010)</small> |num_employees = 259,000 <small>(2Q 2010)</small><ref name=10k /> |homepage = [http://www.citigroup.com/ Citigroup.com] |intl = yes }} [[ಚಿತ್ರ:399park.jpg|thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡ, 399 ಪಾರ್ಕ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ.]] [[ಚಿತ್ರ:CitigroupCenter2.jpg|thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ.]] '''ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್.''' (ಇದನ್ನು '''ಸಿಟಿ''' ಎಂದು ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬುದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1998ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌‌ 7ರಂದು ನಡೆದ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಲೀನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಇದು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ದೈತ್ಯ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವಾಣಿಜ್ಯಕೂಟವಾದ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವಿಲೀನವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ.<ref name="IHT">{{cite news|last=Martin|first=Mitchell|url=http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $140 Billion Deal: A New No. 1: Financial Giants Unite|work=[[International Herald Tribune]]|date=April 7, 1998|accessdate=April 4, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220064016/http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|archivedate=February 20, 2008}}</ref> ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್‌‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು 140 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸುಮಾರು 16,000 ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸುಮಾರು 260,000 ಸಿಬ್ದಂದಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕಂಪನಿಯು, 140 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 200 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. US ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯ ಭದ್ರತೆಗಳಿಗೆ<ref>{{cite web|url=http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|title=Primary Dealers List|publisher=Federal Reserve Bank of New York|accessdate=April 27, 2007|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227120158/http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|url-status=dead}}</ref> ಇದೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದೆ. 2008ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಬೃಹತ್‌‌ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಭಾರೀ ಪಾರುಮಾಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು.<ref name="nyt-dash24nov"/> ಇದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರರಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ್|ಸಿಂಗಪೂರ್‌‌]] ವಲಯಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=anjGWhqi0PSE&amp;refer=home</ref> 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರಂದು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ತುರ್ತು ನೆರವಿನಲ್ಲಿನ 25 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 36%ನಷ್ಟು ಇಕ್ವಿಟಿ ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು; ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ 19 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಷೇರು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ, US ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕಮಾತ್ರ ಷೇರು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ 21 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಇಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಈ ಹೂಡಿಕೆಹಣವನ್ನು 27%ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ''ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ'' ಪೈಕಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, JP ಮಾರ್ಗಾನ್‌ ಚೇಸ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್ಗೋ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಉಳಿದ ಮೂರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="reutersb4">{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|title=Break Up the Big Banks|last=Winkler|first=Rolfe|date=September 15, 2009|publisher=Reuters|accessdate=December 17, 2009|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922101218/http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|url-status=dead}}</ref><ref name="CNNmoneyb4">{{cite news|url=http://money.cnn.com/2009/02/27/news/economy/tully_banks.fortune/index.htm?source=yahoo_quote|title=Will the banks survive?|last=Tully|first=Shawn|date=February 27, 2009|publisher=Fortune Magazine/CNN Money|accessdate=December 17, 2009}}</ref><ref name="USATodayb4">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/money/companies/earnings/2008-10-16-citigroup_N.htm|title=Citigroup posts 4th straight loss; Merrill loss widens|date=October 16, 2008|publisher=The Associated Press|accessdate=December 17, 2009}}</ref><ref name="Forbesb4">{{cite web|url=http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|title=Big banks still hold regulators hostage|last=Winkler|first=Rolfe|date=August 21, 2009|publisher=Reuters, via Forbes.com|accessdate=December 17, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629010020/http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|archivedate=June 29, 2011}}</ref><ref name="SFCb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/17/BURD146AIA.DTL|title=Bay Area job losses likely in Citigroup layoffs|last=Temple|first=James|coauthors=The Associated Press|date=November 18, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|accessdate=December 17, 2009|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205193226/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F17%2FBURD146AIA.DTL|url-status=dead}}</ref><ref name="NYTimesb4">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/23/business/23discount.html|title=4 Major Banks Tap Fed for Financing|last=Dash|first=Eric|date=August 23, 2007|publisher=The New York Times|accessdate=December 17, 2009}}</ref><ref name="SanFranb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/24/BUST14B71M.DTL|title=Citigroup gets a monetary lifeline from feds|last=Pender|first=Kathleen|date=November 25, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|accessdate=December 17, 2009|archive-date=ಜುಲೈ 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726195359/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F24%2FBUST14B71M.DTL|url-status=dead}}</ref> {{TOCLimit|3}} == ಇತಿಹಾಸ == ಪ್ರಪಂಚದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ 140 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ವಿಲೀನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, 1998ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 8ರಂದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.<ref name="IHT"/> ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಆಗಿ, ಅಥವಾ ಸಾಲದ ಸೇವೆಗಳು, ಗ್ರಾಹಕ ಹಣಕಾಸು, ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ವಿಮೆಯಂಥ ವ್ಯವಹಾರ-ಚಟುವಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ಆಗಿ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೆದಕಿದಾಗ, ಅದು ಹಲವಾರು ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: 1812ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು); 1870ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಲೊವಿ; 1873ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ; 1884ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌; 1910ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="citihistory">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/index.htm|title=About Citi|publisher=Citigroup|accessdate=April 4, 2007}}</ref> === ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ === ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸದರಿ ಇತಿಹಾಸವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; 1812ರ ಜೂನ್‌‌ 16ರಂದು, 2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರವು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲೆಂದು ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿದ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು, ಆ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 14ರಂದು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ಓಸ್ಗುಡ್‌ ಎಂಬಾತ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.<ref name="Citibank">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/citibank.htm|title=About Citi – Citibank, N.A.|publisher=Citigroup|accessdate=May 12, 2007}}</ref> U.S.ನ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರ, 1865ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1895ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Citibank"/> 1913ರಲ್ಲಿ ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಮೊದಲ ಕೊಡುಗೆದಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯೂನಸ್ ಐರಿಸ್|ಬ್ಯೂನೋಸ್‌ ಏರ್ಸ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ U.S. ಬ್ಯಾಂಕೊಂದರ ಮೊದಲ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಇದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು; ಆದರೂ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಕ್ಯೂಬಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮದಂಥ ನೆಡುತೋಪು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. 1918ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ಎಂಬ U.S.ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇದು 1 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Citibank"/> ಬ್ಯಾಂಕು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಹೊಸತನದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಉಳಿತಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಕ್ರಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ನೀಡುವ (1921), ಖಾತರಿರಹಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ (1928), ಗ್ರಾಹಕ [[ಚೆಕ್|ತಪಾಸಣೆಯ ಖಾತೆಗಳ]] ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (1936) ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ್ಯ ಠೇವಣಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡುವ (1961) U.S.ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಸಂಪಾದಿಸಿತು.<ref name="Citibank"/> 1955ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ದಿ ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು; 1962ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಂಪನಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯ 150ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಹೆಸರು ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟುಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Citibank"/> ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಸುಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೈಗೊಂಡ USD ಠೇವಣಿಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವು, ಅದನ್ನು 1888ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಹೊಸ ವ್ಯವಹಾರ್ಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಎಂದು ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡ, ತನ್ನ ''ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಜ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌'' ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌‌‌ನ್ನು 1967ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಪರಿಚಯಿಸಿತು - ಇದು "ಎವೆರಿಥಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Citibank"/> 1976ರಲ್ಲಿ, CEO ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ B. ರಿಸ್ಟನ್‌‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿಯಾದ ಫಸ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌, N.A. ಮತ್ತು ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ಇದು 24-ಗಂಟೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ATMಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Citibank"/> ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, 1981ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾರೆ ವಾರೆನ್‌-ಕರೋಲಿನ್‌‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ S. ರೀಡ್‌ ಎಂಬಾತ CEO ಆಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ CHAPS ತೀರುವೆ ಮನೆಗೆ ಸಿಟಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯನಾಯಿತು. ಅವನ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ 14 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೀಡಿಕೆದಾರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಹಾಗೂ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="Citibank"/> === ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ === ವಿಲೀನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್ ಹಣಕಾಸು-ಸಂಬಂಧಿ ವಿಷಯಗಳ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು CEO ಸ್ಯಾಂಡಿ ವೆಯಿಲ್‌‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಡೇಟಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ನಿಂದ ಇದರ ಮೂಲಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು; 1986ರ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಡೇಟಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವೆಯಿಲ್‌‌ನಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="IHT"/><ref name="Primerica">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/primerica.htm |title=About Citi – Primerica Financial Services|publisher=Citigroup|accessdate=April 4, 2008}}</ref> ವೆಯಿಲ್‌ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರೈಮರಿಕಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯ ಖರೀದಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ; ಪ್ರೈಮರಿಕಾ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ A L ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಜೀವವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಎಂಬ ಸ್ಟಾಕ್‌ ದಲ್ಲಾಳಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರೈಮರಿಕಾ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯು "ಅಡ್ಡ-ಮಾರುವಿಕೆ"ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಅಂದರೆ, ಮೂಲ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಹ, ಪರಸ್ಪರರ ವ್ಯವಹಾರ-ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದರ ಹಣಕಾಸೇತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Primerica"/> [[ಚಿತ್ರ:Travelers logo.png|thumb|ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್ ಜೊತೆಗಿನ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌‌ನ (1993–1998) ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಲಾಂಛನ.]] ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ<ref name="IHT"/> ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೊರಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್‌‌‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|title=Survival Insurance|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 24, 2001|accessdate=September 17, 2007|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921030221/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|url-status=dead}}</ref> ಚಂಡಮಾರುತವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಗಣನೀಯ ನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿದ್ದ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್‌‌ 1992ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೈಮರಿಕಾದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು; ಇದರ ಅನುಸಾರ 1993ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏಕಮಾತ್ರ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಅದು ಒಟ್ಟುಗೂಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸ್ವಾಧೀನದೊಂದಿಗೆ, ಸಮೂಹವು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌. ವ್ಯವಹಾರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅಪಘಾತ ಮತ್ತು ಜೀವವಿಮೆ ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕಾನುದಾನಗಳ ಹೊಣೆಪತ್ರಕ್ಕೆ ರುಜುಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡವು.<ref name="Primerica"/> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೆಂಪು ಛತ್ರಿಯ ಲಾಂಛನವು, ಹೊಸದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಷಿಯರ್‌ಸನ್‌‌ ಲೆಹ್‌ಮನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿತು; ಷಿಯರ್‌ಸನ್‌‌ ಲೆಹ್‌ಮನ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, 1985ರವರೆಗೆ<ref name="IHT"/> ವೆಯಿಲ್‌ ಅದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ.<ref name="Primerica"/> ==== ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ==== ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಾಂಡ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಬಲ್ಜ್‌ ಬ್ರಾಕೆಟ್‌‌ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ (ಏಟ್ನಾ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಯಾಷುಯಾಲ್ಟಿ, ಇಂಕ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಲೀನಗೊಂಡಾಗ 1995ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು.) 1997ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, 9 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.<ref name="Primerica"/>. ಈ ವ್ಯವಹಾರವು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌/ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಶ್ಚಿತ-ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗ್ರಾಹಕರೆಡೆಗೆ ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇಕ್ವಿಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಭದ್ರತೆಗಳ ಘಟಕದೊಳಗೆ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆಯನ್ನು ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌ ಸೇರಿಸಿತು; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಈ ವಿಭಾಗವು ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಭದ್ರತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಳಂಕಗೊಳಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಹಗರಣಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ನಂತರ, 2003ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಲೊಮನ್‌‌ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರದ್ದುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. === ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ವಿಲೀನ === 1998ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌‌ 6ರಂದು, ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಡುವಿನ ವಿಲೀನವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಸರಿಸುಮಾರು 700 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ 140 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಈ ವಿಲೀನ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="IHT"/> ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ವಿಮೆ ಖರೀದಿದಾರರ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಹಕ ನೆಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೇ, ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌‌ ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಈ ವ್ಯವಹಾರವು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ವಿಲೀನವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಹಾರವು ಬಹುಪಾಲು ಒಂದು ಸ್ಟಾಕ್‌‌ ವಿನಿಮಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು; 70 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿದ್ದು, ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಷೇರಿಗೆ 2.5ನಷ್ಟು ಹೊಸ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತಿ ಕಂಪನಿಯ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಷೇರುದಾರರು ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಷೇರನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="IHT"/> ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ನ "ಸಿಟಿ" ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿತಾದರೂ, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ "ಕೆಂಪು ಛತ್ರಿ"ಯ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಇದು ತನ್ನ ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು 2007ರವರೆಗೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡೂ ಮೂಲ-ಕಂಪನಿಗಳ ಸಭಾಪತಿಗಳಾದ ಜಾನ್‌‌ ರೀಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡಿ ವೆಯಿಲ್‌‌‌ರನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಇಂಕ್‌‌ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಯ ಸಹ-ಸಭಾಪತಿ ಹಾಗೂ ಸಹ-CEOಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು; ಆದರೂ ಎರಡೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು, ಇಂಥದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತತ್‌‌ಕ್ಷಣವೇ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಮಹಾನ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಗ್ಲಾಸ್‌-ಸ್ಟೀಗಲ್‌‌ ಕಾಯಿದೆಯ ಉಳಿದಿರುವ ಷರತ್ತುಗಳು, ವಿಮೆಯ ಹೊಣೆಗಾರ-ಸಹಿದಾರರೊಂದಿಗೆ (ಅಂಡರ್‌‌ರೈಟರ್‌‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ) ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ವಿಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಎರಡರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧಿತ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅವು ಹೊಮ್ಮಿಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಲೀನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೆಯಿಲ್‌‌ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ''"ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶಾಸನವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿದ್ದೆವು... ಇದೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲು ನಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದೆವು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದ.'' 1999ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಮ್‌-ಲೀಚ್‌-ಬ್ಲೈಲೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಅನುಮೋದನೆಯು ರೀಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಯಿಲ್‌‌ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌, ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌, ವಿಮೆ ಹೊಣೆಪತ್ರಕ್ಕೆ ರುಜುಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ದಳ್ಳಾಳಿಕೆಯ ಒಂದು ಸಮ್ಮಿಶ್ರಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯಕೂಟಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Heakal|first=Reem|url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp|title=What Was The Glass-Steagall Act?|publisher=Investopedia|date=July 16, 2003|accessdate=September 13, 2007}}</ref> ವಿಲೀನದ ನಂತರ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ಮತ್ತು ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ನ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಜೋ ಪ್ಲುಮೆರಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನಾರ್ತ್‌‌ ಅಮೆರಿಕಾದ CEO ಆಗಿ ವೆಯಿಲ್‌‌ ಮತ್ತು ರೀಡ್ ನೇಮಿಸಿದರು‌.<ref name="highbeam1">{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html|title=Plumeri next Willis CEO; Former Citigroup executive to succeed Reeve|publisher=Business Insurance|date=October 2, 2000|accessdate=July 15, 2010|archiveurl=https://archive.today/20120910043739/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html|archivedate=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="highbeam3">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-66458878.html |title=Willis Names Plumeri New Chairman/CEO |publisher=National Underwriter Property & Casualty-Risk & Benefits Management |date=October 9, 2000 |accessdate=July 15, 2010 |archiveurl=https://archive.today/20121209111330/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Willis+Names+Plumeri+New+ChairmanCEO.(Brief+Article)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 2012 |url-status=dead }}</ref> ಅದರ 450 ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಖೆಗಳ ಜಾಲದ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ನಡೆಸಿದ.<ref name="highbeam3"/><ref name="forbes1">{{cite web |url=http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |title=Joseph J. Plumeri Profile |publisher=[[Forbes]] |date= |accessdate=July 15, 2010 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031124616/http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |url-status=dead }}</ref><ref name="highbeam4">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |title=Citi Veteran to Lead U.K. Insurance Broker.(Joseph J. Plumeri moves to Willis Group) |publisher=[[American Banker]] |date=September 27, 2000 |accessdate=July 15, 2010 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091447/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |url-status=dead }}</ref> CIBC ಓಪನ್‌ಹೀಮರ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿಶ್ಲೇಷಕನಾಗಿರುವ J. ಪಾಲ್‌‌‌ ನ್ಯೂಸಮ್ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಅನೇಕ ಜನರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಅತಿರೇಕದ ಚೊಕ್ಕಟತನದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಅವನು ನಿಷ್ಠುರ ಮಾತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪ್ರವರ್ತಕ ಮಾರುವಿಕೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅರಿತಿದೆ; ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣೀರೆರಚುವ ಉತ್ಕಟತೆಯನ್ನು ಪ್ಲುಮೆರಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref name="investmentnews1">{{cite news |last=Nash |first=Jeff |url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion |publisher=Investment News |date=April 19, 1999 |accessdate=July 16, 2010 |archive-date=ಮೇ 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511082415/http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ, ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಜಯವನ್ನು ಅವನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದರೆ, ವೆಯಿಲ್‌‌ ಮತ್ತು ರೀಡ್‌ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದಾಗ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಲ್ಲ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥಕ ಅಥವಾ ಪೈಪೋಟಿಗಾರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವನು ತುಂಬಬಲ್ಲ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು‌.<ref name="investmentnews1"/> ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಘಟಕದ ಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು 108 ದಶಲಕ್ಷ $ನಿಂದ 415 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಪ್ಲುಮೆರಿ ವರ್ಧಿಸಿದ; ಇದು ಸುಮಾರು 400%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು.<ref name="bizjournals2003">{{cite news|url=http://philadelphia.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html?jst=b_ln_hl |title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors |publisher= [[Philadelphia Business Journal]] |date=November 19, 2003 |accessdate=July 16, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |title=Joe Plumeri |publisher=International Risk Management Institute |date= |accessdate=July 16, 2010 |archive-date=ಜುಲೈ 13, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713060847/http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref name="willis2004">[http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf "ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ರೆಡಿಷನ್‌: ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ರೀ-ಎನರ್ಜೈಸ್ಡ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718053213/http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf |date=2011-07-18 }}, ''ರಿಸ್ಕ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌‌ 1, 2004</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಅವನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ.<ref name="ecnext1">{{cite news|url=http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-4230519/Joe-Plumeri-playing-in-traffic.html|James Kristie |title=Joe Plumeri, Playing in Traffic: with his quest for adventure and 'just go for it' philosophy, the CEO of insurance broker Willis Group Holdings has got the competitive spirit kicking in again at this 175-year-old company |publisher=Directors & Boards |date= June 22, 2004|accessdate=July 15, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html|author=B. Moyer|title=After Turnover At Citi, More Deals Expected|publisher=[[American Banker]]|date=December 6, 1999|accessdate=July 16, 2010|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091721/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html|url-status=dead}}</ref> 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ 1989ರವರೆಗೂ ಗಲ್ಫ್‌‌+ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ (ಈಗ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌‌ನ ಒಂದು ಭಾಗ) ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಲೂಟಿಕೋರ ಸಾಲನೀಡಿಕೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೂಟಿಕೋರ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ 240 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸಿಟಿಯು ಫೆಡರಲ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಕಮಿಷನ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. "ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ" ಅಡಮಾನಗಳು, ಐಚ್ಛಿಕ ಸಾಲ ವಿಮೆಯೊಂದಿಗಿನ "ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವ" ಅಡಮಾನಗಳು, ಮತ್ತು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಲೂಟಿಕೋರ ಪರಿಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಟ್ಲ್ಸ್‌ FTC ಚಾರ್ಜಸ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌-ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ $215 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಬ್‌ಪ್ರೈಮ್‌ ಲೆಂಡಿಂಗ್‌ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್‌ http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604153553/http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm |date=2010-06-04 }}</ref> === ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಉಪವಿಭಾಗ === [[ಚಿತ್ರ:The Travelers Companies.svg|thumb|ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಕಂಪನೀಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈಗಿನ ಲಾಂಛನ]] 2002ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಯಾಷುಯಾಲ್ಟಿ ಎಂಬ, ವಿಮೆಯ ಹೊಣೆಪತ್ರಕ್ಕೆ ರುಜುಹಾಕುವ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿತು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸ್ಟಾಕ್‌‌ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಮಾಘಟಕದ ಎಳೆತದಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಉಪವಿಭಾಗವು ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಟ್ರಾವೆಲರ್‌‌ನ ಗಳಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌ ಮೇಲೆ 2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 11ರಂದು ದಾಳಿನಡೆದಾಗ ಇಂಥ ಪರಿಣಾಮವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಬಹುತೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಹಕರು ದಲ್ಲಾಳಿಯೋರ್ವನ ಮೂಲಕ ವಿಮೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಹೋಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಬಗೆಯ ವಿಮೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರುವುದೂ ಸಹ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು. ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಕ್ಯಾಷುಯಾಲ್ಟಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ ದಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲ್‌‌‌ ಕಂಪನೀಸ್‌‌ ಇಂಕ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ದಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲ್‌‌‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಕಂಪನೀಸ್‌ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಜೀವವಿಮೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕಾನುದಾನಗಳ ಹೊಣೆಪತ್ರಕ್ಕೆ ರುಜುಹಾಕುವ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮೆಟ್‌ಲೈಫ್‌‌‌ಗೆ 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಈಗಲೂ ಸಹ ವಿಮೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನ-ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಮಾರುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ವಿಮೆಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿ ರುಜುಹಾಕುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ತಾನು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಸಹ, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತಾದ ಕೆಂಪು ಛತ್ರಿಯ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ತನ್ನದೇ ಎಂಬಂತೆ 2007ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯವರೆಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು; 2007ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲ್‌‌‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ಗೆ<ref name="PR">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/070213a.htm|title=Citigroup Announces Unified, Global Brand Identity Under "Citi" Name|date=February 13, 2007|publisher=Citigroup|accessdate=August 7, 2008}}</ref> ಸದರಿ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಮರುಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು. ಸದರಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪಾಲ್‌‌‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಸ್ವತಃ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಕಂಪನೀಸ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಸ್ವತಃ ತನಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೈಮರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕಾರ್ಯತಃ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ "ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಹ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="PR"/> === ಉಪಪ್ರಧಾನ ಅಡಮಾನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು === ಮೇಲಾಧಾರ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ (ಕೊಲ್ಯಾಟರಲ್‌ ಡೆಟ್‌ ಆಬ್ಲಿಗೇಷನ್‌-CDO) ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಅಡಮಾನಗಳಿಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಕಾರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಮಸ್ಯೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿತು; 2008ರಲ್ಲಿ ಉಪಪ್ರಧಾನ ಅಡಮಾನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅಡಮಾನಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಅಪಾಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಬಳಸಿತ್ತು; ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇಳಿಮುಖ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅಡಮಾನ ಹಿಡುವಳಿದಾರರು ತಂತಮ್ಮ ಅಡಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪವನ್ನು ಎಸಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಇದು ಎಂದಿಗೂ ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಯವಹಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ಥಾಮಸ್‌ ಮಹೆರಾಸ್‌ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಡೇವಿಡ್‌ ಬುಷ್ನೆಲ್‌‌ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಅಪಾಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಳಗೇ ಹಾಳುಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/business/yourmoney/27kim.html?pagewanted=print|title=What’s $34 Billion on Wall Street?|date=January 27, 2008|first=Landon Jr.|last=Thomas|newspaper=New York Times|accessdate=September 22, 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets|date=November 23, 2008|first=Eric|last=Dash|first2=Julie|last2=Creswell|newspaper=New York Times|accessdate=September 22, 2009}}</ref>. ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ರೂಬಿನ್‌‌ ಎಂಬಾತ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ 1998ರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ರೂಬಿನ್‌‌ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಉಪಪ್ರಧಾನ ಅಡಮಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ MBS ಮತ್ತು CDOಗಳೆಡೆಗೆ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅದು ನೆರವಾಯಿತು. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬಯಲಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತೆ, 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌‌ 11ರಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌, 17,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತಾನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು; ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಬಹಳಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ತನ್ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗೆ ಆಸರೆ ಕೊಡಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಮರುರೂಪಿಸುವ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗ ಇದಾಗಿತ್ತು.<ref name="jobcuts1"/> 2007ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್‌ ಸ್ಟಿಯರ್ನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಭದ್ರತೆಗಳ ಮತ್ತು ದಳ್ಳಾಳಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ನಂತರವೂ, ತನ್ನ CDOಗಳೊಂದಿಗಿನ ತೊಂದರೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ (1%ನಷ್ಟು ಭಾಗದ 1/100ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌, ಅವನ್ನು ತನ್ನ ಅಪಾಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹದಗೆಡುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, 2008ರ ಜನವರಿ 7ರಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ 5 ಪ್ರತಿಶತದಿಂದ 10 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿತಮಾಡುವುದರ ಕುರಿತು ಹಾಗೂ ಕಡಿತದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 327,000ದಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸಲು ತಾನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0738522020080107|title=Citi mulls cutting work force by 5 to 10 percent: report |last=Plumb |first=Christian |date=January 1, 2008 |publisher=[[Reuters]] |accessdate=August 7, 2008}}</ref> === ಒಕ್ಕೂಟದ ನೆರವು === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ, ಈಗ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 31, 2009, "ಕೆನ್‌ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಕ್ಯಾರಿ ಇಟ್ಸ್‌ ಓನ್‌ ವೆಯ್ಟ್‌?" https://www.nytimes.com/2009/11/01/business/economy/01citi.html?_r=1&amp;hpw</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೆರಿಗೆ-ಪಾವತಿದಾರರ ನೆರವಿನ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಕೂಟದ TARP ರಕ್ಷಣೋಪಾಯದ ಹಣದಲ್ಲಿ 25 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ತಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರವೂ 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 17ರಂದು ಸುಮಾರು 52,000ದಷ್ಟಿರುವ ಹೊಸ ಕೆಲಸದ ಕಡಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಘೋಷಿಸಿತು. 2008ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ 23,000 ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಕಡಿತಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಅನುಕ್ರಮಿಕ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹಾಗೂ 2010ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಲಾಭದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂಬ ವರದಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮದ ಭಾಗ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು<ref name="jobcuts2"/>; ಆದರೆ, ಇದರ ಸ್ಟಾಕ್‌‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು 6 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು; ಇದು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ 300 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಕೆಳಗಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="stockcollapse"/> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಗೆಡುವಿಕೆಯು ಆಗದಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದರು. ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 306 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕರೆನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು; ಸುತ್ತುಬೇಲಿ ಹಾಕುವಿಕೆ ಎಂಬುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಕ್ತ-ಸಂಪಾದಕೀಯವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಮೈಕೇಲ್‌‌ ಲೆವಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್‌ ಐನ್‌ಹಾರ್ನ್‌ ಈ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, 306 ಶತಕೋಟಿ $ ಖಾತರಿಯು "ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿಡದ ಕೊಡುಗೆ"ಯಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref> {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/04/opinion/04lewiseinhornb.html?pagewanted=print|title=How to Repair a Broken Financial World|publisher=The New York Times|date=January 4, 2009|accessdate=January 5, 2009|first=Michael|last=Lewis|first2=David|last2=Einhorn}}</ref> 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 23ರಂದು ಸಾಯಂಕಾಲದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="nyt-dash24nov"/> ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆ ಇಲಾಖೆ, ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್‌ ಡಿಪಾಸಿಟ್‌ ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪ್‌ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆಯು ಈ ರೀತಿ ಘೋಷಿಸಿತು: "ಈ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ U.S. ತೆರಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು U.S. ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ." 2008ರ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ 20 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಅಡಮಾನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಭದ್ರತೆಗಳು ಡಾಲರಿನ ಮೇಲೆ 21 ಸೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 41 ಸೆಂಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಗುರುತುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಶತಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹದಗೆಟ್ಟಲ್ಲಿ, ವಾಹನ, ಅಡಮಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಸಾಲಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾದ ಭಾರೀ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. [ಈ ಪ್ಯಾರಾಕ್ಕೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ 20 ಶತಕೋಟಿ $ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಮೊತ್ತವು ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಆಚೆಗಿನ SIVಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ CDO ಹಿಡುವಳಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು ತೀವ್ರ ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.] 2009ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು, ಸ್ವತಃ ತನ್ನನ್ನು ಎರಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತನ್ನ ಆಶಯವನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಘೋಷಿಸಿತು: ತನ್ನ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಟಿ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಇವೇ ಆ ಎರಡು ಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="pr-split">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|title=Citi to Reorganize into Two Operating Units to Maximize Value of Core Franchise|publisher=Citigroup|date=January 16, 2009|accessdate=January 16, 2009|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322025752/http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|url-status=dead}}</ref> ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಏಕಮಾತ್ರ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಿದೆಯಾದರೂ, "ಮೌಲ್ಯ-ವರ್ಧಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅವಕಾಶಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಅವು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದಂತೆ<ref name="pr-split"/> ಪಡೆಯುವ" ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಿಟಿ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಹೊರಲಿದ್ದಾರೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂಭಾವ್ಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಲೀನಗಳನ್ನಿನ್ನೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/17/business/17citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Reports Big Loss and a Breakup Plan|first=Eric|last=Dash|newspaper=The New York Times|date=January 17, 2009|accessdate=September 22, 2009}}</ref> 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 27ರಂದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ತುರ್ತು ನೆರವಿನಲ್ಲಿರುವ 25 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ 36% ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಸುದ್ದಿಯು ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಷೇರುಗಳು 40%ನಷ್ಟು ಕುಸಿದವು. ಸರ್ಕಾರದ ಗಣನೀಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 2009ರ ಜೂನ್‌‌ 8ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ, ಡವ್‌ ಜೋನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಆವರೇಜ್‌‌ನಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದೆಂದು 2009ರ ಜೂನ್‌‌ 1ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌ ಕಂ ಎಂಬ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="TravCiscoCitiGM">{{cite news |first=E.S. |last=Browning |authorlink= |coauthors= |title=Travelers, Cisco Replace Citi, GM in Dow |url=http://online.wsj.com/article/SB124386244318072033.html |work=[[Wall Street Journal]] |publisher=[[Dow Jones & Company]]|date=June 1, 2009 |accessdate=November 1, 2009}}</ref> == ವಿಭಾಗಗಳು == {{update|section|date=July 2010}} ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರ ಸಮೂಹಗಳಾಗಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕನ್ಷ್ಯೂಮರ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌, ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ವೆಲ್ತ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌.<ref name="C">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|title=How Citi is Organized|publisher=Citigroup|accessdate=January 23, 2009|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810155208/http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|url-status=dead}}</ref> === ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ === ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಈ ವಿಭಾಗವು 2006ರಲ್ಲಿ 30.6 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಹಾಗೂ 4 ಶತಕೋಟಿ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಾಲ್ಕು ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌‌ (ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌‌‌ಗಳು), ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಲೆಂಡಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ (ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಸಾಲನೀಡಿಕೆ, ವಾಹನ ಸಾಲಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಾಲಗಳು), ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಫೈನಾನ್ಸ್‌‌, ಮತ್ತು ರೀಟೇಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌‌‌. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗ್ರಾಹಕರೆಡೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದವರೆಗಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳೆಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡುಕೊಂಡಿರುವ GCGಯು ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಶಾಖೆಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌, ಸಾಲಗಳು, ವಿಮೆ, ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕಾ ಸೇವೆಗಳೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ನಿಂದ ಕನ್ಷ್ಯೂಮರ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೊಸ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿ 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31ರಂದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಘೋಷಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. "ದಿ ಅಮೆರಿಕಾಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕನ್ಷ್ಯೂಮರ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವ್ಯವಹಾರವು ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌‌ ಮೆಡಿನಾ ಮೋರಾನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ; ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಈತ ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌ನ CEO ಆಗಿದ್ದ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಯುರೋಪ್‌‌, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೋಪ್‌‌ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ವಲಯಗಳು ವ್ಯವಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ/ಹೂಡಿಕಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಅವರು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹರಾಜಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, 2008ರ ನಂತರ ಸಿಟಿಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ತೆಗೆದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನಾಗಿಸಿತು. 4 ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದೆ- ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ವರದಿ (ಮಾರ್ಚ್‌ 16, 2009) ==== ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌‌ ==== GCGಯ ಲಾಭದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 40%ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೀಡಿಕೆದಾರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೂ ಇದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 45 ದೇಶಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ 3,800-ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ATM ಜಾಲವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಫೈನಾನ್ಸ್‌‌ ವಿಭಾಗವು (ಇದನ್ನು "ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) GCGಯ ಲಾಭಗಳಿಕೆಗೆ ಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆ ಮಾಲೀಕನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.[26] U.S. ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ 2,100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖೆಗಳು ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿವೆ.[27] 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಚೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಜಪಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯ 700,000 ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರದ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌ಗೆ ಇದು ಅನುಕೂಲಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.[28] ಸಿಟಿ ಸಮೂಹವು UKಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ [3] ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.[29] ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌ನ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಮೇರಿ ಮೆಕ್‌ಡೊವೆಲ್‌‌ ಎಂಬಾಕೆಯು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ==== ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ==== ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾದ ಸಿಟಿ ಸಮೂಹದ ಜಾಗತಿಕ ಶಾಖಾ ಜಾಲವನ್ನು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬ್ಯಾಂಕು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಠೇವಣಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬ್ಯಾಂಕು ಆಗಿದೆ (ಆದರೂ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಪರಿಗಣನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ), ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಎಂದು ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ; ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌ ಎಂಬುದು ಆ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. === ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ವೆಲ್ತ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ === ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ವೆಲ್ತ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸ್ವತಃ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಿಟಿ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌, ಸಿಟಿ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರಿಸರ್ಚ್ ಎಂಬ ಅಂಗಭಾಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ‌, ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯಕ್ಕೆ 7%ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="2006AR"/> ಆದಾಯಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಹೂಡಿಕೆ ಆದಾಯದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ಇಕ್ವಿಟಿ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತ-ಆದಾಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮಟ್ಟದ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ವೆಲ್ತ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="BW"/> ==== ಸಿಟಿ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ==== ಹೆಚ್ಚು ನಿವ್ವಳ ಯೋಗ್ಯರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಿಟಿ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಹಾದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಿಟಿ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಓರ್ವ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೂಡಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುಮಾಡುತ್ತದೆ.ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪೊಲಾರಿಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಲ್ಯಾಬ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|publisher= Citi Private Bank|title=Citi Private Bank: Welcome|url=http://www.citibank.com/privatebank/welcome.htm|accessdate=September 13, 2007}}</ref> ==== ಸಿಟಿ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ==== ಸಿಟಿ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ಎಂಬುದು ಸಿಟಿ ಸಮೂಹದ ಜಾಗತಿಕ ಖಾಸಗಿ ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ಹೂಡಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ 9.6 ದಶಲಕ್ಷ ಸ್ವದೇಶಿ ಗ್ರಾಹಕ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಮೂಲಕ, ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 1.562 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Citi">{{cite web|publisher=Citigroup|title=Citigroup – Our Businesses|url=http://www.citigroup.com/citigroup/business/index.htm|accessdate=September 13, 2007}}</ref> ತನ್ನ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾರ್ಗಾನ್‌‌ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಹೂಡಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ 2009ರ ಜನವರಿ 13ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಸಿಟಿ ಸಮೂಹವು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತಾನು 2.7 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತ ಹಾಗೂ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ 49%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು. ನಗದು ಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಟಿ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವು ಈ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕರು ಊಹಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಸಿಟಿ ಸಮೂಹದ "ಹಣಕಾಸಿನ ಸೂಪರ್‌‌ಮಾರುಕಟ್ಟೆ" ವಿಧಾನವು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭವಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ==== ಸಿಟಿ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ==== ಸಿಟಿ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಎಂಬುದು ಸಿಟಿ ಸಮೂಹದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, 22 ದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ 390 ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ಲೇಷಕರನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. 3,100 ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಟಿ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌, ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಸೂಚಿಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣದ 90 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬೃಹತ್‌ ಹಾಗೂ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Citi"/> === ಸಿಟಿ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ === ಸಿಟಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ &amp; ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ (CMB) ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (CAI) ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೊಸ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 11ರಂದು ಸಿಟಿ ಸಮೂಹವು ಘೋಷಿಸಿತು; ಆಗ 50 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದ ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ಪಂಡಿತ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಇದರ ಸಭಾಪತಿ ಮತ್ತು CEO ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite press release|title=Citi Forms Institutional Clients Group|publisher=Citigroup|date=October 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071011b.htm|accessdate=October 11, 2007}}</ref> ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಇಡೀ ಕಂಪನಿಯ CEO ಆಗಿ ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ಪಂಡಿತ್‌ ಬಡತಿ ಪಡೆದ.<ref name="CEO"/> ==== ಸಿಟಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ==== ಸಿಟಿ ಸಮೂಹದ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಸಂವೇದನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ "CMB"ಯು ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: "ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌" ಮತ್ತು "ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌" (GTS). ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವ್ಯವಹಾರ ವಿಭಾಗವು ಹೂಡಿಕೆ- ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ-ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ಸಮಾಲೋಚನಾ ಸೇವೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ, ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಜನ್ಯವಸ್ತುಗಳು, ಸಾಲಗಳು, ಗುತ್ತಿಗೆ, ಮತ್ತು ಉಪಕರಣ ಹಣಕಾಸು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಗದು-ನಿರ್ವಹಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು GTS ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="BW">{{cite news|last=Braden|first=Frank|url=http://www.businessweek.com/investor/content/apr2007/pi20070417_581458.htm|title=A Compelling Case for Citigroup|publisher=[[Business Week]]|date=April 17, 2007|accessdate=September 13, 2007}}</ref> ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು 32%ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವ CMBಯು, 2006ರ ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 30 ಶತಕೋಟಿ US $ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದೆ.<ref name="2006AR">ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ, 2006</ref> ಈಗಾಗಲೇ ವರದಿಯಾಗಿರುವಂತೆ, 2010ರಲ್ಲಿನ ಮಾನಿಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌‌‌‌ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಟಿ ಸಮೂಹವು ABRY ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌‌‌ಗೆ ಸಲಹಾಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref name="Monitronics">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/idUSN2811250320100728|title=Monitronics on block, could be $1 bln or more-sources|publisher=[[Reuters]]|date=July 28, 2010|accessdate=August 24, 2010}}</ref> ==== ಸಿಟಿ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ==== ಸಿಟಿ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (CAI) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಐದು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಅದು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ, ರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಗಳು, ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಸರಕುಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ. ತಾನು ಹೊಂದಿರುವ 16 "ನಾಜೂಕಾದ ಹೂಡಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ" ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ನಿಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಲೆಗ್‌‌ ಮ್ಯಾಸನ್‌‌‌ಗೆ ಅದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌‌ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸದರಿ ನಿಧಿಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಖಾತೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಹೂಡಿಕಾ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಡೆತನದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮೂರನೇ-ಸಹಭಾಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ-ನಿವ್ವಳ-ಯೋಗ್ಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ CAI ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರ ಜೂನ್‌‌ 30ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಬಂಡವಾಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ<ref>{{cite web|url=https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|title=Overview of CAI|publisher=Citi Alternative Investments|accessdate=September 13, 2007|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829142835/https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|url-status=dead}}</ref> ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 59.2 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು CAI ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ 2006ರ ಅವಧಿಯ ಆದಾಯಕ್ಕೆ 7%ನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆನೀಡಿದೆ.<ref name="2006AR"/> 2010ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ ಘಟಕವನ್ನು ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌ಗೆ ಮಾರಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು; PE ಹಬ್ ಅನುಸಾರ, ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಇದಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೊತ್ತವು ಸುಮಾರು 900 ದಶಲಕ್ಷ $ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಸ್ಟೆಪ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿದೆ. ತನ್ನ ಬೇಡದ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಹೊರೆಯಿಳಿಸಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರಾಟವು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE66645620100707?dbk|title=Citigroup sells private equity unit|publisher=Reuters | date=July 7, 2010}}</ref> == ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು == {{update|section|date=July 2010}} * ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌: ಇದು ಗ್ರಾಹಕ‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. * ಬಾನಾಮೆಕ್ಸ್‌‌: ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು. * ಬ್ಯಾಂಕೊ ಕಸ್ಕೇಟ್ಲಾನ್‌‌: ಇದು [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್|ಎಲ್‌ ಸಾಲ್ವೆಡಾರ್‌‌‌‌‌]]ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕು. * ಬ್ಯಾಂಕೊ ಯುನೊ: ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕು. * ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಲೊವಿ ಡಬ್ಲ್ಯು ವಾರ್ಸ್‌ಜಾವಿ: ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕು. * ‌‌‌ಸಿಟಿಮಾರ್ಟ್‌ಗೇಜ್: ಇದು ಒಂದು ಅಡಮಾನ ಸಾಲದಾತ. * ‌ಸಿಟಿಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್: ಇದು ಒಂದು ವಿಮಾ ಸೇವಾದಾರನಾಗಿದೆ. * ಸಿಟಿಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌‌: ಇದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. * ಸಿಟಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌‌: ಇದು ಗ್ರಾಹಕ ಹಣಕಾಸು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಉಪಪ್ರಧಾನ ಸಾಲನೀಡಿಕೆ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. * ‌ಸಿಟಿ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ * ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ: ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವಾ ದಳ್ಳಾಳಿಕೆ, ಖಾಸಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೂಡಿಕಾ ಸೇವೆಗಳು. * ''ಸಿಟಿಕಾರ್ಡ್‌'' : ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು. * ''ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಸಿಟಿ'' : [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ವ್ಯವಹಾರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರಜಾಲ ಬ್ಯಾಂಕು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಎಗ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಪಿಎಲ್‌ಸಿಯನ್ನು ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್‌‌‌ನಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಎಗ್‌‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ್ನು ಅದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸುಮಾರು 7%ನಷ್ಟು ಕಾರ್ಡು ಹಿಡುವಳಿದಾರರಿಗೆ ಸಾಲನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಶಿಲ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯತವಾಗಿ ತೀರಿಸಿದ ಕೆಲವರನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; "ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಲದ ಚಿತ್ರಣಗಳ" ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತಾದರೂ, ಸಂಬಂಧಿತ ಹೊಣೆಗಾರ ಸಾಲಗಾರರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದ ಪಾಲುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|title=Egg customer anger at credit move|date=November 17, 2008|work=bbcnews.com|publisher=BBC News|accessdate=September 22, 2009|archive-date=ಜುಲೈ 16, 2012|archive-url=https://archive.today/20120716034739/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|url-status=dead}}</ref> == ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:CitigroupCenterChicago.jpg|thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಚಿಕಾಗೊ]] [[ಚಿತ್ರ:citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ EMEA ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ, ಕೆನರಿ ವಾರ್ಫ್‌, ಲಂಡನ್‌‌]] [[ಚಿತ್ರ:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಎಂಬುದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌|ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟನ್‌‌‌]]ನ ಈಸ್ಟ್‌ ಮಿಡ್‌ಟೌನ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಕರ್ಣೀಯ-ಛಾವಣಿಯ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ; ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕಂಪನಿಯ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿಲ್ಲ. ಬೀದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ 399 ಪಾರ್ಕ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಎಂಬಲ್ಲಿನ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ-ಕಾಣುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಇದು ಸಿಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ನ ಮೂಲನೆಲೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ). ಒಂಬತ್ತು ಐಷಾರಾಮೀ ಊಟದ ಕೋಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದರಿ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಖಾಸಗಿಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಬಾಣಸಿಗರ ಒಂದು ತಂಡವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಶಾಖೆಯೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ತಂಡವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ 388 ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರೈಬೆಕಾ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನೂ ಸಹ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ನ ಹಿಂದಿನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಬಾರ್ನೆ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ವ್ಯವಹಾರದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಯೂ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ನೆಲದಡಿಯ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ IND ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಬೌಲೆವರ್ಡ್‌ ಲೈನ್‌‌‌‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ {{NYCS Queens 53rd}} ಟ್ರೇನುಗಳ ಸೇವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ ಮಧ್ಯನಗರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡು ನಿಲುಗಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರವಿಲ್ಲ; ಕಂಪನಿಯ ಮಧ್ಯನಗರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 787 ಸೆವೆಂತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ, 666 ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ, 399 ಪಾರ್ಕ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ, 485 ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌‌, 153 ಪೂರ್ವದ 53ನೇ ಬೀದಿ (ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸೆಂಟರ್‌), ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌‌ನ ಲಾಂಗ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟ್ಟಡವೂ, {{NYCS Queens 53rd}} ಟ್ರೇನುಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಲದಡಿಯ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ನಿಲ್ದಾಣವೊಂದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಾಗೊ ಕೂಡಾ ಒಂದು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿಟಿಕಾರ್ಪ್‌ ಸೆಂಟರ್ ತನ್ನ ಶಿಖರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿದ ಕಮಾನುದಾರಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ABN AMROದ ABN AMRO ಪ್ಲಾಜಾದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಬೀದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಡಕಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಊಟದ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಗಿಲ್ವೀ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೆಟ್ರಾ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೆಟ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌‌ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌‌ ತಂಡದ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ ಮೈದಾನವಾದ ಸಿಟಿ ಫೀಲ್ಡ್‌‌‌ಗೆ ಹೆಸರಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಈ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡವು 2009ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. == ಟೀಕೆ == === ರೌಲ್‌‌ ಸಲಿನಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾದ ಹಣದ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಿಕೆ === ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ ಸಲಿನಾಸ್‌‌‌ನ ಸೋದರನಾದ ರೌಲ್‌‌ ಸಲಿನಾಸ್‌ ಡೆ ಗೊರ್ತಾರಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರ ಕುರಿತಾಗಿ, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಕಚೇರಿಯು 1998ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು. "ರೌಲ್‌‌ ಸಲಿನಾಸ್‌, ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಮತ್ತು ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾದ ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಿಕೆ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ವರದಿಯು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಧಿಗಳ ದಾಖಲೆಯುಕ್ತ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಲೆಂದು, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಹಣದ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸುಗಮಗೊಳಿತ್ತು. ರೌಲ್‌‌ ಸಲಿನಾಸ್‌ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸವಿವರವಾದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡದೆಯೇ, ಅವನನ್ನು ಓರ್ವ ಗ್ರಾಹಕನನ್ನಾಗಿ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿತು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ಸಹ ಈ ವರದಿಯು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/mexico/stories/981204.htm | date=December 4, 1998 | work=The Washington Post}}</ref> === ಹೂಡಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು === 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು 400 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ದಂಡಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಪಾವತಿಸಿತು; ಈ ಮೊತ್ತವು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಪೂರ್ವಗ್ರಹಪೀಡಿತವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದವು ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಫೈಸಲಾತಿಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ದಂಡಗಳು ಪಾವತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಒಟ್ಟು ಫೈಸಲಾತಿಯ ಮೊತ್ತವು 1.4 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಫೈಸಲಾತಿಯ ಅನುಸಾರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಹೂಡಿಕಾ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ, ಮತ್ತು IPO ಷೇರುಗಳ ಯಾವುದೇ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬಂತು.<ref>http://www.marketwatch.com/story/wall-street-firms-to-pay-14-billion-in-probe</ref> === ಎನ್ರಾನ್‌, ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕಾಮ್‌‌ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ ದಿವಾಳಿತನಗಳು === 2001ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಹಣಕಾಸಿನ ಹಗರಣದ ನಡುವೆ ಕುಸಿದ ಎನ್ರಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತಾನು ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 3 ಶತಕೋಟಿ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಂಡಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಫೈಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಪಾವತಿಸಿತು. ಭದ್ರತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯದ ಆಯೋಗ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟನ್‌‌ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕಿನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಜುಲ್ಮಾನೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ 145 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಪಾವತಿಸಿತು. ಎನ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾನೂನುದಾವೆಯೊಂದನ್ನು ‌ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ 2 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/10/AR2005061000532.html | title=Citigroup to Settle With Enron Investors | first=Carrie | last=Johnson | date=June 11, 2005 | work=The Washington Post}}</ref> ದಿವಾಳಿ ಕಂಪನಿಯ ಸಾಲದಾತರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಎನ್ರಾನ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ರಪ್ಟ್‌ಸಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ 2008ರಲ್ಲಿ 1.66 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/03/27/business/27enron.html?partner=rssnyt&emc=rss | title=Citigroup Resolves Claims That It Helped Enron Deceive Investors | first=Eric | last=Dash | date=March 27, 2008 | work=The New York Times}}</ref> ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಹಗರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ 2002ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕಾಮ್‌‌‌ಗಾಗಿ ಸ್ಟಾಕ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ಕಾನೂನುದಾವೆಯೊಂದನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ 2004ರಲ್ಲಿ 2.65 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2004/may/11/business/fi-citi11 | title=Citigroup Settles WorldCom Case | work=Los Angeles Times | date=May 11, 2004}}</ref> ದಿವಾಳಿತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾನೂನುದಾವೆಯೊಂದನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ 75 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾಯಿತು === ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಒಡೆತನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಂಡ್‌ ವ್ಯವಹಾರದ ಹಗರಣ === MTS ಸಮೂಹದ ವ್ಯವಹಾರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ 2004ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಂದು 11 ಶತಕೋಟಿ €ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಬಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮಾರುವ ಮೂಲಕ, ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಂಡ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.euroweek.com/default.asp?Page=1&SID=436395&ISS=11029|title=Under Pressure, Citigroup Climbs Down on Govie Trade|work=EuroWeek|date=September 7, 2004|accessdate=March 7, 2007|format=fee required}}</ref> === ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕ್ರಮ === ಸ್ಟಾಕ್‌‌ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಗ್ರಾಹಕನೋರ್ವನಿಗೆ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಜಪಾನೀ ನಿಯಂತ್ರಕರು 2004ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು. ಒಂದು ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗ್ರಾಹಕ‌ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. 2009ರಲ್ಲಿ, ಜಪಾನೀ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಜಪಾನ್‌‌ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರು; ಈ ಬಾರಿ ಅದು, ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸದೆ ಇದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಮಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ರದ್ದುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news| url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/06/26/japanese-regulators-suspend-citibank-retail-ads/ | title=Japan Slaps Sanctions on Citibank | first=Chris | last=Nicholson | date=June 26, 2009 | work=The New York Times}}</ref> 2002ರ ಜನವರಿ ಮತ್ತು 2003ರ ಜುಲೈ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ, ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌‌ ನಿಧಿಯ ಮಾರಾಟದ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕುರಿತಾದ ಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌‌, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಅಡ್ವೈಸರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಚೇಸ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸರ್ವೀಸಸ್‌ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ NASDಯು 2005ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 23ರಂದು ಒಟ್ಟು 21.25 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ದಂಡಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌‌ ನಿಧಿಗಳ B ವರ್ಗ ಮತ್ತು C ವರ್ಗದ ಷೇರುಗಳ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2005NewsReleases/P013648|title=NASD Fines Citigroup Global Markets, American Express and Chase Investment Services More Than $21 Million for Improper Sales of Class B and C Shares of Mutual Funds|last=Condon|first=Nancy|coauthors=Herb Perone|date=March 23, 2005|publisher=NASD|accessdate=August 7, 2008|archive-date=ಜುಲೈ 28, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080728234348/http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2005NewsReleases/p013648|url-status=dead}}</ref> ಉತ್ತರ ಕರೋಲಿನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರೋಲಿನಾಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಲ್‌ಸೌತ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಹೊರಗೆಡಹುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲು, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್‌ ಇಂಕ್‌‌ ಕಂಪನಿಯು ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ನಷ್ಟಭರ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ 15 ದಶಲಕ್ಷ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವಂತೆ 2007ರ ಜೂನ್‌‌ 6ರಂದು NASDಯು ಘೋಷಿಸಿತು. ಚಾರ್ಲೋಟ್‌, N.C.ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು NASDಗೆ ಕಂಡುಬಂತು; ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಲ್‌ಸೌತ್‌ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಮಾರಾಟ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|title=Citigroup Global Markets to Pay Over $15 Million to Settle Charges Relating to Misleading Documents and Inadequate Disclosure in Retirement Seminars, Meetings for BellSouth Employees|last=Condon|first=Nancy|coauthors=Herb Perone|date=June 6, 2006|publisher=NASD|accessdate=September 19, 2007|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120025240/http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|url-status=dead}}</ref> === ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ಹಗರಣ === ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾಂಡ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ರಕ್ಷಣಾ ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆಯ ಎಂಟು ಪುರಸಭೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ಹಗರಣವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="nyt">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/12/02/world/europe/02norway.html|title=U.S. Credit Crisis Adds to Gloom in Norway|last=Landler|first=Mark|date=December 2, 2007|work=The New York Times|accessdate=December 14, 2007}}</ref> ಪುರಸಭೆಗಳಿಗೆ ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ASAಯಿಂದ ನಿಧಿಗಳು ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು<ref name="kt">{{cite web|url=http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|format=PDF|title=Forhåndsvarsel om tilbakekall av tillatelse|date=November 27, 2007|publisher=KreditTilsynet|language=Norwegian|accessdate=December 14, 2007|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227102122/http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|url-status=dead}}</ref>, ನಾರ್ವೆಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರದ ದಿನವಾದ 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 28ರಂದು, ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ASA ದಿವಾಳಿತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಇದೇ ಪತ್ರವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಹೀಗಿತ್ತು: "''ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ ASA ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು, ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಗಾತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯಂಥ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.'' " === ಗ್ರಾಹಕ ಖಾತೆಗಳಿಂದಾದ ಕಳ್ಳತನ === ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ ಗ್ರಾಹಕರ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ ಜನರಲ್‌‌ ಜೆರ್ರಿ ಬ್ರೌನ್‌‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆರೋಪಣೆಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಮರುಪಾವತಿ ಮತ್ತು ದಂಡಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 18 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 26ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿರುವ ಸರಿಸುಮಾರು 53,000 ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ 14 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ನಷ್ಟಭರ್ತಿಯನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಪಾವತಿಸಿತು. ಮೂರು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ತನಿಖೆಯೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, 1992ರಿಂದ 2003ರ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಒಂದು ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಗಣಕೀಕೃತ "ಸ್ವೀಪ್‌‌‌" ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಬಳಸಿತ್ತು; ಕಾರ್ಡು ಹಿಡುವಳಿದಾರರಿಗೆ ಹೇಳದೆಯೇ, ಕಾರ್ಡಿನ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಧನಾತ್ಮಕ ಶಿಲ್ಕುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಧಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಈ ಲಕ್ಷಣವು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="theft">{{cite journal | last = Stempel | first = Jonathan | title = Citigroup to pay $18 mln over credit card practice | journal = Reuters | date = August 26, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUSN2636973720080826 | accessdate = }}</ref> ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ ಬ್ರೌನ್‌, "ಸ್ವೀಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ, ಅದು ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಅರಿವಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಬಡ ಜನರು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮರಣಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು...ಓರ್ವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವವ ಹಗರಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ, ಅವರು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref name="theft"/> === 2008ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಾರುಮಾಡುವಿಕೆ === 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 24ರಂದು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ನ ಒಂದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾರುಮಾಡುವ ಕುರಿತು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಘೋಷಿಸಿತು; ಕಂಪನಿಯನ್ನು ದಿವಾಳಿತನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರಕಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ 25 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ, [[TARP|ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಸ್ವತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ]] (ಟ್ರಬಲ್ಡ್‌ ಅಸೆಟ್‌ ರಿಲೀಫ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌-TARP) ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ 20 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯು ಒದಗಿಸಲಿದೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಮೊದಲ 29 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅದರ 335 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲಿನ ನಷ್ಟಗಳ 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆ ಇಲಾಖೆ, ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಠೇವಣಿ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಫೆಡರಲ್‌‌ ಡಿಪಾಸಿಟ್‌ ಇನ್ಷೂರೆನ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌-FDIC) ಇವುಗಳು ಭರಿಸಲಿವೆ.<ref>ಮೊದಲ $5 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯು ಹೊಂದಲಿದೆ; ಮುಂದಿನ $10 ಶತಕೋಟಿಗಳನ್ನು FDICಯು ಹೊಂದಲಿದೆ; ನಂತರ ಅಪಾಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. </ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಸ್ಟಾಕ್‌‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಬ್ಯಾಂಕು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ಗೆ 27 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಆದ್ಯತೆಯ ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ವಾರಂಟುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ‌‌. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಿದೆ. ಇಂಡಿಮ್ಯಾಕ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ FDICಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಳತೆಗೋಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಅಡಮಾನಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮನೆ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಸುವ ಗುರಿಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯ ವೇತನಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂಬಂಥ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>ಎರಿಕ್‌ ಡ್ಯಾಶ್‌, "U.S. ಅಪ್ರೂವ್ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌ ಟು ಹೆಲ್ಪ್‌ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವೆದರ್‌ ಲಾಸಸ್‌," [https://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;adxnnlx=1227521075-7269NT+ly1OQy1ToM/cLMw ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನವೆಂಬರ್‌‌ 23, 2008] </ref> ಪಾರುಮಾಡುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಷರತ್ತಾಗಿ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಲಾಭಾಂಶ ಪಾವತಿಯು ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ 1 ಸೆಂಟ್‌ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉಪಪ್ರಧಾನ ಅಡಮಾನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬಹಿರಂಗವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೇಲಾಧಾರ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ (CDOಗಳು) ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯಕರ ಅಡಮಾನಗಳಿಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳಪೆ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತು. 2007ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗೆ ಆಸರೆ ನೀಡಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಮರುರೂಪಣಾ ಕ್ರಮದ ಭಾಗ ಇದಾಗಿತ್ತು.<ref name="jobcuts1"> {{cite news|url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|title=Citigroup to slash 17,000 jobs|last=Stempel|first=Jonathan|coauthors=Dan Wilchins|date=April 12, 2007|work=Courier Mail|accessdate=August 7, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081229024629/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|archivedate=December 29, 2008}} </ref> 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ ವೇಳೆಗೆ, ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ಗೆ ಭಾರೀ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ವತಿಯಿಂದ ದೊರೆತ TARP ರಕ್ಷಣಾ ಹಣದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕಂಪನಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="jobcuts2"> {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7733575.stm|title=Citigroup job cull to hit 75,000|publisher=BBC|accessdate=November 17, 2008 | date=November 17, 2008}}</ref> ಇದರ ಸ್ಟಾಕ್‌‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವು 6 ಶತಕೋಟಿ $ಗೆ ಕುಸಿಯಿತು; ಇದು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯವಾದ 244 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಕುಸಿದ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="stockcollapse"> {{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html |title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets |last=Dash |first=Eric |last2=Creswell|first2=Julie |date=November 22, 2008 |accessdate=November 23, 2008| work=Business |publisher =[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]}}</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಲು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದರು.<ref name="nyt-dash24nov">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?hp |title = U.S. Approves Plan to Help Citigroup Weather Losses | last=Dash | first=Eric |date = November 23, 2008| accessdate=November 23, 2008| work=Business |publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]}}</ref> [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌‌ ಅಲ್‌-ವಲೀದ್‌ ಬಿನ್‌ ತಲಾಲ್‌‌ ಇದರ ಏಕಮಾತ್ರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರನಾಗಿದ್ದು, ಈತ 4.9%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite book|title=Alwaleed: Businessman, Billionaire, Prince|publisher=HarperCollins Entertainment|date=October 18, 2005|isbn=0007215134|author=Riz Khan.}}</ref> ವಿಕ್ರಮ್‌‌ ಪಂಡಿತ್‌ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನ ಈಗಿನ CEO ಆಗಿದ್ದರೆ, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಸನ್ಸ್‌ ಈಗಿನ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="CEO">{{cite press release|title=Citi Board Names Vikram Pandit Chief Executive Officer and Sir Win Bischoff is the current Chairman|publisher=Citigroup|date=December 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071211a.htm|accessdate=December 12, 2007}}</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕ್ಯೂಮೋ ಎಂಬಾತನ ಅನುಸಾರ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌ನಿಂದ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, 2008ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ 45 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ತನ್ನ TARP ರಕ್ಷಣಾಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ತನ್ನ 1,038ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕರರಿಗೆ ನೂರಾರು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಬೋನಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಿತು. ಇವರ ಪೈಕಿಯ 738 ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ 1 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಬೋನಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, 176 ನೌಕರರು ತಲಾ 2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಬೋನಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, 124 ನೌಕರರು ತಲಾ 3 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಬೋನಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 143 ನೌಕರರು ತಲಾ 4 ದಶಲಕ್ಷ $ನಿಂದ 10 ದಶಲಕ್ಷ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಬೋನಸ್ಸುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://blogs.wsj.com/deals/2009/07/30/wall-street-compensation-no-clear-rhyme-or-reason/tab/print/|title=Wall Street Compensation–'No Clear Rhyme or Reason'|newspaper=Wall Street Journal|date=July 30, 2009|accessdate=September 22, 2009|first=Stephen|last=Grocer}}</ref> === ಟೆರ್ರಾ ಫರ್ಮಾ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಕಾನೂನುದಾವೆ === 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟೆರ್ರಾ ಫರ್ಮಾ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆಹೂಡಿತು; ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ EMIನ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಟೆರ್ರಾ ಫರ್ಮಾ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌‌ಗೆ ವಂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ದಾವೆಯು ಹೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.variety.com/article/VR1118012681.html?categoryId=1444&amp;cs=1&amp;nid=4758 ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆರ್ರಾ ಫರ್ಮಾ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಕಾನೂನುದಾವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಡೈಲಿ ವೆರೈಟಿ ಲೇಖನ]</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಬಂಧಗಳು == === ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳು === ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿವ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅನುಸಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ 16ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಣಿಗೆದಾರನಾಗಿದೆ. ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌‌ ಬಣದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿರುವ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ವೇಡಮ್ ಎಂಬಾತನ ಅನುಸಾರ, ವಾಮಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಸಹ ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಒಂದು ಭಾರೀ ದೇಣಿಗೆದಾರನಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|title=Liberalism Never Sleeps:|accessdate=November 29, 2008|archive-date=ಜೂನ್ 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620171411/http://spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು 1989ರಿಂದ 2006ರವರೆಗೆ 23,033,490 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 49%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋದರೆ, 51%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.opensecrets.org/orgs/summary.php?ID=D000000071&Name=Citigroup+Inc|title=Citigroup Inc: Summary|publisher=OpenSecrets|accessdate=August 7, 2008}}</ref> === ವಶೀಲಿಬಾಜಿ ನಡೆಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆ === 2009ರಲ್ಲಿ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.]]ಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಶೀಲಿಕಾರನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ F. ಹೋಹ್ಲ್ಟ್‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ರಿಚರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಸನ್ಸ್‌ ಎರವಲು ಸೇವೆಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ; ಕಂಪನಿಗಾಗಿ ವಶೀಲಿಬಾಜಿ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆಂದು ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, U.S. ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಪಾರ್ಸನ್ಸ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲೆಂದು ಈ ನೇಮಕವಾಯಿತು. FDICಯು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಹೋಹ್ಲ್ಟ್‌ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಲಿರುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಜನ ಅನಾಮಿಕವಾಗಿ ಊಹಿಸಿದಾಗ, ಸರ್ಕಾರ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೋಹ್ಲ್ಟ್‌ ತಿಳಿಸಿದ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಹೋಹ್ಲ್ಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲು ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯಂತ್ರಕರಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಅವಕಾಶವು ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು; 1980ರ ದಶಕದ ಉಳಿತಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ-ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕುರಿತು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಹೋಹ್ಲ್ಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಫ್ಯಾನೀ ಮೇ ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌‌]] ರೀತಿಯ, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ತನ್ನ ಇತರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯಾದರೂ, ತಾನು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ತನಿಖೆಗೊಳಗಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿಗಳು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ತಾನು "ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ" ಮತ್ತೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಅನುಭವವು ತನಗೆ ಕಾರಣ ಒದಗಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>[https://www.nytimes.com/2009/10/11/business/11hohlt.html?pagewanted=1&amp;hpw "ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಹೈರ್ಸ್‌ ಮಿ. ಇನ್‌ಸೈಡ್‌"] -ಗ್ರೆಚೆನ್‌ ಮಾರ್ಗೆನ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌, ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 10, 2009 (ಪುಟ BU1, NY ಆವೃತ್ತಿ. 2009-10-11). 2009-10-11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧಗಳು === ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ LPಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೈಲರ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಕಂಪನಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>[http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html "ಮೇಯರ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೈಲರ್‌‌ ಸೇಸ್‌ ಸೋ ಲಾಂಗ್‌ ಟು ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404004928/http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html |date=2010-04-04 }}, -ಆಡಮ್‌ ಲಿಸ್ಬರ್ಗ್‌, ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010, 4:00 AM ET. 2010-07-27ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಸ್ಕೈಲರ್‌‌ನನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅವನು ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ಶೋಧವನ್ನು ಶುರುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಸದರಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು: "ಮಹಾಪೌರ ಮೈಕೇಲ್‌‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು ಹಾಗೂ NY ಉಪ ಮಹಾಪೌರ‌ನಾದ ಕೆವಿನ್‌‌ ಷೀಕೆ ಎಂಬಾತ ಈ ಕುರಿತು ಮುಂಚೂಣಿ ವಹಿಸಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ... ಆತ ತನ್ನ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಚೆಲ್ಲಾಟವನ್ನು ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಡೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ; ಮಹಾಪೌರನ ಕಂಪನಿಯಾದ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ L.P.ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲೆಂದು ಆತ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಡುವವನಿದ್ದ.... 2001ರ ಮಹಾಪೌರನ ಚುನಾವಣಾ ಕಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಅಸಂಭವ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸ್ಕೈಲರ್‌‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಷೀಕೆ ಈ ಇಬ್ಬರೂ, ಅವನ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ಗೆ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅವರು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಲಹೆಗಾರರ ಸಮಾನಾಸಕ್ತರ ಕೂಟದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ"; ಹಿಲರಿ ರೊಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌‌‌ಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಮರು-ಚುನಾವಣಾ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಿಂದಿನ ಸಂವಹನಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿದ್ದ ಹೋವರ್ಡ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌ಸನ್‌‌, ಈಗ ಟೈಮ್‌ ವಾರ್ನರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ನ್ಯೂಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ಯಾರಿ ಗಿನ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್ ಈ ಕೂಟದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="NYT01">[https://www.nytimes.com/2010/03/31/nyregion/31skyler.html "ಅನದರ್‌ ಎಕ್ಸಿಟ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್‌’ಸ್‌ ಇನ್ನರ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌"], -ಮೈಕೇಲ್‌‌ ಬಾರ್ಬರೊ, ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2010 (ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010 ಪುಟ A19, NY ಆವೃತ್ತಿ). 2010-07-27ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Refbegin}} * {{cite book|title=Tearing Down the Walls|first=Monica|last=Langley|authorlink=Monica Langley|isbn=0-7432-4726-4|year=2004|publisher=Free Press|location=New York}} * [https://biz.yahoo.com/ic/58/58365.html ಯಾಹೂ! – ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌ ಇಂಕ್‌‌. ಕಂಪನಿಯ ವಿವರ] ** [https://finance.yahoo.com/q/sa?s=C C: ಸ್ಟಾರ್‌ ಅನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ CITIGROUP‌‌‌‌ – ಯಾಹೂ! ಫೈನಾನ್ಸ್‌‌] * [http://www.citigroup.com/citigroup/press/2004/040510a.htm ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ರೀಚಸ್‌ ಸೆಟ್ಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕಾಮ್‌‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌‌ ಲಿಟಿಗೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ $1.64 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌-ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌] ನೋಡಿ: [http://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?action=getcompany&amp;CIK=0000831001&amp;owner=exclude SEC – ಕಂಪನಿ ಮಾಹಿತಿ: CITIGROUP INC‌‌] * ನವೆಂಬರ್‌‌ 4, 2004 – [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904033138/0001047469-04-033138-index.htm Q3 2004 10-Q] * ಮಾರ್ಚ್‌ 4, 2004 – [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904006087/0001047469-04-006087-index.htm 2003 10-K] ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602041414/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm |date=2008-06-02 }}, ಮತ್ತು [https://biz.yahoo.com/cc/C/C.html ಯಾಹೂ!] * ಜನವರಿ 20, 2005 – ಅರ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಕಾಲ್‌ (Q3 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611091548/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm |date=2008-06-11 }})([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf ಚಿತ್ರಫಲಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165941/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=42346_43656.asf&amp;stream=w&amp;media=a ಶ್ರವಣಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305223506/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=vn&file=42346_43656.asf&media=a&stream=w |date=2016-03-05 }}) * ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 14, 2004 – ಅರ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಕಾಲ್‌ (Q3 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf ಚಿತ್ರಫಲಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165955/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13bo5mvs7/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112495229&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=10_14_2004_C ಶ್ರವಣಭಾಗ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * ಜುಲೈ 15, 2004 – ಅರ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಕಾಲ್‌ (Q2 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf ಚಿತ್ರಫಲಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704220415/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf |date=2008-07-04 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13aqmuo5q/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112470635&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=7_15_2004_C ಶ್ರವಣಭಾಗ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 20, 2003 – ಅರ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಕಾಲ್‌ (Q3 2003) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf ಚಿತ್ರಫಲಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101141/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=26483_27342.asf&amp;stream=w&amp;media=a ಶ್ರವಣಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215171350/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=26483_27342.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) (*ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಕೊನೆಯ ಕರೆ ಸ್ಯಾಂಡಿ ವೆಯಿಲ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ) * ಜನವರಿ 31, 2005 – ಮೀಲೈಫ್‌‌ ಟು ಅಕ್ವೈರ್‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್‌‌ ಲೈಫ್‌ & ಆನ್ಯುಯಿಟಿ ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf ಪ್ರಸ್ತುತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101138/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=44228_45538.asf&amp;stream=w&amp;media=a ಶ್ರವಣಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173835/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=44228_45538.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) {{Refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Category:Citigroup}} {{Portal box|New York City|Companies}} * [http://www.citigroup.com ಕಂಪನಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Citigroup}} {{Template group |list = {{Major investment banks}} {{50 largest US banks}} {{2008 economic crisis}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಬೊಲ್ಸಾ ಡೆ ವ್ಯಾಲೋರ್ಸ್‌ ವೈ ಪ್ರಾಡಕ್ಟೋಸ್‌ ಡೆ ಅಸುನ್ಷಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:DJIAನ ಹಿಂದಿನ ಅಂಗಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್‌‌‌‌‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:1998ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] e4y7gsdcdclvkcz61tm8g1yy70ltp2w 0 28026 1372668 1372294 2026-05-03T21:57:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372668 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Saltwater Crocodile | status = LC | image = Crocodylus acutus jalisco mexico.jpg | image_width = 250px | status = LC | status_system = iucn2.3 | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Crocodylia]] | familia = [[Crocodylidae]] | subfamilia = [[Crocodylinae]] | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. porosus''''' | binomial = ''Crocodylus porosus'' | binomial_authority = ([[Johann Gottlob Schneider|Schneider]], [[1801]]) | range_map = Crocodylus porosus range.PNG | range_map_caption = Range of the saltwater crocodile in black }} [[File:Large Crocodylus porosus.jpg|thumb|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇರ್ನ್ಸ್‌ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] '''ಸಮುದ್ರವಾಸಿ''' ಅಥವಾ '''ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆ''' ಯು (''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ) ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಂತ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ, [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ತನಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾನು ವಾಸಿಸುವಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಂದು ತಿಂದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್, ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉತ್ತರ ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವರದಿಗಳು ಬಂದದ್ದುಂಟು. ==ದೇಹರಚನೆ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ== ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಮುಸುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಇದರ ಉದ್ದವು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Guggisberg">{{cite book | author = Guggisberg, C.A.W. |url = | title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0715352725}}</ref> ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಅಲ್ಪವೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಗಲವಾದ ಶರೀರವು ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಶರೀರಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸರೀಸೃಪವು ಒಂದು ನೆಗಳು ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬಂಥ, ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಡದ ಆರಂಭಿಕ ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ufl" /> [[File:Saltieskull.JPG|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌‌ ಜುವಾಲಜಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ|link=Special:FilePath/Saltieskull.JPG]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತೂಕವು {{convert|600|to(-)|1000|kg|lb}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|4.1|to(-)|5.5|m|ft}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ ಪ್ರೌಢ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು {{convert|6|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಮತ್ತು {{convert|1300|kg|lb}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗಬಹುದು.<ref name="Flmnh.ufl.edu">{{cite web|url=http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/csp_cpor.htm |title=Crocodilian Species - Australian Saltwater Crocodile (Crocodylus porosus) |publisher=Flmnh.ufl.edu |date= |accessdate=2010-12-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |title=Saltwater Crocodile |publisher=Australianfauna.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033425/http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated1">ವುಡ್‌, ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಿಮಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಫೀಟ್ಸ್‌. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂ ಇಂಕ್‌ (1983), ISBN 978-0-85112-235-9</ref> ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಗಳು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯ ಶರೀರದ ಉದ್ದವು {{convert|2.1|to(-)|3.5|m|ft|0}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ufl">[http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/csp_cpor.htm 'ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌' (ಸ್ಕ್ನೀಡರ್‌, 1801)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108113747/http://www.flmnh.ufl.edu/NATSCI/HERPETOLOGY/brittoncrocs/csp_cpor.htm |date=2006-01-08 }}, -ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌; ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದು.</ref><ref name="Flmnh.ufl.edu"/><ref>http://www.answers.com/topic/saltwater-crocodile-1</ref> ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯು ಸುಮಾರು {{convert|4.2|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="autogenerated1" /> ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರ ಜಾತಿಯ ಸರಾಸರಿ ತೂಕವು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|450|kg|lb|-2}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=Saltwater Crocodiles, Saltwater Crocodile Pictures, Saltwater Crocodile Facts - National Geographic |publisher=Animals.nationalgeographic.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಲುಪಬಲ್ಲ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವು, ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮುಸುಡಿಯಿಂದ-ಬಾಲದವರೆಗೆ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಯು, ಸತ್ತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ಚರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಇದು {{convert|6.1|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಮೃತದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಚರ್ಮಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಿದ್ದಾಗಿನ ಉದ್ದವು {{convert|6.3|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ {{convert|1200|kg|lb}}ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="uflfaq">{{Cite web |url=http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |title=ವಿಚ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌? |access-date=2011-03-01 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618110324/http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಪೂರ್ಣ ಅವಶೇಷಗಳು ([[ಒಡಿಶಾ]]ದಲ್ಲಿ<ref name="underwatertimes1">[http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 ಗಿನ್ನೆಸ್‌: ಇಂಡಿಯಾ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೋಮ್‌ ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌; 23 ಫೀಟ್‌]</ref> ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆಬುರುಡೆ) {{convert|7.6|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು {{convert|7|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹೆಚ್ಚಿರದ ಒಂದು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅವಲೋಕನವು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="uflfaq" /> {{convert|9|m|ft|adj=on}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 1840ರಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯು {{convert|10|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಲುಜಾನ್‌ ಮುಖ್ಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜಾಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1823ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊಸಳೆಯು {{convert|8.2|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; {{convert|7.6|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಆಲಿಪೋರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವು {{convert|6|to(-)|6.6|m|ft}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂದು ಸದರಿ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯು ತಗ್ಗಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಗಳು ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="maneater">[https://web.archive.org/web/20070507015626/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,21064163-5006003,00.html ಸೆವೆನ್‌-ಮೀಟರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಷಾಟ್‌ ಡೆಡ್‌], ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌</ref> ‌ಭಾರತದ<ref name="underwatertimes1" /><ref>{{Cite web |url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |title=ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ರೆಪ್ಟೈಲ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಜೈಂಟ್‌ ಎಸ್ಚುವರೈನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ |access-date=2021-08-23 |archive-date=2008-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108203350/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |url-status=dead }}</ref> ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ಗಿನ್ನೆಸ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೀವಂತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಕೆಡವುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಳತೆಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು {{convert|8.5|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಳತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಮೊಸಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೊಸಳೆಯ "ಪ್ರತಿರೂಪ"ವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |title=NORMANTON - ಹೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಎವರ್‌ ಷಾಟ್‌! |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218231119/http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abc.net.au/backyard/stories/s1020946.htm ಕ್ರಿಸ್‌ ದಿ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌, ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಟನ್‌, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]</ref><ref>{{Cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-01 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> 8+ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (28+ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆಯಾದರೂ,<ref name="harvard">[http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/07.19/14-talltales.html ವಾರ್ಮ್‌, ಫಜಿ, ವಿಯರ್ಡ್‌, ಫನ್ನಿ: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ(ಸ್‌) ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಮ್‌ ಟಾಲ್‌ ಟೇಲ್ಸ್‌], ಆಲ್ವಿನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಗೆಜೆಟ್‌</ref><ref name="ng">[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಟೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |date=2007-06-25 }}; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು</ref> ಇವು ತೀರಾ ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==ಹರಡಿಕೆ== [[File:Leistenkrokodil.jpg|left|thumb|ಅಡಿಲೇಡ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] [[File:Crocodile Crocodylus-porosus amk2.jpg|thumb|ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದ್ದು, ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಮೂತಿಯ ಮೊಸಳೆ ಉಳಿದೆರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last = Hiremath |first = K.G. |title = Recent advances in environmental science |publisher = Discovery Publishing House, 2003 |isbn = 8171416799, 9788171416790}}</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ (7 ಮೀಟರು ಉದ್ದದ ಒಂದು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳ]] ಭಾರತೀಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾಗಗಳಾದ್ಯಂತವೂ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ (ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ([[:en:Northern Territory|Northern Territory]])) ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಹಸನಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಡಿಲೇಡ್‌, ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು) ಈ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ (6 ಮೀಟರು +) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು 100,000 ಮತ್ತು 200,000ದಷ್ಟು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಷ್ಟರ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಮೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ರಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌‌ವರೆಗೆ ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನೆಗಳುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನೆಗಳು ನದಿಗಳು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಸ್ತುತಃ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರಾವಳಿಯ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಹರವುಗಳೊಳಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ನದೀಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಿಸ್‌‌ಮಾರ್ಕ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಕಾಯ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಅರು ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಲುಕು ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಮೋರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಇತರ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಟೋರೆಸ್‌ ಜಲಸಂಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಬಹುತೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತವೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಶ್ರೇಣಿಯು ಈಗ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಇಂಡೋಚೈನಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆಯಾದರೂ, ಇರಾವ್ಯಾಡಿ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಮೂಹವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |title=Crocodile kills man in wildlife sanctuary - World news - World environment - msnbc.com |publisher=MSNBC |date=2008-04-20 |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102022610/http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ ದೇಶವು ಈ ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಭೇದದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇಂಡೋಚೈನಾ ವಲಯದ ಏಕೈಕ ದೇಶವಾಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಮೆಕಾಂಗ್‌ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅವು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು) ಮತ್ತು ಇತರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಇಂಡೋಚೈನಾದಲ್ಲಿನ ಈ ಜಾತಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಈಗ ಕರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ವಸಾಹತಿನ-ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯಾಗಾತ್ರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋರ್ನಿಯೊ) ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದೆನ್ನಬಹುದಾದ, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]]). ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯೇನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ (ಆದರೂ, ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಗಳು ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ). ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಸಾಲೊಮನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಇವು ಒಂದು ಸಾಧಾರಣವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೆ, [[ವನುವಾಟು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಲಿರುವ ಸಮೂಹವಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೂರಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಪಲಾವು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಆದರೆ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು (ಇದು ಮರಳುತ್ತಿರಬಹುದು) ಕಾಣಬಹುದು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸೆಷೆಲ್ಸ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ನೈಲ್‌ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವು ''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref name="ufl" /> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಜಾತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಾವು ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿಲ್ಲದ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಘಟನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ, ಇವೋ ಜಿಮಾ, [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡುಚಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನ್‌ನ ‌ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ (ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ) ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗ/2009ರ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆ ಮೊಸಳೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಬಹಳಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ತಾಪಮಾನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಹೊಸ ವರ್ತನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ==ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ== [[File:Saltwater Crocodile on a river bank. in Australia.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೊರೊಬೊರೀ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೈಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ.]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಿಪರೀತಕಾವಿನ ಮಳೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ; ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಸ್ತರಣಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಿರುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು (ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆ) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ (ಜಪಾನ್‌ನ ಸಮುದ್ರದಂಥದು) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕ್ಲುಪ್ತವಾದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳಲ್ಲಿ {{convert|15|to|18|mph|m/s}}ನಷ್ಟು ಈಜಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ {{convert|2|to|3|mph|m/s|1|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ== [[File:Kakadu 2430.jpg|thumb|ಕಕಾಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 'ಈಜು ನಿಷೇಧದ' ಸೂಚನಾ ಫಲಕ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಮಯಸಾಧಕತನದ ಒಂದು ಪರಮಾವಧಿಯ ಪರಭಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆಗಳ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವು ದಾಳಿಮಾಡುವುದು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಕೀಟಗಳು, ನೆಲೆಜಲವಾಸಿಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು. ಮೊಸಳೆಯ ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟೂ ಅದು ತನ್ನ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಟೆಯು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಿನ್ನಬಲ್ಲವು. ಅಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ: ಕೋತಿಗಳು, ಕಾಂಗರೂಗಳು, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಕಾಡುನಾಯಿಗಳು, ವರನಸ್‌ ಕುಲದ ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲಿಗಳು, [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, ಸಾಕಿದ ಜಾನುವಾರು, ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, [[ಮಾನವ|ಮಾನವರು]], ನೀರೆಮ್ಮೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ|ವನವೃಷಭ]]ಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌‌‌‌ಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="maneater" /><ref name="underwatertimes2">{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |title=ನೋ ಬುಲ್‌: ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಈಟ್ಸ್‌ ಶಾರ್ಕ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045545/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://photos1.blogger.com/blogger/7194/799/1600/Crocodile-shark.jpg ಶಾರ್ಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]</ref><ref name="crocattack">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |title=ಮದರ್ಸ್‌ ಟಗ್‌-ಆಫ್‌-ವಾರ್‌ ವಿತ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌-ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029195100/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಟನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುವ ಸಾಕಿದ ದನ, ಕುದುರೆಗಳು, ನೀರೆಮ್ಮೆ, ಮತ್ತು ವನವೃಷಭ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಇವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಲಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ ಅದು ಉಳಿದಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜಡಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸೋಮಾರಿಯಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದಿನದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ದಾಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ಸ್ಫೋಟಕವೆಂಬಂಥ ವೇಗದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪ ಅಂತರಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಒಂದು ರೇಸಿನ ಕುದುರೆಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬಂಥ ಕಥೆಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ದಂತಕಥೆಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಈ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲಂಥ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯು ನೀರಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹಾನ್‌ ಬಲವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೊಸಳೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ದವಡೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೇ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನೀರೆಮ್ಮೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ನದಿಯೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಿರುವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಬೆಳೆದ ಕಾಡೆತ್ತಿನ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದವಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಡಿಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸಿರುವ ಇದರ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯ ಕೌಶಲವು "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಗಬಕ್ಕನೇ ಹಾರಿ ಇದು ಥಟ್ಟನೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸುರಳಿ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಉರುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯವು ಸರಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನ್ನು ಹರಿದು ಚಿಂದಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಈ "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ"ದ ತಂತ್ರವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆ ಸೂಚಕ ಹಲ್ಲಿಗಳು, ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯವಯಸ್ಸಿನ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದು. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದಾದರೂ, ಇದು ಅಪರೂಪವೆನಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ === ಡಾ. ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌<ref>{{Cite web |url=http://crocodilian.com/big-gecko |title=ಬಿಗ್‌ ಗೆಕೊ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810023555/http://crocodilian.com/big-gecko/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಂಶೋಧಕನು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳ<ref>[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/croccomm.html "ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಟಾಕ್‌"]</ref> ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅವನು ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ಈ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ (ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯಲ್ಲಿ ಶರೀರ ತೂಕದ 0.05%ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ), ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಮಾಡಿಸಿದರೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಅವು ಕಲಿಯಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಮೊಸಳೆಯ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಸುಳುಹನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಇಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಅವು ಕಲಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ವಲಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಅವು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ==ಮಾನವರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು== ದಾಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |title=ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌ ಇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಪೆಥಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡಿಲಿಯನ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಜನರಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405083720/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |url-status=dead }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಪಾಯದ ತಾಣಗಳೆನಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಯಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ದಾಳಿಗಳ ಮಟ್ಟವು ತಗ್ಗಿರಬಹುದು. ಆರ್ನ್‌ಹೆಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ಬೋರ್ನಿಯೊ,<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429022201/http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php|archivedate=2007-04-29}}</ref> ಸುಮಾತ್ರಾ,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1581715/Woman-saves-daughter-from-crocodile.html ''Telegraph.co.uk'' "ವುಮನ್‌ ಸೇವ್ಸ್‌ ಡಾಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌"]</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗ (ಅಂಡಮಾನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ),<ref>{{Cite web |url=http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |title=''ಕಳಿಂಗ ಟೈಮ್ಸ್‌'' "ಟೂ ಇಂಜೂರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221308/http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |title=''MSNBC ಇಂದು'' "ಕ್ರಾಕ್‌ ಕಿಲ್ಸ್‌ ವುಮನ್‌ 4 ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಹರ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಡೆತ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2010-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809230828/http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517023623/http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php|archivedate=2008-05-17}}</ref> 1945ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 19ರಂದು, ರಾಮ್ರೀ ದ್ವೀಪದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 400 ಮಂದಿ ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಾಗ ತೂರಿಕೊಂಡ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಸುತ್ತುವರೆದಾಗ, ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://iberianature.com/wildworld/tag/massacre-by-crocodiles-on-ramree-island/ |title=Massacre by Crocodiles on Ramree Island - Wild world - Nature, conservation and wildlife holidays |publisher=Iberianature.com |date=1945-02-19 |accessdate=2010-08-18}}</ref> "ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್‌ ಸಫರ್ಡ್‌ ಫ್ರಂ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌" ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್ರೀ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಮೊಸಳೆಯ ದಾಳಿ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|colwidth=30em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * {{IUCN2006|assessors=Crocodile Specialist Group|year=1996|id=5668|title=Crocodylus porosus|downloaded=9 May 2006}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Crocodylus porosus}} *[http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623064651/http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 |date=2006-06-23 }} *[http://www.australianextremes.com ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915233232/http://australianextremes.com/ |date=2017-09-15 }} *[https://archive.is/20121205223056/www.ozmagic.homestead.com/AustralianSaltwaterCrocodiles.html ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ಕಡತ] *ಡಾ.ಬ್ರಿಟನ್‌ರವರ [http://www.crocodilian.com crocodilian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=2011-07-08 }} ತಾಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/abritton.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಕಾಲ್ಸ್‌] *ಓಡುವ-ಹಲ್ಲಿಯ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ [http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html ಚರ್ಚೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120102606/http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html |date=2011-11-20 }} {{Crocodilia|C.}} {{Crocs}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಕಡೈಲಿಡೇ]] [[ವರ್ಗ:ಕಡಲಿನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂನೇ ದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಥೈಲೆಂಡ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೇಷಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 0drvll3a4kzvdzk9bwya2jvrp0i53vp 0 37739 1372675 1367564 2026-05-04T02:13:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372675 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | image = | image_size = | alt = | caption = ಸುರೇಂದ್ರ ಕೌಲಗಿ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೧೯೩೪ | birth_place = [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಗುಡಿಗೇರಿ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = ಗಾಂಧಿವಾದಿ, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು | language = [[ಕನ್ನಡ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | ethnicity = | citizenship = [[ಭಾರತೀಯ]] | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = ಸಂತೋಷ್ ಕೌಲಗಿ ಮತ್ತು ಸುಘೋಷ್ ಕೌಲಗಿ | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = # http://www.janapada.net/ # http://www.janapada.org/ | portaldisp = }} ಶ್ರೀಯುತರಾದ '''ಸುರೇಂದ್ರ ಕೌಲಗಿ''' ಯವರು ನಾಡು ಕಂಡ ಅಪರೂಪದ ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವೋದಯ ಆಂದೋಲನದ ಧುರೀಣ. ಶ್ರೀಯುತರು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಜನಪದ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ೧೯೫೪-೧೯೫೯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶ್ರೀ ಆಚಾರ್ಯ [[ವಿನೋಭಾ ಭಾವೆ]] ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಪದ ವಿಚಾರ ಎಂಬ ಮಾಸಿಕವನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಖಾದಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಯುತರಿಗೆ ಹೆಗ್ಗೋಡಿನ ದೇಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ ೨೦೧೩ರ "ದಾಸಿಮಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ" ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.<ref>http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8C%E0%B2%B2%E0%B2%97%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E2%80%98%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E2%80%99-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF</ref>. ಅಲ್ಲದೇ ೨೦೧೪ ರ ಸಾಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ‘ಜಮ್ನಲಾಲ್‌ ಬಜಾಜ್‌’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>http://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A7%E0%B2%BF%E2%80%99-%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%AA%E0%B2%A5%E0%B2%BF%E0%B2%95-%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B3%8C%E0%B2%B2%E0%B2%97%E0%B2%BF</ref>. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.janapada.net/index.html ಜನಪದ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215064436/http://janapada.net/index.html |date=2013-02-15 }} *[http://www.janapada.org ಜನಪದ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.kamat.com/jyotsna/blog/blog.php?BlogID=1167 ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಕಾಮತ್ ಅವರ ಲೇಖನ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|1}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] 9l2v6g9j0umuo4olutgzgc1srnugus8 0 39207 1372654 1364406 2026-05-03T15:35:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372654 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Holiday |holiday_name = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನ |type = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ |image = Doctors stethoscope 2.jpg |imagesize = |caption = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನ |official_name = |nickname = |observedby = ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು |litcolor = |longtype = |significance = ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು |begins = |ends = |date = ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ |duration = 1 ದಿನ |frequency = ವಾರ್ಷಿಕ |celebrations = |observances = |relatedto = }} '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವು''' ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ [[ವೈದ್ಯ|ವೈದ್ಯರ]] ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಆಚರಣೆಯ ದಿನಾಂಕವು ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು [[ರಜಾದಿನ|ರಜಾದಿನವೆಂದು]] ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು [[ರೋಗಿ|ರೋಗಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮದ ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಆಚರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಊಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಾತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಕಾರ್ನೇಷನ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಮೃತ [[ವೈದ್ಯ|ವೈದ್ಯರ]] ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಹೂವನ್ನು ಇರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. == ಆಚರಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು == === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ವಿವಿಧ ದಿನಾಂಕಗಳಿವೆ, ಮಾರ್ಚ್ 30ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸಿರುವರು.<ref>{{Cite web |last=Metro South Hospital and Health Service |first=The State of Queensland |date=2018-03-14 |title=Doctors' Day honours valuable contributions |url=https://metrosouth.health.qld.gov.au/news/doctors-day-honours-valuable-contributions |access-date=2019-08-31 |website=metrosouth.health.qld.gov.au |language=en-AU |archive-date=2023-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402224922/https://metrosouth.health.qld.gov.au/news/doctors-day-honours-valuable-contributions |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Happy Doctors Day |url=https://www.healthcareaustralia.com.au/event/happy-doctors-day/ |access-date=2019-08-31 |website=Healthcare Australia}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Doctors' Day |url=https://www.daysoftheyear.com/days/doctors-day/ |access-date=2019-08-31 |website=Days Of The Year |language=en}}</ref> === ಕುವೈತ್ === [[ಕುವೈತ್|ಕುವೈತ್‌ನಲ್ಲಿ]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 3 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕುವೈಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಹಿಳೆಗೆ ಜಹ್ರಾ ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ಮೌಸಾವಿಯವರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಮತ್ತು ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಅವಳ ಮಗಳು ಡಾ. ಸುಂಡಸ್ ಅಲ್-ಮಜಿದಿ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಕಾರಣ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2020-07-01 |title=National Doctor's Day 2020: Health workers combating stress, sleep disorders and COVID-19 together, says casualty ward doctor - Health News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/health/national-doctors-day-2020-health-workers-combating-stress-sleep-disorders-and-covid-19-together-says-casualty-ward-doctor-8544751.html |access-date=2020-07-01 |website=Firstpost}}</ref> === ಬ್ರೆಜಿಲ್ === [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18 ರಂದು ರಜಾದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] ಸಂತ ಲ್ಯೂಕ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ದಿನ. ಚರ್ಚ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅಪೊಸ್ತಲ ಮತ್ತು ಸುವಾರ್ತಾಬೋಧಕ ಸೇಂಟ್ ಲ್ಯೂಕ್ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದರು (ಕೊಲೊಸ್ಸಿಯನ್ಸ್ 4:14). <ref>{{Cite web |date=2020-06-30 |title=National Doctors' Day 2020: Why India Celebrates Doctors on July 1 and the Theme for This Year |url=https://www.news18.com/news/buzz/national-doctors-day-2020-why-india-celebrates-doctors-on-july-1-and-the-theme-for-this-year-2694043.html |access-date=2020-07-02 |website=News18}}</ref> === ಕೆನಡಾ === [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ]] ಮೇ 1 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯ ಡಾ. ಎಮಿಲಿ ಸ್ಟೋವ್ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕೆನಡಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘವು ದಿನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Recognizing the work of the medical profession: CMA to celebrate National Physicians' Day on May 1 |url=https://www.cma.ca/recognizing-work-medical-profession-cma-celebrate-national-physicians-day-may-1 |access-date=31 March 2020 |website=Canadian Medical Association}}</ref> ಸೆನೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬಿಲ್ ಏಸ್-248 ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=LEGISinfo - Senate Public Bill S-248 (42-1) |url=https://www.parl.ca/legisinfo/BillDetails.aspx?Language=E&billId=9753079 |access-date=31 March 2020 |website=Parliament of Canada}}</ref> === ಕ್ಯೂಬಾ === [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ]], ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಜುವಾನ್ ಫಿನ್ಲೇ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ರಜಾದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಜೆ. ಫಿನ್ಲೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 1833 - ಆಗಸ್ಟ್ 6, 1915) ಕ್ಯೂಬನ್ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಳದಿ ಜ್ವರ ಸಂಶೋಧಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು.<ref>{{Cite web |title=The United States Army Yellow Fever Commission Headed by Walter Reed – U.S. Army Yellow Fever Commission |url=http://exhibits.hsl.virginia.edu/yellowfever/ |access-date=1 July 2017 |website=U.S. Army Yellow Fever Commission |archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426200032/http://exhibits.hsl.virginia.edu/yellowfever/ |url-status=dead }}</ref> 1881 ರಲ್ಲಿ, ಸೊಳ್ಳೆಯು ಹಳದಿ ಜ್ವರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ವಾಹಕವಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಈಗ ರೋಗ ವಾಹಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಕಚ್ಚುವ ಸೊಳ್ಳೆಯು ತರುವಾಯ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಚ್ಚಿ ಸೋಂಕು ತಗುಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಮೊದಲು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಫಿನ್ಲೆ ಈಡಿಸ್ ಕುಲದ ಸೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ಹಳದಿ ಜ್ವರವನ್ನು ಹರಡುವ ಜೀವಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದನು. ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೂಲಕ ಆತನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2020-07-01 |title=National Doctor's Day 2020: Theme, History and Objectives |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/national-doctors-day-1561792387-1 |access-date=2020-07-02 |website=Jagranjosh.com}}</ref> === ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ === 1969 ರಿಂದ, [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್|ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಶಾಸಕಾಂಗ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, <ref>{{Cite web |title=Asamblea Legislativa - República de El Salvador, Decreto #39 1968 |url=https://www.asamblea.gob.sv/sites/default/files/documents/decretos/171117_073325171_archivo_documento_legislativo.pdf}}</ref> ಜುಲೈ 14 ರಂದು ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್‌ನ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ದಿನದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು (ಜುಲೈ 14, 1943).<ref>{{Cite web |title=Historia Colegio Médico de El Salvador |url=https://colegiomedico.org.sv/historia/ |access-date=2023-07-02 |archive-date=2024-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416060045/https://colegiomedico.org.sv/historia/ |url-status=dead }}</ref> === ಭಾರತ === ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ <ref>{{Cite web |date=2020-07-01 |title=National Doctor's Day 2021 India: Date, Theme, Quotes, Significance |url=https://news.jagatgururampalji.org/national-doctors-day/ |access-date=2021-07-01 |website=S A NEWS |language=en-US}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಜುಲೈ 1 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಬಿಧಾನ್‌ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್‌|ಡಾ. ಬಿಧನ್ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್]] ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=1 July 2016 |title=National Doctors' Day: Here's what you should know about Dr BC Roy |work=Firstpost |url=http://www.firstpost.com/india/national-doctors-day-heres-what-you-should-know-about-dr-bc-roy-2866918.html |access-date=1 July 2017}}</ref> ಅವರು ಜುಲೈ 1, 1882 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1962 ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿನಾಂಕದಂದು ನಿಧನರಾದರು. === ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ === '''ಹರಿ ಡಾಕ್ಟರ್ ನೇಸನಲ್''' ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಐಡಿಐ) ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದಿನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Anies Baswedan on National Doctor's Day: Thanks for Sincere Dedication of Doctors in Indonesia |work=Netral News |url=https://en.netralnews.com/news/health/read/13691/anies.baswedan.on.national.doctor...s.day.thanks.for.sincere.dedication.of.doctors.in.indonesia |access-date=24 October 2020 |archive-date=16 ಮೇ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516090438/https://en.netralnews.com/news/health/read/13691/anies.baswedan.on.national.doctor...s.day.thanks.for.sincere.dedication.of.doctors.in.indonesia |url-status=dead }}</ref> === ಇರಾನ್ === [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[ಅವಿಸೆನ್ನ|ಅವಿಸೆನ್ನಾ ಅವರ]] ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು (ಇರಾನಿಯನ್ ತಿಂಗಳು: ಶಹರಿವರ್ 1 = ಆಗಸ್ಟ್ 23) ವೈದ್ಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=23 August 2014 |title=Iran commemorates Natˈl Doctors Day on Avicenna's birth anniv. |work=Islamic Republic News Agency – IRNA |url=http://www.irna.ir/en/News/2735009/گزارش_تصویری/Iran_commemorates_Natˈl_Doctors_Day_on_Avicenna’s_birth_anniv. |access-date=1 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite news |date=23 August 2014 |title=Iran marks National Doctors Day to commemorate Avicenna |language=en |work=Mehr News Agency (MNA) |url=http://en.mehrnews.com/news/103719/Iran-marks-National-Doctors-Day-to-commemorate-Avicenna |access-date=1 July 2017}}</ref> === ಮಲೇಷ್ಯಾ === [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], ಡಾ ಕನಗಸಾಬಾಯಿ ಎನ್. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10 ರಂದು ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೊದಲು 2014 ರಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾದ [http://fpmpam.org ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web |title=FPMPAM inaugural Doctors Day |url=http://fpmpam.org/e_006.html}}</ref> === ಟರ್ಕಿ === [[ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ]], ಇದನ್ನು 1919 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ 14 ರಂದು ಮೆಡಿಸಿನ್ ಡೇ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2020-03-30 |title=March 30, 2020 - NATIONAL DOCTORS DAY – NATIONAL VIRTUAL VACATION DAY – NATIONAL PENCIL DAY – NATIONAL I AM IN CONTROL DAY – NATIONAL TAKE A WALK IN THE PARK DAY – NATIONAL TURKEY NECK SOUP DAY |url=https://nationaldaycalendar.com/march-30-2020-national-doctors-day-national-virtual-vacation-day-national-pencil-day-national-i-am-in-control-day-national-take-a-walk-in-the-park-day/ |access-date=2020-07-02 |website=National Day Calendar |language=en-US}}</ref> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ === [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಡಾ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬಿ. ಆಲ್ಮಂಡ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಯುಡೋರಾ ಬ್ರೌನ್ ಆಲ್ಮಂಡ್ ಅವರಿಂದ ಬಂತು, ಮತ್ತು [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಳಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 30, 1842 ರಂದು,<ref>{{Cite web |date=2020-03-30 |title=DOCTORS' DAY - March 30, 2020 |url=https://nationaltoday.com/doctors-day/ |access-date=2020-07-02 |website=National Today |language=en-US}}</ref> ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಜೆಫರ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸ್ ವೆನೆಬಲ್ ಎಂಬ ರೋಗಿಯನ್ನು ಅರಿವಳಿಕೆ ಮಾಡಲು ಡಾ. ಕ್ರಾಫೋರ್ಡ್ ಲಾಂಗ್ ಈಥರ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ನೋವುರಹಿತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿದನು.<ref>{{Cite journal|title=An Account of the First Use of Sulphuric Ether by Inhalation as an Anæsthetic in Surgical Operations|journal=Survey of Anesthesiology|volume=35|issue=6|pages=375|language=en-US|date=December 1991|last=Long|first=C. W.|doi=10.1097/00132586-199112000-00049}}</ref> === ವಿಯೆಟ್ನಾಂ === [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 1955 ರಂದು ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ದಿನವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 27 ರಂದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ದಿನಾಂಕಗಳಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://news.duytan.edu.vn/NewsDetail.aspx?id=2041&pid=2039&lang=en-US {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221449/http://news.duytan.edu.vn/NewsDetail.aspx?id=2041&pid=2039&lang=en-US |date=2016-03-04 }} DTU Celebrates the 57th Anniversary of Vietnam Doctors’ Day</ref> === ವೆನೆಜುವೆಲಾ === ಮಾರ್ಚ್ 10 ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ವೈದ್ಯರ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವೆನೆಜುವೆಲಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದ ಜೋಸ್ ಮರಿಯಾ ವರ್ಗಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ನೇಪಾಳ === [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳವು]] ನೇಪಾಳಿ ದಿನಾಂಕ ಫಾಲ್ಗುನ್ 20 (ಮಾರ್ಚ್ 4) ರಂದು ನೇಪಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಪಾಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ನೇಪಾಳವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯ-ರೋಗಿ ಸಂವಹನ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=National Doctors' Day - Southern Medical Association |url=https://sma.org/about-sma/national-doctors-day/ |access-date=2020-07-02 |language=en-US}}</ref> === ಈಕ್ವೆಡಾರ್ === ಈಕ್ವೆಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ 21 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, 1747 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 21 ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಮೊದಲ ಈಕ್ವೆಡಾರ್ ವೈದ್ಯರಾದ ಯುಜೆನಿಯೊ ಎಸ್ಪೆಜೊ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೊದಲ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 28, 1933 ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ವಿಂಡರ್ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೊದಲ ಆಚರಣೆಯು ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ಡಾ. ಲಾಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೃತ ವೈದ್ಯರ ಸಮಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಡಾ. ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ವಿಲಿಯಂ ಟಿ. ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಭೋಜನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಬ್ಯಾರೋ ಕೌಂಟಿ ಅಲಯನ್ಸ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಆಲ್ಮಂಡ್ ಅವರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ಗೆ 1933 ರಲ್ಲಿ ವಿಂಡರ್‌ನ ಶ್ರೀಮತಿ ಇ.ಆರ್. ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಬ್ಯಾರೋ ಕೌಂಟಿ ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title=History of Doctors' Day |work=Hallmark Ideas & Inspiration |url=http://ideas.hallmark.com/articles/spring-ideas/history-of-doctors-day/ |access-date=1 July 2017 |archive-date=2 ಜುಲೈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702122408/http://ideas.hallmark.com/articles/spring-ideas/history-of-doctors-day/ |url-status=dead }}</ref> ಮೇ 10, 1934 ರಂದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಆಗಸ್ಟಾದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ 19–22, 1935 ರಂದು ಮಿಸೌರಿಯ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದರ 29 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಮಹಿಳಾ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಅಲಯನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಅವರು ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಜೆ. ಬೊನಾರ್ ವೈಟ್ '''ವೈದ್ಯರ ದಿನವು''' ಸದರ್ನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಎಸ್.ಜೆ.ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. #366 101 ನೇ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [[ಜಾರ್ಜ್ ಎಚ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 1990 ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು 101-473 ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು), ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 30 ರಂದು ಆಚರಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದರು.<ref>[http://www.doctorsday.org/ DoctorsDay.org] retrieved 1 July 2014</ref> <ref>{{Cite web |date=1990-10-30 |title=S.J.Res.366 – A joint resolution to designate March 30, 1991, as "National Doctors Day" |url=https://www.congress.gov/bill/101st-congress/senate-joint-resolution/366}}</ref> ಡಾ. ಕಿಂಬರ್ಲಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಡಾ. ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ಡಾ. ಮರಿಯನ್ ಮಾಸ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವೈದ್ಯರ ದಿನವನ್ನು ವೈದ್ಯರ ವಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 2017 ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಪಿಡ್ಲೂಟಿ, ಡಾ. ಕಿಂಬರ್ಲಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ವಾರದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆವಿನ್‌ಎಮ್‌ಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಲೇಖನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=NATIONAL PHYSICIANS WEEK - March 25–31 |url=https://nationaldaycalendar.com/national-physicians-week-march-25-31/ |access-date=2021-07-01 |website=National Day Calendar |language=en-US}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ ಪಿಡ್ಲೂಟಿ ಜೊತೆಗೆ ಓಪನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಮೆಡ್ ವೈದ್ಯರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ವಕೀಲರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಉಚಿತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದೆ. 2019 ರಲ್ಲಿ, ಪಿಡ್ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಓಪನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಮೆಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದೆ. ವಾರದ ಈವೆಂಟ್ ವಕಾಲತ್ತು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.doctorsday.org ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯರ ದಿನ] * [http://www.engineersworldonline.com/doctorsday.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ದಿನ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯರು]] jruse39qpdgpc840f9zk41p6ky9ut3a 0 50503 1372667 1365557 2026-05-03T19:39:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372667 wikitext text/x-wiki {{Infobox |bodyclass=vcard |aboveclass=fn org |above= ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲಾ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪ.ಎಮ್.ಅಗಡಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ, ಗದಗ |subheader= |image= |caption2={{{caption|}}} |label5= ಸ್ಥಾಪನೆ |data5 = 2004 |label15= ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರು |data15 = |label23= ಸ್ಥಳ |data23 = [[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ]], [[ಗದಗ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |label24= ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |data24 = ೨೦೦೦ {{{enrollment|}}} |label25= ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ |data25 = |label26= ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ|ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ |data26 = |label27= ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ|ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ |data27 = www.agadiengcollege.org/‎ }} ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲಾ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪ.ಎಮ್.ಅಗಡಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಗದಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ]]ದಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ (ನವದೆಹಲಿ)ಯು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ .ಅದರಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿಯು ಕೊಡ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. == ವಿಭಾಗಗಳು == <big>ಪದವಿ ವಿಭಾಗಗಳು</big> #ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ #ಗಣಕಯಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ #ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ವಿದುನ್ಮಾನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ #ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ #ಯಾಂತ್ರಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ==ಆವರಣ== ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿಶಾಲವಾದ ಆವರಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೇಟ್, ಟೆನ್ನಿಸ್, ಕಾಲ್ಚಂಡು, ಒಳಾಂಗಣ ಮೈದಾನ ಇದೆ. ==ಗ್ರಂಥಾಲಯ== ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೈನಿಕ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಉಂಟು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರವೇಶ== ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ (೧೦+೨) ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ಅದರಂತೆ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ , ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಜಿಟಿಟಿಸಿ, ಸಿಬಿಎಸ್ಸಿ (೧೦+೨) ಮತ್ತು ಐಸಿಎಸ್ಸಿ (೧೦+೨) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ==ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ== *ಅರ್ಹತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ *ರಕ್ಷಣಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ *ಎಸ್.ಸಿ/ಎಸ್.ಟಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ಯೋಜನೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ಆಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ಮೆಟ್ರಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ಮಾಜಿ ರಕ್ಷಣಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ * ಅಂಗವಿಕಲರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ==ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯಗಳು== * ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯ *ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ==ಜೀವನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಂದರ್ಶನ ನಡುಸುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [http://www.agadiengcollege.org/ ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲಾ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪ.ಎಮ್.ಅಗಡಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು]] qykjb305cvzd1vds0cufdonneke2l7b 0 66039 1372684 1368306 2026-05-04T06:46:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372684 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | image = [[ಚಿತ್ರ:SUNY Delhi seal.svg.png]] | name = ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ದೆಹಲಿ | former_names = ದೆಹಲಿಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್ (೧೯೧೩–೧೯೪೧)<br/>ದೆಹಲಿಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (೧೯೪೧–೧೯೬೪)<br />ದೆಹಲಿಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು (೧೯೬೪–೧೯೮೭)<br / >ದೆಹಲಿಯ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (೧೯೮೭–೨೦೦೨) | logo = SUNY Delhi logo.svg | logo_size = x80px | established = {{start date and age|1913|5|24}} | type = [[:en:Public college|ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕಾಲೇಜು]] | parent = [[:en:State University of New York|ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] | endowment = $ ೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್ (೨೦೧೯)<ref>{{cite web | title=SUNY College of Technology--Delhi - Profile, Rankings and Data | website=US News Best Colleges | date=10 March 2016 | url=https://www.usnews.com/best-colleges/suny-college-of-technology-delhi-2857 | access-date=6 August 2023}}</ref> | president = Mary Bonderoff (acting) | city = [[:en:Delhi (town), New York|ದೆಹಲಿ (ಪಟ್ಟಣ), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] | state = [[:en:New York (state)|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ (ರಾಜ್ಯ)]] | country = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] | students = ೩,೨೯೧<ref>{{cite web |url=https://www.suny.edu/about/fast-facts/ |title=SUNY Fast Facts |publisher=[[State University of New York]] (SUNY)}}</ref> | undergrad = ೩,೨೩೮ | postgrad = ೫೩ | campus = [[:en:Rural area|ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ]]<br />{{convert|625|acre|km2}} | nickname = [[:en:Broncos|ಬ್ರಾಂಕೋಸ್]] | mascot = ಬೆಂಕಿ | colors = [[ಹಸಿರು]], [[ಬಿಳಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Gold (color)|ಚಿನ್ನ (ಬಣ್ಣ)]]<br />{{color box|#2C5324}}{{color box|white}}{{color box|#FFC72C}} | sporting_affiliations = [[:en:NCAA Division III|ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ವಿಭಾಗ III]] – [[:en:North Atlantic Conference|ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮ್ಮೇಳನ]] | website = [http://www.delhi.edu/ www.delhi.edu] }} '''ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್''' (''ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ'' ಅಥವಾ ''ದೆಹಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್'') ಇದು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು [[:en:public college|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಲೇಜು]]. ಇದು [[:en:State University of New York|ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] (ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ೩,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯ ೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು, ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪದವಿಗಳು, ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ: ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]], ಅನ್ವಯಿಕ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]], [[ವ್ಯವಹಾರ]] ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ನರ್ಸಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳು. ಕಾಲೇಜು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ಮಧ್ಯಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಯೋಗದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Institutions Archive|url=https://www.msche.org/institution/|access-date=2020-09-21|website=Middle States Commission on Higher Education|language=en-US}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯನ್ನು ಮೇ ೨೪, ೧೯೧೩ ರಂದು ''ಅಮೆಲಿಯಾ'' ಮತ್ತು ''ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್'' ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಣ್ಣ ಕೃಷಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ, "ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಕಾಲೇಜು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಾದ್ಯಂತದ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ೧೯೨೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಡಾರ್ಮಿಟರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಶಾಲೆಯ ಹೆಸರು ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್" ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಆರು ರಾಜ್ಯ [[ಕೃಷಿ]] ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[:en:State University of New York|ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕಾಲೇಜು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜು" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಈ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ವ್ಯಾಪಾರ]], [[ಶೈತ್ಯೀಕರಣ]], [[ನಿರ್ಮಾಣ]] ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ದೆಹಲಿಯು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ [[ಕಟ್ಟಡ|ಕಟ್ಟಡಗಳು]], ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಊಟದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.delhi.edu/about/history/index.php |website=www.delhi.edu |publisher=SUNY Delhi |access-date=8 October 2023}}</ref> ಈ ಕಾಲೇಜು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] "ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last1=Petersen |first1=Cheryl |title=Author recounts history of SUNY Delhi, life experience |url=https://www.thedailystar.com/news/local_news/author-recounts-history-of-suny-delhi-life-experience/article_b11f4b39-70b9-53eb-9176-136d25524789.html |access-date=8 October 2023 |work=The Daily Star |publisher=www.thedailystar.com |date=25 October 2013}}</ref> ಕಾಲೇಜು ೨೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಶಾಲೆಯು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿಯ "ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್" ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=College Name & Logos |url=https://www.delhi.edu/about/college-relations/campus-communication/college-name-logos/#:~:text=State%20University%20of%20New%20York,adopted%20by%20the%20President's%20Cabinet. |website=www.delhi.edu |publisher=SUNY Delhi |access-date=8 October 2023}}</ref> ಈ ನವೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ವಿಭಾಗ ೩ ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ==ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ೪೬ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ [[ಪದವಿ|ಪದವಿಗಳು]], ೨೦ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಒಂಬತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪದವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಪದವಿ, ಆರು ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪದವಿಗಳು ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ-ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯಮದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ತಯಾರಿಕೆ, ಕೊಳಾಯಿ, ತಾಪನ, ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಯುಪೇಷನಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'' (ಎಒಎಸ್), ''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್'' (ಎ‌ಎ‌ಎಸ್), ''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'' (ಎ‌ಎ), ''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'' (ಎ‌ಎಸ್), ''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್'' (ಬಿಬಿಎ), ''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ'' (ಬಿಟಿ), ''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'' (ಬಿಎಸ್), ''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಇನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್'' (ಬಿಎಸ್‌ಎನ್), ಮತ್ತು ''ನರ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್'' (ಎಮ್‌ಎಸ್‌ಎನ್).<ref>{{Cite web|title=SUNY Delhi - SUNY|url=https://www.suny.edu/campuses/delhi/|access-date=2020-09-16|website=www.suny.edu}}</ref>  ===ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು=== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್, ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಯ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ, ''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟೇಶನ್'' (ಐಬಿ‌ಇಡಬ್ಲ್ಯೂ), ''ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿಗಳು'', ''ಪಾಕಶಾಲೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ'', ''ಈವೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್'', ''[[ಹೋಟೆಲ್]] ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್'', ''ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್'' ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್-ಟು-ಬಿಎಸ್‌ಎನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಕಾಲೇಜಿನ ಎರಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ನರ್ಸಿಂಗ್ ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪದವಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್.ಕಾಮ್ ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''ಆತಿಥ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ'', ''ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನರ್ಸಿಂಗ್'', ಆರ್‌ಎನ್-ಟು-ಬಿಎಸ್ಎನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಖ್ಯಾತಿ]], ಕೋರ್ಸ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=New Home Page|url=https://www.intelligent.com/|access-date=2020-09-16|website=Intelligent}}</ref> ===ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ=== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯ ಪಾಕಶಾಲೆ ತಂಡವು ೨೦೦೦, ೦೧, ೦೨, ೦೩, ೦೪, ೦೫, ೦೬, ೦೭, ೦೮, ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en:American Culinary Federation|ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಾಕಶಾಲೆ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಟೀಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.delhi.edu/news/culinaryfinest.asp|title=404|website=www.delhi.edu|access-date=15 October 2017}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೦೧, ೦೩, ೦೭, ೦೮, ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಎಸಿಎಫ್‌ನ [[ಈಶಾನ್ಯ]] ವಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಟೀಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನುಗೆದ್ದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.acfchefs.org/Content/NavigationMenu2/Events/Competitions1/Student/Winners/default.htm|title=ACF Student Team Competition Winners<!-- Bot generated title -->|access-date=15 October 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120195914/http://www.acfchefs.org/Content/NavigationMenu2/Events/Competitions1/Student/Winners/default.htm|archive-date=20 January 2013}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯ ಪಾಕಶಾಲೆ ತಂಡವು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಎಸಿಎಫ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತಂಡವು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://readme.readmedia.com/SUNY-Delhi-Culinary-Team-Tops-the-Nation-with-Gold-Medal/1671208|title=SUNY Delhi Culinary Team Tops the Nation with Gold Medal|website=readme.readmedia.com|access-date=15 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.acfchefs.org/ACF/About/Media/Releases/Releases2012/ACF/About/Media/Releases/2012/pr120806a.aspx|title=pr120806a - SUNY Delhi Student Team Wins American Culinary Federation 2012 National Student Team Cha<!-- Bot generated title -->|access-date=15 October 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828134039/http://www.acfchefs.org/ACF/About/Media/Releases/Releases2012/ACF/About/Media/Releases/2012/pr120806a.aspx|archive-date=28 August 2016}}</ref> ==ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ== ===ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ವಸತಿ=== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿನಾಯಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೬ ನಿವಾಸ ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು (''ಡುಬೋಯಿಸ್ ಹಾಲ್'', ''ಗೆರ್ರಿ ಹಾಲ್'', ''ಮರ್ಫಿ ಹಾಲ್'', ''ಓ'ಕಾನರ್ ಹಾಲ್'' ಮತ್ತು ''ರಸೆಲ್ ಹಾಲ್'') ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ ೧ ಟೌನ್ಹೌಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ (''ರಿವರ್ವ್ಯೂ ಟೌನ್ಹೌಸ್'') ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ-ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಿಂಗಲ್ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ಕೊಠಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಡಬಲ್ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಿಂಗಲ್ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿ ಕೊಠಡಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ''ರಸೆಲ್ ಹಾಲ್'' ಸುಮಾರು ೫೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವಾಸ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಜಿಟಿಬಿಕ್ಯೂ + ಆಲಿ ಲಿವಿಂಗ್ ಕಲಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ''ಡುಬೋಯಿಸ್ ಹಾಲ್'' ಮತ್ತು ''ಗೆರ್ರಿ ಹಾಲ್'' ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಸುಮಾರು ೨೩೬ ಮತ್ತು ೨೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವದೆ. ''ಮರ್ಫಿ ಹಾಲ್'' ಮತ್ತು ''ಓ'ಕಾನರ್ ಹಾಲ್'' ಮತ್ತೊಂದು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಲಾ ಸುಮಾರು ೨೭೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಓ'ಕಾನರ್ ಹಾಲ್ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಅನುಭವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅದರಂತೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ಕಿಲ್ ಹಾಲ್ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ೩ ಡಬಲ್ ಕೊಠಡಿ ಅಥವಾ ೨ ಡಬಲ್ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ೨ ಸಿಂಗಲ್ ಕೊಠಡಿಗಳ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ೬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂಟ್ ಶೈಲಿಯ ವಸತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೂಟ್ ಶವರ್ ರೂಮ್ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಗೃಹ ಮತ್ತು ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಮ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಿವರ್ ವ್ಯೂ ಟೌನ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಟೌನ್‌ಹೌಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ೬-೮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಗಲ್ ಕೊಠಡಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಟೌನ್ಹೌಸ್‌ಗಳು [[ಅಡುಗೆ|ಅಡುಗೆಮನೆ]], ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಮ್ ಮತ್ತು ೨ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಲಾಂಡ್ರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ವಸತಿ ಶುಲ್ಕದಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಆಹ್ವಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ===ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು=== ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯದ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಫಾರೆಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ===ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೆನೆಟ್=== ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೆನೆಟ್ ಪ್ರತಿ ಬುಧವಾರ ೫:೧೫ ಕ್ಕೆ ಫಾರೆಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರದ ಕೊಠಡಿ ೨೧೧/೨೧೨ ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಲಬ್ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚುನಾಯಿತ ಸೆನೆಟರ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಸೆನೆಟ್ [[ಸಭೆ|ಸಭೆಗಳಿಗೆ]] ಬರಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೆನೆಟ್ ಕಚೇರಿ ಫಾರೆಲ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ, ಕ್ಲಬ್ ಕಚೇರಿಯ ಕೊಠಡಿ ೩೨ ರಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಫಾರೆಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು. ==ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್== ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ತಂಡಗಳನ್ನು '''ಬ್ರಾಂಕೋಸ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ [[ಲಾಂಛನ]] ''ಬ್ಲೇಜ್ ದಿ ಬ್ರಾಂಕೊ''. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[:en:NCAA Division III|ಎನ್‌ಸಿಎ‍ಎ ವಿಭಾಗ III]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ೨೦೧೯-೨೦ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಿಂದ [[:en:North Atlantic Conference|ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ]] (ಎನ್‌ಎಸಿ) ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ, ೨೦೨೦-೨೧ ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸಾಫ್ಟ್ಬಾಲ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)<ref>{{Cite journal|url=https://delhibroncos.com/sports/general/NCAA_Division_III|title=SUNY Delhi and the Move to NCAA Division III|website=SUNY Delhi|language=en|access-date=2020-04-27}}</ref> ಹಾಗೂ ತಂಡವು ೨೦೧೫–೧೬ ರಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೦೧೯–೨೦ ರವರೆಗೆ [[:en:United States Collegiate Athletic Association|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಯುಎಸ್‌ಸಿಎ‌ಎ) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ ಈ ಹಿಂದೆ ೨೦೧೭-೧೮ ರಿಂದ ೨೦೧೮-೧೯ ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಡಿ-೩ [[:en:American Collegiate Athletic Association|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಎಸಿಎಎ) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೦೮-೦೯ ರಿಂದ ೨೦೧೬-೧೭ ರವರೆಗೆ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ (ಎಐಐ) ನಲ್ಲಿ [[:en:NAIA Independent|ಎನ್ಎಐಎ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೨೦೧೪-೧೫ ಶಾಲಾ ವರ್ಷದ ನಂತರದವರೆಗೆ [[:en:National Junior College Athletic Association|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಎನ್‌ಜಿಸಿಎ‌ಎ) ನ ಮೌಂಟೇನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ (ಎಂವಿಎಸಿ) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಎಸ್‌ಯುಎನ್‌ವೈ ದೆಹಲಿಯು ೧೭ ಇಂಟರ್‌ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ವಾರ್ಸಿಟಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ: [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]], ''ಕ್ರಾಸ್ ಕಂಟ್ರಿ'', [[ಗಾಲ್ಫ್]], ''ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್'', ''ಸಾಕರ್'', [[ಈಜು]] ಮತ್ತು ''ಡೈವಿಂಗ್'', [[ಟೆನ್ನಿಸ್]] ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ & ಫೀಲ್ಡ್ ಸೇರಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ: [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]], ''ಕ್ರಾಸ್ ಕಂಟ್ರಿ'', [[ಗಾಲ್ಫ್]], ''ಸಾಕರ್'', [[ಸಾಫ್ಟ್ಬಾಲ್]], [[ಈಜು]] ಮತ್ತು ''ಡೈವಿಂಗ್'', [[ಟೆನ್ನಿಸ್]], ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಸೇರಿವೆ. ===ಸಾಧನೆಗಳು=== ಪುರುಷರ ಕ್ರಾಸ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ರೀಡೆಯ ತಂಡವು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್‌ಸಿಎ‌ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದಾಗ ಕಾಲೇಜು ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಪುರುಷರ [[ಗಾಲ್ಫ್]] ತಂಡವು ಯುಎಸ್ಸಿಎಎ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ & ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ೨೦೧೫ ರ ಮೊದಲು, ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ ಎನ್‌ಜಿಸಿಎ‌ಎ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಪುರುಷ|ಪುರುಷರ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಿಳೆ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಕ್ರಾಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ &ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ===ಸೌಲಭ್ಯಗಳು=== ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಅಗೋರಾದಲ್ಲಿರುವ ''ಕುನ್ಸೆಲಾ ಹಾಲ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್'', ಕೊಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೧ ರಂದು, ಈ ಕಟ್ಟಡವು ನವೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ "ಬಬಲ್" ಕೊಠಡಿಯು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಒಳಾಂಗಣ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಕರ್ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮೊಬೈಲ್ [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನಿಸ್]] ನೆಟ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] ಹೂಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತೂಕ ಎತ್ತುವ ಆಯ್ಕೆಗಳು, ಮರುಕಳಿಸುವ ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು, ಎಲಿಪ್ಟಿಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೆಡ್‌ಮಿಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಿಎಡಿಐ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಉಪಕರಣಗಳು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಛೇರಿಗಳು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಎಲ್. ಮೈನೆಸ್ ಅರೆನಾ - ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಆಟಗಳು]], [[ಸಂಗೀತ]] ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಸಾಕರ್ ಮೈದಾನ, ರಾಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು, ಟೆನ್ನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ [[ಹೊರಾಂಗಣ ಆಟಗಳು|ಹೊರಾಂಗಣ]] ಸ್ಥಳಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಕಾಲೇಜು ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ [[ಕಣಿವೆ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಫಾರೆಲ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಸೆಂಟರ್ ಮುಖ್ಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ [[ನೃತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಏರೋಬಿಕ್ ವ್ಯಾಯಾಮ|ಏರೋಬಿಕ್ಸ್]] ಕೋಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಉಚಿತ [[ಯೋಗ]], ಪಿಲೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ತರಗತಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ==ಗಮನಾರ್ಹ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು== * [[:en:Peter Oberacker|ಪೀಟರ್ ಒಬೆರಾಕರ್]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೆನೆಟರ್, ಕ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ೧೯೮೩.<ref>{{Cite web |last=Template |first=Johny |title=Senator Peter Oberacker to Deliver Keynote Address at SUNY Delhi Commencement |url=https://www.theschoharienews.com/2023/05/senator-peter-oberacker-to-deliver.html |access-date=2023-09-05 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[:en:Bill Pullman|ಬಿಲ್ ಪುಲ್ಮನ್]], ನಟ.<ref>{{cite web|title=Bios|url=http://www.nbc.com/1600-penn/about/bio/cast/bill-pullman/662848/|publisher=[[NBC]]|access-date=12 December 2013}}</ref> * [[:en:Eric Weinrib|ಎರಿಕ್ ವೀನ್ರಿಬ್]], ೨೦೨೧ ರ ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ.<ref>{{Cite web|title=delhi.edu|url=https://www.delhi.edu/about/college-relations/newsroom/delhi-honors-outstanding-alumni-with-awards.php}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.delhi.edu Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430073024/https://www.delhi.edu/ |date=2021-04-30 }} * [http://delhibroncos.com Official athletics website] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] rvpymtaws29y2l2vxonrvx8haznqtm0 0 78146 1372682 1368205 2026-05-04T04:41:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372682 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 300px;" |+ಸೌರಕಲೆ |- | {| style="background: white; white-space: nowrap;" cellpadding=0 cellspacing=2 |- |[[File:Solar eclipse of October 23 2014 start of partial.jpg|x109px]]&thinsp;[[File:Sunspots 1302 Sep 2011 by NASA.jpg|x109px]] |- |[[File:172197main NASA Flare Gband lg-withouttext.jpg|x109px]] [[File:Sunspot TRACE.jpeg|x109px]] |- | colspan=2 | [[File:Solar Archipelago - Flickr - NASA Goddard Photo and Video.jpg|301px]] |} |- | * ಮೇಲೆ: 2014 ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ 23 ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್‍ 2011 ರ ಭಾಗಶಃ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸೌರಕಲೆ ಪ್ರದೇಶ 2192 <ref>[http://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/38/20141023-gentle-giant-sunspot-region-2192 Gentle giant sunspot region 2192]</ref> * ಮಧ್ಯ: ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೌರಕಲೆಯ ಸಮೀಪ ನೋಟ(ಎಡ) ಮತ್ತು ಅತಿ ನೇರಳೆ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ(ಬಲ), [[:w:TRACE|TRACE]] ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದ ಫೋಟೋ. * ಕೆಳಗೆ: 320,000 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮೂಹ. |} ಸೌರಕಲೆಗಳು [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಉಜ್ವಲ [[ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ([[:w:Photosphere|Photosphere]]) ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನ.ಇವುಗಳು ಆಗಾಗ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾರೀ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೈದಳೆವ '''ಕಪ್ಪು ಮಚ್ಚೆಗಳು'''. ==ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== ಸೌರಕಲೆಗಳದು ಕಲ್ಪನಾತೀತ ವಿಸ್ತಾರ. ಇವುಗಳ [[ವ್ಯಾಸ]] 16 ಕಿ.ಮೀ.ನಿಂದ <ref>{{cite web|url=http://sohowww.nascom.nasa.gov/explore/lessons/sunspots6_8.html|title=How Are Magnetic Fields Related To Sunspots?|publisher=NASA|accessdate=22 February 2013}}</ref> 1.6 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ ಗಳವರೆಗಿರುತ್ತದೆ <ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/sun-info3.htm|title=Sun|publisher=HowStuffWorks|accessdate=22 February 2013}}</ref>.ಕೆಲವನ್ನು [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಹುದು <ref>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1989QJRAS..30...59M/0000060.000.html |title=harvard.edu |access-date=2016-02-02 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629185709/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1989QJRAS..30...59M/0000060.000.html |url-status=dead }}</ref>. ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸ್ಥಿರವೂ ಅಲ್ಲ, ಶಾಶ್ವತವೂ ಅಲ್ಲ. ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಕೆಲ ನೂರು ಮೀಟರ್‍ಗಳ ವೇಗದಲ್ಲಿ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತವೆ.ಕೆಲ ದಿನಗಳಿಂದ ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ.ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳ ಗುಂಪು ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಗೆ 3 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ.ಗೂ ಅಧಿಕ ಅಗಲ ಹರಡಿ ಮೂಡಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.<br /> ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವೇನಲ್ಲ.ಅವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[ಉಷ್ಣತೆ|ತಾಪ]] ಕುಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು.ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಸರಾಸರಿ [[ಉಷ್ಣತೆ]] 5,500&nbsp;°C (5,780 K).ಆದರೆ ಕಲೆಗಳು ಮೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶದ [[ಉಷ್ಣತೆ]] 2,700&nbsp;°C ರಿಂದ 4,200&nbsp;°C (3,000 K ರಿಂದ 4,500 K). ಈ ತಾಪಾಂತರದಿಂದಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ==ಜೀವನ ಚಕ್ರ== ಸೌರಕಲೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಚಕ್ರವು ಪ್ರತಿ 11 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಏಳುಬೀಳುಗಳು ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮೈದಳೆಯಲು ಕಾರಣ. ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಬಲಿಷ್ಠ [[ಅಯಸ್ಕಾಂತ|ಕಾಂತೀಯ]] ಬಲ ರೇಖೆಗಳು ಕೆಲಬಾರಿ ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕುದಿ ಕುದಿವ [[ಅನಿಲ|ಅನಿಲಗಳ]] ಚಲನೆಗೆ ಅಡ್ಡ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದಾಗ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಉಷ್ಣತೆ]] ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಪ್ಪಾದಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಉಕ್ಕುವ ಶಕ್ತಿಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ '''ಕಾಂತ ಕ್ಷೋಭೆ''' ಕೈ ಬಿಟ್ಟೊಡನೆ ಆ ವರೆಗೆ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಯೆಲ್ಲ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ಸೌರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮುತ್ತದೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾದ ಸೌರಜ್ವಾಲೆ, [[:w:Coronal mass ejection|ಕರೋನ(ಪ್ರಭಾವಲಯ)ದ ಮಾಸ್‌ ಇಜೆಕ್ಷನ್‌]] ಗಳಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 11 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡುವ ಸೌರ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಅಂತಹ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ [[ವಾಯುಮಂಡಲ|ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ]], ಭೂ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ]] ಭಾರೀ ಏರುಪೇರುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಂಪುಟಗಳು == ===ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ=== <gallery style="margin:auto;"> |2005 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸೌರಕಲೆಯ ವಿವರ. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:w:solar granulation|ಸೌರದ್ರವ್ಯದ ಹರಳುಗಟ್ಟುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು |alt=Photo of a dark depressed area surrounded by bright orange granules Image:Sunspots 1302 Sep 2011 by NASA.jpg|ಸೌರಕಲೆಗಳು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011. Image:Sunspot 1112.jpg|ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ [[ಕರೋನ(ಪ್ರಭಾವಲಯ)]]ದ ಮೇಲೆ ಕಂಡ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಒಂದು ನೋಟ. Image:Sunspot 923 at sunset and in solar telescope.jpg|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೌರ ದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸೌರಕಲೆ 923. Image:Sunspot Mirage.JPG|ಸೌರಕಲೆ #930 ರಿಂದ ಉಂಟಾದ [[ಮರೀಚಿಕೆ]]. Image:Sun spot naked eye.jpg|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಜನವರಿ 2004 ರ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾದ ಸೌರಕಲೆ. Image:PIA19801-TrackingSunspotsOnTheSunFromMars-20150708.gif|[[ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ದಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸೌರಕಲೆಗಳು (ಅನಿಮೇಶನ್; 2015 ಜುಲೈ 8). </gallery> === ವೀಡಿಯೋ ಸಂಪುಟ=== {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = NOAA 875.ogv | width1 = 250 | alt1 = | caption1 = ಎನ್‍ಒಒಎ (NOAA) 875 ಸೌರಕಲೆ. | image2 = NOAA 875 Flare.ogv | width2 = 250 | alt2 = | caption2 = ಎನ್‍ಒಒಎ (NOAA) 875 ಸೌರಕಲೆಯ ಒಂದು ಸೌರಜ್ವಾಲೆ. }} {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = Growing Sunspots Tracking Closeup - February 2011.ogv | width1 = 250 | alt1 = | caption1 = ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 ರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಎರಡು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಕಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೊಂದು ಚಿತ್ರದಂತೆ ದಾಖಲಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.ಕ್ಯಾಮರವು ಸೌರ ಚಲನೆಯ ಜಾಡನ್ನು ಸಹ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂವಹನ ಕೋಶಗಳ ಕಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. | image2 = Sunspot Growth in June 2012.ogv | width2 = 250 | alt2 = | caption2 = ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಸಾಯವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು. [[:w:solar cycle 24|ಸೌರ ಚಕ್ರ 24]]ರ ಆರಂಭದ 13 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ SDO/HMI ಉಪಕರಣದಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. }} {{Clear}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%AF%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 ಪ್ರಜಾವಾಣಿ - ಮುಕ್ತಛಂದ ದಿ.31.01.2016] {{commons category|Sunspots}} * [http://fenyi.solarobs.unideb.hu/ ಭೂಮಿಯ (GPR / DPD) ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ (SOHO / SDO) ಹೊಸ ದತ್ತಾಂಶ ಇಂದು 1872 ರಿಂದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಆಧಾರದ ಸೌರಕಲೆ ದತ್ತಸಂಚಯ.] ([[File:Flag of Hungary.svg|20px|link=|Solar Observatory - Debrecen, Hungary]]) * [http://www.solarcycle24.com/ ಸೌರ ಚಕ್ರ 24 ಮತ್ತು VHF ಅರೋರಾ ಜಾಲತಾಣ] * [http://sidc.oma.be/index.php3 ಸೌರಕಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ವಿಶ್ವ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803104838/http://sidc.oma.be/index.php3 |date=2017-08-03 }} * [http://www.universetoday.com/am/publish/sharpest_image_sunspot.html?6102005 ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಸೌರಕಲೆ ಚಿತ್ರ] * [http://www.perseus.gr/Astro-Solar-Sunspots.htm ಹೈ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಸೌರಕಲೆ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹ] * [http://www.sec.noaa.gov/SolarCycle/ ಎನ್ಒಎಎ (NOAA) ಸೌರ ಚಕ್ರದ ಪ್ರಗತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060129102816/http://www.sec.noaa.gov/SolarCycle/ |date=2006-01-29 }}: ಪ್ರಸಕ್ತ ಸೌರ ಚಕ್ರ. ** ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು: [[:w:Space weather|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಾತಾವರಣ]] * [http://www.lmsal.com ಲಾಕ್ಹೀಡ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಸೌರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ] * [http://www.suntrek.org ಸೂರ್ಯ|ಚಲನೆ ಜಾಲತಾಣ]: ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ. * ಬ್ರೌಸರ್‍ನಲ್ಲಿ(ವೀಕ್ಷಕ ತಂತ್ರಾಂಶ) ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪರಿಕರಗಳು. ** [http://www.n0hr.com/Propfire.htm Propfire –ಬ್ರೌಸರ್ ಸ್ಟೇಟಸ್‍ ಬಾರ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ] ** [http://www.n0hr.com/Ham_Radio_Toolbar.htm HamLinks Toolbar – ಸೌರ ಹರಿವು, ಒಂದು ಟೂಲ್ಬಾರ್ A ಸೂಚ್ಯಂಕ ಮತ್ತು K ಸೂಚ್ಯಂಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ] * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/image/0211/sunspot_swedish_c1.jpg ಸೂರ್ಯನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ನೋಟ ] * [http://www.spaceweather.com/ ದೈನಂದಿನ ಸೌರಕಲೆಗಳ ನೋಟ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರ] *[http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116133527/http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/ದ್ಯುತಿಗೋಳದ |date=2015-11-16 }} (ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ==ಸೌರಕಲೆ ದತ್ತಾಂಶ== * {{cite web | title=11,000 ವರ್ಷದ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ. | work=ಗ್ಲೋಬಲ್ ಚೇಂಜ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ.2005 ಮಾರ್ಚ್ 11 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. | url=http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters%3ACategory%3D%27EARTH+SCIENCE%27%2CTopic%3D%27SUN-EARTH+INTERACTIONS%27%2CTerm%3D%27SOLAR+ACTIVITY%27%2CVariable%3D%27SUNSPOTS%27%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=NOAA_NCDC_PALEO_2005-015&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b | accessdate= | archive-date=2015-11-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151102112535/http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters:Category='EARTH+SCIENCE',Topic='SUN-EARTH+INTERACTIONS',Term='SOLAR+ACTIVITY',Variable='SUNSPOTS'%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=NOAA_NCDC_PALEO_2005-015&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b | url-status=deviated | archivedate=2015-11-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151102112535/http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters%3ACategory%3D%27EARTH+SCIENCE%27%2CTopic%3D%27SUN-EARTH+INTERACTIONS%27%2CTerm%3D%27SOLAR+ACTIVITY%27%2CVariable%3D%27SUNSPOTS%27%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=NOAA_NCDC_PALEO_2005-015&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b }} ** {{cite web | title= ಹಿಂದಿನ 11,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ. | work=ಭೂಹವಾಗುಣ ಇತಿಹಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರ.ಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿಸಿ. 2005 ಮಾರ್ಚ್ 11 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. | url=http://www.ncdc.noaa.gov/paleo/pubs/solanki2004/ | accessdate=}} * {{cite web | title=ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು - NOAA / NGDC | work=ಜಾಗತಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೋಶ. ಮಾರ್ಚ್ 2005 11 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು | url=http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters%3ACategory%3D%27EARTH+SCIENCE%27%2CTopic%3D%27SUN-EARTH+INTERACTIONS%27%2CTerm%3D%27SOLAR+ACTIVITY%27%2CVariable%3D%27SUNSPOTS%27%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=FE00140&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b | accessdate= | archive-date=2015-09-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150914054517/http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters%3ACategory%3D%27EARTH+SCIENCE%27%2CTopic%3D%27SUN-EARTH+INTERACTIONS%27%2CTerm%3D%27SOLAR+ACTIVITY%27%2CVariable%3D%27SUNSPOTS%27%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=FE00140&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b | url-status=deviated | archivedate=2015-09-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914054517/http://gcmd.nasa.gov/KeywordSearch/Metadata.do?Portal=GCMD&KeywordPath=%5BParameters%3ACategory%3D%27EARTH+SCIENCE%27%2CTopic%3D%27SUN-EARTH+INTERACTIONS%27%2CTerm%3D%27SOLAR+ACTIVITY%27%2CVariable%3D%27SUNSPOTS%27%5D&OrigMetadataNode=GCMD&EntryId=FE00140&MetadataView=Brief&MetadataType=0&lbnode=gcmd3b }} ** {{cite web| title=ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು| work=NOAA NGDC ಸೌರ ದತ್ತಾಂಶ ಸೇವೆಗಳು. 2010 ರ ಜೂನ್ 21 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.| url=ftp://ftp.ngdc.noaa.gov/STP/SOLAR_DATA/SUNSPOT_NUMBERS/| accessdate=}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *** ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ- ಸೌರಕಲೆಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ.1610-ಪ್ರಸ್ತುತ; ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1700-ಪ್ರಸ್ತುತ; ಮಾಸಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1749-ಪ್ರಸ್ತುತ; ದೈನಂದಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ.1818-ಪ್ರಸ್ತುತ; ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು. ಮೆಕ್‍ನಿಶ್-ಲಿಂಕನ್ ಸೌರಕಲೆ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. *** ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು 1945 ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ. *** ಪ್ರಾಚೀನ ಸೌರಕಲೆ ದತ್ತಾಂಶ ಕ್ರಿ.ಪೂ.165 ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ.1684 ***ಸೌರಕಲೆ ಗುಂಪಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು (ಡೌಗ್ ಹಾಯ್ಟ್ ಮರು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ) 1610-1995 * {{cite book | last1=ವಿಲ್ಸನ್|first1=ರಾಬರ್ಟ್ M.|title= ಸೌರಕಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆ, ಸೌರಕಲೆ ಗುಂಪುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ, ಮತ್ತು ಸೌರಕಲೆ ಪ್ರದೇಶ 1875-2013 ರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು|publisher= ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್, ಮಾರ್ಷಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಸೆಂಟರ್. ಮಾರ್ಚ್ 2015 13 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.|location= ಹಂಟ್ಸ್ವಿಲ್, AL| date=April 2014| url=http://purl.fdlp.gov/GPO/gpo54398|accessdate=}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] 8w24uo2cbeiyqf5c8sgur9hg0ddyn28 0 79731 1372687 1345529 2026-05-04T09:52:31Z Shiva Tej Patil 75545 ಆಂತರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ 1372687 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು | image = GBSM-POSTER.jpg | alt = | caption = ಪೋಸ್ಟರ್ | director = [[ಹೇಮಂತ್ ಎಂ.ರಾವ್]] | producer = ಪುಷ್ಕರ್ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್, ಲಾಸ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಫೌಂಡ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | writer = ಹೇಮಂತ್ ಎಂ ರಾವ್ | screenplay = ಹೇಮಂತ್ ಎಂ ರಾವ್ | story = ಹೇಮಂತ್ ಎಂ ರಾವ್ | based on = | narrator = | starring = [[ಅನಂತನಾಗ್]], [[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]], ತ್ರಿವೇಣಿ ಚಿಂದೋಡಿ,[[ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್]], [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]], [[ವಸಿಷ್ಠ ಎನ್.ಸಿಂಹ]], ರಾಧಾ ರಾಮಚಂದ್ರ, ರವಿಕಿರಣ್ | music = [[ಚರಣ್ ರಾಜ್ (ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ)|ಚರಣ್ ರಾಜ್]] | cinematography = ನಂದಕಿಶೋರ್ ನೀಲಕಂಠ ರಾವ್ | editing = ಶ್ರೀಕಾಂತ್ | studio = | distributor = ಜಯಣ್ಣ ಫಿಲಂಸ್ | released = ೦೩ ಜೂನ್ ೨೦೧೬<ref>[http://kannada.filmibeat.com/movies/godhi-banna-sadharna-mykattu/story.html FilmiBeat Kannada]</ref> | runtime = ೧೪೪ ನಿಮಿಶಗಳು | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | budget = | gross = }} '''ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು''', ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು [[ಹೇಮಂತ್ ಎಂ.ರಾವ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೇಮಂತ್ ರಾವ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರ ಇದು<ref>[http://www.kannadaprabha.com/cinema/news/ten-songs-tell-the-story-of-godhi-banna-sadharana-mykattu/271344.html ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 10 Mar 2016</ref>. ==ಕಥಾಹಂದರ== ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮಗನೊಬ್ಬನ ಪಯಣದ ಕತೆ ಇದು. ವೆಂಕೋಬ್ ರಾವ್ (ಅನಂತನಾಗ್). ಈತ [[ಅಲ್ಜಿಮರ್ ಕಾಯಿಲೆ|ಅಲ್ಜೈಮರ್]] (ಮರೆವಿನ ಕಾಯಿಲೆ) ಎಂಬ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಮಗನೇ ಶಿವ (ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉದ್ಯೋಗಿ. ಕೆಲಸದ ನಿಮಿತ್ತ ಶಿವ ಬೇರೊಂದು ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಂದೆಯನ್ನು [[ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ವೆಂಕೋಬ್ ರಾವ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ವೆಂಕೋಬ್‌ರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಡಾ.ಸಹನಾ (ಶ್ರುತಿ ಹರಿಹರನ್) ಒಟ್ಟಾಗಿ ವೆಂಕೋಬ್‌ರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಮಗ ಜೀವನ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. == ಪಾತ್ರ ವರ್ಗ == * ವೆಂಕೋಬ್ ರಾವ್ ಆಗಿ [[ಅನಂತನಾಗ್]] * ಶಿವ ಆಗಿ [[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] * ಡಾ.ಸಹನಾ ಆಗಿ [[ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್]] * ರಂಗ ಆಗಿ  [[ವಸಿಷ್ಠ ಎನ್.ಸಿಂಹ]] * ಕುಮಾರ್ ಆಗಿ [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://godhibannasadharnamykattu.com/ ಸಿನೆಮಾದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604124816/http://godhibannasadharnamykattu.com/ |date=2016-06-04 }} * [http://www.imdb.com/title/tt4909506/?ref_=ttpl_pl_tt IMDB ಪುಟ] * [http://www.udayavani.com/kannada/news/balcony-sandalwood-news/151488/ananth-nag-rakshit-shetty-tuning-hariharan ಅಲೆಮೂಡದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿ ಹೋದ ಹೆಜ್ಜೆ ಜಾಡು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160606132836/http://www.udayavani.com/kannada/news/balcony-sandalwood-news/151488/ananth-nag-rakshit-shetty-tuning-hariharan |date=2016-06-06 }}, ಉದಯವಾಣಿ, Jun 04, 2016 * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/entertainment/review/godhi-banna-sadharna-mykattu-movie-review/moviereview/52578928.cms ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆ: ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ], ಶರಣ್ ಹುಲ್ಲೂರು, ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, 04ಜೂನ್2016 * [http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%A8 ವ್ಯವಕಲನದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605201507/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%A8 |date=2016-06-05 }}–ರಘುನಾಥ ಚ.ಹ., ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, 03ಜೂನ್2016 * [https://www.vishwavani.news/godhi-banna-sadharana-mykattu-kannada-movie-review/ ನೋಡಿದರೆ ಕಳೆದುಹೋಗ್ತೀರಿ…ನೋಡದಿದ್ದರೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ತೀರಿ!]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}- ನವೀನ್ ಸಾಗರ್, ವಿಶ್ವವಾಣಿ, 04ಜೂನ್2016 {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] felk13nqyfxsv7ovw9a6c5zij9th8x4 0 94909 1372689 1346729 2026-05-04T10:11:36Z VASANTH S.N. 728 1372689 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|official_name=ಚೆಂಗನೂರು|settlement_type=ಪಟ್ಟಣ|image_skyline=Chengannur Mahadeva4.JPG|image_caption=Chengannur mahadeva Temple|image_map=Chengannur Taluk.jpg|pushpin_map=India Kerala#India|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_type1=ರಾಜ್|subdivision_type2=ಜಿಲ್ಲೆ|subdivision_name1=ಕೇರಳ|subdivision_name2=[[Alappuzha]]|government_type=[[Municipality]]|unit_pref=Imperial|area_total_km2=೧೩|elevation_m=೭|population_total=೨೩,೪೫೬|population_as_of=೨೦೧೧|population_density_km2=೧೩೮೭.೯೯|postal_code_type=ಅಂಚೆ|postal_code=೬೮೯೧೨೧|area_code=೦೪೭೯|blank1_name_sec1=ವಾಹನ&nbsp;ನೊಂದಣಿ|blank1_info_sec1=KL-30, [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL-30]]|website={{URL|http://www.chengannurmunicipality.in/}}}} [[ಚಿತ್ರ:Thrichittatt_Maha_Vishnu_Temple1.JPG|thumb|ತ್ರಿಚಿಟಾಟ್ ದೇವಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Gada-.JPG|thumb|ಘದೆ ಸ್ತಂಭ]] [[ಚಿತ್ರ:Puliyoor_gopuram.JPG|thumb|ಪುಲಿಯೂರ್ ಗೋಪುರ]] [[ಚಿತ್ರ:Chengannur_1.JPG|thumb|ಹಳೆ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ಚೆಂಗನೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪೌರಸಭೆಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಚೆಂಗಣ್ಣೂರ್ (ಚೆಂಗಾನೂರ್, ಚೆಂಗನೂರ್ ಮತ್ತು ಚೆಂಗಣ್ಣೂರ್ ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಅಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಎಂಸಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 117 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (73 ಮೈಲು) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚೆನ್ನಣ್ಣೂರು, ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಮತ್ತು ಎರ್ನಾಕುಲಂ. ಚೆನ್ನಣ್ಣೂರು NH 220 ಮೂಲಕ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಚೆಂಗಣ್ಣೂರ್ ಚೆಂಗಣ್ಣೂರ್ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಳೆಯ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಶೆಗರಿಮಲ ಗೇಟ್ ವೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಶಬರಿಮಲ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣ ಕೂಡ ಚೆಂಗನೂರು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] ks8qm4vfp20s7zgub3x3yjf45yp83r9 0 98475 1372674 1367455 2026-05-04T01:45:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372674 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ | image = Sunil Shetty.jpg | caption = ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1961|08|11}} | birth_place =[[w: Mulki, India| ಮುಲ್ಕಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಭಾರತ]] | yearsactive = 1992–ರಿಂದ | occupation = ನಟ, ಉದ್ಯಮಿ | birth_name = ಸುನೀಲ್ ವೀರಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ<ref>{{cite web|title=Sunil Shetty’s father Virappa Shetty passes away|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/suniel-shettys-father-virappa-shetty-passes-away/articleshow/57406652.cms|website=http://mumbaimirror.indiatimes.com|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.|accessdate=1 March 2017}}</ref> | other names = ಅಣ್ಣ | spouse = {{marriage|ಮನ ಶೆಟ್ಟಿ|1991}} | children = ಅಥಿಯ ಶೆಟ್ಟಿ<br />ಅಹಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ }} ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮಿ. ಇವರು ೧೯೬೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧ ರಂದು [[w: Mulki, India| ಮುಲ್ಕಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ವೀರಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ, ಹೋಟೇಲ್ ಉದ್ಯಮಿ.<ref>https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/suniel-shettys-father-virappa-shetty-passes-away/articleshow/57406652.cms</ref> ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿರವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2000/09/21/stories/09210221.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-22 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://archive.today/20140812041651/http://www.thehindu.com/2000/09/21/stories/09210221.htm |url-status=dead }}</ref> ಇವರು ಹಿಂದಿ, ಮಲಯಲಂ, ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ವ್ರತ್ತಿ== ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಚಲನಚಿತಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾ ಭಾರತಿಯೊಂದಿಗೆ '''ಬಲ್ವಾನ್''' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವೊಳ್ಳೆ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ '''ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ''' ಅಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದರು. ತದನಂತರ ಅವರು ನಾಯಕನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ದಿಲ್ವಾಲೆ (1994), ಅಂತ್ (1994), ಮೊಹ್ರಾ (1994), ಗೋಪಿ ಕಿಶನ್ (1994), ಕೃಷ್ಣ (1996), ಸಪುಟ್ (1996), ರಕ್ಷಕ್ (1996), ಬಾರ್ಡರ್ (1997), ಭಾಯಿ (1997), ಹೇರಾ ಫೆರಿ(೨೦೦೦), ಧಡ್ಕನ್ (2000) ಯೆ ತೆರಾ ಘರ್ ಯೆ ಮೇರಾ ಘರ್ (2001), ಮೇನ್ ಹೂ ನಾ (2004) ಹಾಗೂ ದಿ ರೆಡ್ ಅಲರ್ಟ್: ದಿ ವಾರ್ ವಿಥಿನ್ (2010) ಚಿತ್ರಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸುನಿಲ್ ಇಂದ ಸುನೀಲ್ ಆದರು.<ref>http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.rediff.com/movies/2001/nov/13num.htm&gws_rd=cr&dcr=0&ei=4IumWpa1NYHyvAT__aOwDw</ref> ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡುತಿದ್ದರು. ೨೦೦೦ರಿಂದ ಬಹು-ನಟರ ಸಿನಿಮದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇಶಾ ಕೊಪ್ಪಿಕಾರ್ ರವರೋಡನೆ ಅರ್ಜುನ್ ರಾಂಪಾಲ್ ರವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಪ್ಯಾರ್ ಇಷ್ಕ್ ಔರ್ ಮೊಹಬ್ಬತ್ (೨೦೦೧) ರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಶೆಟ್ಟಿಯವರು 2001 ರಲ್ಲಿ ದಡ್ಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಇವರು ಖೇಲ್ - ನೋ ಆರ್ಡಿನರಿ ಗೇಮ್, ರಖ್ತ್ ಮತ್ತು ಭಗಂ ಭಾಗ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು '''ಪಾಪ್ಕಾರ್ನ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್''' ನ ಅಡಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಕೆಲಸ== ===ದೂರದರ್ಶನ=== ಸಹರ ೧ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ '''ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಲೂಸರ್ ಜೀತೇಗ''' ಹಾಗೂ &ಟಿ.ವಿ ಯಲ್ಲಿ '''ಭಾರತದ ಅಸ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಹೈದಮ್?''' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1081024/jsp/entertainment/story_10011048.jsp|title=The Telegraph – Calcutta (Kolkata) – Entertainment – Host with the most|work=telegraphindia.com|access-date=2018-03-22|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064157/https://www.telegraphindia.com/1081024/jsp/entertainment/story_10011048.jsp|url-status=dead}}</ref> ===ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್=== ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕ್ರೆಟ್ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ '''ಮುಂಬೈ ಹೀರೋಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್''' ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodmantra.com/picture/mumbai-heroes-league-2011/|title=Sunil Shetty – Celebrity Cricket League 2011 Photo #335|work=bollywoodmantra.com|access-date=2018-03-22|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714063217/http://www.bollywoodmantra.com/picture/mumbai-heroes-league-2011/|url-status=dead}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ತುಳು ಬಂಟ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೧೯೬೧, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧ [[w: Mulki, India| ಮುಲ್ಕಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು.<ref name=mangalo>{{cite news|last=Violet Pereira|title=Mangalore: A tete-a-tete with Suniel Shetty|url=http://mangalorean.com/browsearticles.php?arttype=Feature&articleid=1793|accessdate=16 December 2011|newspaper=Mangalorean.com|date=29 March 2011|archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111116201809/http://www.mangalorean.com/browsearticles.php?arttype=Feature&articleid=1793|url-status=dead}}</ref><ref name=Times>{{cite news|last=TNN|title=World Bunts meet begins Friday|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-20/bangalore/27321225_1_delegates-sunil-shetty-nadavara-mathr-sangha|accessdate=16 December 2011|date=20 December 2002|work=The Times of India|archive-date=21 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521030451/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-20/bangalore/27321225_1_delegates-sunil-shetty-nadavara-mathr-sangha|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಮನ ಶೆಟ್ಟಿಯೊಡನೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|last=KBR|first=Upala (8 November 2010)|title=Suniel Shetty had a swell Diwali|url=http://www.mid-day.com/articles/sunil-shetty-had-a-swell-diwali/101291|work=Mid-Day|accessdate=8 March 2014|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224184205/https://www.mid-day.com/articles/sunil-shetty-had-a-swell-diwali/101291|url-status=dead}}</ref> and Ahan (born 15 January 1996).<ref>{{cite web|last=KBE|first=Upala (3 January 2011)|title=Suniel Shetty, son Ahaan hit Bangkok|url=http://www.mid-day.com/articles/sunil-shetty-son-ahaan-hit-bangkok/107715|work=Mid-Day|accessdate=8 March 2014|archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309003347/http://www.mid-day.com/articles/sunil-shetty-son-ahaan-hit-bangkok/107715|url-status=dead}}</ref> ಇವರು ಅಥಿಯ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಅಹಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ. ಅಥಿಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅದಿತ್ಯ ಪಂಚೊಲಿಯವರ ಮಗ ಸೂರಜ್ ಪಂಚೊಲಿಯೊಡನೆ '''ಹೀರೊ'''(೨೦೧೫) ಚಿತ್ರದಂದ ಆರಂಬಿಸಿದರು. ಮನ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಡಿಮೆ ಸವಲತ್ತಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೊಸ್ಕರ ಯನ್.ಜಿ.ಯೊ ವನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/sep/130910-mana-shetty-ngo.htm|title=I'm more than just a celeb wife: Mana Shetty|work=mid-day.com}}</ref> ಸುನೀಲ್ ಅವರು ಕಿಕ್ ಬೊಕ್ಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬೆಲ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Suniel Shetty returns to action|url=http://www.hindustantimes.com/Suniel-Shetty-returns-to-action/Article1-645889.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=27 January 2011|author=IANS|date=4 January 2011|quote=A Black Belt in kick boxing, he kept the decade packed with more of muscle power in outings like Waqt Hamara Hai, Bhai, Border, Mohra, Suraksha, Shastra, Rakshak, Krishna, Aakrosh and Dus, to name a few.|archive-date=21 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110121224627/http://www.hindustantimes.com/Suniel-Shetty-returns-to-action/Article1-645889.aspx|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿಯ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಹೋಟೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/coming-back-soon-says-suniel-shetty-76624|title=NDTV Movies|work=ndtv.com|access-date=2018-03-22|archive-date=2015-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717163409/http://movies.ndtv.com/bollywood/coming-back-soon-says-suniel-shetty-76624|url-status=dead}}</ref> ಸುನೀಲ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಮಗ ಅಹಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಸಾಜಿದ್ ನದಿದ್ವಾಲಾರೊಡನೆ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url = http://www.hindustantimes.com/bollywood/ahan-shetty-goes-to-london-for-special-training-for-his-debut-film/story-6tIU8Hh68veD7wk6gyElEM.html|title = Ahan Shetty goes to London for special training for his debut film|date = 29 Nov 2016|work = Hindustantimes|access-date = 28 June 2017|via = }}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ೨೦೦೧:ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- '''ದಡ್ಕನ್'''. ೨೦೦೧: ಜೀ ಸಿನೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- '''ದಡ್ಕನ್'''. ೨೦೦೫: ಜಿಫ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- '''ಮೈ ಹೂ ನಾ'''. ೨೦೦೫: ರಾಜಿವ್ ಗಾಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ೨೦೦೮: ಸೈಫ಼್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-- '''ರೆಡ್ ಅಲೆರ್ಟ್: ದಿ ವಾರ್ ವಿಧಿನ್'''. ==ಉಲ್ಲೇಖ== <References /> {{Commonscat|Sunil Shetty}} {{Interwikineeded}} pjc6ya6lqr4z5n0ftsz39mh31d4fd28 0 123071 1372677 1367682 2026-05-04T02:40:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372677 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸೂರಜ್ ಪಾಂಚೋಲಿ' | image = Sooraj Pancholi graces Vogue Beauty Awards 2017.jpg | caption = ವೋಗ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೭ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|11|09}}<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/sooraj-pancholi-opens-up-on-jiah-khan-case-lost-someone-i-loved/21745166|title=Sooraj Pancholi opens up on Jiah Khan case: Lost someone I loved|date=18 September 2019|website=mid-day|access-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024055118/https://www.mid-day.com/articles/sooraj-pancholi-opens-up-on-jiah-khan-case-lost-someone-i-loved/21745166|url-status=dead}}</ref> | birth_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | years_active = ೨೦೧೫-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | occupation = ನಟ | religion = | parents = ಆದಿತ್ಯ ಪಂಚೋಲಿ (ತಂದೆ) <br/>ಜರೀನಾ ವಹಾಬ್ (ತಾಯಿ) | relatives = ಸನಾ ಪಾಂಚೋಲಿ (ಸಹೋದರಿ)<ref>{{cite web |title=I'm not giving Sana anything,says Sooraj Pancholi |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-i-m-not-giving-sana-anythingsays-sooraj-pancholi-2119480 |work=dnaindia.com |accessdate=29 August 2015}}</ref> }} '''ಸೂರಜ್ ಪಾಂಚೋಲಿ''' (ಜನನ ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೦) ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟ. ಇವರು ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ಹೀರೋ' (೨೦೧೫) ರಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Filmfare Awards Winners 2016: Complete list of winners of Filmfare Awards 2016 |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/2016/101 |website=timesofindia.indiatimes.com |accessdate=22 December 2019}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಪಾಂಚೋಲಿ ೧೯೯೦ ರ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಆದಿತ್ಯ ಪಾಂಚೋಲಿ ಮತ್ತು ಜರೀನಾ ವಹಾಬ್ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಪೋಷಕರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಜ್ಜ ರಾಜನ್ ಪಾಂಚೋಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=“My mother is the real ‘Hero’ of my life” – Sooraj Pancholi : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/my-mother-is-the-real-hero-of-my-life-sooraj-pancholi/ |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=11 September 2015}}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ಗುಜಾರಿಶ್ ಮತ್ತು ಏಕ್ ಥಾ ಟೈಗರ್ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರಜ್ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |last1=Thakkar |first1=Mehul S. |last2=Thakkar |first2=Ankur PathakMehul S. |last3=Pathak |first3=Ankur |last4=Jun 14 |first4=Mumbai Mirror | Updated: |title=Sooraj, as his pals know him |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Sooraj-as-his-pals-know-him/articleshow/20581710.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ಹೀರೋ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸಬರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಅವರು ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಶಂಕರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Not Ujda Chaman, Sooraj Pancholi’s Satellite Shankar to clash with Ayushmann Khurrana’s Bala on November 8 |url=https://www.newsxset.com/entertainment/not-ujda-chaman-sooraj-pancholi-starrer-satellite-shankar-to-clash-with-ayushmann-khurranas-bala-on-november-8 |website=NewsXset |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=26 October 2019 |archive-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132812/https://www.newsxset.com/entertainment/not-ujda-chaman-sooraj-pancholi-starrer-satellite-shankar-to-clash-with-ayushmann-khurranas-bala-on-november-8 |url-status=deviated |archivedate=5 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105132812/https://www.newsxset.com/entertainment/not-ujda-chaman-sooraj-pancholi-starrer-satellite-shankar-to-clash-with-ayushmann-khurranas-bala-on-november-8 }}</ref> ಮುಂಬರುವ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಟೈಮ್ ಟು ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಚಿತ್ರ.<ref>{{cite web |last1=Team |first1=DNA Web |title=‘Time To Dance’: Katrina Kaif's sister Isabelle Kaif, Sooraj Pancholi's film to go on floors in London |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-time-to-dance-katrina-kaif-s-sister-isabelle-kaif-sooraj-pancholi-s-film-to-go-on-floors-in-london-2599066 |website=DNA India |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=29 March 2018}}</ref> ಅವರು ಜಿಎಫ್ ಬಿಎಫ್ (೨೦೧೬) ಮತ್ತು ಡಿಮ್ ಡಿಮ್ ಲೈಟ್ಸ್ (೨೦೧೯) ಎಂಬ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" | ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | ೨೦೧೬ || ''ಹೀರೊ'' ||ಸೂರಜ್ ಕೌಶಿಕ್ || ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ |- | ೨೦೧೯ || ''[[ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಶಂಕರ್]]'' || ಶಂಕರ್ || |- | ಟಿಬಿಎ | style="background:#ffc;"|''ಟೈಮ್ ತೋ ಡ್ಯಾನ್ಸ್''{{dagger}} || ಟಿಬಿಎ || |- |} ==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ !! ಹಾಡು !! ಸಿಂಗರ್ !! ಸಹನಟ |- | ೨೦೧೬ || "ಜಿ ಎಫ್ ಬಿ ಎಫ್" || ಗುರಿಂದರ್ ಸೀಗಲ್ ||ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್ |- | ೨೦೧೯ || "ಡಿಮ್ ಡಿಮ್ ಲೈಟ್" || ರಾಹುಲ್ ಜೈನ್ || ಲಾರಿಸ್ಸಾ ಬೊನೆಸಿ |- |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable sortable" |- !ವರ್ಷ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು !ವರ್ಗ !ಫಲಿತಾಂಶ |- |೨೦೧೫ |''ಹೀರೊ'' |[[ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ |{{Won}}<ref name=":01">{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/346785/checkout-stardust-awards-2016-winners-list|title=Stardust Awards 2015 Winners List!|website=Pinkvilla|language=en|access-date=12 August 2018|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101930/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/346785/checkout-stardust-awards-2016-winners-list|url-status=deviated|archivedate=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820101930/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/346785/checkout-stardust-awards-2016-winners-list}}</ref> |- |೨೦೧೬ |''ಹೀರೊ'' | [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ | {{won}} |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] mtn5dluvoien9c29h2b0goos2aa1exv 0 123206 1372662 1364729 2026-05-03T16:45:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372662 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಾಂತನು ಮಹೇಶ್ವರಿ | image =Shantanu_Maheshwari_at_the_red_carpet_of_News18_Showsha_Reel_Awards_2023_(cropped).jpg | caption = | birth_date = ೭ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೯೯೧ | birth_place = [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other names = | education = ಹೆಚ್ಾರ್. ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ಸ್‌ | occupation = [[ನಟ]], ನೃತ್ಯಗಾರ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ, ನಿರೂಪಕ | years_active = ೨೦೧೧{{ndash}} - | known_for = ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್‌ ; ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಡಾನ್ಸ್ (ವಿಜೇತ); ಝಲಕ್‌ ದಿಕ್ಲಾಜಾ (ಸೀಸನ್ ೯)(ಟಾಪ್‌ ೩ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್) ; ಫಿಯರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ːಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖೀಲಾಡಿ ೮ (ವಿಜೇತ); ನಚ್‌ ಬಲಿಯೆ ೯ | style = ನೃತ್ಯ – ಹಿಪ್‌ ಹಾಪ್, [[ಸಮಕಾಲೀನ ನೃತ್ಯ]], ಪಾಪಿಂಗ್, [[ːenːLocking (dance)|ಲಾಕಿಂಗ್]], [[ಹೌಸ್ ಡಾನ್ಸ್‌]], [[ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್]], [[ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ]], ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌, ಬಾಲಿವುಡ್ | website = }} ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟ, ನರ್ತಕ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕ. ಇವರು ಚಾನೆಲ್‌ ವಿ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನಾ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨೦೧೫ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ನೃತ್ಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Real-life ABCD: Indian hip-hoppers relive World of Dance win |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/real-life-abcd-indian-hip-hoppers-relive-world-of-dance-win/story-iGuS5Ksp2SaZa6CUM1L4dP.html |accessdate=26 December 2019 |work=Hindustan Times |date=3 September 2015 |language=en}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ತಂಡದವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್<ref>{{cite news |title=Step up: Shantanu Maheshwari on his appearance at America’s Got Talent |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/step-up-shantanu-maheshwari-on-his-appearance-at-america-s-got-talent/story-F71ey9KGWI9xV79pVhpAjL.html |accessdate=26 December 2019 |work=Hindustan Times |date=28 July 2016 |language=en |archive-date=1 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801171452/http://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/step-up-shantanu-maheshwari-on-his-appearance-at-america-s-got-talent/story-F71ey9KGWI9xV79pVhpAjL.html |url-status=dead }}</ref> (೧೧ ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಇವರು ತನ್ನ ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮೇಷನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<br /> ಇವರು ''ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕಿ'', ''ಪ್ಯಾರ್ ತೂನೆ ಕ್ಯಾ ಕಿಯಾ'', ''ಟ್ವಿಸ್ಟ್‌ವಾಲಾ ಲವ್'' ಮತ್ತು ಎಂಟಿವಿಯ ''ಬಿಗ್ ಎಫ್'' (೨ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಎಮ್.ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಆನ್ ಟಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಇವರು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ (೯ ನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ) ಭಾಗವಹಿಸಿ ೩ ನೇ ಟಾಪ್ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು ಹಾಗೂ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ(೮ನೇ ಸರಣಿ) ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಗೇಮ್‌ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Shantanu Maheshwari wins Khatron Ke Khiladi 8 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shantanu-maheshwari-wins-khatron-ke-khiladi-8-4868298/ |accessdate=25 December 2019 |work=The Indian Express |date=30 September 2017}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಶಾಂತನು ಮಹೇಶ್ವರಿ ಇವರು ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Shantanu Maheshwari on Calcutta memories, life after d3, and a haircut! |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/shantanu-maheshwari-on-calcutta-memories-life-after-d3-and-a-haircut/cid/272194 |website=www.telegraphindia.com |accessdate=26 December 2019 |language=en}}</ref> ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಚ್.ಆರ್. ಕಾಮರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸೋಲ್'' ಡಾನ್ಸ್ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.‌ ಇವರು ನರ್ತಕನಾದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಾಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು (ಲಿಕ್ವಿಡ್) ವೇವಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Exclusive Interview with Actor Shantanu Maheshwari! |url=https://urbanasian.com/whats-happenin/2012/07/exclusive-interview-with-actor-shantanu-maheshwari/ |website=Urban Asian |accessdate=26 December 2019 |date=24 July 2012}}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ===ದೂರದರ್ಶನ=== ====ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable" |- ! ವರುಷ!!ಪ್ರದರ್ಶನ !! ಪಾತ್ರ!!ಚಾನಲ್ || | ಟಿಪ್ಪಣಿ |- |೨೦೧೧-೨೦೧೫|| ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್|| ಸ್ವಯಂ ಶೇಖಾವತ್|| [[:en:Channel V|ಚಾನೆಲ್‌ V]] || ಡೆಬ್ಯೂಟ್‌ :ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ; ೭೬೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್ |- | ೨೦೧೧|| ಏಕ್‌ ಹಜಾರೊ ಮೆ ಮೇರಿಬೆಹೆನಾ ಹೆ|| ಸ್ವಯಂ ಶೇಖಾವತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ || ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | ೨೦೧೪|| ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕೀ||ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ|| [[:en:Bindass|ಬಿಂದಾಸ್]] || ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೧ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೪೮ |- |- | ೨೦೧೫ || ಬಿಂದಾಸ್‌ ನಾಚ್ || ಸ್ವತಃ || ಬಿಂದಾಸ್ ||ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ; ೧೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್(ಫೈನೈಟ್‌ ಸೀರೀಸ್) |- | ೨೦೧೫ || ಯೆ ಹೆ ಆಶಿಕೀ||ಶಾನ್ || ಬಿಂದಾಸ್<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RygK0-HiS4A|title=I Love You R-r-r-uksaar – Yeh hai Aashiqui – Episode 93|last=bindass|date=15 March 2015|publisher=|accessdate=20 July 2016|via=YouTube}}</ref> ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ;ಎಪಿಸೋಡ್ ೯೩ |- | ೨೦೧೫ || ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ವಾಲಾ‌ ಲವ್ ||ವಿವಾನ್ || ಚಾನೆಲ್ V<ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shantanu-and-mohena-channel-vs-twist-wala-love-151126|title=Shantanu and Mohena in Channel V's Twist Wala Love|publisher=|accessdate=26 November 2015}}</ref> ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೨ ನೇ ಸರಣ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೬೧ - ೬೫ (ಫಿನಾಲೆ ಸರಣಿ) |- | ೨೦೧೫ || ಪ್ಯಾರ್‌ ತೂನೆ ಕ್ಯಾ ಕಿಯಾ || ರಾಹುಲ್|| ಝಿಂಗ್‌ ಚಾನಲ್ || ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೩ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್ ೧೪ |- | ೨೦೧೬||ಗರ್ಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಟಾಪ್|| ಸಾಹಿರ್‌ ಭಸಿನ್ || ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ || ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ; ೧೨೦ ಎಪಿಸೋಡ್ಸ್ |- | ೨೦೧೬|| ರಾವನ್‌ :ಅನ್ಲೀಶ್‌ಡ್||ಪ್ರತೀಕ್‌ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್|| ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌ ದುಬೈ|| <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MzaoR7zoltc|title=Shantanu Maheshwari to act as Shah Rukh Khan's son for Dubai's theme park - Saas Bahu Aur Saazish|publisher=|accessdate=17 November 2016|via=Youtube}}</ref> |- | ೨೦೧೭|| ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಬಿಗ್‌ ಎಫ್‌ ಸೀಸನ್‌ ೨|| ಟೆರ್ರಿ || ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ||ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ; ೨ ನೇ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡ್‌ ೧ |- |೨೦೧೭-೨೦೧೮ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಲವ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ರನ್ |ನಿರೂಪಕ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ |ಎಪಿಸೋಡಿಕ್‌ ಸೀರಿಸ್ |- |೨೦೧೯ |ಯೆ ತೇರಿ ಗಲಿಯಾ | ಕುನ್ವಾರ್‌ ಅಮರ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |ಝೀ ಟಿವಿ | ಮಹಾ ಎಪಿಸೋಡ್ |- | ೨೦೧೮|| XXX (ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ) || ಬಿಟ್ಟು || ALT ಬಾಲಾಜಿ || ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ, ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೯|| ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ || ಅಬೀರ್‌ ಬಸು || ALT ಬಾಲಾಜಿ || ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ , ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |} ====ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ!! ಪ್ರದರ್ಶನ!! ಪಾತ್ರ !! ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ |- |೨೦೦೧|| ಕ್ಯಾ ಮಸ್ತಿ ಕ್ಯಾ ಧೂಮ್ || ಸ್ವತಃ || ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೦೨|| ಬೂಗಿ ವೂಗಿ || ಸ್ವತಃ|| ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- |೨೦೦೮ |ಡಾನ್ಸ್‌ ಬಾಮಗ್ಲಾ ಡಾನ್ಸ್ | ಸ್ಪರ್ಧಿ |ಝೀ ಬಾಂಗ್ಲಾ |- |೨೦೧೩ || ನಚ್‌ ಬಲಿಯೆ ೫ || D3 ಟೀಮ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ || [[:en:StarPlus|ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್]] |- |೨೦೧೩ || ಸಾಥ್‌ ಹೆ ಹಮ್‌ ಉತ್ತರ್ಖಂಡ್‌ - ರಿಲೀಫ್‌ ಫಾರ್‌ ಉತ್ತರ್ಖಂಡ್‌ ಫ್ಲಡ್ಸ್ || D3 ಟೀಮ್‌ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ ||ಲೈಫ್‌ ಓಕೆ |- |೨೦೧೩ - ೨೦೧೪|| ಬಾಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಲೀಗ್ || ಚಂಡೀಗಡ ಕಬ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರ|| ಸೋನಿ ಟಿವಿ<ref name="teams">{{cite web|url=http://boxcricketleague.com/teams.html|title=[] BOX Cricket League []|publisher=|accessdate=20 July 2016|archive-date=11 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711183714/http://boxcricketleague.com/teams.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/box-cricket-league-teams-bcl-2014-team-details-with-tv-actors-names-of-celebrities-221217/|title=Box Cricket League Teams: BCL 2014 Team Details With TV Actors & Names of Celebrities|work=india.com|accessdate=14 December 2014}}</ref> |- |೨೦೧೪ -೨೦೧೫ || ಬಾಕ್ಸ್‌ ಕರಿಕೆಟ್‌ ಲೀಗ್‌ ೨|| ಚಂಡೀಗಡ ಕಬ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರ || ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- |೨೦೧೬ || ಡೇ ಡೇ ಅಪ್ || ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಜೊತೆ) ||[[:en:Hunan Television|ಹುನಾನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] |- |೨೦೧೬ || ಅಮೇರಿಕಾಸ್‌ ಗಾಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ (ಸೀಸನ್‌ ೧೧) ||ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಜೊತೆ) ||ಎನ್.ಬಿ.ಸಿ<ref>{{cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/television/shantanu-maheshwari-s-desi-hoppers-perform-on-america-s-got/article_e6f0b62c-3fc8-11e6-984a-5b8a991be763.html|title=Shantanu Maheshwari's 'Desi Hoppers' Perform on 'America's Got Talent' – IndiaWest|publisher=|accessdate=1 July 2016|archive-date=2 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702150122/http://www.indiawest.com/entertainment/television/shantanu-maheshwari-s-desi-hoppers-perform-on-america-s-got/article_e6f0b62c-3fc8-11e6-984a-5b8a991be763.html|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೬ - ೨೦೧೭|| ಝಲಕ್‌ ದಿಖ್ಲಾಜಾ ೯ || ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಸ್ಪರ್ಧಿ (ಎರಡನೇ ರನ್ನರ್‌ ಅಪ್) ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೬ || ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ೧೦||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೭|| ಫಿಯರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ :ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ೮ || ಸ್ಪರ್ಧಿ(ವಿಜೇತ)||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೭ || ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್|| Exhibition Act ||<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z7mH4QFXsDE|title=Desi Hoppers {{!}} FrontRow {{!}} World of Dance Finals 2017 {{!}} #WODFINALS17|publisher=|accessdate=21 August 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೭ || ಏಷ್ಯನ್‌ ಬ್ಯಾಟಲ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ - ಮಲೇಷಿಯಾ || ಸ್ರರ್ಧಿ (ಟಾಪ್‌ ೪) ||ಆಸ್ಟ್ರೋ ಎಇಸಿ<ref>{{cite web|url=http://www.rojakdaily.com/entertainment/article/3186/the-best-asian-dance-crews-are-back-to-battle-it-out-at-astro-battleground-2017|title=The Best Asian Dance Crews Are Back To Battle It Out At Astro Battleground 2017 – Rojak Daily|publisher=|accessdate=11 August 2017|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812233505/http://www.rojakdaily.com/entertainment/article/3186/the-best-asian-dance-crews-are-back-to-battle-it-out-at-astro-battleground-2017|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨ |ಸ್ಪರ್ಧಿ |[[NBC]]<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/jennifer-lopez-liked-our-original-style-shantanu-maheshwari-and-desi-230927|title='Jennifer Lopez liked our original style' — Shantanu Maheshwari and Desi Hoppers are on the big stage|last=|first=|date=|website=|access-date=16 May 2018}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಡಿಐಡಿ ಲಿಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್‌ ೪ |ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಅಂತಿಮ ಎಪಿಸೋಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ |ಜೀ ಟಿವಿ<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/shantanu-maheshwari-to-host-the-finale-of-did-lil-masters-with-jay-bhanushali/|title=Shantanu Maheshwari to host the finale of DID Li'l Masters with Jay Bhanushali|last=|first=|date=|website=|access-date=13 June 2018}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ |ನಿರೂಪಕ |ಜೀ ಟಿವಿ<ref>{{Cite web|url=https://wap.business-standard.com/article/news-ians/shantanu-vignesh-to-host-india-s-best-dramebaaz-118051200466_1.html|title=Shantanu, Vignesh to host 'India's Best Dramebaaz'|last=|first=|date=|website=|access-date=12 May 2018}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪರಿವಾರ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ರೆಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಈವೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೧೮ |ಐಕಾನಿಕ್‌ ಇಂಡಿಯಾ |ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್‌ ಕ್ರೂನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |[[CNN]] |- |rowspan="4"|೨೦೧೯ | ಜಬೊಂಗ್ ಹೂಪ್ ವಾರ್ಸ್ | ಎಪಿಸೋಡ್ ೪ ರಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ |ಸೋನಿ ಲಿವ್ |- | ಕಿಚನ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ | ಎಪಿಸೋಡ್ ೪೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ | ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ |ಎಪಿಸೋಡ್ ೫೨, ೫೩ ಮತ್ತು ೫೪ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾ ಗಿಲ್ ರವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ | ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- | ನಚ್‌ ಬಿಲಿಯೆ ೯ ||ಸ್ಪರ್ಧಿ (ಫೈನಲಿಸ್ಟ್) ||ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- | ೨೦೧೯ | ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಏಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ೨ | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಿನಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಅತಿಥಿ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ |} ====ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ !! ಪ್ರದರ್ಶನ !! ಪಾತ್ರ !! ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ |- |೨೦೧೬|| ಇಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೬|| ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿ ಟಾಪ್‌ ೨೦ || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭||ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಪೆಟಲ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ || & ಟಿವಿ ಇಟ್ಸ್‌ ದಿವಾಲಿ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||& ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ ||ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ||ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ ||ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೭ |ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಕಿಡ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ (ಭಾರತ) |- |೨೦೧೮ |ಡಿಐಡಿ ಲಿಟಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ (ಸೀಸನ್‌ ೪ ಫಿನಾಲೆ) |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಝೀ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೮ |ಗೋಲ್ಡ್‌ ಅವಾಡ್ಸ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಝೀ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೮ |ಅದ್ಭುತ್‌ ಗಣೇಶ್‌ ಉತ್ಸವ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೧೮ |ಡಾಂಡಿಯಾ ನೈಟ್ಸ್ |ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |- |} ====ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು==== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಕಲಾವಿದ ! class="unsortable"|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- |೨೦೧೫ |ಸೂಪರ್‌ ಗರ್ಲ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಚೀನಾ |[[:en:Sunny Leone|ಸನ್ನಿ ಲಿಯೋನ್]] ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ | ಟಿ-ಸೀರೀಸ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಕಾ ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಕನಿಕಾ ಕಪೂರ್ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yeyBEpsZfrs|title=Super Girl From China Video Song- Kanika Kapoor Feat Sunny Leone Mika Singh- T-Series|last=T-Series|date=2 December 2015|publisher=|accessdate=2 December 2015|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/when-sunny-leone-made-tv-actor-shantanu-maheshwari-nervous/16758178|title=When Sunny Leone made TV actor Shantanu Maheshwari nervous - Mid-Day|publisher=|accessdate=10 December 2015|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025030028/https://www.mid-day.com/articles/when-sunny-leone-made-tv-actor-shantanu-maheshwari-nervous/16758178|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೮ | ಆಜಾ ಮಾಹಿ ವೇ |ವೃಶಿಕಾ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ |ಗಾನಾ.ಕಾಮ್‌ ಒರಿಜಿನಲ್ಸ್‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Aditi Singh Sharma|ಅದಿತಿ ಸಿಂಗ್‌ ಶರ್ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=veS_7qDNeyA|title=AAJA MAHI VE- Aditi Singh Sharma- Shantanu Maheshwari- Vrushika Mehta- Dahekk-Sakett |last=Ganna Official|date=20 November 2018|publisher=|accessdate=20 November 2018|via=YouTube}}</ref> |- |೨೦೧೯ | ಹಾಯೆ ಓಯೆ | ಎಲ್ಲಿ ಅವ್ರಮ್‌ ರವರ ಜೊತೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪಾತ್ರ |ಸೋನಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರಣ್ ಮತ್ತು ಅಸುತೋಷ್‌ ಗಂಗೂಲಿ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tFNWHLEIiJ0|title=Haaye Oye - QARAN ft. Ash King- Elli AvrRam- Shantanu Maheshwari- Vishal Handa|last=Sony Music India|date=21 March 2019|publisher=|accessdate=21 April 2019|via=YouTube}}</ref> |} ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ವೇದಿಕೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- |೨೦೧೭ |ಸಮ್ಥಿಂಗ್‌ ಲೈಕ್‌ ಲವ್ |ರಿಷಬ್ | ಯೂಟ್ಯೂಬ್ |ಕಿರುಚಿತ್ರ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9R013apT_Pw|title=Something Like Love, a short film starring Shantanu Maheshwari & Sheikh Nadia|last=ThoughtProcess Films|date=24 February 2017|publisher=|accessdate=24 February 2017|via=YouTube}}</ref> |- |೨೦೧೮ |XXX (ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ) | ಬಿಟ್ಟು |ಎ.ಎಲ್.ಟಿ ಬಾಲಾಜಿ | ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ |- |೨೦೧೯ | ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ | ಅಬೀರ್‌ ಬಸು | ಎ.ಎಲ್.ಟಿ ಬಾಲಾಜಿ |ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable sortable" |- style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ವರ್ಗ ! ಕಾರ್ಯ ! ಫಲಿತಾಂಶ |- | ೨೦೧೪ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | GR8!ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕಪಲ್ (ವೀವರ್ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್) <small>(ವೃಶಿಕಾ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ)</small> | ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್ | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2014|title=IndianTelevisionAcademy.com|accessdate=20 July 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141107232303/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2014|archivedate=7 November 2014|df=dmy-all}}</ref> |- | ೨೦೧೪ | [[:en:Indian Telly Awards|ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಿಗಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ದಿಲ್‌ ದೋಸ್ತಿ ಡಾನ್ಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೫ | [[:enːWorld of Dance|ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಡಾನ್ಸ್]] | ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾನ್ಸ್ ೨೦೧೫, ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ <small>(ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ ಜೊತೆ)</small> | ದೇಸಿ ಹಾಪರ್ಸ್ | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Desi-Hoppers-win-the-WOD-championship-in-LA/articleshow/48512882.cms|title=Desi Hoppers win the WOD championship in LA – The Times of India|publisher=|accessdate=7 August 2015}}</ref> |- | ೨೦೧೬ |ಏಷ್ಯನ್‌ ವೀವರ್ಸ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಮೇಲ್‌ ಆಕ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್</small> | ಗರ್ಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಟಾಪ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೭ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ನೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | ಖತ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ |rowspan=2|[[:en:Zee Rishtey Awards|ಝೀ ರಿಶ್ತೆ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಆಂಕರ್ (ಜ್ಯೂರಿ) | ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ | ಸೋಶಿಯಲ್ ಸ್ವಾಗರ್ | ಇಂಡಿಯಾಸ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಡ್ರಾಮೆಬಾಸ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೮ | ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ | ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ | ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಲವ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ರನ್ | {{Nominated}} |- | ೨೦೧೯ | ಲೈಕ್ ಅವರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಯೂತ್‌ ಐಕಾನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಇಯರ್ |ಮೆಡಿಕಲೀ ಯುಅರ್ಸ್ | {{Won}}<ref>{{ cite web|url=https://www.afaqs.com/news/story/55379_First-edition-of-Likees-Digital-Influencer-Awards-concluded-industry-news|title=First edition of Likee's Digital Influencer Awards concluded - Afaqs!News Bureau|publisher=|accessdate= 2 July 2019}}</ref> |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] hb2ljp4i3wva0ofmv8sdgfq1sg4w1h7 0 123533 1372679 1368029 2026-05-04T04:14:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372679 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸೋನಾಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ | image = Sonali Bendre attends the 63rd Jio Filmfare Awards 2018 (20) (cropped).jpg | caption = ೬೩ ನೇ ಜಿಯೋ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1975|1|1|df=y}} | birth_place = ಮುಂಬೈ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other_names = | education = | alma_mater = ರಾಮ್ನಾರೈನ್ ರುಯಾ ಕಾಲೇಜು, ಮುಂಬೈ | occupation = ನಟಿ, ಮಾದರಿ, ಬರಹಗಾರ | years_active = ೧೯೯೪-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | home_town = | spouse = {{marriage|[[Goldie Behl]]|2002}} | children = | father = | family = | awards = }} '''ಸೋನಾಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ''' (ಜನನ ೧ ಜನವರಿ ೧೯೭೫)<ref>{{cite web |title=10 throwback photos of birthday girl Sonali Bendre that will make you drool over her beauty |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/article/10-throwback-photos-of-birthday-girl-sonali-bendre-that-will-make-you-drool-over-her-beauty/340007 |website=www.timesnownews.com |accessdate=3 January 2020 |language=en |date=1 January 2019}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ, ರೂಪದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅವರು [[ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ== ಬೇಂದ್ರೆ ಮುಂಬೈ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮುಂಬೈನ ರಾಮ್ನಾರೈನ್ ರುಯಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=Personal Agenda: Sonali Bendre |url=https://m.hindustantimes.com/brunch/personal-agenda-sonali-bendre/story-ovB7bberVpZefgJFTt6ybJ.html |website=Hindustan Times |accessdate=3 January 2020 |language=en |date=31 May 2012 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಕೆಗೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Goldie Bhel's Maha mantra |url=https://m.mid-day.com/articles/goldie-bhel-s-maha-mantra/84701 |website=mid-day |accessdate=3 January 2020 |language=en |date=9 June 2010 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಬೇಂದ್ರೆ ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಗೋಲ್ಡಿ ಬೆಹ್ಲ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಂದು ಅವರು ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರೂಪದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Bollywood star's candid cancer posts praised |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46423340 |accessdate=4 January 2020 |date=3 December 2018}}</ref> ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಿಂದ ಮರಳಿದರು. ರಾಮ್ ಕದಮ್ ಎಂಬ ರಾಜಕಾರಣಿ ೨೦೧೮ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುಳ್ಳು ವದಂತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದ ಕಾರಣ ಕದಮ್ ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ==ವೃತ್ತಿ== ===ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚೊಚ್ಚಲ (೧೯೯೪-೧೯೯೫)=== ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಬೇಂದ್ರೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಆಕೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೊಹೈಲ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಾಮ್ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |last1=Correspondent |first1=After Hrs |title=Did Govinda discover Sonali Bendre? Not really! |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-govinda-discover-sonali-bendre-not-really-2339363 |website=DNA India |accessdate=4 January 2020 |language=en |date=2 March 2017}}</ref> ಅವರ ೧೯ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಆಗ್.<ref>{{cite web |title=Sonali Bendre, Getting Her Hair Trimmed, Couldn't Stop Smiling. Watch Adorable Video |url=https://www.ndtv.com/entertainment/sonali-bendre-getting-her-hair-trimmed-couldnt-stop-smiling-watch-adorable-video-2017933 |website=NDTV.com |accessdate=4 January 2020}}</ref> ಅವರು ಲಕ್ಸ್ ಹೊಸ ಮುಖಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬರಿಗೆ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Sonali Bendre's sister-in-law Shrishti Arya updates about her health |url=https://zeenews.india.com/people/sonali-bendres-sister-in-law-shrishti-arya-updates-about-her-health-2129694.html |website=Zee News |accessdate=4 January 2020 |language=en |date=2 August 2018}}</ref><ref>{{cite web |last1=Azad |first1=Tasnim |title=5 best movies of Sonali Bendre |url=https://www.easterneye.biz/5-best-movies-of-sonali-bendre/ |website=EasternEye |accessdate=4 January 2020 |date=11 September 2018}}</ref> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಾರಾಜ್ ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ನ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Filmfare Awards Winners From 1953 to 2019 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |website=filmfare.com |accessdate=4 January 2020 |language=en}}</ref> ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಾ ಹಮ್ಮಾ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |title=Aishwarya, Karisma to Preity: 90s Bollywood actresses, then and now |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/aishwarya-karisma-to-preity-90s-bollywood-actresses-then-and-now |website=Latest Indian news, Top Breaking headlines, Today Headlines, Top Stories at Free Press Journal |accessdate=4 January 2020 |language=en}}</ref> ===ಟೆಲಿವಿಷನ್=== ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಬೇಂದ್ರೆ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾ ಮಾಸ್ತಿ ಕ್ಯಾ ಧೂಮ್ ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು....! ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಟರ್ & ಮಿಸೆಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಪ್ರತಿಭಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ೪, ಭಾರತದ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹುನರ್‌ಬಾಜ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡ್ರಾಮೆಬಾಜ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬, ೨೦೦೫ ರಂದು ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಫರಿದಾ ಜಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೫೦ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಟಿವಿ ಶೋ ಮಿಷನ್ ಸಪ್ನೆ, ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Sonali Bendre to be Narrator in TV Reality Show Mission Sapne |url=http://news.biharprabha.com/2014/02/sonali-bendre-to-be-narrator-in-tv-reality-show-mission-sapne/ |website=The Biharprabha News |accessdate=4 January 2020}}</ref> ಸ್ಟಾರ್ ಲೈಫ್ ಒಕೆ ಅವರ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ. ಅಜೀಬ್ ದಸ್ತಾನ್ ಹೈ ಯೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೋಭಾ ಸಚ್‌ದೇವ್ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Ajeeb Dastaan Hai Yeh on Life OK: Sonali Bendre's Dubut in Fiction Space - TellyMirror |url=http://www.tellymirror.com/tv/ajeeb-dastaan-hai-yeh-life-ok-sonali-bendre-dubut-fiction-space/ |website=web.archive.org |accessdate=4 January 2020 |date=17 September 2014 |archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917000745/http://www.tellymirror.com/tv/ajeeb-dastaan-hai-yeh-life-ok-sonali-bendre-dubut-fiction-space/ |url-status=deviated |archivedate=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140917000745/http://www.tellymirror.com/tv/ajeeb-dastaan-hai-yeh-life-ok-sonali-bendre-dubut-fiction-space/ }}</ref> ===ಇತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು=== ಇವರನ್ನು ಸ್ಟೈಲ್ ಐಕಾನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒರಿಫ್ಲೇಮ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪೋಷಕರ ಮೂರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬೇಂದ್ರೆ, ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಗುರುಕುಲ್: ಮೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್ಸ್ ವಿತ್ ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೧೭ ರಿಂದ ಸೋನಾಲಿ ಬುಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬುಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ಲಬ್ ಮೂಲಕ, ಬೇಂದ್ರೆ ಓದುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಹ ಲೇಖಕರನ್ನು ನಗರ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಾಫಿ== ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ವರ್ಷ !! ಚಲನಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | rowspan="2" | ೧೯೯೪ ||''ಆಗ್''|| ಪಾರುಲ್ ||[[ಹಿಂದಿ]]||ಹಿಂದಿ ಚೊಚ್ಚಲ<br>ಲಕ್ಸ್ ಹೊಸ ಮುಖಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- |''ನಾರಾಜ್''|| ಸೋನಲಿ || ಹಿಂದಿ || |- | rowspan="4" | ೧೯೯೫ ||''ದ ಡಾನ್''|| ಅನಿತಾ ಮಲಿಕ್ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಗಡ್ಡಾರ್''|| ಪ್ರಿಯ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಟಕ್ಕರ್''|| ಮೋಹಿನಿ || ಹಿಂದಿ ||<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2019/sonali-bendre-friendship-with-suniel-shetty-suffered-because-of-their-link-up-283905.html|title=FLASHBACK! When Sonali Bendre's Friendship With Suniel Shetty Suffered Because Of Their Link-up!|last=Maddy|date=2019-03-17|website=Filmibeat|language=en|access-date=2019-04-08}}</ref> |- |''ಬೊಂಬೈ''||ಸ್ವತಃ||[[ತಮಿಳು]]||ವಿಶೇಷ ನೋಟ "ಹಮ್ಮಾ ಹಮ್ಮ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ |- | rowspan="5" | ೧೯೯೬ ||''ರಕ್ಷಕ್''|| ಡಾ. ಪೂಜಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಬು ದೇಸಿ ಮೆಮ್''|| ಬಿಜುರಿಯಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ದಿಲ್ಜಲೆ''|| ರಾಧಿಕಾ || ಹಿಂದಿ ||<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonali-bendre-stars-in-her-first-commercial-since-cancer-diagnosis-watch-it-here/story-JuSOkAkPeh0d95wynlAO4L.html|title=Sonali Bendre stars in her first commercial since cancer diagnosis. Watch it here|last=|first=|date=2019-03-16|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2019-04-08}}</ref> |- |''ಅಪ್ನೆ ಡ್ಯಾಮ್ ಪರ್''||ಸ್ವಂತ|| ಹಿಂದಿ || "ಆರಾ ಹಿಲೆ ಚಪರಾ ಹಿಲೆ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- |''ಸಪೂತ್''|| ಕಾಜಲ್ || ಹಿಂದಿ || |- | rowspan="3" | ೧೯೯೭ ||''ಭಾಯಿ''|| ಮೀನು || ಹಿಂದಿ || |- |''ತಾರಾಜು''|| ಪೂಜಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಕಹಾರ್''|| ನೀಲಾಂ || ಹಿಂದಿ || |- | rowspan="6" | ೧೯೯೮ ||''ಕೀಮತ್ - ದೇ ಆರ್ ಬ್ಯಾಕ್''|| ಮಾನ್ಸಿ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಡುಬ್ಲಿಕೇಟ್''|| ಲಿಲ್ಲಿ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಹಮ್ಸೆ ಬಾದ್ಕರ್ ಕೌನ್''|| ಅನು || ಹಿಂದಿ || |- |''ಮೇಜರ್ ಸಾಬ್''|| ನಿಶಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಅಂಗರಾಯೆ''|| ರೋಮ ||ಹಿಂದಿ || |- |''ಜಖಾಮ್''|| ಸೋನಿಯಾ || ಹಿಂದಿ || |- | rowspan="5" | ೧೯೯೯ ||''ಸರ್ಫರೋಶ್''|| ಸೀಮಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಕಡಲಾರ್ ದಿನಂ''|| ರೋಜಾ || ತಮಿಳು|| ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ |- |''ಕಣ್ಣೋಡು ಕಾನ್ಬಥೆಲ್ಲಂ''|| ಕಲ್ಯಾಣಿ || ತಮಿಳು|| |- |''ಹಮ್ ಸಾಥ್ ಸಾಥ್ ಹೈ''|| ಪ್ರೀತಿ|| ಹಿಂದಿ || |- |''ದಹೇಕ್''|| ಸಬೀನಾ ಬಹಕ್ಷಿ / ನೀಲಿಮಾ ಭಕ್ಷಿ ||ಹಿಂದಿ|| |- | rowspan="5" | ೨೦೦೦ ||''ಚಲ್ ಮೇರೆ ಭಾಯ್''||ಪ್ರಿಯ || ಹಿಂದಿ ||ಕ್ಯಾಮಿಯೊ ನೋಟ |- |''ಹಮಾರ ದಿಲ್ ಆಪ್ಕೆ ಪಾಸ್ ಹೈ''|| ಖುಷಿ || ಹಿಂದಿ ||ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ |- |''ಧೈ ಅಕ್ಷರ್ ಪ್ರೇಮ್ ಕೆ''|| ನಿಶಾ || ಹಿಂದಿ ||ಕ್ಯಾಮಿಯೊ ನೋಟ |- |''ಜಿಸ್ ದೇಶ್ ಮೇ ಗಂಗಾ ರೆಹ್ತಾ ಹೈ''|| ಸ್ವಾಮಿ || ಹಿಂದಿ|| |- |''ಪ್ರೀತ್ಸೆ''|| ಕಿರಣ್ ||[[ಕನ್ನಡ]]|| ಕನ್ನಡ ಚೊಚ್ಚಲ |- | rowspan="5" | ೨೦೦೧ ||''ಮುರಾರಿ''|| ವಸುಂಧರಾ ||[[ತೆಲುಗು]]|| ತೆಲುಗು ಚೊಚ್ಚಲ |- |''ಲವ್ ಯು ಹಮೇಶ''|| ಶಿವಾಣಿ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಲವ್ ಕೆ ಲಿಯೆ ಕುಚ್ ಭಿ ಕರೇಗಾ''|| ಸಪ್ನ ಚೋಪ್ರಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಲಜ್ಜಾ''||ಸ್ವತಃ|| ಹಿಂದಿ||"ಮುಜೆ ಸಾಜನ್ ಕೆ ಘರ್ ಜಾನಾ ಹೈ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- |''ತೇರಾ ಮೇರಾ ಸಾತ್ ರಹೆನ''|| ಮಾಧುರಿ || ಹಿಂದಿ || |- | rowspan="3" | ೨೦೦೨ ||''ಇಂದ್ರ''|| ಪಲ್ಲವಿ || ತೆಲುಗು || |- |''ಖಡ್ಗಂ''|| ಸ್ವಾತಿ || ತೆಲುಗು || |- |''ಮನ್ಮಧುಡು''|| ಹರಿಕ || ತೆಲುಗು || |- | rowspan="5" | ೨೦೦೩||''ಅನಾಹತ್''|| ಕ್ವೀನ್ ಶೀಲಾವತಿ ||[[ಮರಾಠಿ]]|| |- |''ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ ನಹಿನ್ ಜಾಥಾ''|| ದಿಶಾ|| ಹಿಂದಿ || |- |''ಪಲ್ನಾಟಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯುಡು''|| ಶಿವ ನಾಗೇಶ್ವರಿ || ತೆಲುಗು || |- |''ಚೋರಿ ಚೋರಿ || ಪೂಜಾ || ಹಿಂದಿ || |- |''ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ''|| ಪ್ರಿಯ || ಹಿಂದಿ || ಕ್ಯಾಮಿಯೊ ನೋಟ |- | rowspan="2" | ೨೦೦೪ ||''ಶಂಕರ್ ದಾದ ಎಮ್ ಬಿ ಬಿ ಎಸ್''|| ಡಾ. ಸುನಿತಾ/ಚಿಟ್ಟಿ || ತೆಲುಗು || |- |''ಅಗಾ ಬಾಯಿ ಅರೆಚಾ!''||ಸ್ವಂತ|| ಮರಾಠಿ || "ಚಮ್ ಚಮ್ ಕರ್ತಾ ಹೈ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೩ ||''ಮುಂಬೈ ದೋಬಾರಾದಲ್ಲಿ ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್!''|| ಮಮ್ತಾಜ್ ಖಾನ್ || ಹಿಂದಿ ||ಕ್ಯಾಮಿಯೊ ನೋಟ |} ===ಟೆಲಿವಿಷನ್=== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಧಾರವಾಹಿ !! ಪಾತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೦೧-೨೦೦೨ || ಕ್ಯಾ ಮಾಸ್ತಿ ಕ್ಯಾ ಧೂಮ್|| ಅತಿಥೆಯ || |- |೨೦೦೮ || ಮಿಸ್ಟರ್ & ಮಿಸ್ಸೆಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್|| ಜಡ್ಜ್ || |- |೨೦೦೮-೨೦೦೯ ||''ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಾಲ್''||ಜಡ್ಜ್|| ಸೀಸನ್ ೪ |- |೨೦೦೯-೨೦೧೨ ||''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್''|| ಜಡ್ಜ್|| ಸೀಸನ್ ೧-೩ |- |೨೦೧೨ ||''ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹುನರ್‌ಬಾಜ್''|| ಜಡ್ಜ್|| |- |೨೦೧೪ ||''ಮಿಷನ್ ಸಪ್ನೆ''|| ನಿರೂಪಕ|| |- |೨೦೧೪-೨೦೧೫ ||''ಅಜೀಬ್ ದಸ್ತಾನ್ ಹೈ ಯೆ''||ಶೋಭಾ ಸಚ್‌ದೇವ್|| |- |೨೦೧೩-೨೦೧೬ ||''ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡ್ರಾಮೆಬಾಜ್''|| ಜಡ್ಜ್|| |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ |- ! ವರ್ಷ !! ಚಲನಚಿತ್ರ !! ಪ್ರಶಸ್ತಿ !! ವರ್ಗ !! ಫಲಿತಾಂಶ !! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | rowspan="4" | ೧೯೯೫ || — || ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ವರ್ಷದ ಅನ್ವೇಷಣೆ || {{won}} || <ref>{{cite web |title=Screen Award winners for the year 1994 are |url=http://screenindia.com/screenawards/award94.html |website=Screen |accessdate=8 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050217195053/http://screenindia.com/screenawards/award94.html |archivedate=17 February 2005}}</ref> |- |''ಆಗ್'' || [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] || ವರ್ಷದ ಲಕ್ಸ್ ಹೊಸ ಮುಖ || {{Won}} || |- |''ಆಗ್'' || ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ||ಹೆಚ್ಚು ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಸ್ತ್ರೀ || {{Won}} || |- |''ನಾರಾಜ್''||[[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] || ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ || {{Won}} || |- | ೧೯೯೮ ||''[[ಜಖಾಮ್]]'' || ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ || {{Nom}} ||<ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/Awards98/index.html|title=Results for the 4th Annual Planet-Bollywood Nisha Awards|access-date=26 April 2019|archive-date=15 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715184608/http://www.planetbollywood.com/Awards98/index.html|url-status=deviated|archivedate=15 ಜುಲೈ 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070715184608/http://www.planetbollywood.com/Awards98/index.html}}</ref> |- |rowspan="2"| ೨೦೦೦ ||''ಹಮಾರ ದಿಲ್ ಆಪ್ಕೆ ಪಾಸ್ ಹೈ'' || ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ || {{Nom}} || <ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/Awards00/results.html |title=People's Choice Awards |publisher=Planet-Bollywood |date= |accessdate=2011-12-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616201439/http://www.planetbollywood.com/Awards00/results.html |archivedate=2011-06-16 |df= }}</ref> |- |''ಸರ್ಫರೋಶ್'' ||[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ||[[IIFA Best Actress Award|ಉತ್ತಮ ನಟಿ]] || {{Nom}} || |- | rowspan="2" | ೨೦೦೧ ||''[[ಹಮಾರ ದಿಲ್ ಆಪ್ಕೆ ಪಾಸ್ ಹೇ]]'' || ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ || {{won}} || |- |''[[ಹಮಾರ ದಿಲ್ ಆಪ್ಕೆ ಪಾಸ್ ಹೇ]]'' || ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ||ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ || {{Nom}} || |- | ೨೦೦೨ ||''ಮುರಾರಿ'' || [[ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ||ಉತ್ತಮ ನಟಿ-ತೆಲುಗು || {{Nom}} || |- | ೨೦೦೪ ||''ಅನಾಹತ್'' || ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಮರಾಠಿ|| {{won}} || |- | ೨೦೧೧ ||''ಭಾರತದ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್'' ||ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೆಟಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಹಿತಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ||{{Won}} || |- | ೨೦೧೨ ||''ಭಾರತದ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್'' ||ಭಾರತೀಯ ಟೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಡ್ಜ್ ಸಮಿತಿ || {{Won}} || |- | ೨೦೧೫ ||''ಅಜೀಬ್ ದಸ್ತಾನ್ ಹೈ ಯೆ'' || ಭಾರತೀಯ ಟೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ದಂಪತಿಗಳು ||{{Nom}}|| |- | ೨೦೧೭ ||''ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಡ್ರಾಮೆಬಾಜ್'' ||ಝೀ ರಿಶ್ತೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಡ್ಜ್ || {{Won}} || |- | ೨೦೧೮ || — || ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು || ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಮ್ಮೆ ||{{Won}} || <ref>{{cite news |title=Sonali Bendre receives 'Pride of Maharashtra' award at a recently held award function |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-sonali-bendre-receives-pride-of-maharashtra-award-at-a-recently-held-award-function-2613823 |accessdate=8 January 2019 |work=Daily News and Analysis |date=11 May 2018 |language=en}}</ref> |- | ೨೦೧೯ || — || ವಸ್ತುವಿನ ಮಹಿಳೆ || ಐ ಆಮ್ ವುಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ||{{Won}} ||<ref>{{cite news |title=Sonali Bendre: 'My Mother Always Said That Unless You Are Independently Earning, Do Not Get Married!' |url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/sonali-bendre-my-mother-always-said-that-unless-you-are/article_cc60327c-6687-11e9-848a-5bace6494c14.html |accessdate=26 April 2019 |work=India West |date=24 April 2019 |language=en |archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426054520/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/sonali-bendre-my-mother-always-said-that-unless-you-are/article_cc60327c-6687-11e9-848a-5bace6494c14.html |url-status=deviated |archivedate=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190426054520/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/sonali-bendre-my-mother-always-said-that-unless-you-are/article_cc60327c-6687-11e9-848a-5bace6494c14.html }}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] edqn10tvf7qfdn1q6jui1ycybcdpn9w 0 126072 1372676 1367576 2026-05-04T02:16:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372676 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಸುರ್ಬಿ ಚಂದ್ನಾ|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1989|9|11}}<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/happy-birthday-surbhi-chandna-from-playing-a-cameo-in-taarak-mehta-to-a-lead-in-ishqbaaz-a-look-at-lesser-known-facts-about-her/photostory/71068999.cms|title=Happy Birthday Surbhi Chandna: From playing a cameo in Taarak Mehta to a lead in Ishqbaaz; a look at lesser-known facts about her|website=The Times of India}}</ref>|birth_place=[[ದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]|nationality=[[ಭಾರತೀಯ]]|occupation=ನಟಿ|yearsactive=೨೦೦೯-|known_for=ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'<br>ಸಂಜೀವ್ನಿ}} [[ಚಿತ್ರ:Surbhi Chandna at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|thumb|2018ರಲ್ಲಿ]] '''ಸುರ್ಬಿ ಚಂದ್ನಾ''' (ಜನನ ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೯) <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/ishqbaaz-actress-surbhi-chandna-s-beach-birthday-celebrations-will-leave-you-smiling-see-pics-1337447-2018-09-11|title=Ishqbaaz actress Surbhi Chandna's beach birthday celebrations will leave you smiling; see pics|last=|first=|date=|website=India Today|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ, ಇವರು ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದು ''ಕಬೂಲ್ ಹೆ'' ಧಾರವಾಃಇಯ ಹಯಾ ಪಾತ್ರದಿಂದ. ನಂತರ ಇವರು ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' ನಲ್ಲಿ ನಕುಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ ಅನಿಕಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಂಜೀವಿನಿ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಇಶಾನಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಚಂದ್ನಾ ಇವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೯ ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂಬೈನ ಅಥರ್ವಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ನಿಂದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಳು. == ವೃತ್ತಿ == ಚಂದ್ನಾ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಬಿ ಟಿವಿಯ ''[[ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಉಲ್ಟಾ ಚಶ್ಮಾ|ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ]]'' ಓಲ್ತಾ ಚಾಶ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವೀಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/surbhi-chandna-to-karan-patel-did-you-know-popular-actors-were-part-of-these-iconic-shows/photostory/69773734.cms|title=Surbhi Chandna to Karan Patel: Did you know popular actors were part of these iconic shows|website=The Times of India|language=en}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ''ಏಕ್ ನನದ್ ಕಿ ಖುಷಿಯೋನ್ ಕಿ ಚಾಬಿ… ಮೇರಿ ಭಾಭಿ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಸುಜಾನೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೪-೨೦೧೫ ಗೆ, ಚಂದ್ನಾ, ಜೀ ಟಿವಿಯ ''ಕಬೂಲ್ ಹೆ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಹಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/newbies-shehzad-shaikh-and-surbhi-chandna-join-qubool-hai-cast-parallel-leads-626|title=Newbies Shehzad Shaikh and Surbhi Chandna join Qubool Hai cast as parallel leads|last=Team|first=Tellychakkar|work=Tellychakkar.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಅವರು ''ಬಾಬಿ ಜಾಸೂಸ್'' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಮ್ನಾ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://forum.punjabijunktion.co.in/f241/surbhi-chandna-nidhi-jha-sony-tv-s-aahat-565589/|title=Surbhi Chandna and Nidhi Jha in Sony TV's Aahat|website=forum.punjabijunktion.co.in|language=en|access-date=9 June 2017|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216045813/http://forum.punjabijunktion.co.in/f241/surbhi-chandna-nidhi-jha-sony-tv-s-aahat-565589/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೬-೨೦೧೮ ಗೆ, ಚಂದ್ನಾ,ಅನಿಕಾತ್ರಿವೇದಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ನ ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಕುಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/from-qubool-hai-to-ishqbaaz-surbhi-chandnas-glamorous-transformation/photostory/60461147.cms|title=From Qubool Hai to Ishqbaaz: Surbhi Chandna's glamorous transformation {{!}} The Times of India|website=m.timesofindia.com|access-date=2017-12-04}}</ref> ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಏಷ್ಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಯನ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ದಿಲ್ ಬೋಲೆ ಒಬೆರಾಯ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್ ಅವರ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-turns-one-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-celebrate-view-pics/|title=Ishqbaaz turns one; Nakuul Mehta and Surbhi Chandna celebrate – view pics!|last=Banerjee|first=Urmimala|access-date=27 June 2017|language=en-US}}</ref> ೨೦೧೯-೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ ಇವರು, ಡಾ.ಇಶಾನಿ ಅರೋರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ''ಸಂಜೀವನಿ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/surbhi-chandna-and-namit-khanna-join-mohnish-bahl-and-gurdeep-kohli-for-sanjivanis-reboot/articleshow/69780722.cms|title=Surbhi Chandna and Namit Khanna join Mohnish Bahl and Gurdeep Kohli for Sanjivani's reboot|website=Mumbai Mirror|language=en}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ == ''ಬಿಜ್ ಏಷ್ಯಾ'' ೨೦೧೭ ರ ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ನಾ ೭ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.bizasialive.com/vivian-dsena-named-tv-personality-2017-sabras-radio-poll/|title=TV Personality 2017 List|work=BizAsia|language=en-GB}}</ref> ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ನಾ {{'}} ''ಬಿಜ್ ಏಷ್ಯಾದ'' ಸೆಕ್ಸಿಯೆಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ೮ ನೇ ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ, ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ''ಯಲ್ಲಿ ೧೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizasialive.com/tv-personality-2018-live-updates/|title=TV Personality List 2018|website=Biz Asia|language=en-GB}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ಟೆಲಿವಿಷನ್ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ತೋರಿಸು ! ಪಾತ್ರ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೦೯ | ''[[ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಉಲ್ಟಾ ಚಶ್ಮಾ|ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಓಲ್ತಾ ಚಾಶ್ಮಾ]]'' | ಸ್ವೀಟಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/fun-zone/did-you-know/did-you-know-about-surbhi-chandna-s-cameo-taarak-mehta-161014|title=Did you know about Surbhi Chandna’s cameo in Taarak Mehta?|last=Team|first=Tellychakkar|publisher=|access-date=4 December 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೩ | ''ಏಕ್ ನಾನಾಡ್ ಕಿ ಖುಷಿಯೋನ್ ಕಿ ಚಾಬಿ.'' ''.'' ''.'' ''ಮೇರಿ ಭಾಭಿ'' | ಸುಜೇನ್ | |- | ೨೦೧೪-೨೦೧೫ | ''ಕುಬೂಲ್ ಹೈ'' | ಹಯಾ ಖುರೇಷಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|title=Surbhi Jyoti's painting bond with Surbhi Chandna|date=11 September 2016|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220045904/http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೫ | ''ಆಹಾತ್'' | ಸಿಯಾ | |- | ೨೦೧೬-೨೦೧೮ | ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' | rowspan="2" | ಅನ್ನಿಕಾ ತ್ರಿವೇದಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|title=ISHQBAAZ actor Nakul Mehta hurted Surbhi Chandna!|date=25 September 2016|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050209/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover|title=Ishqbaaz's Anika aka Surbhi Chandna looks cute after her new makeover|website=www.pinkvilla.com|access-date=5 June 2017|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915220006/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover|url-status=deviated|archivedate=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915220006/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/exclusive-1-year-ishqbaaz-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-aka-shivaay-anika-get|title=EXCLUSIVE: 1 Year of Ishqbaaz: Nakuul Mehta-Surbhi Chandna aka Shivaay-Anika get into a heart-to-heart conversation like never before|website=www.pinkvilla.com|access-date=4 July 2017|archive-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323230625/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/exclusive-1-year-ishqbaaz-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-aka-shivaay-anika-get|url-status=dead}}</ref> |- | ೨೦೧೭ | ''ದಿಲ್ ಬೋಲೆ ಒಬೆರಾಯ್'' | <ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/surbhi-chandnas-television-shows-apart-from-sanjivani.html|title=Surbhi Chandna's television shows apart from 'Sanjivani' that are a must-watch|last=|first=|date=|website=Republic World|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-02-12}}</ref> |- | ೨೦೧೯-೨೦೨೦ | ''ಸಂಜೀವನಿ'' | ಡಾ. ಇಶಾನಿ ಅರೋರಾ | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanjivani-2-surbhi-chandna-namit-khannas-show-to-premiere-in-august/articleshow/70383275.cms|title=Sanjivani 2: Surbhi Chandna, Namit Khanna's show to premiere in August|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/sanjivani-actor-surbhi-chandna-dr-ishani-5898512/|title=Sanjivani actor Surbhi Chandna: My mother is really excited to see me play a doctor|date=2019-08-12|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-08-12}}</ref> |} === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೧೪ | ''ಬಾಬಿ ಜಾಸೂಸ್'' | ಆಮ್ನಾ ಖಾನ್ / ಅದಿತಿ | ಸಮರ್ ಶೇಖ್ | <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|title=Surbhi Chandna ditched Bollywood for small screen|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050604/http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|url-status=dead}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 7fwnsbncqr1q2rrd6lrt4c1oiccxueb 0 126195 1372666 1365280 2026-05-03T18:35:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372666 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶ್ರದ್ಧಾ ಆರ್ಯ | image = [[File:Shraddha Arya.png|thumb|ಶ್ರದ್ಧಾ ಆರ್ಯ]] | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1987|08|17}}<ref name="fb">{{cite web|title=About Shraddha Arya|url=https://www.facebook.com/ShraddhaAryaOfficialFP/about/?entry_point=page_nav_about_item&tab=page_info|website=Facebook|accessdate=21 August 2016}}</ref><ref>{{cite web | title = Wedding Bells! Tumhari Paakhi actress Shraddha Arya all set to get hitched | last = Mulla | first = Zainab | work = India.com | date = 16 July 2016 | accessdate = 2016-08-21 | url = http://www.india.com/showbiz/wedding-bells-tumhari-paakhi-actress-shraddha-arya-all-set-to-get-hitched-1336581/}}</ref> | birth_place = [[ನವದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="fb"/> | height = | occupation = ನಟಿ, ಮೋಡೆಲ್ | education = ಎಮ್.ಎ | yearsactive = ೨೦೦೪-ಪ್ರಸ್ತುತ | website = }} '''ಶ್ರದ್ಧಾ ಆರ್ಯ''' (ಜನನ: ೧೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೭)ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ನಟಿ. ಇವರು ''ಮೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತೇರೆ ಅಂಗನ್ ಕಿ''<ref>{{cite news |title=Shraddha Arya is happy being single |url=https://www.hindustantimes.com/tv/shraddha-arya-is-happy-being-single/story-RN9OBHbE5ao7BrsmRAUhMK.html |accessdate=25 March 2020 |work=Hindustan Times |date=8 June 2018 |language=en}}</ref>, ''ತುಮ್ಹಾರಿ ಪಾಖಿ'' ಮತ್ತು ''ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್'' ನಂತಹ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪಾಠ್ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ನಿಶಬ್ದ್ ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಟಿವಿಎಸ್ ಸ್ಕೂಟಿ, ಪಿಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸಸ್ ನಂತಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೭ ರಿಂದ ಇವರು ಝೀ ಟಿವಿಯ ''ಕುಂಡಲಿ ಭಾಗ್ಯ'' ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಪ್ರೀತಾ ಅರೋರಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಆರ್ಯ ಇವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭, ೧೯೮೭ ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ನವದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ನಂತರ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗ್ಲ್ಯಾಮ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದರು. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== ===ಸಿನಿಮಾಗಳು=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ವರ್ಷ ! ಸಿನಿಮಾ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- ||೨೦೦೬ || ''ಕಲ್ವಾನಿನ್ ಕಾದಲಿ'' || ಟೀನಾ || [[ತಮಿಳು]] | |- | rowspan="2"|೨೦೦೭ || ''ನಿಶಬ್ದ್'' || ರಿತು || [[ಹಿಂದಿ]] | |- | ''ಗೊಡವ'' || ಅಂಜಲಿ|| [[ತೆಲುಗು]] | |- | rowspan="5" |೨೦೧೦ || ''ಪಾಠ್ ಶಾಲಾ'' || ನತಾಶಾ ಸಿಂಗ್ ||[[ಹಿಂದಿ]] | |- | ''ಕೋತಿ ಮುಖ'' || ಲಾವಣ್ಯ||ತೆಲುಗು | |- | ''ರೋಮಿಯೋ'' || || ತೆಲುಗು | |- | rowspan="2" |''ವಂದೇ ಮಾತರಂ'' || ||ತಮಿಳು | |- | ||[[ಮಲಯಾಳಂ]] | |- | rowspan="2"|೨೦೧೧ || ''ಡಬಲ್ ಡೆಕ್ಕರ್'' || ಪಾರ್ವತಿ || [[ಕನ್ನಡ]] | |- | ''[[ಮದುವೆ ಮನೆ]]'' || ಸುಮ || ಕನ್ನಡ | |- | ೨೦೧೮ || ''ಬಂಜಾರ'' || || [[ಪಂಜಾಬಿ]] |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/banjara-the-truck-driver-trailer-a-love-story-traveling-across-time/articleshow/66441653.cms|title=‘Banjara - The Truck Driver’ trailer: A love story traveling across time - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-30}}</ref> |} ===ದೂರದರ್ಶನ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರದರ್ಶನ ! ಪಾತ್ರ ! ಚಾನೆಲ್ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೦೪ | ''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿನಿಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಕಿ ಖೋಜ್'' | ಸ್ವರ್ಧಿ | ಝೀ ಟಿವಿ | |- | ೨೦೦೮ | ''ಶ್....ಫಿರ್ ಕೋಯಿ ಹೆ'' | ಸಂಜನಾ |ಸ್ಟಾರ್ ವನ್ | |- | ೨೦೧೧-೨೦೧೨ | ''ಮೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತೇರೆ ಆಂಗನ್ ಕೀ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ/ಕಾಂಚಿ ಕಶ್ಯಪ್ | rowspan="4" |ಲೈಫ್ ಓಕೆ | |- | ೨೦೧೩-೨೦೧೪ | ''ತುಮ್ಹಾರಿ ಪಾಖಿ'' | ಪಾಖಿ ಶೆಕ್ಹಾವತ್ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shraddha-Arya-teams-up-with-Shashi-Sumeet-Mittal-yet-again/articleshow/20461440.cms|title=Shraddha Arya teams up with Shashi-Sumeet Mittal yet again - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-30}}</ref> |- | ೨೦೧೫-೨೦೧೬ | ''[[:en:Dream Girl (TV series)|ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್]]'' | ಅಯೇಷಾ ರಾಯ್/ಆರ್ತಿ ರಾಯ್ | |- | ೨೦೧೬ | ''ಮಜಾಕ್ ಮಜಾಕ್ ಮೆ'' |ನಿರೂಪಕಿ | |- | ೨೦೧೭ | ''ಕಸಮ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕೀ'' | ಸ್ವಾತಿ ಬೋರಾ | ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ | |- | ೨೦೧೭-ಪ್ರಸ್ತುತ |''ಕುಂಡಲಿ ಭಾಗ್ಯ'' | rowspan="2" |ಡಾ.ಪ್ರೀತಾ ಅರೋರಾ<ref>{{cite news |title=Kundali Bhagya: Times when Shraddha Arya and Dheeraj Dhoopar's show made the audience cringe |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kundali-bhagya-times-when-shraddha-arya-and-dheeraj-dhoopars-show-made-the-audience-cringe/photostory/74304334.cms |accessdate=25 March 2020 |work=The Times of India |date=26 February 2020 |language=en}}</ref> | rowspan="2" |ಝೀ ಟಿವಿ | |- | ೨೦೧೭-೨೦೧೮ | ''ಕುಮ್ ಕುಮ್ ಭಾಗ್ಯ'' | |- | ೨೦೧೯ | ''[[:en:Nach Baliye#Season 9|ನಚ್ ಬಲಿಯೆ 9]]''<ref>{{cite news |last1=DelhiJuly 16 |first1=India Today Web Desk New |last2=July 18 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Nach Baliye 9: Shraddha Arya to opt out of the show for this reason? |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/nach-baliye-9-shraddha-arya-to-opt-out-of-the-show-for-this-reason-1569907-2019-07-16 |accessdate=25 March 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> | ಸ್ಪರ್ಧಿ | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/shraddha-arya-injured-on-the-sets-of-nach-baliye-9/21550195|title=Shraddha Arya injured on the sets of Nach Baliye 9|date=2019-08-16|website=mid-day|language=en|access-date=2019-08-30|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830021459/https://www.mid-day.com/articles/shraddha-arya-injured-on-the-sets-of-nach-baliye-9/21550195|url-status=dead}}</ref> |} ===ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವೀಡಿಯೋಗಳು=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ವರ್ಷ !! ಹಾಡು !! ಗಾಯಕರು |- | ೨೦೦೬ | ''ಜೀನಾ'' | ದೆಬೊಜಿತ್ ಸಾಹಾ |- | ೨೦೧೧ | ''ಸೋನಿಯೆ ಹಿರಿಯೆ'' | rowspan=2|ಶಾಹೆಲ್ ಓಸ್ವಲ್ |- | ೨೦೧೭ | ''ಮೇರಿ ಜಾಣ್'' |- | ೨೦೧೯ | ''ಪಿ.ಕೆ'' | ಗುರ್ನಮ್ ಬುಲ್ಹರ್ |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] n6vpb0mw7b83m33tm97l8hzccfgdjpz 0 130323 1372680 1368047 2026-05-04T04:17:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372680 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ|image=Sonchiriya poster.jpg|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|director=ಅಭಿಶೇಕ್ ಚೌಬೆ|producer=ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಾಲಾ|writer=ಅಭಿಶೇಕ್ ಚೌಬೆ<br>ಸುದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ|starring=ಸುಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್<br>ಭೂಮಿ ಪೇಡ್ನೇಕರ್<br>ಮನೋಜ್ ಬಾಜಪೇಯಿ<br>ರಣ್‍ವೀರ್ ಶೋರಿ<br>ಆಷುತೋಶ್ ರಾಣಾ|music=ವಿಶಾಲ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್|cinematography=ಅನುಜ್ ರಾಕೇಶ್ ಧವನ್|editing=ಮೇಘನಾ ಸೇನ್|studio=ಆರ್‌ಎಸ್‍ವಿಪಿ ಮೂವೀಸ್|distributor=ಆರ್‌ಎಸ್‍ವಿಪಿ ಮೂವೀಸ್|released={{Film date|df=yes|2019|03|01|ref1=<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sushant-singh-rajput-bhumi-pednekars-sonchiriya-pushed-to-1-march-will-now-clash-with-lukka-chuppi-5940801.html|title=Lt.Sushant Singh Rajput, Bhumi Pednekar's Sonchiriya pushed to 1 March, will now clash with Lukka Chuppi|website=Firstpost|date=22 January 2019}}</ref><ref>{{cite tweet|user=taran_adarsh| author=Taran Adarsh|date=22 January 2019|number=1087632501806292992?s=19|title =#SonChiriya gets a new release date: 1 March 2019.. Stars Sushant Singh Rajput, Bhumi Pednekar, Manoj Bajpayee, Ranvir Shorey and Ashutosh Rana... Directed by Abhishek Chaubey... Produced by Ronnie Screwvala. https://t.co/iabUjMsNTm}}</ref>}}|country=ಭಾರತ|runtime=143 ನಿಮಿಷಗಳು<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/sonchiriya-2019|title=SONCHIRIYA (2019){{!}} British Board of Film Classification|date=19 February 2019|website=bbfc.co.uk|access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-date=16 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616084954/https://www.bbfc.co.uk/releases/sonchiriya-2019|url-status=dead}}</ref>|language=ಹಿಂದಿ<br>ಬುಂದೇಲಿ}}'''''ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ''''' (ಅನುವಾದ: ಚಿನ್ನದ ಹಕ್ಕಿ) ೨೦೧೯ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಸಾಹಸಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/director-abhishek-chaubey-sonchiriya-is-an-action-film-with-a-difference-2050941.html|title=Director Abhishek Chaubey: Sonchiriya is an Action Film with a Difference|publisher=[[CNN-News18]]|quote=Primarily action films are plot-heavy and the plot is usually centred around an object which the characters of the film are trying to get at. This film is also a plot-heavy action film, but it is more about the soul of a man.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/son-chiriya-first-poster-sushant-singh-rajput-bhumi-pednekar-take-us-to-chambal-see-pic/story-vT8YrPJK0WOe1ykXsieDLL.html|title=Son Chiriya first poster: Sushant Singh Rajput, Bhumi Pednekar take us to Chambal, see pic|date=7 December 2018|publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/localities-of-chambal-gathered-on-the-sets-of-sonchiriya-after-this-scene/20418192|title=Localities of Chambal gathered on the sets of Sonchiriya after this scene!|date=16 February 2019|publisher=[[Mid Day]]|access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219015625/https://www.mid-day.com/articles/localities-of-chambal-gathered-on-the-sets-of-sonchiriya-after-this-scene/20418192|url-status=dead}}</ref> ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೌಬೆ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಸಹಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸುಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್]], ಭೂಮಿ ಪೇಡ್ನೇಕರ್, ಮನೋಜ್ ಬಾಜಪೇಯಿ, ರಣ್‍ವೀರ್ ಶೋರಿ, ಆಷುತೋಶ್ ರಾಣಾ ಮುಂತಾದವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಂಬಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-son-chiriya-check-out-bhumi-pednekar-s-menacing-avatar-in-abhishek-chaubey-s-dacoit-drama-2600919|title='Son Chiriya': Check out Bhumi Pednekar's menacing avatar in Abhishek Chaubey's dacoit drama - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=4 April 2018|access-date=4 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/son-chiriya-bhumi-pednekar-is-badass-dacoit-in-first-look-from-sushant-singh-rajput-starrer-1707487.html|title=Bhumi Pednekar is Badass Dacoit in First Look of Son Chiriya|access-date=4 April 2018}}</ref> ಚಿತ್ರವನ್ನು ೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದರ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಬುಂದೇಲಿ]] ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯು ಚಂಬಲ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯ ಕಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿದ್ದ ಡಕಾಯಿತರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಾಘಿಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ಟನ್ನುಗಟ್ಟಲೆ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ನಗದು ಇರುವ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ವಧುವಿಗೆ ಅವಳ ತಂದೆಯು ನೀಡುವನು ಹಾಗಾಗಿ ಡಕಾಯಿತ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ (ಮನೋಜ್ ಬಾಜಪೇಯಿ) ಉರುಫ್ 'ದದ್ದಾ' ಲೂಟಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಲಚ್ಛು ಬಾಘಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಲೂಟಿಯ ವೇಳೆ ವೀರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಗುಜ್ಜರ್ (ಆಷುತೋಶ್ ರಾಣಾ) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು (ಎಸ್‍ಟಿಎಫ಼್) ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ದದ್ದಾ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೀಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಖನಾ (ಸುಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್) ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ಶರಣಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾಘಿಯ ಧರ್ಮವಾದ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ಠಾಕುರ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ ಇಂದುಮತಿ ತೋಮರ್ (ಭೂಮಿ ಪೇಡ್ನೇಕರ್) ಜೊತೆಗೆ ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ ಉರುಫ್ 'ಲಲ್ಲಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ಮೇಲೆ ಇಂದುಮತಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಇಂದುಮತಿ ಅವನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಓಡಿಬಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಇಂದುಮತಿಯ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವು ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾಳನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಾಘಿಗಳನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಘಿಗಳು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಇಂದುಮತಿಯ ಕುಟುಂಬವು ಆಗಮಿಸಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಖುಶಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಿಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನಾದರೂ, ಲಖ್ನಾ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಗಲಿಬಿಲಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದುಮತಿಯ ಸ್ವಂತ ಮಗನು ವಕೀಲ್‍ನ ಸೋದರನ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಲಖ್ನಾ ಮತ್ತು ತಂಡ, ಜೊತೆಗೆ ಇಂದುಮತಿ ಮತ್ತು ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಸಾಯಿಸುವ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮಾಡಿದ್ದ ಕುತಂತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ಲಚ್ಛುನ ತಂದೆಯನ್ನು ಇನ್‍ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಗುಜ್ಜರ್‌ನಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಮನೆಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಜ್ಜರ್ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಲಚ್ಛು ಬಾಘಿಗಳನ್ನು ಆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುವುದಾಗಿ ಮಾತುಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಗ ಪೋಲಿಸರು ಎಲ್ಲ ಭಾಘಿಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೆ ಕೊಂದು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆಯುವ ಯೋಜನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾರಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಲಖ್ನಾ ಇಂದುಮತಿಗೆ ಒಂದು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಮುಗ್ಧ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಬಾಘಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಂಪು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಪದ ಬಗೆಗಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಅವರು ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾಳನ್ನು ('ಸಂರಕ್ಷಕ ಬಾಲಕಿ'ಗೆ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಾಘಿಗಳು ಡಕಾಯಿತೆ ಫುಲಿಯಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಢೋಲ್‍ಪುರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಲಖ್ನಾನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. "ಶಾಪವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಈ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಸಾವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಇದು ಪರಿತಪಿಸುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ, ಈ ಹುಡುಗಿಯು "ನಮ್ಮ ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ, ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಕಿ"" ಎಂದು ವಕೀಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಂದುಮತಿಯ ಮಗನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೇಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಲಖ್ನಾ ಎದುರು ಬಂದು ಅವನ ಅಜ್ಜನು ರಕ್ತಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವನ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದು ಅಜ್ಜನಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಲಖ್ನಾ ಮತ್ತು ಇಂದುಮತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಗುಜ್ಜರ್‌ನಿಂದ ಬೆನ್ನಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಲಖ್ನಾ ಮರದ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದವನು ಶರಣಾಗಲು ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವು ಮುಗಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶಾಪದ ಕಾರಣ, ಗುಜ್ಜರ್ ಲಖ್ನಾನನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ್‍ನನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಶವವನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಲಖ್ನಾನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಗುಜ್ಜರ್‌ನನ್ನು ಅವನ ಒಬ್ಬ ಠಾಕುರ್ ಪೋಲಿಸ್ ಪೇದೆಯು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುಜ್ಜರ್ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮೇಲೆ (ಜಿಪ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗಿರುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪೋಲಿಸ್ ಪೇದೆ) ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == {{Div col}} * ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೋಜ್ ಬಾಜಪೇಯಿ * ಲಖನ್ "ಲಖ್ನಾ" ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್ * ಇಂದುಮತಿ ತೋಮರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಪೇಡ್ನೇಕರ್ * ವಕೀಲ್ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಣ್‍ವೀರ್ ಶೋರಿ * ಬಲ್‍ಖಂಡಿಯಾ ಸಿಂಗ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಷುತೋಶ್ ರಾಣಾ * ಇನ್‍ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಫ಼ೋರ್ಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ * ಸೋನ್‍ಚಿಡಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಖುಶಿಯಾ * ವೀರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವುಲ್ಫ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್ * ಲಚ್ಛು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಸ್ಪಾಲ್ ಶರ್ಮಾ * ಖಲೀಫ಼ಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಗನ್ ದೇವ್ ರಿಯಾರ್ * ನಟ್ಠಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ನರೇಶ್ ದಿವಾಕರ್ * ಭೂರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಬಲ್‍ರಾಜ್ * ಶೀತಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಕೇಶ್ ಗೌರ್ * ಕೋಕ್ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರೀಶ್ ಖನ್ನಾ * ಬದಲು ಸೋಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ್ ದುಬೆ * ಬಾಲಕ್ ರಾಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯು ಅರುಣ್ * ಫುಲಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾ ಮಂಡಲ್ * ವೀರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ರಂಜನ್ {{Div col end}} == ತಯಾರಿಕೆ == ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಚಂಬಲ್‍ನಲ್ಲಿ ೧೯ ಜನೆವರಿ ೨೦೧೮ರಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/sushant-singh-rajput-begins-shooting-for-son-chiraiya|title=टायलेट एक प्रेम कथा के बाद चंबल पहुंची अक्षय की ऑनस्क्रीन पत्नी, अब 'धोनी' संग पारी शुरू- Amarujala|work=Amar Ujala|access-date=2018-10-28|language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://moviealles.com/movies/sonchiriya-movie-wiki-news-cast-crew-release-date/|title=Principal Shoot of Sonchiriya Begins - Movie Alles|last=|first=|date=2018-08-01|work=Movie Alles|access-date=2018-10-28|language=en-US|archive-date=2018-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028190312/https://moviealles.com/movies/sonchiriya-movie-wiki-news-cast-crew-release-date/|url-status=dead}}</ref> ೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ರಂದು ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sushant-singh-rajput-bhumi-pednekar-wrap-up-shoot-for-abhishek-chaubeys-son-chiriya-4414019.html|title=Sushant Singh Rajput, Bhumi Pednekar wrap up shoot for Abhishek Chaubey's Son Chiriya- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=2018-10-28|language=en-US}}</ref> == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ == ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ವಿಶಾಲ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (ಇದಕ್ಕೆ ಅಶೋಕ್ ಮಿಜ಼ಾಜ್ ಬದ್ರ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ) ಉಳಿದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ವರುಣ್ ಗ್ರೋವರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Tracklist|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|length4=3:48|extra7=ಮಾಮೆ ಖಾನ್|note7=ರೀಮಿಕ್ಸ್|title7=ಬಾಘಿ ರೇ|length6=4:59|extra6=ರೇಖಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್|note6=ಪುನರಾವೃತ್ತಿ|title6=ಸೋನ್‍ಚಿಡೈಯಾ|length5=4:01|extra5=ಸುಖ್‍ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್|title5=ಸ್ಞಾಪ್ ಖಾವೇಗಾ|extra4=ಸುಖ್‍ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ರೇಖಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್|total_length=30:17|title4=ನೆಯ್ನಾ ನಾ ಮಾರ್|length3=3:41|extra3=ಅರಿಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|title3=ರುವ್ಞಾ ರುವ್ಞಾ|length2=5:08|extra2=ರೇಖಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್|title2=ಸೋನ್‍ಚಿಡೈಯಾ|length1=4:42|extra1=ಮಾಮೆ ಖಾನ್|title1=ಬಾಘಿ ರೇ|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|length7=3:58}} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಸಿಬಿಎಫ಼್‌ಸಿ ಬಹುತೇಕ ಬೈಗುಳಗಳು ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/exclusive-unlike-udta-punjab-abhishek-chaubey-smooth-ride-sonchiriya-cbfc-retains-abuses/|title=EXCLUSIVE: Unlike Udta Punjab, Abhishek Chaubey has a smooth ride with Sonchiriya as CBFC retains most of the abuses - Bollywood Hungama|date=2019-02-27|website=Bollywood Hungama|language=en|access-date=2019-02-27}}</ref> ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಅನಧಿಕೃತ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಮುಖ್ಯ ನಟರಾದ ಸುಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ್‍ಪೂತ್‍ರನ್ನು ನಿರಾಶಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/itsSSR/status/1102123390712844288?s=20|title=Dear ALL, PLease Read This. Yours sincerely, Sushant Singh Rajput pic.twitter.com/H6nX2mwcmg|last=Rajput|first=Sushant Singh|date=2019-03-03|website=@itsSSR|language=en|access-date=2019-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-sushant-singh-rajput-s-sonchiriya-dubbed-without-permission-actor-says-he-ll-escalate-matter-2725999|title=Sushant Singh Rajput's 'Sonchiriya' dubbed 'without permission', actor says he'll escalate matter|date=3 March 2019|website=Daily News and Analysis|access-date=19 June 2020}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು == ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ವಿಮರ್ಶಕರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೌಬೆ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ದಿವ್ಯಾ ಗಂಭೀರ್, ನಿಧಿ ಗಂಭೀರ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ - ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೌಬೇ, ಸುದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಸುದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಭಾಷಣೆ - ಸುದೀಪ್ ಶರ್ಮಾ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಅನುಜ್ ರಾಕೇಶ್ ಧವನ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ವಿಮರ್ಶಕರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಭೂಮಿ ಪೇಡ್ನೇಕರ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ರಣ್‍ವೀರ್ ಶೋರಿ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ - ರೀಟಾ ಘೋಷ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸ - ಕುನಾಲ್ ಶರ್ಮಾ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ - ಆ್ಯಂಟೊನ್ ಮೂನ್, ಸುನೀಲ್ ರಾಡ್ರಿಗೇಜ಼್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|id=tt8108200}} * {{Mojo title|id=sonchiriya}} * [https://www.zee5.com/movies/details/sonchiriya/0-0-43160 Sonchiriya] on [[Zee5]] * [http://www.bollywoodhungama.com/movie/sonchiriya/ Sonchiriya] on [[Bollywood Hungama]] * {{Rotten Tomatoes|https://www.rottentomatoes.com/m/sonchiriya}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] q947jsisok4xsigbp8nk3deamwkvglp 0 143232 1372673 1367377 2026-05-04T01:16:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372673 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಸುಜಾತ | image = | imagesize = | caption = | pseudonym = ಸುಜಾತ | birth_name = ಎಸ್. ರಂಗರಾಜನ್ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1935|05|03}} | birth_place = [[ಶ್ರೀರಂಗಂ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2008|02|27|1935|05|03}} | death_place = [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಲೇಖಕ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೧೯೩೫-೨೦೦೮ | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = ಸುಜಾತ | partner = | children = ರಂಗಪ್ರಸಾದ್, ಕೇಶವಪ್ರಸಾದ್ | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | portaldisp = | alma_mater = ಮದ್ರಾಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ }} '''ಸುಜಾತ''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತರಾದ '''''ಎಸ್. ರಂಗರಾಜನ್''''', ಒರ್ವ [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕ. ಅವರು ಮೇ ೩, ೧೯೩೫ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ೨೫೦ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನದ ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಹತ್ತು ರಂಗ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕವನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಆನಂದ ವಿಕಟನ್, ಕುಮುದಮ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕಿಯಂತಹ ತಮಿಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಯಿಕ ಅಂಕಣಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ವ್ಯಾಪಕ ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕುಮುದಂನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅಂತೆಯೇ ಹಲವಾರು ತಮಿಳು [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ]] ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸುಜಾತ ರವರು ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು; ಅವರು [[ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್| ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಇಎಲ್)]] ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Electronic_voting_in_India| ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್) ಮತ ಯಂತ್ರ(ಇವಿಎಮ್)]] ದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕರಾಗಿ ಅವರು [[:en:Balakumaran| ಬಾಲಕುಮಾರನ್]], [[:en:Madhan (writer)| ಮದನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಸುಜಾತ ರವರು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್-ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಅವರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಓದಿದ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸರಳವಾದ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಬರವಣಿಗೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ/ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾತನಾಡುವ ರೀತಿ, ನಡವಳಿಕೆ, ಮನಸ್ಥಿತಿ ಅವರನ್ನು ಬಹು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಅವರ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ| ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅವು ದಿನಮಣಿ ಕದಿರ್ ಮತ್ತು ಯೆನ್, ಯೆದರ್ಕು, ಜೂನಿಯರ್ ವಿಕಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಚಿಪ್ ಬರವಣಿಗೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಬರಹಗಳು ಆನಂದ ವಿಕಟನ್, ಕುಮುದಮ್, ಕುಂಗುಮಮ್, ಕಲ್ಕಿ ಮತ್ತು ಧೀನಮಣಿ ಕದಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ತಮಿಳು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ/ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖಕರಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಕ್ರಮ್, ತಿರುಡಾ ತಿರುಡಾ, ಬಾಯ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು/ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಿಯಾ, ಗಾಯತ್ರಿ, ಕರೈಯೆಲ್ಲಂ ಸೇನ್ಬಗಪೂ ಮತ್ತು ಆನಂದ ತಾಂಡವಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ರಾದುಮ್-ಪೆಟ್ರಾದುಮ್ನಂತಹ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಅಪರೂಪದ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ಸುಜಾತ ರಂಗರಾಜನ್ ಅವರು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] [[:en:Triplicane| ಟ್ರಿಪ್ಲಿಕೇನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ತಂದೆಯ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜಿಯ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ [[ಶ್ರೀರಂಗಂ| ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ]] ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಸುಜಾತ ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಂನ ಬಾಲಕರ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ [[:en:St._Joseph%27s_College,_Tiruchirappalli| ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೫೪ ಬ್ಯಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು (೧೯೫೨-೫೪). ನಂತರ ಅವರು [[:en:Madras_Institute_of_Technology|ಮದ್ರಾಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಿಂದ]] ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್_ಕಲಾಂ| ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು (ನಂತರ ಅವರು [[ಭಾರತದ_ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ| ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದರು]]). ಜನಪ್ರಿಯ ತಮಿಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ(ಪತ್ರಿಕೆ)ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಂದ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ===ಆರಂಭಿಕ ಬರಹಗಳು=== ''ಶ್ರೀರಂಗತು ದೇವತಾಯಿಗಳು'' (ಶ್ರೀರಂಗದ ದೇವತೆಗಳು) ೧೯೪೦ ಮತ್ತು ೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆನಂದ ವಿಕಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ಶಿವಾಜಿಯು, ಸುಜಾತರವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಆಗಿದ್ದ ಆ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅವರ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಕುಮುದಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ(ಮ್ಯಾಗಜಿನ್) ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವರ ''ಕೊಲೈಯುತಿರ್ ಕಲಾಂ'' ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಭೂತ-ವಿಷಯದ ಕಾದಂಬರಿ. ===ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ=== ಅವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಭಾರತದ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುವ ಸುಜಾತರವರು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತೆಯೇ ಅವರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತಯಂತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/feb/28sujatha.htm|title=Tamil writer Sujatha is dead|website=www.rediff.com}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ದಿನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಸುಧಾರಿತ ಪದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್, ಫೈಲ್, ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪದಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ತಮಿಳು ಪದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್/ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://tamilnation.co/digital/zha.htm|title=Tamil Nation & Beyond - தமிழ் தேசியம்: ஓரு வளர்கின்ற ஒன்றிணையம்|access-date=2024-02-24|archive-date=2013-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822133131/http://tamilnation.co/digital/zha.htm|url-status=dead}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == * ಎನ್ ಇನಿಯ ಆಯಂತಿರ * ಮೀಂದುಂ ಜೀನೋ * ಕೊಲೈಯುತಿರ್ ಕಲಾಂ * ಅದಳಿನಾಳ ಕಾದಲ್ ಸೇವೀರ್ * ಸೊರ್ಗ ತೀವು * ಕರಿಯೆಲ್ಲಂ ಶೆಂಬಗಾಪೂ * ನೀರಮಾತ್ರ ವನವಿಲ್ * ಕೊಲೈ ಅರಂಗಂ * ನಿಲ್, ಕವಾನಿ, ಠಕ್ಕು (೧೯೭೦) * ಓರೆ ಒರು ತ್ರೋಗಮ್ (೧೯೮೩) * ವಿರುಂಬಿ ಸೊನ್ನ ಪೊಯ್ಗಲ್ (೧೯೮೭) * ಇಳಮೈಯಿಲ್ ಕೋಲ್ (೧೯೮೭) * ಐಂಥವತು ಅಥಿಯಾಯಂ (೨೦೦೦) * ಮೀಂದುಂ ಒರು ಕುಟ್ರಂ * ತೂಂಡಿಲ್ ಕಥೈಗಲ್ * ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರಾಮಮ್ * ಒರು ನಡುಪ್ಪಗಲ್ ಮರಣಂ * ಮೇಲುಮ್ ಒರು ಕುಟ್ರಂ * ತಂಗ ಮುಡಿಚು * ರೈಲ್ ಪುನ್ನಗೈ * ಶಿವಣ್ಣ ಕೈಕಲ್ * ಮನೈವಿ ಕಿಡೈತಾಳ್ * ಪಿರಿವೊಂ ಸಂಧಿಪ್ಪೊಂ * ಶ್ರೀರಂಗತ್ತು ದೇವದೈಗಲ್ * ಮತ್ಯಾಮಾರ್ * ಸಿಂಗರಾಮಯ್ಯಂಗಾರ್ * ಉಲ್ಲಂ ತುರಂತವನ * ತೇಡತೆ ಅವರು * ವೈರಂಗಲ್ * ವಿಝುಂಧ ನಚ್ಚತ್ತಿರಂ * ೬೯೬೧ * ಅಂದ್ರು ಅನ್ ಅರುಕಿಲ್ ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ಸುಜಾತ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವು ಮೂಡಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅಂತೆಯೇ ಈ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. * ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ವಾಸ್ವಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ [[:en:Kalaimamani|ಕಲೈಮಾಮಣಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ದೂರದರ್ಶನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧಾರಾವಾಹಿ "ಮಹಾನ್ ರಾಮಾನುಜರ್" ಗಾಗಿ ಮೈಲಾಪುರ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.newkerala.com/one.php?action=fullnews&id=27725|title=@ NewKerala.Com News, India<!-- Bot generated title -->}}</ref> * ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಸಿನಿಮಾ ಕಲೈಮಂದ್ರಂನಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ==ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ== ಸುಜಾತ ಅವರು ಬಹುಮುಖ ತಮಿಳು ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಕವಿತೆಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಲೇಖನಗಳು ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಸುಜಾತಾ ಅವರು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಜೂನಿಯರ್ ವಿಕಟನ್‌ನಂತಹ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಎಫ್‍ಎಕ್ಯೂ ಅನ್ನು ವಿಕಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ನಿಂದ '''ಯೆನ್ ಎಥರ್ಕು ಎಪ್ಪಡಿ''' ಮತ್ತು '''ಅತಿಶಯ ಉಲಗಂ''' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತ ವಿಕಟನದಲ್ಲಿ "ಕತ್ರದುಂ, ಪೆಟ್ರದುಂ" ಮತ್ತು ಕುಮುದಂ ಮತ್ತು ಕುಂಗುಮದಲ್ಲಿ "ಸುಜಾತ ಬತ್ತಿಲ್‌ಗಳು" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ನಿಧನ== ಮಧುಮೇಹದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಬೈಪಾಸ್ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಸುಜಾತಾ ಅವರು ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂಗಾಂಗ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ == ರಂಗರಾಜನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಗಾಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾ. ಪ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರವಾದ ಗಣೇಶ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಅವರ ವಿಕ್ರಮ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಂಗರಾಜನ್ ಅವರು ಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಣಿರತ್ನಂ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ರೋಜಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಇವರು ಸಂಭಾಷಣೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಂಗರಾಜನ್ ಅವರು ಮಣಿರತ್ನಂ (ಕನ್ನತಿಲ್ ಮುತ್ತಮಿತ್ತಲ್, ಆಯಿತ ಎಳುತ್ತು, ಇತ್ಯಾದಿ), ಶಂಕರ್ (ಭಾರತೀಯ, ಮುಧಲ್ವನ್, ಬಾಯ್ಸ್, ಶಿವಾಜಿ: ದಿ ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಥಿರನ್: ದಿ ರೋಬೋಟ್) ಮತ್ತು ಅಳಗಂ ಪೆರುಮಾಳ್ (ಉದಯ) ಎನ್ನುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಇವರು ಮೀಡಿಯಾ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗೆ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ ರಂದು ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಶಂಕರ್ ಅವರ ಎಂಥಿರನ್‌ ಕಥೆಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== '''ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಕಥೆ ಬರೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ''' * ಗಾಯತ್ರಿ (೧೯೭೭) * ಪ್ರಿಯಾ (೧೯೭೮) * ಯಾರುಕ್ಕು ಯಾರ್ ಕಾವಲ್ (೧೯೭೯) * ಕರೈಯೆಲ್ಲಂ ಶೆನ್ಬಗಾಪೂ (೧೯೮೧) * ಪೊಯ್ ಮುಗಂಗಲ್ (೧೯೮೬) * ವಿಕ್ರಮ್ (೧೯೮೬) * ಆನಂದ ತಾಂಡವಂ (೨೦೦೯) '''ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ''' * ಭಾರತಿ (೨೦೦೦) * ಲಿಟಲ್ ಜಾನ್ (೨೦೦೧) * ನೀಲಾ ಕಾಲಮ್ (೨೦೦೧) * ಪಾಂಡವರ ಭೂಮಿ (೨೦೦೧) ===ಸಂಭಾಷಣೆ=== * ನಿನೈತಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಮ್ (೧೯೭೯) * ನಾಡೋಡಿ ತೆಂಡ್ರಾಲ್ (೧೯೯೨) * ರೋಜಾ (೧೯೯೨) * ತಿರುಡಾ ತಿರುಡಾ (೧೯೯೩) * ಭಾರತೀಯ (೧೯೯೬) * ಉಯಿರೆ (೧೯೯೮) * ಕನ್ನೆಧಿರೆ ತೊಂಡ್ರಿನಾಲ್ (೧೯೯೮) * ಮುಧಲ್ವನ್ (೧೯೯೯) * ಕಂಡುಕೊಂಡೈನ್ ಕಂಡುಕೊಂಡೈನ್ (೨೦೦೦) * ನೀಲಾ ಕಾಲಮ್ (೨೦೦೧) * ಕನ್ನತಿಲ್ ಮುತ್ತಮಿತ್ತಲ್ (೨೦೦೨) * ವಿಶಿಲ್ (೨೦೦೩) * ಬಾಯ್ಸ್ (೨೦೦೩) * ಚೆಲ್ಲಮೆ (೨೦೦೪) * ಆಯುತ ಎಳುತ್ತು (೨೦೦೪) * ಕಂಗಲಾಲ್ ಕೈದು ಸೇ (೨೦೦೪) * ಉದಯ (೨೦೦೪) * ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಬುದ್ಧ (೨೦೦೪) (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) * ಉಲ್ಲಂ ಕೆಟ್ಕುಮೆ (೨೦೦೫) * ಅನ್ನಿಯನ್ (೨೦೦೫) * ಶಿವಾಜಿ (೨೦೦೭) * ಎಂಥಿರನ್ (೨೦೧೦) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * http://www.winentrance.com/general_knowledge/sujatha-rangarajan.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613232114/https://www.winentrance.com/general_knowledge/sujatha-rangarajan.html |date=2021-06-13 }} * http://www.tamilspider.com/resources/6356-Tamil-writer-sujatha-s-Biography-The-famous.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904101556/http://www.tamilspider.com/resources/6356-Tamil-writer-sujatha-s-Biography-The-famous.aspx |date=2019-09-04 }} * http://www.behindwoods.com/tamil-movie-articles/movies-07/robot.html * http://www.writersujatha.com/{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] srzxk9c4s1u8vufdaoz1domi1fan3fr 0 143529 1372665 1365081 2026-05-03T17:47:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372665 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್|image=Shital Kamalakar Mahajan, August 29, 2006.jpg|imagesize=|caption=ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್|birth_date=೧೯ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೯೮೨|birth_place=ಪುಣೆ, ಮಹರಾಷ್ತ್ರ, ಭಾರತ|death_date=|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates=|othername=|occupation=ಕ್ರೀಡಾಪಟು|yearsactive=೨೦೦೪|spouse=ವೈಭವ್ ರಾಣೆ|domesticpartner=|children=೨|influences=|influenced=|website=|parents=ಮಮತ ಮಹಾಜನ್ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಕರ್ ಮಹಾಜನ್}} '''ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ರಾಣೆ''' ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. [[ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತ|ಸ್ಕೈಡೈವರ್]] ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.<ref>https://www.mid-day.com/mumbai-guide/famous-personalities/article/a-candid-chat-with-international-skydiver-padma-shri-shital-mahajan-15581187</ref> ೧೦೦೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾದ ಮೇಲೆ ವೇಗವರ್ಧಿತ ಫ್ರೀ ಫಾಲ್ ಜಂಪ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಗಳ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳೆ,<ref name="One India">{{Cite web|url=http://www.oneindia.com/2006/12/20/sheetal-mahajan-falls-to-glory-lands-on-south-pole-1166623163.html|title=One India|date=20 December 2006|publisher=One India|access-date=23 November 2014}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಜಿಗಿತಗಾರ್ತಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Times Content">{{Cite web|url=http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/37822/Feature/Shital-Mahajan.html|title=Times Content|date=29 December 2006|website=The Times of India|access-date=23 November 2014}}</ref> [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಮಹಾಜನ್ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ನಾನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ಅನೇಕ್ ಮಹಿಳಾ ಆಟಗಾರರು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ಯಾರ ಜಂಪಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಾಧನೆ ಇತರೆ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ಅವರು ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೨ ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಮಮತಾ ಮಹಾಜನ್ ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಕಮಲಾಕರ್ ಮಹಾಜನ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗುಸ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ (BSc) ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>http://www.tribuneindia.com/2007/20070120/saturday/main2.htm</ref><ref name="nriinternet.com">http://www.nriinternet.com/NRIsports/A_Z/M/Shital_Mahajan/1_First%20_Jump.htm</ref> ೧೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೪ ರಂದು ಯಾವುದೇ ತರಬೇತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಮೊದಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಜಿಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೨೦೨೨ರವರೆಗೆ ಅವರು ೭೬೬ ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ..<ref name="Limca Book of World Records" /><ref name="Mid Day">{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/a-candid-chat-with-international-skydiver-padma-shri-shital-mahajan/15581187|title=Mid Day|date=6 September 2014|publisher=Mid Day|access-date=23 November 2014}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.mid-day.com/articles/a-candid-chat-with-international-skydiver-padma-shri-shital-mahajan/15581187 "Mid Day"]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Mid Day. 6 September 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ವೈಭವ್ ರಾಣೆ ಅವರನ್ನು ಶೀತಲ್ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮದುವೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನವನ್ನು ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ನೆಲದಿಂದ 600 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯ ಬಲೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು <ref name="nriinternet.com"/><ref>https://archive.ph/20141123175223/http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html</ref> ಇದು ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ದಂಪತಿಗೆ ಅವಳಿ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pune-indian-family-including-10-year-old-twins-skydives-over-amsterdam-sets-new-record-2033011|title=Indian Family, Including Twins, Skydives Over Amsterdam, Sets New Record|website=NDTV.com|access-date=2021-02-10}}</ref> ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ಅವರು ಪುಣೆ ಮೂಲದ ಸ್ಕೈಡೈವಿಂಗ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವಾದ ''ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸ್ಕೈಡೈವಿಂಗ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ'' ಸ್ಥಾಪಕರು.<ref name="Phoenix">{{Cite web|url=http://www.phoenixskydivingacademy.com/|title=Phoenix|date=2014|publisher=Phoenix|access-date=24 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thebetterindia.com/63273/this-padmashri-awardee-is-the-first-woman-to-sky-dive-from-the-north-pole/|title=This Padma Shri Awardee is the First Woman in the World to Sky-Dive From the North & South Poles|date=2016-08-04|website=The Better India|language=en-US|access-date=2021-02-10}}</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಕೈಡೈವಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Phoenix about">{{Cite web|url=http://www.phoenixskydivingacademy.com/about|title=Phoenix about|date=2014|publisher=Phoenix|access-date=24 November 2014|archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217153335/http://www.phoenixskydivingacademy.com/about|url-status=dead}}</ref> == ಸಾಧನೆಗಳು == ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೀ ಫಾಲ್ ಜಂಪ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, ಇದು ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಲ್ಲದೆ,<ref name="IBN LIve">{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html|title=IBN LIve|date=19 April 2008|publisher=IBN LIve|archive-url=https://archive.today/20141123175223/http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2014|access-date=23 November 2014|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. IBN LIve. 19 April 2008. Archived from [http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html the original] {{Webarchive|url=https://archive.today/20141123175223/http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html |date=2014-11-23 }} on 23 November 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಗಳ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿ ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref name="Tribune India">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070120/saturday/main2.htm|title=Tribune India|date=20 January 2007|publisher=Tribune India|access-date=23 November 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tribuneindia.com/2007/20070120/saturday/main2.htm "Tribune India"]. Tribune India. 20 January 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ೨೪ <ref name="Sakal Times">{{Cite web|url=http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5120916134113818158&SectionId=5171561142064258099&SectionName=Pune&NewsDate=20111029&NewsTitle=City|title=Sakal Times|date=29 October 2011|website=Sakal Times|access-date=23 November 2014|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224143108/http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5120916134113818158&SectionId=5171561142064258099&SectionName=Pune&NewsDate=20111029&NewsTitle=City|url-status=dead}}</ref> ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. [[ರೆಕ್ಕೆದಿರಿಸು ಹಾರಾಟ|ವಿಂಗ್‌ಸೂಟ್]] ಜಂಪ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ. ಮಹಾಜನ್ ಅವರುನ್ ಯೂಎಸ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಎ,ಬಿ,ಸಿ ಮತ್ತು ಡಿ ಸ್ಕೈಡೈವರ್ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mid Day"/> ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಮಹಿಳಾ ಡೈವಿಂಗ್ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Limca Book of World Records">{{Cite web|url=http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx|title=Limca Book of World Records|date=2014|publisher=Limca Book of World Records|access-date=23 November 2014|archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206060635/http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx "Limca Book of World Records"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206060635/http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx |date=2014-12-06 }}. Limca Book of World Records. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಮಹಾಜನ್ ಅವರು ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೀ ಫಾಲ್ ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್ ಜಂಪ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಂಡವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Mid Day"/> ಅವರು ೮೫ ಭಾರತೀಯ ಸ್ಕೈಡೈವರ್‌ಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದು, ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಟಂಡೆಮ್ ಜಿಗಿತಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="Mid Day" /> 1೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ ರಂದು ೧೩೦೦೦ಅಡಿಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಜಿಗಿತವು ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Marathi Wikipedia">{{Cite web|url=https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8|title=Marathi Wikipedia|date=2014|publisher=Marathi Wikipedia|access-date=24 November 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[[:mr:शीतल महाजन|"Marathi Wikipedia"]]. Marathi Wikipedia. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ೫೮೦೦ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ ಏರ್ ಬಲೂನ್‌ನಿಂದ ಫ್ರೀ ಫಾಲ್ ಜಂಪ್ ಮತ್ತು ೨೪೦೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name="Tribune India"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು == ಶೀತಲ್ ಮಹಾಜನ್ ಅವರಿಗೆ ೨ <ref name="Woodland">{{Cite web|url=http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html|title=Woodland|date=2014|publisher=Woodland|access-date=24 November 2014|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129200135/http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html "Woodland"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129200135/http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html |date=2014-11-29 }}. Woodland. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಗೋದಾವರಿ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಶಿವ ಛತ್ರಪತಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರೀಡಾ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು <ref name="NRI Internet">{{Cite web|url=http://www.nriinternet.com/NRIsports/A_Z/M/Shital_Mahajan/1_First%20_Jump.htm|title=NRI Internet|date=9 December 2006|publisher=NRI Internet|access-date=24 November 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.nriinternet.com/NRIsports/A_Z/M/Shital_Mahajan/1_First%20_Jump.htm "NRI Internet"]. NRI Internet. 9 December 2006<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 November</span> 2014</span>.</cite></ref> ಅದರ ನಂತರ ವೇಣುತೈ ಚವಾನ್ ಯುವ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Woodland" /> ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜಿಗಿದ ನಂತರ, ಮಹಾಜನ್ ಅವರಿಗೆ ತೇನ್ಸಿಂಗ್ ನಾರ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು,<ref name="IBN LIve"/><ref name="NRI Internet" /> ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಾಗರಿಕರಾದರು.<ref name="Tribune India"/> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾಜನ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀಗಾಗಿ]] ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಗೌರವಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|date=2014|publisher=Padma Shri|access-date=11 November 2014|archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Shri"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Padma Shri. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 November</span> 2014</span>.</cite></ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಜಿಗಿತ|ಸ್ಕೈಡೈವಿಂಗ್]] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{Cite web|url=http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=4708068195519745046&SectionId=5034813028789250109&SectionName=People&NewsDate=20120831&NewsTitle=Impossible|title=Interview|date=31 August 2012|website=Sakal Times|access-date=23 November 2014|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224143110/http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=4708068195519745046&SectionId=5034813028789250109&SectionName=People&NewsDate=20120831&NewsTitle=Impossible|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=xjL6ZrK1l6M|title=Skydiving performance|date=13 April 2013|website=Video|publisher=YouTube|access-date=23 November 2014}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] 3peuxqx7u7ib8i80fk9amybyb1r6vn8 0 143988 1372664 1372272 2026-05-03T17:19:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372664 wikitext text/x-wiki '''ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ([[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]]: শিলিগুড়ি)''' ({{IPA-bn|ˈʃiliɡuɽi|lang|siliguri.ogg}}) ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ ಜಲಪಾಇಗುಡ಼ಿಯೊಂದಿಗೆ "ಅವಳಿ ನಗರಗಳನ್ನು" ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜಲಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ, ಚಹಾ ತೋಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೃಹತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾನೆಟೋರಿಯಂ ಮತ್ತು ಡೈನೋಸಾರ್ ಟೈರನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಬೃಹತ್, ಬಿಳಿ-ಗುಮ್ಮಟದ ಇಸ್ಕಾನ್ ದೇವಾಲಯ. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲುಗಾಡ಼ಾ ಮಠವು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಬೌದ್ಧ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. "ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{cite magazine|last1=C.K|first1=Venugopal|title=Siliguri – The Gateway to North- East|url=https://www.onmanorama.com/travel/outside-kerala/2018/06/30/siliguri-the-gateway-to-north-east.html|access-date=12 July 2022|magazine=OnManorama|date=January 24, 2015}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮೂರು Ts - ಚಹಾ-tea, ಮರದ-timber ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ-tourism ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.siligurismc.in/history-of-siliguri.php|title=Siliguri- the gateway to the northeast India|website=www.siligurismc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=22 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622223257/http://www.siligurismc.in/history-of-siliguri.php|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾನಂದಾ ನದಿ ಮತ್ತು ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.wbtourismgov.in/destination/place/siliguri|title=Siliguri-about location|website=www.wbtourismgov.in|access-date=8 June 2019|archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430122553/https://wbtourismgov.in/destination/place/siliguri|url-status=dead}}</ref> ಕೋಲ್ಕಾತಾ ಮತ್ತು ಆಸಾನ್ಸೋಲ್ನಂತರ ಸಿಲಿಗುರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.<ref name=":2">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date=30 April 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.siliguri.gov.in/|title=Siliguri-description|website=www.siliguri.gov.in|access-date=8 June 2019}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ನಾಲ್ಕು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಚೀನಾ, ನೇಪಾಳ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್. ಇದು ಈಶಾನ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.siligurismc.in/history-of-siliguri.php|title=History of Siliguri-SMC|access-date=4 August 2019|archive-date=22 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622223257/http://www.siligurismc.in/history-of-siliguri.php|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[File:BAYLEY(1838)_Map_of_the_Country_between_Titaleea_and_Dorjeling.jpg|left|thumb|286x286px|ಸಿಕ್ಕಿಂನ ರಾಜಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕ್ಷೆ (1838).]] === ಮಧ್ಯಯುಗದ ಇತಿಹಾಸ === [[File:Historical_Map_of_Sikkim_in_northeastern_India.jpg|left|thumb|200x200px|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು "ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಕ್ಷೆ (1876).]] ಶೈಲೇನ್ ದೇಬ್ನಾಥ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ" ಎಂದರೆ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳ(ಶಿಲಾಗಳ) ರಾಶಿ. 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು "ಶಿಲ್ಚಗುಡ಼ಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆಗ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ದಟ್ಟವಾದ ದೋಲ್ಕಾ ಅರಣ್ಯವಿದೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1788 ರಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಕಿರಾತಿ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಿ ಲೆಪ್ಚಾಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಬಂದರು.<ref name="History of Siliguri">{{cite web|url=http://asiscwb.org/wp-content/uploads/2018/05/Siliguri-Handbook-1.pdf|title=Handbook on Siliguri|date=2018|website=asiscwb.org|publisher=Association of Schools for the Indian Schools Certificate|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520082216/http://asiscwb.org/wp-content/uploads/2018/05/Siliguri-Handbook-1.pdf|archive-date=20 May 2019|access-date=|url-status=dead}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ದಾಹ್, ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಫಾನ್ಸಿದೇಓವಾದಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಹಾನಂದಾನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿ ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ನದಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಭೂತಾನೀಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಮೀಸ್ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ತರಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. {{Citation needed|date=December 2021}} === ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅಂದರೆ ಈಗ ಶಕ್ತಿಗಢ಼್, ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ, ಮಹಾನನ್ದಾನದಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್-ನೇಪಾಳ ನಡುವೆ 1815 ರಲ್ಲಿ ಸುಗೌಲಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಣೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 1815 ರಿಂದ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ನಗರವಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1865 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಚಹಾ ತೋಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಡುಆರ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸುಲಭ ರಫ್ತಿಗಾಗಿ ಅವರು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪಟ್ಟಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ಗೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಿಕೆ ರೈಲನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು 1907 ರಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಗೆ ಉಪ-ವಿಭಾಗದ ಪಟ್ಟಣ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref name="Historical profile of Siliguri">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1GvGAG4dYG7qzx6amp2EQYoeahm8EnuSK/view?usp=drivesdk.pdf|title=Modern history of Siliguri|access-date=30 April 2019}}</ref> [[File:History_1a.jpg|left|thumb|200x200px|1955 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಮೂಲಕ ಆಟಿಕೆ ರೈಲು ಹಾದುಹೋಯಿತು]] 1947 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ನಂತರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿದಾಗ "ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಕಾರಿಡಾರ್" ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಸಿಕ್ಕಿಂ ನಂತರ 1975 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19750416&id=vDogAAAAIBAJ&pg=7319,25549|title=Sikkim Voters OK Merger With India|date=16 April 1975|newspaper=Sarasota Herald-Tribune|access-date=20 May 2019}}</ref> ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಲಸಿಗರು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಬಂದರು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ 1950 ರಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.siligurismc.in/about-us.php|title=About Siliguri municipal corporation|website=www.siligurismc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608092419/http://www.siligurismc.in/about-us.php|url-status=dead}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, 1951 ರಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾಡಿದ (1949) ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1961 ರಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ನ್ಯೂ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ನಂತರ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=K1viSAAACAAJ|title=The Dooars in Historical Transition|author=Sailen Debnath|date=January 2010|isbn=9788186860441}}</ref> ಪ್ರಚಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಈಗ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಗುವಾಹಟಿಯ ನಂತರ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. 1971-1981 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 57.8% ಆಗಿತ್ತು, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಸಿಲಿಗುರಿಯು 1981 ರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. 1981-1991 ರಲ್ಲಿ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರದ 46.83% ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ನಾಥು ಲಾ ಪಾಸ್ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ನಂತರ 1994 ರಲ್ಲಿ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯನ್ನು ಪುರಸಭೆಯಿಂದ ಬೃಹತ್ಮಹಾನಗರ ಪುರನಿಗಮ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳ ನಾಗರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಈಗ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ 2 ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.siliguri.gov.in/|title=Siliguri in recent days|website=www.siliguri.gov.in|access-date=30 April 2019}}</ref> == ನಗರದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == === ಸ್ಥಳ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ {{coord|26.71|N|88.43|E|}}. ನಗರದ ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನೊಳಗೆ 260 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೋಳಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಉಪವಿಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶವು 835.557 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು. ನಗರವು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಯ ಜೀವನಾಡಿ, ಮಹಾನಂದಾ ನದಿಯು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯು ನಗರದಿಂದ ಅಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಸರಾಸರಿ 122 ಮೀಟರ್ (400 Feet) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://en-in.topographic-map.com/places/Siliguri-9244903/|title=Topographic map of Siliguri|website=www.topographic-map.com|access-date=21 May 2019}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಟೆರೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಮಣ್ಣು ಮರಳು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅಂದರೆ ಮರಳು ಮತ್ತು ಕೆಸರಿನ ಅನುಪಾತವು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೋಷ ರೇಖೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/5-0-magnitude-earthquake-jolts-sikkim-and-parts-of-darjeeling-642797.html|title=Earthquake jolts Sikkim and part of Darjeeling|date=3 October 2013|website=www.news18.com|access-date=21 May 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0005wg6.php|title=Magnitude 6.9 – SIKKIM, INDIA|date=18 September 2011|access-date=21 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921163147/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0005wg6.php|archive-date=21 September 2011|publisher=[[United States Geological Survey]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.india.com/news/india/earthquake-in-nepal-and-northern-india-2015-quake-kills-two-injures-20-in-bengal-364193/|title=7.9 magnitude earthquake effected Siliguri heavily|date=25 April 2015|website=www.india.com|access-date=21 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/nepal-earthquake-india-cities-high-risk-zone-250460-2015-04-27|title=38 cities in India fall in high risk earthquake zones|website=www.indiatoday.in|access-date=21 May 2019}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಉಪವಿಭಾಗವು ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ದಿನಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಮ್ಪೋಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳ ದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="SiliguriAbout">{{cite web|url=http://www.siliguri.gov.in/about.html|title=About Siliguri Subdivision|website=Siliguri.gov.in|access-date=10 March 2019}}</ref> === ನಗರದ ಹವಾಮಾನ === ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಆರ್ದ್ರ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ (Cwa) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆ, ತಂಪಾದ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನವು 23.7&nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ತಾಪಮಾನವು ಕನಿಷ್ಠ 18-22&nbsp;°C ನಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 26-32&nbsp;°C ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.weatheronline.in/weather/maps/city?WMO=42398&CONT=inin&LAND=IWB&ART=MAX&LEVEL=150|title=Climate of Siliguri|access-date=11 October 2020|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408051042/https://www.weatheronline.in/weather/maps/city?WMO=42398&CONT=inin&LAND=IWB&ART=MAX&LEVEL=150|url-status=dead}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳು, ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು 28.5&nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 35&nbsp;°C ಮೀರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/district/north-bengal/siliguri-burning-in-scorching-heat-1.1028383|title=Siliguri burning in schorching heat|access-date=11 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/june-celsius-scorches-siliguri-hope-for-rain-in-48-hours-as-town-swelters-at-37c/cid/178909|title=Siliguri crossed 36 yesterday|access-date=11 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/state/siliguri-facing-trouble-in-scorching-heat-damaging-tea-leaves-in-doors-1.184013|title=গরমে নাকাল শিলিগুড়ি|access-date=13 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siliguritimes.com/heatwave-likely-to-trouble-people-of-siliguri-for-few-more-days/|title=Heatwave likely to trouble people of Siliguri for few more days|date=5 August 2020|access-date=2 November 2020}}</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಚಳಿಗಾಲದ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು 20-24&nbsp;°C, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 6-9&nbsp;°C ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="auto" /> ಜನವರಿಯು 16.1&nbsp;°C ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು. ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 5&nbsp;°C ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://archives.anandabazar.com/archive/1130111/11uttar5.html|title=শীতে কাঁপছে উত্তরবঙ্গ, শিলিগুড়িতে পারদ নামল ৩ ডিগ্রিতে|access-date=12 October 2020|archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408051041/http://archives.anandabazar.com/archive/1130111/11uttar5.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/jalpaiguri-shivers-in-30-year-low-relief-from-cold-not-today-says-met-office/cid/348947|title=Siliguri Jalpaiguri shivers from cold|access-date=11 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aajkaal.in/news/northbengal/siliguri-zszx|title=৪.৪ ডিগ্রি! শিলিগুড়ির চাই রুম হিটার|access-date=11 October 2020|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820110449/https://aajkaal.in/news/northbengal/siliguri-zszx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/photos/west-bengal/west-bengal-weather-updates-kolkata-winter-temperature-today-175603/|title=রেকর্ড পতন পারদের, কোথায় তাপমাত্রা কত?|access-date=20 October 2020}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು 41.7&nbsp;°C ಆಗಿದೆ, ಇದು 15 ಏಪ್ರಿಲ್ 1952 ರಂದು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೆ, 8 ಜನವರಿ 2018 ರಂದು ಪಾದರಸವು 1.9&nbsp;°C ಗೆ ಕುಸಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/district/north-bengal/cold-wave-in-ub-1.738273|title=রেকর্ড শীত সমতলে, শিলিগুড়ির পারদ নামল ১.৯ ডিগ্রিতে|access-date=12 October 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weatheronline.in/weather/maps/city|title=Siliguri min. temperature January 2018|access-date=12 October 2020|archive-date=31 ಮೇ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531121052/https://www.weatheronline.in/weather/maps/city|url-status=dead}}</ref> ಮಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3340 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.weatheronline.in/weather/maps/city?LANG=in&PLZ=_____&PLZN=_____&WMO=42398&PAG=1&CONT=inin&LEVEL=160&REGION=0024&LAND=II&INFO=0&R=0&NOREGION=1|title=Rainfall in Siliguri|access-date=12 October 2020|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018211834/https://www.weatheronline.in/weather/maps/city?LANG=in&PLZ=_____&PLZN=_____&WMO=42398&PAG=1&CONT=inin&LEVEL=160&REGION=0024&LAND=II&INFO=0&R=0&NOREGION=1|url-status=dead}}</ref> ಚಳಿಗಾಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಸುಮಾರು 80% ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಡುವೆ ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅಥವಾ ಋತುಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web|url=https://www.kolkata24x7.com/heavy-rain-occurred-at-many-places-of-northbengal/|title=প্রবল বৃষ্টিতে ভাসছে উত্তরবঙ্গ, কার্যত বৃষ্টিহীন দক্ষিণ|access-date=12 October 2020|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080158/https://www.kolkata24x7.com/heavy-rain-occurred-at-many-places-of-northbengal/|url-status=dead}}</ref> ಜೂನ್,<ref>{{cite web|url=https://www.skymetweather.com/content/weather-news-and-analysis/good-monsoon-rains-in-siliguri-and-jalpaiguri-kolkata-to-see-rains-around-june-30/|title=Good Monsoon rains in Siliguri and Jalpaiguri|date=26 June 2019|access-date=15 October 2020}}</ref> ಜುಲೈ,<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/heavy-rainfall-floods-n-bengal/articleshow/53372097.cms|title=Heavy rain floods in North Bengal|website=[[The Times of India]]|access-date=15 October 2020}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್.<ref>{{cite web|url=https://www.anandabazar.com/state/raining-in-north-bengal-south-bengal-want-rain-1.157982|title=ভাসছে উত্তর, বৃষ্টির প্রতীক্ষায় দক্ষিণবঙ্গ|access-date=12 October 2020}}</ref> ಜುಲೈ ಅತ್ಯಂತ ತೇವವಾದ ತಿಂಗಳು (804 ಮಿಮೀ) ಮತ್ತು ಜನವರಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ತಿಂಗಳು (12 ಮಿಮೀ). ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯ ದಿನಗಳು 27 ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಇದು 1 ಆಗಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಯುಎ/ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ (ಸಿಲಿಗುರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಮತ್ತು ಡಾಬ್ಗ್ರಾಮ್ ಪುರಸಭೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 701,489 ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 5,13,264 ಆಗಿದೆ.<ref name=":2"/><ref name=":3">{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/1901_PART_B_DCHB_DARJILING.pdf|title=District Census Handbook Darjiling|website=Census India|access-date=6 October 2020}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರುಷರು 51.44% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 48.55% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಾಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 8.84% ಮತ್ತು 1.25%. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ 87.64%. ಸಿಲಿಗುರಿಯಲ್ಲಿ 154 ಅಧಿಸೂಚಿತ ಮತ್ತು 31 ಅಧಿಸೂಚಿತವಲ್ಲದ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಿವೆ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ 22% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. === ಭಾಷೆಗಳು === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.wbja.nic.in/wbja_adm/files/The%20Bengal%20Official%20Language%20Act,%201961_1.pdf|title=West Bengal Official Language Act, 1961|website=West Bengal Judicial Academy|access-date=7 October 2020}}</ref> 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 60.88% ಜನರು ಬಂಗಾಳಿ, 25.24% ಹಿಂದಿ, 4.66% ನೇಪಾಳಿ, 2.39% ಭೋಜ್‌ಪುರಿ, 1.58% ಮಾರ್ವಾಡಿ ಮತ್ತು 1.24% ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಷಾವಾರು ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಬಿಹಾರಿಗಳು, ಮಾರ್ವಾಡಿಗಳು, ಪಂಜಾಬಿಗಳು, ನೇಪಾಳಿಗಳು, ಒಡಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು. 2001 ರ ಪ್ರಬಂಧದ ಪ್ರಕಾರ, ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಿಕರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 64.25% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2001 ರಲ್ಲಿ 30 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 11.71% ರಿಂದ 98.96% ರ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=SILIGURI : AN URBAN STUDY IN SOCIO-ECONOMIC CONSIDERATIONS|date=2001|url=http://ir.nbu.ac.in/bitstream/123456789/1141/17/164040.pdf|access-date=16 September 2020}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಧರ್ಮ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ, ನಂತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸಣ್ಣ ಶೇಕಡಾವಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳು.<ref name="Religion">{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW19C-01%20MDDS.XLS|title=C-1 Population By Religious Community|website=census.gov.in|access-date=16 September 2020}}</ref> == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == === ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ನಗರೀಕರಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿತು. 1915 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಮಿತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪ.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/137085|title=People Governance and development a study of Siliguri Municipal corporation area|last=Das|first=Chinmayakar|website=Shodhganga|access-date=30 September 2020|hdl=10603/137085}}</ref> ರಾತ್ರಿಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1921 ರವರೆಗೆ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಸುಧಾರಣಾ ನಿಧಿಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. 1922 ರಲ್ಲಿ, ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ, 1885 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1938 ರಲ್ಲಿ, ಯೂನಿಯನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ, 1919 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು 1949 ರಲ್ಲಿ 8 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ 1932 ರ ಬಂಗಾಳ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0"/> ಪುರಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಉಪವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲರ್, ಥಾಣೆ ಪುರಸಭೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ 'ಆಯುಕ್ತರು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ, 3/4 ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉಳಿದವರನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಮೊದಲ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಜಗದೀಶ್ಚಂದ್ರ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ. 1994 ರಲ್ಲಿ, ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು 47 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0"/> ಆಗ ಅದು ಐದು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪರವಾನಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ. ಪಾಲಿಕೆ ಈಗ 23 ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/departments.php|title=Departments|website=siligurismc.in|access-date=30 September 2020|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929052323/http://www.siligurismc.in/departments.php|url-status=dead}}</ref> ಇದು 47 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 14 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ, ಉಳಿದ 33 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/about-us.php|title=Siliguri Municipal Corporation :: About Us|website=siligurismc.in|access-date=30 September 2020|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029134121/http://www.siligurismc.in/about-us.php|url-status=dead}}</ref> 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) 23 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 17 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 5 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು 2 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ 1 ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/news/india/west-bengal-municipal-corporation-result-2015-trinamool-congress-wins-70-municipalities-including-kmc-bjp-fails-367601/|title=West Bengal municipal corporation result 2015: Trinamool Congress wins 70 municipalities including KMC, BJP fails|last=Iqbal|first=Aadil Ikram Zaki|date=28 April 2015|newspaper=India.com &#124; Top Latest News from India, USA and Top National Breaking News Stories|access-date=30 September 2020|language=en}}</ref> 2015-20ರ 5 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಮೇಯರ್ ಸಿಪಿಐಎಂನಿಂದ ಅಶೋಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/civic-election-results-cpm-trumps-tmc-in-siliguri-but-mamata-banerjee-retains-supremacy/articleshow/49267746.cms|title=Civic election results: CPM trumps TMC in Siliguri, but Mamata Banerjee retains supremacy|work=The Economic Times|access-date=30 September 2020}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿಯು ಮೇ 7 ರಂದು ಮುಗಿದಿದೆ, ಆದರೆ COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-govt-accepts-cpim-demand-drops-tmc-councillors-from-siliguri-municipal-corporation-boa/article31605907.ece|title=Mamata govt. accepts CPI(M) demand, drops TMC councillors from Siliguri Municipal Corporation BOA|last=Singh|first=Shiv Sahay|date=17 May 2020|work=The Hindu|access-date=30 September 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ನಿರ್ಗಮಿತ ಮೇಯರ್ ಅಶೋಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ಹೊಸ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ನಗರದ ನಾಗರಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೊದಲು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/bengal/kmc-chiefs-91-municipalities-continue-administrators-1502888040.html|title=After KMC, chiefs of 91 municipalities to continue as administrators|date=13 May 2020|website=The Statesman|language=en-US|access-date=30 September 2020}}</ref> === ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 2019 ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ರಾಜು ಬಿಸ್ತಾ ಅವರು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-darjeeling-lok-sabha-election-results-2019-bengal-bjp-s-raju-bista-wins-as-mamata-s-gambit-fails-2751997|title=Darjeeling Lok Sabha election results 2019 Bengal: BJP's Raju Bista wins as Mamata's gambit fails|last=Team|first=DNA Web|date=23 May 2019|website=DNA India|language=en|access-date=30 September 2020}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಚುನಾವಣೆ 2021 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ಶಙ್ಕರ್ ಘೋಷ್.<ref>{{cite news|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/sankar-ghosh-siliguri-candidate-s25a026c004/|title=Sankar Ghosh {{!}} West Bengal Assembly Election Results Live, Candidates News, Videos, Photos|work=News18|access-date=2 April 2022}}</ref> === ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ === ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ; ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ 3 ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿಗಳು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೆ, 3 ಮಹಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಡ ಇಲಾಖೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/building-department.php|title=Building Department|website=Siliguri Municipal Corporation|access-date=1 September 2020|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812000234/http://www.siligurismc.in/building-department.php|url-status=dead}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಟಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾನ್ 2041 ಅನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಗಿನ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕ್ರಿಸಿಲ್ ರಿಸ್ಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://siligurismc.in/userfiles/file/siliguri-CDP-final-report-29April15.pdf|title=City Development Plan for Siliguri – 2041|website=Siliguri Municipal Corporation|access-date=1 October 2020|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019204048/http://siligurismc.in/userfiles/file/siliguri-CDP-final-report-29April15.pdf|url-status=dead}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೇಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಗಮದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವಿಭಾಗವು ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":1"/><ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/water-supply-department.php|title=Water Supply Department|website=Siliguri Municipal Corporation|access-date=1 September 2020|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808083625/http://www.siligurismc.in/water-supply-department.php|url-status=dead}}</ref> ನಿಗಮದ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ ಪರಿಸರ ವಿಭಾಗವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/conservancy-environment.php|title=Conservancy Environment|website=Siliguri Municipal corporation|access-date=1 September 2020|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085945/http://www.siligurismc.in/conservancy-environment.php|url-status=dead}}</ref> ನಗರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾರ್ಡ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name=":1" /> ನಿಗಮದ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://siligurismc.in/public-works-department-pwd.php|title=Public Works Department|website=Siliguri Municipal Corporation|access-date=1 September 2020|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808082006/http://www.siligurismc.in/public-works-department-pwd.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sjda.org/SJDA/Pages/completed_projects|title=Completed Projects|website=Siliguri Jalpaiguri Development Authority|access-date=1 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sjda.org/SJDA/Pages/ongoing_projects|title=On Going Projects|website=Siliguri Jalpaiguri Development Authority|access-date=1 September 2020}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ 2030 ಮತ್ತು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಹ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.sjda.org/SJDA/AdminViews/images/3211.pdf|title=Notice No. 11113-14/ Plg/ SJDA dated 04.07.2013|website=Siliguri Jalpaiguri Development Authority|access-date=1 September 2020}}</ref> == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ == === ಸಸ್ಯ === [[File:Flora_fauna_6.jpg|left|thumb|ಆರ್ಕಿಡ್]] [[File:Flora_fauna_7.jpg|thumb|ಸುಕ್ನಾ ಅರಣ್ಯ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ]] ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಪ-ಹಿಮಾಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ, ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ, ಕೂಚ್ಬೆಹಾರ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಆಳವಾದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು ವಿವಿಧ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಸಾಲ್ ಮರಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಂದರೆ ಶೋರೇಯಾ ರೋಬಸ್ಟಾ (Shorea robusta). ಈ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸುಮಾರು 80% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1) ಮಹಾನಂದಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಸಾಲ್ ಅರಣ್ಯವು ಸಾಲ್, ಖೈರ್, ಶಿಮುಲ್, ಶಿಶು, ನದಿಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ 2) ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಭಾಬರ್ ಸಾಲ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೈಕ್ರೋಸ್ಟೆಜಿಯಮ್ ಚಿಲಿಯಾಟಮ್(Microstegium chiliatum), ಸಾಲ್ ಅಂದರೆ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಶೋರೇಯಾ ರೋಬಸ್ಟಾ/[[Shorea robusta]]. ಇತರರು [[Terminalia tomentosa]], [[Schima wallichii]] ಮತ್ತು 3) ಪೂರ್ವ ತಾರೈ ಸಾಲ್ ಅರಣ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಎರಡು ವಿಧದ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅರಣ್ಯವು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಬಿದಿರುಗಳು, ಜರೀಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲ್‌ಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಬೈಕುಂತಪುರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.westbengalforest.gov.in/|title=West Bengal Forest Department|website=Westbengalforest.gov.in|access-date=21 March 2019}}</ref> ನಗರದ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅರಣ್ಯನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯನ್ನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. === ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ === [[File:Flora_fauna_2.jpg|thumb|ಮಹಾನಂದಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಲ್ಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆನೆ]] ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ತೇರೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ ("ತೇವಾಂಶದ ಭೂಮಿ"), ಜವುಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಳದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಲೆಯುದುರುವ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ವನ್ಯಜೀವಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾನಂದಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಆನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಕ್ನಾ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯಿಂದ 12 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಉಪ-ಹಿಮಾಲಯ ಅರಣ್ಯಗಳು ಆನೆ, ಹುಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಬೊಗಳುವ ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಮಂಗ, ಸಿವೆಟ್, ಹಾವು, ಹಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತ ಮೇಕೆ, ಸಾಂಬಾರ್, ಚಿಟಾಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬೆಕ್ಕುಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್, ಎಗ್ರೆಟ್, ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ, ಡ್ರೊಂಗೊ, ಫ್ಲೈ ಕ್ಯಾಚರ್, ಮರಕುಟಿಗ ಮತ್ತು ಇತರ 243 ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವೆಂದರೆ ವಲಸೆ ನೀರಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://nbtourism.tripod.com/flora_and_fauna_of_north_bengal.htm|title=FLORA AND FAUNA OF NORTH BENGAL|website=Nbtourism.tripod.com|access-date=21 March 2019|archive-date=21 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321204805/http://nbtourism.tripod.com/flora_and_fauna_of_north_bengal.htm|url-status=dead}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == === ರಸ್ತೆ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 27 ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಿಂದ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite web|url=http://nationalhighway.net/asia/national-highway-27-india-nh27/|title=National Highway 27 (India) -NH27|date=15 August 2017|website=Nationalhighway.net|access-date=21 March 2019}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದು ಈಗ ಏಷ್ಯನ್ ಹೆದ್ದಾರಿ 2 ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಹಿಲ್ ಕಾರ್ಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ, ಇದು ಸಿಲಿಗುರಿ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 110 ಆಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|title=NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI|publisher=[[National Highways Authority of India]] (NHAI)|access-date=8 June 2019|archive-date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|url-status=dead}}</ref> (77 ಕಿಮೀ) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 10 ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2011/E_574_2012_016.pdf|title=New Numbering of National Highways notification - Government of India|website=[[The Gazette of India]]|access-date=8 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=2924|title=State-wise length of National Highways (NH) in India|website=[[Ministry of Road Transport and Highways]]|access-date=8 June 2019}}</ref> ಪಾಂಖಾಬಾಡ಼ಿ-ಮಿರಿಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 12. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು NH 327, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಪಾನಿಟ್ಯಾಂಕಿ ಮತ್ತು NH 327B ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪಾನಿಟ್ಯಾಂಕಿ - ಮೆಚಿ ಸೇತುವೆ, ಸಹ ಏಷ್ಯನ್ ಹೆದ್ದಾರಿ 2 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಕದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ: * [[ನೇಪಾಳ]]: ಪಾನಿಟ್ಯಾಂಕಿ ಮೂಲಕ * [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]: ಫ಼ುಲ್ಬಾಡ಼ಿ ಮೂಲಕ * [[ಚೀನಾ]]: [[ನಾಥು ಲಾ|ನಾಥುಲಾ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] ಮೂಲಕ * [[ಭೂತಾನ್]]: ಹಾಸಿಮಾರಾ ಮೂಲಕ === ಬಸ್ ಸೇವೆ === [[File:Transport_4.jpg|thumb|[[Tenzing Norgay Bus Terminus|ತೇನ್ಜ಼ಿನ್ಗ್ ನೋರ್ಗೆ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]]]] * '''ತೇನ್ಜ಼ಿನ್ಗ್ ನೋರ್ಗೆ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್:''' [[Tenzing Norgay Bus Terminus|ತೇನ್ಜ಼ಿನ್ಗ್ ನೋರ್ಗೆ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]] ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಡಿಪೋ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nbstc.in/pages/depot.aspx|title=NBSTC depot|website=nbstc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608070610/http://nbstc.in/pages/depot.aspx|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮೇಘಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, ಕಾಲಿಮ್ಪೋಂಗ್, ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ, ಕೂಚ್ಬೆಹಾರ್, ಮಾಲ್ದಾಹ್, ಬಾಲುರ್ಘಾಟ್, ರಾಯ್ಗಂಜ್, ಬಹ್ರಮ್ಪುರ್, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಆಸಾನ್ಸೋಲ, ಸಿಉಡ಼ಿ ಮುಂತಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.nbstc.in/index2.aspx|title=NBSTC details information|website=www.nbstc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608070612/http://www.nbstc.in/index2.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.telegraphindia.com/states/west-bengal/urban-mission-buses-for-plains/cid/1579280|title=Urban mission buses for plains|website=www.telegraphindia.com|access-date=20 May 2019|archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024014040/https://m.telegraphindia.com/states/west-bengal/urban-mission-buses-for-plains/cid/1579280|url-status=dead}}</ref> * '''ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ:''' ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ (ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ) ಸಿಲಿಗುರಿಯ ಹಿಲ್ ಕಾರ್ಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಅನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಪಟ್ಟಣಗಳು ​​ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ (ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ), ಇದು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.sntd.in/PDF/BusSchedule.pdf|title=SNT bus schedule|website=www.sntd.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608070953/http://www.sntd.in/PDF/BusSchedule.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sntd.in/|title=SNT bus terminus|website=www.sntd.in|access-date=8 June 2019}}</ref> * '''P.C. Mittal Memorial Bus Terminus ಪಿ.ಸಿ. ಮಿತ್ತಲ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್:''' [[P.C. Mittal Memorial Bus Terminus|ಪಿ.ಸಿ. ಮಿತ್ತಲ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್]] ಇದು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯ ಸೆವೋಕ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಆಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (NBSTC) ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಡುಆರ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.pcmgroup.co.in/csr_bus_terminus.html|title=PCM Group of Industries - P.C. Mittal Memorial Bus Terminus|website=pcmgroup.co.in|access-date=16 March 2022}}</ref> === ರೈಲು === ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಏಳು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ; ಹೊಸ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : [[New Jalpaiguri Junction railway station|ಹೊಸ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] 1960 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು<ref name="njp">{{cite web|url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title=History of New Jalpaiguri Junction|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019}}</ref> (ಸ್ಟೇಷನ್ ಕೋಡ್ NJP)<ref>{{cite web|url=https://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=N&page=2|title=New Jalpaiguri junction station code|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019|archive-date=13 ಜೂನ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120613172546/http://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=N&page=2|url-status=dead}}</ref> A1 ವರ್ಗವಾಗಿದೆ<ref name="Statement showing category-wise No. of stations">{{cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf|title=Railway station category|access-date=6 June 2019}}</ref> ಈಶಾನ್ಯ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯದ ಕತಿಹಾರ್ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ. ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಗೋವಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://erail.in/info/new-jalpaiguri-railway-station-NJP/25225|title=New Jalpaiguri junction railway station-connectivity|website=www.erail.in|access-date=6 June 2019}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು 2016 ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 10 ನೇ ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=https://news.webindia123.com/news/articles/india/20160318/2819608.html|title=NFR's NJP ranked 10th cleanest railway station|access-date=6 June 2019|archive-date=5 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605124610/https://news.webindia123.com/news/articles/india/20160318/2819608.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇಯ ಅಗ್ರ 100 ಬುಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://erail.in/info/new-jalpaiguri-railway-station-NJP/25225|title=New Jalpaiguri junction railway station-information|website=www.erail.in|access-date=6 June 2019}}</ref> NJP 154 ರೈಲುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು 4 ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಮತ್ತು 1 ಶತಾಬ್ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ 16 ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/arrivals/new-jalpaiguri-junction-njp/444|title=About New Jalpaiguri junction|website=www.indiarailinfo.com|access-date=6 June 2019}}</ref> [[File:SGUJ_2.jpg|thumb|[[Siliguri Junction railway station|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]]] ; ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ : [[Siliguri Junction railway station|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಸ್ಟೇಷನ್ ಕೋಡ್ SGUJ)<ref>{{cite web|url=https://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=S&page=3|title=Siliguri junction station code|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216050202/http://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=S&page=3|url-status=dead}}</ref> 1949 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು<ref name="SGUJ">{{cite web|url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title=India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri|author=Alastair Boobyer|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. 2011 ರವರೆಗೆ ಇದು ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಟ್ರಿಪಲ್ ಗೇಜ್ (ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್, ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title=Surviving as a meter gauge line in the broad gauge era|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019}}</ref> 2011 ರ ನಂತರ ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ನಡುವೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಇನ್ನೂ ಇದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು 26 ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 14 ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/arrivals/siliguri-junction-sguj/445|title=About Siliguri junction|website=www.indiarailinfo.com|access-date=6 June 2019}}</ref> ; ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪಟ್ಟಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : ಹಳೆಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್ SGUT)<ref>{{cite web|url=https://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=S&page=3|title=Siliguri Town station code|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216050202/http://irfca.org/apps/station_codes/list?alphaname=S&page=3|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರದೇಶದ 142 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1880 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು<ref>{{cite web|url=https://1001things.org/siliguri-town-railway-station-west-bengal-india/|title=Siliguri Town railway station|date=11 August 2014|access-date=6 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title=India: the complex history of Siliguri Town railway station|author=Alastair Boobyer|publisher=IRFCA|access-date=6 June 2019}}</ref> ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ರೈಲ್ವೇ (ಆಟಿಕೆ ಟ್ರೈನ್) ಗೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ. [[Siliguri Town railway station|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಪಟ್ಟಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ಇದು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು 8 ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಲುಗಡೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://indiarailinfo.com/departures/siliguri-town-sgut/1602|title=About Siliguri junction|website=www.indiarailinfo.com|access-date=6 June 2019}}</ref> ; ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : [[Bagdogra railway station|ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ನಿಲ್ದಾಣದ ಕೋಡ್ BORA)<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/baghdogra-bora-station|title=Bagdogra railway station code|access-date=6 June 2019}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಜಂಕ್ಷನ್ನಿಂದ 10 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು NJP ಮತ್ತು ಸಿಲಿಗುರಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಂತರ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ-ಆಲುಆಬಾಡ಼ಿ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಸಿಂಗಲ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಠಾಕುರ್ಗಞ್ಜ್ ಮೂಲಕ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು 14 ರೈಲುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://amp.indiarailinfo.com/arrivals/bagdogra-bora/5312|title=About Bagdogra railway station|website=www.indiarailinfo.com|access-date=6 June 2019|archive-date=5 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605133455/http://amp.indiarailinfo.com/arrivals/bagdogra-bora/5312|url-status=dead}}</ref> ; ಗುಲ್ಮಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : ಗುಲ್ಮಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ (ನಿಲ್ದಾಣ ಕೋಡ್ GLMA) ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ 12 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಚಂಪಾಸಾರಿ ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ಗುಲ್ಮಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಲ್ಮಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ನ್ಯೂ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ-ಆಲಿಪುರ್ದುಆರ್-ಶಾಮುಕ್ತಲಾ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು 5 ರೈಲುಗಳ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲುಗಳು ಈ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ; ಮಾಟಿಗಾಡ಼ಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : [[Matigara Railway Station|ಮಾಟಿಗಾಡ಼ಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಸ್ಟೇಷನ್ ಕೋಡ್ MTRA)<ref name="Matigara">{{cite web|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/matigara-mtra-station|title=Matigara Railway Station (MTRA) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry|website=www.ndtv.com|language=en|access-date=12 February 2020}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮಾಥಾಪಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Matigara" /> ಈ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ MLFC - SGUJ DEMU ಮತ್ತು SGUJ- MLFC DEMU ಸೇರಿವೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು ಒಂದೇ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ಲೈನ್.{{citation needed|date=February 2020}} ; ರಾಂಗಾಪಾನಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ : [[Rangapani railway station|ರಾಂಗಾಪಾನಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಸ್ಟೇಷನ್ ಕೋಡ್ RNI) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಲಿಗುರಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ 14 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಂಗಾಪಾನಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಂಗಾಪಾನಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಹೌರಾ-ನ್ಯೂ ಜಲ್ಪಾಇಗುಡ಼ಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣವು 2 ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. === ವಾಯು === [[File:Bagdogra_International_Airport_-_during_LGFC_-_Bhutan_2019_(24).jpg|thumb|ನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ [[Bagdogra International Airport|ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ]] ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ನವದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಗುವಾಹಟಿ, ದಿಬ್ರುಗಢ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾರೋ ಮತ್ತು ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್‌ಗೆ ನಿಯಮಿತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದ ಜೀವಗೋಳ, ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯದ ಬಳಿ ಇರುವ ಕಾರಣ, ಬಾಗ್ಡೋಗ್ರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2002 ರಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/International-status-to-Bagdogra-airport-hailed/articleshow/24001049.cms|title=International status to Bagdogra airport|date=2 October 2002|work=The Times of India|access-date=27 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Night-landing-facility-at-Bagdogra-soon/articleshow/5450515.cms|title=Night-landing facility at Bagdogra soon|date=16 January 2010|work=The Times of India|access-date=23 February 2021|language=en}}</ref> ವಾಯುಯಾನ ಟರ್ಬೈನ್ ಇಂಧನದ ಮೇಲೆ ಶೂನ್ಯ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1150728/jsp/calcutta/story_34042.jsp#.Vbar1fmqqko|title=Bagdogra backs CM flight path- Tax waiver fuels air traffic growth|last=Mandal|first=Sanjay|access-date=27 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150728095856/http://www.telegraphindia.com/1150728/jsp/calcutta/story_34042.jsp#.VbdSZdj7SUk|archive-date=28 July 2015}}</ref> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == [[File:Super_Speciality_Block,_NBMCH.jpg|thumb|ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, [[North Bengal Medical College|ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು]] ]] === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ === * [[University of North Bengal|ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], 1962 ರಿಂದ<ref>{{cite web|url=http://www.siligurismc.in/educational-institutions.php|title=General list of universities in Siliguri|website=www.siligurismc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608093553/http://www.siligurismc.in/educational-institutions.php|url-status=dead}}</ref> === ಕಾಲೇಜುಗಳು === ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು<ref>{{cite web|url=http://www.siligurismc.in/educational-institutions.php|title=General list of colleges in Siliguri|website=www.siligurismc.in|access-date=8 June 2019|archive-date=8 ಜೂನ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608093553/http://www.siligurismc.in/educational-institutions.php|url-status=dead}}</ref> * [[Acharya Prafulla Chandra Roy Government College|ಆಚಾರ್ಯ ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಚಂದ್ರ ರಾಯ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[Siliguri College|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಕಾಲೇಜು]], 1950 ರಿಂದ * [[Kalipada Ghosh Tarai Mahavidyalaya|ಕಾಳಿಪದ ಘೋಷ ತಾರೈ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[Munshi Premchand Mahavidyalaya|ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮಚಂದ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[North Bengal St. Xavier's College|ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[Gyan Jyoti College|ಜ್ಞಾನ ಜ್ಯೋತಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[Siliguri College of Commerce|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲೇಜು]] * [[Siliguri Mahila Mahavidyalaya|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಮಹಿಳಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[Surya Sen Mahavidyalaya|ಸೂರ್ಯ ಸೇನ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[Salesian College|ಸಲೇಶಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]]<ref>{{cite web|url=http://www.salesiancollege.in/|title=Salesian college, Siliguri|website=www.salesiancollege.in|access-date=20 May 2019|archive-date=16 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516135617/http://www.salesiancollege.in/|url-status=dead}}</ref> ; ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು * [[North Bengal Medical College and Hospital|ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ]], 1968 ರಿಂದ * [[North Bengal Dental College and Hospital|ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳ ಡೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]<ref>{{cite web|url=http://www.nbdch.in/about.php|title=North Bengal Dental college & hospital - nbdc, nbdch, North Bengal Dental college & hospital, nbdch.in, dental college in siliguri, dental college in hospital|website=Nbdch.in|access-date=21 March 2019|archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430104558/http://www.nbdch.in/about.php|url-status=dead}}</ref> ; ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು * ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು * [[Siliguri Institute of Technology|ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[Surendra Institute of Engineering & Management|ಸುರೇಂದ್ರ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] ; ಇತರೆ ಕಾಲೇಜುಗಳು * [[Inspiria Knowledge Campus|ಇನ್ಸ್ಪಿರಿಯಾ ಜ್ಞಾನ(Knowledge) ಕ್ಯಾಂಪಸ್]] === ಶಾಲೆಗಳು === ; ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳು * [[Delhi Public School|ದೆಹಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ(ಡೇಲ್ಹಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್)]] (CBSE), ದಾಗಾಪುರ್, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ * [[Techno India Group Public School|ಟೆಕ್ನೋ ಇಂಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]] (CBSE) * ಜಿ.ಡಿ. ಗೋಯೆಂಕಾ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE) * ನಾರ್ತ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE) * ಒಲಿವಿಯಾ ಏನ್ಲೈಟೇನ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE) * ವುಡ್ರಿಡ್ಜ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE) * ಕ್ಯಾಂಪಿಯೊನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (CAIE)) * ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ ಆಂಗ್ಲೋ-ವೈದಿಕ - (ಡಿ.ಎ.ವಿ) ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE) * ಡೇಲ್ಹಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ (CBSE), ಫ಼ುಲ್ಬಾಡ಼ೀ, ಶಿಲಿಗುಡ಼ಿ * ಅಕ್ಸಿಲಿಯಂ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ವೇಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ದೊನ್ ಬೊಸ್ಕೋ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಲಿಂಕನ್ಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಫ಼ಾದರ್ ಲೆಬ್ಲಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಹಿಮಾಲಯನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) * ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ (ICSE) ; ಸೇನಾ ಶಾಲೆಗಳು * [[Indian Army Public Schools|ಆರ್ಮಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]] (ಬ್ಯಾಙ್ಡುಬಿ ಮತ್ತು ಖಾಪ್ರಾಇಲ್ )<ref>{{cite web|url=http://apsbengdubi.org/|title=Army Public School, Bengdubi|website=Apsbengdubi.org|access-date=21 March 2019|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129071019/http://apsbengdubi.org/|url-status=dead}}</ref> * [[Indian Army Public Schools|ಆರ್ಮಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ಸುಕ್ನಾ<ref>{{cite web|url=http://apssukna.com/|title=Army Public School, Sukna|website=Apssukna.com|access-date=21 March 2019}}</ref> * [[Kendriya Vidyalaya Sevoke Road|ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸೇವೊಕ್ ರೋಡ್]]<ref>{{cite web|url=https://www.kvsevokeroad.in/|title=Kendriya Vidyalaya, Sevoke Road :: Home Page|website=Kvsevokeroad.in|access-date=21 March 2019|archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190314065522/http://www.kvsevokeroad.in/|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} c2zzysngoptf4vija35jaej3ybn3bkf 0 150640 1372681 1368155 2026-05-04T04:31:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372681 wikitext text/x-wiki    ಮಾರ್ವಾ [[ಥಾಟ್|ಥಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] '''ಸೋಹಿನಿ''' [[ರಾಗ|ರಾಗವಾಗಿದೆ]] . ಪರ್ಯಾಯ ಲಿಪ್ಯಂತರಗಳಲ್ಲಿ '''ಸೊಹಾನಿ''' ಮತ್ತು '''ಸೊಹ್ನಿ''' ಸೇರಿವೆ. ಬಹಾರ್‌ನಂತೆಯೇ, ಇದು ಚಿಕ್ಕ ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ವಿವರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ. ಇದು ಹಾತೊರೆಯುವ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಇಂದ್ರಿಯತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. == ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆ ==   ರಾಗವು ಔಡವ-ಷಾಡವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಅಂದರೆ, ಇದು [[ಆರೋಹಣ|ಆರೋಹಣದಲ್ಲಿ]] (ಆರೋಹಣ) ಐದು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಅವರೋಹಣ|ಅವರೋಹಣದಲ್ಲಿ]] ಆರು ಹೊಂದಿದೆ. ರಿಷಭ್ (ರಿ) ಕೋಮಲ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ (ಮಾ) ತೀವ್ರ ಆಗಿದೆ , ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪಂಚಮ (ಪ) ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಾದಿ ಸ್ವರವು ಧಾ, ಮತ್ತು ಸಂವಾದಿ ಗ. ಋಷಭವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಗಾಂಧಾರವು (ಗಾ) ಮಾರ್ವಾದಂತೆ ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಾಂಗ ಪ್ರಧಾನ ರಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಸಪ್ತಕ (ಆಕ್ಟೇವ್) ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಮಯ (ಸಮಯ) == ರಾಗ ಸೋಹಿನಿಯು ತಡರಾತ್ರಿ / ಮುಂಜಾನೆ, ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಅಥವಾ ಎಂಟನೇ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಸರಿಸುಮಾರು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ೩-೬. ರಾತ್ರಿಯ ೪ ನೇ ಪ್ರಹರ : ಸಂಧಿ-ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಗ<ref>{{Cite web |date= |title=Raag Sohani - Indian Classical Music |url=http://www.tanarang.com/english/sohani_eng.htm |access-date=2022-08-25 |publisher=Tanarang.com }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು == === ಭಾಷೆ: [[ತಮಿಳು]] === ಇವುಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗಂ ಹಂಸಾನಂದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಈ ರಾಗವು ಸೋಹ್ನಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" !ಹಾಡು ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಸಂಯೋಜಕ ! ಗಾಯಕ |- | ತೇಸುಲಾವುದೆ ನಂತರ ಮಳೆರಾಲೆ | ಮನಾಳನೇ ಮಂಗೈಯಿಂ ಬಕ್ಕಿಯಂ | ಪಿ.ಆದಿನಾರಾಯಣ ರಾವ್ | [[ಘಂಟಸಾಲ]], [[ಪಿ. ಸುಶೀಲ]] |- | ಕಾಲೈಯುಂ ನೀಯೇ | ನಂತರ ನಿಲವು | ಎಎಮ್ ರಾಜಾ | ಎ.ಎಂ.ರಾಜ, [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |- | ನಿನೈತಲ್ ಪೊದುಂ ಆಡುವೆನ್ | ನೆಂಜಿರುಕ್ಕುಂ ವರೈ | ಎಂಎಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ | [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |- | ಎನ್ನಕೋಡುಪ್ಪನ್ | ಕರ್ಣನ್ | ವಿಶ್ವನಾಥನ್-ರಾಮಮೂರ್ತಿ | [[ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್|ಪಿಬಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] |- | ಎಜುಮಲೈ ಇರುಕ್ಕಾ | ತಿರುಮಲೈ ದೈವಂ | [[ಕುನ್ನಕ್ಕುಡಿ ವೈದ್ಯನಾಥನ್|ಕುನ್ನಕುಡಿ ವೈದ್ಯನಾಥನ್]] | [[ಕೆ.ಬಿ.ಸುಂದರಂಬಾಳ್|ಕೆ.ಬಿ.ಸುಂದರಾಂಬಾಳ್]] |- | ವೇದಂ ಅನುವಿಲಂ | ಸಾಲಂಗೈ ಒಲಿ | rowspan="11" | [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], ಎಸ್ಪಿ ಶೈಲಜಾ |- | ನೀ ಪಾಡುಂ ಪಾಡಲ್ | ಎಂಕೆಯೋ ಕೆಟ್ಟ ಕುರಲ್ | [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |- | ಪುತಮ್ ಪುತ್ತು | ದಳಪತಿ | [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆಜೆ ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |- | ಅಥವಾ ಪೂಮಲೈ | ಇನಿಯ ಉರವು ಪೂತತ್ತು | [[ಮನೋ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ|ಕೆ ಎಸ್ ಚಿತ್ರಾ]] |- | ಕೀರ್ತನಾ | ಎನ್ ಪಾದಲ್ ಉನಕಗ | [[ಮನೋ]] |- | ರಾಗ ತೀಬಂ ಯೆಟ್ರುಂ | ಪಯನಂಗಲ್ ಮುದಿವತ್ತಿಲ್ಲೈ | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |- | ಒರು ಪೂಂಚೋಲೈ | ವಾಥಿಯಾರ್ ಮನೆ ಪಿಳ್ಳೈ | rowspan="2" | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ|ಕೆಎಸ್ ಚಿತ್ರಾ]] |- | ಸಮ್ಮತಂ ತಂತುತೆನ್ ನಂಬು | ಕಾದಲ್ ದೇವತಾಯಿ |- | ಗಾನಕ್ಕುಯಿಲೇ | ಪೂಂಚೋಲೈ | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], ಭವತಾರಿಣಿ |- | ರಾತ್ರಿಯಿಲ್ ಪೂತಿರುಕುಮ್ | ತನಗಮಗನ್ | rowspan="2" | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |- | ವನಂ ನಿರಾಂ ಮರುಮ್ | ಧವನಿ ಕಣವುಗಲ್ |- | ನೀ ವರುವೈ | ಗೌರಿಮನೋಹರಿ | ಎಂಎಂಎ ಇನಿಯವನ್ | rowspan="2" | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |- | ಎಝು ಸ್ವರಮುಮ್ | ಒರು ಪುಧಿಯ ಕಡಾಯಿ | ಉಮಾ ಕನ್ನಡಾಸನ್ |- | ಪೊಟ್ಟು ವೈತು ಪೂಮುಡಿಕ್ಕುಂ | ನಿನೈತೆನ್ ವಂಧೈ | rowspan="4" | [[ದೇವಾ (ಸಂಯೋಜಕ)|ದೇವಾ]] | [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], ಸ್ವರ್ಣಲತಾ |- | ವನಮೆ ಕೇಳುತಾ ಏನ್ ಪಾತು | ನಾಡೋಡಿ ಕಥಲ್ | ಮಲೇಷ್ಯಾ ವಾಸುದೇವನ್ |- | ಇದ್ಯಾ ವೆಲಿಯಿಲ್ | ಒರು ಪುಧಿಯ ಉದಯಂ | [[ಮನೋ]], ಸ್ವರ್ಣಲತಾ |- | ಅಂಬೆ ಅಂಬೆ | ಚಿನ್ನ ರಾಜ | ಪಿ.ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ |- | ಓ ವೆನ್ನಿಲಾ | ಸೇನ್ಬಗ ತೊಟ್ಟಂ | ಸಿರ್ಪಿ | [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆಜೆ ಯೇಸುದಾಸ್]] |- | ಓ ಕಣ್ಣುಕುಲ್ | ದೀನಮಧೋರುಮ್ | ಓವಿಯನ್ | ಪಿ.ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್, ಸ್ವರ್ಣಲತಾ |} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ == ಇದು ಅದೇ ಥಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ವಾ ಮತ್ತು ಪುರಿಯಾ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ, <ref name="parikkar">{{Cite web |last=Parrikar |first=Rajan |date=2002-02-18 |title=The Marwa Matrix |url=http://www.sawf.org/newedit/edit02182002/musicarts.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329160117/http://www.sawf.org/newedit/edit02182002/musicarts.asp |archive-date=2010-03-29 |access-date=16 December 2009 |publisher=The South Asian Women's Forum}}</ref> ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಿ ಥಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಸಂತ್‌ಗೆ ಸಹ ಹೋಲುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸಮಯಾಧಾರಿತ ರಾಗಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] q5bgvm6y2r1ofyitbx2wysf9mdzwb0b 0 153315 1372663 1364920 2026-05-03T17:16:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372663 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian educator, playwright, feminist}} {{EngvarB|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox person | name = ಶಿರಿನ್ ಫ್ರಮ್ರೋಜ್ ದಾರಾಶಾ | image = | caption = ಜೆ.ಬಿ. ಪೆಟಿಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ಮುಂಬೈನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು (೧೯೭೩–೨೦೦೬) | birth_date = ೨೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೮ | death_date = {{death date and age|df=yes|2012|05|02|1938|12|27}}<ref name="The Times of India"/> | occupation = ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ, ನಾಟಕಕಾರ | nationality = ಭಾರತೀಯ }} '''ಶಿರಿನ್ ಫ್ರಾಂರೋಜ್ ದರಾಶಾ''' (೨೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೮ - ೨ ಮೇ ೨೦೧೨) <ref name="The Times of India">{{Cite web |date=3 May 2012 |title=Ex-principal of J B Petit passes away |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ex-principal-of-J-B-Petit-passes-away/articleshow/12972858.cms |access-date=29 June 2014 |website=The India Times}}</ref> ಅವರು ೧೯೭೩ ರಿಂದ ೨೦೦೭ ರ ವರೆಗೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲಾ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ, ಜೆಬಿ ಪೆಟಿಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು, <ref name="The Times of India" /> <ref>{{Cite web |title=Testimonials |url=http://jbpetithighschool.com/testimonial.html |access-date=2020-12-08 |website=jbpetithighschool.com}}</ref> ಹೆಸರಾಂತ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ "ಸಂತೋಷ"ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳು ಬಲವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು. ಭಾರತೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಅತಿಯಾದ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ಮತ್ತು ಮನೆಕೆಲಸದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಪರವಾಗಿ ಅವಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. <ref name=":0">{{Cite web |title=Educator par excellence - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/educator-par-excellence/950157/0 |access-date=2020-10-11 |website=archive.indianexpress.com}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |title=Shirin Darasha retires {{!}} Events & Personalities |url=https://www.parsiana.com/current-issue/articles.aspx?id=MW7bFAX70bM=&issue=68 |access-date=2020-12-26 |website=www.parsiana.com}}</ref> ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಅನನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಚಲಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಹುಡುಗರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರು ವಿಫಲರಾಗದ ಪೋಷಣೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಹುಡುಗಿಯರು ಅರಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅರಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದಾರಾಶಾ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |date=2006-05-27 |title=Hungama TV COO Zarina Mehta |url=https://www.indiantelevision.com/special/y2k6/ms_media/zarina.htm |access-date=2020-12-26 |website=Indian Television Dot Com |language=en}}</ref> ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾಟಕದ ಅವರ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬಳಕೆಯು ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿರಂತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ದಾರಾಶಾ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |last=Das |first=Soma |date=28 September 2012 |title=One Revolutionary Salutes Another |url=http://www.mid-day.com/articles/one-revolutionary-salutes-another/183198 |access-date=29 June 2014 |publisher=MidDay}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2012-05-07 |title=Teachers we love |url=https://www.mid-day.com/articles/teachers-we-love/161685 |access-date=2020-12-26 |website=mid-day |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಶಿರಿನ್ ದಾರಾಶಾ ಅವರು [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು. <ref name=":0"/> ಇವರು ಬಾಂಬೆಯ ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ (ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದರು,ನಂತರ ಪದವಿಗಾಗಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ]] ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು, ಶಿರಿನ್ ದಾರಾಶಾ ಅವರಿಗೆ ಫುಲ್‌ಬ್ರೈಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. == ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಶಿರಿನ್‌ ದಾರಾಶ ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ನಾಟಕಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕ " ಮೇಡಮ್ ಕಾಮಾ " ಅನ್ನು ಮೊದಲು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ವಿಶ್ವ ಝೋರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ನಾಟಕ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ತನ್ನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ದಾರಾಶಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರೂಢಿಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ವೈವಾಹಿಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಗಿದ್ದರು; ಅವರು "ತಿಳಿ ಮೈಬಣ್ಣ" ಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆದ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಡಾರ್ಕ್ ಸ್ಕಿನ್" ಹೇಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ಪದಂಸೀ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ದರಾಶಾ ಅವರ ಸಹಯೋಗವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |last=Dharker |first=Anil |title=Remembering Pearl Padamsee |url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=30&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=22-04-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar03000&publabel=TOI.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714193922/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=30&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=22-04-2010&pubname=&edname=&articleid=Ar03000&publabel=TOI.php |archive-date=14 July 2014 |access-date=4 July 2014 |publisher=The Times Group}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Humour in disguise |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2018/07/21/humour-in-disguise.html |access-date=2020-12-11 |website=The Week |language=en |archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015014353/https://www.theweek.in/theweek/leisure/2018/07/21/humour-in-disguise.html |url-status=dead }}</ref> [[File:Irish_Blessing_that_Shirin_Darasha_handed_out_to_every_student_and_teacher_under_her_aegis.jpg|thumb| ಶಿರಿನ್ ದಾರಾಶಾ ಅವರು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಆಶೀರ್ವಾದ]] == ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ವೃತ್ತಿ == ಹಿಂದಿ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ ಮತ್ತು ದಿ ಬಾಂಬೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ದರಾಶಾ ಜೆಬಿ ಪೆಟಿಟ್ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಆಕೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ "ದಯವಿಟ್ಟು ಡಿಸ್ಟರ್ಬ್ ಮಾಡು" ಎಂಬ ಫಲಕವನ್ನು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಮತ್ತು ತೆರೆದಿರಲು ಅವಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. <ref>{{Cite web |date=2020-11-01 |title=Romancing the stones |url=https://www.mid-day.com/articles/romancing-the-stones/23069267 |access-date=2020-12-11 |website=mid-day |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬಲು ನಾಟಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. <ref name=":0"/> ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೆಬಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಬೇಟ್ ಟೀಮ್ ಗೆದ್ದಾಗ ದಾರಾಶಾ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು; ಬಹುಮಾನವು ಇಡೀ ಚರ್ಚಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದರಾಶಾ ಅವರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಲೈ ಲಾಮಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಪ್ರವಾಸವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":1">{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=July 2014}}{{Cite web |title=Remembering Ms Darasha |url=http://jbpetithighschool.com/remembering_ms_darasha9.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714165545/http://jbpetithighschool.com/remembering_ms_darasha9.php |archive-date=14 July 2014 |access-date=4 July 2014 |publisher=J. B. Petit High School}}</ref> ಇದು ದರಾಶಾ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಝೋರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಮುದಾಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ಪಾರ್ಸಿಯಾನಾ'' "ದಿ 'ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್' ಆಫ್ ಡ್ರಾಮಾ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನವನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಇದು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ತನ್ನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಬೌದ್ಧ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಳು. <ref name=":2"/> </link><sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉಲ್ಲೇಖನ|<span title="A complete citation is needed. (April 2018)">ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ಸಾವು == ಶಿರಿನ್ ದಾರಾಶಾ ೭೩ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು, ಅವರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಲಿಸಿದ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು. <ref name="The Times of India"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Official website|http://jbpetithighschool.com/|J. B. Petit High School For Girls official website}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] 0pjjz6rcq02fbdwj080vxi5g23r6tx0 0 153419 1372652 1372647 2026-05-03T15:14:02Z A826 72368 Reverted 3 edits by [[Special:Contributions/Dr Thippeswamy M|Dr Thippeswamy M]] ([[User talk:Dr Thippeswamy M|talk]]): Written as blog(TwinkleGlobal) 1372652 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste||caste_name=ಉಪ್ಪಾರ|classification=ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿ|country=[[ಭಾರತ]]|populated_states=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]<br />[[ತೆಲಂಗಾಣ]]<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]<br />[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|religions=[[ಹಿಂದೂ]]}}'''ಸಗರ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಉಪ್ಪಾರ''' ಒಂದು [[ಹಿಂದೂ]] ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name=":0">{{Cite journal|date=13 September 1993|title=Specification of OBCs in respect of Andhra Pradesh, Assam, Bihar, Goa, Gujarat, Haryana, Himachal Pradesh, Karnataka, Kerala, Madhya Pradesh, Maharashtra, Punjab, Tamil Nadu and Uttar Pradesh (No. 12011/68/1993-BCC)"|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1993/E-0450-1993-0186-17135.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=38|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref>{{cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last1=Thurston|first1=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link1=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> ಇವರನ್ನು ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal|date=11 August 2016|title=Inclusion/Amendment in the Central Lists of OBCs in respect of the State of Andhra Pradesh and Telangana. (No. 12011/04/2014-BC-II)|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/2016/171261.pdf|format=|journal=The Gazette of India: Extraordinary|language=Hindi, English|publisher=Department of Publication|volume=|page=13|issn=0254-6779|oclc=1752771}}</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಮಾರಾಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (ಶೆಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ). <ref name=":1">{{Cite web |last=Srinivasulu |first=K. |author-link= |title=Caste, Class and Social Articulation in Andhra Pradesh: Mapping Differential Regional Trajectories |url=https://odi.org/en/publications/caste-class-and-social-articulation-in-andhra-pradesh-india-mapping-differential-regional-trajectories/ |access-date=27 December 2009 |publisher=Overseas Development Institute |location=}} </ref> <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VG0EBZP3scUC&dq=Uppara+caste&pg=PA470|title=Gold Nuggets: Selected Post-independence Telugu Short Stories|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|last2=Vijayasree|first2=Changanti|date=2004|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-1930-4|pages=470|language=en|author-link=Bhadriraju Krishnamurti}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jA4uRbWoGfUC&q=Uppara+caste|title=People of India: Andhra Pradesh|last=Singh|first=K. S.|date=1992|publisher=Anthropological Survey of India|isbn=978-81-7671-006-0|pages=1847|language=en}}</ref> ಇವರ ಉದ್ಯೋಗವು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] {{Lang|te|ಉಪ್ಪು}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. <ref name=":3" /> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/42997/pg42997-images.html|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|last2=Rangachari|first2=K.|volume=7|pages=228 to 241|chapter=‘Uppara’|oclc=11676577|author-link=Edgar Thurston|author-link2=K. Rangachari}} Reprint. Originally published: Madras : Supt. Govt. Press, 1909</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nCELAQAAIAAJ&q=Uppara+caste|title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore District|date=1993|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|pages=171|language=en}}</ref> ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ, [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಲೋನಿಯಾ/ಲೂನಿಯಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉಪ್ಪಾರರಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=Uppara+caste&pg=PA55|title=A Crusade for Social Justice: P.S.Krishnan : Bending Governence Towards The Deprived|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=55, 56|language=en}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬುಕಾನನ್-ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪ್ರಕಾರ, ತೆಲುಗು ಉಪ್ಪಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಉಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಮೈಸೂರು ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು ಉಪ್ಪಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸೂಚಿಸಿವೆ: "ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾತಿಯ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಭಾಗವು ಗುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಿಂದೂ ಮನೆಗಳ ಕಟ್ಟುವ ಉತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. {{A Journey from Madras through the countries of Mysore, Canara and Malabar, Vol.I-III., Francis Buchanan, Assian educational services, 1807}} ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ರಚಿಸಿದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಂತ ರಾಮನ್ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಉಪ್ಪಾರರು ಈ ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. * ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುವ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಇತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು. ಉಪ್ಪು ತಯಾರಕರಾದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕುಲಕಸುಬನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡರು. ಉಪ್ಪಾರರು ಉಪ್ಪುನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಸುರೇಶ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jHQMAQAAMAAJ&q=Uppara|title=India's Communities|last=Singh|first=K. S.|date=1998|publisher=[[Anthropological Survey of India]]|isbn=978-0-19-563354-2|pages=3539–3541|language=en}}</ref> ಉಪ್ಪಾರರು [[ಸಗರ|ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಸಗರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ]] (ಸಗರ ಉಪ್ಪಾರ ಕುಲ) ವಂಶಸ್ಥರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m0cxtNhMmr4C&q=Uppara|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|date=1971|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum|pages=162|language=en}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಜಾತಿಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವರು]] ಮತ್ತು ಕೆಲವರು [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಉಪ್ಪಾರರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಂಗಾ ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ರಾಜರ್ಷಿ [[ಭಗೀರಥ]] ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮದ್ ಜಗದ್ಗುರು ಚಿನ್ಮೂಲಾದ್ರಿ ಶಿಲಾಪುರಿ ಸೂರ್ಯಸಿಂಹಾಸನ ಭಗೀರಥ ಪೀಠ, ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ [[ಮಠ]], ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾನಗರ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ, [[ಹೊಸದುರ್ಗ]]ತಾಲೂಕು, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == ಉಪ್ಪಾರರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧.೧೮ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿನ್ನಪ್ಪ ರೆಡ್ಡಿ ವರದಿ (೧೯೯೦) ಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] cms1yof90oosw5kwdok955g0i4u0ck7 0 153673 1372671 1366667 2026-05-03T23:18:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372671 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಾಯಿ ದಿಯೋಧರ್ | image = A graded close up of Sai Deodhar smiling.jpg | caption = | birth_date = | birth_place = | occupation = ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಬರಹಗಾರ್ತಿ, [[ನಟಿ]] | spouse = {{marriage|ಶಕ್ತಿ ಆನಂದ್|2005}} | yearsactive = 1991–present | children = 1 | father = ದೇಬು ದಿಯೋಧರ್ | mother = ಶ್ರಬಾನಿ ದಿಯೋಧರ್ }} '''ಸಾಯಿ ದಿಯೋಧರ್''' ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದಿ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ಅವಳು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ನಾಟಕ ಸರಣಿ ''ಸಾರಾ ಆಕಾಶ್'' ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಟಿವಿಯ ನಾಟಕ ಸರಣಿ ''ಏಕ್ ಲಡ್ಕಿ ಅಂಜನಿ ಸಿಯಲ್ಲಿನ'' ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Lalwani |first=Vickey |date=12 December 2003 |title=Interview with actor Sai Deodhar > "I won't wear undersized outfits and do sexy scenes. I am looking at meaningful cinema" |url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k3/actor/sai_deodhar.htm |access-date=22 May 2010 |publisher=Indiantelevision.com}}</ref> ಇವರು ನಟ ಶಕ್ತಿ ಆನಂದ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಯಿ ದಿಯೋಧರ್ ಅವರು ನೃತ್ಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ''ನಚ್ ಬಲಿಯೆ ಸೀಸನ್ ೧'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Mazumder |first=Ranjib |date=25 December 2008 |title=TV couple eye big screen with home-made project |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_tv-couple-eye-big-screen-with-home-made-project_1216696 |access-date=22 May 2010 |publisher=DNA India}}</ref> ಅವರು ೧೯೯೩ ರ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ - ''ಲಪಾಂಡವ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಬಾಲ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕನ ಚೇಷ್ಟೆಯ ಯುವ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೋಷಗಳ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ದಿಯೋಧರ್ ಅವರ ತಂದೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ದೇಬು ದೇವಧರ್, [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ತಾಯಿ, ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಶ್ರಬಾನಿ ದಿಯೋಧರ್, [[ಬಂಗಾಳಿ]]. <ref>{{Cite news |date=3 December 2005 |title=Playing new roles |language=en |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |url=https://www.telegraphindia.com/culture/playing-new-roles/cid/1538159 |access-date=7 June 2019}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Shetty |first=Anjali |date=29 May 2019 |title=Mogra Phulala has been a beautiful journey: Shrabani |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mogra-phulala-has-been-a-beautiful-journey-shrabani/story-Y2HBstaXlLGm32xded3e9L.html |access-date=20 June 2019}}</ref> ಆಕೆಯ ತಂದೆ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರು ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ''ಸಾರಾ ಆಕಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಹನಟಿ, ''ಸಾರಾ ಆಕಾಶ್‌ನ'' ಶಕ್ತಿ ಆನಂದ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news |date=22 September 2015 |title=Shakti Anand's Birthday Special |language=en |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/49058803.cms |access-date=7 June 2019}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Sai_Shakti_colors_bash.jpg|thumb| ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪತಿ ಶಕ್ತಿ ಆನಂದ್ ಜೊತೆ ಸಾಯಿ.]] == [[ದೂರದರ್ಶನ]] == {| class="wikitable sortable" |- ! [[ವರ್ಷ]] ! [[ಧಾರಾವಾಹಿ]] ! [[ಪಾತ್ರ]] ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2"| ೨೦೦೩ - ೨೦೦೫ | rowspan="2"|''ಸಾರಾ ಆಕಾಶ್'' | ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಮೋನಿಕಾ ಸಿಂಗ್ / ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಮೋನಿಕಾ ಕರಣ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ / ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ / ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಲೀಡರ್ ಮೋನಿಕಾ ವಿಕ್ರಮ್ ಕೊಚ್ಚಾರ್ | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | ಶಾಜಿಯಾ ಖಾನ್ | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೫ | "[[ಸಿದ್ಧಾಂತ]]" | ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಹೇಮಂಗಿ ಮಾಥುರ್ | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೫ | "ನಾಚ್ ಬಲಿಯೆ ಸೀಸನ್ ೧ | [[ಸ್ಪರ್ಧೆ|ಸ್ಪರ್ಧಿ]] | ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ |- | ೨೦೦೫ | ಸಿ.ಐ.ಡಿ. (ಭಾರತೀಯ ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | ರೆತ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | ತನು | [[ಅತಿಥಿಗೃಹ|ಅತಿಥಿ]] ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | "ಜೋಡೀ ಕಮಾಲ್ ಕಿ" | ಅತಿಥಿ (ಎಪಿಸೋಡ್ ೨) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | ಕಸೌತಿ ಜಿಂದಗಿ ಕೇ (೨೦೦೧ ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | ಡೆಬೊನಿಟಾ | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | "ಕಾವ್ಯಾಂಜಲಿ" | ಡೆಬೊನಿಟಾ (ಸಂಚಿಕೆ ೩೦೫) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | "ಕಹಾನಿ ಘರ್ ಘರ್ ಕಿ" | ಡೆಬೊನಿಟಾ (ಸಂಚಿಕೆ ೧೧೫೮) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೬ | "ಜೀನಾ ಇಸಿ ಕಾ ನಾಮ್ ಹೈ" | ಅತಿಥಿ (ಸಂಚಿಕೆ ೯) | ಟಾಕ್ ಶೋ |- | ೨೦೦೬ - ೨೦೦೭ | ಏಕ್ ಲಡ್ಕಿ ಅಂಜಾನಿ ಸಿ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | ಅನನ್ಯಾ ಸಚ್ದೇವ್ (ಅನು) / ಅನನ್ಯಾ ನಿಖಿಲ್ ಸಮರ್ಥ್ | ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೦೭ | ಡಾನ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೦ | "[[ಕಾಶಿ]] - ಅಬ್ ನಾ ರಹೇ ತೇರಾ ಕಗಾಜ್ ಕೋರಾ" | ಈಶ್ವರಿ | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೦ - ೨೦೧೧ | "ಬಾತ್ ಹಮಾರಿ ಪಕ್ಕಿ ಹೈ" | ನಿಧಿ ಸೌರಭ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್ | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೨ | "ಉಪನಿಷತ್ ಗಂಗಾ" - ಉಪವೇದ : ಕಚನ ಕಥೆ (ಋಷಿ) ದೇವಯಾನಿ | ದೇವಯಾನಿ (ಸಂಚಿಕೆ ೮) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೨ | "ಉಪನಿಷತ್ ಗಂಗಾ" - ಆತ್ಮ : ಆತ್ಮವಲ್ಲ - [[ಅಭಿಮನ್ಯು]] ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ | [[ಸರಸ್ವತಿ]] (ಸಂಚಿಕೆ ೨೮) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೨ | "ಉಪನಿಷತ್ ಗಂಗಾ" - ಅಸ್ತಿತ್ವದ ತತ್ವ: ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ & ಗಾರ್ಗಿ | ಗಾರ್ಗಿ (ಎಪಿಸೋಡ್ ೩೦) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೨ | "ಉಪನಿಷತ್ ಗಂಗಾ" - ಬಂಧನ : ಒಂಟೆಯ ಹಗ್ಗ | ನಾಟಿ (ಎಪಿಸೋಡ್ ೩೩) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೪ | ಅದಾಲತ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ) - ಮುರ್ದಾ ಖತೀಲ್ | ವಕೀಲೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಶರ್ಮಾ (ಸಂಚಿಕೆ ೩೩೩) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೪ - ೨೦೧೮ | ಉಡಾನ್ (೨೦೧೪ ಟಿವಿ ಸರಣಿ) | [[ಕಸ್ತೂರಿ]] | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೫ | "ದಿಲ್ ಕಿ ಬಾತೇನ್ ದಿಲ್ ಹಿ ಜಾನೆ | ಬರ್ಖಾ | ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೬ | "ಡಾರ್ ಸಬ್ಕೊ ಲಗ್ತಾ ಹೈ"- ಕಾಶಿಶ್ | ಸುನೀತಾ (ಎಪಿಸೋಡ್ ೨೪) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೭ | "ಸಾವ್ಧಾನ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಸುನಯನಾ ಸೂರಜ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್<ref>{{cite news |last=Kumar |first=Aakash |date=3 July 2017 |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/savdhaan-india-shakti-anand-wife-sai-deodhar-to-reunite-onscreen-after-10-years-834415 |title=Savdhaan India: Shakti Anand & wife Sai Deodhar to REUNITE onscreen after 10 years! |work=ABP Live |access-date=24 January 2020}}</ref> (ಸಂಚಿಕೆ ೨೧೫೮) | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ ಪಾತ್ರ |- | ೨೦೧೯ | "ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ೫' | ಅತಿಥಿ ಸ್ಪರ್ಧಿ (ಎಪಿಸೋಡ್ ೪೫) | [[ಅಡುಗೆ]] ಪ್ರದರ್ಶನ |- | ೨೦೨೩-ಪ್ರಸ್ತುತ | ದಬಾಂಗಿ - ಮುಲ್ಗಿ ಆಯಿ ರೆ ಆಯಿ |ಛಾಯಾ | |- |} === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === * ಚಿಕ್ಕೂ ಆಗಿ ''ಪ್ರಹಾರ್'' * ಮಾಧುರಿ ಅಜ್ಗಾಂವ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಘರ್ ಔಂಡಾ'' * ''ಮೊಗ್ರಾ ಫುಲಾಲಾ'' <ref>{{Cite news |last=Shetty |first=Anjali |date=29 May 2019 |title=Mogra Phulala has been a beautiful journey: Shrabani |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mogra-phulala-has-been-a-beautiful-journey-shrabani/story-Y2HBstaXlLGm32xded3e9L.html |access-date=20 June 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShetty2019">Shetty, Anjali (29 May 2019). [https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mogra-phulala-has-been-a-beautiful-journey-shrabani/story-Y2HBstaXlLGm32xded3e9L.html "Mogra Phulala has been a beautiful journey: Shrabani"]. ''[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 June</span> 2019</span>.</cite></ref> ಶಿವಾಂಗಿಯಾಗಿ * ಚಿನ್ನಿಯಾಗಿ ''ಲಪಾಂಡವ್'' === ನಿರ್ದೇಶಕ === * ''[[ದಿನಾಂಕ]]'' * ''ಮೌನ ಸಂಬಂಧಗಳು'' * ''ಫಾದ'' ' <ref>{{Cite web |title=Fathers Day To You - A tribute to all the fathers and the mothers working during COVID |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZVLtRwKYri0 |access-date=10 September 2023 |website=YouTube |publisher=Pocket Films |language=en}}</ref> * ''[[ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧ]]'' <ref>{{Cite news |date=13 November 2020 |title=Telly tattle: Tasty treat courtesy Mithun Chakraborty; Sai Deodhar directs short film |language=en |work=mid-day |url=https://www.mid-day.com/articles/telly-tattle-tasty-treat-courtesy-mithun-chakraborty-sai-deodhar-directs-short-film/23087327 |access-date=13 November 2020 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದಾಗ'' <ref>{{Cite web |title=When A Man Loves A Woman {{!}} Barun Sobti {{!}} Girija Oak {{!}} Sai Deodhar {{!}} A Love Story Short Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=Uep4dbHGcrY |access-date=9 March 2021 |via=YouTube}}</ref> * ''ಬಧಾಯಿ ಹೋ'' <ref>{{Cite news |last=Chandani |first=Priyanka |date=5 March 2021 |title=Actor Sai Deodhar takes a leap into the digital world with her production house, Purple Morning Movies |language=en |work=Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/actor-sai-deodhar-takes-a-leap-into-the-digital-world-with-her-production-house-purple-morning-movies |access-date=9 March 2021}}</ref> * ''ಆರಾಧನೆ ದಿ ವುಮನ್ ಇನ್‌ಇನ್‌'' - "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನದ ಗೀತೆ" <ref>{{Cite web |title=Worship The Woman Within {{!}} Parleen Gill {{!}} Sai Deodhar {{!}} International Women's Day Anthem 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GdnAJez9vV8&t=2s |access-date=9 March 2021 |publisher=Purple Morning Movies |via=YouTube}}</ref> * ''ಜೂಟಿ ಜೂಟಿ ಬಟಿಯಾನ್'' - ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋ <ref>{{Cite web |title=Jhooti Jhooti Batiyaan {{!}} Meera Deosthale {{!}} Rajat {{!}} Sai Deodhar {{!}} Bandish {{!}} Rock Fusion {{!}} Carnatic |url=https://www.youtube.com/watch?v=pv5okcVAyBw |access-date=17 April 2021 |publisher=Purple Morning Movies |language=en |via=YouTube}}</ref> * ''(ಅನ್)[[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]'' - [[ಕಿರುಚಿತ್ರ]] <ref>{{Cite web |title=(UN)Sanskari {{!}} Comedy {{!}} Family Drama {{!}} Gouri Tonnk {{!}} Shresth Kumar {{!}} Sai Deodhar |url=https://www.youtube.com/watch?v=GajFi2g6W5o |access-date=21 June 2022 |publisher=Purple Morning Movies |language=en |via=YouTube}}</ref> === ನಿರ್ಮಾಪಕ === * ''ಮುಜ್ಸೆ ಕುಛ್ ಕೆಹ್ತಿ...'' ''ಯೇ ಖಮೋಶಿಯಾನ್'' (೨೦೧೨-೨೦೧೩)- ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಶೋ * ''ಸತಾ ಲೋಟಾ ಪನ್ ಸಗ್ಲಾ ಖೋಟಾ'' (೨೦೧೫) - ಚಲನಚಿತ್ರ * ''[[ದಿನಾಂಕ]]'' (೨೦೧೮) * ''ದಿ ಶೋಲೆ ಗರ್ಲ್'' (೨೦೧೯) * ''ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧ'' <ref>{{Cite news |date=13 November 2020 |title=Telly tattle: Tasty treat courtesy Mithun Chakraborty; Sai Deodhar directs short film |language=en |work=mid-day |url=https://origin.mid-day.com/entertainment/television-news/article/Telly-tattle-Tasty-treat-courtesy-Mithun-Chakraborty-Sai-Deodhar-directs-short-film-23087327 |access-date=13 November 2020 |archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412104757/https://origin.mid-day.com/entertainment/television-news/article/Telly-tattle-Tasty-treat-courtesy-Mithun-Chakraborty-Sai-Deodhar-directs-short-film-23087327 |url-status=dead }}</ref> (೨೦೨೦) * ''ವೆನ್ ಎ ಮ್ಯಾನ್ ಲವ್ಸ್ ಎ ವುಮನ್'' - ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref>{{Cite web |title=When A Man Loves A Woman {{!}} Barun Sobti {{!}} Girija Oak {{!}} Sai Deodhar {{!}} A Love Story Short Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=Uep4dbHGcrY |access-date=9 March 2021 |via=YouTube}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=Uep4dbHGcrY "When A Man Loves A Woman | Barun Sobti | Girija Oak | Sai Deodhar | A Love Story Short Film"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 March</span> 2021</span> &#x2013; via YouTube.</cite></ref> (೨೦೨೧) * ''ಬಧಾಯಿ ಹೋ'' (ಕಿರುಚಿತ್ರ) <ref>{{Cite news |last=Chandani |first=Priyanka |date=5 March 2021 |title=Actor Sai Deodhar takes a leap into the digital world with her production house, Purple Morning Movies |language=en |work=Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/actor-sai-deodhar-takes-a-leap-into-the-digital-world-with-her-production-house-purple-morning-movies |access-date=9 March 2021}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChandani2021">Chandani, Priyanka (5 March 2021). [https://www.freepressjournal.in/entertainment/actor-sai-deodhar-takes-a-leap-into-the-digital-world-with-her-production-house-purple-morning-movies "Actor Sai Deodhar takes a leap into the digital world with her production house, Purple Morning Movies"]. ''Free Press Journal''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 March</span> 2021</span>.</cite></ref> (೨೦೨೧) * ''ವುಮನ್ ವಿಥಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ'' - "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಗೀತೆ" ([[ಸಂಗೀತ]] ವಿಡಿಯೋ) <ref>{{Cite web |title=Worship The Woman Within {{!}} Parleen Gill {{!}} Sai Deodhar {{!}} International Women's Day Anthem 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GdnAJez9vV8&t=2s |access-date=9 March 2021 |publisher=Purple Morning Movies |via=YouTube}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=GdnAJez9vV8&t=2s "Worship The Woman Within | Parleen Gill | Sai Deodhar | International Women's Day Anthem 2021"]. Purple Morning Movies<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 March</span> 2021</span> &#x2013; via YouTube.</cite></ref> (೨೦೨೧) * ''ಜೂಟಿ ಜೂಟಿ ಬಟಿಯಾನ್'' - ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ <ref>{{Cite web |title=Jhooti Jhooti Batiyaan {{!}} Meera Deosthale {{!}} Rajat {{!}} Sai Deodhar {{!}} Bandish {{!}} Rock Fusion {{!}} Carnatic |url=https://www.youtube.com/watch?v=pv5okcVAyBw |access-date=17 April 2021 |publisher=Purple Morning Movies |language=en |via=YouTube}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=pv5okcVAyBw "Jhooti Jhooti Batiyaan | Meera Deosthale | Rajat | Sai Deodhar | Bandish | Rock Fusion | Carnatic"]. Purple Morning Movies<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 April</span> 2021</span> &#x2013; via YouTube.</cite></ref> * ''(ಅ)ಸಂಸ್ಕೃತಿ'' - ಕಿರುಚಿತ್ರ <ref>{{Cite web |title=(UN)Sanskari {{!}} Comedy {{!}} Family Drama {{!}} Gouri Tonnk {{!}} Shresth Kumar {{!}} Sai Deodhar |url=https://www.youtube.com/watch?v=GajFi2g6W5o |access-date=21 June 2022 |publisher=Purple Morning Movies |language=en |via=YouTube}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.youtube.com/watch?v=GajFi2g6W5o "(UN)Sanskari | Comedy | Family Drama | Gouri Tonnk | Shresth Kumar | Sai Deodhar"]. Purple Morning Movies<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 June</span> 2022</span> &#x2013; via YouTube.</cite></ref> * ''ಸೋನ್ಯಾಚಿ ಪಾವ್ಲಾ'' - ಕಲರ್ಸ್ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಶೋ <ref>{{Cite web |title=VOOT - Watch Free Online TV Shows, Movies, Kids Shows HD Quality on VOOT. Keep Vooting. |url=https://www.voot.com/shows/sonyachi-pawal/278746 |access-date=21 June 2022 |website=Voot |language=en |archive-date=5 ಜುಲೈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705210322/https://www.voot.com/shows/sonyachi-pawal/278746 |url-status=dead }}</ref> * ''ಕಾವ್ಯಾಂಜಲಿ - ಸಖಿ ಸವಳಿ'' - ಟಿವಿ ಶೋ ಕಲರ್ಸ್ [[ಮರಾಠಿ]] <ref>{{Cite web |title=KavyaAnjali - Sakhi Saavali on Jio Cinema |url=https://www.jiocinema.com/tv-shows/kavyaanjali-sakhi-saavali/3756315 |website=Jio Cinema |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] fbrugy0kdu00v8oq4dnedwubmtsnue0 0 156220 1372686 1368434 2026-05-04T07:30:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1372686 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Smita Patil 2013 stamp of India.jpg | caption = ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 2013 ರ ಭಾರತದ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ | birth_date = {{birth date|1955|10|17|df=y}} | birth_place = [[Poona]], [[Bombay State]], India | death_date = {{death date and age|1986|12|13|1955|10|17|df=y}} | death_place = [[ಬಾಂಬೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | occupation = ನಟಿ, ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕಿ | yearsactive = 1974–1986 | notable_works = {{ubl|''ಮಂಥನ್'' (1976)|''ಭೂಮಿಕಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭೂಮಿಕಾ'' (1977)|''ಜೈತ್ ರೆ ಜೈತ್'' (1978)|'' ಚಕ್ರ (1981 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರ'' (1981)| ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982)| ''ಬಜಾರ್ (1982 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಜಾರ್'' (1982)|''ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧನೇ|ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧಾನೇ'' (1982)|''ಆರ್ತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆರ್ತ್'' (1982)|''ಉಂಬರ್ಥ''(1982)|''ಮಂಡಿ (1983 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಂಡಿ'' (1983)|''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) |''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1985)|''ಅಮೃತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಮೃತ್'' (1986)|''ವಾರಿಸ್ (1988 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಾರಿಸ್'' (1988) )}} | spouse = [[ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್]] | children = ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ | parents = ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರ್ಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ (ತಂದೆ) | nationality = | honors = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (1985) }}   '''ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್''' (17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1955-13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1986) ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|last=Gulzar|last2=Nihalani, Govind|last3=Chatterji, Saibal|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=81-7991-066-0|page=601}}</ref><ref name="Kapoor2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}</ref> [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]] ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಟೀಲ್, ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news |title=Top heroines of Bollywood |work=[[India Today]] |url=https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |url-status=live |access-date=24 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂದು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1985 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&pg=PA310|title=The Women's Companion to International Film|last=Annette Kuhn|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-08879-5|pages=310–|author-link=Annette Kuhn|access-date=29 December 2012}}</ref> [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]] ಅವರ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' (1975) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tGgm0z6vthYC&pg=PA82|title=Hyderabad: the social context of industrialisation, 1875–1948|last=Si. Vi Subbārāvu|publisher=Orient Blackswan|year=2007|isbn=978-81-250-1608-3|pages=82–|access-date=29 December 2012}}</ref><ref name="Heide2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}</ref> ಆಕೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಳುವಳಿಯಾದ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.<ref>{{Cite news |last=Lahiri, Monojit |date=20 December 2002 |title=A blazing talent remembered |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm |url-status=dead |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm |archive-date=3 October 2003}}</ref> ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಥನ (1976) ''ಭೂಮಿಕಾ'' (1977), ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್'' (1978) ಅಕ್ರೋಷ (1980) ಚಕ್ರ (1981), ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982) ''ಬಜಾರ್'' (1982) ಉಂಬರ್ತಾ (1982) ಶಕ್ತಿ (1982) ಅರ್ಥ್ (1982) ''[[ಅರ್ಧ್ ಸತ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ]]'' (1983) ''ಮಂಡಿ'' (1983) ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) ''ಚಿದಂಬರಂ'' (1985) ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1985) ''ನೃತ್ಯ'' (1987) [41987) [4,1987] [41988] ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' (1987) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSubodh_Kapoor2002">Subodh Kapoor (1 July 2002). [https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699 ''The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri'']. Cosmo Publication. pp.&nbsp;6699–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-81-7755-257-7</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}</ref> ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಪಾಟೀಲ್ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂಬೈನ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಅವರ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Reminiscing Smita Patil |url=http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814112650/http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html |archive-date=14 August 2007 |access-date=14 August 2007}} "Reminiscing About Smita Patil"</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ನಟ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1986ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ತಮ್ಮ 31ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯ ತೊಡಕುಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ.<ref>{{Cite web |date=17 October 2017 |title=Remembering Smita Patil on her 62nd birth anniversary |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/remembering-smita-patil-on-her-62nd-birth-anniversary-4895128/lite/ |access-date=20 August 2022 |website=Indian Express}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Aga_Khan_Bridge_in_Pune.jpg|thumb|ಪಾಟೀಲ್ [[ಪುಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದದ್ದು.]] ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 1955ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] [[ಪುಣೆ]] ಹಿಂದೂ-ಮರಾಠಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕಾರಣಿ ತಂದೆ ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರ್ಧಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ತಾಯಿ ವಿದ್ಯಾತಾಯಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಖಾಂದೇಶ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಿರ್ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Smita Patil: Celebrating legendary actress birth anniversary with a glimpse into her life, movies, and songs |language=en |work=News18 India |url=https://www.news18.com/movies/smita-patil-celebrating-legendary-actress-birth-anniversary-with-a-glimpse-into-her-life-movies-and-songs-8620282.html |access-date=20 October 2023}}</ref><ref name="Sharma2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5ePXdIGYe6oC&pg=PA298|title=Mass Communication : Theory & Practice In The 21St Century|last=D. Sharma|date=1 January 2004|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|page=298|access-date=29 December 2012}}</ref><ref name="UCLA">{{Cite web |title=Smita Patil |url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ |access-date=3 April 2021 |website=MANAS |publisher=UCLA Social Sciences}}</ref><ref name="Print-Pothukuchi-Relate-2019">{{Cite web |last=Pothukuchi |first=Madhavi |date=17 October 2019 |title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to |url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಅನಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ದೇಶ್ಮುಖ್, ಬೋಧಕವರ್ಗದ ನಿಯೋನಾಟಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸೇಥ್, ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಡಿಸೈನರ್.<ref>{{Cite news |date=17 October 2021 |title=Smita Patil as remembered by her sister: Funny, generous, uncaged |language=en |work=Scroll.in |url=https://scroll.in/reel/1007792/smita-patil-as-remembered-by-her-sister-funny-generous-uncaged |access-date=20 November 2023}}</ref> ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪಾಟೀಲ್ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=30 October 2018 |title=Lesser known facts about Smita Patil |language=en |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/lesser-known-facts-about-smita-patil/photostory/66427051.cms |access-date=20 November 2022}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಪುಣೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಎಫ್ ಟಿ ಐ ಐ|ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] (ಎಫ್ಟಿಐಐ) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}</ref><ref>{{Cite web |last=Farook |first=Farhana |date=16 October 2020 |title=Smita Patil – An incomplete dream |url=https://in.news.yahoo.com/smita-patil-a-tribute-on-her-65th-birth-anniversary-094752164.html |access-date=5 May 2021 |website=Yahoo Entertainment}}</ref> ಕುಟುಂಬವು ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. .<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Maithili |date=31 October 2015 |title=The making of Smita Patil |url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-making-of-smita-patil-2140367 |access-date=3 April 2021 |website=DNA India |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (1974-1980) === 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮುಂಬೈ ದೂರದರ್ಶನ ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ಓದುಗರಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2018 |title=स्मिता पाटिल बॉयोग्राफी |url=https://www.newstrend.news/177026/smita-patil-biography-hindi/ |access-date=15 April 2020 |website=newstrend.news |publisher=Newstrend}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&q=Smita+Patil+|title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|last=Banerjee|first=Shampa|last2=Anil Srivastava|publisher=Taylor & Francis|year=1988|isbn=0-8240-9483-2|ref=Ba}}</ref> ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರವು ಅರುಣ್ ಖೋಪ್ಕರ್ ಅವರ ಎಫ್ಟಿಐಐ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ತಿವ್ರಾ ಮಾಧ್ಯಮ'' ದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema: An Enchanting Close-Up of India's Hindi Cinema|last=Gulazāra|last2=Govind Nihalani|last3=Saibal Chatterjee|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=978-81-7991-066-5|page=601|access-date=29 December 2012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRajadhyakshaWillemen2014">Rajadhyaksha, Ashish; Willemen, Paul (10 July 2014). [https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ ''Encyclopedia of Indian Cinema'']. Routledge. pp.&nbsp;173–174. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-1-135-94318-9</bdi>.</cite></ref> ನಂತರ [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]] ಆಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ 1974ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Smita Patil |url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ |access-date=3 April 2021 |website=MANAS |publisher=UCLA Social Sciences}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ "Smita Patil"]. ''MANAS''. UCLA Social Sciences<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=2019-06-01 |title=Did you know Shyam Benegal's Manthan was India's first crowdfunded film? |url=https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-shyam-benegals-manthan-was-indias-first-crowdfunded-film/20203176 |access-date=2019-06-16 |website=[[Mid-Day]] |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616070514/https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-shyam-benegals-manthan-was-indias-first-crowdfunded-film/20203176 |url-status=dead }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವಾದ ಮಂಥನದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಲು ಸಹಕಾರದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ [[ದಲಿತ|ಹರಿಜನ]] ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Us Salam |first=Ziya |date=12 September 2012 |title=Shyam Benegal's Manthan (1976) |language=en |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/manthan-1976/article3892670.ece |access-date=2017-07-21}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Earners 1976 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210050538/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== |archive-date=2009-02-10 |access-date=2017-07-11 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=2013-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020100250/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== }}</ref> ನಂತರ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಭೂಮಿಕಾ'' ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಲ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶದ ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ.<ref>{{Cite web |last=Vaiju Mahindroo |date=19 November 2011 |title='Hansa Wadkar' is the most difficult film I have done so far: Smita Patil |url=http://indiatoday.intoday.in/story/smita-patil-in-shyam-benegal-film-hansa-wadkar/1/160599.html |access-date=27 September 2014 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dinesh Raheja |author-link=Dinesh Raheja |last2=Jitendra Kothari |title=The Best of Smita Patil – Bhumika |url=http://specials.rediff.com/movies/2006/dec/14slide1.htm |access-date=1 December 2012 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}<cite class=" citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHena_Naqvi2007">Hena Naqvi (1 January 2007). [https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202 ''Journalism And Mass Communication'']. Upkar Prakashan. pp.&nbsp;202–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-81-7482-108-9</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref> ಹಠಾತ್ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ನಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.<ref>{{Cite web |last=Parthiban |first=Praveena |date=15 December 2019 |title=Reminiscing Smita Patil, a rare talent gone too soon |url=https://thefederal.com/features/reminiscing-smita-patil-a-rare-talent-gone-too-soon/ |access-date=3 April 2021 |website=The Federal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anuj |date=17 July 2014 |title=Smita Patil's Bhumika (1977) |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/bhumika-1977/article6221624.ece |access-date=27 September 2014 |website=The Hindu}}</ref> 1976ರಲ್ಲಿ ''ನಿಶಾಂತ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಶಬಾನಾ ಆಜ್ಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾನೆಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಪಾಟೀಲ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Ziya Us Salam |date=4 October 2012 |title=Smita Patil's debut film Nishant (1975) |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/nishant-1975/article3965004.ece |access-date=2014-09-27}}</ref><ref>{{Cite news |title=Shabana Azmi recalls going to Cannes with Smita Patil, Shyam Benegal for 1976 film Nishant; shares pic |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/shabana-azmi-recalls-going-to-cannes-with-smita-patil-shyam-benegal-for-1976-film-nishant-shares-pic-5185303.html |access-date=16 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Earners 1978 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213231634/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== |archive-date=2009-02-13 |access-date=2017-07-12 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=2009-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213231634/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== }}</ref> 1977ರಲ್ಲಿ ''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Happy Birthday, Dr Mohan Agashe: A look at the best Marathi movies of veteran star |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/happy-birthday-dr-mohan-agashe-a-look-at-the-best-marathi-movies-of-veteran-star/photostory/84671378.cms?from=mdr |access-date=2024-02-10 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite book|title=Cinema India: The Visual Culture of Hindi Film|last=Dwyer|first=Rachel|publisher=Rutgers University Press|year=2002|isbn=978-0-81353-175-5}}</ref> === ಸಮಾನಾಂತರ ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ (1981-1987) === ಪಾಟೀಲ್ 1970ರ ದಶಕದ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಬಾನಾ ಅಜ್ಮಿ ಮತ್ತು ದೀಪ್ತಿ ನಾವಲ್ ಅವರಂತಹ ನಟಿಯರು ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}</ref> ಅವರ ಕೆಲಸವು [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]], ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿ, [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ]] (''ಸದ್ಗತಿ'', 1981) ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್ (''ಚಿದಂಬರಂ'', 1985) ಮತ್ತು [[ಮೃಣಾಲ್ ಸೇನ್]] ಅವರಂತಹ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilliam_van_der_Heide2006">William van der Heide (12 June 2006). [https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208 ''Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal'']. Berg. pp.&nbsp;208–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-1-84520-405-1</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pothukuchi |first=Madhavi |date=17 October 2019 |title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to |url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}<cite class=" citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPothukuchi2019">Pothukuchi, Madhavi (17 October 2019). [https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ "Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to"]. ''ThePrint''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸಿನೆಮಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಶಕ್ತ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ|title=Bollybook: The Big Book of Hindi Movie Trivia|last=Chaudhuri|first=Diptakirti|date=2014|publisher=Penguin Books|isbn=978-93-5118-799-8|language=en|access-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420025038/https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ|archive-date=20 April 2021}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tk5gBAAAQBAJ&pg=PT139|title=100 Bollywood Films|last=Dwyer|first=Rachel|date=2005|publisher=Roli Books Pvt. Ltd.|isbn=9788174369901}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/essentialguideto00jhas|title=The Essential Guide to Bollywood|last=K. Jha|first=Subhash|last2=Bachchan|first2=Amitabh|date=2005|publisher=Lustre Press|isbn=978-81-7436-378-7|language=en|author-link=Subhash K. Jha|author-link2=Amitabh Bachchan}}</ref> ಚಕ್ರ (1981) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾಟೀಲ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZsKR1RKoJKUC&dq=suraiya+nargis+madhubala+meena+kumari&pg=PA101|title=Filming the Gods: Religion and Indian Cinema|last=Dwyer|first=Rachel|date=2006|publisher=Routledge|isbn=0415314240}}</ref> ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಕ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಬಾಂಬೆಯ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite interview|title=Satish Kaushik revisits Chakra|date=10 July 2019|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/satish-kaushik-debut-film-chakra-first-of-many-5792127/|access-date=11 April 2023|archivedate=31 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2017 |title=Classical Kishore: 10 Songs Of The Legendary Singer Based On Indian Ragas |url=http://www.inuth.com/my-space/the-classical-kishore-kumar-10-songs-of-the-legendary-singer-based-on-indian-raagas/ |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206134317/https://www.inuth.com/my-space/the-classical-kishore-kumar-10-songs-of-the-legendary-singer-based-on-indian-raagas/ |url-status=dead }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ''ಬಜಾರ್'' (1982) ಮತ್ತು ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಎರಡು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>[https://books.google.com/books?id=HsRbAAAAMAAJ&q=+Bazaar Bazaar]. p. 25.</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Deepali |date=2017-08-05 |title=Evolution of the rape scene |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-evolution-of-the-rape-scene-2520956 |access-date=2021-02-10 |website=DNA India |language=en}}</ref> <nowiki><i id="mw-A">ಮಂಡಿ</i></nowiki> ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ (1983) ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>[https://archive.today/20130202030643/http://www.screenindia.com/news/1982--On-the-sets-of-Mandi/3375/ 1982: On the sets of Mandi by Screen]</ref> ವೈವಾಹಿಕ ನಾಟಕ ಅರ್ಥ್ (1982) ನಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YT9xDwAAQBAJ|title=100 Essential Indian Films|last=Dasgupta|first=Rohit K.|last2=Datta|first2=Sangeeta|date=2018|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-7799-1|language=en|author-link=Rohit K. Dasgupta}}</ref> ಶಬಾನಾ ಆಜ್ಮಿ ಎದುರು ನಟಿಸುವಾಗ "ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ" ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಎರಡನೇ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarma2015">Sarma, Ramya (16 October 2015). [https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece "When she was good, she was very, very good"]. ''The Hindu''. [[ಐಎಸ್ಎಸ್ಎನ್ (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |last=Walia |first=Neha |date=28 May 2010 |title=Easy come, easy go? Nah |url=https://www.tribuneindia.com/2010/20100528/ttlife1.htm#12 |access-date=15 July 2021 |location=Chandigarh, India}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಉಂಬರ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು (1982), ಈ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=25th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010041511/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx |archive-date=10 October 2014 |access-date=4 October 2011 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Indian Cinema '80/'81 |url=http://dff.nic.in/2011/IP1981.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232755/http://dff.nic.in/2011/IP1981.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=22 September 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-02-01 |title=BoxOffice India.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201143724/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |archive-date=1 February 2009 |access-date=2021-10-15 |archivedate=2013-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928072533/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |url-status=deviated }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sood |first=Samira |date=17 October 2020 |title=Smita Patil in Aakhir Kyon? is an example of how art and mainstream films aren't so far apart |url=https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಹೇಳಿದ್ದುಃ {{ನುಡಿಮುತ್ತು|"ನಾನು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ ... ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. 1977-78 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾ ಚಳುವಳಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು ಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ನನ್ನನ್ನು ಒಂದೆರಡು ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಕಾರಣ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯ ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.ನಾನು ಇಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಹಣ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾದ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಬದ್ಧತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ದೊಡ್ಡ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿತು? ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು ಬೇಕು, ನಾನು ನನಗಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ.<ref>{{Cite web |title=Remembering The Timeless Bhuika... |first=Monojit |last=Lahiri |work=The Sunday Indian |url=http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ |access-date=2021-04-03 |archive-date=2021-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923234210/http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ |url-status=deviated |archivedate=2021-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923234210/http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ }}</ref>}} ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ ಖೋಸ್ಲಾ, ರಮೇಶ್ ಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು [[ಬಲದೇವ ರಾಜ್ ಚೋಪ್ರಾ|ಬಿ. ಆರ್. ಚೋಪ್ರಾ]] ಅವರಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಕೆಯನ್ನು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆಕೆಗೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kXfFAAAAQBAJ&pg=PA145|title=The Melodramatic Public: Film Form and Spectatorship in Indian Cinema|last=Ravi Vasudevan|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-11812-6|pages=145–}}</ref> ಆಕೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕೂಡ ಆಕೆಯ ಹೊಸ ತಾರಾಗಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದರು.<ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=9 September 2019 |website=[[Box Office India]] |archivedate=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== }}</ref> ಶಕ್ತಿ (1982) ಮತ್ತು ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982) ನಂತಹ ಆಕೆಯ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಆಕರ್ಷಕ ಪಾತ್ರಗಳು.<ref>{{Cite news |date=28 November 2019 |title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops |publisher=boxofficeindia.com |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659 |access-date=28 November 2019}}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ "ಗಂಭೀರ" ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು "ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ" ಮಸಾಲಾ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನಟಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash K. |date=23 January 2017 |title=Ramesh Sippy on casting Amitabh Bachchan and Dilip Kumar together in Shakti |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/ramesh-sippy-casting-amitabh-bachchan-dilip-kumar-together-shakti/ |access-date=14 July 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Tribune-Dhillon-Superstar-2015">{{Cite web |last=Singh Dhillon |first=Chitvan |date=13 November 2015 |title=Superstar Smita |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 |access-date=3 April 2021 |website=Tribune India News Service}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಮಾನ್ಯಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸೇಥ್, "ಸ್ಮಿತಾ ದೊಡ್ಡ-ಬಜೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಳೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಂತರಾಳದಿಂದ ಅತ್ತರು. ಅವರು ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು". 1984 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ವಿಶ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O1L2DAAAQBAJ|title=INDIAN CINEMA A VISUAL VOYAGE|last=NFDC|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=9788123021928}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mohamed |first=Khalid |date=8 December 2017 |title=Remembering the legend that was Smita Patil |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-legend-that-was-smita-patil |access-date=3 April 2021 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=9 September 2019 |website=[[Box Office India]] |archivedate=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== }}</ref><ref>{{Cite web |title=Worth their weight in gold (80s) |url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111104732/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ |archive-date=11 January 2016 |access-date=2016-01-02 |website=Box office India |archivedate=2011-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105190334/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Awards of the Montreal World Film Festival – 1984 |url=http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html |access-date=13 March 2014 |website=Montreal World Film Festival |archive-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313184947/http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html |url-status=dead }}</ref> ಭೀಗಿ ಪಾಲ್ಕೇನ್, ''ತಾಜುರ್ಬಾ'', ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'', ಆವಾಮ್ ಮತ್ತು ''ಹಮ್ ದೋ ಹಮಾರೇ ದೋ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಪಾಟೀಲ್ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}</ref><ref name="google book nVbGBgAAQBAJ">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nVbGBgAAQBAJ&pg=PT225|title=Wuthering Heights (Annotated)|last=Emily Bronte|publisher=Bronson Tweed Publishing|pages=225–|id=GGKEY:JXQKH8ETFJN}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿ. ವಿ. ಶ್ರೀಧರ್ ಅವರು 1982 ರಲ್ಲಿ ''ದಿಲ್-ಎ-ನಾದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/filmindia194915unse|title=Film India|last=Patel|first=Baburao|date=1949|publisher=Bombay|others=New York The Museum of Modern Art Library|pages=78}}</ref><ref name="Bajaj2014">{{Cite book|title=On & Behind the Indian Cinema|last=J.K. Bajaj|date=26 March 2014|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5083-621-7|pages=2008–|chapter=3, Year wise Popular Films with their main cast|access-date=4 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_1UqAwAAQBAJ&pg=PA2008-IA87}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಖನ್ನಾ ಅವರು 'ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್?' ನಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾದರು.''ಆಖೀರ್ ಕ್ಯೋನ್?'', ''ಅನೋಖಾ ರಿಶ್ತಾ'', ಅಂಗಾರೇ, ''ನಜ್ರಾನಾ'', ''ಅಮೃತ.'' <ref>[https://archive.today/20140527171047/http://www.ebay.com/itm/India-Bollywood-1986-Angaaray-press-book-Rajesh-Khanna-Smita-Patil-Raj-Babbar-/390762826596?pt=LH_DefaultDomain_0&hash=item5afb478b64 Angaaray press book - Rajesh Khanna, Smita Patil and Raj Babbar]</ref><ref>{{Cite web |title=Box Office 1987 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012172152/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== |archive-date=12 October 2012 |access-date=28 March 2021 |website=[[Box Office India]] |archivedate=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012172152/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== }}</ref> ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ? ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಖನ್ನಾ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಜೋಡಿಯು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=13 August 2011 |title=Movie Overview - Smita Patil and Rajesh Khanna's Aakhir Kyon |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |access-date=15 May 2012 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನಲ್ಲಿನ "ದುಷ್ಮನ್ ನಾ ಕರೇ ದೋಸ್ತ್ ನೆ ವೋ" ಮತ್ತು "ಏಕ್ ಅಂಧೇರಾ ಲಕ್ಷ ಸಿತಾರೇ" ಹಾಡುಗಳು? ಚಾರ್ಟ್ ಬಸ್ಟರ್ ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು. ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=Motwani |first=Monica |date=20 September 2001 |title=1987 files |work=Screen |url=http://www.screenindia.com/20010928/f19.html |url-status=dead |access-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031023302/http://www.screenindia.com/20010928/f19.html |archive-date=31 October 2001}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಮೃತ್ ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಐದನೇ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಶ್ರೀದೇವಿಯವರ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ನಜ್ರಾನಾ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 1987ರ ಅಗ್ರ 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=29 September 1991 |title=Collections - Nazrana |url=https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=nazrana |access-date=20 July 2023 |publisher=Update Video Publication |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-15 |title=Boxofficeindia 1986 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115225618/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |archive-date=15 January 2013 |access-date=2021-10-18 |archivedate=2012-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012172139/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |url-status=deviated }}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-15 |title=Boxofficeindia.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115031410/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-date=15 January 2013 |access-date=2021-10-18 |archivedate=2012-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503222646/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |url-status=deviated }}</ref>  "ಪಾಟೀಲ್ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಟಿ. ಅವರ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು ಲೇಸರ್ ತರಹದ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥ್ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಬಯಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಜೈತ್ ರೆ ಜೇತ್ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಟನೆ ಚಾಪ್ಸ್. ಆರಂಭಿಕ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳ ಕಡಿಮೆ ಕೀಲಿಯಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಮೇಲಿನ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ: ರೂಪಾಂತರವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ." ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1987) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅಭಿನಯದ ಕುರಿತು ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಬಲವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html "Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable"]. ''News18.com''. 17 October 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ&q=%22Mr.+Lambu%22|title=75 Glorious Years of Indian Cinema|last=Ojha|first=Rajendra|date=1988|publisher=Screen World Publication|location=[[Google Books]]|page=95,176}}</ref> 1987ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಉದ್ವಿಗ್ನ ಮತ್ತು ಉರಿಯುವ ಸೋನ್ಬಾಯಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಕೇತನ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಮರು-ತಂಡವಾದಾಗ ಅವರ ವಾದಯೋಗ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ (ಮತ್ತು ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅಂತಿಮ) ಪಾತ್ರವು ಬಂದಿತು.<ref>[http://imgur.com/vRi4j As seen here]</ref><ref>{{Cite web |title=15th Moscow International Film Festival (1987) |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1987 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194338/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1987 |archive-date=16 January 2013 |access-date=2013-02-18 |website=MIFF}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಡುಕ ಸಣ್ಣ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮಸಾಲೆ-ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರನಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Singh Dhillon |first=Chitvan |date=13 November 2015 |title=Superstar Smita |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 |access-date=3 April 2021 |website=Tribune India News Service}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Dhillon2015">Singh Dhillon, Chitvan (13 November 2015). [https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 "Superstar Smita"]. ''Tribune India News Service''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದಂದು, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ತನ್ನ "ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Prasad |first=Shishir |last2=Ramnath |first2=N. S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |access-date=27 January 2015}}</ref> ''ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ಆಕೆಯ ಕೃತಿಯನ್ನು "ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Kempley |first=Rita |date=18 November 1989 |title='Spices' (NR) |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/spices.htm |access-date=18 October 2021}}</ref><ref>{{Cite book|title=Cinemas of India|last=Thorval|first=Yves|publisher=Macmillan India|year=2000|isbn=0-333-93410-5|pages=181–182}}</ref><ref>Meer, Ameena http://bombsite.com/issues/29/articles/1262 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514080436/http://bombsite.com/issues/29/articles/1262 |date=14 ಮೇ 2013 }} Fall 1989, Retrieved 13 May 2013</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DIVlw5AzQTgC&pg=PA133|title=Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|last=Ganti|first=Tejaswini|publisher=[[Routledge]]|year=2004|isbn=978-0-415-28853-8|author-link=Tejaswini Ganti|access-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010235326/https://books.google.com/books?id=DIVlw5AzQTgC&pg=PA133|archive-date=10 October 2019}}</ref> === ಮರಣೋತ್ತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು (1987-1989) === ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದೇಬ್ಶಿಶು.'' ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಹಮ್ ಫರಿಷ್ಟೇ ನಹಿ, ಇನ್ಸಾನಿಯತ್ ಕೆ ದುಷ್ಮನ್, ಥಿಕಾನಾ, ''ಊಂಚ್ ನೀಚ್ ಬೀಚ್'' ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Kunal |date=2015-10-17 |title='Smita struggled with curious contradictions' |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/literary-review/maithili-rao-speaks-with-kunal-ray-about-smita-patil-a-brief-incandescence/article7769651.ece |access-date=2022-03-09 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Debashishu |url=http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717060502/http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |archive-date=17 July 2009}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rangoonwala |first=Firoze |date=24-25 December 1987 |title=1987: a year of cinematic mediocrity |work=[[Arab Times]] |url=https://archive.org/details/ArabTimes1987KuwaitEnglish/Dec%2024%201987%2C%20Arab%20Times%2C%20%237127%2C%20Kuwait%20%28en%29/page/n7/mode/2up |access-date=27 April 2023}}</ref> ಟಿಕಾನಾ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವಾರಿಸ್ಗೆ, ಪಾಟೀಲ್ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite news |last=KBR |first=Upala |date=30 June 2011 |title=Does Bollywood need a no-pregnancy clause? |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Does-Bollywood-need-a-no-pregnancy-clause/articleshow/9038577.cms |access-date=28 June 2015}}</ref> 1989ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಲಿಯೋಂ ಕೆ ಬಾದ್ಷಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಾರಿಸ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ನಟನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಸ್ಟಾರ್ & ಸ್ಟೈಲ್-ಲಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080617205737/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/5274/index.html Galiyon Ka Badshah 1989] ''Bollywood Hungama'' Retrieved 17 December 2011</ref><ref>''[[Waaris (1988 film)|Waaris]]''</ref><ref>{{Cite web |last=Box Office India |title=Top Earners 1988 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131224648/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |archive-date=31 January 2009 |access-date=3 March 2017 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=31 ಜನವರಿ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131224648/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |url-status=deviated }}</ref><ref name="boi89">{{Cite web |date=15 January 2013 |title=Box Office 1989 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115225557/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |archive-date=15 January 2013 |website=[[Box Office India]] |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archivedate=15 ಜನವರಿ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115225557/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಪಾಟೀಲ್ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆ ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆಕೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗೆಲುವುಗಳನ್ನು ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html "Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable"]. ''News18.com''. 17 October 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="ibnlive">{{Cite web |date=13 December 2006 |title='25 years on, a phenomenon named Smita Patil ' |url=http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108034535/http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html |archive-date=8 January 2012 |access-date=27 December 2011 |website=IBN Live |archivedate=8 ಜನವರಿ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108034535/http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 May 2023 |title=Smita Patil's Bhumika is the celebrity biopic that should have been the blueprint for The Dirty Picture, Mahanati |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/smita-patil-bhumika-celebrity-biopic-should-have-been-blueprint-for-the-dirty-picture-mahanati-8618328/lite/ |access-date=12 September 2023 |website=Indian Express}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ನಟ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಆಕೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು.<ref>{{Cite web |date=13 December 2006 |title='She was a great human being' |url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/13smita.htm |access-date=27 December 2011 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಾದಿರಾ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.<ref>{{Cite web |title=On Smita Patil's death anniversary, remembering her sensational affair with a married Raj Babbar |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/smita-patil-death-anniversary-sensational-affair-raj-babbar-1106182-2017-12-13 |access-date=13 December 2019 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Raj Babbar remembers late wife Smita Patil on death anniversary with old pic: She was a noble soul |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/raj-babbar-remembers-late-wife-smita-patil-on-death-anniversary-with-old-pic-she-was-a-noble-soul-101639387864623.html |access-date=12 December 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> ಬಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1982ರ ಭೀಗಿ ಪಾಲ್ಕೀನ್ ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarma2015">Sarma, Ramya (16 October 2015). [https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece "When she was good, she was very, very good"]. ''The Hindu''. [[ಐಎಸ್ಎಸ್ಎನ್ (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref> ಅವರ ಮಗ, ನಟ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರು 28 ನವೆಂಬರ್ 1986 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Throwback: When Smita Patil refused to take a maternity leave and danced despite being pregnant |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/throwback-when-smita-patil-refused-to-take-a-maternity-leave-and-danced-despite-being-pregnant/articleshow/105976738.cms |access-date=16 December 2023 |website=Times of India}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dhingra |first=Deepali |date=16 July 2012 |title=Prateik's learning curve |work=Mid-Day |url=http://www.mid-day.com/articles/prateiks-learning-curve/172626 |url-status=live |access-date=27 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721134039/https://www.mid-day.com/articles/prateiks-learning-curve/172626 |archive-date=21 July 2019}}</ref> == ಸಾವು == ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 31ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಜನನದ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ (ಪ್ಯುರೆಪರಲ್ ಸೆಪ್ಸಿಸ್) 1986ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndrew_Robinson1989">Andrew Robinson (1989). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:satyajitrayinner00robi_0|''Satyajit Ray: The Inner Eye'']]</span>. University of California Press. pp.&nbsp;[[iarchive:satyajitrayinner00robi_0/page/258|258]]–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-0-520-06946-6</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Q5lAAAAMAAJ|title=Film stars in Indian politics|last=Ram Awgnihotri|publisher=Commonwealth Publishers|year=1998|isbn=978-81-7169-506-5|access-date=29 December 2012}}</ref> ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಮೃಣಾಲ್ ಸೇನ್]] ಅವರು "ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ" ದಿಂದಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2 February 2005 |title=Smita Patil - Memories from Mrinal da |url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/02mrinal.htm |access-date=28 December 2010 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 December 2013 |title=Prateik Babbar on mother Smita Patil: Got to be her sunshine kid |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20140612025136/http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 |archive-date=12 June 2014 |access-date=8 July 2014 |website=NDTV |archivedate=12 ಜೂನ್ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612025136/http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗನನ್ನು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಬೆಳೆಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Lalwani |first=Vickey |date=22 May 2014 |title=Dad was not around while I was growing up |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Dad-was-not-around-while-I-was-growing-up/articleshow/35462990.cms?imageid=29941634#slide7 |url-status=live |access-date=8 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525050739/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Dad-was-not-around-while-I-was-growing-up/articleshow/35462990.cms?imageid=29941634#slide7 |archive-date=25 May 2014}}</ref> ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಯ ಆಚೆಗೂ ತಲುಪಿದ ಒಂದು ಆರಾಧನಾ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯ ನಿಧನದ ಬಗ್ಗೆ, ಕವಿ [[ಕೈಫಿ ಅಜ್ಮಿ|ಕೈಫಿ ಆಜ್ಮಿ]] ಅವರು ದತ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಮಗ ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Bhawana Somaaya |date=12 December 2016 |title=Her Last Few Hours: Smita Patil Loved Life Till The End |url=https://www.thequint.com/on-smita-patils-death-anniversary-a-vivid-recollection-of-her-last-few-hours-and-her-final-fight-raj-babbar |access-date=14 December 2020 |website=The Quint}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TdM2Ben3alIC|title=Wanted Cultured Ladies Only!: Female Stardom and Cinema in India, 1930s-1950s|last=Majumdar|first=Neepa|publisher=University of Illinois Press|year=2009|isbn=978-0-252-09178-0}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣ == ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣ ನಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Top heroines of Bollywood |work=[[India Today]] |url=https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |url-status=live |access-date=24 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |archive-date=28 November 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 "Top heroines of Bollywood"]. ''[[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ|India Today]]''. [https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 Archived] from the original on 28 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2020</span>.</cite></ref> ಆಕೆಯನ್ನು [[ನರ್ಗಿಸ್|ನರ್ಗೀಸ್]] ನಂತರ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Raja Sen |date=29 June 2011 |title=Readers Choice: The Greatest Actresses of all time |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-greatest-actresses-of-all-time/20110629.htm |access-date=22 September 2011 |website=Rediff.com}}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಔಟ್ಲುಕ್ ಇಂಡಿಯಾದ 75 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=75 Bollywood Actresses Who Ruled The Silver Screen With Grace, Beauty And Talent |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-bollywood-actresses-who-ruled-the-silver-screen-with-grace-beauty-and-talent-news-216694/amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-bollywood-actresses-who-ruled-the-silver-screen-with-grace-beauty-and-talent-news-216694/amp |archive-date=16 August 2022 |access-date=16 August 2022 |website=Outlook India}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' ಮತ್ತು ಮಂಥನಕ್ಕಾಗಿ ''Rediff.com'' ನ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚೊಚ್ಚಲ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Best Bollywood Debutants Ever |work=Rediff.com |url=https://m.rediff.com/movies/2008/nov/24sd6-best-actresses-ever.htm |url-status=live |access-date=24 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/movies/2008/nov/24sd6-best-actresses-ever.htm |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 70 ಮತ್ತು 80ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ, ''[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ಟೈಲ್ ಐಕಾನ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=15 September 2011 |title=Thinking man's sex symbol |url=https://www.hindustantimes.com/photos/entertainment/thinking-man-s-sex-symbol/photo-ktBtYJCdPomR11VoG7UCFO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.hindustantimes.com/photos/entertainment/thinking-man-s-sex-symbol/photo-ktBtYJCdPomR11VoG7UCFO.html |archive-date=2022-08-16 |access-date=2021-11-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2016 |title=Top 10 Beautiful Actresses of Bollywood during 70's |url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/125738/Top-10-Beautiful-Actresses-of-Bollywood-during-70-s- |access-date=27 February 2020 |website=India Herald}}</ref> ತನ್ನ "ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರತಿಮ ಸುಂದರಿಯರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' "50 ಸುಂದರ ಮುಖಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಇರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=8 June 2012 |title=10 iconic and eternal beauties of Bollywood |url=http://in.lifestyle.yahoo.com/photos/10-iconic-and-eternal-beauties-of-bollywood-slideshow/actress-photo-1339137407.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611042029/http://in.lifestyle.yahoo.com/photos/10-iconic-and-eternal-beauties-of-bollywood-slideshow/actress-photo-1339137407.html |archive-date=11 June 2012 |access-date=12 June 2012 |website=Yahoo! India Lifestyle}}</ref><ref>{{Cite web |title=Photos - 50 Beautiful Faces: 100 years of Indian Cinema |url=https://m.photos.timesofindia.com/movies/100-yrs-of-indian-cinema/50-beautiful-faces-100-years-of-indian-cinema/morphshow/19713202.cms |access-date=23 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Rajeev Masand |title=The eyes have it: Hindi cinema's best actresses |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-eyes-have-it-hindi-cinemas-best-actresses-2320786-2023-01-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122142138/https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-eyes-have-it-hindi-cinemas-best-actresses-2320786-2023-01-12 |archive-date=22 January 2023 |access-date=12 September 2023 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukanya Verma |title=Bollywood's top tawaifs |url=https://specials.rediff.com/movies/2006/oct/30slid7.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128142138/https://specials.rediff.com/movies/2006/oct/30slid7.htm |archive-date=28 November 2023 |access-date=10 September 2022 |website=Rediff.com}}</ref> ನಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಶೈಲಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್]]'' ಸುರೇಶ್ ಕೊಹ್ಲಿ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಬಹುಶಃ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಪವರ್ಹೌಸ್ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ". ಹಲವಾರು ನಟಿಯರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Kohli, Suresh |date=22 September 2011 |title=Smita Patil - Immortal performances |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/content/150885/immortal-performances.html |access-date=22 November 2019}}</ref> ನಟಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಾನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭೂಮಿ ಪೆಡ್ನೇಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ "ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನಾಯಕಿಯರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ" ನಟಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Smita Patil award makes me feel more confident, says Deepika Padukone |url=https://www.ndtv.com/entertainment/smita-patil-award-makes-me-feel-more-confident-says-deepika-padukone-628276 |access-date=20 February 2018 |website=NDTV India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhumi Pednekar thanks yesteryear actors for ushering change on screen |url=https://www.zeebiz.com/india/news-bhumi-pednekar-thanks-yesteryear-actors-for-ushering-change-on-screen-145782 |access-date=15 January 2021 |website=Zee Business}}</ref> [[ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್]], "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |date=19 September 2016 |title=Smita Patil an inspiration, she showed us not even sky is the limit, says Katrina Kaif |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/smita-patil-an-inspiration-she-showed-us-not-even-sky-is-the-limit-says-katrina-kaif-3039289/lite/ |access-date=12 October 2020 |website=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Did you know? The late Smita Patil inspired Somy Ali to become an actress |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/did-you-know-the-late-smita-patil-inspired-somy-ali-to-become-an-actress-news-303610/amp |access-date=17 July 2023 |website=Outlook India}}</ref> [[ರೇಖಾ]] ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ತನಗಿಂತ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಿಂತಲೂ "ಉತ್ತಮ ನಟ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{Cite web |date=17 December 2017 |title=Smita Patil is a far better actor than me, says Rekha |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/smita-patil-a-far-better-actor-than-me-says-rekha/story-sE6e3iA8IQcSHUHpOeU6DO.html |access-date=30 December 2022 |website=Hindustan Times |agency=Press Trust of India}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಸಹ-ನಟ [[ಓಂ ಪುರಿ]] ಹೇಳಿದರುಃ"ಸ್ಮಿತಾಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇತ್ತು. ಆಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಬಂದಿತು. ಆಕೆ ಬೋಹೀಮಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಕೆ ವರ್ಗ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ತುಂಬಾ ಬಬ್ಲಿ ಜೀವನದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಆಕೆಯು ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೀಳರಿಮೆ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರರಾಗಿದ್ದರು". ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇಃ ದಿ ಇನ್ನರ್ ಐ'' ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ರೇ ಒಮ್ಮೆ "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref >{{Cite news |title=Smita Patil: The Woman Behind The Image |work=Rediff.com |url=https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |url-status=live |access-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |archive-date=28 November 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm "Smita Patil: The Woman Behind The Image"]. ''Rediff.com''. [https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm Archived] from the original on 28 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 October</span> 2022</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TnkcLvYRNfMC&q=smita+patil|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Robinson|first=Andrew|date=1989|publisher=University of California Press|isbn=9780520069466|language=en|author-link=W. Andrew Robinson}}</ref> ಅರುಣಾ ವಾಸುದೇವ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ "ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F7IaAQAAIAAJ&q=The+new+Indian+cinema%0ABy+Aruna+Vasudev+%C2%B7|title=The New Indian Cinema|last=Vasudev|first=Aruna|date=1986|publisher=Macmillan India|isbn=9780333909287|language=en}}</ref> ಸುಮಿತಾ ಎಸ್. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಐಡಿ1ನಲ್ಲಿ", ಹೊಸ ಸಿನೆಮಾ "ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮಹೇಶ್ ಭಟ್," ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು ಇತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l8T0uwJtMxkC&q=Smita+Patil+|title=National Identity in Indian Popular Cinema, 1947-1987|last=S. Chakravarty|first=Sumita|date=2011|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292789852|language=en}}</ref> ನಾನು ಅರ್ಥ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಇಬ್ಬರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಟಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಾನು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ (ಶಬಾನಾ ಅಜ್ಮಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ) ಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ನನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇದೆ." ನಟ ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ," ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಒಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾರತೀಯ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Smita looked very serene and happy |work=Rediff.com |url=https://m.rediff.com/movies/report/smita-looked-very-serene-and-happy/20231017.htm |url-status=live |access-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019234730/https://m.rediff.com/movies/report/smita-looked-very-serene-and-happy/20231017.htm |archive-date=19 October 2023}}</ref> ಆದರೆ ಆಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗೆ ಎದುರಾದ ತಕ್ಷಣ, ಯಾರೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ನೆಚ್ಚಿನವರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮದವರು ಅವಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. "<ref>{{Cite news |title=Nawazuddin Siddiqui applauds Smita Patil’s enduring beauty: The West was drawn to her |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nawazuddin-siddiqui-applauds-smita-patils-enduring-beauty-says-west-drawn/ |url-status=live |access-date=28 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310234730/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/features/nawazuddin-siddiqui-applauds-smita-patils-enduring-beauty-says-west-drawn/ |archive-date=10 March 2024}}</ref> == ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ == === ನಟನಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಚಿತ್ರ === ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ಕಲಾಭವನ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು "ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ತರಂಗ ಚಳುವಳಿಯ ರಾಣಿ" ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೂ ಪಾಟೀಲ್ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Smita Patil - Finest actresses Bollywood has ever had |url=https://www.indiatoday.in/magazine/30-years-ago-on-india-today/story/20061204-smita-patil-bollwood-talented-and-art-actor-781968-2006-12-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.indiatoday.in/magazine/30-years-ago-on-india-today/story/20061204-smita-patil-bollwood-talented-and-art-actor-781968-2006-12-03 |archive-date=16 August 2022 |access-date=28 July 2022 |website=India Today}}</ref> ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್, "ಕಲೆ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ, ಸ್ಮಿತಾ ತನ್ನ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಒಂದು ಆಯಸ್ಕಾಂತವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ''[[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]]'' ಗಾರ್ಗಿ ನಂದ್ವಾನಾ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಭೀತರಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾದು ಹೋದವು-ಆ ಕಾಲದ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಗೆ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಾಪವು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಅನುಭವದ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite web |date=30 September 2015 |title=How Smita Patil put gravitas into the gravy |url=https://scroll.in/reel/758241/how-smita-patil-put-gravitas-into-the-gravy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://amp.scroll.in/article/758241/how-smita-patil-put-gravitas-into-the-gravy |archive-date=16 August 2022 |access-date=16 September 2020 |website=Scroll.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Smita Patil's pathbreaking filmography that celebrated the female experience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/feminism-through-smita-patils-lens-in-a-short-lived-career-she-prised-open-a-space-for-feminist-interventions-8986498/lite/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821142138/https://indianexpress.com/article/entertainment/feminism-through-smita-patils-lens-in-a-short-lived-career-she-prised-open-a-space-for-feminist-interventions-8986498/lite/ |archive-date=21 August 2023 |access-date=28 October 2023 |website=Indian Express}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಥ-ಪ್ರದರ್ಶಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=15 October 2007 |title=25 Must See Bollywood Movies |url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |website=Indiatimes Movies |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |url-status=deviated |archivedate=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''Indiatimes Movies''. 15 October 2007. Archived from [http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |date=2007-10-15 }} on 15 October 2007.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=How Smita Patil has influenced the idea of cinema, identity, and the independent woman |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-smita-patil-has-influenced-my-idea-of-cinema-identity-and-the-independent-woman-10058261.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329142138/https://www.firstpost.com/entertainment/how-smita-patil-has-influenced-my-idea-of-cinema-identity-and-the-independent-woman-10058261.html/amp |archive-date=29 March 2023 |access-date=16 February 2023 |website=Firstpost}}</ref> ಮಂಥನದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರ, ''ಭೂಮಿಕಾ'' ನಟಿ, ಆಕ್ರೋಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆ, ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿ, ಅರ್ಥ್ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆ, ''ಮಂಡಿ'' ವೇಶ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕಿ, ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮಹಿಳೆ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಾದ ಮಹಿಳೆ.<ref>{{Cite web |date=17 October 2020 |title=Smita Patil in Aakhir Kyon? is an example of how art and mainstream films aren't so far apart |url=https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811142138/https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966/?amp |archive-date=11 August 2021 |access-date=19 October 2022 |website=The Print}}</ref> ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ತನ್ನ ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Prasad |first=Shishir |last2=Ramnath |first2=N. S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |access-date=27 January 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPrasadRamnathMitter2013">Prasad, Shishir; Ramnath, N. S.; Mitter, Sohini (27 April 2013). [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 "25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema"]. ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ (ಭಾರತ)|Forbes]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 January</span> 2015</span>.</cite></ref> ''[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್]]'' ತನ್ನ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ "80 ಐಕಾನಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಭೂಮಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ 24 ಮತ್ತು 8ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭೂಮಿಕಾ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಭಾಗಗಳೊಳಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಹನ್ಸಾ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal|url=https://tanqeed.com/filmfare-top-80-iconic-performances-old-article-2010/|title=80 Iconic Performances|journal=Filmfare Via Tanqeed.com|date=4 June 2010|accessdate=27 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2024 |title=10 Trailblazing Women From Bollywood |url=https://www.ndtv.com/entertainment/womens-day-special-10-trailblazing-female-characters-5200044 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310142138/https://www.ndtv.com/entertainment/womens-day-special-10-trailblazing-female-characters-5200044/amp/1 |archive-date=10 March 2024 |access-date=9 March 2024 |website=NDTV India}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == == ಪ್ರಶಂಸೆಗಳು == === ಪೌರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ. !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ !ಕೆಲಸ. !ಫಲಿತಾಂಶ !ರೆಫ್. |- |1985 |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1980-1989)|ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ]] |<ref>{{Cite web |date=21 May 2014 |title=Padma Awards Directory (1954–2014) |url=https://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002842/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=23 February 2018 |website=Ministry of Home Affairs - India}}</ref> |} === ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ. !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ !ವರ್ಗ. !ಕೆಲಸ. !ಫಲಿತಾಂಶ !ರೆಫ್. |- |1977 |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | rowspan="2" |''ಭೂಮಿಕಾ''| |<ref>{{Cite web |title=25th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103082138/https://dff.nic.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf |archive-date=3 January 2020 |access-date=2 September 2020 |website=Directorate of Film Festivals}}</ref> |- | rowspan="2" |1978 |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |<ref>{{Cite web |title=Check out all the Filmfare Awards Winners from 1953 to 2020 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |access-date=30 December 2021 |website=Filmfare}}</ref> |- |ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ |''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್''| |<ref name="MarathiAwards">{{Cite web |last=Reed |first=Sir Stanley |year=1984 |title=Directory and Year Book Including Who's Who |url=https://books.google.com/books?id=xU3jAAAAMAAJ |website=The Times of India}}</ref> |- |1980 |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | rowspan="2" |''ಚಕ್ರ.''| |<ref>{{Cite web |title=28th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/images/Documents/89_28thNfacatalogue.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725172353/http://dff.nic.in/images/Documents/89_28thNfacatalogue.pdf |archive-date=25 July 2020 |access-date=2 September 2020 |website=Directorate of Film Festivals}}</ref> |- |1982 | rowspan="2" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |<ref>{{Cite web |title=29th Filmfare Awards - Nominees and {{sic|nolink=1|Winner}} |url=https://archive.org/details/FilmfareAwards |access-date=10 May 2022 |website=The Times Group |via=Internet Archive}}</ref> |- | rowspan="3" |1983 |''ಬಜಾರ್''| |<ref>{{Cite journal|journal=Filmfare|title=Some things never change at the awards...Thank the lord|issue=April 2002|last=Gahlot, Deepa|url=http://downloads.movies.indiatimes.com/site/april2002/fb3.html|accessdate=2011-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170426/http://downloads.movies.indiatimes.com/site/april2002/fb3.html|archivedate=3 July 2007}}</ref> |- |ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ | rowspan="2" |''ಅಂಬಾರ್ಥಾ''| | rowspan="2" |<ref name="MarathiAwards" /> |- |ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |- | rowspan="2" |1984 | rowspan="3" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ |''ಆರ್ಥ್''| | rowspan="2" | |- |''ಮಂಡಿ''| |- |1985 |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್''| |<ref name="SmitaAwards" /> |- |1987 |ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಹಿಂದಿ |''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ''| |<ref name="SmitaAwards">{{Cite news |title=Smita Patil - All her award winning performances |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/smita-patil-award-winning-performances/photostory/49416248.cms |access-date=15 September 2021}}</ref> |- |1989 |ಸ್ಟಾರ್ &amp;amp; ಸ್ಟೈಲ್-ಲಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |''ವಾರಿಸ್''| |<ref>{{Cite news |title=List of awards and nominations received by Smita Patil |work=The Times of India |url=https://m.timesofindia.com/topic/Smita-Patil/awards |access-date=29 September 2022}}</ref> |}   1986ರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಟಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಟಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards.php |title=Official site - Smita Patil Memorial Award for Best Actress |access-date=2024-03-30 |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224231935/https://priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards.php |url-status=dead }}</ref> 2012ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Time Out">{{Cite web |last=staff |title=Smita Patil Documentary and Short Film Festival |url=https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival |access-date=19 December 2015 |website=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151010/https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=7 December 2018 |title=7th Smita Patil international film festival to be held in Pune on December 8–9 |url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/7th-smita-patil-international-film-festival-to-be-held-in-pune-on-december-8-9/story-EiOo4iO5n1fNnfVEJhrqyN.html |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 September 2018 |title=Every life matters, says the man who has saved scores |work=The Times of India |location=Pune |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/every-life-matters-says-the-man-who-has-saved-scores/articleshow/65739732.cms}}</ref><ref>{{Cite web |title=Salvage army |url=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/salvage-army/articleshow/65371969.cms |website=Pune Mirror }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cop documents work of Pune's unsung hero |url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms |archive-date=25 May 2019 |access-date=15 February 2019 |website=Pune Mirror |archivedate=25 ಮೇ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms }}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ಃ ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಇನ್ಕಾಂಡೆಸೆನ್ಸ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, "ಸ್ಮಿತಾ-ಎ ಮೈನರ್ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಆಫ್ ಎ ಮೇಜರ್ ನಟಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟೀವ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=12 December 2015 |title=Maithili Rao's book on Smita Patil gives marvellous insights |url=https://www.hindustantimes.com/books/maithili-rao-s-book-on-smita-patil-gives-marvellous-insights/story-OC2kY8TxoHRR9AMG0XPblL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.hindustantimes.com/books/maithili-rao-s-book-on-smita-patil-gives-marvellous-insights/story-OC2kY8TxoHRR9AMG0XPblL_amp.html |archive-date=16 August 2022 |access-date=11 August 2022 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=Remembering Smita Patil |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/famous-personalities/article/remembering-smita-patil-16578196 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.mid-day.com/amp/mumbai-guide/famous-personalities/article/remembering-smita-patil-16578196 |archive-date=16 August 2022 |access-date=27 September 2021 |website=Mid Day}}</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಮೀರಾ ದಿವಾನ್, ಅವರ ಮೇಲೆ "ಸರ್ಚಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಸ್ಮಿತಾ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="RealSmita">{{Cite news |title=Smita Patil: The Woman Behind The Image |work=Rediff.com |url=https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |url-status=live |access-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಒಡಿಸ್ಸಿ ನರ್ತಕಿ ಝೇಲಂ ಪರಾಂಜಪೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ "ಸ್ಮೃತಾಲಯ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು (1989ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ). ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ಗೆ ದಿವಂಗತ ನಟಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 October 2015 |title=Remembering Smita Patil: Attend this tribute organised by the actor's childhood friend |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/remembering-smita-patil-attend-this-tribute-organised-by-the-actor-s-childhood-friend/story-PWreNRuHOnFhdpa0iwCi6J.html |access-date=10 September 2019 |website=Hindustan Times}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್]] 3 ಮೇ 2013 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=3 May 2013 |title=President Pranab Mukherjee releases stamps on 50 Bollywood personalities |work=The Economic Times |agency=PTI |url=https://economictimes.indiatimes.com/president-pranab-mukherjee-releases-stamps-on-50-bollywood-personalities/articleshow/19870256.cms |access-date=3 April 2021}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರಿಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 1996ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧುಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714043524/http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx |archive-date=14 July 2015 |access-date=26 May 2013 |website=Smita Patil Public School |archivedate=14 ಜುಲೈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714043524/http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx }}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ದಿವಂಗತ ನಟಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ 11 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Restoring Smita Patil's legacy |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/views/restoring-smita-patils-legacy/articleshow/21738569.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128142138/https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/views/restoring-smita-patils-legacy/articleshow/21738569.cms |archive-date=28 November 2011 |access-date=22 January 2021 |website=Mumbai Mirror}}</ref> ಪೋಲಿಷ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು [[ವಾರ್ಸಾ]] ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ [[ಪೋಲೆಂಡ್]] "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ರೆಟ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್" ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web |title=Poland pays tribute to actress Smita Patil |url=https://www.ndtv.com/entertainment/poland-pays-tribute-to-actress-smita-patil-608770 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.ndtv.com/entertainment/poland-pays-tribute-to-actress-smita-patil-608770/amp/1 |archive-date=16 August 2022 |access-date=11 January 2021 |website=NDTV}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಮಗ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ ತನ್ನ ದಿವಂಗತ ತಾಯಿಗೆ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ ಪಾಟೀಲ್ ಬಬ್ಬರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡನು. "ನನ್ನ ಹೆಸರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ನನಗೆ, ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಂಪರೆಯ, ನನ್ನ ಪರಂಪರೆಯ, ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಜ್ಞಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Prateik Babbar pays tribute to late mother Smita Patil; changes name to Prateik Patil Babbar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/prateik-babbar-pays-tribute-late-mother-smita-patil-changes-name-prateik-patil-babbar/ |access-date=29 August 2023 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prateik Babbar pays tribute to his mother actress Smita Patil, adds Patil to his name |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/prateik-babbar-pays-tribute-to-mother-smita-patil-adds-patil-to-his-name-news-292434/amp |access-date=10 September 2023 |website=Outlook India}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ === * 2012ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಇಂಡಿಯಾ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ತನ್ನ "ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ 25 ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅರ್ಥ್ (1982) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="25 must see">{{Cite web |date=15 October 2007 |title=25 Must See Bollywood Movies |url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-date=15 October 2007 |website=Indiatimes Movies |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archivedate=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |url-status=deviated }}</ref> * 2013ರಲ್ಲಿ, ''ನ್ಯೂಸ್ 18'' ತನ್ನ "100 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ 1982ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ಉಂಬರ್ತಾ ಮತ್ತು ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧನಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 April 2013 |title=100 Years of Indian Cinema: The 100 greatest Indian films of all time |url=http://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-indian-cinema-the-100-greatest-indian-films-of-all-time-903065.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425234818/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-56.html |archive-date=25 April 2013 |access-date=29 April 2021 |website=[[News18]] |page=36}}</ref> * 2022ರಲ್ಲಿ, ನಟಿ ರಿಚಾ ಚಡ್ಡಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ನೋಟವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Richa Chadha revisits late Smita Patil's iconic look, Prateik Babbar reacts |url=https://zeenews.india.com/people/richa-chadha-revisits-late-smita-patils-iconic-look-prateik-babbar-reacts-2444582.html |access-date=26 November 2022 |website=Zee News}}</ref> * 2023ರಲ್ಲಿ, ನಟಿ ಮಾಧುರಿ ಪವಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್ ಅವರ ನೋಟವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Madhuri Pawar pays tribute to late actress Smita Patil on her birth anniversary with iconic 'Jait Re Jait' look |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/madhuri-pawar-pays-tribute-to-late-actress-smita-patil-on-her-birth-anniversary-with-iconic-jait-re-jait-look/articleshow/104497619.cms |access-date=26 October 2023}}</ref> === ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ === * 2015ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ಃ ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಇಂಕಾಂಡೆಸೆಬ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iMFMDQAAQBAJ&q=smita+patil|title=Smita Patil: A Brief Incandescenceb|last=Rao|first=Maithili|date=2015|publisher=HarperCollins Publishers India|isbn=9789351775133|language=en|author-link=Maithili Rao}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] cbza8v6kfk0lor5laj8ovzookeq0r66 0 157689 1372688 1361653 2026-05-04T10:06:45Z Shiva Tej Patil 75545 ಆಂತರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ 1372688 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=July 2018}} {{Infobox film|name=ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ...|image = |caption=|director=[[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]]|producer=ಕನ್ನಡ ಕಲರ್ ಸಿನಿಮಾಸ್|writer=ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|screenplay=ಧನಂಜಯ್ ರಂಜನ್ <br />ನಾಗೇಂದ್ರ ಎಚ್ ಎಸ್ <br /> ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|story=ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|starring=ಕೆ ಜಯರಾಮ್<br />[[ನಟರಾಜ್ ಎಸ್ ಭಟ್|ನಟರಾಜ್]]<br />[[ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರು]]<br />ಬಿಂಬಶ‍್ರೀ ನೀನಾಸಂ<br />ಎಂ ಕೆ ಮಠ <br /> ರಾಧಾ ರಾಮಚಂದ್ರ <br /> ಶ್ರೀಧರ್ <br /> ಪ್ರಿಯಾ ಸುದರ್ಶನ್|music='''ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ:'''<br/>ನೊಬಿನ್ ಪೌಲ್<br/>'''ಹಾಡುಗಳು:'''<br/>[[ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್]]|cinematography=ಲವಿತ್|editing=ಬಿ. ಎಸ್. ಕೆಂಪರಾಜ್|studio=ಕನ್ನಡ ಕಲರ್ ಸಿನಿಮಾಸ್|distributor=ಎನ್ ಎಂ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್ಮೆಂಟ್|released={{Film date|2016|10|21|df=y|ref1=}}|runtime=112 ನಿಮಿಷಗಳು|country=ಭಾರತ|language=ಕನ್ನಡ}} '''''ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ...''''' [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2016 ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=2016-10-11 |title=Rama Rama Re complete&nbsp;— Kannada Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/rama-rama-re-complete-kannada-news-168922.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020120949/http://www.indiaglitz.com/rama-rama-re-complete-kannada-news-168922.html |archive-date=20 October 2016 |access-date=2016-10-19 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Santhosh |date=2016-09-01 |title=Rama Rama Re: Celebrities Heap Praises On The Trailer |url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2016/rama-rama-re-kannada-celebrities-heap-praises-on-trailer-239559.html |access-date=2016-10-19 |website=Filmibeat.com}}</ref> ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧಿಯೊಬ್ಬ ಜೈಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು <ref>{{Cite web |date= |title=Rama Rama Re releasing on Oct 21st |url=http://www.filmykannada.com/news-rama-rama-re-releasing-on-oct-21st-331124.htm |access-date=2016-10-19 |website=Filmykannada.com |archive-date=2016-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020054021/http://www.filmykannada.com/news-rama-rama-re-releasing-on-oct-21st-331124.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ''ಆಟಗಧರಾ ಶಿವ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=20 July 2018 |title=Aatagadara Siva review : Plot so poignant |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aatagadara-siva-review-plot-so-poignant/article24473882.ece}}</ref> ಸದ್ಯ ಈ ಚಿತ್ರ ಮರಾಠಿಗೆ ರಿಮೇಕ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಮಧ್ಯೆ 'ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ' ಸೌಂಡ್ - Tv5 Kannada |url=http://tv5kannada.com/2020/05/16/amidst-the-lock-down-is-rama-rama-ray-sound/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517075955/http://tv5kannada.com/2020/05/16/amidst-the-lock-down-is-rama-rama-ray-sound/ |archive-date=2020-05-17 |website=tv5kannada.com}}</ref> == ತಾರಾಗಣ == * ರಾಮಣ್ಣನಾಗಿ ಕೆ.ಜಯರಾಮ್ * ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ರಾಜನಾಗಿ [[ನಟರಾಜ್ ಎಸ್ ಭಟ್]] * [[ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರು]] ಧರ್ಮ ಆಗಿ * ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವ್ * ಸುಬ್ಬಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಶ್ರೀ ನೀನಾಸಂ * ಕುಡುಕ ಬೈಕ್ ಸವಾರನಾಗಿ ಎಂ.ಕೆ.ಮಠ * ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಶ್ರೀಧರ್ * ಅತ್ತೆಯಾಗಿ ರಾಧಾ ರಾಮಚಂದ್ರ * ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿ ಪ್ರಿಯಾ * ರಾಮಣ್ಣನ ಡ್ಯೂಪ್ ಆಗಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಚಂದ್ == ನಿರ್ಮಾಣ == === ಪ್ರಾರಂಭ === ಈ ಹಿಂದೆ ''ಜಯನಗರ 4 ನೇ ಬ್ಲಾಕ್'' ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ]] ಕಿರುಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ]] ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದಾಗ ಈ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ನಾಗೇಂದ್ರ ಎಚ್‌ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ್ ರಂಜನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಥೆಯ ಸಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಶೂಟಿಂಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ನಟರಾಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ತೂಕ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ತಿಂಗಳಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಆಶ್ರಯ ಇರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದರು, 5 ಕಿ. ಮೀ. ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾದಾಮಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.ಅವರ ಊಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು/ಖಾರ/ಮಸಾಲೆ/ಸಿಹಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಊಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲವು ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 2 ''ಚಪಾತಿಗಳು'' ಇದ್ದವು. ಇದು ಅವರ 6 ತಿಂಗಳ ದಿನಚರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 76 ಕೆಜಿಯಿಂದ 52 ಕೆಜಿಗೆ ಇಳಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರ್ ಮತ್ತು ಬಿಂಬಶ್ರೀ ನೀನಾಸಂ ಅವರನ್ನು ನಂತರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ, ತಂಡವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ರಾಮಣ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ಕೆ.ಜಯರಾಂ ಅವರು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. === ಚಿತ್ರೀಕರಣ === ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ನಟರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡವು ಕಥೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸುಮಾರು 8000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web |date= |title=Rama Rama Re Movie&nbsp;— Jayaram, Nataraj S Bhat&nbsp;— Dir: Sathya Prakash &#124; Shivu aDDa&nbsp;— Kannada Movies Discussion Forum |url=http://www.sandalwoodking.rocks/threads/rama-rama-re-movie-jayaram-nataraj-s-bhat-dir-sathya-prakash.6678/ |access-date=2016-10-19 |website=Sandalwoodking.rocks }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ 40 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಹಾಡಿಗೆ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು/ಗದ್ದೆಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಡಲತೀರಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ತಂಡವು 20 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2,500 ಕಿಮೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಜೀಪ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತಂಡವು ಹಳೆಯ ಜೀಪನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ 90% ಭಾಗವು ವಿಜಯಪುರ (ಬಿಜಾಪುರ) ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡರೆ, ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸಂಗೀತ == ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೋಬಿನ್ ಪಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು [[ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನ]]'' ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್‌ ಎಂ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 4/5 ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, "ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣದ 'ಮಿಸ್ ಮಾಡಲಾಗದ' ಪ್ರಯಾಣ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite news |date=21 October 2016 |title=Rama Rama Re movie review: An 'unmissable' journey of life and death |work=Deccan Chronicle |publisher=SHASHIPRASAD SM |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/211016/rama-rama-re-movie-review-an-unmissable-journey-of-life-and-death.html |access-date=21 October 2016}}</ref> "ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇದು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ" ಎಂದೂ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite news |last=Upadhyaya |first=Prakash |title=Rama Rama Re movie review: From audience to critics, the movie gets a thumbs-up |language=en |work=International Business Times, India Edition |url=http://www.ibtimes.co.in/rama-rama-re-movie-review-audience-critics-movie-gets-thumbs-700641}}</ref> [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] ಸುನಯನಾ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 4/5 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, " ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆಯೇ ರಾಜ, ಬಲವಾದ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರತಂಡ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |title=Rama Rama Re Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India |work=The Times of India |publisher=Sunayana Suresh |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Rama-Rama-Re/movie-review/54977462.cms |access-date=21 October 2016}}</ref> ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ]]'' ಅರ್ಚನಾ ನಾಥನ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, " ''ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ'' ಹಾಡಿನಂತೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರವೂ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ." ಐದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಥನ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=Nathan |first=Archana |date=2016-10-22 |title=Kannada film review: Rama Rama Re |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kannada-film-review-rama-rama-re/article9253496.ece |access-date=2016-10-22 |issn=0971-751X}}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == {{unreferenced section|date=June 2017}}  ; 2016 [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ|ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]] * ಮೊದಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ; [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]] ; 64 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ * ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ಕನ್ನಡ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ – ಕನ್ನಡ — [[ಅನನ್ಯಾ ಭಟ್]] ("ನಮ್ಮ ಕಾಯೋ ದೇವರೇ") == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|6169798}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] sh5kiy4eak5926ge6oflljr5f19gqms 0 179048 1372653 2026-05-03T15:22:40Z Mahaveer Indra 34672 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372653 wikitext text/x-wiki '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ರೂ. ೪-೮ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ji84359wvzkj54ecrmmpe3rnvxz89w4 1372655 1372653 2026-05-03T15:36:17Z Mahaveer Indra 34672 1372655 wikitext text/x-wiki '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. 8m6q7eh5aq8rg6pkajrdzhsd0cb6h54 1372656 1372655 2026-05-03T15:42:48Z Mahaveer Indra 34672 1372656 wikitext text/x-wiki '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== naxyj1xv9uxzw75i6bvotbe79dtleek 1372657 1372656 2026-05-03T16:10:42Z Mahaveer Indra 34672 /* ಕಥೆ */ 1372657 wikitext text/x-wiki '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== pt29pkjrcg3nurroiqjk670b09frula 1372658 1372657 2026-05-03T16:23:52Z Mahaveer Indra 34672 1372658 wikitext text/x-wiki '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್- ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹೌಸರ್ * ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್- ಮೆಲಿನಾ * ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್- ಲೋರಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ. * ರಾನಿ ಕಾಕ್ಸ್-ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. * ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್-ರಿಕ್ಟರ್, ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಂಟ * ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆಲ್ (ಜಾರ್ಜ್ / ಕ್ವಾಟೋ ಧ್ವನಿ): ಕ್ವಾಟೋ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಂಡುಕೋರರ ನಾಯಕ. ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. * ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್-ಹೆಲ್ಮ್, ರಿಕ್ಟರ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟ. * ಮೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್-ಬೆನ್ನಿ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್. * ರಾಯ್ ಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ಮಿತ್- ಡಾ. ಎಡ್ಜ್‌ಮಾರ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ. * ರೋಸ್‌ಮರಿ ಡನ್ಸ್‌ಮೋರ್-ಡಾ. ರೆನಾಟಾ ಲಲ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್. == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== 72o6u8o9bmmwy304ffs5qs7m5yodvmn 1372659 1372658 2026-05-03T16:37:40Z Mahaveer Indra 34672 1372659 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಟೋಟಲ್ ರೀಕಾಲ್ (೧೯೯೦ರ ಚಲನಚಿತ್ರ) | caption = | director = ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ | screenplay = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ }} | story = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಜಾನ್ ಪಾವಿಲ್| }} | based_on = {{Based on|"[[We Can Remember It for You Wholesale]]"|[[Philip K. Dick]]}} | producer = {{blist| ಬೂಝ್ ಫೇಟ್‌ಶಾನ್ಸ್ |ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್ }} | starring = {{Plainlist| * [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್]] * [[ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್]] * [[ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್]] * [[ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್]] * [[ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್]] }} | cinematography = ಜಾಸ್ಟ್ ವಾಕಾನೊ | editing = ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೆ ಯುರಿಯೊಸ್ಟೆ | music = ಜೆರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ | studio = ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | distributor = ಟ್ರೈಸ್ಟಾರ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | released = {{Film date|1990|06|01}} | runtime = ೧೧೩ ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಅಮೇರಿಕಾ | language = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | budget = $48–80{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೧೪೦ ಕೋಟಿ ರೂ) | gross = $261.4{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ) }} '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್- ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹೌಸರ್ * ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್- ಮೆಲಿನಾ * ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್- ಲೋರಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ. * ರಾನಿ ಕಾಕ್ಸ್-ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. * ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್-ರಿಕ್ಟರ್, ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಂಟ * ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆಲ್ (ಜಾರ್ಜ್ / ಕ್ವಾಟೋ ಧ್ವನಿ): ಕ್ವಾಟೋ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಂಡುಕೋರರ ನಾಯಕ. ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. * ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್-ಹೆಲ್ಮ್, ರಿಕ್ಟರ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟ. * ಮೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್-ಬೆನ್ನಿ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್. * ರಾಯ್ ಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ಮಿತ್- ಡಾ. ಎಡ್ಜ್‌ಮಾರ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ. * ರೋಸ್‌ಮರಿ ಡನ್ಸ್‌ಮೋರ್-ಡಾ. ರೆನಾಟಾ ಲಲ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್. == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== 6dm6ua7tav3wqg93ostus6ajj8qrm9h 1372660 1372659 2026-05-03T16:41:51Z Mahaveer Indra 34672 1372660 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಟೋಟಲ್ ರೀಕಾಲ್ (೧೯೯೦ರ ಚಲನಚಿತ್ರ) | caption = | director = ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ | screenplay = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ }} | story = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಜಾನ್ ಪಾವಿಲ್| }} | based_on = {{Based on|"[[We Can Remember It for You Wholesale]]"|[[Philip K. Dick]]}} | producer = {{blist| ಬೂಝ್ ಫೇಟ್‌ಶಾನ್ಸ್ |ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್ }} | starring = {{Plainlist| * [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್]] * [[ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್]] * [[ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್]] * [[ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್]] * [[ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್]] }} | cinematography = ಜಾಸ್ಟ್ ವಾಕಾನೊ | editing = ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೆ ಯುರಿಯೊಸ್ಟೆ | music = ಜೆರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ | studio = ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | distributor = ಟ್ರೈಸ್ಟಾರ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | released = {{Film date|1990|06|01}} | runtime = ೧೧೩ ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಅಮೇರಿಕಾ | language = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | budget = $48–80{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೧೪೦ ಕೋಟಿ ರೂ) | gross = $261.4{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ) }} [[File:Arnold Schwarzenegger 1991 (cropped).jpg|thumb|upright|alt=A photograph of Arnold Schwarzenegger in 1991|ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್ ಅವರ ೧೯೯೧ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್- ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹೌಸರ್ * ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್- ಮೆಲಿನಾ * ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್- ಲೋರಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ. * ರಾನಿ ಕಾಕ್ಸ್-ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. * ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್-ರಿಕ್ಟರ್, ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಂಟ * ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆಲ್ (ಜಾರ್ಜ್ / ಕ್ವಾಟೋ ಧ್ವನಿ): ಕ್ವಾಟೋ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಂಡುಕೋರರ ನಾಯಕ. ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. * ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್-ಹೆಲ್ಮ್, ರಿಕ್ಟರ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟ. * ಮೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್-ಬೆನ್ನಿ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್. * ರಾಯ್ ಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ಮಿತ್- ಡಾ. ಎಡ್ಜ್‌ಮಾರ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ. * ರೋಸ್‌ಮರಿ ಡನ್ಸ್‌ಮೋರ್-ಡಾ. ರೆನಾಟಾ ಲಲ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್. == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== 6441cldym1tk8b05jdl1v7k7hguasx6 1372661 1372660 2026-05-03T16:44:12Z Mahaveer Indra 34672 /* ಪಾತ್ರವರ್ಗ */ 1372661 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಟೋಟಲ್ ರೀಕಾಲ್ (೧೯೯೦ರ ಚಲನಚಿತ್ರ) | caption = | director = ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ | screenplay = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ }} | story = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಜಾನ್ ಪಾವಿಲ್| }} | based_on = {{Based on|"[[We Can Remember It for You Wholesale]]"|[[Philip K. Dick]]}} | producer = {{blist| ಬೂಝ್ ಫೇಟ್‌ಶಾನ್ಸ್ |ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್ }} | starring = {{Plainlist| * [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್]] * [[ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್]] * [[ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್]] * [[ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್]] * [[ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್]] }} | cinematography = ಜಾಸ್ಟ್ ವಾಕಾನೊ | editing = ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೆ ಯುರಿಯೊಸ್ಟೆ | music = ಜೆರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ | studio = ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | distributor = ಟ್ರೈಸ್ಟಾರ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | released = {{Film date|1990|06|01}} | runtime = ೧೧೩ ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಅಮೇರಿಕಾ | language = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | budget = $48–80{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೧೪೦ ಕೋಟಿ ರೂ) | gross = $261.4{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ) }} [[File:Arnold Schwarzenegger 1991 (cropped).jpg|thumb|upright|alt=A photograph of Arnold Schwarzenegger in 1991|ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್ ಅವರ ೧೯೯೧ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== {{multiple image|total_width=400 | direction = horizontal | align = right | footer = (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್]], ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್ | image1 = A. Schwarzenegger (3x4a).jpg | alt1 = A photograph of Arnold Schwarzenegger | image2 = Sharon Stone 2005 (cropped).jpg | alt2 = A photograph of Sharon Stone | image3 = Ronny Cox 2019.jpg | alt3= A photograph of Ronny Cox }} * ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್- ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹೌಸರ್ * ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್- ಮೆಲಿನಾ * ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್- ಲೋರಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ. * ರಾನಿ ಕಾಕ್ಸ್-ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. * ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್-ರಿಕ್ಟರ್, ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಂಟ * ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆಲ್ (ಜಾರ್ಜ್ / ಕ್ವಾಟೋ ಧ್ವನಿ): ಕ್ವಾಟೋ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಂಡುಕೋರರ ನಾಯಕ. ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. * ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್-ಹೆಲ್ಮ್, ರಿಕ್ಟರ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟ. * ಮೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್-ಬೆನ್ನಿ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್. * ರಾಯ್ ಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ಮಿತ್- ಡಾ. ಎಡ್ಜ್‌ಮಾರ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ. * ರೋಸ್‌ಮರಿ ಡನ್ಸ್‌ಮೋರ್-ಡಾ. ರೆನಾಟಾ ಲಲ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್. == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== lthpq6su847restxby71y6le9pxyw46 1372678 1372661 2026-05-04T02:53:27Z Mallikarjunasj 11080 1372678 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಟೋಟಲ್ ರೀಕಾಲ್ (೧೯೯೦ರ ಚಲನಚಿತ್ರ) | caption = | director = ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ | screenplay = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ }} | story = {{blist| ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್| ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್| ಜಾನ್ ಪಾವಿಲ್| }} | based_on = {{Based on|"[[We Can Remember It for You Wholesale]]"|[[Philip K. Dick]]}} | producer = {{blist| ಬೂಝ್ ಫೇಟ್‌ಶಾನ್ಸ್ |ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶೂಸೆಟ್ }} | starring = {{Plainlist| * [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್]] * [[ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್]] * [[ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್]] * [[ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್]] * [[ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್]] }} | cinematography = ಜಾಸ್ಟ್ ವಾಕಾನೊ | editing = ಫ್ರಾಂಕ್ ಜೆ ಯುರಿಯೊಸ್ಟೆ | music = ಜೆರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ | studio = ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | distributor = ಟ್ರೈಸ್ಟಾರ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ | released = {{Film date|1990|06|01}} | runtime = ೧೧೩ ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಅಮೇರಿಕಾ | language = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | budget = $48–80{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೧೪೦ ಕೋಟಿ ರೂ) | gross = $261.4{{nbsp}}ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಾಜು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ) }} [[File:Arnold Schwarzenegger 1991 (cropped).jpg|thumb|upright|alt=A photograph of Arnold Schwarzenegger in 1991|ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್ ಅವರ ೧೯೯೧ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] '''ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್''' ಎಂಬುದು 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾಲ್ ವರ್ಹೋವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಶುಸೆಟ್, ಡಾನ್ ಒ'ಬ್ಯಾನನ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗ್ಗರ್, ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್, ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ರೊನ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಿಲಿಪ್ ಕೆ. ಡಿಕ್ ಅವರು ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ "ವಿ ಕ್ಯಾನ್ ರಿಮೆಂಬರ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಯು ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಡ್ (ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಝ್‌ನೆಗರ್) ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ತಾನು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತವೆ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ರಿಕಾಲ್ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸನ್ನು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಚಿತ್ರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನಾಯಕನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೆ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶುಸೆಟ್ ಅವರು ಡಿಕ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಖರೀದಿಸಿ ಓ'ಬ್ಯಾನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಥೆ ಏನೋ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಹೋಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕರಡು ಪ್ರತಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಳು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬದಲಾದರು. ಕ್ವೈಡ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಟರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ 'ಡಿ ಲಾರೆಂಟಿಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್' ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಟ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಅವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಕೆರೊಲ್ಕೊ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿಸಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅಂದಾಜು $48–80 ಮಿಲಿಯನ್ (ಅಂದಿನ ಅಂದಾಜು ರೂ. ೧೪೦ ಕೋಟಿ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ರಿಕಾಲ್ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ದೇಶದ 'ಎಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಚುರುಬುಸ್ಕೊ ಸ್ಟೂಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾದ ಬೃಹತ್ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಂದಾಜು $261.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು (ಅಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ಗಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಆಸ್ಕರ್) ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. == ಕಥೆ== ಕಥೆಯು ೨೦೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕ ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕ. ಅವನಿಗೆ ಲೋರಿ ಹೆಸರಿನ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಯಕನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ತಾನು ಎಂದೂ ಹೋಗಲಾಗದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕನಸುಗಳು ಯಾಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಬೀಳುವ ಕನಸಿನಿಂದ ನಾಯಕನಿಗೆ ತಾನೂ ಸಹ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬಯಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ರಿಕಾಲ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಜನರ ಮೆದುಳಿನೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೃತಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ತಾನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಂತೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ನೆನಪು ಸೇರಿಸುವ ಯಂತ್ರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆತನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಂಪನಿಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮರಳಿ ಬರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೋರಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಏಜೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಯ್ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗುರುತೇನು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೂ ತನಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌, ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಮೆಲಿನಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಾನು ಹಿಂದೆ ಹೌಸರ್ ಹೆಸರಿನ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟನಾಗಿದ್ದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬಂಡುಕೋರರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕೊಹೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಏಲಿಯನ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು ಕರಗಿ, ಇಡೀ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಹೇಗನ್‌ ತನ್ನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಆ ಏಲಿಯನ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಹೇಗನ್ ಆ ಯಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಘಟಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಸ್ಪೋಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಾಯಕ ಆ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಪೋಟಕವು ಸಿಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಮಂಗಳನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಆಚೆಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೋಹೇಗನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಯಂತ್ರ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ಇಡೀ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಬದಲಾಗಿ, ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಮುಕ್ತವಾದ ಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ== {{multiple image|total_width=400 | direction = horizontal | align = right | footer = (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) [[ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್]], ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ರೋನಿ ಕಾಕ್ಸ್ | image1 = A. Schwarzenegger (3x4a).jpg | alt1 = A photograph of Arnold Schwarzenegger | image2 = Sharon Stone 2005 (cropped).jpg | alt2 = A photograph of Sharon Stone | image3 = Ronny Cox 2019.jpg | alt3= A photograph of Ronny Cox }} * ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಶ್ವಾರ್ಜಿನೆಗರ್- ಡಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ವಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹೌಸರ್ * ರಾಚೆಲ್ ಟಿಕೋಟಿನ್- ಮೆಲಿನಾ * ಶರೋನ್ ಸ್ಟೋನ್- ಲೋರಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಯ್ಡ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ. * ರಾನಿ ಕಾಕ್ಸ್-ವಿಲೋಸ್ ಕೊಹೇಗನ್, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. * ಮೈಕೆಲ್ ಐರನ್‌ಸೈಡ್-ರಿಕ್ಟರ್, ಕೊಹೇಗನ್‌ನ ಬಂಟ * ಮಾರ್ಷಲ್ ಬೆಲ್ (ಜಾರ್ಜ್ / ಕ್ವಾಟೋ ಧ್ವನಿ): ಕ್ವಾಟೋ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಬಂಡುಕೋರರ ನಾಯಕ. ತನ್ನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. * ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್-ಹೆಲ್ಮ್, ರಿಕ್ಟರ್‌ನ ಬಲಗೈ ಬಂಟ. * ಮೆಲ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್-ಬೆನ್ನಿ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್. * ರಾಯ್ ಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ಮಿತ್- ಡಾ. ಎಡ್ಜ್‌ಮಾರ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ. * ರೋಸ್‌ಮರಿ ಡನ್ಸ್‌ಮೋರ್-ಡಾ. ರೆನಾಟಾ ಲಲ್, ರಿಕಾಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್. == ನಿರ್ಮಾಣ== == ಬಿಡುಗಡೆ== == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ== ==ಉಲ್ಲೇಖ== nrmaoneyaet9fy3cozdi0375wnk6x0q 2 179049 1372669 2026-05-03T22:43:08Z Suaryaalhind1 98578 "[[:te:Special:Redirect/revision/4748467|రంగనాథస్వామి దేవాలయం, కరమడై]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1372669 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} cf6sjiowpyemiu60txczxp11d3fuy61 0 179050 1372690 2026-05-04T10:32:54Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372690 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್ | category = [[Sulfide mineral]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Koboltglans.jpg | imagesize = | caption = Cobaltite from [[Sweden]] | formula = CoAsS | IMAsymbol=Cbt<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = | strunz = 2.EB.25 | system = [[Orthorhombic]] | class = Pyramidal (mm2) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''Pc2''₁b | unit cell = a = 5.582&nbsp;Å, <br/>b = 5.582&nbsp;Å, <br/>c = 5.582&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Reddish silver white, violet steel gray to black | habit = Granular to massive, rarely as striated crystals, pseudocubic. | twinning = About [111] creating pseudo-cubic forms and striations | cleavage = Perfect on {001} | fracture = Uneven | tenacity = Brittle | mohs = 5.5 | luster = Metallic | refractive = | opticalprop = | birefringence = | pleochroism = | streak = Grayish-black | gravity = | density = 6.33 g/cm³ | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Opaque | other = | references = <ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Cobaltite Mineralienatlas]</ref><ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cobaltite.pdf Mineral Handbook</ref><ref name=Webmin>http://webmineral.com/data/Cobaltite.shtml Webmineral data</ref><ref name=Report>https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722193444/https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true |date=2020-07-22 }} Corfo Report</ref> }} '''ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್''' [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಸಲ್ಫಾರ್ಸೆನೈಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ [[cobalt|Co]][[arsenic|As]][[sulfur|S]] ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಒಂದು. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[ಬಿಳಿ]], [[ಕೆಂಪು]], ಊದಾ, [[ನೀಲಿ]] ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣಗಳುಳ್ಳ ಅಪಾರಕ ಖನಿಜವಿದು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ವರ್ಣಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇದರ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಸಂತತಿಯ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪಿಂಗಾಣಿ]] ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ನೀಲಿಬಣ್ಣ ಲೇಪಿಸಲು ಈ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಹಾರ್ಟ್‍ಜ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣಿಕೆಲಸಗಾರರು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅದುರುಗಳನ್ನು [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಅದುರುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಅವನ್ನು ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿದಾಗ ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಕೆಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂದು ಕರೆದರು. [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಭೂತ ಎಂದರ್ಥ<ref name=Mindat>Page ''Cobaltite: Mineral information, data and localities'' on {{cite web | url=https://www.mindat.org/min-1093.html | title=mindat.org | publisher=[[Hudson Institute of Mineralogy]] | access-date=2024-10-05}}</ref> . ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]]ದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ನ ಜೊತೆ ಸಮ್ಮಿಳಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದಿದ್ದು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಇರುವಿಕೆಯೇ ಈ ನೀಲಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನಿ]]ನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬ್ರಾಂಟ್ ತೋರಿಸಿದ (1742). ==ದೊರೆಯುವಿಕೆ== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಣರಚನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೊ (ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲಾರ್) ಅಥವಾ ದಟ್ಟರಾಶಿಗಳಲ್ಲೋ (ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಸಿವ್) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ [[ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಅತಿ ವಿರಳ. ಇವು ಐಸೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಚತುರ್ಮುಖಿ, ಷಣ್ಮುಖಿ, ದ್ವಾದಶಮುಖಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಲವು ಸಲ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಹೋಲುವುದುಂಟು.ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಹರಳುಗಳು ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಲುನಾಬರ್ಗ್, ನಾರ್ವೆಯ ಸ್ಕುಟರುಡ್ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸೊಗಸಾದ ಘನ ಮತ್ತು ಷಣ್ಮುಖಾಕೃತಿಯ ಹರಳುಗಳು ಆಂಟೇರಿಯೋದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕೊಲಂಬಸ್ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಡೆನೈಟ್‍ನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ ಪ್ರದೇಶದ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಳಪದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಖನಿಜಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇಹ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ==ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟಿನ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ, ಇದರ ಗಡಸುತನ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಗಡಸುತನ 5.5 (ಮೋಹ್ಸ್ ಕಾಠಿನ್ಯಮಾನ). ಸಾಪೇಕ್ಷಸಾಂದ್ರತೆ 6.33. ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದುಷ್ಟವಾದ ಘನಸೀಳುಗಳಿವೆ (ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಕ್ಲೀವೆಜಸ್). ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ರೂಪಾಂತರಿತ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ವಿರಳವಾಗಿ ಇದು ಇತರ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್]] ಸಲ್ಫೈಡುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿರ (ವೀನ್ಸ್) ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸುಮಾರು 1908ರ ವರೆಗೂ [[ಜೈಪುರ]]ದ ರತ್ನಾಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಕ್ರಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು [[ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯ ಆಭರಣಗಳ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಎನಾಮಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲು ಇದರ ಬಳಕೆ ಇತ್ತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಬಾಲ್ ಟೈಟ್}} om7f6xm294pa5zzzegyglsn5tkwvxpw 1372691 1372690 2026-05-04T10:33:34Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372691 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್ | category = [[Sulfide mineral]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Koboltglans.jpg | imagesize = | caption = Cobaltite from [[Sweden]] | formula = CoAsS | IMAsymbol=Cbt<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = | strunz = 2.EB.25 | system = [[Orthorhombic]] | class = Pyramidal (mm2) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''Pc2''₁b | unit cell = a = 5.582&nbsp;Å, <br/>b = 5.582&nbsp;Å, <br/>c = 5.582&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Reddish silver white, violet steel gray to black | habit = Granular to massive, rarely as striated crystals, pseudocubic. | twinning = About [111] creating pseudo-cubic forms and striations | cleavage = Perfect on {001} | fracture = Uneven | tenacity = Brittle | mohs = 5.5 | luster = Metallic | refractive = | opticalprop = | birefringence = | pleochroism = | streak = Grayish-black | gravity = | density = 6.33 g/cm³ | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Opaque | other = | references = <ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Cobaltite Mineralienatlas]</ref><ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cobaltite.pdf Mineral Handbook</ref><ref name=Webmin>http://webmineral.com/data/Cobaltite.shtml Webmineral data</ref><ref name=Report>https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722193444/https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true |date=2020-07-22 }} Corfo Report</ref> }} '''ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್''' [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಸಲ್ಫಾರ್ಸೆನೈಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ [[cobalt|Co]][[arsenic|As]][[sulfur|S]] ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಒಂದು. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[ಬಿಳಿ]], [[ಕೆಂಪು]], ಊದಾ, [[ನೀಲಿ]] ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣಗಳುಳ್ಳ ಅಪಾರಕ ಖನಿಜವಿದು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ವರ್ಣಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇದರ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಸಂತತಿಯ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪಿಂಗಾಣಿ]] ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ನೀಲಿಬಣ್ಣ ಲೇಪಿಸಲು ಈ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಹಾರ್ಟ್‍ಜ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣಿಕೆಲಸಗಾರರು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅದುರುಗಳನ್ನು [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಅದುರುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಅವನ್ನು ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿದಾಗ ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಕೆಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂದು ಕರೆದರು. [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಭೂತ ಎಂದರ್ಥ<ref name=Mindat>Page ''Cobaltite: Mineral information, data and localities'' on {{cite web | url=https://www.mindat.org/min-1093.html | title=mindat.org | publisher=[[Hudson Institute of Mineralogy]] | access-date=2024-10-05}}</ref> . ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]]ದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ನ ಜೊತೆ ಸಮ್ಮಿಳಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದಿದ್ದು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಇರುವಿಕೆಯೇ ಈ ನೀಲಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನಿ]]ನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬ್ರಾಂಟ್ ತೋರಿಸಿದ (1742). ==ದೊರೆಯುವಿಕೆ== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಣರಚನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೊ (ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲಾರ್) ಅಥವಾ ದಟ್ಟರಾಶಿಗಳಲ್ಲೋ (ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಸಿವ್) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ [[ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಅತಿ ವಿರಳ. ಇವು ಐಸೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಚತುರ್ಮುಖಿ, ಷಣ್ಮುಖಿ, ದ್ವಾದಶಮುಖಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಲವು ಸಲ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಹೋಲುವುದುಂಟು.ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಹರಳುಗಳು ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಲುನಾಬರ್ಗ್, ನಾರ್ವೆಯ ಸ್ಕುಟರುಡ್ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸೊಗಸಾದ ಘನ ಮತ್ತು ಷಣ್ಮುಖಾಕೃತಿಯ ಹರಳುಗಳು ಆಂಟೇರಿಯೋದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕೊಲಂಬಸ್ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಡೆನೈಟ್‍ನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ ಪ್ರದೇಶದ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಳಪದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಖನಿಜಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇಹ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ==ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟಿನ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ, ಇದರ ಗಡಸುತನ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಗಡಸುತನ 5.5 (ಮೋಹ್ಸ್ ಕಾಠಿನ್ಯಮಾನ). ಸಾಪೇಕ್ಷಸಾಂದ್ರತೆ 6.33. ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದುಷ್ಟವಾದ ಘನಸೀಳುಗಳಿವೆ (ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಕ್ಲೀವೆಜಸ್). ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ರೂಪಾಂತರಿತ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ವಿರಳವಾಗಿ ಇದು ಇತರ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್]] ಸಲ್ಫೈಡುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿರ (ವೀನ್ಸ್) ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸುಮಾರು 1908ರ ವರೆಗೂ [[ಜೈಪುರ]]ದ ರತ್ನಾಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಕ್ರಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು [[ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯ ಆಭರಣಗಳ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಎನಾಮಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲು ಇದರ ಬಳಕೆ ಇತ್ತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಬಾಲ್ ಟೈಟ್}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] o074t8tc72qts4k3flsd7t766oewiud 1372692 1372691 2026-05-04T10:33:56Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372692 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್ | category = [[Sulfide mineral]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Koboltglans.jpg | imagesize = | caption = Cobaltite from [[Sweden]] | formula = CoAsS | IMAsymbol=Cbt<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = | strunz = 2.EB.25 | system = [[Orthorhombic]] | class = Pyramidal (mm2) <br/><small>(same [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''Pc2''₁b | unit cell = a = 5.582&nbsp;Å, <br/>b = 5.582&nbsp;Å, <br/>c = 5.582&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Reddish silver white, violet steel gray to black | habit = Granular to massive, rarely as striated crystals, pseudocubic. | twinning = About [111] creating pseudo-cubic forms and striations | cleavage = Perfect on {001} | fracture = Uneven | tenacity = Brittle | mohs = 5.5 | luster = Metallic | refractive = | opticalprop = | birefringence = | pleochroism = | streak = Grayish-black | gravity = | density = 6.33 g/cm³ | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Opaque | other = | references = <ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Cobaltite Mineralienatlas]</ref><ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cobaltite.pdf Mineral Handbook</ref><ref name=Webmin>http://webmineral.com/data/Cobaltite.shtml Webmineral data</ref><ref name=Report>https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722193444/https://www.corfo.cl/sites/Satellite?blobcol=urldata&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1475166619420&ssbinary=true |date=2020-07-22 }} Corfo Report</ref> }} '''ಕೋಬಾಲ್ಟೈಟ್''' [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಸಲ್ಫಾರ್ಸೆನೈಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ [[cobalt|Co]][[arsenic|As]][[sulfur|S]] ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅದುರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಒಂದು. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[ಬಿಳಿ]], [[ಕೆಂಪು]], ಊದಾ, [[ನೀಲಿ]] ಮುಂತಾದ ಬಣ್ಣಗಳುಳ್ಳ ಅಪಾರಕ ಖನಿಜವಿದು. ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ವರ್ಣಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇದರ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಸಂತತಿಯ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪಿಂಗಾಣಿ]] ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ನೀಲಿಬಣ್ಣ ಲೇಪಿಸಲು ಈ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಹಾರ್ಟ್‍ಜ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣಿಕೆಲಸಗಾರರು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅದುರುಗಳನ್ನು [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಅದುರುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಮ್ರದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಅವನ್ನು ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿದಾಗ ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಕೆಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂದು ಕರೆದರು. [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೋಬಾಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಭೂತ ಎಂದರ್ಥ<ref name=Mindat>Page ''Cobaltite: Mineral information, data and localities'' on {{cite web | url=https://www.mindat.org/min-1093.html | title=mindat.org | publisher=[[Hudson Institute of Mineralogy]] | access-date=2024-10-05}}</ref> . ಆ ಅದುರುಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]]ದ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ನ ಜೊತೆ ಸಮ್ಮಿಳಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದಿದ್ದು ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹದ ಇರುವಿಕೆಯೇ ಈ ನೀಲಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನಿ]]ನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬ್ರಾಂಟ್ ತೋರಿಸಿದ (1742). ==ದೊರೆಯುವಿಕೆ== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಣರಚನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೊ (ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲಾರ್) ಅಥವಾ ದಟ್ಟರಾಶಿಗಳಲ್ಲೋ (ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಸಿವ್) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ [[ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಅತಿ ವಿರಳ. ಇವು ಐಸೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಚತುರ್ಮುಖಿ, ಷಣ್ಮುಖಿ, ದ್ವಾದಶಮುಖಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಲವು ಸಲ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಹೋಲುವುದುಂಟು.ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಹರಳುಗಳು ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಲುನಾಬರ್ಗ್, ನಾರ್ವೆಯ ಸ್ಕುಟರುಡ್ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸೊಗಸಾದ ಘನ ಮತ್ತು ಷಣ್ಮುಖಾಕೃತಿಯ ಹರಳುಗಳು ಆಂಟೇರಿಯೋದ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕೊಲಂಬಸ್ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತವೆ. ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜ ಡೆನೈಟ್‍ನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಖೇತ್ರಿ ಪ್ರದೇಶದ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಳಪದ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಖನಿಜಕ್ಕೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇಹ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ==ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು== ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟಿನ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ, ಇದರ ಗಡಸುತನ ಪೈರೈಟ್ ಖನಿಜಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಗಡಸುತನ 5.5 (ಮೋಹ್ಸ್ ಕಾಠಿನ್ಯಮಾನ). ಸಾಪೇಕ್ಷಸಾಂದ್ರತೆ 6.33. ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದುಷ್ಟವಾದ ಘನಸೀಳುಗಳಿವೆ (ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಕ್ಲೀವೆಜಸ್). ಕೋಬಾಲ್‍ಟೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೀಡುಮಾಡಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಖನಿಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ರೂಪಾಂತರಿತ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ವಿರಳವಾಗಿ ಇದು ಇತರ ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್]] ಸಲ್ಫೈಡುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿರ (ವೀನ್ಸ್) ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸುಮಾರು 1908ರ ವರೆಗೂ [[ಜೈಪುರ]]ದ ರತ್ನಾಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಕ್ರಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು [[ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯ ಆಭರಣಗಳ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಎನಾಮಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲು ಇದರ ಬಳಕೆ ಇತ್ತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಬಾಲ್ ಟೈಟ್}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] ctvr2b5eothgn1w80x8wa7v885uf3ww 0 179051 1372695 2026-05-04T11:40:23Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1372695 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala Varma Valiya Koil Thampuran Changanassery Lakshmipuram Palace.jpg|thumbnail|right|[[Kerala Varma Valiya Koil Thampuran]] was married to Her Highness Maharani [[Bharani Thirunal Lakshmi Bayi]]]] ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ 1845-1915. [[ಕೇರಳ]]ದ ಹೊಸಹುಟ್ಟಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಿ]] ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಮಹನೀಯರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕೇರಳದ ಜನಜೀವನವನ್ನು ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸತೊಡಗಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನೊಂದಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾದುದರ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಮಲಯಾಳಿ ಪಾಠಪುಸ್ತಕಗಳು ಬೇಕೇ ಬೇಕಾದವು. ಮಲಬಾರ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಗುಂಡರ್ಟ್ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಎಂ.ಎಸ್.ಪಾದ್ರಿ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಶ್ರಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಯಿಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರು (1861-1875) ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಮಾಧವರಾಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಒಂದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಿತಿ ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು (1869). ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಗದ್ಯ ರಚನೆಯ ತಳಹದಿಗೆ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕೆಲಸವೇ ಮೂಲಾಕಾರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತೆನ್ನುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶ. ಮಲಯಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ವಿಜ್ಞಾನಮಂಜರಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಚರಿತ್ರೆ, ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆ, ಭೂವಿವರಣೆ, ಧನತತ್ತ್ವ ನಿರೂಪಣೆ-ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೇ ಇವರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು. 1880ರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳರ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರು ಅಕ್ಬರ್ ಎಂಬ ಡಚ್ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಮಲಯಾಳಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. ==ಲೇಖಕರಾಗಿ== 1882ರಲ್ಲಿ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ [[ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಮ್|ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ]]ವನ್ನು ಮಣಿಪ್ರವಾಳ ಶಾಕುಂತಳಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅನುವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರನೇಕರು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾದವಿವಾದಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಬರೆದ ಮಯೂರ ಸಂದೇಶ ಹೊರಬಂತು. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ಸೌಷ್ಠವಕ್ಕೂ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವುದು ಮಯೂರಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕವಿತೆಯೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯದ ಭಾವುಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ಕøಷ್ಟತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಯೂರಸಂದೇಶ ಶ್ರೇಷ್ಠಕೃತಿಯೆಂದು ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ, ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ವಾಚಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜನ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಹರಿಪ್ಪಾಡ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ನವಿಲಿನ ಮೂಲಕ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಸಂದೇಶವೇ ಆ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು. ಕಾಳಿದಾಸನ ಮೇಘಸಂದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೆಂದೇನೂ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಕೃತಿ ಮುಂದೆ ಬರಲಿದ್ದ ಮಲಯಾಳಿ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭಾವ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿತೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ-''ಅನ್ಯಾಪದೇಶ ಶತಕಂ'' ಮತ್ತು ''ಅಮರುಕ ಶತಕಂ.''ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ವಲಿಯ ಕೊಯಿಲ್ ತಂಪೂರನ್ ಕೇರಳದ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ಕಾಳಿದಾಸನ 'ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಂ' ನ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರಿಗೆ 'ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸನ್' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ==ನಿಧನ== ಇವರು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book|last1=Datta|first1=Amaresh|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|year=1988|publisher=Sahitya Akademi|isbn=8126011947}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ}} h2qnkqcpuytm9nh8krtpjbext30mwa1 1372696 1372695 2026-05-04T11:40:42Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕವಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372696 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala Varma Valiya Koil Thampuran Changanassery Lakshmipuram Palace.jpg|thumbnail|right|[[Kerala Varma Valiya Koil Thampuran]] was married to Her Highness Maharani [[Bharani Thirunal Lakshmi Bayi]]]] ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ 1845-1915. [[ಕೇರಳ]]ದ ಹೊಸಹುಟ್ಟಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಿ]] ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಮಹನೀಯರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕೇರಳದ ಜನಜೀವನವನ್ನು ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸತೊಡಗಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನೊಂದಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾದುದರ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಮಲಯಾಳಿ ಪಾಠಪುಸ್ತಕಗಳು ಬೇಕೇ ಬೇಕಾದವು. ಮಲಬಾರ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಗುಂಡರ್ಟ್ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಎಂ.ಎಸ್.ಪಾದ್ರಿ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಶ್ರಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಯಿಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರು (1861-1875) ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಮಾಧವರಾಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಒಂದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಿತಿ ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು (1869). ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಗದ್ಯ ರಚನೆಯ ತಳಹದಿಗೆ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕೆಲಸವೇ ಮೂಲಾಕಾರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತೆನ್ನುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶ. ಮಲಯಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ವಿಜ್ಞಾನಮಂಜರಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಚರಿತ್ರೆ, ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆ, ಭೂವಿವರಣೆ, ಧನತತ್ತ್ವ ನಿರೂಪಣೆ-ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೇ ಇವರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು. 1880ರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳರ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರು ಅಕ್ಬರ್ ಎಂಬ ಡಚ್ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಮಲಯಾಳಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. ==ಲೇಖಕರಾಗಿ== 1882ರಲ್ಲಿ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ [[ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಮ್|ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ]]ವನ್ನು ಮಣಿಪ್ರವಾಳ ಶಾಕುಂತಳಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅನುವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರನೇಕರು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾದವಿವಾದಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಬರೆದ ಮಯೂರ ಸಂದೇಶ ಹೊರಬಂತು. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ಸೌಷ್ಠವಕ್ಕೂ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವುದು ಮಯೂರಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕವಿತೆಯೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯದ ಭಾವುಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ಕøಷ್ಟತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಯೂರಸಂದೇಶ ಶ್ರೇಷ್ಠಕೃತಿಯೆಂದು ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ, ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ವಾಚಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜನ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಹರಿಪ್ಪಾಡ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ನವಿಲಿನ ಮೂಲಕ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಸಂದೇಶವೇ ಆ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು. ಕಾಳಿದಾಸನ ಮೇಘಸಂದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೆಂದೇನೂ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಕೃತಿ ಮುಂದೆ ಬರಲಿದ್ದ ಮಲಯಾಳಿ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭಾವ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿತೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ-''ಅನ್ಯಾಪದೇಶ ಶತಕಂ'' ಮತ್ತು ''ಅಮರುಕ ಶತಕಂ.''ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ವಲಿಯ ಕೊಯಿಲ್ ತಂಪೂರನ್ ಕೇರಳದ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ಕಾಳಿದಾಸನ 'ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಂ' ನ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರಿಗೆ 'ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸನ್' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ==ನಿಧನ== ಇವರು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book|last1=Datta|first1=Amaresh|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|year=1988|publisher=Sahitya Akademi|isbn=8126011947}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ}} [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] q5q8eyvxpjr56kfyiwrfz4xd9fps51e 1372697 1372696 2026-05-04T11:40:57Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1372697 wikitext text/x-wiki [[File:Kerala Varma Valiya Koil Thampuran Changanassery Lakshmipuram Palace.jpg|thumbnail|right|[[Kerala Varma Valiya Koil Thampuran]] was married to Her Highness Maharani [[Bharani Thirunal Lakshmi Bayi]]]] ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ 1845-1915. [[ಕೇರಳ]]ದ ಹೊಸಹುಟ್ಟಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಿ]] ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಮಹನೀಯರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕೇರಳದ ಜನಜೀವನವನ್ನು ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರವತ್ತಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸತೊಡಗಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನೊಂದಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾದುದರ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಮಲಯಾಳಿ ಪಾಠಪುಸ್ತಕಗಳು ಬೇಕೇ ಬೇಕಾದವು. ಮಲಬಾರ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಗುಂಡರ್ಟ್ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಎಂ.ಎಸ್.ಪಾದ್ರಿ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಶ್ರಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೋಸ್ಕರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಯಿಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಹಾರಾಜರು (1861-1875) ಮತ್ತು ದಿವಾನ್ ಮಾಧವರಾಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಒಂದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಿತಿ ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು (1869). ಆಧುನಿಕ ರೀತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಗದ್ಯ ರಚನೆಯ ತಳಹದಿಗೆ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕೆಲಸವೇ ಮೂಲಾಕಾರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತೆನ್ನುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶ. ಮಲಯಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ವಿಜ್ಞಾನಮಂಜರಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಚರಿತ್ರೆ, ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆ, ಭೂವಿವರಣೆ, ಧನತತ್ತ್ವ ನಿರೂಪಣೆ-ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೇ ಇವರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು. 1880ರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳರ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರು ಅಕ್ಬರ್ ಎಂಬ ಡಚ್ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಮಲಯಾಳಕ್ಕೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. ==ಲೇಖಕರಾಗಿ== 1882ರಲ್ಲಿ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ [[ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಮ್|ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲ]]ವನ್ನು ಮಣಿಪ್ರವಾಳ ಶಾಕುಂತಳಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅನುವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರನೇಕರು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾದವಿವಾದಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್ ಬರೆದ ಮಯೂರ ಸಂದೇಶ ಹೊರಬಂತು. ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ಸೌಷ್ಠವಕ್ಕೂ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರುವುದು ಮಯೂರಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕವಿತೆಯೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯದ ಭಾವುಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ಕøಷ್ಟತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಯೂರಸಂದೇಶ ಶ್ರೇಷ್ಠಕೃತಿಯೆಂದು ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ, ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ವಾಚಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಜನ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಹರಿಪ್ಪಾಡ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ನವಿಲಿನ ಮೂಲಕ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಸಂದೇಶವೇ ಆ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು. ಕಾಳಿದಾಸನ ಮೇಘಸಂದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವೆಂದೇನೂ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಕೃತಿ ಮುಂದೆ ಬರಲಿದ್ದ ಮಲಯಾಳಿ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭಾವ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿತೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ-''ಅನ್ಯಾಪದೇಶ ಶತಕಂ'' ಮತ್ತು ''ಅಮರುಕ ಶತಕಂ.''ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ವಲಿಯ ಕೊಯಿಲ್ ತಂಪೂರನ್ ಕೇರಳದ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ಕಾಳಿದಾಸನ 'ಅಭಿಜ್ಞಾನ ಶಾಕುಂತಲಂ' ನ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರಿಗೆ 'ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸನ್' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ==ನಿಧನ== ಇವರು ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite book|last1=Datta|first1=Amaresh|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|year=1988|publisher=Sahitya Akademi|isbn=8126011947}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಯಿತ್ತಂಬುರಾನ್, ಕೇರಳವರ್ಮ ವಲಿಯ}} [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] ku3m1yzijwbif0otj4fqjsqyg6xctry